Кербұлақ мекені маңының табиғи жағдайлары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. КЕРБҰЛАҚ МЕКЕНІ МАҢЫНЫҢ ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЛАРЫНЫҢ
ҚЫСҚАША ОЧЕРКІ
1.1 Орография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2 Климат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5 1.3 Гидрография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.4 Рельеф ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1.5 Геология ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.6 Топырақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9
1.7 Өсімдіктер жабыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
2. ҒЫЛЫМИ ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12

3. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
3.1 Зерттеу объектілері және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
3.2 Кербұлақ шатқалының балдық өсімдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... 16
3.3 Кербұлақ шатқалының тағамдық өсімдіктері ... ... ... ... ... ... ... . 27

4. Зерттелген өсімдіктердің тіршілік формалары, экологиялық типтері, шаруашылықтағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 40
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 56

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... .. 57

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Қазақстан егеменді ел болғалы, әсіресе соңғы жылдары ауыл-шаруашылық мамандарымен ғалымдарына үлкен міндеттер жүктеліп отыр.
Олардың негізгілері мыналыр:
1) Елімізде ауыл-шаруашылық өнімдерін арттыру, әсіресе ет, сүт өнімдерінің көзі болып табылатын мал шаруашылығын қайта жандандыру;
2) Еліміздің табиғи ресурстарын игеру және оларды тиімді пайдаланудың жолдарын қарастыру;
3) Еліміздің табиғатын қорғау;
4) Орман шарушылығын дамыту.
Бұл мәселелердің барлығы ғылыми-зерттеу жұмыстарын практикалық мәселелерді шешуге бағыттауды қажет етеді. Соған байланысты мал азығының табиғи көзі болып табылатын шөл және шөлейтті аймақтардың өсімдіктер жабынын, оның флоралық құрамын жан-жақты зерттеу аса қажетті мәселе. Себебі мұндай зерттеулер жайылымдар мен шабындықтардың өсімдіктер жабынын тұтастығын сақтауды қадағалап отыруға мүмкіндік береді.
1990 жылға дейін мал шаруашылығы жақсы дамыған шөл және шөлейт аудандарда мал басының шамадан тыс артуының нәтижесінде, осы аймақтарда өсімдік жабынының өнімділігі төмендеп, оның флоралық құрылымының кедейленуі және арам шөптермен ластануы ерекше орын алғандығы белгілі.

Бітіру жұмысымның мақсаты:
Кербұлақ шатқалының балдық және тағамдық өсімдіктерін зерттеп, олардың биология-морфологиялық ерекшеліктерін сипаттау, тіршілік формаларын, экологиялық топтарын, шаруашылықтағы маңызын көрсету.

Бітіру жұмысының маңызы:
Кербұлақ шатқалының балдық және тағамдық өсімдіктерінің флоралық құрамына зерттеу жұмыстарын жүргізу, олардың тіршілік формаларын, экологиялық типтерін, шаруашылықтағы маңызын анықтап жалпы биологиялық сипаттама беру.
1. Ломонович М.И. Основные черты орографии// В кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1993, с.20
2. Ломонович М.И., Яковенко З.Я., Климат// В кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, с.22
3. Соколов С.И., Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Серпинов С.К. //Почвы Казахской СССР. Издательство Академии наук Казахской СССР №4 Алма-Ата, 1962, с.13-22
4. Вислогузов А.В. Гидрография.// В кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы, Алма-Ата, 1963, с.45
5. Современое экологическое состояние бассеина озера Балхаш. Под.ред. Т.К. Кулякова, Алматы.: «Каганат», 2002, с.387.
6. Берг Л.С.Предворительный отчет об исследований озера Балхаш летом 1932. //Известия Гос.депорт, 1904, X –том, №4 с.105
7. Пальгов Н.Н «Через Прибалхашские пески Сары-Ишик-Отырау» //Известия гос.геогр. о-ва, 1932, XIV том, №6 с.212
8. Кассин Н.Г. «Гидрологический очерк Илийского бассейна» //Тр. Геол.комитета ВСНХ СССР
9. Вяткин М.Х «Геоморфологии и некоторых моментах новейшей геологической истории Южного Прибалхашья» //Весник АН Каз.ССР №8 1948
10. Карпов М.С. Постбищные кормы песчанных пустынь Южного Прибалхашья. Изд.Ан.Каз.ССР. Алма-Ата, 1960, с.240.
11. Рыбин Н.Г. Природные условия Южного Прибалхашья. //Известия АН СССР, Серия геогр., 1984, вып.1, №57.
12. Мушкетов И.В. //Краткий отчет о геологическом путешествии по Туркестану в 185г. Зап.Минералогического общества, II серия, 1877, С.И.Соколов идр. Почвы Казахской ССР. Выпуск -4, Алма-Ата, 1962.
13. Ахметсафин У.М. //Подземные воды песчанных массивов Южной части Казахст., Алма-Ата, Изд-во АН Каз.ССР,191, с.145.
14. Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Соколов С.И. В кн //Почв Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963. с.90.
15. Гвоздева Л.П. Растительность и кормовые ресурсы пустыни Сары-Ишик-Отрау. Издательство Академии наук Казахской ССР. №4. Алма-Ата,1960,с.19
16. Носова О.М. Характеристика растительного покрова.// В кн.: Илийская долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, с.296.
17. Динамика полянной растительности рек Чу и Или. Алма-Ата.: «Наука» Каз.ССР, 1985, с.202.
18. Плисак Р.П. Изменение растительности дельты реки Или при зарегулировании стока. Алма-Ата, изд-во. Наука, Каз.ССР, 1981, с.213.
19. Инелова З.А., Н.М.Мухитдинов «Видовой состав флоры среднего и нижнего течения Или» //Весник ПГУ №2 2008г.с.64-89
20. Мухитдинов Н.М., Инелова З.А « Систематический анализ флоры долины среднего и нижнего течения р. Или» //Известия НАИРК биологическая и медицинская , 2008 №1.с.43-47
21. Флора Казахстана. Алма-Ата. Т.I, 1956; Т.II, 1972; Т.III, 1960Т. IV, 1961, Т. V, 196; Т. VI,1963; Т.VII, 1964; Т.VIII,1965, Т. IX, 1966.
22. Иллюстрированный определитель растений Казахстана.. Алма-Ата.: Ан.Каз.ССР 1969-1972. Т.1-2
23. Черепанов С.К.Сосудистые растения СССР. Л.: Наука, 1981. с.509
24. Абдулина С.А.Список сосудистых растений Казахстана. Алматы.: Наука. 1999. с.187
25. Растительные ресурсы ССР. Изд-во «Наука» 1985, с.460, 1990, с.328
26. Ильин М.М. Растительное сырье ССР.Л.: Ан ССР. 1950, 1957, Т.1-2.
27. Инелова З.А. «Полезные группы растений поймы р. Или» с.14-15 //Актуальные вопросы современной биологии. 26-28 апреля 2006г.
28. Антропов И.Т.Медоносные ресурсы Восточного Казахстана //Пчеловодство М.1970. №7.
29. Арыстангалиев С.А., Ромазанов Е.Р., Қазақстан өсімдіктері. Алматы.1977, 284б.
30. Тахтаджян А.Л. Система магнолиофитов. Л.: 1987, с.439
31. Красная книга Казахской СССР. 2. Изд-во «Наука» Казахской СССР. Алма-Ата, 1981
32. Байтенов М.С. В мире редких растений. А.: «Кайнар», 1985. с.220
33. В.П.Голоскоков. Фл. Джунгарского Алатау. Изд-во «Наука» Казахской ССР. Алма-Ата, 1984
34. Ларин И.В., Агабабян Ш.М., Работнов Т.А., Любская А.Ф., Ларина В.К., Косименко М.А. Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР. М.-Л.: Госу-ное издательство сельскохозяйственной литературы. 1950. Т.1, 947с.
35. P.Jaccard. (1902-1912) Цитирован, по А.И.Толмачеву Толмачов А.И. Методы сравнительной флористики и проблемы флорогенез. Новосибирск. Изд-во «Наука» 1986.с.195.
36. Винтерголлер Реликты вокруг нас. Алма-Ата.: Изд-во «Кайнар» 1984. с.88
37. Л.Я.Курочкина. Псаммофильная растительность пустынь Казахст.. Издательство «Наука» Казахской СССР. Алма-Ата,1978.
38. Павлов Н.В. Растительное сырье Казахст.. М.:АН ССР, 1974, с.267-299.
39. Павлов Н.В. Дикие полезные и технические растения ССР. М.:1942 с.640.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ --------------------------------------------------------------
------------- 3
1. ... ... ... ... жағдайларының
қысқаша очеркі
1.1 Орография -------------------------------------------------------------
------------ 5
1.2 Климат ... 5 1.3 ... ... ... ... ... 7
1.5 Геология -------------------------------------------------------------
-------------- ... ... ... ... ... ... ... 10
2. ҒЫЛЫМИ ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ -------------------------------------- 12
3. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
3.1 ... ... және ... ... ... ... шатқалының балдық өсімдіктері -------------------------------
- ... ... ... тағамдық өсімдіктері -----------------------------
27
4. Зерттелген өсімдіктердің тіршілік формалары, ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ------------------------------ ... ... ... ел ... ... соңғы жылдары ауыл-шаруашылық
мамандарымен ғалымдарына үлкен міндеттер жүктеліп отыр.
Олардың ... ... ... ... ... арттыру, әсіресе ет, сүт
өнімдерінің көзі ... ... мал ... ... ... ... табиғи ресурстарын игеру және оларды тиімді пайдаланудың
жолдарын қарастыру;
3) Еліміздің табиғатын қорғау;
4) Орман шарушылығын дамыту.
Бұл мәселелердің ... ... ... ... ... бағыттауды қажет етеді. Соған байланысты мал ... көзі ... ... шөл және ... ... ... оның ... құрамын жан-жақты зерттеу аса қажетті мәселе.
Себебі мұндай зерттеулер жайылымдар мен шабындықтардың өсімдіктер жабынын
тұтастығын сақтауды ... ... ... ... ... дейін мал шаруашылығы жақсы дамыған шөл және шөлейт
аудандарда мал басының ... тыс ... ... осы аймақтарда
өсімдік жабынының өнімділігі төмендеп, оның флоралық құрылымының
кедейленуі және арам ... ... ... орын ... белгілі.
Бітіру жұмысымның мақсаты:
Кербұлақ шатқалының балдық және тағамдық ... ... ... ... ... ... экологиялық топтарын, шаруашылықтағы маңызын көрсету.
Бітіру жұмысының маңызы:
Кербұлақ ... ... және ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізу, олардың тіршілік формаларын,
экологиялық типтерін, шаруашылықтағы маңызын анықтап ... ... ... ... жоспары:
1. Кербұлақ мекені маңының табиғи жағдайларының қысқаша очеркі.
1.1 Орография
1.2 Климат
1.3 Гидрография
1.4 Рельеф
1.5 Геология
1.6 Топырақтары
1.7 Өсімдіктер жабыны
2. Ғылыми ... ... ... ... ... ... және әдістері.
3.2 Кербұлақ шатқалының балдық өсімдіктері.
3.3 Кербұлақ шатқалының ... ... ... ... ... ... ... типтері,
шаруашылықтағы маңызы.
Бітіру жұмысының өзектіліг.
Өткен ғасырдың 70 жылдары Қапшағай СЭС салынуына байланысты топырақ
пен өсімдіктердің флоралық ... көп ... ... ... ... ... ... ғылыми жұмыстарды толықтырып, Кербұлақ шатқалының
балдық және тағамдық қасиеті бар ... ... ол ... ... ұсыну.
1,КЕРБҰЛАҚ МЕКЕНІ МАҢЫНЫҢ ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЛАРЫНЫҢ ҚЫСҚАША ОЧЕРКІ
1. Орография
Іле ... ... ... биік тау ... ... Іле
Алатауымен және Кетмен таусілемі, Солтүстігі Жоңғар Алатауымен оның Батыс
бөліктері мен шектелген шұңқыр. Ойпаттың ... мен оның ең ... ... ... Іле ... ... Іле өзенінің оң
жағалауы сол жағалауынан биіктеу және эрозияға көбірек ұшыраған, тік, ал
сол жағасы біршама төмен, ... ... ... ... ... ... сол ... биіктігі 10-20м аралығында ауытқып отырады. Ол осы
ойпатқа таудың жақын орналасуымен және ... сол ... ... ... биік ... болса керек.
Іле өзенінің арнасы бұрылмалы, онда қамыс немесе бұталар өскен аралдар
жиі кездеседі, өзен жайылмасы жиі батпақтанады, онда ... ... ... аңғарының жекелеген учаскелерінде бірінші және екінші жайылма үсті
терассалары сақталған. Өзен Іле ... ... ... ... және ... ... шатқалын жарып өтеді. Шатқалдың шығысынан өзен
аздап еңістеу ... ... ... ... ... айналма қолтықтарға
және жылғаларға тармақталып баяу ағады. Ойпаттың ең биік бөлігі таулардың
етегін алып жатады, шөгінділер жиналатын ... ... ... ... бір-бірімен қосылып, биік құлама беткейлі тегістіктер түзеді.
Қаскелең өзенінен Батысқа қарай еңістеу болып ... ... ... ... ... ... сол, оның ... жағдайы
біршама жоғары болады, ең негізгісі көп жырымдалған. ... ... ... төбешік биіктеу релефті келеді және құрама тік беткейлерде жиі
кездесіп тұрады (25º). Мұндай төбешіктердің абсолюттік биіктіктері ... ... ... Ал жекелеген шоқылардың биіктігі 900м асады /1/.
1.2. Климат
Іле ойпатының климаты ... және ... ... ... Ол ойпаттың Евразиялық материктің
ішінде географиялық орналасу жағдайымен ... яғни ... ... ... киллометрдей қашықтықта орналасқандығымен
төменгі ендікке жатуымен және ... ... ... ... Климаттың қалыптасуында релефтің рөлі аса маңызды.
Сипатталып отырған аудан екі ірі ... ... ... ... ... және оның ... ... табылатын аласа тау жоталарының
арасында орналасқан.
Іле ойпатының жазы ыстық, ... және қысы суық ... ... ... ... сипатталады. Тауға жақындаған сайын ылғал мөлшері
көбейе түседі және ... ... ... ... ... және З.Я.Яковенканың мәліметтері бойынша Іле
ойпатының бір жері үшін бұл аймақта ... ... ... мамыр айы ең
ылғалды кезең (Іле елді мекенінде 30мм) болып ... ... ... үшін ... айы ... ылғалдың 16-17% осы айларда жауады.
Ылғалдың көп түсуі жағынан күз айлары екінші орында ... ... ... 10-11% ... және ... ... түседі. Бұл аймақтың жазы-
жылдың ең құрғақ кезеңі, бұл кезде жаздық ылғалдың 13-25% ... ... аз ... ... ... қыркүйек айларына сәйкес келеді /2/.
Қыс мезгілінде осы ... ... ... ... көп ... (8-14мм). Сонымен Іле ойпатында жауын шашынның түсуінде
маусымдық сипат байқалады. Жерді қар ... ... ... көп ... ... ... 59-88 ... ал тау етегінде 100 күнге созылады,
ақпан айында ... ... тау ... ... жазықтықта 15см-ге
жетеді. /2/
Ауаның жылдық орташа ... ... ... ... ... ең суық ... ... орташа температурасы 9,4-14,1ºС, ең
ыстық аймақ (шілде) температурасы +23-25ºС жетеді. ... ... ... ... ... Температураның ең жоғары көтерілу
деңгейі +44ºС, ал ең төменгі деңгейі ... ... ... ... ... ... ... күрт континентальды екенін көрсетеді.
Температураның 10ºС жоғары болатын кезеңнің ұзақтығы 168-190 күннің
аралығында болады. ... суық ... ... ... ал ... көкек айының аяғына дейін созылады. /3/
1.3 Гидрография
Іле өзені Балқаш көлі ... ... Ол ... ... ... ... мұзынан және текес өзенінің жоғарғы ... ... соң ... ... ағып ... және Каш ... қосылады
осы өзендердің қосылған жерінен 250км өткен соң Іле ... ... ... ... ... ... көліне құяды. Өзеннің ұзындығы
1439км, ал оның 815км Қазақстан жері арқылы өтеді. Іле ... ... жер ... ... оның ... ... ... жатыр. /4/
Қазақстан территориясында Іле өзенінің су ресурсының 30% жинақталады.
Іле өзенінің ортаңғы ... сол ... ... Шарын және Шелек
өзендерінің басқа жағыда бірқатар тау өзендерін ... ... ... ... беткейінен ағатын Турген, Есік, Талғар, Күрті,
Қаскелең оған келіп құятын Үлкен және Кіші ... ... ... ... оң ... ... ... өзендердің үлкендеріне Жоңғар
Алатауының Оңтүстік беткейінен бастау алатын Хоргос, Усек және Борохудзир
өзендері жатады. Іле ... ... ... Шу-Іле тауларының
шатқалдарынан және Жоңғар Алатауының аласа үзінділерінен бастау ... ... суы аз ... ... ... тау етегінде судың біршама
тарамдарын түзетін ... ... ұсақ ... ... ... ... Іле өзені бірнеше қолтықтар мен жылғалар түзеп, өз суын Балқаш маңы
шөлінің тегістігі арқылы ... ... ... ... өзен ... жамылма түзіледі. Іле өзені Балқаш маңының, негізгі су көзі болып
табылады. Ол осы көлге ... ... таза өзен ... 80% құрайды./5/
4. Рельефі
Кербұлақ алқабы Оңтүстік Балқаш өңіріне жатады. Бұл жердің құмының
рельфін алғашқылардың бірі ... ... 1904 жылы ... Оның
пайымдауынша бір кездері «Бақанас» Іле өзенінің ескі арнасы болған /6/.
Балқаш өңірінің рельефіне 1911 жылы ... ... ... ... 1932 жылы ... ... ... берді /7/.
Оңтүстік Балқаш өңірінде ландшафтардың ауысуын батыстан шығысқа қарай
Іле өзенінен Қаратал өзеніне дейін 1941жылы Н.Г.Кассин зерттеп жазды. ... ... мына ... ... рельефі тегіс болып келетін Іле өзені алқабы;
2) сирек сексеуілдер өсетін бедерлі құмдар;
3) ... ... ... бедерлі құмдар жоталы құмдармен алмасатын, шөлдің шығыс бөлігі (Бестас
алқабына баратын жолдан Солтүстікке қарай);
5) ... ... құм ... ... және өсімдіктері болмайтын үлкен
жалаңаш құмдар;
6) Қаратал өзені алқабы./8/
1948 жылы М.К.Вяткин Сары-Ишик-Отырау құмын үш ... ... ... ... құмды аудан, оған - Әулиеқұм және Бестас алқаптары
жатады;
2) Орталық жазық- ... ... ... аудан;
Жуанқұм деген атпен белгілі, Оңтүстік қатпарлы аудан Сары- Ишик-Отырау
және Тауқұм аралығында Іле өзенінің ... ... ... және
Бақанас ежелгі жағалау егістіктері, Іле және Қаратал өзендерінің ... мен ... ... ... қатпарлы деп бірінші жартылай
ауданды бөлген. ... (1960) ... ... деп ... жөн болады деген
пікір айтқан. /10/
1952 жылы Н.Г.Рыбин құмдардың ... ... ... қарай Балқаш көліне дейін ... ... ... ол мына ... ... 1) тау ... ... жерлер; 2)
тау етегіндегі тегістіктер; 3) жоталы, қатпарлы және ұялы құмдар; ... ұялы ... 5) ... ... 6) сор ... ... ... үйінді құмдар басқан жағалық жалпақ тегістік./11/
Оңтүстік Балқаш ... ... 1954 жылы ... ... ... Ол алдымен Іле және Қаратал өзендерінің осы кездегі
аңғарын екі ... ... 1) ... (бұл осы өзендердің деңгейінен 1-
2м биіктікте жатады және ені 1-3км дейін жетеді); 2) жайылымардан жоғары
терасса ... ... ... 2-3м ... ... және ені бірнеше
жүздеген метрден 2-4км-ге дейін жетеді. Ал тікелей құмдардың территориясын
Ахметсафин үш терассаға бөледі: 1) төменгі ... ... және ... маңындағы жазық, рельефі аздап толқындалып келген ... ... 2) ... ... ... ... ... қатпарлы
тегістікке сәйкес келеді (Сары-Ишик-Отырау) және 3) жоғарғы терасса-
рельефі үлкен қатпарлы болып ... ... ... ... ... Оңтүстік Балқаш өңірі ... ... ... ... ... Алатауы системасымен Шу-Іле тауларымен,
Алакөл ойпаттарымен (шығыста) және Балқаш көлімен Оңтүстік Балқаш ... ... ... ... дейін барады. Тіптен ... ... ... эрасының екінші жартысында Оңтүстік Балқаш маңын теңіз
(карбонның алғашқы кезі) және таулар (пермь дәуірі-полезой эрасының ... ... мен ... дәуірлерінің арасында Орал тау ... ... ... ... Балқаш территориясында тау
жыныстары пайда болған. Оның үсті ... ... және ... ... еңіс болып келген. Осыдан кейін ұзақ уақыттар бойы триас, юра, бор
дәуірінде бұл жерде ... ... ... ... дәуірдің бас кезінде
және неогенде Оңтүстік Балқаш маңының ... ... мен ... сулары басқан. Осының нәтижесінде континенттік шөгінділердің
үстін ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
дүркін мұз басқан. Бірқатар зерттеушілер құрлықты бірнеше дүркін мұз ... ... оның ... беске жеткізеді./10/
Климат төртінші кезеңде бірнеше рет өзгерген (кемінде ... ... ... маңы ... көпшілігі мұз дәуірінде өзендер
алып келген ... ... ... олар ... ... ... шөлдегі жерлердің
әсерінен түзілген шөгінділер. /12/
Оңтүстік Балқаш өңірінің құмдарының шығу тарихын анықтау ... ... ... зерттеулерге М.К.Вяткигнмен У.А.Ахметсафиннің
жұмыстарын жатқызуға болады.
М.К.Вяткиннің өзен ... ... ... ... ... аса
дәлелді, сондықтан да оған қарсы пікірлер жоқтың қасы. /9/
У.А.Ахметсафин болса Балқаш-Алакөл ... ... ... ... ... орогенезінің бірінші кезеңінде ... ... ... Осы ... бұл жерде үшінші дәуірдің логундарымен континенттік
шөгінділері (саздар, мергелдер, құмтөбелер) жинақтала бастаған./13/
Үшінші ... ... ... аласа таулар белсенді түрде биіктеп
көтеріле бастаған, тектоникалық ... ... ... жер ... тау ... сынған, нәтижесінде ойпаттар биік тау жоталарының
етегіне дейін төмендеген. Осы ... ... ... ... ... ... ... плиоценнен кейін биік ... ... және ... ... ... Ертедегі Іле және Қаратал
өзендерінің пайда болуы шамамен осы кезге сай келеді. ... ... ... өңірінде құмды массивтер мен Балқаш көлі пайда болған. /8/
1.6. Топырақтары
Іле ойпатының топырақ жабыны жерүсті ... әр ... ... әр түрлі жастағы түрліше ... ... ... пайда болған.
Сонымен қоса осы әртүрлілік, ойпатта ерекше топырақ биоклиматтық
зоналардың бар ... ... ... заңдылыққа бағынатындығын
айқындайды.
Іле өзені климаты ... ... ... ... ... ... нағыз шөл облысына жақын да, ал жоғарғы бөлігі (сол ... ... дала ... еніп ... Бұл ... ... ... көрсетуге болады./14/
1) Қара-сарғылт топырақты тау етегіндегі далалық зона.
2) Сарғыш-сұр топырақты шөл далалық зона.
3) Ашық-сұр топырақты шөлдік зона.
Оңтүстік ... Орта ... сұр ... ... Іле ойпаты
сұр топырақтары үстіңгі горизонттарында карбонаттар аз болады.
Сондықтан да оларды аз карбонатты сұр топырақтар деп атайды. ... шөл ... бөлу ... ... ... Ол едәуір мөлшерде Іле
өзенінің ежелгі аңғарына ... ... сол ... бұл ... ... ... табу оңайға түспейді.
Бұл зонада құм массивтерімен алмасып ... ... ... тақыр және сортаң топырақтардың абсалюттік үстемдігі байқалады.
Бұл территорияның кейбір зерттеушілері сортаңдар мен ... ... ... ... Іле ... тау ... ... жүйесінде сұр-қоңыр
топырақтан ерекше орын алады. ... ... ... ... шөлдерде
жалпы зоналық типке жатады деген ұсыныс жасауда. Ол ... ... ... ... да осы топқа жатқызып жүр. Сұр-қоңыр
топырақтардың абсолюттік биіктігі 500м (Іле өзенінің жағалауы) 1300м ... ... Еміл тау ... Сұр, ... ... тақыр
топырақтар және тақырлар, ... ... ... ... кең таралған түрлеріне жатады. /14/
1.7. Өсімдік жабыны
КСРО-ны геоботаникалық тұрғыдан аудандастырғанда (1947) Сары-Ишик-
Отырау ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Балқаш маңы аймағына жатады.
Бұл аймақта Туран флорасының басымдылығы айқын байқалады. Бұл флораға тән
өсімдіктерге ... ... ... ... ... ... Олардың
бастыларына қара сексеуіл-Haloxylon apyllum мен ақ сексеуіл-Holoxylon
persicum жатады. Бұл өсімдіктер осы ... ... ... ... ... ... ... болып келетін өсімдіктердің бірі жартылай бұта-Artemisia
terrae-albae, эфемеройдты өсімдік үрмежеміс қияқөлең-Carex physodes. Туран
флорасының осы екі ... ... ... ... фитоценоздарын
қалыптастыруда маңызы зор.
Сары-Ишик-Отырау шөлінің ... ... ... ... ... ... қияқөлеңді-ақжусанды Carex physodes-Artemisia-terrae-
albae ассоциациясы болып табылады. Бұл ... осы ... ... ... ... тығыздалған топырақтарында, негізінен қатар жатқан
аласа және белесті ... ... ... ... алып ... ... жоталардың беткейлеріне және төбелеріне дейін көтеріліп жауып жатады,
жоталардың-қатар жатқан ... ... ... ... ... және ... ... сақталатын беткейлерінде, әсіресе Солтүстік және
Шығыс экспозицияларында жоғарыдағы эдификаторларға еркек бидайық-Agropyrum
Sibiricum, изень-Kochia ... ... ... және ... ... Осы ... басымдылығы байқалатындығы сонша
бұл жерде жусандар азайып шөлдің ассоциациялары бидайығы ... ... ... қауымдастығымен алмасады. Солтүстікте Малайсары аласа
тауынан-Балқаш көліне жылжыған сайын жоғарыда басымдық көрсеткен ... ... ... қара және ақ сексеуілдермен, жүзгінмен-
Calliyonum sp. Ewcotia Ewersmanniana, aстрагалдармен-Astragalus ... ... ... ... ескі ... Нарын-Бақанас және Шет Бақанас ... ... ... ... ... бұташық күйреуік-
Salsola arientalis басым бола бастайды. Бір қызығы ескі Бақанас жағында
тоғайлы шалғынды ... ... ... ... Кейде олар
көптеген жерлерді алып жатады. Қазіргі кезде ... ... ... жатады. Шөптесін ярустарда жатаған бидайық, қызыл мия, ащы жусан,
кейде тіпті ... ... ... және ... ... ... түйіскен жерлерінде
жартылай бұта, сораң бүйірген біршама жақсы өседі және ... ... ... ... ... ... пайда болған алқабына жағалық сор
топырақты тегістер жатады. ... ... көлі ... ... көп
болмаған. Бұл жерде ланшафт түзетін ассоцациялар ... ... ... көп ... ақ тікеннен-Nitraria Schoberi, қарабарақ-
Halostachys, cар сазанын-Halocnemum stro-bilacenm және бірқатар бір жылдық
сарандардан тұрады.
Л.П.Гвоздева (1960) Оңтүстік ... ... ... ... жан-
жақты зерттеп, жүйелеген (классификациялаған). Онда автор осы алқаптың
өсімдіктер жабынын: шөлді ... ... саз ... ... ... ... өсімдіктер жабынының қалдықтары, ... ... ... өз ... ... типтеріне,
формацияларға, ассоциациялардың тобына және жекелеген ассоциацияларға
бөліп ... ... ... бірге олардың доминант, субдоминант
өсімдіктеріне мән ... ... ... және әр ... ... ... шөлінің геоботаникалық картасын
жасап, жорамалдар берген ... ... ... ... жылдары Балқаш көлі маңының, оның ішінде Іле өзені ... ... сол ... ... ... емес ... ... мән берілген. Өсімдіктер жабыны деп белгілі бір ... ... ... ... ал ... ... ... бойынша белгілі бір территорияда кездесетін түрлердің жиынтығы. Бірақ
бұл екі термин бір-бірімен тығыз байланысты.
Жайылмалық ... ... ... ... шабындық болып
табылады. Ертеректе Іле өзені жағалауының өсімдіктер жабынын О.М.Носова
(1968) сипаттап жазған. ... бұл ... ... ... жағалық
тоғай түзетін ағаштардың, өзеннің жайылмалық террасасында, астық тұқымдасты-
әртүрлі шөптесін және таза астық тұқымдастарынан тұратын шалғындардың және
жайылма ... ... ... қалың болып өсетіндігін ерекше
атап өтеді. Іле өзені жайылымында талды-жиделі және таза ... ... ... ... ... ... төменгі ярусын астық
тұқымдасты- әртүрлі шөптесін ... ... ... ... ... ... ең кең таралғандарына қамысты-қоғалар,
әртүрлі шөпті-қамысты, сораң-қамысты және айрауықты ... ... ... ... ... ... және ... ассоциациялардың
алып жатқан алабы аз болады.
Өзен жайылымының ойпат жерлерін қамысты және айрауықты ассоциациялар
алып жатады. Осы ... ... ... және ... ассоциациялар
кездеседі. Жайылма үсті террасаларда шеңгелі және жыңғылды ассоциациялар
кездеседі.
Жайылма үсті ... ... және ... ... ... ... Өзен ... жаздық жайылым ретінде мал шаруашылығына аса
тиімді. ... ... бұл ... шөп ... ... ... ... ормандар
Республикамыздың орман қоры болып табылады. Сондықтан да бұл ... ... ... ... /16/.
Өзен жайылымдарында шалғындық өсімдіктер жабынымен шөлдің өсімдіктер
жабынының ... ... ... ... ... бұл ... ... түрлері үшін жыл бойы пайдалануға болатын жайылымдық ... ... ... ... ... институтының
ғалымдары Іле өзені жайылымында 15 жылдай стационарлық, геоботаникалық
зерттеулер жүргізді. Осы зерттеулердің ... мына ... ... и ... ... (1970), «Луга Южного Казахстана» (1974),
«Структура и продуктивность растительности ... зоны ... ... ... дельти реки Или при ... (1981). ... ... ... және ... ... 1975, 1976, 1979, Демина и др. «Динамика пойменной
растительности рек Чу и Или» ... ... ... ... ... ... ... жүргізілді./17/ Мысалы, мал азығы ретінде аса құнды
өсімдіктер қауымдастықтарының ... ... ... ... структурасы,
өсімдіуктер жабынының динамикасы және өнімділігі, транспирацияға судық
қаншалықты жұмсалатындығы қарастырылды. Себебі 1974 жылы ... ... ... сәйкес 1985 жылдан бастап Іле өзені аңғарын ... ... ... ... Оның өзі осы ... өсімдіктер қауымдастығының қалыптасуына
әсер ететін негізгі фактор болды. Қапшағай су қоймасын толтыру кезеңінде ... ... жер ... көп ... оның өзі ... келгенде осы
жердің топырақтары өсімдіктер жабынының ... ... ... ... құрғай бастады, топырақтың ... ... арта ... ... ... ... ... нашарлай бастады. Шалғындықтардың жер ... ... ... ... ... өзен аңғары мал азығы бұрынғыдан көп
азайды: осы кездері ұйықты-батпақтарда және ... ... ... күрт төмендеп, құрамында тұздың мөлшері арта түсті. Соған
байланысты бұл жерлерде әртүрлі шөпті-қамысты, ... ... ... ... ... ... айрауықты, бидайықты-айрауықты өсімдіктер қауымдастықтарын
жыл сайын су ... ... ... ... ... және ... ... фетофиттер, әр түрлі шөптер, жиде ағашымен,
шеңгелдер баса бастағандығы байқалды./18/
Қапшағайдан жоғарғы су басқан жағалауларда жер асты суы ... ... ... мөлшері өзгеріп, мүлдем басқа экологиялық
жағдай қалыптасты және ... ... да ... Бұл ... ... ... сұр топырақтың және ксерофиттік өсімдіктер
қауымдастықтарының орнына ... ... ... ... ... қауымдастықтары пайда болды. Осы ... ... ... ... және ... сор ... ... Сонымен Қапшағай су қоймасы
тікелей әсер ... ... ... ... мен топырақтар өзгереді.
Өзгеріс гидроморфты сор топырақтар мен ... ... ... ... ... жылы Н.П.Огарев және басқалар далалық зерттулер жүргізудің
негізінде Іле өзені ... ... ... өсімдіктер жабынына баға
берілді. Сонымен бірге ол өз ... ... ... ... келе ... ... ... Шабындықтардың жер көлемі көп қысқарған. Мұның өзі ... ... ... және мал ... ретінде үлкен маңызы бар, ... мен ... ... ... ... азаюына әкеліп
соқтырады.
2. Қой малының санының азаюына байланысты ... ... ... ... ... қайта қалпына келе бастағаны байқалды.
3. Тоғайдың өсімдіктер жабынының деградацияға ұшырауына себеп болатын
негізгі фактор өрт және оның жиі қайталануы болып ... ... ... ... тоғайлар ағаштар мен бұталардың түбірлерінен кеткен
шыбық өркендері арқылы пайда ... ... ... ... ... ... ... талдар ерекше бейімделген. Сондықтан олар ... ... ... ... ... Фермерлік шаруашылықта ірі қара малдың санының артуы және ... ... ... тоғай өсімдіктері мен шалғындардың үлкен
алқапта деградацияға ... ... ... ... ... ярустар
және ағаштар мен бұталардың жас шыбықтары түгелімен жойылады. Шалғындарда
құнды мал азықтық өсімдіктердің мал ... ... ... және ... ... қасиеті өзгереді.
5. Халықтың кішігірім елді мекендерден үлкен елді ... ... ... ... ... ... байқалады, ал екіншілерінің маңында керісінше жайылымдықтар
деградацияға көп ұшырайды.
Өзен аңғарының биологиялық алуантүрлілігін және ... ... ... сақтау үшін өзен суын дұрыс пайдалану ... ... ... және табиғат байлығын жаңа экономикалық жағдайға сәйкестендіріп
тиімді пайдалана білуді үйрену керек. /5/
Сары-Ишик-Отрау құмды шөлінің ... ... мен ... ... ... зерттеп жазған. Автордың мәліметтері бойынша осы шөлдің
флоралық құрамына ... ... ... ... 393 түрі
келтірілген. Олардың басым көпшілігі гүлді ... ... ... ... ... ... уақытынан бері 45 жыл ... Осы ... ... Іле ... Қапшағай СЭС-і салынды, соған
сәйкес бұл аймақта ... ... ... ... Сондықтан бұл
аймақтың Флоралық құрамы қайта ... ... ... ... жылдары Инелова З.А., Мухитдинов Н.М., Аметов А.А
Оңтүстік Кербұлақ шатқалын, Оңтүстік Іле өзені аңғарының ... ... 134 ... 215 түр, 46 ... ... ... ... бір
тұқымдасқа жататын түрлері мен туыстарының саны көптеп ... ... ... (18 ... 35 түр) ... ( 19 ... 29 ... (18 туыс, 21 түр) Fabaceae (8 туыс, 14 түр) және зерттелген
өсімдіктердің споралы, гүлді ... ... ... (133 ... 213
түр)./19/
Кербұлақ шатқалы мен Іле өзені аңғарында 5 эндемді өсімдіктер түрлері
кезестірілді: Berberis ... Linaria ... Linaria ... ... Rosa ... ... ... өсімдіктердің 100 шөптесін, 8 ағаш, 25
бұта, 4 ... ... ... 215 ... ... ... 31 ... және 48 арамшөп (сорные) өсімдіктер /20/.
әль-Фараби ... ... ... ... ... ... ондағы Іле өзені аңғарының флоралық құрамы
тоғай және ... ... бай және ... ... ... ... жататынын анықтаған.
3. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
3.1 Зерттеу ... және ... ... ... ... ... флорасы болып табылады,
ондағы өсімдіктердің балдық және тағамдық өсімдіктерін көрсету. (гербарилер
жинау, оларды анықтау, қысқаша сипаттама ... ... және ... ... ... атындағы Қазақ ұлттық университетінің
ботаника және ... ... ... ... ... ... ... өткен студенттердің және өзімнің жинаған
гербарилеріме талдау жасалынды.
Таксономиялық зерттеулерге ... ... ... ... және ... ... пайдаланылды: «Флора
Казахстана» (1956-1966) ТІ–ТІХ./21/ «Иллюстрированный определитель растений
Казахстана» Ан.Каз.ССР (1969-1972) ТІ-ТІІ./22/ және ... ... ... (1999) ... ... және ... өсімдіктерді анықтағанда «Растительные ресурсы
СССР» Изд-во ... ... /25/ атты ... ... ... Илиннің «Растительное сырье ССР.Л.» Ан ССР ... ... ... ... ... экологиялық типтері,
шаруашылықтағы маңызын анықтауда З.А.Инелованың /27/ ... ... ... балды өсімдіктері
I. Тұқымдас: Berberidaceae-Барбарисовые-Бөріқарақат
1. Туыс: Berberis-Барбарис-Бөріқарақат
1.1. Түр: Berberis ... ... ... бөріқарақат
Биіктігі 4м бұта, қатты бұтақталған, ... үш ... ... жас ... ... түсті, қою қоңыр немесе қызыл түсті.
Жапырағының ұзындығы 3-4см, ені 3см. сұр ... ... ... ... ... ... ... жиегі тегіс немесе жоғарғы ұшы
аздап тісшелі, жас жапырақтарының жиегі тікенді-тісшелі. Гүлі сары ... көп ... Гүл ... ... ... 3-4 (5) мм, гүл серігі 2мм-
ге дейін гүл табанынан 2-3 есе ... ... ... және ... ... тәрізді. Түйіні 2-3, тұқым бүршігі ұзын сағақты; жемісі
жұмыртқа-шар тәрізді, бозғылт-қызыл ... ... 5-6мм ... Тұқымы
теріс жұмыртқа тәрізді. IV-V айларда гүлдеп жеміс береді.
Қазақстанда таралымы: ... ... ... ... ... ... ... таралымы- Орта Азия, Иран.
Шаруашылықта жемісі қолданылады, жемісінен ... ... ... ... бал ... Тұқымдас: Salicaceae- Ивовые-Талдар
2. Туыс: Salix L.-Ива-Тал
2.1 Түр: Salix Caspica ... ... ... 3-5м сұр түсті бұта. Тік өсетін жіңішке ... ... ... ... ... ... түсті. Күлтесі созылыңқы ұзын сағақты
(2-5мм) ерте түсіп қалады; жапырағы ұзындығы 5-8см, ені 4-10мм ... ... ... екі беті ... ұшы ... ... ... жоғарғы ұшы ұсақ ара тісті, жас жапырақтары аздап түкті, ... ... ... ... ... ... отырыңқы, ұсақ
жапырақтармен көмкерілген, қалың гүлді, аталығы 2,5-3см, ені 0,8см, аналығы
1,5-3см, ені ... ... ... ... ... ... бірігіп өсетін жіпшелі, тәтті шірнесі-1, теріс ... ... ... пішінді, түйіні жұмыртқа тәрізді-конусты, отырыңқы, ақ жібек
тәрізді түкті кейінен ... ... аузы ... ... немесе терең
емес қалақшалы, мезофитті өсімдік.
Қазақстанда таралуы: өзен жағалаулары. Тобыл-Ишим, Ертіс, ... ... ... ... Мұғаджар, Ембі, Торғай, Батыс ... Арал ... ... ... ... ... ... Европа, КСРО бөлігі, Батыс-Шығыс Сібір, Иран,
Манғолия,
Гүлдеу кезінде балды, иілі ... бар, ... мен ... ... декаративтік өсімдік. Шөлейтті ... ... ... ... ... Rubus ... Малина -Таңқурай
3.1.Түр: Rubus сaesius L.-Ежевика-Қожақат таңқурайы
Биіктігі 50-150см бұта. Бір ... ... ... ... ... ... ... көп санды, көлемі-пішіні жағынан бірдей
емес, тік немесе иілген. Жапырағы үш құлақты, гүл ... ... жағы ... ... ... ... түсті,
жапырақ тақтасының жиегі тісшелі, екі жақ беті сирек түкті, ең ұшындағы
жапырағының қалемшесі екі есе ... ... ... ... кейде үш
құлақты. Бүйіріндегі жапырақтарының сағағы өте қысқа, көбінесе екі құлақты.
Гүлдейтін бұтағы ұзындау, жіңішке, ... гүлі көп ... ... ... ... тостағаншасы жасыл, түкті; жемісі жидек, күлтесі жалпақ
элипсті, ақ түсті, аталығы тең ... ... ... ... ... ... аз, ірі, қара түсті, қабысыңқы, ілмекті, иілген өткір
тісті. VI-VII айларда гүлдеп, VIII ... ... ... ... ... ... Орманды бұталар арасында,
өзендер бойында, шалғында, бау-бақшада, жол ... ... ... ... ... таралымы: Европа, КСРО бөлігі, Кавказ, Орта Азия, Батыс Сібір,
Батыс Европа, Кіші Азия, Иран.
Жапырағы мен ... ... илік ... ... қышқылы,
органикалық (алма, қымыздық, сүт) қышқылдар, инозит, калий, мыс, ... ... 3-9% қант ... ... ... ... ... алма, салицил), илік және хош иісті заттар, пектиндер, ... ... ... және фолий қышқылдары, майлар, калий, ... ... ... ... ... ... және бал беретін және әсемдік өсімдік. ... ... ... ... Spiraea ... Түр: Spiraea ... L.-Тавалга зверобоелистная-Шайқурай тобылғы
Биіктігі 150см бұта. Қоңыр немесе қызыл ... ... ... ағаш
тәрізді өсімдік. Сабағы жалаңаш немесе киіз-жұмсақ, жапырағы ұсақ 25мм, ... сұр ... ... ... ... ... салбырап өскен, теріс
жұмыртқа тәрізді, ұзынша-эллипсті, немесе ланцетті, жапырақ тақтасының ... ... ... ... ... жиекті. Гүлі тікенді, шатыршалы (4-10) гүл
табаны жалаңаш немесе аздап түкті, биіктігі 5-15мм, жеміс пісетін ... ... ... Гүлі ұсақ 5-8мм (9) ақ түсті, ... -5, ... ... ... және үш ... тостағанша жапырағы 2-3 есе
қысқа жапырақты. IV-V айларда гүлдеп, VI айында ... ... ... ... ... ... ... Семей орманы, Көкшетау,
Ақтөбе, Мұғалжар, Батыс құмтөбелер, ... ... ... Жоңғар Алатауы, Күнгей Алатау, Батыс Тянь-Шаньда, тасты,
орманды, ... ... ... ... және тау ... ... ... Европа, КСРО-дың Солтүстік бөлігінде, Кавказда, Орта
Азияда, Батыс-Шығыс Сібірде, Батыс Қытайда, Манголияда т.б ... және ... ... қасиеті бар, гүлдеу
кезінде балды өсімдік.
5. ... ... ... Түр: ... ... Bge- ... ... тік өсетін, биіктігі 0,5-1,5м бұта. Өркені жалаңаш, ... ... жас ... түкті; жапырағы 1,5-4,3см, ені 1,2-3см. теріс-
жұмыртқалы немесе ұзынша-эллипсті сүйірленген немесе доғалданып ... ... ... ... өткір, сүйірленген немесе шар
тәрізді. Қысқа бұтақтары 5-10мм, жасыл түсті, жалаңаш. Гүлі көп гүлді, тік
өсетін ... ... ... ... Гүл ... және ... ... Гүл
тәжі ақ түсті, биіктігі 1см. шар тәрізді ... ... екі ... 6-10мм ашық ... ... екі ... тегіс. V-VI
айларда гүлдеп, IX айында жеміс береді. Мезофитті өсімдік.
Қазақстанда таралуы: Ұлытау, Бетпақдала, Алтай, ... ... ... ... Шу-Іле, Батыс Тянь-Шань т.б.
Жалпы таралуы –Кавказ, Орта Азия, Батыс Сібір, Қытай т.б.
Жемісі жеуге жарамды. ... ... ... 0,067% ... ... болады. Гүл тәжі ірі, ашық қызыл жемісті
болғандықтан декаративті астық ретінде өсіруге ... ... ... ... ... Lythraceae-Дербенниковые-Тергүлдер
6. Туыс: Lythrum L.-Дербенник-Тергүл
6.1 Түр: Lythrum virgatum- Дербенник прутовидный-Шыбықша тергүл
Биіктігі 50-160см көпжылдық ... ... ... ағаш ... ... ашық ... ... жалаңаш, сабағы тік өседі ... ... ... ... ... қарама-қарсы, жоғарғы жапырақтары
кезектесіп орналасқан ланцетті немесе сопақша, ... ... ... ... ені ... ... күлтесі созылыңқы немесе қысқалау,
жапырақ тақтасының жиегі ... ... Гүлі 2-4 ... ... жиналған
(кейде ұшында), тостағаншасы 3мм. Гүл шоқтары сабақтың ұшы мен ... Гүл ... ... ... гүл тостағаншасы мен бірдей немесе
аздап ұзындау. Кейде тостағаншасы түтікше-қоңырау тәрізді (12 ... 4-6мм, ... ... ... ұшы ... ... ... немесе біз тәрізді тең немесе ... ... ... ... гүл тәжі ... қоңыр, күлтесі созылыңқы-эллипсті, ұшы
иілген, кейде жиегі дұрыс емес тісшелі. Ұзындығы 7-9мм, ені ... оның ... ... ... ... ... ... Түйін
мөлшері 3мм, қысқа бағанында түйіні 2мм, орташа бағанынында (4мм) түйін
мөлшері 3мм. ... тең ... ... ... ... целиндр
тәрізді -қорапша, немесе сопақша-жұмыртқалы, ұзындығы 4-5мм, ені ... ... ... VII-IX ... ... ... ... шалғынды жерлерде, саз жиектерінде, су шайып кеткен
арықтарда, ылғалды жерлерде, ашық ... ... ... шөлейтті
аймақтың төменгі бөлігінде, Қазақстанның барлық жерлерінде кездесетін
галофит.
Жалпы таралымы: Европа, КСРО бөлігі, ... Орта ... ... Орталық Европа, Солтүстік Манголия.
Балды және илеуші затты өсімдік.
V. Тұқымдыс: Onagraceae Lindl-Кипрейные-Күреңоттар
7. Туыс: Epilobium L.-Кипрей-Күреңот
7.1 Түр: Epilobium hirsutum- ... ... ... ... көп ... ... ... Тамыры қалың шашақты
және қабыршақты. Сабағы цилиндр ... түзу ... ... 1) ... ... және ... 2) ... қатты түктері болады. Жоғарғы
жапырақтарынан басқа жапырақтары қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ұсақ ара ... иілген
имекті, өтпейтін тісшелі, екі жақ бетінде тік өсетін түктермен көмкерілген,
ұзындығы 4-12см, ені 1-3см; Гүлі тақ, отырыңқы, жоғарғы ... ... ... ... ... ... тілімделген, қысқа түкті 2-
3мм (8-10), ені 2-3мм; Күлте басы қоңыр-күлгін түсті, 2,5см ірі. Күлтесі
шар тәрізді-теріс ... ... ... ... ұзындығымен ені 15-
18мм. Аналық аузы-4 қалақ тәрізді, ұзындығы 3мм-дей қалың, гүлдегеннен
кейін ... ... ... 4-10см ... ... ... жемісі сағағынан
бірнеше есе ұзын, тұқымы қоңыр жұмыртқа тәрізді, өткір емес 1,5мм, ... ... ... анық ... ... ... түсті. VI-VIII
гүлдейтін ксерофитті өсісмдік.
Қазақстанда таралуы: Шығанақ шалғында, сазда, өзен көл ... ... ... ... ... ... ... Көкшетау,
Каспий маңы, Мұғаджар, Торғай, Шығыс-Батыс құмтөбелер, ... ... ... Алакөл, Тарбағатай, Жоңғар алатауы, Ұлытау, Шу-Іле таулары,
Қаратау.
Жалпа таралымы: Европа, КСРО ... Орта ... ... ... Батыс
Европа, Солтүстік Африка, Кіші Азия, Түрік Армениясы, Иран, Индия, Қытай,
Жапония, ... ... бай, ... ... балды өсімдік.
VI. Тұқымдас: Fаbaceae Lind-Бобовые-Бұршақтар
8. Туыс: Trifolium L.-Клевер-Беде
8.1 Түр: ... repens L.- ... ... ... 10-50см көп жылдық шөптесін өсімдік. Тамыры тармақталған,
сабағы қысқа, 1-4см қойын ... ... ... ... ... ... ... бұтақталған, тостағаншасы
пленчатые, ... ... ... ... ... боз ... жапырақша
тәрізді түтікті, жапырағы үш құлақты, ұзындығы 30см, жоғарғы ұшы ойықталған
аз санды, ... ... ... ... ұсақ ... тісшелі. Гүл тәжі шар
тәрізді, ұзын, көтеріңкі, тостағанша жапырақтары ... ... ... гүл ... ... ... қысқа тостағаншалы қоңырау
тәрізді, 3-4,5мм жалаңаш, ланцетті, біз тәрізді тісшелі, тең ... ... ... ... ... ақ ... ... бозғылт-сары, қызғыт немесе
гүлдеген кезде қоңырланып иілген, қалқаны сопақша-эллипсті, ... ... және ... ... 4-6 ұялы, бұршағы сызғыш тәрізді
4мм; тұқымды 3-4; V-IX айларда гүлдеп, VI-X айларда жеміс ... ... ... және ... ... ... сортаң және орманды
жиектерінде, қарағайлы орманда және қайыңды, өзен көл жағасында, ... ... ... көбінесе үй маңында, жол жиегінде, бау-
бақшада өсетін арамшөп. Қазақстанда биік ... ... ... ... ... КСРО бөлігі, Кавказ, Орта Азия, Батыс-Шығыс
Сібір, Алыс Шығыс, Батыс Европа, Жерорта ... Кіші ... ... Индия,
Монголия, Солтүстік Қытай. т.б.
Ылғал сүйгіш, суыққа төзімді, су ... ... ... ... өспейтін өсімдік.
Шаруашылықта барлық үй жануарларының азықтық, жайылымдық өсімдігі.
Топырақтарды тыңайтатын ... бар. ... ... тамырында-флавоноидтар (каликозин, пратензин, генистеин т.б.
және С,В,Е,К витаминдері, ... илік ... ... ... ... бар. ... кезінде бал жинайды (гүлінің құрамында 0,002-
0,003 мг нектар) гүлінің түтігі қысқа болғандықтан нектары оңай ... ... ... жақсы жинай алады. Бірақ ақ беденің бал ... ... ... (+27°) мен ... ... ... мен топырақ құнарлығына байланысты. Температура 27° төмен - ... ... ... ағып немесе нектар бөліну ... ... ... ... бал мөлдір түсті, хош иісті, тәтті болады, бір ара ұясы
бұл өсімдік өскен ... ... бал ... ... ақ беде
өсімдігінен жиналған бал өте ... ... ... ... өсімдік
қатарына жатады. /29-30/
9. Туыс: Halimodendron fisch-Шенгил-Шенгел
9.1 Түр: Halimodendron halodendron- ... ... ... 50-200см бұта, қабығы қоңыр немесе ақшыл түсті, иілген,
қатты тікенді 2-6см, тостағаншасы үш ... ... біз ... ... ... ... жапырағы жұп қанатты 3-4см, ұшы тікенді, 1-5жұп
жапырақшалы, жапырақшасы ұзынша-теріс жұмыртқалы ... ... ... ені 5-10мм ұшы ... немесе ішке қарай иілген, қысқа инелері
болады; Гүл ... ... мен ені 3-4см, гүлі ... 1-3
тен орналасқан, тостағаншасының ұзындығы 3-6мм, ені 3-5мм, жалпақ ұшбұрышты
тісшелі немесе екі кіші ... ... мен ... ... немесе сирек
жағдайда ақ түсті. Қалқаны шар тәрізді ұзындығы 14-18мм, ені 15мм. ... ... ... қысқарған, сағағы сына тәрізді, тең қанатты және аздап
қайықшалы ұзындау, қанаты орақ ... ... ... ... тері ... ... биіктігі 1-3см, ені 5-15мм науа тәрізді, бір
ұялы, ... ... ... 3-5мм, ұшы ... ... ... Тұқымы тегіс, қызыл қоңыр түсті бүйрек тәрізді. 2-3мм. V-VI
айларда ... ... ... ... шөл ... өзен су ... ... жерлерде өсетін арамшөп. Қазақстанда Ертіс, Семей
орманы, Торғай, Батыс және ... ... ... ... ... ... орда, Бетпақдала, Мойынқұм, Балқаш-Алакөл, Түркістан, Алтай,
Тарбағатай, Жоңғар Алатауы, Күнгей Алатау, Кетпен-Терск, ... ... ... ... ... кездесетін, галофитті өсімдік.
Жалпы таралымы: Қырым, Шығыс Кавказ, Орта Азия, Иран, Батыс ... ... ... балды, декоротивтік өсімдік. Көктем, қыс мезгілдерінде
жемісі мен түскен жапырақтары түйе мен қой ... ... ... ... ... ... Elaeagnus L.-Лох-Жиде
10.1 Түр: Elaeagnus oxycarpa schlcht- Лох oстроплодный-Үшкіржеміс жиде
Биіктігі (3) 7-10 (16)м орташа көлемді ағаш, қабығы ... ... ... ... ... тікенді (1-3см), жас өркені және жапырағы ақ-сұр
түсті, ... ... ... ... ... ұзындығы 2-4,5см, ені 7-15мм. Жапырақ тақтасы өткір ... ... ... екі беті ... ... ... тегіс
жұлдысшалы қабыршақты, сағағы жапырақ тақтасынан 3-4 есе қысқа, жапырағы
жеміс берер ... ... ... Ұзындығы 4-7см (5), ені 10-15мм, өткір,
төменгі бөлігі сұр, ... ... ... ... ... ... ... жапырақ тақтасынан 7 есе қысқа. Гүлі хош ... ... ... гүл ... 2мм, гүл ... ... ... 7-8мм,
ені 3-4мм қалақшалы, ішкі жағы жалаңаш сары түсті, анық ... ... ... гүл серігінің түтігі тәрізді ақ-сұр түсті. Аталықтары ... және ... ... ... ... ... ... жоғарғы
бөлігі қабысқан, осі цилиндр тәрізді, үшкірленген немесе өткір, ... ... жағы ... ... ... Жемісі-сүйекті, жұмыртқа
тәрізді немесе жалпақтау 8-10мм, ені 6-7мм. Сары немесе сәбіз түсті, екі
жағы ұшталған, гүл ... ... 8 қара ... болады. V-VI айларда
гүлдеп, VIII-X айларда жеміс береді.
Өзен, көлдердің жағалауында, ... ... ... үйілген
құмдарда, Қазақстанда Ертіс, Каспи маңы, Ембі, Торғай, Батыс және Шығыс ... (ауд ... ... ... ... ... Арал ... Түркістан, Жоңғар Алатауы, Күнгей ... ... ... ... ... таралымы: Орта Азия (Иссик-Куль, Шудың жоғарғы ағысы,
Ферғана алқабы), Батыс Қытай (Кульджа),
Жемісін пісіріп ... ... ... ... ... Жемісінен
тәтті ботқа жасау ұшін ұн, тәтті шарап, сироп жасалынады, жұмсақ жемісінде
40% көмірсу (фруктоза) болады. ... ... ... балы көп ... ... ... хош иісті гүлдері араларды жақсы еліктіреді.
VIII. Тұқымдыс: Lamingae juss-Ясноткозя-Ерінгүлділер
11. Туыс: Marrubium-Шандра-Шандра
11.1 Түр: Marrubium vulgare- Шандра обыкновенная-Кәдімгі шандра
Биіктігі 20-70см көп ... ... ... ... ... сабағы бір
немесе бірнеше болады, қарапайым немесе бұтақталған ұзын ... ... ... бөлігі ақшыл кигіз тәрізді, төмен салбыраған мақта
тәрізді; жапырағы домалақ – жұмыртқа тәрізді. Жапырақ тақтасының ... ... үсті ашық ... шұбарлы, төменгі бөлігі тегіс сұр ... ... мен ... ... бірдей 3см-ден аспайды. Кейде
ұзындығы енінен ұзындау болады. Жапырақ сағағы қысқа 1,5-2,8см ақ ... ... гүл ... ... ұшында орналасқан. Гүл тостағаншасы біз
тәрізді, ... ұзын ... ... ... түтігі қысқа
немесе бірдей. Тостағаншасы 10 ... біз ... ... оның бесеуі
ұзындау, бесеуі қысқалау (аралық) кейде жай көзге көрінбейді; гүл ... ... ақ ... ... еріні аздап қысқалау немесе бірдей, жоғарғы
жағы ойықты; жемісі ұзынша-элипісті жаңғақ, ... ... шар ... ... 3 бөлікті қою қоңыр-қара дақты. VI-VIII айларда гүлдеп, VIII-
XI айларда ... ... ... ... арам шөп. ... ... ... жерде өседі.
Оңтүстік Қазақстанда, Солтүстік Үстіртте, Манғышлақ, Балқаш-Алакөл, Жоңғар
Алатау, ... ... ... ... және Алматы облыстарында,
Қаратауда ... ... ... ... ... КСРО бөлігі, Кавказ, Орта Азия, Орта Европа, Кіші
Азия, Иран, Индия, Батыс Қытай, Гималай.
Ұзақ уақыт гүлдейтін, құрамында балы көп, ... заты бар, хош ... эфир майы бар ... ... Leonurus ... Түр: Leonurus ... Bge- ... сизый-Жасыл сасықшөп
Биіктігі 50-100см екі немесе көп жылдық шөптесін өсімдік. Тік немесе
тарамдалған, ... ... ... иілген сұр түсті, тығыздалған
түкті; жапырақ бейнесі шар ... ... ... 5 рет ... ... ... тармақталған. Гүлі ұзынша болып сирек ... ... біз ... ... ... ... тостағаншасы 7-8мм
жіңішкеріп аяқталған, ... рет ... ... ... ... ... негізіне қарай үшбұрышты, өткір біз тәрізді, ұшы тісшелі, төменгі
екеуі сыртқа қарай иілген, гүл тәжі ... ... ... ... ... іші ... түкті, сыртқы еріні тік, тегіс ... ... ... ... еріні сыртқа қарай иілген, үш қалақты ірілеу, шар
тәрізді орташа, ... ... ... ... жаңғақ, үш бөлікті,
жоғарғы жағы ... және ... VII айда ... VIII айда ... ... етегінде, өзен жағалауында, үй маңайында және жол жиектерінде
өседі. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... Мұғаджар, Торғай, Батыс және Шығыс құм төбелерде, Ұлытау, Зайсан,
Мойынқұм, Балқаш-Алакөл, Алтай, Тарғабатай, Жоңғар ... ... ... ... ... КСРО ... ... Батыс Сібір, Батыс
Манғолия.
Бал жинайтын өсімдік.
13. ... Mentha ... Түр: Mentha ... L. - Мята ... ... 15-60 (110)см көп жылдық шөптесін өсімдік. Тамыры жайылып
өседі; ... ... ... ... ... ... тік өседі, жай
немесе бұтақталған, кейде бұтағы тамырланады, қызғылт түсті, жұмсақ жүнді,
төмен бағытталған ... ... ... ... ... ... төменгісі сағақты жұмыртқалы, сопақша-жұмыртқалы немесе сопақша-
эллипстіден – сопақша-ланцеттіге дейін. ... 2-7см, ені ... ... ... тақтасының жиегі ара тісті, үш бұрышты ... ... ... ... екі беті ... түкті немесе жалаңаш, ұзақ
нүктелі бездері болады, тостағаншасының ... ... ... ... гүл тажы болады, тостағаншасы созылыңқы-ланцетті немесе ланцетті,
түкті, өткір, гүл тостағаншасы көтеріңкі, гүлі шар ... ... гүл ... ... ... және жоғарғы жапырақшалары түкті, сирек
жағдайда жалаңаш тостағаншалы, тостағаншасы қоңырау тәрізді, 2,5мм ... ... ... ... ... ... гүл тәжі ... түкті,
күлгін немесе қызғылт-күлгін, 3,5-5мм, тостағаншасы екі есе ... ... іші ... Аталығы гүл тәжімен бірдей немесе оның түтігінен
бірнеше есе ... ... шар ... 1мм ... айдарсыз. VI-X
айларында гүлдейді.
Суармалы егістікте, өзен, бұлақ, көл бойларында, ... ... ... арық тоғайларда өсіп-өнеді. Тобыл-Ишим, Ертіс өзені,
Семей орманы, ... ... ... ... ... Ембі, Торғай, Батыс
және Шығыс құмды төбешіктерде, Арал маңы, Қызылорда, Бетбақдала, ... ... ... ... ... ... ... Шу-Іле
тауларында, Батыс Тянь-Шань, (Таласский) Алатауда кездеседі.
Мезофитті өсімдік.
Жалпы таралуы: Европа, КСРО бөлігі, Кавказ, Орта ... ... ... ... Батыс Европа, Индия, Қытай.
Дала жалбызын көбінесе медицинада қолданады, құрамында: Органикалық
қышқылдар (сірке), эфир майы ... ... ... ... ... т.б) фенолкарбон қышқылдары, антоциандар, дәнінде шыны майы бар.
Бал беретін, мал ... ... ... ... ... түрлер
өсіріледі.
IX. Тұқымдыс: AsteraceaeAdans-Астридия- Астралар
14. Туыс: Cichorium L.-Цикорий-Цикорий
14.1 Түр: ... intybus L.- ... ... ... ... өсімдік. Биіктігі 150см-ге дейін сұрғылт-жасыл,
жасыл түсті, түкті немесе ... ... ... ... ... ... ... тік өседі, көбінесе бұтақталған, жоғарғы
бөлімі жуандаған. Жапырақ ... ... ... ... ... ... ... түкті, жоғарғы бөлігінде түктері көп немесе тақыр болады,
тамырына жақын орналысқан, ... ... ... де ... ... дейін (6-20см). Жапырақ тақтасының
жоғарғы ұшы ірі, жанынан ... ... ... ... ... ... болады. Төменгі жапырақтары тамырдан шыққан жапырақтарға
ұқсас, жапырақ тақтасы ланцетті-жұмыртқалыдан - ланцетке дейін, ... ... ... ең ... ... ... ... көп себеті жеке
немесе топталып сабақтың жоғарғы бөлігінде және жанама бұтақтарда, ... ... ... Жапырақ қынабы 8-14мм. Қынаптың сыртқы бетіндегі
жапырақтары 1,5-2есе қысқа, әртүрлі пішінді, төменгі ... ... ... ... ... түкті, сыпыртқысы көгілдір, сиректеу ақ түсті
(15-25мм). Тұқымы ұсақ 2-3мм, доғалды, жоғарғы ұшы ... ... ... ... ... VI-X айларында гүлдеп, VII-X айларында
жеміс береді.
Қазақстанда таралуы: Шалғынды жерлерде, орман алаңдарында, ... ... және ... ... (2000м дейін), көбінесе жол
жиегінде арамшөп ретінде, ... ... ... ... ... ... және биік таулы өлкелерінен басқа жерлердің барлығында
кездесетін мезофитті өсімдік.
Жалпы таралуы. Европа, Кавказ, Орта Азия, Батыс және ... ... ... ... ... Кіші Азияда, Иран, Ауғанстанда, Батыс
Қытай т.б жерлерде кең таралған.
Шаруашылықта тамыры қолданылады, тамырының құрамында ... заты ... иісі ... Кофе ... қант пен ... өндіруде, жас
жапырақтарын салат ретінде, халық медицинасында ... алу үшін ... ... ... ... ... жұмысын жеңілдетеді. Құрамында
бал көп өсімдік./32/
15. ... ... L ... Түр: ... аcanthium L. - Татарник колючий-Тікенді шағыртікен
Екі жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 30-200см. Сабағы төмен иіліп
өскен, ... ... ... ... ... ... ... (5-15мм), ойық,
ұшбұрышты қатты сары тікенді және ірі, жапырақ тақтасы ... ... ... ... (35), ені ... төменгі бөлігі ұзынша немесе
жалпақ-жұмыртқалы, сағағы жіңішкерген, ортаңғы және ... ... ... жұмыртқа-ланцетті, барлығы қалақты-қанатты, жиегі үшкір
тісшелі, ... ... екі ... сұр ... ... ... ... бөлігі) немесе тақыр. Гүл тәжі 3-5см шар тәрізді болып, 2-
3 тен ... ... ... және ... ... ... ... қынабы торлы болып, кейінен жалаңаш болады. Сыпыртқысы 2-
2,3см ашық ... ... ... ... ақ түсті. Тұқымы сопақша
жұмыртқалы немесе сопақша теріс жұмыртқалы аздап қабысыңқы, ұзынынан қырлы,
көлденең қатпарлары ... ашық ... ... ... қою ... ... ... сарғыш ара тісті, шашақты, дәнінен екі есе ұзын.
VI-VIII айларында гүлдеп жеміс береді.
Қазақстанда таралуы: Қоқысты, ... ... ... ашық ... ... ... ... Мойынқұм, Балқаш, Алакөл т.б. жерлерде
өсетін мезофитті өсімдік.
Жалпы таралуы. Европа, Кавказ, Орт. Азия, Батыс және ... ... ... ... т.б. ... ... 16-17% май жинайды, майы сарғыш түсті, иіссіз, күнбағыс
майына өте ... Жас ... мен ... ... суда ... ... қолданады. Декоротивтік өсімдік.
16. Туыс: Cirsium Mill -Бодяк-Сарықалуен
16.1 Түр: ... setosum- ... ... ... ... жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі 50-130см. Тамыры тік, ... ... тік ... ... ... ... жоғарғы ұшы аздап
бұтақталған, жапырақ қойнауында ... ... ... олар ... ... ... ... жақын орналасқан жапырақтары гүлдеген ... ... ... ... бөлігінде орналасқан жапырақтарының ұзындығы
(5) 10-20см, ені 1,7-5,5см. ұзынша-ланцетті ... ... ... ... ұсақ ... ... ... қарай сүйірленген,
отырыңқы біртұтас немесе қалақшалы, ірі жекелеген ойық тісті. Гүл себеті
ұсақ (0,8-2мм), ... ... ... Гүл тостағаншасы аздап торлы
немесе тақыр, сыртқы күлтелері ұзынша-жұмыртқалы, жабысып ... ... ... ... ... ланцетті, жоғарғы бөлігі
жіңішкеріп ұшталған, ішкі ... ... ... ұшы ... ... ... сыртқы күлтесінің жоғарғы бөлігі күлгін түсті,
сыртқы беті тақыр немесе жоғарғы ... өте ... ... өскен
тікендері болады. Жеміс пісер кезде жапырақтары сыртқа ... ... Гүл тәжі ... ... бес ... ... ... (2,5мм) тығыз орналасқан, айдаршасы сыпыртқысынан 11мм қысқа, жеміс
берер кезінде ол 22-24мм ұзарады, айдарының шашақтары күрең түсті, ... ... ... тұқым береді.
Қазақстанда таралуы. Егістік жерлерде, жол жиектерінде, ылғалды
шалғында, өзен ... ... ... ... ... ... ... басқа барлық жерлерінде кездеседі. Ксерофит.
Жалпы таралуы. Европа, Кавказ, Батыс-Шығыс Сібірде, Алыс Шығыста,
Орт. Европада, Кіші ... ... ... ... ... ... ... бал жинайтын өсімдік.
17. Туыс: Galatella Cass-Солонечник-Далазығыр
17.1 Түр: Galatella fastigiformis Novopokr- Солонечник щитковидный-Қалқан
далазығы
Биіктігі 25-100 (120)см көп ... ... ... ... өсімдік,
көптеген емізік тәрізді түтіктермен және ұсақ тікендермен (жапырқтарыда көп
болады) көмкерілген; сабағы біреу немесе бірнешеу, тік өседі, ... ... ... доға және ... ... ... бағытталған, сиректеу
жағдайда қатпарлы бұтақты, бір немесе бірнеше гүл тәжі болады; жапырақтары
сопақша-ланцетті ... ... ... 8см, ені 0,6мм, ... ... аздап керілген, ұшы созылыңқы, сирек ... ... ... ... үш түтікті (бүйір жағынан ... екі ... ... ... ... кейде олар күңгірт
жасыл, гүл шоғыры бұтағында орналасқан, өте қысқарған, гүл тәжі борпылдақ
қалқаншалы ұсақ, 14-25 ... ... ... ені ... ... теріс
ұшты, ұзындығы 3-5мм, ені 5-6мм, жапырақтары ашықсары-жасыл, тар жарғақты,
қысқа тор тәрізді ... ... 1-3 қою ... ... ... ... арқа жағы қысқа түтікті, ішкі жағы ірілеу түкті немесе тақыр, ... ... ... гүлі 4-8, ашық ... ... қосалқы
бұтағының бағаны 1,5-2 есе қысқа, тұқымы 3,5-4,5мм, айдаршасы 5-6мм ақшыл
түсті, сирек жағдайда барлық бөлігі қызғылт күлгін ... VII-IX ... ... ... ... ... құмдарда,
тау етектерінде кездесетін мезофитті өсімдік.
Қазақстанда таралуы: Арал маңында, Қызылорда, Бетпақдала, ... ... ... ... ... ... таралымы: Орта Азия, Батыс Қытай.
Шаруашылықта бақтар мен демалыс орындарында декоративтік өсімдік.
Гүлінде бал ... хош ... ... ... ... ... ... балдық өсімдіктерден 9
тұқымдас анықталып, ... 17 ... 17 ... ... ... берілді, зерттелген өсімдіктердің 1 ағаш, 6 бұта, 9 көп жылдық
шөптесін, 2 екі жылдық шөптесін ... ... ... ... ... ... ... Тұқымдас: Equisetaceae-Хвощовые-Қырықбуын
1. Туыс: Equisetum L.-Хвощ-Қырықбуын
1.1 Түр: ... arvense ... Хвощ ... қырықбуыны
Биіктігі 10-40см көп жылдық шөптесін ... ... ... ... ... бұтақтары бұтақталмаған, ерте солады, қоңыр алыс
орналасқан, қоңырау тәрізді ... ... ақ ... 8-12 ... қою ... тісшелі, көбінесе 2-3; жеміс бермейтін сабақтары жасыл
түсті, қатпарлы ... ... ... ... ашық ... ... ылғал
тасушы, 12-18 үш бұрышты ланцетті, сызық тәрізді ақ ... ... ... ... ... ... және көлденең әжімсіз өткір
кішкентай қабырғалы және 4 тісшелі қынапты, ... ... ... ... ... ... түзеді.
Өзен мен тоған жағалауында өседі, ылғалды шалғынмен саз жиектерінде,
ашық аңыздарда, және тыңайған ... ... ... Қазақстанның
барлық жерлерінде көбінесе Солтүстікте кездесетін мезофитті өсімдік.
Жалпы таралымы: КСРО барлық жерлерде кездеседі.
Дәрілік өсімдік, бүйрек ауруларына (бүйректегі тас ... ... ... спора тасушы мүшесі тәтті және шырынды, қабағын ... ... ... 30-150%мг витамин С, 5%мг каротин ...... ... ... бояу ... ... Fumariaceae A.p.de Cndolle-Дынянковые-Көгілдір
2. Туыс: Corydalis Medis-Хохлатка-Айдаршөп
2.1 Түр: Corydalis schangin pall B Fedtsch- ... ... 5-40см ... ... ... Түйнегі шар тәрізді 10-
30мм. сабағы жай сабақты, бір негізді қысқа жапырақтары болады. Күлтесі 2-3
көкшіл-жасыл ... ... ... ... ... ... ... бөлінген екінші бөлімінде ортаңғы шыбықтары ұзындау ол 3-5 бөлікке
бөлінген, үшінші бөлігі ... ... ... ... ... ... тегіс немесе өткір. Гүлі 2-14 ұзынша, борпылдақ шоқты, гүл
серігі тегіс шар тәріздіден-роба тәріздіге дейін. Тостағаншасы ұсақ, жұқа,
нәзік, ... ... ірі, ... ... ... ... 2-4см
тік немесе доға тәрізді жоғарғы жағы иілген, аздап керілген және жұқа өткір
ұшты 1,5-2,5см күлтесінен 1,5 есе ... ... ... ... ... қорапша, кіріккен, ұзындығы 1-2см, ені 2мм. IV-V айларында
гүлдейді.
Қазақстанда таралуы: Ертіс маңы, Батыс және Шығыс тау ... ... ... Бетпақдала, Мойынқұм, Балқаш-Алакөл, Алтай ... т.б ... ... құздарда, қиыршық тастарда кездесетін
мезофитті өсімдік.
Жалпы таралымы: Батыс Қытай.
Мал азықтық өсімдік.
III. Тұқымдас: Chenopodiaceae Less ... ... ... ... бұталар
3.1 Түр: Agriophyllum lotifoliumfiseh ... ... ... ... бір ... шөптесін өсімдік. Жапырағы сағақты,
жапырақ тақталары біркелкі шар ... ... сына ... жоғарғы ұшы
сыртқа салбырап өскен. Қатты үшкір ... Тек ... ... ұсақтау және отырыңқы, гүл серігі үлкен 2-3 жұмыртқа тәрізді,
жапырақ тақтасы кесілген тісшелі, ... ... -3, ... 4-6мм тегіс,
шар тәрізді, төмен иілген түктері ұзынынан созылыңқы болады. ... ... ... VII-IX ... ... ... береді.
Қазақстанда құмды жерлерде, Оңтүстік үстіртте, Қызылқұмда кездеседі.
Ксерофит.
Жалпы таралымы: Орта Азия.
Тұқымынды-19% май жиналады. Жоғары ... ... ... Түр: ... - ... – Құм құмаршық
Биіктігі 20-100см бір жылдық шөптесін өсімдік. Жапырағы отырыңқы-
ланцетті немесе ұзынша, негізіне ... ... ұшы ... ... ... Гүл серігі 1-3, ... ... ... ... ... шар ... тақыр көбінесе жалпақ қанатты, жиегі ара
тісті, екі мүйізшесі болады. Мүйізшесі екі тармақталған, ... ұшы ... ... ... ... ... ... тәрізді 0,3-2мм, ашық
қызғылт түсті. VIII-X ... ... ... ... ... ... ... қатпарлы құмдарда, Каспий маңы,
Ақтөбе, Ембі, Торғай, Зайсан, Солтүстік Үстірт, Арал ... ... ... ... Балқаш-Алакөл, Қызылқұм.
Жалпы таралымы: Оңтүстік Шығыс Европа, КСРО бөлігі, ... ... ... Батыс Қытай.
Өсімдік гүлдегенге дейін мал шаруашылығы үшін ... ... ... ұн ... қуырып тағам ретінде қолданған, дәнінен май
алады. Мәдениелендіруге болады. Гүлдеу кезінде балды жақсы ... ... ... ... ... Туыс: Sisimbrium L.-Гулявник-Сарбасқурай
4.1 Түр: Sisimbrium ... ... ... ... екі жылдық шөптесін өсімдік. Сабағы тік өседі,
жоғарғы бөлігі бұтақталған, ... ... ... ... ... 2-5см ... тәрізді, 3,5-10см лира тәрізді немесе лира тәрізді-
қауырсынды, ірі, ұзынша жұмыртқалы, жоғарғы бөлігі тісшелі және ұсақ, ... ... ... ... ... ... ... ұзынша немесе
ұсақ тісшелі. Тостағанша жапырағы ұзынша-ланцетті 5-6мм, ... ... ... 10-15мм, ені 2-3мм, қабығы 6-12см, ені 2-3мм.
доғалданып төмен иілген, ... сабы ... ... ... ... тақыр. Аналығы шар тәрізді, тұқымы жұмыртқа тәрізді 1мм, ені
0,5мм аздап қырлы. VI-VII айларында гүлдейді. Мезофит.
Қазақстанда таралуы: ... ... ... ... ... ... Жоңғар Алатауы, Күнгей Алатау, Алтай, Шу-Іле ... ... ... таралуы: Батыс Сібір, Орта Азия, Ауғаныстан, Манғолия, Тибет
тауы.
Тұқымы 31% кебетін май жинайды. Өсімдік ... ... ... ... ... ... Өсімдікті мәдениелендіріп силос жасауға
ұсынылған.
5. Туыс: Isatis L-Вайда-Шытыршақ
5.1 Түр: Isatis violascens Bge- ... ... ... 20-60см, бір жылдық шөптесін өсімдік. Сабағы бұтақталған,
тақыр, төменгі жапырақтары ұзынша ... ... ... ... ... ... ... жиекті, тақыр, сабақта отырыңқы орналасқан, ұзынша-
жұмыртқалы немесе ... ... ... жапырағы 2мм сарғыш
түсті, жеміс сабағы жұқа, жоғарғы ұшы ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы бөлігі кіріккен негізіне қарай
дөңгелектенген, салбыраған, ... ... ... ... жай ... ... ұясы пердемен бөлінген, қанатты, жиегі жуандаған, IV-VI
айларында гүлдеп жеміс береді.
Қазақстанда таралуы: Каспий маңы, Қызылорда, ... ... ... ... ... ... құмды шөлейтте кездеседі.
Мезофит.
Жалпы таралымы: Орта Азия.
Өсімдіктің тамырында ... эфир ... ... 30-31% жартылай
кебетін майы және мирозин ферменті болады. Мал азықтық өсімдік./35/
6. Туыс: ... ... Түр: ... lalvigata-Гольдбахия гладкая-Жылтыр гольдбахия
Биіктігі 10-25см біржылдық шөптесін өсімдік. ... ... ... ... ... ... ... ұзынша-теріс
жұмыртқалы немесе ұзынша-сүйірленген, кіріккен, жапырақ ... ... ... немесе тегіс, негізіне қарай тартылған қысқа немесе ұзын
сағақты 1-4см. ені 2-15мм. Гүлі көкшіл-қызыл шоқ құрып ... ... ... 3-4мм, ені 1-1,5мм негізінде сына ... екі есе ... ... ... ... жалаңаш;
қабығы 7-10мм, ені 2-2,5мм, төрт ұялы, иіліп салбыраған. Жемісінің ... ... ... 5-10мм. Тұқымы 2,5мм, ені 1,25мм. IV-V айларында
гүлдеп жеміс береді.
Қазақстанда таралуы: далалы, құмды, ... ... және ... ... ... Ембі өзені, Каспий теңізі маңында, Ақтөбе, Батыс
құмтөбешіктерде, Ұлытау, Зайсан, Солтүстік Үстіртте, Манғышлақ, Арал ... ... ... ... ... ... ... Күнгей Алатау, Шу-Іле өзендері, Батыс Тянь-Шаньда кездеседі.
Мезофит.
Жалпы таралымы: Европа, СССР ... ... Орта ... ... ... ... май жинайтын, мал азықтық өсімдік.
7. Туыс: Lepidium L.-Клоповник-Шытырмақ
7.1 Түр: Lepidium ... L.- ... ... ... 30-100 ... ... шөтесін өсімдік. Сабағының жоғарғы
бөлігі бұтақталған, жалаңаш, ... ... ... ... жапырақтары
тартылған сағақты, эллипс немесе жұмыртқа-ланцетті. 3-11см, ені 1-4см ... ... ... ... ақ, ... отырыңкы, тегіс жиекті; Гүлі
пирамидалы, сыпыртқы тәрізді; тостағанша жапырақшасы жалпақ-жұмыртқалы, ақ
немесе қызыл жиекті, ... ... ... ... ... ені ... жұмыртқа тәрізді 2-3мм, ені 2мм. Жоғарғы жапырағы иілмеген, екі
жақты, бағаны жоқ, бір ... бір ... ... ... ... ... ... бағытталған ұзындығы 4мм. Жеміс сағағы, тұқымы жалпақ-
эллипсті, ... ... V-VIII ... ... ... береді.
Қазақстанда таралуы: Өзен мен көл жағалауында, ылғалды тұзды және
құрғақ арықтарда кейде үй маңында өсетін ... ... ... ... ... Ембі, Батыс құмтөбешіктерде, Қарқаралы, ... ... ... Арал маңы, Қызылорда, Мойынқұм, Бетпақдала, Балқаш-
Алакөл, Түркістан, Алтай, ... ... ... ... ... ... Мезофитті өсімдік.
Жалпы таралуы: Европа, КСРО бөлігі, Батыс ... Орта ... ... ... ... Кіші Азия, Иран, Тибетте кездеседі
Жас жапырағынан ащы салат жасайды, тұқымы мирозин ферменті болады,
сондықтан дәмдеуіш ретінде қолданылады./36/
8. ... Cardaria ... Түр: Cardaria draba- ... ... ... ... көп жылдық шөптесін өсімдік; сабағы қарапайым, тек
гүл шоғыры тікенді, бұтақты, иілген ... ... ... ... ... жақын орналасқан жапырақтары кезектесіп ... ... ... тәрізді, ілмек тісшелі немесе лира ... ... ... ... ... 1-6см, ені ... ... тірізді. Гүлі ақ түсті ... шоқ ... ... ... ... ... тәрізді, жалаңаш, күлтесі ақ түсті 2,5-4мм
ұзынша-теріс жұмыртқалы; бұршаққабы ... ... ... ... ... ені 3,5-4,5мм бірнеше ұялы, жоғарғы ұшы ... ... ... ... 8-12мм ... ... тұқымы
жұмыртқа тәрізді. 2-2,5мм, ені 1,5мм. IV-VII айларында гүлдеп жеміс береді.
Мезофитті өсімдік.
Қазақстанда таралуы: батпақты, ... ... ... ... ... сирек жағдайларда егістік пен жол жиегінде арамшөп ретінде
өседі. Тобыл, Ишим, Семей орманы, ... ... ... ... ... ... ... Алтай, Тарбағатай, Жоңғар, Күнгей
Алатау, ... ... ... ... ... ... КСРО бөлігінде, Кавказ, Орта Азия, Батыс және
Шығыс Сібірде, Жерорта теңізінде, Кіші Азия, Иран.
Тұқымын тамаққа қолданады, оның ащы ... дәмі бар, ... ... ретінде қолданады.
V. Тұқымдас: Moraceae Lindl-Тутовые-Тұттар
9. Туыс: Cannabis L.-Конопля-Кенепшөп
9.1 Түр: Cannabis sativa L.- Конопля посевная-Егістік кенепшөбі
Биіктігі 50-150см бір жылдық ... ... ... ... ... 3-7 рет ... ... ланцетті немесе
сопақша-ланцетті, ірі тісшелі, қалың, түкті және безді, ұзын ... ... ... аталық гүлдері жинақы, сабақтың ұшында ... ... ... ... ... жоғарғы жапырақ қойнауында ... ... ... ... ... ұшталған; Гүл серігі
жетілмеген жиекті; Жемісі сұр түсті тегіс -жаңғақ, гүл серігінің негізі
қалмайды, ... ... ... тұқым шашуы қиын. VI-VII айларында гүлдеп
жеміс береді.
Мәдени өсімдік, Солтүстік далады және ... ... ... ... аңыз жерлерде және үй маңында кездеседі.
Мезофитті ... ... ... КСРО бөлігі, Батыс Сібір. Батыс Европа.
Шаруашылықта норкотикалық өсімдік, арқан, жіп, ... (қап ... ... ... 3% май, ... ... бояу алады; малдардың
құнарлы тамағы үшін -жымых алады.
VI. Тұқымдас: Rosaceae-розоцветные- ... ... Rubus ... ... Түр: Rubus ... таңқурай
Биіктігі 50-150см бұта. Бір жылдық өркені доғал-болып көктемде
бұтақтанады, цилиндр тәрізді, көбінесе ... ... ... ... инесі көп
санды, көлемі-пішіні жағынан бірдей емес, тік немесе ... ... ... ... ... жоғарғы жағы айқындалмаған-ойықты,
жапырақшасы ашық-жасыл, көкшіл түсті, жапырақ тақтасының жиегі тісшелі, ... беті ... ... ең ... ... ... екі есе ... тәрізді, өткір, кейде үш құлақты. Бүйіріндегі жапырақтарының
сағағы өте ... ... екі ... ... бұтағы ұзындау, жіңішке,
тарбиған, гүлі көп санды тікенді және безді, ірілеу, тостағаншасы ... ... ... ... қысыңқы; күлтесі жалпақ элипсті, ақ түсті, аталығы
тең бағанды, түйіні жалаңаш; жемісі көбінесе жетілмеген, ... аз, ... ... ... ... ... ... тісті. VI-VII айларында
гүлдеп, VIII айларында жеміс береді.
Қазақстанның барлық аудандарында кездеседі. Орманды-бұталар арасында,
өзендер бойында, шалғында, ... ... жол ... сайларда өсіп
өнеді. Мезофит.
Жалпы таралымы: Европа, КСРО бөлігі, Кавказ, Орта Азия, Батыс Сібір,
Батыс Европа, Кіші ... ... мен ... флавоноидтар, илік заттар, аскорбин қышқылы,
органикалық (алма, қымыздық, сүт) қышқылдар, инозит, калий, мыс, ... ... ... ... ... органикалық қышқылдар
(лимон, шарап, алма, салицил), илік және хош иісті заттар, пектиндер, ... ... ... және ... қышқылдары, майлар, калий, мыс,
марганец, темір, фосфор, ... ... ... бал ... және ... ... мол өсімдік.
Вегетативтік түрде өсіп өнеді./37/
11. ... ... ... Түр: Cotoneaster multifora Bge- Кизильник многоцветковый-Көпгүл ырғай
Биіктігі 0,5-1,5м бұта. Сабағы жалаңаш, ... қою ... ... ... ... ... ... ені 1,2-3см. теріс жұмыртқалы немесе
жалпақ-эллипсті, ұшы үшкіремес немесе ... ... ... бермейтін
сабағы өткір шар немесе жалпақ сына тәрізді, ұшы 5-10мм жапырақ тақтасының
үсті жасыл түсті тақыр, астыңғы беті ... ... бас ... ... ... ... айыр тәрізді тік өсетін, ине тәрізді сыпыртқылы, негізі
аздап түкті, гүл табанды және гипантим; гүл тажы ақ ... 1см. шар ... ... Жемісі ұсақ алма 6-10мм ашық-қызыл түсті, ұзынша
жұмыртқалы, екі сүйекті, ... жағы ... V-VI ... гүлдеп, жеміс
береді. Мезофитті өсімдік.
Қазақстанда таралуы: Шыңды, құзды, ... және ... ... ... өзен ... ... Бетпақдала, Алтай, Тарбағатай,
Жоңғар Алатауы, Іле Алатауы, Кетмен теріскей, Алатау, Шу-Іле ... ... ... ... Кавказ, Орта Азия, Батыс Сібір, Қытай.
Жидегі тағам ретінде қолданылады, жапырағы ционит ... ... ... Ірі және ашық ... ... ... ... түрде өсіруге болады. Жануарлар азық етпейтін балды
өсімдік.
VII. Тұқымдас: Labaceae juss-Бобовые-Бұршақтар
12. ... ... ... Түр: ... Officinalis L. -Донник Лекарственный-Дәрі түйежоңышқа
Биіктігі 30-100см көп жылдық ... ... ... тік ... ... ... ұшы ... тостағаншасы ланцетті, өткір тегіс
жиекті, сирек жағдайда төменгі ... 1-2 ... ... ... ... ... немесе шар тәрізді, жоғарғы жапырақ ... ... ... 10-13 анық емес ... үсті ... Гүл ... гүлден тұрады, жалаңаш, биіктігі 4-10см тостағаншасы 2мм. Үшбұрышты-
ланцетті, ұшына дейін тілімделген. Гүл тәжі сары түсті ... ... ... ... ... ... жалаңаш сағақты, (4) 5-6 (8)
тұқымды, қауашағы жұмыртқа ... ... 3-4мм, ені 2мм ... ... бір ... тұқымы жасыл-сары түсті тегіс. V-VII
айларында гүлдейді. Мезофитті өсімдік.
Далалы шалғында, кейде ... ... өзен ... ... ... ... ... егістікте кездеседі. Қазақстанның Оңтүстік
шөлейтпен биік тауларын қоспағанда барлық жерлерінде кездеседі
Жалпы таралымы: Европа, КСРО ... ... ... және ... ... ... ... Атлантика, Европа, Жерорта теңізі, Балкан, Кіші Азия,
Иран, ... ... ... ... өсімдік, іріңді сорғыш пластер жасауда, құрамында, кумарин заты
болуына байланысты махорка, иіскейтін заттар ... Жас ... ... ... ... ... бал, тұқымында 85 % май жинайды./38/
13. Туыс: Glycyrrhiza L.-Солодка-Мия ... Түр: ... Glabra- ... ... ... 30-50 (150)см көп жылдық шөптесін өсімдік. Сабағы тік ... жай ... ... ... емес ... және ... ... және безді инелері болады. Тостағаншасы ланцетті-біз тәрізді, ұсақ,
гүлдеу кезінде түсіп қалатын; ... ... 5-20см жұп ... сағағы қысқа, түкті, 1-2,5см, ені 3-7 (10); күлтесі сопақша-
жұмыртқалы, эллипсті немесе ланцетті 1,2-5 (6)см, ені ... ... ... ... ... гүл ... ... 5-8 (12)см жеміс
берер кезінде ұзарады; гүл тостағаншасы (2,5) 3-5 (7)см. қысқа ... ... ... гүлі ... ... тостағаншасы 6-8мм түтік
тәрізді, аздаған түктері мен бездері болады жіңішке ланцетті тісшелі, тең
түтікті ... ... ... Гүл тажы ... ... тәрізді
сопақша жұмыртқалы немесе эллипсті 0,8-1,3см. ені 5мм өткір ұшты және ... ... ... ені 2-4мм ... ... ... ... кіріккен.
ұшы өтпейтін, қанатының сағағы 4мм. Қайықшасы 7-10мм, ені 2,5-5мм тақташасы
сопақша, ұшы үшкірленген, ұшы түзу ... ... ... ... ... ... сыртқа қарай иілген 1,5-3см, ені 4-5 (6) мм. Тақыр немесе
сирек бездер мен тікендері ... ... 1-6 (7) ... ... қою ... ... 2-3мм, ені 3-4мм. V-VI ... гүлдеп, VII-VIII
айларында жеміс береді. Мезофитті өсімдік.
Далалы, шөлейтте, көбінесе егістіктегі арамшөп, ... ... ... ... орманы, Каспий маңы, Торғай, ... және ... Арал ... Қызылорда, Шу-Іле таулары, Батыс Тянь-Шань.
Жалпы таралымы: Европа, КСРО ... Орта ... ... ... Батыс
Европа, Иран, Ауғаныстан, Қытай Монғолия
Өсімдік тамыры және одан жасалған тұнбаның құрамында қант ... ... ... ... сыра ... ... және ... бояуда қолданылады.
VIII. Тұқымдас: Elaeagnaceae -Лоховые-Жиделер
14. ... ... ... Түр: Elaeagnus oxycarpa schlecht- Лох остроплодный-Үшкіржеміс жиде
Биіктігі (3) 7-10 (16)м орташа көлемді ағаш, қабығы жылтыр, қызғылт-
қоңыр ... ... ... ... ... жас ... және ... ақ-сұр
түсті, тегіс, жұлдызшалы-қабыршақты; жапырағы сопақша-ланцетті, немесе
ланцетті, ... ... ені ... ... екі беті ... ... ... тегіс жұлдысшалы қабыршақты, сағағы жапырақ тақтасынан ... ... ... ... ... ... ... болады. Ұзындығы 4-7см (5),
ені 10-15мм, өткір, төменгі бөлігі сұр, жоғарғы бөлігі ... ... ... ... ... ... тақтасынан 7 есе қысқа. Гүлі
хош иісті, 1-3 жапырақ қойны, гүл ... 2мм, гүл ... ... 7-8мм, ені 3-4мм қалақшалы, ішкі жағы жалаңаш сары ... ... үш ... ... гүл ... ... тәрізді ақ-сұр түсті.
Аталықтары қысқа жіпшелі және ... ... ... ... ... ... бөлігі қабысқан, осі цилиндр тәрізді, гүл шоғының жоғарғы
жағы ақшыл-ақ жылтыр түкті. ... ... ... ... ... ені 6-7мм. Сары ... ... түсті, екі жағы ұшталған,
гүл тәжі-ұнтақты тәтті, 8 қара ... ... V-VI ... ... ... айларында жеміс береді.
Өзен, көлдердің жағалауында, сортаң, тұзды топырақта, үйілген құмдарда
өседі. Мезофитті өсімдік.
Қазақстанда таралымы: Ертіс, Каспий ... ... ... Батыс және
Шығыс құмтөбелерде, (ауд Аякөз) Зайсан, Солтүстік Үстірт, Маңғышлақ, Арал
маңы, Қызылорда, ... ... ... ... ... ... Тянь-
Шаньда кездесетін ксерофит.
Жалпы таралымы: Орта Азия (Иссик-Куль, Шудың жоғарғы ағысы, Ферғана
алқабы), Батыс Қытай ... ... ... ... ... қолданады. Жемісінен ұн,
тәтті шарап, сироп жасалынады, жұмсақ жемісінде 40% ... ... ... мен ... ... ... Гүлдеуі кезінде гүлінде бал
көп болады.
IX. Тұқымдас: Asteraceae Adans – Астровые -Астралар
15. ... ... ... Түр:Taraxacum monochlamydeum Hand-Одуванчик однопокровный-Бірқабық
бақбақ
Биіктігі 6-20см көп жылдық шөптесін ... ... ... ... аздап қоңыр түсті қатпарлы жапырақ қалдығы болады. Жапырақ
қойыны сағағы аз ... ұзын ... ... ... көкшіл-жасыл реңді,
ұзындығы 6-16см, ені 1,5-4см кішкене кеме ... лира ... ... ... ... ... төменгі бөлігі кері иілген,
көбінесе жапырақ тақтасының жиегі ... ... жағы ... ... гүлі ... тор ... ... көбінесе тақырлау, орақ
қайықшасының ұзындығы 8-14мм ... ... ... ланцетті, ішкі
жапырақтары тығыз емес жабысқан, немесе төмен иілген, көбінесе көлемі
жағынан ішкі тең ... ... ... Жиегі тар жарғақты жиекті немесе
жарғағы жоқ, ... ... ... жоқ немесе қысқа көрінбейтін
мүйізшелі. Ішкі жапырақтары ұзынша-созылыңқы 2,5-3 есе сыртқысынан ұзындау.
Гүлі тәжі ... ... жақ ... ... қара жолақты, гүл тәжінің
ортаңғы бөлігі қысқа түзу ... ... ... ... түсті
2,5-3 (3,5)мм жоғарғы бөлігінің жартысына дейін көп санды өткір төбешікті
қапталған. ... жағы ... ... ... ... ... ... бөліктер 6-9мм ауысады; айдаршасы 5-6мм ақ түсті, ... ... ... ... ... және ... белдеулерде, бақтарда, скверлерде, жол
және арық жиектерінде, үй маңында, таудың ... ... ... ... ... ... Қызылорда, Мойынқұм, Балқаш-Алакөл, Алтай,
Жоңғар Алатауы, Шу-Іле, Каратау, Батыс Тянь-Шань.
Жалпы таралымы: Орта Азия.
Өсімдік тұқымында май ... ... ... L-Татарник-Шағыртікен
16.1 Түр: Onopordon Acanthium- Татарник колючий-Тікенді шағыртікен
Екі жылдық ... ... ... ... ... ... иіліп
өскен, торлы немесе ұшына дейін жалаңаш, қанаты жалпақ (5-15мм), ойық,
ұшбұрышты ... сары ... және ірі, ... ... ... ... ұзындығы 10-30см (35), ені 5-15см. Төменгі бөлігі ұзынша немесе
жалпақ-жұмыртқалы, сағағы ... ... және ... ... ... ... ... қалақты-қанатты, жиегі үшкір
тісшелі, жапырақ тақтасының екі жағыда сұр ... ... ... төменгі бөлігі) немесе тақыр. Гүл себеті 3-5см шар ... ... тен ... ... ... және бұтақшаларында орналасады. жемісі
піспеген кезде ... ... ... ... ... болады. Сыпыртқысы 2-
2,3см. ашық ... ... ... сиректеу ақ түсті. Тұқымы сопақша
жұмыртқалы немесе сопақша теріс жұмыртқалы аздап қабысыңқы, ұзынынан қырлы,
көлденең ... ашық ... ... немесе қою қара дақтары
болады, айдаршасы ... ара ... ... ... екі есе ұзын. VI-VIII
айларында гүлдеп жеміс береді. Ксерофит.
Қазақстанда таралуы. Қоқысты, тастанды жерлерде, құмды ашық жерлерде,
аласа ... ... ... ... ... ... т.б. ... таралуы. Европа, Кавказ, Орта Азия, Батыс және ... ... ... ... т.б. жерлерде кездеседі.
Тұқымында 16-17% май жинайды, майы сарғыш түсті, иіссіз, ... өте ... Жас ... мен тамырын тұзды суда қайнатып тағам
ретінде ... ... ... ... Cirsium Mill-Бодяк-Сарықалуен
17.1 Түр: Cirsium setosum- Бодяк щетинистый-Қылшықты сарықалуен
Көп жылдық шөптесін өсімдік. Биіктігі ... ... тік, ... ... тік ... ... жолақты, жоғарғы ұшы аздап
бұтақталған, жапырақ ... ... ... ... олар ... ... жалаңаш. Тамырына жақын орналасқан жапырақтары гүлдеген соң
қурап қалады. ... ... ... ... жапырақтарының ұзындығы
(5) 10-20см, ені 1,7-5,5см. ұзынша-ланцетті немесе жұмыртқа-ланцетті.
Жапырақ ... ... ұсақ ... ... ... ... сүйірленген,
отырыңқы біртұтас немесе қалақшалы, ірі жекелеген ойық ... ... ұсақ ... ... ... орналасады. Гүл тостағаншасы
аздап торлы немесе тақыр, сыртқы күлтелері ұзынша-жұмыртқалы, жабысып өскен
үшкір тікенді, ортаңғы күлтесі сопақша-жұмыртқалы ... ... ... ұшталған, ішкі күлтелері ланцет тәрізді үшы тікенсіз.
Күлтелерінің барлығы ... ... ... жоғарғы бөлігі күлгін түсті,
сыртқы беті тақыр немесе жоғарғы бөлігінде өте қысқа тікендері ... ... ... ... сыртқа қарай аздап ашылады. Гүл тәжі қызғылт-
күлгін ... бес ... ... ... ... ... тығыз
орналасқан, айдаршасы сыпыртқысынан 11мм ... ... ... ... ол ... ... айдарының шашақтары күрең түсті, қанатты. VII-VIII айларда
гүлдеп, тұқым береді.
Қазақстанда таралуы. Егістік ... жол ... ... өзен ... орманды жерлерде өседі. Қазақстанның биік
таулы өлкелерінен басқа барлық жерлерінде кездеседі. Мезофит.
Жалпы таралуы. Европа, ... ... ... Алыс ... ... Кіші ... Иран, Ауғаныстан, Манғолия, Қытай, Жапонияда кең
таралған.
Гүлінде бал жинайтын өсімдік.
18. Туыс: ... ... Түр: ... absinthium L.- Полынь горькая-Ащы жусан (ермен)
Көп жылдық шөптесін өсімдік. Өсімдіктің барлық ... ... ... ... ... ... ... жуан, түзу; сабағы көбінесе
біреу, түзу өсетін 60-100 (120)см, қатпарлы, қалың ... ... ... ... ... ... жоғарғы жағы бұтақталған;
жапырақтары сабақтың төменгі жағында орналасқан және ... ... ... ... сабақтағысы-қысқа сағақты, жапырақ
тақтасы жалпақ-жұмыртқалы ұзындығы 6-9см, ені 3-7см үсті ... ... ... төменгі жағы сұр түсті қалың мамықты қысқа жабысқақ ... ... ... ... ұшында орналасқан жапырақтары ұзынша-созылыңқы, 3-
20мм, ені 1-4мм. өтпейтін тегіс немесе ... ... ... ... жай ... ... шар тәрізді, ені 2,5-3,5мм
қысқа сағақты немесе отырыңқы, төмен иілген немесе кіріккен жалпақ ... ... (20см) ... бұтақты, жоғары бағытталған және сабаққа
қабысып бағытталған, жапырағы ... ... ... сұр түс, ... ... сырты созылыңқы, сыртындағысымен бірдей ұзындықты, ... ... ... ... ... аз гүлді, гүл тәжі
жіп тәрізді түтікті, дискі тәрізді көп санды (60 дейін), тұқымы ... ... ... ... жол ... бақта, бау-бақшада, жайылымда,
егістікте, шалғында, орманда, таулы жерлерде өседі. Ксерофит.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... барлық жер шарында
таралған.
Эфир майлы, ... ... бар ... ... Тұқымдас: Butomaceae Rich-Сусаковые-Теңгебастар
19. Туыс: Butomus L.-Сусак-Теңгебас
19.1 Түр: Butomus umbellatus-Сусак зонтичный-Ақ ... ... ... ... жылжымалы тамырсабақты, қалың; гүл сағағы 40-100см, тегіс,
мықты, жапырақтары ұзын, негізі ұзынша үш қырлы, жоғарғы ұшы тегіс, ені ... тік ... ... ... ... ... ... (2м) гүлі көп санды
шатырша тәрізді, ірі қызғылтым түсті, тостағаншасы көлемі жағынан біркелкі
емес, негізіне қарай ... ... үш ... ... мен ... ... біркелкі, күлте жапырақтарынан екі есе
қысқа; жемісі-жұмыртқа тәрізді ұшы сүйірленген бір өсімдікте 10 000 тұқымға
дейін береді ... ... ... қоса барлық жерлерінде кездеседі.
Мезофит.
Жалпы таралымы: Батыс Европа, Европа, КСРО ... ... ... Алыс ... Орта Азия, Иран, Индия.
Жуашығын тамаққа қолданады оның құрамында 8,9% су, 3,9% май, нәруыз,
крахмал, 60% қант тірізді заттар, 7,1% ... 6,7% күлі ... ... ... ... ... ... Қалмақтар жуашығын пісіріп тамаққа
қолданады. Кавказда жуашығын қуырып, ... ... ... нан ... ... ... өсімдігін нанның орынына қолданады./39/
XI. Тұқымдас: Liliaceae Hall-Лилейные-Лалагүлділер
20. Туыс: Allium L.-Лук-Жуа
20.1 Түр: Allium iliense rgl- Лук Илийский-Іле жуа
Көп жылдық, ... шар ... 1-2см ... ... қабығы қағаз
тәрізді; Сабағының ұзындығы 15-35см, жіңішке, жапырағы көбінесе-2, ұзынша-
ланцетті, ені 7-20мм, ... ... ... ... ... ... ... 6-30 гүлді шоқты немесе сирек жарты шар тірізді,
борпылдақ тостағаншасы тең емес, ұзындығы ... ... ... ... серігінен бірнеше есе ұзын, тостағаншасыз; гүлсерігінің жартысы қызғылт-
күлгін түсті, қалған бөлігі қара жасыл түсті, ... ... ... ... және ... ... ... қатайады, үстіңгі жағы
тарбиған, аталық жіпшесі 2-2,5 есе гүл ... ... 2/3 өз ара ... ... мен ... кеткен қалған бөлігі S жабысқан, іші үш ... ... ... ... ... ... ... шар тәрізді 6мм.
V-VI гүлдейді. Мезофитті өсімдік.
Батпақты құмды шөлейтте, Қазақстанда Торғай. Мойынқұм, ... ... ... ... ... Орта Азия.
Жуашығымен жапырақтарын дәмдеуіш ... ... ... ... ... ... жазғы флорасында тағамдық өсімдіктерден
11 тұқымдас, 20 туыс, 21 түр кездестіріліп, ... ... ... ... 1 ағаш, 2 бұта, 11 көп жылдық шөптесін, 2 екі
жылдық шөптесін және 5 бір ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің тіршілік формалары, экологиялық типтері,
шаруашылықтағы маңызы
Кербұлақ шатқалында өсімдіктердің тіршілік формаларының ... ... екі ... және көп ... ... өсімдіктер құрайды. Олардың
ішінде эфемерлер мен эфемероидтардың және геофиттердің көктемгі флораны
құрауда алатын орны ... ... ... ... ... ... ... типтері жөніндегі мәліметтер ... ... ... ... ... ... флорасының тіршілік
формаларынан көп жылдық ... ... ... басымдылығын
байқаймыз, балдық өсімдіктен 9 түр, ... ... 11 түр, ... ... 6 түр, ... 2 түр, бір жылдық тағамдық шөптесін
өсімдіктерден 5түр, екі ... ... ... 2 түр, тағамдықтан 2
түр және ағаш өсімдіктердің балдық түрлерінен 1 түр, ... ... ... ... ... ылғал қорының жеткілікті болуына байланысты
мезофитті өсімдіктер көптеп кездеседі. (1-кесте, 2-диаграмма)
Кербұлақ шатқалының өсімдіктерінің шаруашылықтағы ... ... ... ... онда ... 17 түр балдық және 20 түрінің
басқада маңыздылықтарына қысқашы сипатталған. ... ақ ... ... үй ... ... жайылымдық өсімдігі. Топырақтарды
тыңайтатын қасиеті бар. Жапырағында-аскорбин қышқылы, пигменттер, тамырында-
флавоноидтар (каликозин, ... ... т.б. және ... кумариндер, илік заттар, тирозин, салидол қышқылы, каротин
бар. Гүлдеу кезінде бал жинайды (гүлінің құрамында 0,002-0,003 мг ... ... ... ... ... оңай ... ... аралар
балды жақсы жинай алады. Бірақ ақ беденің бал жинайтын уақыты шектеулі ол-
температура (+27°) мен ауа-райының ... ... қоры мен ... ... ... 27° төмен - 32° жоғары болса нектары
ағып немесе нектар бөліну ... ... Ақ ... ... ... түсті, хош иісті, тәтті болады, бір ара ұясы бұл өсімдік өскен
егістіктен ... бал ... ... ақ беде ... ... бал
өте бағалы, бірінші сорттық балды өсімдік қатарына ... ... ... ... ... ... мерзіміде әр
түрлі болып келеді, зерттелген өсімдіктердің басым көпшілігі VI-VII айларда
гүлдеп, VII-VIII айларды ... ... (3 ... гстограмма)
Кербұлақ шатқалының балды және тағамдық өсімдіктерінің тіршілік формалары
Кесте-1
|Р/С| | | ... ... ... |
| ... ... ... ... экологиялық типтері: |
| | | | ... (М), ... (К), ... |
| | | | |(Г), |
| | | | ... ... ... | | | | | |ай |
| | | | | | ... |
|I. ... | | |
| ... ... | ... ... |
| Berberis nummularia bde-Барбарис ... ... ... ... бөріқарақат |жемісінен кисель, шырын алады, |
| ... ... бал ... ... Caspica ... ... ... ... иілі заттары |
|Каспийская-Каспий талы |бар, ... мен ... ... |
| ... ... ... |
| ... аудандарды көгалдандыруға |
| ... ... сaesius ... ... және бал беретін және |
|таңқурайы ... ... ... ... |
| ... өнеді. ... ... ... ... және топырақты ... ... ... қасиеті бар, гүлдеу |
| ... ... ... ... ... Bge ... жеуге жарамды. Жапырағының |
|Кизильник многоцветковый-Көпгүл |құрамында цианисті-сутегілі глюкозид,|
|ырғайы |0,067% ... ... ... Гүл ... |ірі, ашық ... ... ... ... ... ... ... |
| ... Гүлдеу кезінде балды |
| ... ... ... ... ... және илеуші затты өсімдік |
|прутовидный-Шыбықша тергүл | ... ... ... |С дәруменіне бай, ... ... ... ... ... ... ... repens L.- Клевер ... ... үй ... |
|ползучий-Ақ беде ... ... ... |
| ... ... ... бар. |
| ... ... |
| ... тамырында-флавоноидтар |
| ... ... ... т.б.|
| ... ... ... кумариндер,|
| ... ... ... ... |
| ... каротин бар. Гүлдеу кезінде |
| |бал ... ... ... |
| ... мг ... ... ... ... болғандықтан нектары оңай |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ақ ... бал |
| ... ... шектеулі |
| ... (+27°) мен ... ... ... қоры мен ... |
| ... байланысты. Температура |
| |27° ... - 32° ... ... нектары |
| ... ... ... ... ... |
| ... Ақ ... жиналған бал |
| ... ... хош ... ... |
| ... бір ара ұясы бұл ... |
| ... егістіктен 32-50кг бал жинайды,|
| ... ақ беде ... |
| ... бал өте ... ... |
| ... ... ... қатарына жатады|
|Halimodendron halodendron- Шенгил |Гүлдеу кезінде балды, декоротивтік |
|cеребристый-Ақ шеңгел ... ... қыс ... |
| ... мен ... ... түйе |
| |мен қой ... ... ... |
| ... ... oxycarpa schlcht- Лох |Жемісін пісіріп немесе пісірмей тағам|
|oстроплодный-Үшкіржеміс жиде ... ... ... ... |
| ... ... ұшін ұн, ... шарап, |
| ... ... ... жемісінде |
| |40% ... ... ... ... ... гүлінде балы көп болады. |
| ... ... ... хош ... гүлдері|
| ... ... ... ... vulgare- ... ... ... гүлдейтін, құрамында балы |
|обыкновенная-Кәдімгі шандра |көп, илеуші заты бар, хош иісті, |
| |0,06% эфир майы бар ... ... ... Bge- ... | Бал ... өсімдік. ... ... | ... ... L. - Мята |Бал ... мал ... өсімдік. |
|полевая-Дала жалбызы ... ... ... ... |
| ... ... intybus L.- Цикорий |Шаруашылықта тамыры қолданылады, ... ... ... ... инулин заты мен |
| |хош иісі ... Кофе ... ... пен ... өндіруде, жас |
| ... ... ... ... |
| ... ... алу үшін |
| ... ол асқорыту жолдарын |
| ... ... ... |
| ... Құрамында бал көп |
| ... ... ... L. - Татарник |Тұқымында 16-17% май жинайды, майы |
|колючий-Тікенді ... ... ... ... күнбағыс майына|
| |өте ... Жас ... мен |
| ... ... суда қайнатып тағам |
| ... ... ... |
| ... ... setosum- Бодяк |Гүлінде бал ... ... ... ... ... | ... fastigiformis Novopokr- |Шаруашылықта бақтар мен демалыс ... ... ... ... ... ... ... бал жинайды, хош иісті |
| ... ... arvense L.SP.PL. Хвощ | ... ... ... ... |
|полевой ... тас ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... және ... ... |
| ... ... ... құрамында |
| ... ... С, 5%мг ... |
| ... ... -А болады, |
| ... ... бояу ... ... schangin pall B Fedtsch- ... ... ... болады, |
|Хохлатка Шангина-Шангин айдаршөбі |малдардың құнарлы азығы. ... ... ... май ... Жоғары |
|rti-Кумарчик ... ... ... ... ... | ... - ... – Құм ... ... ... мал ... ... үшін силос жасайды. |
| ... ... ұн ... |
| ... ... ретінде қолданған, |
| ... май ... ... |
| ... Гүлдеу кезінде балды жақсы |
| ... ... ... ... |Тұқымы 31% кебетін май жинайды. |
|капустовидный-Капуста сарбасқурайы. |Өсімдік гүлдегенге дейін ... |
| ... ... жақсы тағамы. |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... тамырында глюкозид, эфир |
|фиолетовая-Көк шытыршақ ... ... 30-31% ... |
| ... майы және ... ... |
| ... Мал азықтық өсімдік. |
|Goldbachia lalvigata-Гольдбахия ... май ... мал ... |
|гладкая-Жылтыр гольдбахия |өсімдік. ... ... L.- ... |Жас ... ащы ... ... |
|широколистный-Жалпақ жапырақты |тұқымы ... ... ... ... ... дәмдеуіш ретінде |
| ... ... draba- ... ... ... ... оның ащы ... жүрекшөбі. ... дәмі бар, ... ... ... ... ... ... sativa L.- Конопля |Шаруашылықта норкотикалық өсімдік, |
|посевная-Егістік кенепшөбі ... жіп, ... (қап ... ... |
| ... тұқымында 3% май, сабын, |
| ... бояу ... ... |
| ... ... үшін ... ... |
|Rubus caesius-Ежавика-Қожақат ... бал ... және ... ... ... мол өсімдік. Вегетативтік |
| ... өсіп ... ... ... Bge- Кизильник |Жидегі тағам ретінде қолданылады, |
|многоцветковый-Көпгүл ырғай ... ... ... |
| ... ... ... Ірі және |
| ... ... ... болуына |
| ... ... ... ... |
| ... Жануарлар азық етпейтін балды|
| ... ... ... L. ... ... ... ... сорғыш пластер |
|Лекарственный-Дәрі түйежоңышқа |жасауда, құрамында, кумарин заты |
| ... ... ... ... ... алады. Жас тамыран қайнатып |
| ... ... ... кезінде |
| |бал, ... 85 % май ... ... Glabra- Солодка |Өсімдік ... және одан ... ... мия ... ... қант бар, |
| ... қолданылады, темекі |
| ... пива ... ... |
| ... және ... ... |
| ... ... oxycarpa ... Лох |Жемісін пісіріп немесе пісірмей |
|остроплодный-Үшкіржеміс жиде ... ... ... ұн, |
| ... ... ... ... ... ... 40% ... (фруктоза) |
| ... ... мен ... |
| ... ... Гүлдеуі кезінде |
| ... бал көп ... ... ... ... ... май ... |
|Hand-Одуванчик однопокровный-Бірқабық| ... | ... ... Татарник |Тұқымында 16-17% май жинайды, майы |
|колючий-Тікенді шағыртікен ... ... ... ... ... |өте ... Жас ... мен |
| ... ... суда ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... setosum- Бодяк ... бал ... ... ... сарықалуен | ... ... L.- ... ... ... ... қасиеті бар |
|горькая-Ащы жусан (ермен) ... ... ... ... зонтичный-Ақ|Жуашығын тамаққа қолданады оның |
|шоқан (шатыршалы теңгебас) ... 8,9% су, 3,9% май, ... |
| ... 60% қант ... ... |
| |7,1% ... 6,7% күлі ... |
| ... ... ... ... |
| ... тоқуға, Қалмақтар жуашығын |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... немесе |
| ... нан ... ... ... |
| ... ... нанның орынына |
| ... ... iliense rgl- Лук ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... және ... ... гүлдеу және жеміс
беру айлары
Кесте -3
|Р/С|Тұқымдас-т|Туыстар |Түрлер |Зерттелген өсімдіктердің |
| |ар | | ... (+) және ... ... ... |
| | |
I ... ... ... arvense L.SP.PL.- Хвощ полевой-
Дала қырықбуыны |+ |+ | | | | | | |II ... A.p.de ... ... ... schangin pall B Fedtsch- Хохлатка Шангина-Шангин айдаршөбі |+
|+ | | | | | | |III ... Less ... ... ... ... ... ... құмаршық | | | |+
- |+
- |+
- | | | | | |A.arepariumК.Песчаный–Құм құмаршық | | | | |+
- |+
- |+
- | |IV ... ... ... L.-Гулявник-Сарбас
қурай |Sisimbrium brassiciforme- Гулявник капустовидный-Капуста
сарбасқурайы | | |+ |+ | | | | | | |Isatis ... ... Bge- ... ... шытыршақ |+
- |+
- |+
- | | | | | | | |Goldbachia D.C-Гольдбахия-Гольдбахия |Goldbachia lalvigata-
Гольдбахия гладкая-Жылтыр ... |+
- |+
- | | | | | | | | ... ... ... L.- ... широколистный-Жалпақ жапырақты шытырмақ
| |+
- |+
- |+
- |+
- | | | | | |Туыс: Cardaria Desv-Сердечница-Жүрекшөп |Cardaria draba-
Сердечница ... ... |+
- |+
- |+
- |+
- | | | | |V ... ... ... ... sativa L.- ... посевная-
Егістік кенепшөбі | | |+
- |+
- | | | | |VI ... ... |Rubus ... ... |Rubus ... таңқурай
| | |+ |+ |
- | | | | | |Cotoneaster ... ... Bge- ... ... ... | |+
- |+
- | | | | | |VII |Labaceae juss-Бобовые-Бұршақтар
түйежоңышқа |Melilotus ... ... ... ... ... | |+ |+ |+ | | | | | | |Glycyrrhiza L.-Солодка-
Мия
|Glycyrrhiza Glabra- ... ... мия | |+ |+ |
- |
- | | | |VIII ... ... ... oxycarpa ... Лох ... жиде | |+ |+ | |
- |
- |
- | |IX. ... Adans ... ... ... monochlamydeum Hand-Одуванчик
однопокровный-Бірқабық бақбақ
|+
- |+
- | | | | | | | | |Onopordon L-Татарник.Шағыртікен
|Onopordon Acanthium- Татарник ... ... | |+
- |+
- |+
- | | | | | |Cirsium ... setosum- ... ... ... | | |+ |+ | | | | | |Artemisia L-Полынь-Жусан
|Artemisia absinthium L.- ... ... ... ... | | | |+ |+ | |
| |X. |Butomaceae Rich-Сусаковые- Теңгебастар
|Butomus L.-Сусак-Теңгебас |Butomus umbellatus-Сусак зонтичный-Ақ шоқан
(шатыршалы теңгебас) | | | | | | | | |XI. ... ... |Allium ... |Allium iliense ... Илийский-Іле жуа |
|+ |+ | | | | | |
Кербұлақ шатқалының балды және тағамдық өсімдіктерінің гүлдеуі мен ... ... ... ... ... Кербұлақ шатқалының жазғы флорасында балды өсімдіктердің ... 17 ... ... 17 түрі ... ... ... ... 6-бұта, 9-көп жылдық, 2-екі ... ... ... ... аймақ флорасында тағамдық өсімдіктердің 11 тұқымдасқа,
20 туысқа жататын 22 түрі ... ... ... ... 11-
көп жылдық, 2-екі жылдық және 5-бір ... ... ... ... өсімдіктерінің гүлдеуі мен жеміс беру ... ... ... көпшілігі VI-VII айларда ... ... ... ... береді.
4. Зерттелген өсімдіктер ылғалға қатысты мынадай экологиялық топтарға
жатады.
1) балдық ... ... ... ... 2-
галофит.
2) тағамдық өсімдіктердің ішінде ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Ломонович М.И. Основные черты орографии// В кн.: Илийская долина, ... и ... ... 1993, ... ... М.И., Яковенко З.Я., Климат// В кн.: Илийская ... ... и ... Алма-Ата, 1963, с.22
3. Соколов С.И., Ассинг И.А., Курмангалиев А.Б., Серпинов С.К. ... ... ... ... наук ... СССР №4 ... 1962, с.13-22
4. Вислогузов А.В. Гидрография.// В кн.: Илийская долина, ее природа и
ресурсы, Алма-Ата, 1963, с.45
5. ... ... ... ... ... Балхаш. Под.ред.
Т.К. Кулякова, Алматы.: «Каганат», 2002, с.387.
6. Берг Л.С.Предворительный отчет об исследований озера ... ... ... ... 1904, X ... №4 ... ... Н.Н «Через Прибалхашские пески Сары-Ишик-Отырау» //Известия
гос.геогр. о-ва, 1932, XIV том, №6 с.212
8. Кассин Н.Г. ... ... ... ... ... ВСНХ СССР
9. Вяткин М.Х «Геоморфологии и некоторых моментах ... ... ... ... ... АН ... №8 ... Карпов М.С. Постбищные кормы песчанных пустынь Южного Прибалхашья.
Изд.Ан.Каз.ССР. Алма-Ата, 1960, с.240.
11. Рыбин Н.Г. Природные условия ... ... ... АН ... ... 1984, вып.1, №57.
12. Мушкетов И.В. //Краткий отчет о геологическом путешествии по
Туркестану в 185г. ... ... II ... ... идр. ... ... ССР. ... -4, Алма-Ата, 1962.
13. Ахметсафин У.М. //Подземные воды песчанных массивов Южной части
Казахст., Алма-Ата, ... АН ... ... ... И.А., ... А.Б., ... С.И. В кн ... Илийская
долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963. с.90.
15. Гвоздева Л.П. Растительность и кормовые ресурсы пустыни ... ... ... наук ... ССР. №4. ... Носова О.М. Характеристика растительного покрова.// В кн.: Илийская
долина, ее природа и ресурсы. Алма-Ата, 1963, ... ... ... ... рек Чу и Или. Алма-Ата.: «Наука»
Каз.ССР, 1985, ... ... Р.П. ... ... дельты реки Или при
зарегулировании стока. Алма-Ата, изд-во. Наука, ... 1981, ... ... З.А., ... ... состав флоры среднего и
нижнего течения Или» //Весник ПГУ №2 2008г.с.64-89
20. Мухитдинов Н.М., ... З.А « ... ... ... ... и нижнего течения р. Или» //Известия ... и ... , 2008 ... ... Казахстана. Алма-Ата. Т.I, 1956; Т.II, 1972; Т.III, 1960Т. IV,
1961, Т. V, 196; Т. VI,1963; Т.VII, 1964; ... Т. IX, ... ... ... ... Казахстана.. Алма-Ата.:
Ан.Каз.ССР 1969-1972. ... ... ... ... СССР. Л.: Наука, 1981. с.509
24. Абдулина С.А.Список сосудистых растений Казахстана. Алматы.: ... ... ... ... ССР. ... ... 1985, с.460, 1990, с.328
26. Ильин М.М. Растительное сырье ССР.Л.: Ан ССР. 1950, 1957, ... ... З.А. ... ... ... поймы р. Или» с.14-15
//Актуальные вопросы современной биологии. 26-28 апреля 2006г.
28. ... ... ... ... Казахстана
//Пчеловодство М.1970. №7.
29. Арыстангалиев С.А., ... Е.Р., ... ... ... ... А.Л. ... магнолиофитов. Л.: 1987, с.439
31. Красная книга Казахской СССР. 2. Изд-во «Наука» Казахской СССР. ... ... ... М.С. В мире ... ... А.: «Кайнар», 1985. с.220
33. В.П.Голоскоков. Фл. Джунгарского Алатау. Изд-во «Наука» Казахской ССР.
Алма-Ата, 1984
34. Ларин И.В., ... Ш.М., ... Т.А., ... А.Ф., ... ... М.А. Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР. М.-Л.: Госу-
ное издательство сельскохозяйственной литературы. 1950. Т.1, 947с.
35. P.Jaccard. (1902-1912) ... по ... ... ... ... флористики и проблемы флорогенез. ... ... ... ... ... ... нас. ... Изд-во «Кайнар» 1984. с.88
37. Л.Я.Курочкина. Псаммофильная растительность ... ... ... ... ... ... Павлов Н.В. Растительное сырье Казахст.. М.:АН ССР, 1974, с.267-299.
39. Павлов Н.В. Дикие полезные и технические растения ССР. М.:1942 ... repens L- ... ... ... intybus L.- Цикорий обыкновенный-Кәдімгі цикорий
Allium iliense rgl- Лук Илийский-Іле жуа
Cannabis sativa L.- Конопля посевная-Егістік кенепшөбі
Corydalis schangin pall B Fedtsch - ... ... ... аcanthium L. – Татарник колючий
-Тікенді шағыртікен
Butomus umbellatus-Сусак зонтичный-Ақ шоқан, шатыршалы теңгебас

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Аурудың тұрақтылығы және даму себебі9 бет
Көкшетау поэмасы13 бет
Көркем әдебиеттегі аңыз және мифтің мәні67 бет
Сұлулық30 бет
Шандоз – көшелі тақырып7 бет
Қонаев Дінмұхамед Ахметұлы7 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
Автомобиль жолдары уческелеріндегі жол жағдайларын бағалау және қозғалыс қауіпсіздігін арттыру жөніндегі шараларды жасақтау17 бет
Алматы облысы Кербұлақ жайылымындағы боз жусанның (Аrtemisia terrae-albae )морфо-анатомиялық ерекшеліктерін зерттеу64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь