Монополия түсінігінің негіздері

Мазмұны

Кіріспе

І.Монополия түсінігінің негіздері
1.1.Монополия және оның түрлері
1.2.Монополиялық билік

ІІ.ААҚ “ Қазақстан темір жолы”
2.1.ААҚ “Қазақстан темір жолын” сипаттау жәнә талдау
2.2.ААҚ “Қазақстан темір жолының” техно.экономикалық және қаржылық көрсеткіштері

ІІІ.Мемлекеттің бәсәке нарығындағы монополияға қарсы саясаты
3.1.Монополияға қарсы қолданылатын заңдар мен ережелер
3.2.ҚР.ң монополияға қарсы заңдары

Қортынды

Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Нарық құрылымының ерекшеліктерін сипаттайтын ең басты көрсеткіштердің бірі, осы қарастырылып отырған нарықтағы фирмалардың саны болып табылады. Жетілген бәсекелес нарығында тауарды сатушылар және сатып алушылар саны өте көп болады, сондықтан олардың әрқайсысы жеке түрде тауардың нарықтық бағасына әсер ете алмайды. Тауардың бағасы нарықтағы сұраныс пен ұсыныс арасындағы байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан тұтынушылар мен сатушылар жетілген бәсеке нарығында тауардың бағасын тұрақты деп және өздерінің бақылауынан тыс деп қабылдайды. Өнім өндірушілердің басты мақсаты пайданы ең жоғары деңгейге жеткізу, сондықтан олар әрдайым ұтымды өнім көлемін анықтауға ынталанады.
Монополиялық өндірісте ірі фирмалардың жұмыс істеуі тиімді, себебі ірі өндірістің шығындары ұсақ өндірістің шығындарынан гөрі төмен болатыны практика жүзінде дәлелденген. Мысал ретінде табиғи монополияны айтуға болады.
Монополияны тек қана экономикалық шектеулер емес, сонымен қатар құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердің көп тараған түрі - жеке меншік құқығы. Егер бір фирманың меншігінде өте сирек кездесетін шикізат болса, онда бұл фирма монополист болады. Легальды тосқауылдарға патенттер мен авторлық құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам патент алмаса, онда ол өзіне берілетін ерекше жеңілдіктерге ие бола алмайды. Легальды тосқауылдың негізгі мәнін былай түсінуге болады: патентің болса - құқығың бар, ал патент жоқ болса — құқығы да жоқ. Бұл жағдайдың біздің мемлекетіміз үшін маңызы зор, өйткені Кеңес үкіметі кезіндегі ойлап тапқан жаңалықтардың көбінің мемлекетаралық патенті жоқ болды, сондықтан да бұл жаңалықтарды шет елдің адамдары тегін пайдалануда.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Я.Әубәкіров; К.Нәрібаев; М.Есқалиев "Экономикалық теория негіздері"
оқулық; Алматы "Санат" 1998ж.
2. В.Крымова "Экономикалық теория" Кестелі оқу құралы; Алматы
2003ж.
3. Бибатырова И.А. "Монополизм и антимонопольная деятельность в
Республике Казахстан" Учебно-методическое пособие; Алматы 2001ж.
4. "Аль Пари" 2004г. №2-3 экономический журнал
5. Н.А.Мамыров; Қ.С.Есеғалиева; М.Ә.Тілеужанова "Микроэкономика"
оқу құралы; Алматы "Экономика" 2000ж.
6. Киреев А. "Международная экономика" 1998г.
7. П.Самуэльсон "Экономика" том 2
8. Фишер С.; Дорнбуш Р.; Шмалензи Р. "Экономика" 1994г.
9. Чемберлин Э. "Теория монополистической конкуренции" Москва
1996г.
10. Жилкибаева Э.М. "Антимонопольное законодательство республики
Казахстан" Алматы 1999г.
11. "Қазақстан және оның өңірлері" журналы; 2004ж. №2
12. "Қаржы-қаражат" журналы; 1998ж. №3
13. "Жас Алаш" 2002ж. 19 ақпан №21
14. "Ақиқат" 2000ж. №5
15. "Өркен" 1992ж. 26 желтоқсан
16. Интернет : сайд ‘’KASE’’
        
        Мазмұны
Кіріспе
І.Монополия түсінігінің негіздері
1.1.Монополия және оның түрлері
1.2.Монополиялық билік
ІІ.ААҚ “ Қазақстан темір жолы”
2.1.ААҚ “Қазақстан темір жолын” сипаттау жәнә талдау
2.2.ААҚ ... ... ... ... және ... ... ... монополияға қарсы саясаты
3.1.Монополияға қарсы қолданылатын заңдар мен ережелер
3.2.ҚР-ң монополияға қарсы заңдары
Қортынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Нарық құрылымының ерекшеліктерін сипаттайтын ең басты ... осы ... ... ... ... саны ... ... бәсекелес нарығында тауарды сатушылар және сатып алушылар саны ... ... ... ... әрқайсысы жеке түрде тауардың нарықтық
бағасына әсер ете ... ... ... ... ... пен ... байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан ... ... ... ... нарығында тауардың бағасын тұрақты деп және
өздерінің бақылауынан тыс деп қабылдайды. Өнім өндірушілердің ... ... ең ... ... жеткізу, сондықтан олар әрдайым ұтымды өнім
көлемін анықтауға ынталанады.
Монополиялық өндірісте ірі ... ... ... ... себебі ірі
өндірістің шығындары ұсақ ... ... гөрі ... болатыны
практика жүзінде дәлелденген. Мысал ... ... ... ... тек қана ... ... емес, сонымен қатар
құқықтық шектеулер де қорғайды. Құқықтық шектеулердің көп тараған түрі ... ... ... Егер бір ... ... өте ... ... болса, онда бұл фирма монополист болады. Легальды тосқауылдарға
патенттер мен авторлық құқықтар жатады. ... ... адам ... ... ол өзіне берілетін ерекше жеңілдіктерге ие бола алмайды. Легальды
тосқауылдың негізгі ... ... ... ... ... ... - ... ал патент жоқ болса — құқығы да жоқ. Бұл жағдайдың біздің мемлекетіміз
үшін ... зор, ... ... үкіметі кезіндегі ойлап тапқан жаңалықтардың
көбінің мемлекетаралық патенті жоқ болды, сондықтан да бұл жаңалықтарды шет
елдің адамдары тегін пайдалануда.
Монополия ... ... және оның ... ... - mono - ... polіo - сатамын) жеке өндіруші тауар
рыногын ... және сол ... ... орын алған кезде пайда болады.
Монополияның мақсаты - рынокта баға мен ... ... ... ... ... ... табыс алу. Мақсатқа жету құралы болып орташадан
жоғары пайданы қамтамасыз ететін монополиялық баға ... ... ... ... ... ... ... және
мынадай ұйымдық формалары бар:
Картель - шығарылып отырған өнім мен өткізу рыногын бөлу туралы
келісім ... ... - ... ... ... ұйымдастыру мақсатымен бірігу.
Трест - монополияға енетін ... ... ... және ... байланысты бірігуін айқындайды.
Концерн - қаржы орталығы бір, бірақ жалпы технологиясы кірген әр ... ... ... ... ... ... - басты фирманың қызмет өрісімен өндірістік және
технологиялық байланысы жоқ ірі ... ... ... ... ... ... болуы бәсекені жетілмеген (жетілмеген бәсеке
рыногы) сипатта дамытады.
Жетілмеген бәсеке деп еркін бәсекенің шарттарының кем дегенде біреуі
орындалмайтын ... ... ... үш ... бөлінеді: монополиялық бәсеке, олигополия,
таза монополия.
Монополиялық бәсеке кезінде рынокта сатушылар мен сатып ... ... ... ... жаңа ... ... болады - өнімнің
дифференциациясы, яғни ... ... оны ... ... ... айырып тұратын қасиетінің болуы. Ондай қасиеттер: өнімнің
жоғарғы сапасы, әдемі орамы, сатудағы ... ... ... ... ... ... деңгейдегі сервис және тағы басқалары болып
табылады.
Осындай артықшылықтарға ие бола отырып, ... ... ... бір ... ... болады және бағаға әсер ету мүмкіндігіне
ие. ... ... ... сату ... ... ... ... - фирмалар көп болады да, олардың әрбіреуі рыноктық ... ... ... алады - бұл монополиялық бәсекенің ерекше белгісін
көрсетеді.
Таза монополия рынокта ... ... бір ғана ... ... ... ... Оның ... сатушы өз бағасын өте кең
шектікте ауыстыра алады, ал максималды жоғары баға тек ... ... ... ... ... ... тек бір ғана ... алушы
болады. Ол монопсония деп аталады (жалғыз сатып аламын).
мемлекет бәсекені қолдай отырып, монополизмге қарсы тұруға ... үшін ... ... болып антимонополиялық заңдар қолданады, яғни бәсеке
мен монополияның арасындағы тепе-теңдікті мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... ... 1880 ж. ... ... ... ... екі ... жұмыс істейді: бағаны бағалау және
компаниялардың ... ... 1996 ж. ... және ... ... монополиялық -қызметі
шектеу туралы заң қабылданды және ... ... ... ... ... ... заң әлі жетілмеген және ... ... ... ... сипаттайтын ең басты
көрсеткіштердің бірі, осы қарастырылып отырған нарықтағы ... ... ... ... ... ... тауарды сатушылар және сатып
алушылар саны өте көп болады, сондықтан олардың әрқайсысы жеке түрде
тауардың нарықтық бағасына әсер ете алмайды. Тауардың ... ... пен ... ... байланыс арқылы анықталады. Осының салдарынан
тұтынушылар мен сатушылар жетілген бәсеке нарығында тауардың бағасын
тұрақты деп және ... ... тыс деп ... ... ... ... ... ең жоғары деңгейге жеткізу, сондықтан
олар әрдайым ұтымды өнім көлемін анықтауға ынталанады.
Бәсекелесу деген сөздің өзі экономикалық пайданы бөлу және ... бар ... ... Дәл осы ... де ... сұранысын арттыру үшін әрекеттер жасайды. Ал ... ... ... бір ғана ірі ... ... Тұтынушы
қаласа да, қаламаса да монополистің өнімін пайдаланып, оның ... ... ... ... Монополистің үлкен билікке ие болуына
оның тауарының ерекшеленуімен қатар, осы тауардың алмастырушысы аз ... ... ... Бұл ... бейнеленген.
1-сурет. Монополияның ерекшеліктері.
Берілген тауарды өндіретін тек бір ғана жеке фирма бар және осы ... ... ... жоқ деп ... онда ... ... - ... фирма - монополист деп аталады. Монополист ... ... ... ... болғандықтан оның сұраныс қисығы бір мезгілде нарықтың сұраныс
қисығы болып табылады және ұсынылған тауардың шамасының ... ... ... ... ... ... тауардың бағасын бәсекелес
бағасынан әлдеқайда жоғары деңгейде белгілейді және де ... ... ... аз ... ... Егер сатушы өз тауарының ... ... ... нарықтық бағаға әсерін тигізе алса, онда ... ... ие ... деп айта ... нарықта жеке өндірушінің монополиялық билігі орнықса, онда қоғам
жалпы белгілі шығындарға ұшырайды, ... ... ... ... азайта отырып, тауарға жоғары баға төлейді. Сондықтан да ... ... ... нарықты монополиялауды шектейтін монополияға
қарсы заңдар қабылданып, іске асырылуда. Бұл заңдарға қарамастан ... ... ... бар. ... ... ... ... деп есептелетін кейбір нарықтарды монополиялауға да
мүмкіндіктер туғызылады. Оларды монополиялық ... ... ... ... Және де олар кез келген жаңа өндірушінің нарыққа кіруіне ... ... ... ірі ... басымдылығы;
2) легальды тосқауылдар (шикізат қорын, жерді ғылым мен ... ... ... иелену, тауарды жеке өндіру үшін өкіметтен
алынған ерекше ерекше құқықтар);
3) бәсекелесуді әділетсіз жүргізу.
Ірі өндірушілердің ұсақ ... ... өте ... бар. ... ұсақ бәсекелестердің шикізат көзіне, несиеге,
нарықтық ортаға шығуына ірі өндірушілер тосқауыл қоя алады.
Легальды тосқауылдың тағы бір түрі жеке ... ... ... бір тауарды өндіруге ерекше түрде (монополиялық) құқық беру. Бұндай
жағдайда елдің ... ... ... Көп ... ... ... шығару, дәрі-дәрмек шығаруда қолданылатын есірткілік
заттар бір мемлекеттік фирмада өндіріледі.
Бәсекені әділетсіз түрде жүргізудің негізгі түрі - ... ... ... ... ... ... ... төмен бағамен сату.
Ірі фирмалар - олар мүмкіндігі мол ... ... ... де ... ... да тауарларды өздеріне тиімсіз бағамен
ұзақ уақыт сату арқылы, ұсақ фирмаларды нарықтан ... Ұсақ ... ... ... соң, ірі ... ... ... отырып, өз шығынын
қайтарып алады. Өкімет тарапынан бәсекені әділетсіз жүргізу қадағаланады.
Нарықты монополиялаудың негізгі ... ... ... ... ... ... монополия. Ол бәсекелестіктен заңды шектеулер көмегімен
қорғалған.
2) Табиғи монополия. Белгілі бір көлемдегі өнімді бір ... ... екі ... одан да көп ... ... ... ... өндіріс
саласы.
3) Ашық монополия. Берілген тауарды өндіретін тек қана бір ... және оның ... ... ... қорғанышы жоқ болатын
жағдай.
Монополистің өнім көлемін белгілеуі
Монополистің өнім шығарушы ... ... ... ... ... — пайданы ең жоғары деңгейге жеткізу болып табылады.
Монополист ... ... ... ... жағдайды толығымен
бақылап, өз шешімі бойынша ... ... ... ... ... сұраныс қисығының бұрыштық коэффициенті теріс сан ... да, ... ... ... белгілей отырып, өнімнің мөлшерін
нарықта арттыруы мүмкін. ... ... ... ... бір баға
белгілейтін болғандықтан, тауардың бағасы ... ... ... ... ... ... ... қисығы орташа түсімінің де
қисығы боп табылады. Өнім ... ... ... ... ... ... және өндіріс көлемінің функциясын көрсетеді:
Р = P(Q).
Монополист өндірушінің пайдасы төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... MR = MC.
Бұдан монополистің пайдасы өндірістің ... ... (МС) ... (MR) тең ... ғана ең көп ... ... ... түсімі ТR = P(Q) * Q формуласы бойынша ... ... ... түсімді есептеп шығарамыз:
Сұраныстың бағалық икемділігі былай анықталатыны белгілі:
немесе
Бұдан, пайданы мейлінше көбейту шартын мына түрде көрсетуімізге ... ... ... ... ... Е < 0, демек
монополиялық нарықта тауардың ... ... ... ... ... ... яғни Р > МС. Монополиялық нарықта Р = МС тендігі Е = ... ғана орын ... ал ... ... Р > МС. Бұл ... ... шекті шығыннан сұраныс икемділігіне кері ... ... ... көрсетеді. Шекті түсімнің формуласынан, монополист
өндірушінің жалпы табысы ... ... мен ... икемділігіне
байланысты екенін көрдік. Осы байланысты талдау үшін, сұраныс икемділігі
өзгеруіне ... ... ... қалай өзгеретінін сипаттайтын кесте
құрамыз:
№1-кесте
Осы ... ... ... сұраныс, шекті түсім, жалпы түсім
және сұраныс икемділігі арасындағы қатынастарды ... ... ... көрініп тұрғандай, егер монополистің сұраныс қисығы түзу
формада болса, онда шекті түсім қисығы ... ... ... ... қиып ... Бұл ... ... қисығы түзуден өзге формада болатын
жағдайда қолданылмайды. Ешқандай өндіріс шығынсыз болмайтыны белгілі.
Демек, ... кез ... ... ... шығындары
көлемі үшін МС > 0 болады.
2-сурет. TR, MR, AR, Е арасындағы байланыс.
Монополист барынша көп ... МС = MR ... ... ... ... ұтымды болу үшін, ол кез келген өнім көлеміне сәйкес болатын
шекті түсім оң сан болатын жағдайды көздейді, ... > 0 ... ... ... ... сұраныс икемді болса, шекті табыс оң болады, яғни ∞

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Windows NT – ң монолитті құрылымы22 бет
Ішкі монолог36 бет
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсеке және монополия туралы26 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Бәсекелестіктің дамуы және монополистік қызметтердің23 бет
Дара жарнақтылар немесе лилиопипсидтер класы - моnосотүlеdоnеае, lilioрsidае27 бет
Драмалық монологтың көркем әдебиеттегі рөлі24 бет
Жалақы және жұмысбастылық: монопсония және еңбек одақтары21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь