Урал тауының физикалық географиялық сипаттамасы

Кіріспе
I УРАЛ ТАУЫНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1. Урал тауының геологиялық құрылымы және жер бедері.
1.2. Климаттық ерекшеліктері
1.3. Топырақ жамылғысы
1.4. Өсімдіктер әлемі
1.5. Урал тауының жануарлар дүниесі
1.6. Беткі ағынды суларына сипаттама
1.7. Урал таулы елінің физико.географиялық облыстарына сипаттама
1.8. Табиғи ресурстары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Курстық жұмыстың негізгі тақырыбы Урал тауының физикалық географиялық сипаттамасына арналған. Бұл жұмыстың мақсаты Урал тауының орографиясын, геологиялық құрылымын, климаттық ерекшеліктерін, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін, өзен және көлдерін толықтай сипаттама беру арқылы қарастыру, танысу, ақпарат алу, білімімізді жетілдіру болып табылады.
Урал тауы 50˚-80˚ ш.б және 70˚-50˚ с.е аралығында орналасқан. Бұл орта таулы ел. Кар теңізі жағалауынан Урал өзеніне дейін меридиональды бағытта 2000 км ұзындықта созылып жатыр.Урал тауының ені 46-60 км, ал кейбір жерлерінде 100 км-ге жетеді. Солтүстіктен оңтүстікке қарай бүл таулы ел бес табиғат зоналарымен шекараласады. Осыған орай оның территориясындағы тундра, ориманды тундра, тайга, орманды дала, дала типті биіктік белдеулері бірін-бірі алмастырып отырады.
1. Архангельский А.М., Подопленов А.М., Алпатьев Н.Я., Степанов А.Я., Физическая география СССР. (Зоны СССР Европейская часть СССР Кавказ и Урал) − М.: Высшая школа, 1976. 240-270 б.б.

2. Давыдова М.И., Раковская Э.М., Тушинский Г.К., Физическая география СССР. (Общий обзор. Европейская часть СССР ) − М.:Просвещение, 1989. 216-234 б.б.

3. Мильков Ф.Н., Гвоздецкий Н.А., Физическая география СССР. − М., 1958; изд. М., 1976.

4. Атлас СССР. − М. 1: 2 500 000. М., 1960. 26-27 б.б., 36-37 б.б.

5. Мильков Ф.Н., Природные зоны СССР. − М., Мысль, 1977.

Давыдова М.И., Каменский А.И., Неклюкова Н.П., Тушинский Г.К., СССР ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯСЫ. − А., Мектеп, 1974. 3-30 б.б.
        
        Кіріспе
Курстық жұмыстың негізгі ... Урал ... ... ... арналған. Бұл жұмыстың мақсаты Урал ... ... ... ... ... өсімдіктер
мен жануарлар дүниесін, өзен және көлдерін толықтай ... беру ... ... ... алу, білімімізді жетілдіру болып табылады.
Урал тауы 50˚-80˚ ш.б және 70˚-50˚ с.е ... ... ... ... ел. Кар ... ... Урал ... дейін меридиональды
бағытта 2000 км ұзындықта созылып жатыр.Урал тауының ені 46-60 км, ... ...  100 ... ... Солтүстіктен оңтүстікке қарай бүл
таулы ел бес табиғат ... ... ... орай ... тундра, ориманды тундра, тайга, орманды дала, дала типті
биіктік белдеулері бірін-бірі алмастырып ... УРАЛ ... ... ... Урал тауының геологиялық құрылымы және жер бедері.
Көптеген авторлар ТМД территориясын аудандастыру кезінде Урал ... ... ел ... ... Урал тауы ... территориясын
және Қазақстанның солтүстік бөлігін алып жатыр.Оның ел ... ... Урал – ... ... ... ... орналасқан;2) Урал тауының барьерлі орналасуы, ауа массаларының
батысқа ... ... ... ... өсуі ... ... шығыс бөлігінде климаттық айырмашылық тудырады;3)
Қара қылқан ... ... ... ... ... және ... таулы тундрамен,ал оңтүстігінде орманды-дала және ... ... ... әр бөлігіндегі биіктік белдеудің құрылымының
күрделігіне әсер етеді.4) Урал тауының және оның әр ... ... ... табиғат ресурстарының үйлесімділігі.
Урал тауы солтүстіктен оңтүстікке, Югор Шар ... ... ... 2500 км ... ... Урал ... меридиональды бағытта
орналасуы оның геологиялық құрамындағы ерекшеліктері және ежелгі Орыс ... ... ... байланысты.Урал – ірі жазықтар, яғни Шығыс Европа,
Батыс Сібір және Тұран ... ... ... ... ... ... тегіс, әрі ұзын және біртіндеп барып Шығыс Европа жазығына
ұласады, ал шығыс беткейі,керісінше ,тік әрі ... ... ... ... ... ... ... және шығыс беткейлерінің табиғаты бірдей
емес.Батыс беткейінің ландшафты ... ... ... ал ... ... Батыс Сібір жазығыының ландшафтысымен тығыз
байланысты. Солтүстіктегі поляр шеңберінде оның ені ... ... ... ал
оңтүстігінде 300-400км-ге жетеді.Тау бойынан тундра, орманды-тундра, орман,
орманды-дала, дала, шөлейт зоналары кесіп өтеді.
″Урал″ сөзі ″белдеу″ ... ... ... Кесе ... Урал ... ... және ол геологиялық құрылымының
ерекшелігіне байланысты үш ... ... ... ... ... ... ... батыс макробеткей; осьтік таулы белдеу ... ... ... ... ... ... батыс бөлігімен салыстырғанда тік
тектоникалық үзілмелі қырқамен сипатталатын шығыс макробеткей; Оталығы
бойымен осьтік бөлігіндегі ... ... ... ... ... ... салдарынан толқын тәрізді орографиялық көтерілімдер мен
төмендеулер қалыптастырған. Бұл ... ... ... ... Пай-Хой қыраты – Югор Шар бұғазымен Кара өзенінің аңғары аралығында
орналасқан. Ол 400-450м ... ... мен ... ... ... арты ... - Константинов Камень тауынан Собь Елец өткеліне
дейін созылып жатыр. Бұл биіктігі 1000 м-ге ... ... ... мен
массивтерден құралған Уралдың биіктеу және енді бөлігі болып ... ... Урал – ені 15-20 ... ... ... ... сипатталады.Ол
оңтүстік-батыс бағытта Собь-Елец өткелінен Хулга өзенінің жоғарғы ағысына
дейінгі аумақты алып ... биік жері ... ... м).
4. Поляр маңы Уралы – бұл жалпы Урал тауының ең биік ... ... ... өзендерінің аралығында орналасқан. Народная тауы – Урал дың ең биік
нүктесі болып саналады.
5. Солтүстік Урал – Тельпозиз (617 ... ... ... және
Косвинск Камни оңтүстігіне қарай 1500 м биіктікте аяқталады.
6. Орта Урал – Урал ... ... ... ... ... ... Юрма
тауларына дейін созылып жатыр.Ең биік жері 1000 м-ге жетпейді.
7. Оңтүстік Урал - Юрма тауларынан Жайық ... ... ... ... ... ... биіктігі 1200-1600 м айналасындағы бірнеше жоталар
мен шыңдардан тұрады.Мысалы, ...... 1640 м,ал ... ... ... ... ... жоталар төмендейді,яғни Зилаир үстіртіне
ауысады.
8. Мұғалжар тауы – Урал тауының оңтүстік ... ... ... ... ... ... 450 км-ге созылып жатыр.Орталық бөлігінде ең биік
жері ... ... (657 м) тауы ... ... бедері байқалады.
Урал тауы бедерінің толқын пішінді деформациялары – ... ... ... қозғалыстар мен ала құла литологиялық құрлысты
геоқұрлымдардың таужыныстары әртүрлі ұзақ денудация салдарынан дамыған.
Уралдың меридиональды геоқұрлымы полеозой ... ... ... ... Пермь соңы) қалыптасқан. Ірі геологиялық құрлымды –
антиклинории және синклинории - ... ... ... ... ... бірі ... әр қайсысының өзінің шығу тарихы, яғни
өзіндік тау жыныстарының кешенінен, магматизм дамуынан, ... ... және ... ... сипатталады ( Сурет 1).
Урал алды шеткі иіні Урал алды және таудың батыс ... ... ... Орыс ... ... шеті мен Урал ... ... жатыр. Полеозойдың әлсіз дислокацияланған терригенді және
корбанатты қабаттан құралған: батысында Пермьдік. Шығысында – ... ... Иін ... Печора мен оңтүстігінде Каспий ... Урал алды иіні ... ... м биіктікте) және ендік
бойынша горст тәрізді (теңіз деңгейінен 500-700 м) сатылана ... ... ... ... ... ... кескіні ( Сурет 1 )
Доуралид ірге ... ... ... ... ... плитасындағы девон-карбон
Граниттер
Моласты шөгінділер
Тұзды-гипсты шөгінділер
Ірі жарылымдар
Бельск ойысы солтүстік Уфим-Соликамскіден Қаратау горсті арқылы бөлінеді,
ал ... ... ... ... Чернышев көтерілімі арқылы
Воркутинскіден бөлінгенИінде мұнай, газ, тас және ... ... ... ... және торф кен ... шоғырланған.
Урал таулық антиклинорий екінші ірі тектоникалық құрылым. Ол ... ... биік ... ... Протерозой мен ... ... тау ... ... амфиболиттерден және
кварциттерден, метаморфты сланецтерден ... ... ... ... ал шығысында басты Урал тереңдік жарылымы өтеді.
Жарылым бойынша бірінші зона ... ... ... ... Жарылым бойымен
көптеген интрузиялар таралған. Олар өзіндік бөлек таулар мен ... ... ... ... ...... ... Уралдың шығыс беткейін құрайды.
Бұл жасыл тасты синклинорий зонасы. Ол силур, девон және ... ... ... сазды кремнийлі сланец, яшма) және вулкогенді (негізгі және
қышқыл) тау жыныстарымен қапталған. Зонаға мыс рудаларының қоры тән.
Урал – Тобыл антиклинорийі ... ... ... ... ... батыс беткейінде және тек қана Оңтүстік және ... ғана ... ... Ол ... мен ... және ... тау ... құралған. Мұнда герциндік
граниттер мен т.б. ежелгі массивтерде алтын мен асыл ... ... ... ... ... (Шығыс Урал) синклинорийі Оңтүстік Уралда ... ... ... ... бөлшектенген магмалық тау жыныстары көрініс
беретін шөгінділерінен тұрады. Зонада грабендер ... ... ... ... тән. ... ... сатылы шапшымалардан тұрады.
Сондықтан рельефте кертпештер тараған.
Урал артында ... ... ... ... мен ... ... және жамылған. Төрттік шөгінділер ... ... ...... ... ... мұздықтар, ал Пай-Хой -
тау алды теңіздік ... ... ... даму ... негізгі үш
кезеңнен тұрады:
1.Палеозой және палеозойға дейін. Бұл кезеңде шөгінділердің ... ... ... мен ... ... ... ... Ең
бірінші қатпарлар – Байкал – антиклинорийінде көрініс тапты, төменгі және
орта ... ... ... бөлігінде териигенді корбонатты шөгінділер,
шығысында вулкандық ... ... ... ... ... ... ... құрылымдарда Каледон қатпарлығы ғана көрініс берді. Жоғарғы
карбон мен ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... Бұл кезде рельефтің төмендеуі жүрді. Триаста
жарылым бойымен ... ... ... ... төмендеуі, салдарынан
Батыс Сібір плитасының іргетасы қаланды. Урал тау ... ... ... ... ... ... ... қатпарлығын Урал шығыс
беткейлерінде құжбанды қозғалыстар мен жайпақ ... ... ... ... Биік ... ... тегістелу беттері пайда
болды, үгілу қабығы қалыптасты.Олармен асыл металдар, минералдар және т.б.
пайдалы қазбалардың шашыранды кен ... ... ... ... Урал тауы ... ... жазығы жатты. Қазіргі рельефте бұл
пенеплен телімдері ... ... ... ... ... бар ... ... Урал арты жазығы, Оңтүстік Урал пенеплені мен Мұғалжар.
3.Неоген – төрттік неотектоникалық қозғалыстардың ... ... ... жас морфоқұрылымы пайда болды. Пенеплен телімдері
әртүрлі биіктіктерге көтерілді. Уралдың қазіргі ... тік ... ... ... ... болды. Әсіресе, таудың орталық бөлігінде.
Мұнда оқшау таулар мен ... ... жиі ... ... дәуірдегі тектоникалық қозғалыстардың
нәтижесінде Уралдың палеозой құрылымының терең бөліктері жер ... ... мен ... ... әр ... ... бейнесінен байқауға ... ... ... ... ... ... ... күшті әсерін тигізеді. Уралдың батыс беткейі мен Урал ... және ... ... ... ... бұл жерлерге
рельефтің карст формалары тән.Таулы алқаптың орталық алқабы
денудацияға ... өте ... ... құралған. Бұл алқапқа рельефтің
массивті,сатылы,горст тәрізді формалары тән, олар беткейлерде кварциттердің
жиынтық ...... ... ... ... беткейінде денудация
процесстеріне беріктігі бірдей емес әртүрлі метаморфты және атылып ... ... ... аумақтарда тілімденген, кейбір телімдерде ұсақ шоқы
рельеф пішінін ... ... ... ... Урал ... мұз басты. Жазықтарды тұтас жапқан ... ...... мұз ... – Уралды да жапты деп есептейді, сонымен ... ... ... шеті Уралда солтүстік ендіктің 60°– ында жатты.
Уралдың ең биік шыңдары мұздың үстінде нунатактар тәріздес ... ... ... ... ... тобы ... ... Тасы) және Оңтүстік Уралдың (Юрма, Таганай, Ямантау)
жеке биік ... ... ... мұз ... ... ... қазіргі мүздықтары тараған шыңдарды басып жатыр, бірақ олардың
мөлшері мен ... ... ... еді. ... қар көп ... тауында морфомүсіннің төмендегідей түрлері кездеседі: 1)
Уралдың ... ... ... және ... мұздық және қазіргі
нивалды– тоңды– солифлюкциялық үрдістер; 2) Солтүстік Уралдың оңтүстік
бөлігі, Орталық және ... ...... және ... ... терең, террасалы, бойлық және ... ... ... және ... ... ... асты өзендері және т.б) карст ьасты бедер түзуші үрдіс;
3) ... Урал мен ... ... континентальды климатта
аридті–эррозиялық денудация.
1.2. Климаттық ... ... ... континентальды және континентальды.
Континентальдылық батыстан ... ... ... оның ... ... тым ... ... жатқандықтан,
оның жеке бөліктерінің аралығында үлкен айырмашылық ... ... ... ... ... ... ... және қоңыржай (оның
облыстары: ... ... ... ... сібірлік континенттік орманды, атланттық-континенттік дала, батыс
сібірлік континенттік далалы ... ... ... Урал Евразия материгінің
ішінде ... ... ... жатқандықтан, оның бүкіл батыс
беткейі батыс-шығыс ауа тасымалдануына қараған.Батыс беткей желді,батыс ауа
массаларының ағынына қарсы бағытталған. ... жел жақ ... ... ауа ... ... ... ... айналады. Сондықтан
Поляр маңындағы Уралдың батыс беткейінде жауын-шашын 1000мм, оңтүстігіне
таман -700мм (Кизел қаласы – 688мм) ... ... ... ық ... ... ... келген жылы ауа таудан асып, төмен түспестен салқын Сибирь
ауасының үстімен жылжиды. Жазда таудан асып ... ауа ... ... ... адиабаттық жолмен жылынады, сондықтан қанығу нүктесінен
қашықтайды. Сондықтан шығыс беткейіндегі жылдық ... ... ... ... аз. ... ... үстінде дамыған циклондық
үрдістер
Урал арты және ... ... ... өз ... ... ... ... жыл бойына 450мм жауын-шашын түседі(Миасс
-409мм, челябинск -361мм).
Арктикалық ауа массалары Уралдың ... және ... ... көктем мен күзде, алыс оңтүстікке өтеді, жазда ... ... орта ... ауа ... ... Қыста қазаннан наурызға
дейін, Урал сырты мен Уралдың ... ... Азия ... әсері
тиеді. Уралдың оңтүстігінде шамамен 50º параллель ... ... ... ... ... өтеді. Соның әсерінен тұрақты суық ауа-райы
қалыптасады. ... ... ... биіктік климат белдеулері пайда
болады. Бірін-бірі ауыстыратын климаттық белдеулер өсімдік белдеулерінен
айқын көрінеді. ... мен оған ... ... ... ... ... Уралды кесіп өткендігі байқалады. Тау етегінде Орыс
және Батыс Сібір жазықтарының даласы келіп тіреледі. Дала тау ... ... ... ... беткейінде жалпақ жапырақты ағаш, шығыс
беткейінде қылқан жапырақты ағаш – ... ... ... ... ... қылқан жапырақты тайга орманы жатыр. Тайга ормандары мың
метрден жоғары тау төбелерінде өспейді, оның алдымен таулы ... ... ... тундра басады.
Полярлық Уралда, поляр шеңберінің солтүстігінде жазықтық тундра
таулы тундраға ... ... ... ... ... және ... қарай климаттық белдеулердің, солармен бірге өсімдік белдеулерінің
сыналанып кіретінін байқаймыз.
Релефтің әсерінен Уралдың ... ... ... ... ауысады. Бұл құбылыс өсімдіктерден де айқын көрінеді. Мысалы, тундра
бүкіл Полярлық Урал ... ... және ... ... мен ... ... , ал кейбір тау төбелері мен Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... Урал тауларын қуалап, батысы
мен шығысындағы жазықтардағы орман белдеуінің оңтүстік шекарасына қарағанда
200км оңтүстікке жылжыған. Орман Урал ... ... ... қарай
жазықтардағы орманды дала, дала ендіктеріне тарайды. ... ... ... ... тауларда көптеген жергілікті климаттар жасалады.
Жергілікті климаттар релефтің ... ... бар – ... ... ... суға толы ... ... шұңқырларда, үлкен беткей
беттері мен тау ... ... ... ... жатқан кеңістіктерден
температура, жауын-шашын, ылғал, жергілікті жел көрсеткіштері басқаша
сипатталатын, кейде ... ... бар ... климаттық жағдайлар пайда
болады.
Уралда қыс қатты, суық және соның ішінде Полярлық, поляр маңы және
Солтүстік Уралда ұзақ. ... ... қыс ... қар ... ... ... ... Қар маусымға қарай ғана кетеді, соның
өзінде ойдым-ойдым күртік қар қалып ... ... ауа ... ... ... ... ... төмендейді. Мамырда Полярлық, поляр маңы және
Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... қыс қарашаның аяғында – желтоқсанда басталады. Оңтүстік ... ... ... он ... ... Қар ... кетеді.
Урал алдында, Урал сыртында және Уралдың беткейлерінде қыс әртүрлі
өтеді. Урал алдында қыс Шығыс ... ... ... ... ... ... метеорологиялық элементтермен және циклондық
әрекеттермен сипатталады. Бұл ... ... ... жиі өзгереді
қар мол жауады. Урал сырты мен ... ... ... метеорологиялық
элементтердің жүрісі Сібір антициклонына байланысты. Сондықтан ауа-райы
мұнда антициклондық жағдайға лайық тұрақты. Қар Урал ... мен ... ... ... ... ... түспеуі мүмкін, өйткені бұл айда,
әдетте, аз бұлтты, жауын-шашынсыз өте аязды ... ... Урал ... ... ) қардың қалыңдығы 40см-ге жетеді(ол мұнда бес ... ... ал ... ... ... ... орташа температурасы поляр шеңбері сыртында -20,
-22º, Солтүстік және Орта ... ... ... ... ... ... ... поляр шеңбері сыртында -50º,
Уралдың ... ... ... тең. ... ... орташа температурасы
поляр шеңбері сыртында +11,+12º, Орта және Солтүстік
Урал шекарасында +15,+17º, Орта Урал ... ... ... ... ... ... ... максимумы Орта Уралдың
солтүстік бөлігінде +31,+35º, ал Уралдың оңтүстік шетінде +38,+40º.
Қысқы температуранаң инверсиясы өсімдік жамылғысы инверсиясына ... ... ... ... ... ... беткейінде аңғарлар
түбінде қарағайлы-қайң орман, аңғар беткейлерінде-емендер, онан жоғарыда-
үіңкі мен ильм аралас жөке орман өседі.
Желтоқсанның орташа ... 850 м ... ... ... ... ... 450 ... жатқан Златоусттан 2 º жоғары
орналасқан.
Уралдын көктемі қысқа, әрі салқын, әсіресе ... ... ... ... Уралда солай. Полярлық Уралда қар мамырдың аяғында кетеді,
бірақ оның орталық ... ... ... да ... ... ... қалады. Қар Солтүстік Уралда мамырдың ортасында, Орта Уралда –
сәуірде, ал Уралдың оңтүстік шетінде- наурыздың аяғынд еріп ... ... ... ... қар ... ... бірінші жартысында тез ериді.
Мысалы, Урал сыртында қар 20 күн ішінде, Урал ... 30-40 ... ... маусымдарда, яғни көктем мен күзде, ауа ... ... ... байқалады. Ол арктикалық массалардың
Уралдың оңтүстігінде пайда болған континенттік массамен жиі алмасуына ... ... ... ауа райы тым ... суықтар қайталанады,
үсіктер түседі. Кеш көктемде үсік ... – Урал ... ... ... жаз ... ... Уралдың оңтүстік бөлігінде
ыстық. Маусым айында Уралдың барлық бөлігінде жылу мен ... ... ... ие. Бұл ... ... ... ... тәртіпке(режим)
көшеді, яғни полярлы фронт Уралға қарай
бағытталып,бедердің ықпалынан өтпелі циклондарда фронтардың ... ... күн ... мен ... ... ... ... Уралда жаз қысқа–екі айға ... ... ... ... ... Уралдың оңтүстік шетінде шілденің орташа
температурасы +20°. Тауларда ең ... ... +30°, ... ... ... шетінде +40°.
Жазда тауларда температура тез төмендейді. Ол бос атмосферада
биіктікке ... ... ... және ... ... анағұрлым бұлтты болуға байланысты. Биіктік айырмасы 500 м
болғанда температура орта есеппен 4° ... ... ... бұлт
қалыңдап, жауын–шашын көбейеді. Жазғы жауын–шашын ... ... ... көп, ал ... аз ... Керісінше қыста жауын–шашын
беткейлерде, әсіресе батыста, ... ... ... ... ... және ... Уралда жазда жылдық жауын–шашынның 39–49%–і жауады.
Күз Уралда қысқа, кейде ол көктемнен ұзағырақ ... ... ... солтүстік жартысында бұлыңғыр, жауын–шашынды және едәуір
суық болады. Жаңбырлы күн ... ... ... мөлшері
аз.Уралдың қазіргі климаттық және орографиялық жағдайымұз басуды күшейтуге
мүмкіндік береді. Қазіргі ... ... ... ... 25 км2 –ден астам 120
мұздық бар. Барлық мұздықтар негізіненПолярлық Уралдың ... ... маңы ... ... Бұл ... ең биік ... ... шыңдары
1400-1894 м биіктікке жетеді(Народная, Сабля, Пай–Ер және т.б). ... ... ... ... ... ... мұздық пішіндері:
сақталған карлар, мұздық көлдер, астаулар мен ... кең ... ... салыстырмалы биіктік мұздықтардың жасалуына мүмкіндік береді, өйткені тік
беткейлерден мұздықтардың қоректену бассейіндеріне ... ... ... ... үлкен жылдамдықпен (желдің жылдамдығы –8,7 м/с, ал батыс
шторымдарында –40 ... ... бір ... соғады. Батыстан келетін
циклондар Уралдың жел жақ–батыс беткейіне көп мөлшерде ... ... ... ... ... ... 450 мм жауын–шашын түседі.
Л.Д. Троицкийдің мәліметтері бойынша, Уралдың қазіргі мұз ... ... және ... ... ... морфологиялық типтері
сипаттайды. «Беткей бойы» мұздықтары ашық ... ... ... шегі ... етегіне дейін түсіп тұрады. Олар бұрқасын ... ... ... мұздықтарының біртүрі көшкін қарлармен
қоректенетін өзектік ... ... ... ... ... ... қар алқаптарының әр түрлі морфологиялық типтері кең
тараған.
Л.Д. Долгушиннің мәліметтері бойынша, мұздықтардың ... ... су ... ... ... ... 60%, Поляр маңындағы Уралда
73%), ал ... ... оның ... орналасқан. Бұл шығысқа қарағанда
жауын–шашынның батыс беткейде, көп мөлшерде қар күйінде түсуіне байланысты.
Л.Д.Долгушин және ... ... ... ... және ... ... карларда жатыр
және өзінің генетикалық табиғаты жағынан желдің соғуынан ... ... ... ... ... жылжу жылдамдығы олардың орталық осінде 4-5
м жетеді. ... ... ... ... ... ... теріс
балансты жылдары басым. Уралдың климаттық қар сызығының биіктігі 1700 м.
Уралдың қазіргі мұздықтарының көпшілігі ... қар ... яғни ... 700-1200 м ... ... ол ... маңы және Полярлық Уралдың
қазіргі мұз басуындағы ерекше сипаттың бірі.
1.3. Топырақ жамылғысы
Урал алдында және Урал сыртында, ... ... және ... ішінара
беткейлерінде Уралға жанасқан жазықтардың зоналық топырақтары тараған. Қиыр
Солтүстікте, Поляр шеңберінің солтүстігінде, Уралдың екі жағында ... ... ... таулық–арктикалық және
таулық–тундралық топырақтар орын алады. ... және ... ... ... ... ... Арктикалық
топырақ мүлдем дерлік өсімдік жоқ жерлерде,көбінесе тасты субстраттарда, ал
шіріген–тундралық топырақ мүк пен қынаның астында ... ... ... зонасында батпақты топырақтар кең тараған. Топырақтар ... жиі ... ... шеңбері мен с.е. –тің 56-57º аралығында, Пай–Ер тауынан
Высокая тауына дейінгі үлкен ... Урал ... екі ... да ... зонасы тіреледі. Бұл зона солтүстік және оңтүстік ... ... ... ... жапырақты тайга, Урал тауына поляр шеңбері мен
солтүстік ендіктің 60º–ы аралығынан, Пай–Ер және Конжаков ... ... ... Бұл зона ... ... ... ... Оңтүстік
өлікте немесе арлас орман аралық зонасында шымдық–күлгін топырақ ... Өзен ... ... ... ... ... Орман топырағы
зонасының оңтүстігінде, Урал алды мен Урал сыртында өтпелі ... ... ... сұр топырағы мен сілтісіз ... қара ... Урал ... ... сұр ... ... және Уфа
бассейіндерінің, Уфа үстірті мен Сылва бұйратының кең алқаптарын ... ... ... ... ... шегі – Кунгур қаласының маңы.
Бұл топырақ Уфа үстіртінен солтүстікке және шығысқа Орта ... да ... Урал ... ... сұр ... Челябенскіден солтүстіктегі
аумақты қамтып жатыр. Урал ... Қара ... зона ... ... ... ... ... тараған. Оңтүстікте,
Урал алдында, қара топырақ Урал өзенінің оңтүстігіне дейін ... ... ... Қара ... ... шекарасы Урал сыртында
Урал алдына қарағанда оңтүстікке таман, ал оңтүстік шекарасы – солтүстікке,
Орск ... ... Урал ... қара топырақты зона солтүстіктен
оңтүстікке қарағанда үш ... ... ... байырғы қара топырақ,
кәдімгі қара топырақ және ... қара ... Урал ... бұл ... ... зона бөлінеді: кәдімгі қара топырақ және күнгей қара топырағы.
Оңтүстік қара топырағы енсіз алап ... ... ... ... ... ... ... биіктік белдеу ... ... ... қарапайым, кедір–бұдыр, тастақты–таулы
тундра топырағы тараған. Бұл топырақ жер бетін тұтас жаппайды. Олар
тек қана ... ... ... ... алатын таудың тегіс төбелерінде және беткейлерінде пайда
болады. Уралда поляр ... ... және оның ... ... басымжәне 200 м биіктіктен бастап тау төбелеріне
дейін кездеседі, ал Оңтүстік Уралда олардың төменгі ... ... ... м ... ... ... ... Уралда бұл топырақтар жекелеген
тау төбелері мен олардың беткейлерінде кездеседі.
Таулы–тундралық топырақ белдеуінен ... ... ... ... ... ... ... байланысты көптеген өзгешелігі
бар. Бұл топырақ та жетілмеген, кедір–бұдыр кесекті ... ... ... ... ... ... да ... жауып
жатқан жоқ, олар қорымды дала және байырғы жыныстардыңжартасты үйінділері
арқылы ... ... ... және Орта Уралда, ормандық топырақ белдеуінен төмнеде,
беткейлерде таулы–орманды дала топырағы –таулы ... ... қара ... ... ... палеоботаникалық мәліметтер үштік дәуірде ... және оны ... ... ... ... жылу ... таралғандығын дәлелдейді. Оның құрамында шамшат, қызыл қайың,
емен, шаған, шегіршін, ... ... ... осы күні ... басқа тұқымдар бар. Үштік дәуірде пальманың Орск ... ... Сол ... ... ... ... ... бал қарағай, қарағай, қайың және т.б өскен. Сонымен, ... ... ... ... бай ... ... мұз басу ... ормандағы жылу сүйгіш жалпақ жапырақты
тұқымдар құрып, қарағайлы–бал ... және ... ... тараған.
Ормандар таулардан беткейлерге және тау ... ... ... ... ... және Орыс жазығына енген.
Мұздық аралық, біршама жылы және ылғалды климатпен сипатталатын,
кезеңде ... ... ... беткейін мұз басуды басынан кешірген
аудандардан тараған жалпақ ... ... ... жапты. Орталық таулы
алқапта шырша, май қарағай және самырсын күңгірт қылқан жапырақты тайга
орманын ... да, ал ... ... негізінен қарағай, бал қарағай және
қайыңнан ашық түсті ... ... ... ... ... болды.
Жаңа мұз басудың әсерінен жалпақ жапырақты ... ... ... ... және ... ... Соның ізінше голоцен
аяғында болған жылылық жерорта теңіздік ортадан тараған ... ... ... ... ... ... ... жасады. Орманды
дала және дала топтары солтүстікке анағұрлым ... ... ... және ... орманды даласын құрады. Сөйтіп Уралда қазіргі
өсімдік топтары қалыптасты. Ураол флорасы 1600 ... ... ... 25 эндемик түрі белгілі:
монданақ (Scorzonera ruprechtiana ), ноқат ( Lathyrus eitvinovi ) , ... ... ( ... helmii ... ... түрлері көп емес.
Бұл Уралдың материк ортасында орналасып, әр түрлі зоналарды ... ... оның ... таулар жасамай, сағалаған әр түрлі
флоралар өсімдіктерінің жан–жаққа таралуына және аралысып кетуне ыңғайлы
болуымен түсіндіріледі
1.5. Урал ... ... ... ... ... өте бай. ... ... бар, әсіресе
қымбат терілі жануарлар көп. Өткен ғасырда, соным бірге біздің ғасырдың
басында, революцияға дейінгі ... Урал ... өзен ... кашат, бұлан сияқты кәсіптік маңызы зор аңдар мүлдем ... ... ... табиғатының негізгі өзгешелігінанықтаған ... мен ... ... жануарларының құрамы мен таралуына әсерін
тигізді. Уралдың ... ... ... мен Батыс Сібір ... ... ... жануарлардың түр құрамы аз, бірақ кейбір
жануарлардың жеке саны өте көп. ... ... ... ... ... тіпті туыстарға жатады, мысалы ақ түлкі, ақ жапалық, обь леммингі, ақ
маңдай қаз, қар ... ... ... Тундрадажәне ормандарда
кездесетіндері: солтүстік бұғысы, ақ қоян, ақ кекілік, сұр ала қаз, ... ... боз ... ... ... ... ал ... ақ тышқан
және ақкіс барлық жерде мекендейді.
Тундрада тұратын түрлердің аздығы мен олардың өзгешелігі ... ... өте ... және оның ... ... ... ... ... да, қаз бен балшықшы ... ... су ... өте көп, ал ... ... аз, ... азығы болатын гүлді өсімдіктер жоқтың қасы.
Урал тайгасының фаунасы тундраның және Уралға ... ... ... ... бай. ... ... ... бұғы, құну,
бұлғын, ақ тиін, борша тышқан, ұшар, қоңыр аю, ақ тышқан, ақкіс, ақ ... ... ... құстарынан: шіл, саңырау құр, жапалақ, үш саусақты
тоқылдақ, кукша, көк ... ... ... суық ... ... аңғарлары мен көлдерде камшат пен құндыз кездеседі. Су
алқаптарында сужертесері, су ... су сұр ... суда ... құстар
тіршілік етеді.
Уралға жаңа, қымбат бағалы аңдар әкелінген. Мысалы, Ильмен ... ... жер ... өте ... ... ... көбейді. Мұнда құндыз,
марал, су тышқаны, жанат тәрізді ит,америкалық ... ... ... ... ағынды суларына сипаттама
Өзендері мен көлдері. Солтүстік Мұзды ... мен ішкі ... ... ... Урал ... ... ... Уралдың суы мол өзендері Баренц, Каспий және Карск теңізіне құяды.
Көптеген ғалымдардың пікірі бойынша ... және ... ... қалыптасуытегістелу беті және таудың мүжілу үрдісімен қатар
жүрген. Орта Урал өзенінің ежелгі террассалары генетикалық жағынан мезозой
мен ... ... ... ... Урал үшін зен ... ... тән, яғни бойлық енді өзеннің ... ... ... тік ... ... өзен ... ... отырады(Печора,
Илыч,Шугер, Белая). Мұндай өзен ... ... ... ... және ... литогенді құрамымен аймақтың
геоморфологиялық даму тарихына байланысты гидрографиялық торы қалыптасты.
Өзендер негізінен қар суымен ... ... ... Қоректенудің көп мөлшері жауын–шашын үлесіне тиеді, ... ... ... мол, ... қар ... аз және ... Өзендердің грунт
суымен қоректену үлесі карст өзендерінен басқа,өте төмен(10-25%). Себебі
Уралдың солтүстігінде мәңгі тоң, ал ... жер асты ... ... ... өзен ағыны жалпы Урал территориясының 74%
құрайды, ал ... ... – 26%. ... ағын ... жауын–шашынның түсуіне байланысты.
Урал тауы көлдерге бай. Саны бойынша 6 мыңдай көл есептелген. Жалпы
ауданы ... ... ... ... көп бөлігі Оңтүстік Уралдың(
Аргази, Увильды және т.б) шығыс беткейінде, ... маңы және ... ... ... көлі және оның ... қазаншұңқырлары, Уралдағы ең тереңі – 136м).
XVIII ғ. Уралда урал зауыттарын энергия және ... ... ету ... су қоймалар салынды. Су ресурстарының маңызды көзі болып
жарылымдар, ... және жер асты ... ... ... ... – Урал ... суресурстарының негізгі көзі. Өзендердіөндіріс
орындары,ауыл шаруашылығы,халық және транспорт, туризм, балқ шарашылығында
электрэнергиясын алу үшін ... ... ... ... ... ... ... физико-географиялық қимасы
( П. Л. Горчаковский бойынша )
Салқын гольцты шөлдер белдеуі
Таудың тундра белдеуі
Гольц асты белдеуі:
Кешенде шалғынды далалары бар, қайыңды ормандар
Сирек балқарағай ... ... ... бар, парк ... ... ... далалары бар, еменді ормандар
Солтүстік Урал ... маңы ... ... Урал ... ... ... ... ормандары
Қалың қылқан жапырақты тайга
Қарағайлы ормандар
Жалпақжапырақты ормандар
Таудың орманды дала белдеуі
Таудың дала белдеуі
Таудың шөлейтті белдеуі
1.7. Урал ... ... ... ... ... ... елі келесі физико–географиялық облыстарға бөлінеді: 1)
Аласа ... ... Пай – Хой. 2) ... ... ... тундралы
Полярлы Урал. 3) Орташа таулы тайгалы және тундралы Поляр маңы Уралы. 4)
Орташа таулы тайгалы және ... ... ... 5) ... таулы орманды
Орта Урал. 6) Орташа таулы орманды далалыжәне далалы Оңтүстік ... ... ... ... және ... Мұғалжар.
Пай−Хой тундралы қыраты. Урал таулы жүйесі биіктігі 450 ... ... ... ... басталады. Пай−Хой −тегістелген аласа таулы
құрылым, беті тегіс мүжілген ежелгі бұрат. Ол ... және ... ... және жер ... ... ... диабаздан құралған. Мұзды
шөгінділермен көмкерілген мергельдердың, ... ... ... қияқты батпақтар басқан ойылы−қырлы кең алқаптары жұмыр шоқылы
қырқаларды бөліп тұрады. Қырқалардың ... ... м. Ең биік ... ... − 467 м-ге жетеді. Қырқаның орталық бөлігінде 10 м-ден
150 м-ге дейін көтерілген, шоқылары үшкір ... ... Югор ... Урал антиклинорийіне жақын көтеріңкі ... ... ал ... жанасқан төбелі−мореналы бедерлі жазықтар шеткі
иіннің және Байдарак ойысының шығысында пайда ... ... ... ... ... Пай−Хой көтерілімдері мұз басудан кейін
100-150 м деңгейдегі бореалды ... ... ... ... Уралдың солтүстік шетінен Қара өзені ағып жатқан
батпақтанған ойпатты кең ... ... ... ... ... ... ... рельефі, оны құрастыратын жыныстардың ... ... ... ... ... ... ... және әр түрлі силур шөгінділерінің – мергельдердің, сазды тақта
тастардың,доломиттердің және ізбес тастардың қасиетіне байланысты. ... ең ... ...... ... – қырқа
қырларын жасайды. Рельефтің мұздық пішіні: астау-аңғарлар, ... ... ... морералық үйінділер жиі кездеседі. Пай−Хой қырқалары мен
төбелерінің беткейлері ... ... ... ... ... ... материалдармен жабылған. Сонымен, Пай−Хой төрттік шөгінділермен
көмкерілген палеозой жыныстарынан құралған. Пермь жыныстарынан құралған Кар
алабынан көмір және мыс ... кен ... ... тундра зонасында орналасқан. Жазық тундра бұйрат беткейлерімен
шамамен 200 м ... ... ... онан жоғарыда таулы тундра басым.
Кедір-бұдыр тасты қорымдарда полигональды тундра ... ... ... ... орташа температурасы -21˚С-ге дейін,
ал шілденің орташа температурасы солтүстік шегінде 6˚-тан, оңтүстігінде ... ... ... ... ... ... температура ұзақтылық периоды
солтүстігінде 30-35 күннен, ал оңтүстігінде 40-45 күннен аспайды. ... жату ... − 240-250 ... және орманды тундралы Полярлық Урал. Полярлық Урал
Константинов Камень тауларынан Хулга өзеніне дейін ... ... ... тәрізді Пайер шыңының биіктігі -1499 м. Ол тереңдігі 500-800 ... ... ... және ... ... тілімденген. Тау
жүйесінің осьтік бөлігі Урал таулық антиклинориймен сипатталады, оның ... ... ... ... сол ... осы жерде
алтын және платина кен орындары кездеседі. Антиклинорий шегінде синклинорий
орналасқан. Жотаның құрылысында негізінен ... ... ... және ... бар. ... және шығыс беткейдің тік жоталары
Уралға жанасқан жазықтардың шөгінді жыныстардың астына төмендейді. ... мен ... ... кен ... бар. ... ... және ... Уралы жанасқан жазықтар үшін бірнеше мұздану ... ... ... ... ... ... мұздықтардағы
экзарация әсері айқын көрінеді.
Қазіргі уақытта аздаған таулы- аңғарлық мұз басу тараған. Ежелгі мұз
басу іздері шөгінді типтерімен ... ... ... ... ... пик ... шыңдар байқалатын, жотаның беткейі кармен ... және ... ... ... трог ... ... жеке – жеке ... бөледі. Жотаның беткейінде таулы қырат ... ... және ... шөгінділер тараған. Климаты қатал, қысы ұзақ, ... ал жазы ... ... ... ... қар ... аяғында, ал
шығыс беткейлерде одан –10 ... кеш ... ... ... ... ... қар басады, ол шатқалдарды, карларды, қолаттарды бітеп, әр
қалай тарайды. Омбы қар пайда болады. Қар жамылғысының орташа қалыңдығы ... см, ... 260 ... ... ... ... ... температурасы +8˚С-
тан +12˚С-қа дейін. Жылдық ... ... – 600-800 мм, ... ... – 1200 ... жетеді. Полярлық Уралда жалпы ауданы 20 км² ... бар, олар жеке ... ... ... Урал Поляр маңы Уралымен
салыстырғанда аласа болғанымен, мұнда мұздықтар көп және ірі ... ол ... ... орналасқан. Кар-аңғарлық
мұздықтардың ең ірілері: МГУ(ұзындығы – 2,2 км, ауданы – 1,1 км ²) ... ... ... ... ... ... – 1,8 км, ауданы –
1,4 км². Мұздық шегі 630-968 м ... ... ... ... ... байқалады, алайда кар мұздықтарының көпшілігінде
аккумуляция үстінде ... ... және ... ... ... едәуір бөлігін мүкті, қыналы және тасты, таулы
тундра жауып жатыр, ... ... ... қышқыл топырақ
қалыптасады. Полярлық Уралдың оңтүстік бөлігінде, өзен аңғарлары бойында
мүкті-шөпті жамылғысы бар ... ... ... қалың бұталы қайың
мен талды орман кездеседі. Орман іші ... ... және ... ал оның ... 40-50 м ... көп жылдық тоң жатыр.
Оңтүстік беткейдің бал қарағайлы орманы 210 м биіктікке дейін көтеріледі,
ал ... ... ... шегі ... жатыр. Табаны 300 м-ден жоғары өзен
аңғарларында орман өспейді. Солтүстік-батыс, ... ... ... ... жеке ... алқаптары сирек кездеседі( мысыалы, Уса өзені
аңғарында).
Орташа таулы тундралы және тайгалы Поляр маңы Уралы. ... ...... және ... ... аңғарларының аралығында орналасқан Урал
тауының ең биік бөлігі. Ол орташа биіктігі ... ... ... ... ... және ... едәуір ірі
паралельді орналасқан жоталары Поляр маңы Уралында орографиялық ось түзеді.
Мұнда ... ең биік ... м) және ... бар. ... ... – Шығыс Саледа, Батыс Саледа, Сабля және т.б айқын ... маңы ... ... ... және синклинорийлі
зоналардан құралған. Тау бөлігінде сәйкес ... ... ... ... ... кең ... Меридиональды созылған
Ортауралантиклинорийлі ... жер ... ... ... ... ... тектоникалық көтерілімі арқылы үзіледі. Уралдың осы
бөлігі альпілік шыңдарымен және ... ... ... ... сипатталады. Батыс беткейіне көптеген жондардағы күмбез тәрізді
шыңдар тән. Қыратты жоталар батысында тау алдының биік емес (350-400 ... ... ... ... ... ... ... Хулга синклинорийін
жапқан, палеозойлық жыныстардан құралған. Бұл – кең және терең аңғарларымен
тілімденген ... ... ол ... ... тау ... 200 м
биіктіктегі кертпеш арқылы үзіледі. Кварцпен ... ... тау ... жинақталған.
Поляр маңы ... ... ... 5 км² 29 мұздық
белгілі.Мұздықтардың көлемі Полярлық ... ... ... төменгі шегі батыс беткейінде (Сабля жотасында) ... ... ... ал орталық бөлігінде ( Народная тауында ) 1000-1200 м-ге
дейін төмендейді. Карлы аспалы және ... ... бар, ... ... кең ... ... мұнда көп жылдық күртік ... мен ... ... көп ... Солифлюкциялық үрдістердің дамуы көп
жылдық тоңның кең ... ... ... мен жоталардың
беткейлерінде 700-800 м жалаңаш денудация басым, яғни ... және ... ... ... ... солифлюкциялық пішіндер, таулы
қырат террасалар бедер үшін маңызды роль атқарады. Физикалық ... ... ... ... ... жолақ,үйінді түрінде шөгінді жыныстардың
баурайында жиналуы тән.
Ылғалы мол, өте суық климатымен ... ... ... ... -20˚С, ал шілде айының орташа температурасы +9˚С-тан +12˚С-
қа дейін. ... ... ... ... ... ... мөлшерінің 40-
50%-не жуығы суық кезге тура келеді. Қыс ... ... және ... жауын-шашын мөлшерінде едәуір айырмашылық байқалады. Батыс
беткейнде өзен көп, оған ... ... ... ... ... ағындық
жағдай қолайлы.Өзендері қар және жаңбыр суымен ... маңы ... ... ... таулы, тасты, қыналы және мүкті
полигональдық және таулық тундралық топырақты ... ... ... ... тундра Поляр маңы Уралының оңтүстік бөлігінде шамамен 500-600
м биіктіктен басталады. Төменде жалаңаш таулар ... ... ... ... көрінеді, ол 400 м- ден төменде таулық ... ... ... ... самырсын араласқан қайың мен шыршадан, ал шығыс
беткейінде шырша мен бал ... ... ... ... сирек орманымен
алмасады. Тау орманының астында орманының астында шым-тау-орман топырағы
тараған, олар ... ... ... күлгін және күлгін топырағына
өтеді. Өзен ... ... және ... ... ... аллювийлі топырақ дамыған. Поляр маңы Уралының оңтүстік бөлігінің
тау алдында жазықтар ... ... ... мен ... ... ... ... орманы тіреледі.
Орташатаулы тайгалы және тундралы Солтүстік Урал. Солтүстік Урал ... ... ... ... ... Хариусная және Качканар
тауларына дейін созылып жатыр. Жоталардың орташа биіктігі 1000 м-ге ... ... ... мен ... 1500 м-ге ... ... биік шыңы – Тельпос–Из, ал оңтүстігінде –
Конжаковск Камень (1590 м). Орталық ... ... екі ... үш ... ... ... олар Щугор, Илыч, Печора т.б өзендердің жоғарғы ағысы
өтетін бойлық кең ... ... Су ... « ... ... » ... жалпы атпен біріккен, оның биіктігі 700-
1300 м-ге жетеді. Солтүстік Уралдың осьтік бөлігі Урал-Тау антиклинорийінің
ежелгі метаморфты тау ... ал ең биік ... ... мен
метаморфты тақта тастардан құралған.
Антиклинорийдің шығыс беткейіндегі және Тагиль-Магнитогор
синклинорийіндегі ультра ... және ... ... ... ... ... Косьвин Тасы т.б массивтерді құрайды.
Орталық таулы алқаптар «сандық» пішінді. Олардың жалпақ төбелерінде,
төрттік мұз басуға байланысты, бұзылған мұз ... ... ... ... ... ... Қазірг імұз басудың ауданы -0,38 км². Ең ірі ... және ... кар ... Тельпоз-Из жотасының шығыс ... ... ... ... ... Силур мен
девонның шөгінді жыныстарынан құрылған, биіктігі 400-500 м-лік қыраттар мен
қырқалардан тұратын ... ... ... тау ... ... орта
және жоғарғы палеозойдың қатпарлы құрылымының Батыс ... ... ... ... тау алды – ... ... Жондпының алабы – негізінен Тагиль ... ... ... және интрузивтік тау жыныстарынан
түзілген. Солтүстік Уралда тайга ормандары басым. Олар екі беткейдіде ... тек ... тау ... ғана таулы тундра басқан. Орман ішінде
күлгінденбеген қышқыл ... ... ... және ... –тау- орман
топырағы түзіледі. Шымды тау ... ... ... ... тайганың қышқыл,
күлгінденбеген топырағына өтпелі типке жатады; олар шыршалы - май ... ... ... ... белдеулер жота беткейлерімен шамамен 600-800 м биіктікке
дейін көтерілетін таулы тайгадан ... ... ... жалаңаш
тау түбі белдеуі (орманды шалғын) келеді. 900-1000 м биітіктен бастап
төбесіне ... ... ... ... тау ... ... ... орманды Орта Урал. Орманда Орта Уралдың ... ... ... ал ... ... орографиялық көрініске ие
басқа бөліктері екі еседей төмен орналасқан. Оның ең биік ... 900 ... Орта ... ... ... қатпарлы табаны
Уралдың қалған ... ... ... ... ... ... ұшыраған. Орта Уралдың осьтік алқабы батыс қатпарлы жотасы мен
Урал-Тау антиклинорийінің сығынқы, бііршама ... ... ... Ол кең, ... ... ойыстармен бөлінегн аласа таулы
тегістелген жоталардан тұрады. Орта Уралдың оңтүстік ... ... ... ... ... сондықтан көптеген өзендері ( Чусовая, Уфа
және т.б) ... ... ... қиып ... ... ... солтүстіктен
жондар мен ұзыннан-
ұзақ депрессиялардың енсіз алқабы ... Ол Орта ... ... биіктігі небары 200-250 м-ге жететін Урал ... ... ... Орта ... ... ... және ... формалары
кең тараған. Карст формалары девон мен карбонның карбонатты жыныстарында
дамуы нәтижесінде батыс беткей мен Урал ... ... ... ... алды ... ... құрғақ, терең өзен аңғарлы ойлы-қырлы кеңістік болып келеді. Өзен
аңғарларының беткейлерінде үңгірлер көп, ... ... ... ... қаласы маңындағы) тар өткелдермен қосылған жер сты ... ... ... тұратын Кунгур мұзды үңгірі ( ұзындығы 5 км-ден артық )
бар.
Орта Уралда жазда ... ... және ... ... ауа райы ... райы ... бұлынғыр және аңызақты-құрғақта болады. Қыста ... және ... ... ауа райы ... 12,4˚- қа дейінгі
температуралары ) және едәуір ... ауа райы ( ... ... ... )
дамиды.
Орта Уралды орман жауып жатады, мұнда ... ... ... жоқ.
Урал алды мен батыс беткейлерге оңтүстіктен жалпақ ... ... ... ... ал Урал сырты мен шығыс беткейлерге қайыңды-көк
теректі орман ... ... дала ... және ... ... орман ішінде күлгін топырақ басым.
Орта Уралдың ... ... май ... ... ... орта тайгалық
мүкті-шыршалы орман ішінде таулық-орианды қышқыл күлгінденбеген топырақ
дамыған. 58˚30΄ ендіктің оңтүстігінде шөпті—мүкті және ... ... ... ... ... типіндегі шыршалы орман басым. Бұл ... ... ... ... ірі ... шыңдар ( Ослянка, Качканат және т.б таулар ) ... м ... ... ... ... орманды келеді, ал онан жоғарыда таулы-
шалғынды субальпілік жерлерде ірі шөптішалғындар ... ... ... ... және далалы Оңтүстік Урал. Оңтүстік
Урал Орта Уралдың Юрма ... ... ... ... және ... ... ендіктеріне дейін созылып жатыр.Оңтүстік Урал таулары
ОртаУрал құжбандарынан неотектоникалық қозғалыстар
салдарынан едәуір көтерілген.Орографиялық мүсіні ... ... ие. ... бүкіл Уралдағы сияқты батыс және шығыс екі бас тізбектен пайда
болады.Таулардың шығыс ... ... ... төмен және биіктігі 1000 м
шамасында. Батыс ... ... ... м ірі ... таулардан тұрады.
Уралдың бөлігінде, Солтүстік Уралдағы сияқты рельефтің бұзылған ... ... ... мқз басу ... деп ... болады. Таулардың
беткейлерінде қорымдар даласы жатыр. Ең биік жоталар мен ... ... ... ) Урал-Тау және Башқұрт антиклинорийі
құрған.Тау рельефі орталық алқаптан ... және ... ... ... ... меридиональды
бағытын сақтайды, беткейдің ассимметриялығы айқын көрінеді. Бұл – ... ... ... ... ... ... таулы жоталар мен шыңдардан ... ... ... ... мен Тагиль- Магнитогор синклинорийінің интрузивті
массивтерін бейнелейді.
Интрузивті массивтерден шығыста биіктігі теңіз ... 300 ... Урал ... пенеплені орналасқан. Урал сыртының пенепленденген
жазығы ... ... мен ... Урал ... ... денудация процесі
нәтижесінде пайда болды. Сондықтан пенепленнің негізі негізгі және ... ... ... ... жыныстардан құрылған. Беткі
қабатын мезазой және ... ... ... ... ... ... ағысының оңтүстігіндегі жоталар араласып,
Зилаир синклинорийінің, Урал-Тау антиклинорийінің бұзылған ққұрылымдарының
және ... ірі ... ... ... Урал пенеплнін жасайды. Ол
жеке, қалдық қырқалары бар төбелі-толқынды көтеріңкі ... ... ... Урал мен ... ... және олардың салаларының
терең өзен аңғарларымен тілімденген.
Оңтүстік Урал ландшафтының әр түрлілігімен ерекше. ... ... тау ... жазықтың орманды даласы тіреледі, ол таулы орманды
далаға және таулық сұр орман топырақты жапырақты орманға ауысады. ... ... ... м-ге ... ... ... ... орманнан тұратын
таулық тайга белдеуі дамыған, оған май қарағай мен ... және ... ... аралас өседі. Тайгадан жоғары таулық тундра
белдеуіне ... ... шың ... ... ... ... ... тау алдына жазық дала тіреледі, ол таулы дала мен орманды далаға
ұласады. Аса биік шыңдар мен үстірттерді ... ... ... ... Урал
әр түрлі пайдалы қазбаларға бай, Бакал және ... ... ... және ... ... кен ... ... мыс-колчедан рудасы, никель, боксит, ияшма және т.б бар.
Климаты қоңыржай. Батысында, тауда қысы ... және ... ... ... және аз ... Қар ... ... 80 см.
Қаңтар айының орташа температурасы -15˚- тан 17˚- қа ... Жазы ... ... Шілде айының орташа температурасы +16˚-тан+20˚-қа дейін. Батыс
беткей мен ... ... ... ... 700-800 мм, Урал ... 250 мм ... түседі. Батысы мол өзен торымен, ал ... ... ... ... мен Урал арты көлге бай.
Территорияның 50%-ын ауыл шаркашылық өнімдері ... ... ... ... ... ... және шөлейтті Мұғалжар. Мұғалжар – ... дала ... ... тұрады. Негізінен көтеріңкі, ойлы-қырлы ... ... ... екі қырқа: батыс және шығыс қырқа
көтеріледі. ... кей ... ... ... ... ... айналған. Қырқалардың арасында шағын көлденең ... кең (20 м-ге ... ) ... ... далалық жолақ ұзынан-ұзақ
созылып жатыр, Мұғалжардың батыс қырқасы шығысына қарағанда биік: Үлкен
Боқтыбай ... ... 656 м-ге ... Бұл ... ... ... порфириттерден түзілген; шығыс қырқаның батыс беткейі де ... оның ... ... ... мен диориттерден тұрады. Қырқалар
арасындағы ұзын ойыс ... ... ... ... ... ... беткейі едәуір тік, ал шығыс беткейі біртіндеп ... ...... ... Урал ... ... жалғасы.
Қазіргі рельефі ұзақ денудация нәтижесінде пайда болып,пенепленге айналған.
Бұл жағынан алғанда Мұғалжар Пай-Хой сияқты.
Мұғалжар солтүстік бөлігінде селеулі ... ... ал ...
жусанды-дақылды және жусанды-сорлы дала болып ... ... ... көк ... тал, ... ... ... Беткейлерін жабайы шие,
ешкі сабақ, қарағаннан тұратын бұталы дала алып ... ... ... 300-400 м ... ... үгілу интенсивті жүрді. Климаты ... ... ... айының орташа температурасы -17˚С-ге дейін, алшілде ... ... ... ... ... ... ... 300 мм-гн дейін
түседі. Тас көмірдің (Бершоғыр, Домбарова), хром,темір, боксит ... ... ... ... ... ... алуан түрлі ресурстар тән. Уралдың әртүрлі ауданында тас
және қоңыр көмір зерттелген. Бірақ маңызы зор Урал ... ... ... кокс ... ... ... ... бойлай Татар
және Башқұрт АР-да, Орынбор ауданында мұнай-газ кен орындары, әсіресе
жоғары сапалы шойын және ... ... ... ... мол ... ... ... кездесетін металл рудалары: мыс, хром, ... ... ... ... және т.б ... тұзы, фосфорит, барий,
асбест, тальк және т.б минералды шикізаттары бар.
Урал орман ресустарына бай. ... ... ... ... ... ... ... және Батыс Сібір бассейіндерімен
салыстырғанда ... Ауыл ... ... Урал ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Топырақ
құнарлығын көтеру мақсатында әр ... іс ... ... және ... ... құрғақ аудандарды суару жұмыстары іске асырылуда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келе, өзімнің курстық жұмысымда Урал ... ... ... Басты мақсаты Урал тауына физикалық – географиялық
сипаттама арқылы ... ... ... ашу, ... ... ... ... көрсету. Урал тауы ежелден қоныстанған және толық
зерттелген аймақ. Урал тауы бағалы ... және ... мәні ... ... Сол ... тау ... кесіліп, аңшылық дамыған.Шектен
тыс жануарларға аңшылық кей ... ... ... ... ... кесу бағалы ормандардың азаюын тудырды. Қазіргі уақыттағы ... осы ... ... ... Ал ... физикалық географиялық
сипаттамасы, таудың өзіндік ерекшеліктерін білу осы мәселелерді ғылыми
түрде шешуге көмектеседі. ... ... Урал ... жаңа ... ... ... маңызы зор. Бұл ... ... ... ... ара қашықтық зондылау.Осы әдістер арқылы алынған
мәліметтер бұрынғы ... ... ... ... ... ... орны ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Архангельский А.М., Подопленов А.М., Алпатьев Н.Я., ... ... ... ... ... СССР Европейская часть СССР Кавказ и Урал)
− М.: Высшая ... 1976. 240-270 ... ... М.И., Раковская Э.М., Тушинский Г.К., Физическая география
СССР. (Общий обзор. Европейская ... СССР ) − ... 1989. ... ... ... Ф.Н., Гвоздецкий Н.А., Физическая география СССР. − ... изд. М., ... ... СССР. − М. 1: 2 500 000. М., 1960. 26-27 б.б., 36-37 ... ... Ф.Н., ... зоны ... − М., ... ... М.И., ... А.И., Неклюкова Н.П., Тушинский Г.К., СССР
ФИЗИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯСЫ. − А., Мектеп, 1974. 3-30 б.б.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Анд тау жүйесі30 бет
Мұғалжар тауы69 бет
Мұғалжар тауына физикалық – географиялық сипаттама14 бет
Семей полигоны аймағында кездесетін ұзақ өмір сүретін радионуклеотидтердің таралу заңдылықтары4 бет
Алматы қаласындағы көлік ұралдарының кідірісін азайту шараларын жасау102 бет
Солтүстік Тянь-Шань тауының физикалық-географиялық сипаты79 бет
Урал өзені – _кушум бекеті бойынша су өтімі қисықтарын тұрғызу және жылдық ағындыны есептеу16 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь