Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы бойынша қорқыту мен күш қолданушылық үшін жауаптылық

КІРІСПЕ 3

1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ КҮШ ҚОЛДАНУДЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ФОРМАЛАРЫ 9
1.1 Күш қолдану ұғымы және түрлері 9
1.2 Қылмыстық құқық теориясындағы күш қолдану үшін жауаптылық 25
және күш қолдану арқылы жасалатын қылмыс құрамдарын жүйелеу

2 КҮШ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ҚЫЛМЫС.ТАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ 45
2.1 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыс құрамдарының объектілерінің ерекшеліктері 45
2.2 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың объективтік жағының белгілері 54
2.3 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың субъективтік жағының белгілері 61
2.4 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың субъектлерінің белгілері 72

3 КҮШ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ҚЫЛМЫС.ТАРДЫ ОЛАРҒА ҰҚСАС ҚЫЛМЫС ҚҰРАМДАРЫНАН АЖЫРАТУ 82
3.1 Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды оларға ұқсас қылмыс құрамдарынан ажырату критериилері 82
3.2 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстарға жаза тағайындау ерекшеліктері 91
4 КҮШ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ҚЫЛМЫС.ТАРДЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ 101
4.1 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың туындау себептері, жағдайлары және ондай қылмыстардың алдын алу 101

4.2

4.3 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмысты жасаушы қылмыскерлердің тұлғасы
Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жәбірленушілері
115

127
ҚОРЫТЫНДЫ 135

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 139
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың құрамы, криминологиялық сипаттамасы, саралаудың маңызы және ондай қылмыстарды ұқсас қылмыстардан айыратын теориялық негіздер, жаза тағайындау ерекшеліктері мен ондай қылмыстардың туу жағдайлары мен олардың алдын алу проблемалары қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстар проблемасы құқықтық ғылымда тыңғылықты зерттелмеген сала. Адам құқықтары жөніндегі жалпыға бірдей декларацияда (желтоқсан 1948), адамның өміріне, жеке құқықтарына, бас бостандықтарына қол сұғылмауы жөнінде, сол сияқты, адамды қатыгездікпен азаптауға, оған қарсы күш көрсетуге, тиым салу туралы Бас Ассамблея өзінің шешімдерінде, резолюцияларында атап көрсетті. Соңғы Каирде өткен Тоғызыншы конгресте “Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың алдын алу” мәселесіне көп көңіл бөлді, онда “Күш қолданып қылмыс жасаудың себептеріне халықаралық шолу ” атты тақырыпта баяндама жасалып, ол баяндамада күш қолданып жасалатын қылмыстардың бүгінгі таңда қалаларда, мектептерде, отбасыларында, әйелдер мен балаларға қарсы жасалып отырғандығы жөнінде көптеген пікірлер айтылды.
Халықаралық құжаттарда, күш қолдану, қылмыстық әрекеттің жүзеге асу тәсілінің бірі ретінде, қоғам мен адам арасында өзара байланыста күн сайын өршіп, халықаралық деңгейге дейін көтеріліп дамып келе жатқандығына тоқталды.Жеке тұлғалар арасындағы күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқытуға байланысты туған келіспеушіліктердің соңы ұлттар мен халықаралық келіспеушіліктерге, тіпті террорлық актілерге де ұласып жатқандығын айтпай кетуге болмайды.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардағы тағы бір проблемалық мәселе ол мұндай тәсілмен жасалатын қылмыстардың ірі қалаларда жасалып, көпшіліктің арасынан оны жасаған қылмыскердің із-түзсіз жоғалып кететіндігі.Әлеуметтік жағдайларға байланысты қала тұрғындарының саны үнемі ұлғайып, сонымен бірге күш қолданып немесе күш қолданамын деп қорқытып қылмыс жасап, жазасыз қалғандардың саны да күннен күнге көбейіп, нәтижесінде осы тәсілді қолданып жасалатын қылмыстардың саны барған сайын арта түсуде.
Жұмыссыздықтың салдарынан ауылдан қалаға көшіп келгендердің отбасы жағдайлары бұрынғыдай мәз емес, отбасы жағдайындағы бақылау мүлдем жойылады немесе тұрақты жұмыс болмағандықтан, әлеуметтік жағдайы нашарлап, жаны кейіген отбасы мүшелерінің арасында ұрыс-жанжал туады.
Соңғы жылдардарда халықаралық және ұлтаралық деңгейде әйелдер мен балаларға байланысты күш қолданып немесе күш қолданамын деп қорқытып жасалатын қылмыстар проблемасы да күрделеніп кетті.
1 Симонов В.И., Шумихин В.Г. Преступное насилие: понятие, характеристика и квалификация насильственных посягательств на собственность. −Пермь, 1992. -С.120.
2 Денисов В.В. Социология насилия. -М., 1975. -С.57.
3 Гаухман Л.Д. Борьба с насильственными посягательствами. -М., 1969. − С.6.
4 Симонов В.И., Шумихин В.Г. Квалификация насильственных посягательств на собственность. - М., 1993. −С.6.
5 Левертова Р.А. Ответственность за психическое насилие по советскому уголовному праву: автореф. … канд. юрид. наук. -М., 1972.- С.4.
6 Костров Г.К. Уголовно-правовое значение угрозы: автореф. ... канд. юрид. наук. −М., 1970. − С.15.
7 Стерехов Н.В. Ответственность за угрозу по советскому уголовному праву: автореф. ... канд. юрид. наук. −М., 1970. −С.4.
8 Симонов В.И. К вопросу о понятии физического насилия. − Свердловск, 1971. −С.8-9.
9 Мудьюгин Г., Резник Г.,Грюнбаум А. Особенности судебного допроса по делам о насильственных преступлениях //Советская юстиция. −1974. −№20. −С.14-15.
10 Cтручков Н. Индивидуализация наказания и совершенствование системы классификации осужденных к лишению свободы //Советская юстиция. −1970. −№12. −С.24.
11 Лубшев Ю. Выявление судом обстоятельств, способствовавших совершению насильственных преступлений. −М., 1972. −Б.16-18.
12 Кудрявцев В.Н. Структура преступности и социальные изменения. -М., 1976. − С.38.
13 Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясы: проблемалар және оларды шешудің жолдары. −Алматы, 1997.
14 Кудрявцев В.Н.,Наумов А.В. Насильственная преступность. -М., 1997. –С. 493.
15 Советское уголовное право. Особенная часть /под ред. М.Д.Шаргородского., Н.А.Беляева. −М., 1962. −С.535.
16 Уголовное право. Особенная часть /под ред. М.И.Ковалева., М.А.Ефимова., Е.А.Фролова. −М., 1969. -С.657.
17 Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: ерекше бөлім. -Алматы, 2000. -56 б.
18 Ожегов С.И. Словарь русского языка. -М., 1964. −С.269-271.
19 Ньютон Г. Роль насилия в истории. −М., 1985. −С.419-420.
20 Беккариа Ч.О. О преступлениях и наказаниях. -М., 1939. -С.213.
21 Шарапов Р.Д. Физическое насилие в уголовном праве. −СПб-М., 2001. -С.250.
22 Сердюк Л.В. Насилие: криминологическое и уголовно-правовое исследование. -М., 2002. −С.384.
23 Филановский И.Г. Преступная жестокость. −М., 1994. −С.174.
24 Введение в проблему насилия в отношении женщин: материалы семинара. -Воронеж, 1999. −С4.
25 Руководство по предупреждению насилия над детьми /под ред.З.А.Астемирова. −М., 1997. −С.16.
26 Самощенко И.С. К вопросу о причинности в области юридической ответственности. -М., 1967. −С.364.
27 Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском уголовном праве. −М., 1963. −С.23-25.
28 Осипов П.П. Теоретические основы построения и применения уголовно-правовых санкции. −Л., 1976. −С.71.
29 Багрий-Шахматов Л.В. Уголовная ответственность и наказание. −Минск, 1976. −С.23-27.
30 Прохоров В.С.Преступление и ответственность. −Л., 1984. −С.126.
31 Загородников Н.И. О пределах уголовной ответственности. −М., 1987. -С.39-40.
32 Алауханов Е.О. Зорлық қылмыстардың алдын алуға бола ма? −Алматы, 2007. −Б.44-45.
33 Самощенко И.С., Фарукшин М.Х. Ответственность по советскому законодательству. −М., 1971. −С.61-69.
34 Левицкий Г.А. Квалификация преступления. −М., 1962. − С.144.
35 Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений. −М., 1972. - С.7.
36 Andrejew. Rozpoznanie znamion przest cpatwa. – Warszawa, 1986. −S. 23.
37 Бородин С.В. Ответственность за убийство по советскому праву: автореф. ... док. юрид. наук. -М., 1964. −С.7-8.
38 Куринов Б.А. Научные основы квалификации пресуплений. -М., 1976. −С-.67-68.
39 Трайнин А.Н.Общее учение о составе преступления. -М., 1957. -С.101.
40 Қарағанды облыстық прокуратура жанындағы ақпарат және статистика орталығының “2008-2009 жылдардағы областағы тіркелген қылмыс және оның алдын алу жағдайы туралы” есебі.
41 Жезқазған қалалық сотының архиві. Қылмыстық іс № 203115. -4 б.
42 Жезқазған қалалық сотының архиві. Қылмыстық іс№ 203225. -18 б.
43 Қазақстан Республикасында 2008-2009 жылдарда тіркелген қылмыстар және ұйымдастырылған жедел іздестіру қызметінің қорытындысы туралы ҚР Бас прокуратурасындағы құқықтық статистика және арнайы есеп комитетінің есебі.
44 Загородников Н.И. Понятие объекта преступления в советском уголовном праве. - М., 1971. -С.12.
45 Қайыржанов Е.І. Общее учение о составе преступления. -Алматы, 1987. - С.123.
46 Кудрявцев В.Н. Квалификация преступлений против жизни. −М., 1977. − С.31.
47 Никифоров Б.С. Объект преступления по советскому уголовному праву. -М., 1960. -С.4.
48 Жекебаев О.С. Методика анализа преступности. − Алматы, 1996. -С.51.
49 Фролов Е.А.Объект уголовно-правовой охраны и его роль в организации борьбы с посягательствами на социалистическую собственность: автореф. ... док. юрид. наук. -Свердловск, 1971. −С.21.
50 Шаргородский М.Д. Ответственность за преступления против личности. -М., 1963. -С.186.
51 Пионтковский А.А. Объект преступления по советскому уголовному праву. - М., 1993. - С.29.
52 Загородников Н.И. Понятие объекта преступления в советском уголовном праве. - М., 1971. -С.100.
53 Демидов Ю.А. Социальная ценность и оценка в уголовном праве. - М., 1975. -С.43−50.
54 Сахаров А.Б. О личности преступника и причинах преступности в СССР. - М., 1961. -С.108.
55 Маркс К., Энгельс Ф. //Соч. −Т.3. -С.3.
56 Миндагулов А.Х.Психология личности. -Алматы, 1990. -С.19.
57 Баймурзин Г.И. К вопросу о понятии объекта преступления в советском уголовном праве. - Алматы, 1970. -С.123.
58 Пионтковский А.А. Курс советского уголовного права. -М., 1970. -С.119-120.
59 Гаухман Л.Д. Насилие как средство совершения преступления. - М., 1974. -С.38-57.
60 Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском уголовном праве. - М., 1963. -С.18.
61 Глистин В.К. Общественные отношения как объект преступления по советскому уголовному праву. -М., 1966. -С.90.
62 Коржанский Н.И. Объект посягательства и квалификация преступлений. -Волгоград, 1976. -С.76.
63 Кузнецов А.В. Уголовно-правовая охрана интересов личности в СССР. - М., 1969. -С.34.
64 Европейская конвенция о защите прав человека. 1950 г.: сборник нормативных правовых актов. −Алматы, 2003. -С.171.
65 Лист Ф.Учебник уголовного права: общая часть. -М., 1903. -С.126.
66 Кузнецова Н.Ф.Значение преступных последствий для уголовной ответственности. - М., 1958. - С.42-43.
67 Нуртаев Р.Т. Понятия преступления. - Алматы, 1988. - С.57.
68 Михлин А.С. Понятие и виды последствий преступлений //Вопросы уголовного права и процесса. -М., 1958. -С.41.
69 Фролов Е.А. Объект и преступные последствия при посягательствах на социалистическую собственность. -Свердловск, 1968. -С.110.
70 Церетели Т.В. Причинная связь в уголовном праве. - М., 1963. -С.49.
71 Дубовец И.А.Ответственность за телесные повреждения по советскому уголовному праву. -М., 1964. -С.8.
72 Рогов И.И. Понятие телесных повреждений уголовному праву РК. -Алматы, 1993. -С.86.
73 Гугучия М.Б. Ответственность за разбой по действующему уголовному законодательству. -Сухуми, 1958. -С.61.
74 Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного право Республики Казахстан. (сравнительный коментарий к книге Дж. Флетчера и А.В. Наумова «Основные концепсии уголовного право»). - Алматы: Жеті жарғы, 2001. -С.174.
75 Гальберг Д.М. Насильственное похищение имущества по русскому праву ( разбой и грабеж, историкодогматическое исследование). − Спб., 1880. -С.146.
76 Гаухман Л.Д.Борьба с насильственными посягательствами. -М., 1969. - С.20−85.
77 Сердюк Л.В. Психическое насилие как предмет уголовно-правовой оценки следователем. -Волгоград, 1984. -С.9.
78 Пионтковский А.А.,Меньшагин В.Д. Курс советского уголовного права: особенная часть. -М., 1955. - Т.1. −С.322.
79 Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело 211306. -С. 15.
80 Архив Карагандинского областного суда. Уголовное дело 2007-2536. -С.73.
81 Ткачевский Ю.А. Уголовная ответственность за хищение государственного и общественного имущества. -М., 1962. -С.16.
82 Кригер Г.А. Квалификация хищений социалистического имущества. - М., 1974. -С.132.
83 Панов Н.И. Квалификация насильственных преступлений. - М., 1992. - С.15.
84 Симонов В.И. Характеристика объективных свойств физического насилия. - М., 1968. - С.19.
85 СССР Жоғарғы Сотының Пленумының 1986 жылғы 5 қыркүйектегі “ Жеке тұлғаларға қарсы қылмыстарды шешу жөніндегі сот тәжірибесі туралы ” (5 п) №11 қаулысы
86 Неклюдов Н.А. Объективная истина в уголовном судоопроизводстве. -М., 1961. -С.41.
87 Трофимов Н.И.Уголовная ответственность за разбой по действующему уголовному законодательству: авторефер. ... канд. юрид. наук. -М., 1952. - С.124.
88 Кладков А.В. Уголовно-правовое понятие насилия. -Свердловск, 1981. -С.27.
89 Алауханов Е.О. Қылмыстан қорғауға бола ма? - Алматы, 2005. -С.91.
90 Комментарий к Уголовному кодексу РК /под ред.И.Борчашвили. -Караганда, 2008. -С.125.
91 Пионтковский А.А. Учение о преступлении по советскому уголовному праву. -М., 1961. -С.13.
92 Гилязев Ф.Г. Социально-психологическое и уголовно-правовые черты вины. -Уфа, 1979. -С 77.
93 Мельник Н.И. Ответственность за вымогательство личного имущества: автореф. ... канд. юрид. наук. –Киев, 1991. − 19 б.
94 Рахметов С.М. Вопросы мотива поведения в Советском праве. -Алматы, 1983. -С. 154.
95 Тугариков В.П. Теория ценностей в марксизме. –Л., 1968. -С.47.
96 Фойницкий И.Я. Курс уголовного судопройзводство. -СПб., 1899. -С. 59.
97 Чубинский М.П. Мотив преступной деятельности и его значение в уголовном праве. -М., 1900. -С. 92.
98 Владимиров Л.Е. Вопросы квалификации убийства из хулиганских побуждений. - М., 1981. -С.225-227.
99 Тихонов К.Ф. Субъективная сторона преступления. - Саратов, 1967. -Б.39-44.
100 Долгова А.И. Преступление и его криминологическое изучение. -М., 1997. -С.297.
101 Алексеев А.И. Преступность как объект криминологического изучения. -М., 2003. -С.129.
102 ҚР Жоғарғы Сотының “ Соттардың қылмыстардың қайталану жағдайындағы заң нормаларын қолдануы туралы” 25 желтоқсан 2007 жылғы №8 қаулысы
103 Стручков Н.А. Условно-досрочное освобождение от наказания. -М., 1991. -С.16.
104 Зелинский А.Ф. Взаймосвязь преступлений при рецидиве. - Волгоград, 1974. -С.9−43.
105 Ткачевский Ю.М. Правовые меры борьбы с пьянством. -М., 1974. -С.68-69.
106 Побегайло Э.Ф. Криминологическая харатеристика лиц, совершивших тяжкие насильственные преступления. -М., 1976. -С.50-51.
107 Алауханов Е.,Умбетаншев С.,Рахметов С. Қылмыстың құрамы. −Алматы, 2000. -С.169.
108 Филимонов В.Д. Общественная опасность личности перступника. - Томск, 1970. - С.211-221.
109 Мами К. Становление и развитие судебной власти в Республике Казахстан. - Астана, 2001. - С.73-82.
110 Султанова Н.З. Уголовная ответственность за причинение средней тяжести вреда здоровью. -Алматы, 2002. -С.148-149.
111 Рустемова Г.Р. Проблемы борьбы с преступлениями в сфере медицинского обслуживания населения. -Алматы, 1999. -С.36-43.
112 Смирнова Г.Л. Психология преступника. - М., 1997. -С.23-25.
113 Минская В.С. Вопросы борьбы с преступностью. - М., 1972. -С.15.
114 Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. - М., 1968. -С.42.
115 Блувштейн.Ю.Д. Теоретические вопросы статистического изучения личности преступника. - М., 1968. -С.16.
116 Степичев С., Мойсеенко Г. Особо опасный рецидив в свете криминологического изучения рецидивистов, осужденных за насильственные преступления. –М., 1968. -С.19.
117 Кайыржанов Е.И.Криминология. -Алматы, 2000. -С.228.
118 Куринов В.А. Научные основы квалификации преступлений. -М., 1984. -С.202-203.
119 Панов М.И. Уголовно-правовое значение способа совершения преступления. -Харьков, 1964. −С.26-30.
120 Бюллетень Верховного суда Республики Казахстан. -Алматы, 1996. −№6.
121 Гаухман Л.Д. Отграничение грабежа от разбоя // Сов.юстиция. −1972. −№15. −С. 27-29.
122 Постановление Пленума Верховного суда РСФСР от 22 марта 1966 г. “О судебной практике по делам о грабеже и разбое”. -С.3-5.
123 Гаухман Л.Д. Насилие как средство совершения преступления. -М., 1974. -С. 76-79.
124 Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексі. −Алматы, 2008.
125 Коржановский Н.И. Объект и предмет уголовно-правовой охраны. - М., 1980. -С.111-114.
126 Сергиевский В., Рахметов С. Квалификация преступлений. - Алматы, 1999. -С.93-95.
127 Владимиров В.А.Квалификация похищений личного имущества. - М., 1974. -С. 23-28.
128 Бюллетень Верховного суда РК от 1999 г.
129 Гравина А., Янис С. Правовая характеристика нападения как элемента объективной стороны разбоя. -М., 1987. -С.43-44.
130 Кардава А.Н. Ответственность за разбой по советскому уголовному праву. - Сухуми, 1976. -С.78-79.
131 Гельфер М.А.Преступления против личной собственности граждан. - М., 1989. -С.11-13.
132 Костров Г. Психическое насилие при разбое и грабеже. -М., 1989. -С.54-56.
133 Зиманов.С.З. Қазақ елінің ежелгі заңы турасында. -Алматы, 2004. −Б.141-143.
134 Дулатбеков Н.Д. Қылмыстық жаза тағайындау. - Астана, 2002. –Б.87-88.
135 Роксин К. Основание уголовно-правовой ответственности и личность преступника. -Тбилиси, 1986. -С.103.
136 Татарников В.Г. Влияние рецидива на характер и степень общественной опасности. -Омск, 1981. −С.54-58.
137 Қ.Р Жоғарғы Соты Пленумының “ Соттардың қылмыстық жаза тағайындаған кезде заңдылықты сақтауы туралы ” қаулысы. 30.04.1999.
138 Қ.Р Жоғарғы Соты Пленумының 1992-1999 жылдардағы қаулылары. -Алматы, 2000. -15 б.
139 Баймурзин К.А. Қылмыстың қасақаналықпен жасалуының түсінігі. -Алматы, 2001. -33 б.
140 Нуртаев Р.Т. Борьба с неосторожными видами преступлении. - Алматы, 1990. –Б.183-185.
141 Устинова Т.Д. Влияние умысла и мотива на назначение наказания за неоконченную преступную деятельность. -М., 1982. -С.22.
142 Кант И.М. Метафизика нравов. -Лейпциг, 1919. -С.65-66.
143 Қазақтың ата заңдары: Құжаттар, деректер мен зерттеулер. -Алматы, 2004. -С.125-127.
144 Сидоров Б.В. Аффект. Его уголовно-правовое и криминалистическое значение. - Казань, 1978. -С.79-81.
145 ”Соттардың азаматтардың өмірі мен денсаулығына қол сұққаны үшін жауаптылықты реттейтін заңдылықтарды қолдану туралы” қаулысы. 23.12.1994.
146 ”Сот үкімі туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы.” 15.08.2002
147 “Орталық Қазақстан” газеті .–Қарағанды, 2007. -№89.
148 “ Заң ” газеті . -Алматы, 2006. - №56.
149 Есмагамбетов К.Б.,Онгарбаев Е.А., Тяжкие преступления по уголовному праву РК. -Астана, 2001. - С.282-283.
150 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына арнаған жолдауы. 28.02.2007.
151 Бородин С.В. Квалификация преступлений против личности. -М., 1977. -С.19.
152 Гаухман Л.Д. Проблемы борьбы с убийствами //Предупреждение насильственных преступлений. -М., 1996. -С.18.
153 Жалинский А.Э., Костицкий М.В. Эффективность профилактики преступлений и криминологическая информация. -Львов, 1980. -С.39-40.
154 Аванесов Г.А. Криминология. -М., 1984. - С.453.
155 Игошев К.Е., Устинов В.С. Введение в курс профилактики правонарушений. -Горький, 1977. -С.105-111.
156 Кирилов Д.А. Индивидуальная профилактика преступлений органами внутренних дел. -Тюмень, 1994. -С.44.
157 Лекарь А.Г. Профилактика преступлений. -М., 1972. -С.90.
158 Удовиченко М.А. Использование результатов оперативно-розыскной деятельности в расследовании преступлений. -М., 1999. -С.11-13.
159 Яковлев В.М. Индивидуальная профилактика преступного поведения. -Горький, 1977. -С.100-107.
160 Карпец И.И. Проблема преступности. -М., 1969. -С.78.
161 Горяинов К.К., Исиченко А.П., Кондратюк Л.В. Латентная преступность. -М., 1994. −С.263.
162 Абельцев С.Н. Личность преступника и проблемы криминального насилия. -М.,2000. -С.204-205.
163 Митин И.О. Социальные конфликты, их последствия и уголовно-правовая охрана человека. -Саратов, 1991. -С.201.
164 Ростовщиков И.В. Обеспечение и защита прав и свобод личности: Вопросы теории и практика органов внутренних дел: автореф. ... докт. юрид. наук. -М., 1997. –C.118с.
165 Жайынбаев К.И. Уголовно-правовые и криминалистические проблемы борьбы с тяжкими насильственными преступлениями в Кыргызской Республике. –Бишкек, 2009. -С.98.
166 Смирнова Г.Л. Личность преступника. - М., 1995. - С.56.
167 Минская В.С. Вопросы борьбы с преступностью. - М., 1972. -С.76-79.
168 Безверхняя Жаухария. Анатомия насилия или неизвестная криминология. - М., 2003. - С.3.
169 Кудрявцев В.Н. Предупреждение насильственных преступлений. -М., 1998. -С.56.
170 Алауханов Е.О. Криминология. -Алматы, 2006. -С.48-51.
171 Алексеев А.И. Криминология. Курс лекции. - М., 1998. -С.84.
172 Коробейников Б.В., Кузнецова Н.Ф. Минковский Г.М. Криминология. -М., 1998. -С.5.
173 Дагель П.С.. Криминология. -М., 1997. -С.274.
174 Долгова А.И., Ермаков В.Д., Беляева Н.В. Проблемы типологии несовершеннолетних преступников //Вопросы борьбы с преступностью. -М., 1976. – Вып.2. -С.41-59.
175 Ломброзо Ч. Гениальность и помешательство: Женщина преступница или проститутка; Любовь у помешанных: сборник. -Минск, 2000. -576 б.
176 Антонян Ю.М., Кудрявцев В.Н.,Эминов В.Е. Личность преступника. -М., 2004. -432 б.
177 Блувштейн Ю.Д. Конкретные преступления: их причины и предупреждение. - Минск, 1987. -С. 19.
178 Гаухман Л.Д. Борьба с насильственными посягательствами. -М., 1969. -С.92-95.
179 Гаухман Л.Д. Насилие как средство совершения преступления. - М., 1974. - С.58-73.
180 МорозовВ.И. Эффективность общего предупреждения насильственных преступлений. (умышленнх убийств и умышленных причинений телесных повреждений): дис. ... канд. юрид. наук. -Омск, 1991. -127 с.
181 Минская В.С. Чечель Г.И “Виктимологические факторы и механизмы преступного поведения ”. -Иркутск, 1988. -С.40.
182 Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело № 200714., 2007-.С.48
183 Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело № 200721., 2007-.С.61
184 Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело № 200792., 2007-.С.27.
185 Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело № 200755., 2007-.С.55.
186 Афиногенов Ю.А. Личность потерпевшего и цели наказания. - Владивосток, 1974. - С.38.
187 Минская В.С. Личность потерпевшего и ее криминологическое значение. - М., 1988. - С.89.
188 Франк Л.В. Виктимология и виктимность. −М., 1968. - С.27.
189 Франк Л.В. Потерпевшие от преступления. -М., 1971. -С.182.
190 Вандышев В.В. Проблемы совершенствования борьбы с преступностью. -Иркутск, 1986. -С.127.
191 Никифоров В., Минская В.С., Потерпевшие в зеркале морали. -М., 1973. -С.14.
192 Глонти Г.Ш. Криминалистическая характеристика поводов к совершению преступления. - М., 1986. -С.22.
193 Михеев Р.И. Личность и поведение потерпевшего. -М., 1975. -С.83-84.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
ӘОЖ 343. 2 (574)
Қолжазба құқығында
БАЙКЕНЖИНА КУЛБАҒИЛА АЛИАКПАРОВНА
Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы бойынша қорқыту мен күш
қолданушылық үшін ... - ... ... және ... ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация
Ғылыми жетекші
заң ғылымдарының докторы,
профессор Ағыбаев А.Н.
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2010
МАЗМҰНЫ
| ... |3 |
| | | |
|1 ... ... КҮШ ... ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ФОРМАЛАРЫ |9 |
|1.1 |Күш ... ... және ... |9 ... ... құқық теориясындағы күш қолдану үшін жауаптылық |25 |
| ... күш ... ... ... ... құрамдарын жүйелеу | |
| | | |
|2 |КҮШ ... ... ... ҚЫЛМЫС-ТАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ |45 |
| ... | ... |Күш ... ... ... ... құрамдарының объектілерінің |45 |
| ... | ... |Күш ... ... ... ... ... жағының |54 |
| |белгілері | ... |Күш ... ... ... ... ... ... |61 |
| ... | ... |Күш ... ... жасалатын қылмыстардың субъектлерінің |72 |
| ... | |
| | | |
|3 |КҮШ ... ... ЖАСАЛАТЫН ҚЫЛМЫС-ТАРДЫ ОЛАРҒА ҰҚСАС ҚЫЛМЫС |82 |
| ... ... | ... |Күш ... ... күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын |82 |
| ... ... ... қылмыс құрамдарынан ажырату | |
| ... | ... |Күш ... арқылы жасалатын қылмыстарға жаза тағайындау |91 |
| ... | |
|4 |КҮШ ... ... ЖАСАЛАТЫН ҚЫЛМЫС-ТАРДЫҢ КРИМИНОЛОГИЯЛЫҚ |101 |
| ... | ... |Күш ... ... жасалатын қылмыстардың туындау себептері, |101 |
| ... және ... ... ... алу | ... |Күш қолдану арқылы жасалатын қылмысты жасаушы қылмыскерлердің |115 |
| ... | ... |Күш ... ... ... қылмыстардың жәбірленушілері |127 |
| ... |135 |
| | | |
| ... ... ... |139 ... ... ... Диссертациялық жұмыста күш қолдану арқылы
жасалатын қылмыстардың ... ... ... ... және ... ... ... қылмыстардан айыратын теориялық
негіздер, жаза тағайындау ерекшеліктері мен ... ... ... мен олардың алдын алу проблемалары қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстар
проблемасы құқықтық ғылымда тыңғылықты зерттелмеген ... Адам ... ... бірдей декларацияда (желтоқсан 1948), адамның өміріне,
жеке құқықтарына, бас бостандықтарына қол сұғылмауы ... сол ... ... азаптауға, оған қарсы күш көрсетуге, тиым салу туралы
Бас Ассамблея өзінің шешімдерінде, резолюцияларында атап көрсетті. ... ... ... ... ... қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың
алдын алу” ... көп ... ... онда ... ... қылмыс жасаудың
себептеріне халықаралық шолу ” атты тақырыпта ... ... ... күш қолданып жасалатын қылмыстардың бүгінгі таңда қалаларда,
мектептерде, отбасыларында, әйелдер мен ... ... ... отырғандығы
жөнінде көптеген пікірлер айтылды.
Халықаралық құжаттарда, күш қолдану, ... ... ... ... бірі ... ... мен адам ... өзара байланыста күн сайын
өршіп, халықаралық деңгейге дейін көтеріліп дамып келе ... ... ... күш ... мен күш қолданамын деп
қорқытуға байланысты туған келіспеушіліктердің соңы ұлттар мен халықаралық
келіспеушіліктерге, тіпті ... ... де ... ... ... ... ... мен күш қолданамын деп қорқыту ... ... тағы бір ... мәселе ол мұндай ... ... ірі ... ... ... ... оны ... із-түзсіз жоғалып кететіндігі.Әлеуметтік жағдайларға
байланысты қала ... саны ... ... ... бірге күш
қолданып немесе күш ... деп ... ... жасап, жазасыз
қалғандардың саны да ... ... ... ... осы ... ... ... саны барған сайын арта түсуде.
Жұмыссыздықтың салдарынан ауылдан ... ... ... ... ... мәз ... отбасы жағдайындағы бақылау мүлдем жойылады
немесе тұрақты жұмыс болмағандықтан, ... ... ... жаны
кейіген отбасы мүшелерінің арасында ұрыс-жанжал туады.
Соңғы жылдардарда халықаралық және ұлтаралық ... ... ... ... күш ... ... күш ... деп қорқытып
жасалатын қылмыстар проблемасы да күрделеніп кетті. Әлемнің көп бөлігіндегі
әйелдерге қатысты күш қолдану және күш ... деп ... ... ... ... ... бола бермейтіндіктен күні бүгінге дейін
шындыққа сай келмейтін сандар арқылы ғана көрсетілуде. Басқа ... ... мен ... ... күш ... ... деп
есептелгенімен, мұндай әрекеттер отбасы ... ... ... ... ... ... ... байланысты күш қолдану мен
күш қолданамын деп қорқытуды әйелдер мен ... ... ... ... ... ал балаларға байланысты күш қолдану әрекеттерін тәрбиелеу
құралы қатарында жүзеге асырылады деп ... бұл ... ... та ... ... ... жағдайында күш қолдануды, қорқытуды көрген бала ол көргенін ... ... де ... асыратындығы сөзсіз, көбінесе мектептерде
жоғарғы сынып оқушылары төменгі сынып оқушыларынан ... ... да ... ... етіп, тілектерін орындамаған жағдайда оларды өз арасында
“есепке” қойып, тіпті кей ... ... да ... ... ... ... күш қолдану әрекеті ұрпақтан ұрпаққа жетіп, қайталанып
отыратын ... деп ... да ... ... бір мысал ретінде қарулы
күштер қатарында әскери ... өтеп ... ... ... алуға болады. Алғаш әскери борышын өтеуге келген солдат өз басынан
өткеннің барлығын, өзінен кейінгілердің барлығына жасауға ... ... ... ... ... қайталана беруде.
Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың табиғатын ... өте ... бұл ... өздеріне тән ерекше белгілері күш қолдану немесе күш
қолданамын деп ... Күш ... ... ... адам өлімі,
денсаулығына зиян келтіру, ... ... ... ... ... ... күш ... арқылы жасалатын қылмыстардың аумағы өте кең,
ол отбасы ... күш ... ... ... арасындағы қарулы
қақтығыстармен аяқталуы мүмкін. Бірінші ... бұл ... ... ... ... қарым-қатынастардың дұрыс еместігінен
десе, екінші жағдайда оны мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... алсақ, кез келген күш қолдану –
маңыздылығы бар зерттеу объектісі, ал, ... және ... ... күш ... алсақ, ол жазалануға тиісті ... ... ... құқықта кейбір ұлтаралық қоғамға қауіпті
әрекеттің нақты анықтамасы жоқ. ... БҰҰ ... ... әрекетін
зерттеумен айналысқалы біршама уақыт болғанымен, әлі күнге нақты анықтама
берген жоқ.
Күш қолдану ... ... ... БҰҰ ... ... ... адам өлтіруді, тонау, ... ... ... және ... да ... ... Бірақ, бұл топқа
абайсыздықпен адам өлтіруді апаруға болмайды деп есептейміз, ... ... ... ... арқылы әсер еткенімен, ол адамның тікелей ниетінен
туған әрекет емес, ол тек ... ... ... ... қару ... ... ... деңгейі. Жеке тұлғаларға қарсы күш қолдану ... ... деп ... ... ... қылмыстар қоғамға қауіптілігі
жағынан жоғарғы деңгейде, әрі кең ... ... ... ... құрамды қылмыстардың табиғатын түсіну мәселесінде бір
жақты пікірге күні бүгінге дейін келген жоқпыз.
Қылмыстық құқық ғылымында күш ... күш ... деп ... ... ... өзекті мәселе ретінде қарастырып зерттеу
жүргізген ғалымдар қатарына Қазақ КСР-і және ... ... ... ... ... ... мәселелердің шешілуіне өз
үлесін қосқан ғалымдар Ағыбаев А.Н., ... Е.О., ... ... Ө.С., ... Б.М., ... ... ... Р.Т.,
Мауленов Г.С., Миндагулов А.Х.,Оңғарбаев Е.А., Орымбаев Р.О., Рахметов
С.М., Рогов ... ... Д.С., және ... ... Л.Д., ... В.В., ... К.И., Иванов В.Ф., Козаченко И.Я.,
Ковалева М.И., Костров Г.К., Кригер ... Г.Л., ... ... ... Н.К., ... Л.В., Стерехов Н.В., Сухарев Е.А.,
Фролов Е.А., сияқты тағы басқа да ... ... ... ... ... ұғымына физикалық күш қолдану немесе ондай күш қолданамын
деп қорқыту әрекеттерін ... Бұл ... ... ... жеке ... ... ... бағытталатындығында [1, 120
б.].
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының ... күш ... күш ... деп ... ... ... қылмыстар
проблемаларына байланысты қылмыстық-құқықтық және криминологиялық кешенді
зерттеулер жүргізу. Күш ... күш ... деп ... арқылы
жасалатын әрекеттердің нақты анықтамасын бере отырып, ... ... ... ... ... элементтеріне жеке –жеке тоқталу, ұқсас
қылмыстардан айыруға теориялық негіздер келтіру, қылмыстық ... ... ... үшін ... жаза ... ... Сөйтіп
зерттеу жұмыстарын жүргізу нәтижесінде күш қолдану, күш қолданамын ... ... ... қылмыстардың туу себептерін, оның алдын алу
шараларын ... ... ... ... мен ... ... ... жету үшін төменде келтірілген міндеттерді жүзеге асыру
керек: күш ... мен күш ... деп ... ... бере отырып, олардың қажетті белгілерін анықтау; күш қолдану
арқылы ... ... ... ... отырып, оларды нақты
топтарға бөлу; күш ... күш ... деп ... арқылы жасалатын
қылмыстарға жаза тағайындау ерекшеліктеріне тоқталу; күш ... ... ... ... ... ... күш қолдану, ... деп ... ... жасалатын қылмыстарды жасаушы қылмыскердің
тұлғасына сипаттама беру.
Зерттеу жұмысының нысаны мен пәні. Зерттеу жұмысының нысаны бұл ... мен күш ... деп ... ... ... қоғамдық
қатынастар және күш қолдану ... ... ... ... ... мен жағдайлары болып табылады.
Қорқытуға байланысты жауаптылықты реттейтін заңнамалар күш қолданумен
күш ... деп ... ... жасалатын қылмыстарды саралау
ерекшеліктері мен маңызы қарастырылады.
Зерттеу жұмысының ... ... ... алынған зерттеу жұмысының
тақырыбын жан-жақты, тереңірек ашып, мүмкіндігінше ауқымды көлемде ... ... ... оның ... ... ... ... және жүйелі құрылымдық кеңінен ... ... күш ... деп ... ... қылмыстық әрекеттерді
саралауда алатын ... және оның ... күш ... ... деп қорқытудан келтірілетін зардаптын түрлері мен дәрежесін,
қоғамға қауіптілігін зерттеу барысында, ... күш ... ... деп ... ... ... зерттеу барысында
статистикалық және нақты әлеуметтік әдістерге арқа сүйеу орын алды.
Зерттеу жұмысының деректік ... ... ... ... ... ... құқық, Қылмыстық іс жүргізу,
қылмыстық атқару заңдарына және өзге де ... ... ... заң күші бар ... ... ... жазылған.
Диссертациялық жұмыста заң ғылымындағы түсініктер, ережелер мен қағидалар,
сонымен қатар философия, әлеуметтану, психология, ... ... мен күш ... ... мен ... ... ... пікірлер негізге алынды. Сонымен қатар, ... ... ... Республиксы Жоғарғы Сотының 1999-2009 жылдардағы әр
түрлі аймақтарында қаралған 600 ... іс ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы. Зерттеу жұмысы күш қолданумен күш
қолданамын деп қорқытуға ... ... және ... ашып ... бағытталған. Қазақстан Республикасындағы
алғашқы рет ... ... ... кешенді зерттеу жұмысы болып
табылады.Диссертациялық жұмыста күш ... күш ... ... қылмыстық-құқықтық анықтамасы беріледі. ... орай ... ... күш ... күш қолданамын деп қорқытуды қылмыс
құрамының элементтерінің белгісіне қарай өз мөлшерінде талдауға ... ... ... ... күш ... және күш қолданамын деп
қорқыту ... ... ... ... топтамасы беріліп, күш
қолданумен күш қолданамын деп ... ... ... ... жаза
тағайындау ерекшеліктері, саралаудың ... және күш ... ... деп ... ... ... ... алдын алудың жалпы
және арнайы шаралары ұсынылады.
Қорғауға ұсынылатын негізгі ... ... ... күш ... күш ... деп ... ... қылмыс жасау мәселелері қарастырылып, оның ... ... ... күш ... деп ... арқылы қылмыс жасау дегеніміз-
өлтіремін немесе денсаулыққа зиян ... деп, сол ... ... ... өзге ауыр күш ... не мүлікті өртеп құртамын деп, ... ... ... өзге ... ... күш ... немесе күш қолданамын
деп қорқыту, бұл әрекеттердің жүзеге асатындығына қауіптенудің жеткілікті
негіздерінің болуы. Осы ... ... оның ... ... ... ... ... келтіруге болады:
әрекеттің заңға қайшылығы;
әрекеттің қасақаналығы;
әрекеттің жәбірленішінің еркіне қарсы немесе еркінен тыс болуы;
зардап келтіру немесе оның келу мүмкінділігі.
2. Күш ... күш ... деп ... тәсілін пайдаланып
жасалатын қылмыстарды топтастыру мәселелері, оларды екі топқа бөлу арқылы
қарастырылады.
а) күш қолдану арқылы ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстар.
3. Күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... сипатталады. Осының негізінде қылмыстық құқықтағы күш
қолданамын деп ... - ... ... ... ... ... ... психикасына әсер ете отырып, жәбірленушінің психикасының бұзылуына
әкеліп соғатын құқыққа қайшы, қоғамға қауіпті ... ... әсер ... Күш ... ... ... ... түсінігі мен сипаттамасы
қарастырылады. Осыған орай күш қолдану тәсілінің анықтамасы беріледі, яғни,
күш қолдану деп- өлтіремін ... ... зиян ... деп, сол
сияқты адамның жеке басына өзге ауыр күш ... не ... ... деп, жарылыс жасап немесе немесе өзге ... ... ... ... қауіпті, құқыққа қайшы және заңмен тыйым ... ... әсер ... ... Күш ... жала ... ... психикалық мәжбүрлеу, азаптау әрекеттерін жатқызуға болады.
5. Күш қолданумен күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... алу ... бірі ... осы ... ... жасайтын қылмыскердің тұлғасына сипаттама бере отырып, ... ... ... және ... ... ... келе, осы іс-
шараларды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... жыл сайын бөліп және оның нақты іс-шараларға ... ... ... ... теориялық маңызы. Жұмыстың теориялық маңызы күш
қолданумен күш қолданамын деп ... ... ... ... ең алғаш
кешенді қылмыстық-құқықтық зерттеу жүргізілуімен ерекшеленеді. ... күш ... күш ... деп ... қылмыстық құқықтық
және криминологиялық мәселелері терең ... ... ... ... ... теорияда жұмыс бойынша ... ... ... күш ... күш ... деп ... оның ... және ол қылмыстарды саралауда, сонымен ... ... ... беру ... қолданылады. Сондай-ақ Жоғарғы Соттың
күш қолданумен күш қолданамын деп ... ... ... қылмыстарды
соттардың қарау тәжірибесі жөніндегі қаулыларын бекітуде ... ... ... тәжірибелік маңызы. Жұмыстың нәтижесі ... ... мен ... ... ... ... күш ... мен
күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмысқа қарсы ... ... және ... ... алу ... ... елеулі көмек көрсетеді.
Сонымен қатар ... ... ... ... “Криминология”,
“Қылмыстық іс жүргізу құқығы”, “Қылмысты саралау ... ... ... ”, ... пәндердің оқу процесінде де көмек беруі мүмкін.
Зерттеу жұмысының нәтижелерінің сыннан өтуі. Диссертация бойынша ... ... ... оның ... ... Қазақстан Республикасының
білім және ғылым Министрлігінің жанындағы білім ... ... ... ... ... ... басылымдарда жарық көрген.
Диссертациялық зерттеудің теориялық тұжырымдары мен ... ... мен ... он алты ... конференцияларда
баяндалған.
Диссертациялық зерттеудің құрылымы. Диссертациялық ... ... ... білім және ғылым Министрлігінің жанындағы білім
саласын ... және ... ... Комитеттің талаптарына сай
орындалған. Диссертациялық зерттеу жұмысы кіріспеден, төрт ... ... ... ... тұрады.
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ КҮШ ҚОЛДАНУДЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ФОРМАЛАРЫ
1.1 Күш қолдану ... және ... ... ... ... күш қолдану түсінігі аз
зерттелген, сондықтанда осы тақырып бойынша ... ... ... ... қолданыстағы қылмыстық заң нормаларын басшылыққа ала отырып
зерттеу жұмыстарын жүргізген заңгер ғалымдар ... ... ... ... және ... ғылыми
еңбектеріне жүгінуге тура келді. Осы еңбекті жазу барысында күш қолдану
түсінігіне анықтама беру үшін ... және ... ... ... ... бұдан бұрын да берген анықтамаларына,
қолданыстағы заң нормаларында берілген анықтамаларға ... тура ... ... күш ... тәсілін зерттеу өзекті мәселелердің бірі
және осы тәсілді қолданудың ... ... ... ... ... қылмыстық құқық және сот ісін жүргізуде ... рөл ... ... ... ... күш ... күш ... деп қорқыту арқылы
жасалатын қылмыстармен ... ... және осы ... ... ... ... туындайтын сұрақтардың шешімін табу, “қорқыту”
және “күш қолдану” ұғымына түсінік беру. ... да ... ... ... ... ... ол үшін ... күш қолданып жасалатын
қылмыстарға түсінік беріп және оған ... ... ... ... ғылыми негізде ажыратуға болатын белгілерді нақты көрсетуге тура
келеді.Бұл ұғымға бұған дейін қылмыстық құқық та, ... ... ... ... күш ... ... жасалатын қылмыстар түсінігіне нақты
анықтама берген жоқ, осы тәсілді пайдаланып жасалған қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... топтарды жекелеп бөліп
алуға болады, оның негізінде өмірге, денсаулыққа, тәнге қолсұғылмаушылыққа,
жеке тұлғаның бостандығына деген ... ... ... көзқарас
онда адамдардың өзара қарым-қатынасы және қоғаммен қарым-қатынасын реттеу
арқылы адамдардың ... өмір ... ... ... ... Жоғарыдағы
келтірілген қарам-қатынастарды бұзу мемлекеттке орасан зор ... ... ол ... ... заң ... ... ... өмірі және басқа да мүдделерін ... ... ... заңында және Қазақстан ... ... ... ... Жеке ... өміріне, денсаулығына
зиян келтірмеу және бостандығына қол сұғылмаушылығын реттейтін ... ... ... ... әр ... күш ... немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жүзеге асырылады.
«Күш қолдану ... ... ... ... ... ... және ... атқару құқығындағы теориялық жұмыстарда ғана
қолданылады, сонымен қатар олардың барлығында бұл терминнің мазмұны ... ... ... ... пен қылмыстық іс ... ... ... ... жасалатын қылмыстарға, күш қолдану немесе күш қолданамын
деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды жатқызады; ... іс ... ... ... ... ... да күш ... немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған қылмыстарды жатқызса; ... ... ... күш ... ... жасалатын қылмыстардың жасалу
себебіне тоқтала отырып анықтама береді.
Сөйтіп, күш ... ... ... ... түсінігіне заңгерлердің
бір тобы қылмыс жасауда қолданылатын күш қолдану әрекетінің жиынтығы немесе
қылмыс жасау тәсілінің ... деп ... ... бір тобы ... ... ... ... күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстар
жиынтығы деп қарастырады. Күш қолдану арқылы ... ... ... ... жаза ... ... заң нормаларында қарастырылғандықтан,
күш қолдану түсінігін де қылмыстық заң нормаларынан ... ... ... ... бұл ... ... беру қылмыстық құқықтың
міндеті болып табылады. Қылмыстық-құқықтық түсінік бойынша күш ... ... ... ... ... белгілерімен сипатталады, сол
белгілер арқылы бір топқа біріктіріледі. Бұл ... ... ... ... қылмыс жасау тәсілінің бірдейлігінде, яғни ... ... күш ... ... күш ... деп ... ... қылмыс жасауы.
Қылмыс жасаудағы бұл тәсіл қылмыс құрамының объективтік жағының ... және ... заң ... көптеген диспозицияларында
көрсетілген.
Әртүрлі қылмыстық-құқықтық нормаларда күш қолданудың түсінігі әртүрлі
берілген, заңдарда күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... деп ... Кей ... күш ... ... күш ... деп қорқыту
әрекеті немесе жағдайы, күш қолданудан туған ... ауыр ... ... кісі ... деп ... атап ... Бұл нормалар
қылмыстық заңның ерекше бөлімінің түрлі тарауларында келтіріле отырып,
қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... ... ... күш қолдану әрекетін суреттейтін терминдер бірдей емес. Күш
қолдану арқылы жасалатын қылмыстар үшін ... ... ... ... ... ... ... осындай тәсілімен қылмыстық-
құқықтық күрес ... өз ... ... ... етіп ... ... білдіреді. Бұл мәселенің маңызы ең алдымен, күш қолдану арқылы
жасалатын қылмыстарды бір-бірінен және өзара ... ... ... үшін ... ... ... мен құрылымы жағынан заңдылыққа сай
келетін критерийлері бар қылмыстық-құқықтық нормаларды табу.
Көтеріліп отырған мәселеленің өзектілігі тек қана жоғарыда ... ... ... ... ... ... ғана ... қылмыстық
жауаптылыққа тартуда туындаған күрделі сұрақтардың шешімін ... ... ... ... ... ... кең етек алғандығынан, алдын
ала тергеу және сот тергеуін ұйымдастыруда ... ... ... Бұл топтағы қылмыстармен қылмыстық-құқықтық күрес мәселесі жалпы
қылмыспен күрес мәселесінің бір бөлігін құрайды. Ол өз ... ... ... ... ... криминологиялық,
пенитенциарлық, қылмыстық іс жүргізушілік, ... ... ... ... сот-психологиялық бағыттарды
да қамтиды. Мұның ішінде қылмыстық-құқықтық бағыт ... ... ... ... ... бағыттар қылмыстық заңда көрсетілген матариалдарға
негізделіп жүргізіледі.
Күш қолдану түсінігі қылмыстық-құқықтық тұрғыда да, криминологиялық
тұрғыда да күрделі ... ... ... ... күш ... күш
қолданамын деп қорқытуға айырықша көңіл бөліп, оны зерттеумен айналысуды
арнайы ... ... ... ... және оған бұл ... ... ... міндеттелді. Қылмыстық құқықта күш қолданумен
күш қолданамын деп қорқыту ұғымы әртүрлі мағына береді; ол қылмыс құрамының
негізгі ... де, ... ... ... де бола ... ... оған ... анықтама береді “Төтенше мінез-құлық салдарынан жеке
тұлғаға немесе өзге де қоғамдық қатынастарға елеулі ... ... ... ... дәрежедегі дене жарақаттары немесе мүліктік, моралдық болуы
мүмкін” [2, 57 ... ... ... ... ... күш ... деп ... әр
уақытта жеке тұлғаға қарсы бағытталады”-, дейді, бұл пікірмен келісе
отырып Пауль ... ... мен күш ... ... ... ... асыру құралы”-, деп көрсетеді [2, 57 б.]. ... да ... ... ... “ күш ... күш ... деп ... тұлғаның құқығына қайшы организміне әсер ету [3, 6 б.]. Бірақ басқа да
заңгерлердің пікірі бойынша бұл ... күш ... күш күш ... қорқытудың толық мәнін аша алмайды дей келе бұл жөнінде В.И.Симонов пен
В.Г.Шумихин “еркінен тыс”, “еркіне қарсы” ... ... қоса ... ... ... ... әрекет еткен тұста әрекетінің
зардабын толықтай түсінеді және оның жәбірлеушінің ... ... ... ... біледі [4, 6 б.].
Қылмыстық құқық теориясында күш қолданудың екі түрін ... және ... ... ... әсер ету ... ... ... авторлардың пікірі бойынша физикалық күш қолдануды,
жеке тұлғаның организміне оның құқығына қарсы еркінен тыс әсер ету ... ... [3, 8-9 б.]. ... ... ... анықтамаларға
сүйенсек, жоғарыда берілген анықтама толық анықтама ... ... күш ... ... ... тыс қана емес оның ... ... ... ... ... ... [4, 6 б.]. Жоғарыда ... ... ... ... тұрғыдан физикалық күш
қолдануды қоғамға қауіпті, құқыққа қайшы ... ... оның ... немесе еркіне қарсы әсер ету деп тануды ұсынамыз.Қылмыстық ... ... ... күш ... ... да келтірілген.Психикалық күш
қолданудың ... ... ... ... ... ... Бірі
психикалық күш қолдануды қорқытумен салыстыра отырып ... ... ... ... күш ... деп ... ... жағдайға
байланысты жарақат келтіру, азаптау қолданатынын айту, балағаттау ... әсер ету деп ... [6, 15 ... ... әсер ету ... болғандықтан қылмыстық әрекетті
саралаған кезде әсер етудің ... ... ... ... түрде
есепке алу керек. Заңдық әдебиеттерде күш қолданамын деп ... ... ... мысалы: мәжбүрлеу [6, 11 б.], үрей тудыру [5, 9 б.] ... әсер ету [7, 4 б.]. ... ... теориясында “күш қолданымын
деп қорқыту” ауызша, жазбаша, басқадай түрлі әрекеттер жасау арқылы ... ... жеке ... ... ... зардап келтіретіндіктен,
ондай әрекеттерді саралау өте қиынға түседі. Күш ... деп ... оның ... ... ... ... алу керек деген пікір айтады-
Гаухман Л.Д. [3, 12-13 ... ... күш ... деп қорқыту
термині” қылмыстық құқықта, криминологияда, қылмыстық-атқару құқығында және
қылмыстық іс жүргізу ... ... [8, 8-9 б.]. Айта ... жөн ... ... ... ... құқықтық нормаларда екі ... ... күш ... деп ... ... бұл ... ... әрқайсысында әртүрлі [9, 14-15 б.], атап
айтқанда, қылмыстық құқық пен қылмыстық іс жүргізу ... күш ... күш ... деп ... ... ... ... білдірсе, қылмыстық
–атқару құқығында [10, 24 б.] күш ... ... күш ... ... ... ... ... өтеу тәртібін, ал криминологияда-
жеке тұлғаларға [11, 16-18 б.] қарсы ... ... ... т.б. күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалатын ... [11, 16-18 б.] ... ... ... ... тобы ... ... мәселеге, байланысты қылмыстық әрекеттер
жиынтығына кең және тар ... ... бере ... күш ... ... күш
қолданамын деп қорқытып жасалған барлық қылмыстарды ... ... ал ... бір тобы керісінше барлық күш қолдану арқылы және күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған қылмыстарды ... ... ... күш ... деп ... ... ... және басқадай ғылыми еңбектерде қолданудың өзі күш қолдану
немесе күш ... деп ... ... ... ... ... ... әр саласы бойынша өзекті мәселе екендігін көрсетеді. Бұл
терминге әртүрлі авторлардың ... ... ... ... ... ... күш қолдануды қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасау
мәселесіне қажетті ... ... ... Бұл ... ... тән, ... ... авторлар күш қолданумен күш
қолданамын деп қорқыту терминінің мазмұны мен түсінігін ашып көрсетпей-ақ,
қажет деп ... ... ... ... [12, 38 б.]. Күш ... ... деп ... терминіне нақты түсінік берілмегендіктен, күш
қолданумен күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын ... ... ... жан-жақты күрес жүргізу мәселесін қиындатады.Сондықтан да
ең маңызды мәселе күш қолдану және күш ... деп ... ... ... ... және бұл ... қолданып жасалатын қылмыстық әрекеттер
шеңберін анықтау. Күш қолдану, күш ... ... ... ... ... ғана тән болғандықтан, бұл терминге анықтама беру, бұл ... шешу ... ... арқылы жүзеге асырылу керек және
ол қылмыстық құқық ғылымына қажетті болып табылады.
Қылмыстық заңның ерекше бөлімінде қылмыстарды топтарға бөлу ... ... ... ... ... ... онда күш қолдану
немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы, жыныстық қатынастарға бағытталған
т.б. қылмыстар тобы ... Күш ... ... күш ... ... ... жасалған қылмыстар деп топқа бөлу және зерттеу жүргізу ... ... күш ... деп ... ... ... ... анықтап, қылмыстық құқық және өзге де құқық салалары бойынша
қылмысқа қарсы күрес жүргізуді ... үшін өте ... Күш ... күш ... деп ... ... ... қылмыстар түсінігін және
әрекеттер шеңберін анықтауда қоғамның табиғи даму ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарға
байланысты қылмыстық заңның даму тенденциясын және ... ... ... ... ... ... алу ... қатынастардың дамуына байланысты әрбір адам көптеген қоғамдық
қатынастардың субъектісі болып табылады да, ... жеке ... ... ... мүддесі бір-біріне жақындай түседі. “Демократиялық қоғам құру
заңдылықты сақтау, қоғамдық тәртіп пен қоғамды басқаруды жүзеге асыруда ... ... ... ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады”-, деп атап көрсетті Н.Ә. Назарбаев өзінің “Қазақстан-
2030” атты стратегиялық бағдарламасында [13].
Орыс ... ... ... ... ... ... өзін екі мағынада түсінуге болады. Оның бірі-заттың аты
ретінде, ал екіншісі-әрекет ретінде. Осы айтылған “күш ... ... ... ... құқықта сан түрлі пікірлер бар. Бірі ... ... ... тым ... ... ... келесілері тым
тарылтып тастайды. Мысалы, соңғыларының қатарына күш қолдану деп, тек ... ... күш ... ... айтуға болады [9, 14-15
б.].
В.Н.Кудрявцев пен А.В.Наумовтың айтуынша ол ... ерік ... ... ... ... ... қызмет” [14, 493 б.].
Осындай пікірлердің жақтастарына А.А.Пионтковский мен В.М.Артемовты қосуға
болады. Ал ... мен ... ... тіпті де тар мағынада
түсінеді. Олардың ойынша күш қолдану ол “қоғамға ... ... ... ... оның еркіне қарсы ықпал ету.” Осылай дей отырып, автор
оның екі түрін (адамның тәніне және оның ішкі ... ... ... 535 б.]. ... ... айта ... ... “күш
қолданудың” белгілерін ажыратады да, оған анықтама береді, яғни “күш
қолдану-ол өзге ... ... ... ... ... ... ... (немесе адамдар тобына) оның еркіне қарсы немесе еркінен тыс ... ... және оған ... ... ... ... ... және оның ерік білдіру, не әрекет ету бостандығын шектеуге
қабілетті ықпал ... [16, 657 б.]. Осы ... ... күш қолданудың
қырларын аша алатындықтан, біз де осы ұсынысты қолдаймыз.
Сонымен, күш қолданумен күш қолданамын деп ... ... ... физикалық күш қолдану арқылы немесе қолданамын деп қорқыту
арқылы жасалған әрекетті ... ... ... ... ... сонда, ол қылмыстар мемлекеттің ең жоғарғы байлығы жеке
тұлғаларға ... ... ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың жалпы белгілері ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудың тәсілі- күш
қолдану немесе күш ... деп ... бұл ... ... ... үшін
қолданудың қасақаналығы; күш қолданумен күш қолданамын деп қорқытудың жеке
тұлғаға (өміріне, денсаулығына, бостандығына, ... ... ... ... да ... ... нормаларын күш қолданып немесе күш
қолданамын деп ... ... ... ... ... ... ... осы
тәсілді пайдаланып жасалатын қылмыстардың жүйесін жасау орынды секілді.
Қылмыс жасауда күш ... күш ... деп ... ... заң ... бұрынан бері-ақ қолданылып келеді. Күш қолдану
мен күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... алғашқы жылдары
шыққан жарлықтары мен декреттерінде де көрсетілген. Жеке тұлғаларға ... ... ... күш ... деп қорқытып жасалатын қылмыстар туралы
РСФСР-дың 1922, 1926, 1960, ал ... ... 1959 ... ... ... де орын ... ... басқадай одақтас республикалардың
да қылмыстық кодекстеріндегі баптардың диспозицияларында күш ... күш ... деп ... ... ... ... ... құқық нормаларында келтірілетін “күш қолданумен ... деп ... ... әр ... ... байланысты әр түрлі
мағына береді. Мысалы: көптеген ... ... ... күш ... деп қорқыту” физикалық күш қолдануды көрсетсе,
кейбір нормаларда тек қана осы тәсілдерді пайдаланып қорқытуды ... ... ҚР ҚК 120,121 ... 1 ... және 179 баптың 1
тармағына “адамның өмірі мен ... ... күш ... ... осындай күш қолданамын деп қорқытумен ұштасқан” ... ... [17, 56 б.]. Кей ... диспозицияларында күш қолданумен күш
қолданамын деп қорқыту туралы нақты айтылмай, физикалық немесе ... ... ... ... емес ... тармағында (қылмыс құрамын
ауырлататын жағдай ретінде) келтіріледі, мәселен, 178 ... ... ... ... ... ... Егер, күш қолдану немесе
қорқыту, шын мәнінде жүзеге асса- қылмыс жасаушының әрекеті, ... ... ... ауыр ... ... ... ... Ш.С.Рашковская,
Ю.И.Ляпунов, П.Ф.Тельнов сол кездегі РСФСР ҚК-нің, қазіргі ҚР-ның ... ... ... мен 179 баптың 1-тармағында күш ... ... де, ... түрі де ... ... десе ... керісінше,
Н.И.Загородникова мен С.В.Бородина бұл қылмыстарда Ресей ҚК-нің 161 ... ... тек қана ... түрі ... ... деп ... ... РСФСР Қылмыстық ... ... ... бірі
Б.В.Здравомыслов, қылмыс құрамдарындағы күш қолданумен күш қолданамын ... тек қана ... ... ... деп ... күш ... күш ... деп қорқытудың қоғамға
қауіптілігі мен ... ... ... ... пікір айтылмаған,
мысалы ҚР ҚК-тің 104 бабының 1-тармағында, адамның өміріне қауіпті емес күш
қолдану арқылы денсаулыққа зиян ... ... ... кейбір қылмыс
құрамдарының күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... ол ... диспозицияда айтылмаған ( мысалы: ҚК-тің 131,
165, 171, 237, 241, 257, 210 баптары). Заң шығарушы “қорқыту”, ... ... ... күш ... ... осы түсінікке
жуық мағына беретін “азаптау”, ... ... ... ... “мәжбүрлеу”, “қауіпті жағдайда қалдыру ” терминдерін де қатар
қолданады.
Келтірілген ғалымдардың анықтамасына талдау ... ... ... ... күш ... күш ... деп қорқыту арқылы
жасалған қылмыс құрамының ... ... ... сараланған немесе
факультативті белгісі ретінде көрініс табуы керек, өйткені бұл ... ... және ... зерттеуді талап етеді.Физикалық күш
қолдану проблемасын зерттеуде, ең алдымен осы түсінікке анықтама беру, оның
қылмыстық құқық жүйесіндегі ... ... ... ... жөн, ... ... жақтың факультативті белгісі бола тұра, осы қылмыс құрамын
саралауға қатысты басқа да белгілерді ... ... ... ала ... қателік жібермеуге көмегін тигізеді.
Физикалық күш қолдану күш қолданудың ... ... ... ... да физикалық күш қолдануды “жалпы күш қолдану”,
“ерекше күш қолдану”, “күш қолданудың ... ... ... ... ... болады. “Жалпы күш қолдану” күш қолданудың жекелеген
тәсілдерін ... ... ... ... ... жекелеген күш
қолдану да топтастырыла отырып жалпыны құрауы ... [14, 495 б.]. ... күш ... ... күш ... ... негізгі белгілерін
қолдану арқылы жүзеге асырылады деп түсіну керек. Физикалық күш ... ... ... ... ... мен сот ... отырып беруді жөн көріп отырмыз. Жеке тұлғаны оның өз ... ... ... ... ... ... “Біз мәжбүрлеу арқылы әрекет
етеміз - деп жазды А.Грюнбаум-, егер өз тілегімізді ... ... ... ... ету ... күш ... ... мүмкін
болмаса.” Мәжбүрлеу де түрлі тәсілдермен көндіру сияқты-билік етудің
сапалық ... [9, 14-15 б.]. Жеке ... ... ету ниеті екі түрлі
тәсілмен: сендіру және мәжбүрлеу арқылы жүзеге асырылады. ... ... мен ... ара ... ... етуші мен билікке бағынушы
арасындағы еріктілік арқылы ажыратылады. Жеке тұлға билік етушінің әмірін
дұрыс деп ... оны ... ... ... ... керісінше әмірі заңға
қайшы келсе де орындауға мәжбүр болады [9, 16 ... жеке ... ... ... ... пайдалану арқылы
қабылдаған шешімінің дұрыстығын ... ... әсер ету. ... және ... ... ... отырып, бұл сұрақтың шешімін
табуда міндетті түрде қатысуы керектігін ... ... ... ... әсер ... тұлғаның талабын бағалап, өз мүддесіне сай шешім
қабылдайды [9, 17-18 б.]. Мәжбүрлеу- ... ... ... ... ... ... сай емес әрекетті жүзеге асыру. Мәжбүрлеу күш қолдану немесе
психикасына әсер етіп ... ... ... ... ...... ... күш қолданамын деп қорқыту арқылы жеке тұлғаны, тұлғаның
өз мүддесіне ... сай ... ... ... ... әрекет етуге
итермелеу.
Сондықтан да, күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту көндіру мен
мәжбүрлеудің түрлері. Физикалық күш ... жеке ... дене ... ... ... асырылатындықтан, мәжбүрлеудің ең соңғы формасы деп те
қарастыруға болады. Күш қолдану эгоистік ... ... ... ... ... үшін ... асырылатындықтан бұл ... ... сөз ... ... ... Күш ... бір ... жеке
тұлғаның күш көрсетушінің еркіне ... ... ... ... ... екінші жағынан басқаларға жасалған ескерту ретінде жүзеге
асырылады.( ... ... ... де осындай күй кешесіңдер -,”деген
сияқты)
Әдебиеттерде “күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту” терминдеріне
әртүрлі ... ... ... ... ... ... мен ... деп қорқыту ”, “мәжбүрлеу, еркінен айыру, ұят ... ... алу, ... ... ... деп ... ... “күш
қолдану мен күш қолданамын деп қорқытуға” төмендегідей анықтама береді “
мәжбүрлеу арқылы жеке тұлғаны еркінен тыс ... ... ... ... ... ... ... қолдану мен күш қолданамын деп
қорқытуға” басқаша анықтама беріледі. А.Гусейновтің ... ... ... ... мен күш ... деп қорқыту –бір адамның пайдасы, ... ... ... ... ... ... адамдар арасындағы
қарым-қатынастың бір түрі .”
“Күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... жеке ... қарсы күш қолдану әрекеті ” деп бағалаумен шектелуге
болмайды -, деп жазады Р.Клитгард. Бұл ... ... ... Г.Ньютон
өзінің “ Роль насилия в истории ” деген еңбегінде ... деп ... ... мен күш ... деп ... бір-бірімен қатарласып жүретін және
кең тараған процесс және бұл барлық адамның ұғымында осылайша әрекет ету
керек ... ... ... ... ... бұл екі ұғым бірін-
бірі ... ... ... ... ... қорқытып, сонан
соң барып күш қолданады. Күш ... мен күш ... деп ... ... орын алатын- әрекет, ол жеке тұлғаны адамның өміріне, денсаулығына,
ар-намысына, бостандығына қарсы еркінен тыс ... ... ... ... б.]. ... ... анықтама кең көлемде берілген ... ... тар ... ... қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... табылатындығы” [20, 213 б.].
Жоғарыда келтірілген анықтамаларға сәйкес ... ... мен ... деп ... ... ... ... үшін адамға қарсы
қолданылатын қылмыстық тәсілдердің түрі деп ... ... ... ... әдебиеттерде де “күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... және ол анықтамалар түрлі қылмыс
құрамдарын ... ... ... болып келеді
(қарақшылық, тонау, зорлау т.б). Сондықтан да ... ... мен ... деп қорқытуға” берілген анықтамалар бұл ұғымның түсінігін жан-
жақты ашып көрсете алмайды. Заңдық ... ... ... қолдану
мен күш қолданамын деп қорқытудың” анықтамасын үлкен төрт ... ... ... ... бір тобы ... ... мен күш ... қорқытуды” қылмыс жасаудың тәсілі деп анықтама берсе, екінші бір тобы
кез-келген жеке тұлғаның еркінен тыс оның организміне, жан ... ... деп ... [21, 250 б.], ... ... ... ... дене
жарақаттарын салып тән азабын келтірудің түрі десе, төртінші тобы, кез-
келген жеке ... ... жоқ ... өз ... орындату, қорқыту,
сендіру, т.б. әрекеттер арқылы оның жан ... әсер ету деп ... 384 ... ... ... қолдану мен күш қолданамын деп қорқытудың”
анықтамасы әлі де болса бұл ... ... ашып ... жоқ. ... ... ... ... құрамдарын да түрліше саралауға негіз
болып отыр.“Күш ... мен күш ... деп ... ... жасаудың
объективтік жағының факультативті белгілеріне жататындықтан, қылмыс жасау
тәсілдерінің түрі деген анықтамамен келісуге ... бұл ... ... нақты ашып көрсете алмайды. “Күш қолдану мен күш
қолданамын деп ... ... жеке ... ... тыс оның
организміне, жан ... әсер ету деп ... ... - жәбірлеушінің жәбірленушіге қарсы күш қолдануы мен күш
қолданамын деп ... ... ... ... ... ... тек бір
бағытта, бір мақсатта ғана қолдануы,- деп, қарама-қарсылықты ... [23, 174 ... ... жалпылама берілген анықтама деп түсіну керек, өйткені, күш
қолдану мен күш ... деп ... ... тыс ... ... ... ... қылмыстық зардап туғызу мақсатында жүзеге
асырылмайды, керісінше игі ... да ... ... ... ... туған қорғануды жүзеге асыру, қылмыскерді ұстау т.б. ... мен күш ... деп ... ... дәрежедегі дене
жарақаттарын салып, тән азабын келтіру деген анықтамамен ... ... бұл ... күш ... мен күш қолданамын деп
қорқыту жәбірленушіге әсер ету тәсілі ... ... да, ... ... тууына әкеліп соғады, сондықтан да зардап күш ... мен ... деп ... ... ... ... болып есептеледі. “Күш қолдану
мен күш қолданамын деп қорқытудан” ... тап сол ... ... ... ... да ... туындауы да мүмкін, бірақ заң жүзінде
формальды құрамды қылмыстар үшін қылмыс деп тануға тек қана ... ету ... ... ... мен күш ... деп ... ... тәніне қол
сұғылмаушылықты бұза отырып әсер ету ... ... да ... ... ... ... деп білемін, өйткені, жеке тұлғаның тәніне
қарсы қол сұғылмаушылықты бұзып әрекет ету үшін барлық жағдайда бірдей ... ... күш ... деп ... қолданылмайды, мысалы, ерікті
түрде жыныстық қатынаста болып, соз ауруын жұқтыруда ... ... күш ... ... мүмкін емес. “Күш қолдану мен күш қолданамын
деп қорқыту” кез-келген жеке тұлғаның еркінен тыс оның ... ... әсер ету ... ... де келісуге болмайтын сияқты, өйткені
адамның организміне әсер ету қорқыту мен күш ... ... ... асуы ... мысалы, улау, соз ауруын жұқтыру т.б. [24, 4 б.].
Анықтамалардың “еркінен тыс” деп көрсетілген ... ... ... ... шын ... ... ... өйткені күш қолданамын деп
қорқыту да, күш ... да ... ... тыс ... ... Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқытудың заңға қайшы ... ... ... ... ... оның еркінен тыс жүзеге
асырылған деп есептелінуі керек, кей жағдайларда ... оның ... оған ... ... ... де ... ... мысалы, сырт жағынан
келіп немесе ұйықтап жатқан кезін пайдаланып күш қолдану т.б.
Біздің пікірімізше, жоғарыда келтірілген ... ... ... күш ... мен күш ... деп ... ... ғана көңіл аударылған, субъективті белгілері есепке
алынбаған; екіншіден, ... және ... ... ... беруде
толық қамтылмағандықтан, бұл тәсілді анықтаудың қылмысты саралаудағы маңызы
туралы сөз қозғау мүмкіндігінің аздығы. “Күш қолдану мен күш қолданамын ... ... ... оның ... және ... ... ... немесе күш қолдану- өлтіремін немесе ауыр
зиян келтіремін деп, сол сияқты ... жеке ... өзге ауыр ... не ... ... ... деп, жарылыс жасап немесе өзге де
жалпы қауіпті тәсілді жүзеге асыратындығына жеткілікті негіздің бар ... ... ... күш ... ... ... түрде
адамның екінші бір адамға оның еркіне қарама- қарсы дене жарақатын салу
немесе ... да ... қол сұғу ... ... ... мақсатында
физикалық күш жұмсауы.
Қылмыстық құқық бойынша күш қолданамын деп қорқытудың ... ... ... ... бір адамға оның еркіне ... ... күш ... деп ... ... оның ... жоюы, өз
еркіне бағындыруы. Зерттеліп отырған қылмыстар ... ... да ... орын алады. Америкада криминалдық статистикада күш
қолданып ... ... ... ... қылмыстық әрекеттің
жасалған жиілігінің уақытын есепке алады және ол қылмыстардың ... кісі ... ... ... және күш қолданып қарақшылық жасауды
кіргізеді. Бірақ бұл тізім нақты болып ... бұл тек ... ... күш ... ... жасалатын қылмыстардың тізімі.
ГФР-да криминалдық статистика жинағында күш қолдану ... ... деп ... ... ... бар, онда ... ... кіргізілген
күш қолдану арқылы жасалатын барлық қылмыстар тізімі бар, ... ... ... ... ... ... зиян ... уландыру,
мүгедектікке жеткізу, адамды кепілге алу және адамды ұрлау ... ... ... ... ... ... Англияда өте үлкен
жауапкершілікпен ... Ол ... ... ... ... қолдану арқылы жасалған қылмыстардың тізімі беріледі, одан соң ол тізім
бірнеше ... ... ... ... ... күш ... сипаттағы күш қолдану ” және “тонау” т.б.
Жеке тұлғаларға ... күш ... ... ... қылмыстардың тобына
осы топқа жатқызылатын ауыр қылмыстардың төмендегідей түрлері кіргізіледі-
қасақана кісі өлтіру, жаңа ... ... ... кісі ... оқталу,
жасырын кісі өлтіруге келісім жасау немесе өлтіремін деп қорқыту, баланың
көзін жою; ... ... ... ... адам ... ... ... қарсы иттерді немесе басқа да хайуанаттарды жіберу, одан ... ... ашық ... ... ... ... ... басып алу,
екі жасқа дейінгі баланы қауіпті жағдайда қалдыру, баланы ... ... ... ... туылғандығын жасыруды жатқызады.
Нәпсіқұмарлық сипаттағы күш қолдану ... ... ... ... ... қылықтар көрсету; еркектердің бір-бірімен әдепсіз
қылықтар жасауы; зорлау; әйелдерге қарсы әдепсіз ... ... он ... ... қыз ... ... ... қатынас жасау; он алты жасқа
толмаған қыз баламен заңсыз ... ... ... ... ... неке және ... қатынас; жеңгетайлық; әйелді ұрлау; көп әйел
алу т.б. Тонау да күш қолдану арқылы ... ... ... және нақты қылмыс құрамдарына, мүліктік зардаптың көлеміне
қарай топталады.
Шведтердің криминалдық статистикасы бойынша, 1950 ... ... ... ... ... ... басқа қылмыстардан бөлініп ... ... ... ... адам ... қарақшылық әрекеттер;
түрліше дәрежедегі денсаулыққа зиян келтіру; ... ... ... ... ... ... ... күш қолдану
арқылы жасалатын қылмыстар болып есептеледі. Ғылыми әдебиеттерінде ... ... ... және ... ... адам өлтіруді,
түрліше қарақшылық әрекеттерді жатқызады. Бұл келтірілген қылмыс түрлерінің
барлығы Швецияның ... ... ... ... сипаттағы қылмыстар бұл тарауға енгізілмеген. Сондай-ақ, ... ... ... ... күш ... ... ... қылмыстар
тізімі бөлек көрсетілген.
Францияның қылмыс және құқық бұзушылық жөніндегі статистикалық
жиынтығында ... ... ... ... жасау” деген термин мүлдем жоқ.
Жиынтықта жеке тұлғаларға ... ... ... топқа кіргізіліп, ол топқа
20-ға жуық қылмыс құрамы енгізілген, олар: адам ... адам ... ... ... және зиян ... ... ... кепілге
алу, тұрғын үйге баса-көктеп кіру т.б.
Адамгершілікке ... ... ... ... ... ... ... кіргізсе; отбасы және кәмелетке толмағандарға
қарсы қылмыстарға: балаларға дұрыс қарамау және ... да күш ... ... жасалатын қылмыстарды кіргізеді. Жапондықтардың қылмыс
туралы Ақ кітабында күш қолдану арқылы ... ... ... баптар
мен тарауларда көрсетілген. Бұрынғы Советтер ... ... ... ... ... ... ... жеке топқа бөлінбеген. РСФСР-дың 1960
жылы қабылданған ... жеке ... ... ... ... ... ... қылмыстар бір үлкен топқа топтастырылған, оның ішінде
13 бап бойынша қылмыс күш қолдану арқылы жасалады.
Аталған кодекстің басқа тарауларында да күш ... ... ... кездесетіндіктен, мысалы: мемлекетке қарсы қылмыстар (террорлық
акт, бандитизм, үкімет өкілдеріне қарсылық көрсету, халық ... ... ... өміріне қауіп төндіру); қоғамдық қауіпсіздік пен
қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстар ... дене ... ... ... деп қорқыту); әскери қылмыстар- (бастыққа қарсы күш қолдану,
әскери қызметшіге тіл тигізу, бұйрыққа бағынбау ... ... ... және ... да ... күш ... қылмыстарды топқа бөлу тәжірибесіне қарай отырып, күш ... ... ... құрамдарынан күш қолдану арқылы жасалатын тонау мен
қарақшылықты толықтай алып тастауға болмайды. ... ... ... ... ... 1960 жылы ... Қылмыстық Кодекспен
салыстырғанда онша көп өзгеріс енгізіле қойған жоқ. Жаңа ... ... ... ... 55-ке жуық қылмыс 6 ... 13 ... ... ... ... ... де күш ... жасалатын қылмыстар түрлі топтарға бөлінген: күш қолданып жасалатын
ауыр қылмыстар; күш қолданып көшеде жасалатын ... топ ... ... ... ... қару ... арқылы күш қолданып жасалатын
қылмыстар т.б.
Жоғарыда келтірілген мәліметтерге сүйене отырып, күш ... ... ... барлық елдерде де өзекті мәселе екендігін көруге
болады, бірақ соған қарамастан күш ... ... ... ... ... және ... қарай топталып, бір ретке келтірілмегендіктен,
шын мәніндегі ... ... ... білу ... ... қана жеке ... ... қылмыстар ғана күш қолданудың себебі,
тәсілі, орны, құралы, жағдайы сияқты жекелеген мәліметтерді ... ... ... ... қарсы, жеке мүлікке қарсы, қоғамдық ... ... бір ... күш ... ... жасалғанымен олардың
криминологиялық маңыздылығын ... ... еш ... ... күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың себебін анықтауда ең
алдымен ... ... ... ... жөн ... ... күш қолдану, саяси, кек алу, мақсатқа жету, ... ... ... ... ... қылмыстарды екі үлкен ... ... ... мазмұнына қарай; таңдап алынған объектінің маңыздылығына
қарай. Күш қолданып әрекет етуді таңдап алған ... ... ... ... тек қана ... ... қосымша әрекет ету ролі ретінде
пайдаланады. Қылмыс жасаушы қылмыстық ниетін кез ... ... ... ... ... ... мүмкін. Сондықтанда қылмыс жасаудың бұл
тәсілін ... ... оған ... жасау үшін, әрекет ету объектілерінің
түрлері әр түрлі болғанымен, бір ғана ниетпен жасалатын қылмыстарды, немесе
ниеттері өзара байланысты қылмыстарды ... алу ... ... ... ... әрекетінің субъективтік және объективтік жақтары
біртектес болады. Міне, осы белгілеріне қарай отырып, ... ... ... ... жасалатын қылмыстар туралы болжау айтып және қылмыстың алдын
алу шараларын ұйымдастыру жұмыстарын жүргізуге болады.
Соңғы жылдарда, күш қолдану арқылы ... ... саны ... өсе түсуде, атап айтқанда, терроризм, бандитизм, қарақшылық, тонау
т.б. және де бұл қылмыстар тек қана ... ... ғана ... ... ... бұл қылмыстардың астарында саяси көзқарастар да
жатыр. Қылмыстық ниетінің түріне қарай қылмыстарды есепке алу біздің ... ... ... де жоқ және ... алу ... қарсылық жасайтын
сыртқы күштер болмағанымен бұл ... күні ... ... ... таппай
келеді. Қазірде қолданылып жүрген Қылмыстық және Қылмыстық іс жүргізу
кодекстерінің талабына ... ... ала ... және ... іс ... қылмыстық ниетті анықтау дәлелдеуге тиісті мән-жайдың бірі ретінде
кіргізілген, бірақ ... ... ... ... ... ... ... жолға қойылмай отыр. Жезқазған қалалық ішкі істер
басқармасындағы тергеу ... ... ... ... шығарылып, сотқа
жіберілген 600 қылмыстық істі іріктеп алып талдау жасағанда, оның тек ... ... ниет ... ... 179 ... ... ... анықталған, ал қалған қылмыстық істер бойынша ниет ... ... ... ғана ... қылмыстық іс туралы, қылмысты жасаушыға байланысты
толтырылатын алғашқы ... алу ... да бұл ... еш ... бұл ... ниет ... ... күннен бастап-ақ еш
есепке алынбайтындығын көрсетеді. Қылмыстық ниетті көбіне ... ... ... ғана ашып ... ... ... өмірі, денсаулығы, бостандығы орнын толтыруға болмайтын байлық,
осындай объектілерге қарсы күш қолданып жасалатын ... ... ... әлем ... ең ... және ауыр ... болып табылатындығын
ескерсек, олардың жасалу себебі туралы нақты пікір айтылмай, ... ... ... ... ... да ... есептің
жоқтығынан деп көрсетуге толықтай дәлел бар.
Күш қолдану арқылы қылмыс жасап, бірін-бірі ... ... ... тек
адамдарға ғана тән құбылыс. Бұл құбылыстың тамыры тереңде және бұл ... ... ... ... ... ... бірге жасасып
келеді. Күш қолданудан келетін зардап туралы адамзат ертеден –ақ ... ... ХVIII ғ. ... біздің дәуірімізге дейінгі I-II ғ.Ману;
біздің дәуірімізге дейінгі Iғ. ХII таблицада ... ... ... ... ... ... күш қолдану туралы айтылғанымен, сол
уақыттың өзінде-ақ күш ... ... ... айғақтайтын дәлел
екендігін көруге болады. Тек осы ғасырдың басында ғана ... ... мен ... ... ... бірдей қорғау туралы
нормаларға өзгертулер енгізілді, ал қазіргі уақытта заң мен сот ... ... ... ... және ұлттық деңгейде әр елдің
Конституцияларында бекітілді.
Бірақ, осыған қарамастан, ... ... ... ғылыми техникалық
прогрестің, мәдениеттің дамуы, халықтың білім деңгейлерінің көтерілуі ... ... ... ... ... алған жоқ, керісінше, ғылым мен
техниканың жетістіктері, бірін-бірі қырып ...... ... ... күш ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын
қылмыстарды үлкен төрт топқа бөліп те қарастыруға болады:
Күш қолданумен күш қолданамын деп қорқыту- қылмыстың ... ... ... ... ... ҚР ҚК 96-100, 102-105, 107-110, ... 123, 125-127, 137, 156, 159, 160, 163, 168, 169, 171, 179, 181, ... 233-234, 238, 240-241, 318-321, 340-341, 343-344, 346-347, 347-1, ... ... күш ... деп қорқыту- қылмыстың ... ... ... ... қылмыстар күш қолданумен күш қолданамын
деп қорқытуды жүзеге асырмай-ақ ... ... ... ... ҚР ... 151, 153, 172, 186, 200, 257, 270.
Күш қолданумен күш ... деп ... ... ... ... ... ... ҚР ҚК 96-баптың 2-тармағының «д»
тармақшасы, 103-баптың 2-тармағының «г» ... ... ... тармақшасы, 107-баптың 2-тармағының «г» тармақшасы, 120-баптың 2-
тармағының «б» тармақшасы, ... ... «б» ... 125-
баптың 2-тармағының «в» тармақшасы, 126-баптың 2-тармағының «в» тармақшасы,
128-баптың 2-тармағының «в» тармақшасы, 131-баптың 3-тармағы, 132-баптың ... ... ... «в» ... ... ... 146-
баптың 2-тармағының «а» тармақшасы, 155-баптың 2-тармағы, 164-баптың 2-
тармағы, 178-баптың 2-тармағының «а» ... ... ... ... ... ... «в» тармақшасы, 209-баптың 2-
тармағының «в» тармақшасы, 226-баптың 2-тармағының «б» тармақшасы, ... ... «в» ... ... ... «в» ... 2-тармағының «в» тармақшасы, 248-баптың ... ... ... ... «в» ... 255-баптың 3-тармағының
«в» тармақшасы, 260-баптың 2-тармағының «г» ... ... ... «г» ... ... ... «г» тармақшасы, 321-
баптың 2-тармағы, 327-баптың 2-тармағы, 330-баптың 2-тармағы, ... ... ... 2-тармағы, 358-баптың 2-тармағының «б» тармақшасы, 361-
баптың 2-тармағы.
Күш қолданумен қорқыту-қылмыстың аса саралаушы белгісі ... ... ... ҚР ҚК ... ... 3-
тармағы, 233-баптың 3-тармағының «а» тармақшасы, ... ... ... ... ... «б» ... ... 3-
тармағының «в» тармақшасы, 308-баптың 4-тармағының «а» ... ... ... «а» ... ... ... 354-баптың 3 және 4-
тармақтары, 361-баптың 3-тармағы.
Демек, күш қолданумен күш ... деп ... ... ... құрамына барлығы жүз он үш қылмыс құрамын (қылмыстың міндетті
белгісі ... елу бес ... ... ... ... ... тоғыз
қылмыс құрамын, сараланған белгі ретінде отыз жеті қылмыс ... және ... ... ... он екі ... құрамын) жатқызуға болады. Сондай-
ақ, жоғарыда келтірілген топтаманы күш қолдану арқылы және күш ... ... ... жасалатын қылмыстар деп екіге бөліп қарастыруға болады:
Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстар:ҚР ҚК 96-100, 103-105, 107-110,
113, 115-116, 120-121, 125-127, 128-баптың ... «в» ... ... ... ... ... 133-баптың 2-тармағының ... 137, ... ... ... ... ... 151,153, 155-баптың 2-тармағы, 156, 159-160, 163, 164-баптың 2-
тармағы, 168-169, 171, 178-баптың 2-тармағының «а» ... 179, ... ... «а» ... ... ... «в» ... 4-тармағы, 186, 196-баптың 3-тармағы, 209-баптың 2-тармағының «в»
тармақшасы, 226-баптың 2-тармағының «б»тармақшасы, 230,233,234,238-баптың ... «в» ... ... 2- тармағының «в» тармақшасы, 239-
баптың 2-тармағының «в» ... ... және ... «а» ... ... 2-тармағының «в»
тармақшасы, 255-баптың 3-тармағының «в» тармақшасы және 4-тармағының «б»
тармақшасы, 257, 260-баптың 2-тармағының «г» тармақшасы және ... ... ... ... «г» ... 270, 275-баптың 2-
тармағының «г» тармақшасы, 308-баптың ... «а» ... 321, ... ... ... 2-тармағы, 340, 341-баптың 3 және ... 347-1, ... 3 және ... 358-баптың 2-тармағының
«б» тармақшасы, 361-баптың 2 және 3-тармақтары, 368-370 ... ... ... ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстарға: ҚР ҚК 102,
107, 112-113, 115-116, 120-123, 125-127, ... ... ... 129-130, ... 3-тармағы, 132-баптың 3-тармағы, 133-баптың
2-тармағының «в» тармақшасы, 137, 145-баптың 2-тармағы, 146-баптың ... «а» ... 151, 153, ... ... 156, ... ... 172, 178-баптың 2-тармағының «а» тармақшасы, 179,
181, 185-баптың 2-тармағының «в» тармақшасы және 4-тармағы, 186, ... 200, 226, 230, 233-234, 238, ... ... «в»
тармақшасы, 240, 248-баптың 2-тармағының «г» тармақшасы және 3-тармағының
«а» тармақшасы, 255-баптың 3-тармағының «в» ... және ... ... ... ... «г» тармақшасы және 3-
тармағының «в» тармақшасы, 261-баптың ... «г» ... 270, ... ... «г» ... ... ... «а» тармақшасы,
311-баптың 4-тармағының «а» тармақшасы, 318-321, 327-баптың 2-тармағы, 330-
баптың 2-тармағы, 341, 343-344, 346-347, 347-1, ... ... ... ... «б» ... 361, 368, 370 ... көрсетілген
қылмыстар жатады
Жоғарыда келтірілген дәлелді пікірлерге ... ... күш ... күш ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстардың алдын
алудың бірден –бір жолы, осы әрекеттер үшін заңи жауаптылықты ... ... ... ... ... ол үшін әлі де болса осы мәселеге байланысты
зерттеулер жұмысын жүргізу керек, өйткені бұл ... ... мен ... ... ... ... ... Осы айтылғандардың
барлығы дерлік зерттеу жұмысының өзектілігін көрсетеді. Қазіргі кезеңде
қасақана ... ... ... ... бөлігі күш қолдану немесе
күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатындығы баршаға аян. ... ... ... бұл тәсілін қолданып жасалатын қылмыстардың ... ... ... екендігі және қылмыс нәтижесінде туындайтын
зиянның мөлшері де ешқандай тәсіл қолданбай жасалған қылмысқа ... ... ... ... ... ... бұл мәселенің саяз өңделуі
және қылмысты күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... ... олардың жазасын ... ... ... ... қамтамасыз етілуі аталған
тақырыптың өзектілігіне айналып отыр.
1.2 Қылмыстық құқық теориясындағы күш қолдану үшін жауаптылық және ... ... ... ... ... жүйелеу
Күні бүгінге дейінгі қылмыстық құқық теориясында күш қолдану немесе ... деп ... ... ... ... үшін туындайтын қылмыстық
жауаптылық туралы бірыңғай пікір жоқ, күш қолдану әрекеті ... ... ... ... ... түсінігі, қылмыстық жауаптылық
туындайтын жағдайлар және оны жүзеге асыру формалары ... да ... ... ... деп жазады З.А.Астемиров жаңадан пайда болған жоқ, ... де ... ... ... емес, сондықтанда бұл сұрақтың жауабын
табуға көбірек көңіл бөлініп ... ... ... бірден-бір себебі күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту әрекеттеріне нақты ... ... де ... мүмкін” [25,
16 б.].
Қылмыстық құқық теориясындағы күш қолдану тәсілі арқылы жасалатын
қылмыстар үшін ... ... ... ... сұрақтың жауабын табу,
әсіресе қылмыс жасауда түрліше әдіс-тәсілдерді қолданып жасалған қылмыстар
үшін қылмыстық жауаптылықтың ерекшеліктерін ... ... ... ... ... жауаптылықпен” “ қылмыстық жаза” түсініктері түрліше
ұғымды білдіретіндігі туралы алғаш рет 1958 жылы ... ... ... ... ... қылмысқа байланысты заңдарында көрсетілді,
оған дейін қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... да бұл екі терминді синонимдер секілді қолданатын.
Біздің пікірімізше, ... ... ... ... ... ... ... жауаптылық қылмыс құрамының белгілері болған жағдайда ... ал ... ... ... ... өзгеруіне ... ... тағы да ... ... ... ... ... қылмыстық жазаның қолданылмай қалуы осы екі ... ... ... ... ... дәстүр бойынша жоғарыдағы екі түсінікті бір мағына береді
және өзара тығыз байланысты деп қарау 1958 жылы ... ... ... ... ... де жалғасты, яғни жауаптылық жаза қолдану
санкциясын жүзеге асыру болып табылады деген ... ... ... бір ... ... ... ... бойынша ''жауаптылық ''
қылмыстық құқық ... ... жеке ... ... ... ... ... әрекеті үшін жауап беру міндеті-, деп көрсетіледі
[27, 23-25 б.].
Жоғарыдағы көзқарастардан ... ... ... ... ... ... қалыптасып келеді, мысалы П.П. Осипов –“қылмыстық заңдағы
өзгерістерді басшылыққа ала ... ... ... ... ... ... ... әрекетіне заң тұрғысынан қарсылық білдіру-
,” деп түсіндіреді [28, 71 б.].
Қылмыстық жауаптылық туралы заңға жақындау әрі ... ... ... ... деп ... ... жауаптылық қылмыстық
әрекет жасаған субъектінің құқықтары мен ... ... ... ... ... [29, 23-27 б.].
Қылмыстық жауаптылық –қоғамды қылмыстық қол сұғушылықтан қорғап ... ... ... ... реакциясы, бұл жағдайда деп көрсетеді-,
В.С.Прохоров “ Қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... соған қарамастан екеуінің арасындағы ... ... жөн: ... ... ... ... және ол қылмыстық жазаға
тәуелді емес, ал қылмыстық жаза ... ... және ол ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартпай тұрып
оған қылмыстық жаза тағайындау мүмкін ... ... да бұл екі ... ... ... бірақ екеуі бір мағынаны ... өз ... ... ... және ... бар” [30, 126
б.]. Жоғарыда келтірілген қылмыстық жауаптылық пен қылмыстық жазаның
арасындағы өзара ... пен ... ... пікірлерді басшылыққа ала
отырып, күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... үшін ... ... ... жүзеге асырылады және қылмыстық
жауаптылыққа тартудың негізі қандай болуы керек ... ... ... ... жөн ... ... ... бұл жөніндегі пікіріне
сүйенсек: “Жалпы қылмыстық жауаптылыққа тарту үшін ең ... ... ... ... белгілері болса жеткілікті, ал қылмыс жасау тәсілі,
орны, уақыты, ... ... ... қосымша белгілердің қылмыстық
жауаптылыққа тарту үшін аса ... ... ... деп ... шынды-ғында
да аталған белгілер қылмыс құрамы элементінің бірі-объективтік ... ... ... ... жауаптылыққа тарту туралы
сұрақтың негізі бола алмайды, ал ... заң ... ... ... ... ... жаза ... есепке алынады.
Бұл жөнінде Е.О.Алауханов былай деп жазады: “Қылмыстық заң күш қолдану
немесе күш ... деп ... ... ... қылмыстар бойынша
қылмыстық жауаптылық туралы сұрақтың шешуін іздестіру барысында ... ... ... ғана ... ... ... ... қоғамға қауіпті ететін
бірнеше саралаушы белгілерді де ... жөн. ... күш ... ... күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған қылмыстар үшін жауаптылық туралы
нормада мұндай мән-жайлар ... ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық Кодексінің 54-бабының ... тиіс және онда ... ... жаза тағайындауда
ескерілуі қажет”.
Жоғарыда келтірілген заңгерлердің пікірлерімен толықтай келісе отырып,
қылмыстық құқық теориясында күш қолдану ... ... ... ... ... ... ... анықтама берілгенінше түрліше заң
нормаларында келтірілген тұжырымдарға ... тура ... және ... ... негізі туралы мәселе күш қолдану және күш қолданамын
деп ... және ол ... ... ... орны, уақытына
байланысты іс жүзінде нақты зерттеуден өткізіліп ... ... ... тиісті секілді.
Қылмыстық жауаптылық түсінігінің анықтамасы және мазмұны қылмыс жасаған
тұлғаның қоғамдық қатынастарды бұзуынан туындаған жауаптылық мерзімінің
ұзақтығы ... ... ... мүмкін емес. Өкінішке орай, бұл
сұрақ төңірегінде ғалымдар түрліше пікірлер ... ... ... ... туындайтын уақыт қылмыс жасаған тұлғаны айыпкер
ретінде қылмыстық жауаптылыққа тартқан уақыттан басталады-, дейді, ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа тарту оның қылмысқа қатысы
бар екендігін және ... ... ... ... ... көрсетеді” [27, 23 б.]. Бұл пікірмен ... ... ... Н.А. ... т.б ... Біз ... алған мәселе бойынша
бұл жөнінде төмендегідей пікір айтқымыз келеді, күш ... ... ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстар көбінесе формальды
құрамды қылмыстар болып келеді, сондықтанда қылмыстық ... ... ... ... бастап, зардаптың туған-тумағанына қарамастан
туындауы керек.
Кейбір заңгер ғалымдардың пікірі бойынша, қылмыстық жауаптылық ... ... сот ... ... ... ... туындайды. “Қылмыстық
жауаптылық-, деп жазады Н.И. Загородников бұл ... ... ... ... іс ... ... жүзеге асыруы.
Қылмыстық жауаптылық мазмұнына жаза тағайындау мен оны орындау да кіреді”
[31, 39-40 б.]. ... және М.Х. ... ... оның ішінде қылмыстық жауап-тылықтың туындауын жаза
тағайындаумен байланыстырады [32, 44-45 б.]. ... ... ... осы ... қарсы пікірді А.А.Пионтковский айтады: ол
“Қылмыстық жауаптылық қылмыс жасалған уақыттан бастап туындайды,” деп ... Бұл ... ... қолдаймыз, өйткені қылмыстық жауаптылықтың
қылмыстық әрекетке ... жаза ... ... ... тіптен
де мүмкін емес, жаза тағайындалғаннан кейін қылмыс жасаушы тұлғада соттылық
пайда болып, ... өтеу ... ... ... ... ... ... қатынастан ажырату мүмкін емес, екеуі бірімен бірі тығыз
ажыраспас себепті байланыста, бірге ... ... ... ... ... ... туралы пікірде осы ... ... ... ... ... ... ... орнаған субъектлердің, яғни мемлекет пен тұлғаның құқықтары мен
міндеттерінің жиынтығы. ... ... ... ... тартылған
тұлғаларға жаза тағайындау кезіндегі есепке алынуға ... ... ... ... Қазіргі таңдағы жаза тағайындауда есепке алынатын мән-
жайдың ең маңыздыларының бірі- қылмыс жасау ... ... ... ... ... күш ... ... күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалатын қылмыстар үшін жауаптылық мәселесі қазіргі ... ... бірі ... ... жасаудағы күш қолдану әрекеті қылмыстың
объективтік жағының факультативті ... ... Күш ... ... ... маңызды рол атқармағанымен, қылмысқа жаза тағайындауда
есепке ... ... ... табылады. Өйткені күш қолдану немесе ... деп ... ... белгілі бір қатыгездік дәрежесімен заңмен
қорғалатын жеке тұлғаның денсаулығына, психикасына, өміріне және ... ... ... ... ... күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... күннен-күнге көбейіп келе жатқандығына
күнделікті қабылданап ... заң ... ... статистикалық
мәліметтер, айыптау қорытындылары, күш қолдану немесе күш қолданамын ... ... ... ... ... алу ... ... органдардың жасаған баяндамалары, бұқаралалық ақпарат құралдарының
материалдары, мониторингтер қорытындылары дәлел бола алады.
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... латентті қылмыстар қатарына жатады, өйткені олар
көбінесе куәлар жоқ ... ... ... ... шын ... дәлелденбей қалады да қылмыстық жауаптылық іске асырылмайды,
бірақта қылмыстық жауаптылық өз күшінде қала береді. Күш ... ... ... деп қорқыту арқылы қылмыс жасағандығы үшін жауаптылыққа тартуда
саралауды қажет ететін толып жатқан маңызды жақтар бар, ең ... ... ... ... ... тартуда жасалған әрекеттің
әлеуметтік-құқықтық бағасын беру және күш ... ... ... ... анықтау. Өйткені адамның бейімділігі, ... ... ... ... күш ... табылып, кінәнің дәрежесіне де ... ... ... қылмыстық жауаптылық дәрежесі жаза тағайындауда
негізгі факторлардың бірі ... ... ... ниеті мен қылмыстық
жауаптылық арасындағы ... ... ... ... ... ... Күш ... немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың түсінігі маңыздыда, ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады және
барлық күш ... ... ... қылмыстармен күрестегі өзекті
мәселелердің құрамына кіреді. Ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды
жүйелеу, топтау, қылмыстық қол сұғушылықтың бір тәсілмен жасалуында. ... ... ... ... ... ... күш ... немесе күш
қолданамын деп қорқыту тәсілін пайдалану белгісі ғана емес, сонымен ... да ... ... бар. Күш ... ... күш ... деп қорқыту
арқылы жасалатын қылмыстар ... және осы ... ... ... ... ... үшін, оларға тән ... және ... ... ... ... керек. Күш қолдану немесе күш ... ... ... ... ... ... ... жүргізу
үшін ең алдымен ол қылмыстарды қылмыстық заңда ... ... ... ... ... ол ... тән белгілерді анықтау керек.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың
жалпы белгілері болып ... ... ... Қол ... ... бірдейлігі. (жеке тұлғаның мүддесін
реттейтін қоғамдық қатынастар );
3. Объективтік жағын сипаттайтын әрекет ету тәсілінің бірдейлілігі (күш
қолдану немесе күш ... деп ... Күш ... ... ... жүзеге асырылуы
Қарастырып отырған әрекет міндетті түрде қоғамға қауіпті және ... және ... ... ... ... міндетті түрде
жазаға тартылуы керек. Бірақ күш қолдану немесе күш ... ... ... ... ... ең ... әрекеттің қылмыс-
тылығында. Мысалы, ... бір ... ... ... ... ... қағуы, физикалық зардап келтірмегендіктен және күш қолдану ниеті
болмағандықтан қылмыс болып ... ... ... ... ... мүлкін тартып алу мақсатында жүзеге асырылса, онда әрекет қылмыс болып
саналады. Сонымен қатар әрбір күш ... ... ... бір мүддеге қарсы
бағытталғанда ғана қылмыс болып табылады. Егер әрекет жеке тұлғаның ... одан да көп ... ... ... онда ... бағыты мен
мүдденің құндылығын есепке алады.Қылмыстық әрекетті саралаудағы бұл ереже
барлық уақытта ... ... қала ... ... ... ... құндылығына тікелей байланысты. Физикалық күш қолдану
жеке тұлғаға қасақаналықпен құқыққа ... ... тыс ... ... ... ... ету. Күш ... деп қорқыту -бұл тұлғаға күш
қолданып, зардап келтіремін деп алдын ала ... ... ... ... ... әдісі.Күш қолдану әдісін анықтағанда күш
қолдану ... ... ... ... ... маңызы жоқ.Күш қолдану
адамға барлық жағдайда бірдей зардап келтіре бермейді, мысалы, ... ... ... ... ... ... Сондықтанда күш қолдану әрекеті болды
деп түсіну үшін, ... ... ... жеке ... ... ... ... керек. Айта кету керек, күш қолданудың жиілігі, одан
туған зардап, күш қолдану үшін жасалған басқа да ... ... пен ... ... ... себепті байланыс әрекеттің қоғамға қауіптілік
дәрежесін көрсете отырып оны саралауда ерекше маңызға ие ... ... ... ... жасалуын, әрекеттің, саналы түрде жүзеге
асырылғандығы көрсетеді. Әрекеттің қоғамға ... ... ... және
тілей тұра айыпкер күш ... ... ... ... ... ... құрамды қылмысты күш ... ... ... ... ... ... жағдайларда аяқталған қылмыс
құрамының әлементтері күш қолдану арқылы ... ... ... ... ... зиян ... ... кісі өлімі болған жағдайда, қылмыс
жасаушының қылмыстық әрекет пен ... ... ... ... Күш ... ... жасалған қылмыстардағы күш қолдану белгісі
кең көлемді түсінікті білдіреді, маңыздысы ... күш ... мен ... деп қорқыту арқылы жүзеге асырылатындығында. Күш ... ... ... деп қорқыту әрекеті арқылы қылмыстың жүзеге асырылатындығы
немесе жауаптылықты ауырлататын ... ... де ... ... керектігі
заң нормаларындағы диспозицияларда де көрсетілуі мүмкін. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... тәсілі қылмыс
құрамы элементінің негізгі белгісі болмағанымен, оқиғаның өршіп ... ... ... атап ... ... арқылы жасалатын
қылмыс құрамындағы күш қолдану ... тар ... ... ... түсінігіндегі анықтамалар арасындағы алшақтық барлық күш қолдану
арқылы жасалатын қылмыстардың ... ... ... екі ... ... күш ... қылмыс құрамының элементі болып табылатын ... (күш ... ... күш қолданамын деп қорқыту);
2) күш қолданудың зардабы денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру немесе
кісі өлімі ... ... ... ... ... ... жасалатын қылмыстардың басқа да топтары бар, бірақ
ол топтардағы күш ... ... ... ... немесе “күш қолданамын деп
қорқыту” деген терминдерді қолданбайды, бірақ ол топтарда ішінара екі топқа
бөлінеді: бірінші ... күш ... ... ... ... арқылы
көрсетілетін қылмыстар кіреді (азаптау, ұрып соғу, ... ... ... ... ... альтернативті белгі болып табылады.
Келесі топқа әрекет немесе әрекет ету жағдайы арнайы белгі болып ... ... ... төрт ... ... ... құрамдары барлық күш
қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың жиынтығын ... ... ... ... ... кіретін күш қолдану арқылы жасалатын қылмыс құрамдары
жеке ... ... ... ... немесе келте құрамды қылмыстар
болып келеді және жоғарыда көрсетілген барлық белгілерге ие болады. Екінші
топқа кіретін ... ... ... ... ... барлық
белгілер бола бермейді.Атап айтқанда, күш ... ... ... ... ... ... үшін ... жасалған әрекеттен міндетті
түрде қылмыстық зардап туындауы ... ... ... ... ... ... арқылы жасалатын қылмыс құрамдарына (объектлердің біртектілігі, күш
қолдану әрекеттерінің бірдейлігі және ... ... ... ... үшінші, төртінші топқа енгізілген қылмыстарды жатқызуға
болады. Жоғарыдағы жағдай күш қолдану әрекетін тар мағынада түсіндірумен
тығыз ... ... ... ... ... ... және факультативті белгілерінің және терминдердің заңда қалай
түсіндір-ілгеніне еш қатысы жоқ. Күш қолдану ... ... күш ... арқылы арқылы жасалатын қылмыс топтары, қылмыс
құрамдары, жалпы белгілері бойынша біріктірілгенімен көлемі ... ... ... көрсетеді. Күш қолдану арқылы жасалатын ... ... ... ... жасауда күш қолдану әдісі нақты қолданылатын
және қылмысты саралауда күш қолдану ... ... ... міндетті,
алтернативті және факультативті белгісі болып табылатын қылмыстардың
сипттамасын ... Күш ... ... ... ... ... осы ... құрамдарының жалпы түсінігін ғылыми және тәжірибелік
мақсатта зерттеу жүргізудің алғы шарттары ... ... Күш ... ... қылмыс құрамдарының жалпы түсінігін заң жүзінде
көрсетілген ... ... және ... белгілерінің
жиынтығы ретінде зерттеу жүргізу арқылы жалпы ... беру – ... ... ... қылмыстармен күрес жүргізудегі өзекті ... ... ... ... ... заңдылықтың одан әрі нығайтылуын, қылмыспен күрес
жүргізуде жоғары тұрған сот ... күш ... ... ... ... дәл әрі ... сәйкес келетін нұсқаулар беруін, күш
қолдану арқылы жасалған қылмыстарды ... ... ... ... және қолданыстағы заң нормаларындағы
жіберілген ... дер ... ... ... ... ... жасалатын қылмыс құрамдарының жалпы ... ... заң ... ... оның ... ... талдау жасаумен
тікелей байланысты. Қолданыстағы заң нормаларында көрсетілген күш қолдану
арқылы жасалатын қылмыстар үшін ... ... жеке ... ... табылатын қоғамдық қатынастарды қорғау нормаларының жүйесімен тікелей
байланысты. Қылмыстық құқық теориясында жалпы күш ... ... ... ... ... ортақ өзекті мәселе бар, ол- осы қылмыстық
әрекеттердің ... ... ашу және ... үшін осы ... ... ... ... зерттеудің қажеттілігі. Денсаулыққа қасақана
зиян келтіру мен адам ... ... ... ... ... ... онда ... әрекеттен туған зардап қылмыстық зардап ... ма, егер ... ... ... ... әрекет күш
қолдану арқылы жасалды ма, қылмыс болып табыла ма? Зардап келтіруді құқыққа
қайшы деп тану, ... ... ... ... ... тыс ... дәлелдейді. Сондықтанда ондай әрекеттерден туған
қылмыс-тарды күш қолдану ... ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің діни салттарды уағыздайтын ... ... оны ... үшін ... зиян ... ... ... келісімдердің әлеуметтік критериилерден ... ... жоқ. Жеке ... ... ... тарту және
ол топтардың мүшелеріне күш ... ... ... ... қайшы
екендігін көрсетеді сондықтанда күш қолдану арқылы жасалған қылмыс болып
табылады. Адам ... ... ... ... және ... беру ... күш ... әрекеті болды деп тану үшін ... ... және ішкі ... ... ... керек.
Мұндай позиция дау тудыратыны сөзсіз, өйткені кейбір криминалистер
мұндай ... күш ... ... ... ... ... ал сот ... мұндай әрекеттер жеке тұлғаға және
оның меншігіне бағытталған дей ... күш ... ... жасалатын
қылмыстар қатарына жатқызу керек деп ... Күш ... ... ... ... мас, ... ... күйдегі адамдардың
киімдерін шешіндіріп алуды, егер ... бұл ... күш ... ... арқылы жасалған қылмыстар қатарына жатқызуға болмайды, өйткені
қылмыс жасаушы тұлғада қасақаналықпен ... зиян ... ... ... күш ... ... ... қылмыс қатарына жеке
тұлғаның мүддесін қорғайтын қоғамдық қатынастарға қол сұғу ... ... ... ... ... ... жатқызылатын,
жатқызылмайтындығына қарамастан жүзеге асырылатын қасақаналықпен жасалатын
күш қолдану әрекеттерін жатқызады (күш қолдану, күш қолдануға ... ... ... деп ... Бұл ... ... ... берілген анықтама
және осы анықтама арқылы күш ... ... ... ... ... да
қылмыстардан ажыратуға болады. Күш қолдану арқылы ... ... ... ... ... өз ... жеке ... құрайды, ондай
белгілер:
1)әрекеттің қоғамға қауіптілігі;
2)қылмыстың күш қолдану тәсілі арқылы жасалатындығы.
Бірінші белгі күш қолдану арқылы ... ... жеке ... ... зиян келтіру әрекетінен ажыратуға, ал екіншісі күш
қолдану тәсілінсіз ... ... ... ... ... ... ... ниетсіз зиян келтіру әрекеттің қоғамға қажеттілігінен
туындауы да мүмкін атап ... ... ... ... ... ... аса ... туған қорғану, физикалық немесе ... ... ... өкімді орындау, негізді тәуекелді жүзеге асыру
т.б. Аса ... ... ... ... ... және ... ... күш қолдану арқылы зиян келтіру қылмыскердің ... ... ... деп ... ... ... күш ... бар немесе жоқ екендігі, күш қолдану әрекетіне берілген анықтама-
мен тығыз ... ал күш ... ... ... ... жиынтығы берілген. Осы белгілердің біреуінің әрекетте болмауы
қылмыстың күш қолдану ... ... ... Күш ... анықтамада көрсетілгендей мазмұны мен сипатына қарай әртүрлі. Кей
жағдайларда оларды табу қиындыққа әкеліп соқтырады немесе ол ... ... ... ... да, қылмыстық әрекетті күш ... ... ... жатқызу немесе жатқызбау дау тудырады. Сондықтанда
жоғарыда келтірілген анықтамаға сәйкес күш қолдану әрекетінің ... ... ... ала ... ... ... жіктеуге болады деп
есептейміз:
1. Өзге ... ... ... ... әрекетіне жәбірленушінің
еріктілігі;
2. Адам тәніне ... ... ету ... ... ... ... ... жасаған кездегі жәбірлеушінің
психикалық жағдайы ;
4. Күш ... ... ең ... ... ... ... ... жасайтын әрекетіне жәбірленушінің
еріктілігі, қылмысты күш ... ... ... қылмыс қатарына жатқызу
немесе жатқызбау туралы сұрақтың шешімін ... ... ... атап
айтқанда адам өлтіру немесе ... ауыр зиян ... ... Адам тәніне қарсы әрекет ету сипаты- адамның сыртқы немесе ... әсер ету үшін ... ... психотропиялық және есірткілік
заттар күш ... ... ... ... ... ... даулы сұрақтарды қарау және шешу ... ... ... ... ... ... ... жәбірлеушінің психикалық
жағдайы – күш қолдану арқылы ... ... ... ... ... күш ... арқылы жасалған немесе басқа да қылмыс құрамдарынан
ажыратуға мүмкіндік береді, яғни, біріншіден: арнайы ережелердің бұзылуының
қорытын-дысы ... ... жеке ... жою және ... зардап бойынша; үшіншіден:әрекет арқылы қорлау бойынша.Күш қолдану
дәрежесінің ең төменгі шегі -әрекеттің күш ... ... ... күш
қолдану ниетінсіз жүзеге асқандығының сипаттамасын береді.Бұл мас, ұйқылы-
ояу немесе басқа да ессіз ... ... ... ... ... ... бостандығын шектеу әрекетінің табиғатын анықтауға мүмкіндік
береді.Қылмыстық құқық теориясында жәбірленушінің еркімен немесе сұрауы
бойынша оны ... ... ... ... ... табылады, ал жәбірленушінің
еркімен немесе сұрауы бойынша оның ... зиян ... ... ... ... бірі болып қалуда. Авторлардың бір тобы мұндай
әрекеттерді құқыққа қайшы деп ... ... бір тобы ... ... мақсатпен немесе ниетпен жәбірленушінің сұрауы бойынша немесе
еркімен жүзеге асырылғандықтан ... ... деп ... келіспейді. Бұл
сұрақтардың нақты жауабы, төмендегі келтірілген жағдайларға байланысты деп
тануға ... ... жеке бас ... Жәбірленушінің келісімімен еркінің ара қатынасына ;
3. Келтірілген зиянның ... ... ;
4. ... ... ... ... емес екендігін айғақтайтын
басқа да жағдайлардың болуы.
Психикалық аурумен, жан ... ... ... ... ... жан ... ... ауруға шалдыққандардың, ақыл
есі кемдердің тағы да ... ... ... ауру ... ... өздері есеп ... өз ... ... ... ... ... ... денсаулығына зиян келтіруге ерікті
түрде берген ... егер ол ... ... белгілі болса
заңдық күші болмай-ды. Сол сияқты бұл анықтама ... ... ... қабілеті болмағандықтан жасы он ... да ... ... ... зиян ... келісім
беруінің қылмыстық-құқықтық маңызы денсаулыққа келтірілетін ... ... ... келісімі бойынша денсаулығына жеңіл
зиян келтіру сұрағы-ның заңдық табиғаты онша көп дау ... ... ... ... қылмыс-тық әрекет болып саналмайды, сөйтіп жеке айыптау
бойынша қылмыстық іс ... ... ... ... қысқартылады.
Заң нормаларында денсаулыққа жеңіл зиян келтіру, әрекеттің белгілері
формалды болса да бар, ... ... ... ... ... қауіпті
емес деп танылады. Жәбірленушінің денсаулығына ауыр немесе өте ауыр зиян
келтіруге келісім ... ... ... қайшы емес деп ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылған жағдайлар бойынша кей жағдайларда ондай әрекеттер күш қолдану
арқылы жасалған ... деп ... да ... ... ... ... тұрғандықтан тез арада хирургиялық
операцияларды ... ... кей ... ... оның ... мен ... ... алу мүмкіндігін болдыр-майды,
мұндай жағдайдың соңы адам өліміне немесе денсаулыққа ауыр зиян ... ... ... ... ... ... танылмайды. Күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды жүйелі ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Топтастырудың себебі төмендегідей: ... ... ... екіншіден, барлығына ортақ және оларды бір-бірінен
ажыратуға мүмкіндік беретін ... ... ... олар ... ... ... қылмыстық жауаптылық туындайтын
нормалардың ... ... мен күш ... деп ... жасалатын қылмыстарды ғылыми тұрғыда ... ... ... ... суреттеуге негізделген. Жалпы, күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... тән ... ... ... ... да ... белгілер бар, атап айтқанда, ерекше
бөлімнің тарауларына ... ... ... ... сол
сияқты жекелеген күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... қылмыстарға тән белгілер.
Ерекше бөлім жүйесіндегі күш қолдану мен күш ... деп ... ... қылмыстар түсінігінің заңда көрсетілген барлық қылмыстық
әрекет ... еш ... жоқ. Бұл ... ... ... ... ... түсініктің жекелеген топтармен қылмыс түрлеріне қатысты
екендігін көруге болады. Күш ... мен күш ... деп ... ... ... топтарының да өздеріне тән жалпы белгілері
бар. Ол белгілер күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... ... ... бөлуге тікелей байланысты.
Қылмыстарды топтарға жіктеу: біріншіден; күш қолдану мен күш қолданамын деп
қорқыту арқылы ... ... ... ... ... шек қояды;
екіншіден; бір топқа жататын барлық қылмыстарға тән ... ... ... қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... түрі және ... ... құрамы өздеріне тиісті
қосымша белгілерімен суреттеледі, сөйтіп негізгі ... ... ... ... құрамының нақты анықтамасын береді. Белгілердің сандық
және сапалық анықтамалары қылмыстық әрекетті ... ... ... Орыс тілінде “классификация” сөзі “топтарға, кластарға, разрядқа”
бөлу деген мағынаны білдіреді [18, 271 б.]. Ал ... ... ... ... ... ... ... анықталған
біркелкі белгілеріне қарай не, құбылысты сапалық белгісіне қарай қатарға,
түрге, санатқа бөлу [33, 61-69 б.]. Бұл ... Г.А. ... ... ... ... қылмысты топтауға алғашқы көзге ғана, шын мәнінде заңның
топтауға еш қатысы жоқ” деп ... ... ... жөнінде бұдан гөрі
нақты әрі анығырақ ойды В.Н. Кудрявцев айтады: “қылмысты топтаудың ... ... бар: 1) ... қылмыстық әрекетіндегі белгілерді анықтау
процесі, 2) осы әрекеттің қортындысын шығару” [35, 7 б.]. ... ... ... ... ... ... ... Польшанның профессоры
И.Андреев өзінің “Қылмыстың белгілерін анықтау” атты монографиясында ... ... ... заң ... ... ... жиынтығын
логикалық ой жүзінде қабылдау болып табылады ”[36,23б]. С.В. ... ... ... ... ... отырып, оны үш кезеңге бөледі: “Алғашқы
кезеңде заңның нақты мазмұнын анықтап алу, қылмыс құрамына жан-жақты талдау
жасап оның ... ... адам ... ... қылмыстардан ажыратуға
мүмкіндік береді. Екінші кезеңде, адам өлтірудегі кінәнің нысанын ... ... ... ... Үшінші кезеңде, адам өлтірудегі қылмыстық
жауаптылықты ауырлататын мән-жайлардың бар-жоқтығы анықталып, қылмыстық заң
нормалары таңдалып ... [37, 7-8 б.]. ... ... ... ... ... ... қылмыстарды топтау тек әрекеттің
ғана қорытындысы емес, заңда көрсетілген бір-бірімен өзара байланысты
кезеңдердің даму ... ... ... деп өз ... Б.А.Куринов
қортындылайды [38, 67-68 б.]. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... екі ұғым бар, ... оның бірі
“бағалау” ал екіншісі “топтастыру” деген ... ... ... ... ала ... процесінен тұратындықтан, бағалауды топтастырудың
алғашқы кезеңі ретінде де қарастыруға болады. Жалпы бұл процесс ... ... ... ол ... күш ... жасалатын
қылмыстарды қылмыс емес әрекеттерден; күш ... ... ... ... көрсетілген күш қолданылып жасалатын қылмыс
құрамдарынан, сараланған қылмыс ... жай ... ... ... ... ... ... топтастыруда жоғарыда
келтірілген кезеңдердің барлығының бірдей болуы мүмкін ... Күш ... күш ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстарды топтастыру
процесі ... және ... ... ... ... оларды
топтастыруда көптеген қылмыс құрамдарын салыстыруға тура келеді. Сондықтан
да күш қолдану мен күш қолданамын деп ... күш ... ... жасалатын
қылмыстарды топтастыруда қателікті болдырмау үшін негізгі ... ... ... және ... ... ... белгілерінің мазмұнын
ашудың (мысалы, күш қолдану, қорқыту , қару-жарақ қолдану түсінігі) ұқсас
қылмыстарды бір-бірінен ... ... ... ... ... әрекеттерді бағалаудың маңызы қылмыстарды топтаудың алғашқы
кезеңінде ғана емес, сонымен қатар келесі кезеңдерінде де ... ... ... ... ғана күш ... мен күш ... деп қорқыту
арқылы жасалатын қылмыстарды жан-жақты топтастыруды, осы тәсіл ... ... заң ... ... ... ... ... жүзеге асыра аламыз. “Топтастырудың көптеген негіздерін
табуға болады, бірақ ... ... ... топтарының
өздеріне ғана тән ... ... ... ... ... беруге
мүдделі болу” [39, 101 б.]. Жалпы қылмыс ... күш ... мен ... деп ... ... жасалатын қылмыстар анағұрлым үлкен орын
алады.
Шын мәнінде күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... ... ... көрсетілмейді.
Біріншіден, күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... арнаулы графаларда емес, басқа қылмыс түрлерімен
бірге шектеулі түрде “өзге де ... ... ... ... күш ... мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған
тонау, бұзақылық жалпылама ... ... атап ... ... ... жай ... күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалған түрлерімен бірге бір графада. Сондықтан да, күш ... мен ... деп ... ... ... қылмыстардың салыстырмалы салмағын
анықтағанда, жоғарғыдағы келтірілген жағдайларға байланысты нақты көрсеткіш
анықталмай қалады. ... ... ... ... ... ... ... нормаларын топтаудың негізіне қарай отырып, қылмыстық ... ... ... осы ... ... қылмыс жасаушылардың
құрылымына сипаттама беруге мүмкіндік ... ... ... ... және халықтың денсаулығына қарсы қылмыстар-3/5, жеке
тұлғаларға қарсы ... ... ... қылмыстар-1/10, басқару
тәртібіне қарсы қылмыстар-1/30, өзге де қылмыс түрлері-1 %. Осы ... кету ... күш ... мен күш ... деп қорқытып, қоғамдық
қауіпсіздікке, қоғамдық тәртіпке және халықтың денсаулығына қарсы ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп
қорқытып бұзақылық жасағандар.Күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... заң ... ... қолданылуы
бұл қылмыстардың жиі жасалатындығын көрсетеді. Сондықтанда күш ... ... ... деп ... ... жасалатын қылмыстарды дұрыс топтастыру
әділ соттылықты жүзеге асыруға, алдын ала тергеуді заңға ... ... ... ... күш ... мен күш ... деп қорқыту
арқылы жасалған қылмыстар бойынша қозғалған 600 қылмыстық істе ... ... және ... ... ... нәтижесінде қылмыстық
әрекеттерді алдын ала тергеу және сот процесі кезінде дұрыс сараламағандық
байқалды. Соттардың жіберген қателіктерінің үлес ... 8 %, ал ... ... кезінде жіберілген қателік -12 % құрайды. Сот процесі ... ... ... жіберілген қателік жеке тұлғаларға ... ... ... %, меншікке қарсы қылмыстар бойынша-15,8 %,
басқару тәртібіне қарсы қылмыстар бойынша-11,4 %, қоғамдық тәртіпке қарсы
қылмыстар бойынша-6,7 %, ... ең көп ... ... ... жасалған
қылмыстар бойынша жіберіледі. Ал, жеке ... ... ... тәртіпке қарсы жасалатын қылмыстар бойынша жіберілетін қателіктер
көбіне қылмыстық әрекеттің субъективтік жағын саралауда ... [40, ... Ең ... ... ... ... ... бойынша көзге көрініп
тұрған қателіктердің ... ... ... ... заң ... ашық ... ... жасағандығын көруге болады. Мысалы,
Лямин деген азамат ҚР ... ... ... “ж” ... ... кезінде Минеевтің тамағына пышақ тығып алған, ... ... ... ауруханада қайтыс болған. Бұл жерде жәбірлеуші пышақпен
жарақатты тамағына салғанның өзі оның ... ... ... ... ... оның ... ҚР ҚК-нің 96-бабының 2-
тармағы “и” тармақшасы бойынша саралануы керек еді. ... ... ... ... 5-ші қылмыстық іс бойынша байқалып отырды. Зерттеу
нәтижесі бойынша жіберілген қателіктерді есепке ала ... бір ... заң ... пайдаланудың заңдылықтың сақталуындағы маңызын
дұрыс білмейтіндігін байқасақ, екінші ... сот ... ... күш
қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған қылмыстар бойынша
қолданылатын заң нормаларына өзгеріс ... ... ... білдік.
Әсіресе, күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... басқа қылмыстардан ажырату қажеттілігі туындағанда, күш
қолданып ... ... ... зиян ... ... ... ... заттарды пайдаланғанда.
Заң нормаларын пайдаланудағы осындай қателіктерді жою, қылмыспен ... ... ... бірі ... табылады, өйткені ең көп қателік
қасақаналықпен жасалатын адам өлтіруде және денсаулыққа ауыр зиян ... ... ... ... жағдайдың себебін тереңірек білу
үшін Жезқазған, ... және ... ... ... сұрақ-
жауап анкетасын толтыру арқылы тәжірибе жүргізуде төмендегі жағдайлар
анықталды: 1) ... және ... іс ... ... 2) ... ала ... мен сот жұмысындағы кемшіліктер.
Біріншіден, мән-жайды ауырлататын жағдайларсыз жасалған адам ... ... жаза ... 6 ... 15 ... ... ал денсаулыққа
қасақана ауыр зиян келтіру салдарынан абайсызда жәбірленушінің өліміне әкеп
соққан әрекеттер 5 жылдан 10 ... ... ... бас ... ... Осы сәйкессіздік іс жүзінде тергеушілердің мүддесіне
сәйкес келіп, абайсызда ... ... әкеп ... ... үшін ... ... жүргізу еш қиындық тудырмайды да, ... ... адам ... ... үшін ... ... құтылып
кетеді.
Екіншіден, денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру салдарынан абайсызда
жәбірленушінің өліміне әкеп соққан ... ... ... ... ... келтіруге себеп болған объективтік ... ... ала ... ... ... өте ... ... бұл қылмыс бір-
бірімен өзара тығыз байланысты екі ... ... ... қасақана денсаулыққа ауыр зиян келтіру және абайсызда кісі өлтіру.
Осының салдарынан кей кездері ҚР ... ... ... қозғалған
қылмыстық іс ҚР ҚК-нің 101 –бабына ... ... ... Бұл ... жүргізу заңдылығын бұзу болып табылады, мұның дәлелі ... ... ... ... ... нұсқауын келтіруге болады [42, 18 б.].
Күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... айырмашылық алдын ала тергеу, анықтау және сот
тергеуі бойынша-13,7 % құрайды, оның ішінде жеке ... ... ... %, ... қарсы қылмыстар-8%, басқару тәртібіне ... ... ... ... ... ... %. Заң ... дұрыс
қолданбай қылмыстық әрекеттерді саралауда соттардың жіберген ... ал ... ала ... ... жіберген қателіктері-82,9 %, ал
қылмыстық әрекеттерді саралауда сот органдарының ... ... ... ... ... ала тергеу органдарының жіберген
қателіктері-11,3 % құрайды. Алдын ала тергеу органдарының күш ... ... ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстарды саралауда жіберген
қателіктерінің үлес салмағы ... ... ... ... -17,0 ... ... жеке тұлғаларға қарсы қылмыстар-17,8 %, меншікке қарсы
қылмыстар-13,2 %, басқару ... ... ... %, қоғамдық
тәртіпке қарсы қылмыстар-18,3 % ... Айта ... бір жай ... ... ... ... қателік негізінен әрекеттерді дұрыс ... отыр [43]. ... ... ... күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... ... бір ғана ... ... сонымен бірге қылмыстық заңдарды
қолдануда тергеушілердің білім деңгейлерінің төмен екендігін көрсетеді.
Білім деңгейлерінің төмендігіне сыртқы жағдайлардың да ... бар, ... ... ... қолдану кезінде өз-өзіне сенімсіздігі, өйткені
теорияда келтірілген заң нормаларының күнделікті тәжірибемен сәйкессіздігі
салдарынан қылмыстық іс ... ... ... ... ... заң
нормаларының басқасын қолдануы. Бұл жағдайларды болдырмау үшін күрделі және
даулы сұрақтарды ... ... ... ... оны ... ... ... отыр.
Ендігі бір, бұл қылмыстарды жүйелеуге байланысты қызығушылық туғызатын
жағдай күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... қол ... ... сипаты, ол әрекет негізі бір
объектіге немесе екі объектіге бағытталуы мүмкін. Бір объектілі ... ... ... ... ... (ҚР ҚК-нің ерекше бөлімінің
бірінші тарауында көрсетілген) жатады. Екі объектілі деп, тек ... ... ... мүдделерін қорғайтын қоғамдық қатынастарға ғана емес,
басқа да объектіге қол сұғатын қылмыстық әрекеттерді ... Екі ... ... ... ... ... бірнеше немесе
объектілер жиынтығына қол сұғушылығында, мысалы; ... ... т.б. ... ... ... қылмыстар ерекше бөлімнің әртүрлі
тарауларында ... Бұл ... ... ... ... ... ... сипатталады.Қол сұғушылық белгісіне қарай екі
объектіге қарсы бағытталған қылмыстар тобын зерттеудің ... ... ... бар, ... бұл ... заңдық әдебиеттерде онша көп
мағлұматтар берілмеген [44, 12 б.]. Іс ... екі ... ... ... мен күш ... деп ... ... жасалатын қылмыстар саны көп
болғанымен,( жүзге жуық), ондай қылмыстық әрекеттер үшін ... күш ... мен күш ... деп ... ... ... жасағандары
үшін сотталғандардың статистика көрсеткіштеріне сүйенсек 4/5 құрайды.
Екі ... ... күш ... мен күш ... деп ... ... ... соттардың жіберетін қателіктері -15,5 %,
тергеушілердің ... ... % ... Екі объектілі
қылмыстарды саралаудың қиындығы, күш қолдану мен күш қолданамын деп ... әр ... заң ... ... ... ... сот және тергеу әрекеттері кезінде күш қолдану мен күш қолданамын
деп қорқыту арқылы ... ... ... ауыр және өте ауыр
зияндарды ... ... ... ... ... ... ... екі объектіге қарсы күш қолдану мен күш қолданамын
деп қорқыту арқылы денсаулыққа қасақана келтірілген ауыр зиян 52,8 ... оның ... ... ... ауыр зиян ... %, ... ауырлықтағы зиян келтіру-3,1 %, денсаулыққа ... ... ... %, ... ... да келтірілетін зияндар түрі-31,1 ... ... ... ... ... ... анықтауға
тиісті басты мәселе әрбір қылмыс құрамындағы күш қолдану мен күш ... ... ... ... ... ... бойынша өзекті мәселелердің бірі-қылмыс құрам-
дарының белгілерінің бір-біріне ұқсас болуы. Сондықтан да бұл ... ... мен күш ... деп ... ... ... қылмыс түрлерінің
әрқайсысының құрамы қарастырылмайды, керісінше барлық күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарға ... ... ... ... сұрақтар қарастырылады. Күш қолдану мен күш қолданамын деп
қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды ... ... ... ... жағдайлардан басқа жағдайларды қарастыру арқылы қылмыстардың
бұл түрінің өзгешелігін криминолгия ғылымы тұрғысынан да сипаттауға болады.
Атап ... ... ... күш ... мен күш ... ... арқылы жасалатын қылмыстар үш топқа бөлінеді: күш қолдану арқылы
жасалатын қылмыстар; күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... ... әрі күш ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстар.
Зерттеуге алынған қылмыстық істер (600 қылмыстық іс) бойынша бірінші топты-
87,3 %, ... ... %, ... ... -7,7 % ... ... маңызды шешім қабылдау үшін үшінші топқа жататын қылмыстар- 5,3
%, екінші топқа жататын қылмыстар-2,4 % роль ... ... күш ... күш ... деп ... ... жасалатын қылмыстардың басым
көпшілігі күш ... ... ... оның мазмұнын анықтаудың
маңызды зор екендігі көрініп тұр.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқытудың ... ... ... көрсетілген қылмыстар екі топқа жіктеледі: адам өмірі мен
денсаулығына қауіп келтіретін күш ... және күш ... ... ұштасқан және жеке тұлғалардың өмірі мен денсаулығына ешқандай
қауіп ... Бұл ... ... ... ... ... ... қатынастарды құрайды 63,1:36,9, яғни күш қолдану ... ... деп ... ... жасалатын қылмыстардың басым көпшілігінде
жеке тұлғаның өмірі мен ... ... ... ... ... күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту
әрекеті конструкциялық элемент ... ... ... ... ... жоғарыда келтірілген қатынас 42,6:57,4 болып өзгереді. Олай ... ... ... ... жеке ... ... мен денсаулығына
қауіп төндірмей күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... мен күш ... деп қорқыту жиілігін дәрежесіне қарай
бөлшектеп қарастыратын болсақ онда күш ... ... ... ... ... ... қарастыруға болар еді: өлтіремін немесе дене жарақатын
келтіремін деп қорқытумен ұштасқан; күш ... ... ... қолданамын
деп қорқытумен ұштасқан; қауіптілігі төмен дәрежеде күш ... ... ... ... ... ... бір-бірімен төмендегідей
сандық қатынастарды құрайды: 44,7:36, 9:18,4. Қорқытудың жиілік дәрежесін
анықтайтын роліне қарай қылмыстарды ... бұл ... ... ... ... болады 54, 6:40, 9:4,5. ... ... ... ... мен ... ... төндіретін қорқыту
қылмысты саралауда қылмыстық-құқықтық маңызға ие ... ... ... ... ... күш ... мен ... деп қорқыту арқылы жасалған қылмыстардың жартысынан көбі ... ... ... ... ... ... ... жасалған, атап
айтқанда, атыс қаруларын қолдану-2,6 %, суық қару қолдану-3,3 % және арнайы
дайындалған құралдар қолдану-94,1 %. Атыс ... және ... ... ... көбінесе бұзақылық, қарақшылық қылмыстарында орын алған.
26,6 % бұзақылықта арнайы дайындалған ... ... ... ... аса ... ... ... Зерттеуге алынған барлық
қылмыстардың 52,3 % қылмыстық әрекеттер атыс ... суық ... ... да ... дайындалған құралдарды пайдалану арқылы жүзеге
асырылғанымен, қылмыстық әрекеттерді саралауда ... ... ... ... жаза тағайындауда да ол жағдай ескерусіз қалған. ... суық ... және ... ... құралдарды қолдану
қылмыстық әрекеттің қоғамға қауіптілік ... ... ... ... да қылмыс құралдарының жоғарыда келтірілген түрлерін
қолдану арқылы қылмыс жасауды жаза тағайындауда жауаптылықты ауырлататын
мән-жай ... ... ... ... мен күш ... деп ... арқылы қылмыстарды басқа да
негіздер бойынша топтастыруға болады, ... күш ... мен ... деп қорқытудың мақсатына қарай, қылмыстық ... ... жасы мен ... ... қарай, қылмыстың ауырлық дәрежесіне
қарай, топтық объектілеріне қарай.
Қазіргі қолданыстағы қылмыстық заңның ерекше бөлімінде күш ... күш ... деп ... арқылы жүзеге асырылатын жүзге ... ... ... Атап ... ... түрлеріне қарай
ол қылмыстарды былайша жіктеуге болады:
-жеке адамдарға қарсы қылмыстар- 96 бап, 2-тармақ, ... 98 бап ... 102 бап 1 ... 103 бап ... “г” ... 107 бап 1 ... ... 1 тармақ; 112 бап; 113 бап 1 тармақ; 120 бап 1 ... 121 бап, ... 125 бап 2 ... ... 126 бап 2 ... ,“в”;
-отбасына және кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар- 131 бап 3
тармақ; 133 ... және ... ... ... мен ... ... 145бап 2 тармақ; 146 бап 2 тармақ “а”; 151 бап, 153 бап,
155 бап 2 ... пен ... ... ... ... 160 бап, 163
бап 1 тармақ, 164 бап 2 ... ... ... және ... ... бап, 168 бап 1 ... 170 бап, 172 бап1 ... қарсы қылмыстар- 178 бап 2 тармақ “а”, 179 бап 1 тармақ, 181
бап, 184 бап 1 тармақ, 184-1 1 ... 185 бап ... ... 186 ... ... ... ... бап 2 тармақ “в”, 226бап
1 тармақ;
-коммерциялық және өзге ұйымдардағы ... ... ... ... бап 1 ... 231 бап 4 тармақ “в”;
-қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстар- ... ... ... 234 бап 2 ... ... 237 бап, 238 бап 2 ... ... 239
бап 2 тармақ “в”, 240 бап 1 тармақ, 241 бап, 1 тармақ, 248 бап 1 ... бап 2 ... ... 255 бап 2 ... “в”, 257-бап;
-халықтың денсаулығына және адамгершілікке қарсы қылмыстар- 260 бап ... ... 261 бап 3 ... ... 270 бап 1 ... 274 бап, 275 бап ... “г” ... қылмыстар-287 бап,288 бап;
-мемлекеттік қызмет мүдделеріне қарсы қылмыстар-308 бап 4 ... бап 4 ... “а” ... тәртібіне қарсы қылмыстар-321 бап 1 тармақ, 327 бап 2 ... бап 2 ... ... және жазалардың орындалу тәртібіне қарсы қылмыстар-,
340 бап 1 тармақ, 341 бап 1 тармақ; 347 бап 1 ... 347-1 1 ... ... 2 ... 358 бап 2 ... ... бап 2,3 ... ;
-әскери қылмыстар-368 бап 1 тармақ, 369 бап 1 тармақ, 370 бап.
Сонымен, күш ... мен күш ... деп ... ... ... күрес жүргізуді ұйымдастыруда теориялық және практикалық
сұрақтардың шешімін табу үшін ... ... ... ... ... бар ... көзіміз жетті. Күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды ... ... ... ... ... табылады.
Жоғарыдағы айтылғанға қарағанда ... ... ... ... ... ... екендігі байқалады, оларды жүйелеу
әртүрлі белгілері бойынша болатындығында. Қорыта келе біздің ... ... ... ... ... ... ... сапасында қылмыстың
объектісі сипатын басшылыққа алған жөн деп санаймыз, нақтылы зерттеліп
отырған ... төрт ... ... ... ... еді.Ғылыми әдебиетте
қылмыс объектілерін көпшілік оқымыстылар үш, ал кейінгі ... әр ... ... ... ... жүр.Айтылып жүрген объектлер класын
функцияларына тоқталмай, ... ... ... ... ... ... дұрыс болар еді:
1. Негізгі объект
2. Қосымша объект
3. Алтернативті объект
4. Факультативті объект
Көрсетілген классификацияға жүгінсек, ... ... ... ... ... объектлер критериіне лайық төрт түрге қалыптастыруға
болар еді.
Жүйе бойынша бірінші топқа ... жеке ... ... ... Бұл ... ... ... ерекше бөлімінің бірінші тарауы
негізіндегі қылмыстар жатады.Бұл қылмыстар ... ... ... біреу-
негізі объект есебінде саналады, ол жеке адам ... ... ... ... кодекстің әртүрлі тарауларында
көрсетілген қылмыс құрамдары. Мәселен: кісі тонау (178 бап), ... бап), ... ... (181 бап) – негізгі объект болып меншік
қатынастары табылса, ал ... ... ... ... кепілге алу (234
бап), бандитизм (237 бап), теңіз қарақшылығы (240 баптар) - негізгі объект-
қоғам қауіпсіздігі мен тәртібі, ал адам ... ... ... билікті не
қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану (308 бап)-негізгі объект –мемлекеттік
қызмет мүддесі, ал ... ... ... сол ... сот ... ... ала ... жүзеге асырушы адамның өміріне қол сұғу ... сот ... ... ... ... ... ала ... жүргізуге
байланысты қорқыту немесе күш көрсету әрекеттері (341 бап), ... ... ... оны ... ... ... мәжбүр ету (368
бап), бастыққа қатысты күш ... ... (369 ... –сот әділеттілігі, әскери тәртіпті сақтау, қосымша объект-адам
тұлғасы.
Үшінші топқа-радиоактивті материалдарды ұрлау немесе қорқытып алу (248
бап),айналыстан ... ... ... ... шектелген заттардың
контрабандысы (250 бап), есірткі заттарды ... ... ... не ... алу (260 ... қылмыстың негізгі объектісі-
экономикалық қатынастар, ал альтернативті объект-адам ... ... ...... ... ... тәртіп, ал
адам тұлғасы факультативтік объект қатарында, сол ... 131, ... ... да осы ... ... ... ... жағдай кей жағдайларда нақтылы қылмыс құрамын бағалағанда
сот тәжірибесінде негізі объектіні қосымша объектімен орын алмастыруы болып
тұрады. ... ... ... ... алу,бандитизмге байланысты
қылмыстық істерде негізі объект ретінде адам тұлғасы (оның ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі болып саналады.
2 КҮШ ҚОЛДАНУ ... ... ... ... Күш ... ... жасалатын қылмыс құрамдарының объектілерінің
ерекшеліктері
Қоғам қайта құрылып, ізгіленіп, ... ... ... келе ... ... ... әлі де ... жағымсыз қылықтар орын
алуда, солардың ішінде ең қауіптісі күш қолдану мен күш ... ... ... ... ... санының азаймай сақталып қалуы. Соңғы
жылдары бұл қылмыстардың сандық жағына ғана емес, сапалық жағына да өзгеріс
енгендігі ... ... ... қатыгездік, қылмыс жасауға себепші
болған ... ... ... ... азаптау т.б. Күш қолдану мен
күш қолданамын деп қорқытудың шығу тегі әлі де толық дәлелденбегенімен, осы
тәсілдерді ... ... ... ... алу ... жүргізу
үшін, сол қылмыстық әрекеттер бағытталған объектінің ... ... ... ... қажет етеді.
Кез келген қылмыстық іс-әрекеттің мәнін ашу үшін ... ... ... ерекше. Әрбір істелген қылмыс белгілі бір объектіге ... ... оған ... бір зиян ... ... туғызады. Қылмыстық заң
нормасымен қорғалатын объектіге қылмыстың қол сұқпауы мүмкін ... да ... қол ... объектісін дұрыс анықтаудың
теориялық та, ... та ... ... Объектіні, затты және
жәбірленушіні қоғамға ... ... ... ... ашып ... маңызы зор,
ол қылмыстың құқықтық мәнін ашу, қоғамға қауіпті зардаптардың қоғамдық-
саяси ... ... заң ... ... шегін анықтау үшін
қажет және ол қылмысты дұрыс саралауға, оның жігін ажыратуға ... ... қол ... ... зерттеу жаңа қылмыстық заңдарды
шығаруда, қылмыстық-заң доктринасын жасауда жүзеге ... болу ... ... ... ... деп ... ... анықтай отырып,
қандай қылмыстың орын алғандығын анықтайды- алаяқтық немесе ... ... ... әлде ... да ... ... ... анықтаудың
маңызы, қылмыс жасаушының әрекеті қандай формада болса да заңмен ... ... ... қайшы келіп, қоғамға ... ... [44, 12 б.]. ... ... бойынша қылмыстың обектісі деп
қылмысты қол сұғушылықтан қылмыстық заң ... ... ... ... [17, 56 б.]. ... істелген қылмыс белгілі бір
жағдайларда ... ... зиян ... ... зиян ... ... ... да қылмыстық құқық ғылымы қорғалатын ... ... ... ... ... деп ... Қылмыстық
заңмен қол сұғушылықтан қорғалатын қатынастарға, адам мен ... ... мен ... мүдделері, қоғамдық тәртіп пен
қауіпсіздік, қоршаған орта, Қазақстан ... ... мен ... ... ... пен ... ... Мемлекетіміздің басты байлығы адам, оның ... ... жеке ... қарсы жасалған әрекеттер ең қауіпті қылмыстар
қатарына жатады. Әрекеттің қоғамға қауіптілік дәрежесі әр ... ... ол ... қол ... ... ... және әрекет ету
тәсіліне тікелей байланысты, соның ішінде жеке тұлғаға қарсы күш ... күш ... деп ... арқылы жасалған әрекет (күш қолданудың
тәсілі мен түріне қарай) оның өміріне, денсаулығына, бостандығына, ... ... ... күш ... мен күш ... деп ... итеріп құлату, байлап тастаумен байланысты болған жағдайда жеке
тұлғаның ... ... ... зиян келтіріледі. Жеке тұлғаның
денесіне әсер ету арқылы зардап келтіру, оған міндетті түрде күш ... ... ... [17, 29 б.]. Жеке ... ... ... қасақана қол сұғу арқылы - жеке тұлғаның денесіне ... оның ... ... ... әкеліп соғады. Міне, ... ... ... ... өзге ... денесіне оның еркінен тыс әсер
ету деп түсіну керектігі ... ... ... ... күш қолданамын деп қорқыту жағдайында денеге қол
сұғылмаушылықтан өзге, өміріне, денсаулығына, жыныстық жағдайына да ... ... ... ... ... кез келген дене жарақатын
салу мен адам өлтірудің объектісі- жеке тұлғаның денесіне қол ... ... Бұл ... А.А. ... ... ... зиян
келтіру, сол сияқты барлық күш қолдану мен күш қолданамын деп ... жеке ... ... қол ... ... ... Бұл пікір дұрыс емес сияқты, себебі, бас бостандығынан айыру,
денсаулыққа зиян келтіру немесе адам ... ... қол ... ... асуы мүмкін (мысалы, ... ... ... ... ... оған көп ... улы ... ішкізген т.б) яғни
ешқандай күш қолданбай-ақ. ... күш ... мен күш ... ... ... ... айырғанда, денсаулығына зиян келтіргенде,
зорлағанда, адам өлтіргенде міндетті түрде адам ... ... ... ... әсер етеді. Ал, ұрып-соғу, азаптау ... да күш ... ... жеке тұлғаның денсаулығы екендігі сөзсіз [17, 36
б.]. ... ... ... ... объектісі болып табылады, егер
оның организміне зардап келтірсе немесе ... ... ... организм өзінің қалыпты жағдайынан ауытқып тиісті функциясын атқару
мүмкіндігінен айырылса.Ұрып-соққанда, азаптағанда, ... да күш ... ... асырғанда, адамның денсаулығы төмендеп, не оған тікелей
қауіп төнбеуі де мүмкін, мұндай жағдайда ... ... ... ... деп ... дұрыс емес сияқты. Жеке тұлғаның ... ... ... ... онда ... әрекет үшін жауаптылыққа тарту дұрыс
емес. Бірақ, ҚР ҚК-нің 107, 112 баптарына сәйкес ... ... ... ... мұндай шешімдер заңсыз болып табылады. Ендеше ... ... ... ... ... қол сұғылады? Мұндай мүдде
жеке тұлғаның денесіне қол сұғылу болуы керек. Мысалы, кек алу ... үнін ... ... ... ... да үш ... ... асырғанда жеке тұлғаның денесіне қол ... Жеке ... қол сұғу жеке ... ... ... түрі болып табылады.
Қазіргі қолданылып ... ... ... жеке ... ... үшін жауаптылық тағайындауда, қол сұғылатын объектілер ретінде
жеке тұлғаның өмірі, денсаулығы, ар-намысы мен ... ... ... ... ... ... тізіміне жеке тұлғаның
денесіне қол сұғуды қосып, жеке тұлғаларға қарсы ... жеке ... ... ... ... және денесіне қол сұғуға
байланысты қылмыстар деп ... ... Жеке ... ... ... жеке ... ретінде бөліп алудың әлеуметтік маңызы
төмендегідей:
а) жеке тұлғаның денесіне қол сұғу ... ... ... ... күш ... әрекеттерін туғызады;
ә) жеке тұлғаның денесіне қол ... өз ... жеке ... деп
есептемесек, онда кейбір күш қолдану ... ... деп ... ... ... қол ... өз алдына жеке әлеуметтік маңызы бар: ол
өмірге, денсаулыққа, ар-ожданға зардап ... ... ... қол ... жүзеге асырылады және әр мүддеге жеке-жеке ықпал ... ... қол сұғу ... ... ... ... ... ұғымды білдіреді. Әрбір күш қолдану ... ... ... ... түсіндірмейді (ұрып-соғу, дене жарақатын салу,
өлтіру т.б.). Сондықтан да кейбір жағдайларда, күш ... ... ... ... қол ... ... ... әрекет бағытталған
объектінің түрін көрсету қажеттігі де туындайды. Мұндай жағдайда денеге қол
сұғу жағдайын анықтау соңына қалдырылады да, ... қол ... ... ... ... яғни, тікелей объект анықталады [17, 36 б.].
Соған қарамастан өмірге, денсаулыққа күш ... ... қол сұғу ... тәсілін пайдаланбай жүзеге асырылуы мүмкін емес. Жеке тұлғаның
денесіне қол ... күш ... ... ... болып табылады, бірақ
күш қолданудың барлығы бірдей қылмыс, барлығы бірдей жеке ... ... мен ... ... ... ... Жеке тұлғаға зардап
келтіру жәбірлеушінің негізгі мақсаты болғанымен, ... ... ... ... ... ... да ... бағытталғанын
кездестіруге болады, мысалы, тұрмыс ... кек алу ... ... мен өкімет өкіліне қарсы әрекет етіп қоғам мүлкін пайдаланып кету
жағдайындағы жасалған қылмысты ... ... ... ... ... қатынастардың бір тобына қол сұғуда, басқа
да қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... бұл ... ... ат үсті ... объектілердің өзара
қатынастарына, әрқайсысына жасалған әрекеттің қоғамға қауіптілік дәрежесіне
қарай қылмысты саралауға ... ... ... Бұл ... ... деп жазады: “Нақты бір қылмыстың объектісін зерттеуде
қылмыстық әрекет нақты қай объектіге бағытталған сол объектіге ғана ... ... да, қол ... басқа да объектілер назардан тыс ... ... ... ... ... ... объектіге келтірілген
зардап бойынша ғана сараланады” [45, 123 б.]. ... ... ... ... ... ... ... өзара ара
қатынасының теориялық және практикалық жағының маңызын ашып көрсеткен ... ... ... ... келтірілген зардап көлеміне
қарай саралауды ұсынды. Ол, әрбір қылмыстық ... ... ... ... ... әрекет бірнеше қоғамдық қатынастарға қарсы
бағытталады деп атап көрсеткен. Зардаптың ... ... ... ... оларды негізгі және қосымша объектіге ... ... 31 б.]. ... қосымша зардап болатындығын атап көрсеткенімен,
ол зардаптың қол сұғылатын объектіге қатысын ... ... оның ... ... ... ... объектіге келтірілетін зардаптың құрамдас
бөлігі. Осыдан ... көп ... ... ... проблемасы пайда болды.
Ол бойынша Б.С. Никифоров “Қылмысты саралау кезінде заң шығарушы ... ... ... ... ... ғана ... қосымша объектіге
де аударуы керек ”-, деп жазды [47, 4 б.]. Бұл жөнінде Е.А. ... ... ... қол ... арнайы объектіні үш түрге ... ... ... ... ... ... зардап келтірілген немесе зардап
келтіруге оқталған және қылмыстық заң ... ... ... алынған
объектілер жатады. Қосымша объект, негізгі объектіге қарсы әрекет еткен
кезде, ... ... ... ... ... ... ... арнайы қол
сұғуды мақсат етпеген объект. Факультативті объект, қылмыстық әрекет жүзеге
асқан ... ... ... ... ... зардап келтірілмеуі де мүмкін
қоғамдық қатынастардың жиынтығы. Сондықтанда қылмыстық әрекет ... ... ... ... ... ... объектілердің ішінен негізгі,
қосымша және факультативтік объектілерді ажыратып алу қажет.”
Объектілердің бұл жіктелуіне ... ... ... Н.И.
Коржановскийдің еңбектерінде толық қайта келтірілген, ал А.С. Михлиннің,
Е.А. Фесенконың және П.С. ... ... ... немесе жарым-
жартылай қабылданған. Бұл жіктеуді И.Велиев даулы деп есептейді, себебі
оның ойынша ... ... бір ... ... ... ... бөлу, соның арқасында оның элементтерін ... өз ... ... ... ... орын ... жіктеуде тұрақты емес
белгілер де болады, ол ... ... ... Сонымен қатар, заң
шығарушы позициясынан жеке қылмыстарда бірнеше объектілердің болмайтындығы
көрінеді.Объектілерді негізгі, қосымша және ... бөлу ... ... және ... бөлу қажеттілігі дәлелденген де. Негізгі
объектіге, бәрінен бұрын заң ... ... ... ... ... ... ... жатады. Қылмыс жасалған жағдайда міндетті
түрде ... ... ... ... ... ... ... негізгі
объект болып табылады. Бұл критерий қорқытып ... пен күш ... ... анықтауға едәуір мүмкіндік береді, соған қарай осы
қылмыс үшін ... ... ... ... ... ... ... қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалған қылмыс
туралы сөз ... ... күш ... мен күш қолданамын деп қорқытуды
қылмыстық мақсатқа жету құралы емес, қылмыс жасау ниетінің элементі ретінде
қарастыру ... [48, 51 б.]. Күш ... мен күш ... деп қорқыту
арқылы жасалатын қылмыстарда әрекет негізінен жеке тұлғаларға ... ... ол ... ... ... жеке адамның
дұрыс іс-қызметін қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... жеке ... қарсы күш
қолданып, күш қолданамын деп қорқытып жасалатын қылмыстарды ... ... ... ... адамның өміріне қарсы қылмыстар: адам өлтіру, жаңа туған сәбиді
анасының өлтіруі, жан күйзелісі жағдайында адам ... ... ... ... ... ... адам ... қылмыс жасаған адамды ұстау
кезінде, қажетті қорғану шаралардың ... шығу ... ... ... ... кісі ... ... өлтіруге дейін жеткізу;
-жеке адамдардың денсаулығына қарсы күш қолдану мен күш қолданамын деп
қорқыту арқылы ... ... ... ... ауыр ... денсаулыққа қасақана орташа ауырлықтағы зиян келтіру, денсаулыққа
қасақана жеңіл зиян келтіру, денсаулыққа жан ... ... ... ... ... ... шығу кезінде денсаулыққа ауыр зиян
келтіру, азаптау, денсаулыққа абайсызда зиян келтіру, ... ... ... ... пайдалану үшін адамдардың органдарын немесе тінін алуға
мәжбүр ету;
-жеке адамдардың бостандығына қарсы күш қолдану мен күш ... ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан заңсыз
айыру, психиатриялық стационарға заңсыз ... ... ... күш ... мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалатын жыныстық қылмыстар: зорлау, нәпсіқұмарлық сипаттағы күш ... ... ... ... ... өзге де іс-әрекеттерге мәжбүр
ету.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарда
жеке тұлға барлық ... ... ... ... ... бола
бермейді. Мысалы, қарулы бүлік, терроризм сияқты қылмыстарда қосымша объект
болып табылады. Қолданылып жүрген Қылмыстық кодексте күш ... мен ... деп ... ... жасалатын қылмыстарға басты назар аударылған,
бұл тәсілдерді қолдану ... ... ... ... ... ... ... Бұзақылық, тағылық сияқты қылмыстардың
арнайы объектісі қоғамдық ... пен ... ... ... ... болып жеке тұлғаның өмірі, денсаулығы табылады.
Е.А.Фролов “Қарулы бүлік, бұзақылық ... ... күш ... мен ... деп ... ... ... олардың жеке тұлғалардың
өміріне, денсаулығына қауіп төндіруі ... Бұл ... ... жеке
тұлғаға күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... негізгі рөл атқармағанымен, жаза тағайындауда әрекеттің
қоғамға қауіптілігін көрсетеді ” [49, 21 ... ... мен күш ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстарда
жеке тұлғаның өмірі, денсаулығы, қол сұғылмаушылығы арнайы ... ал ... мен күш ... деп ... ... жақтың факультативтік
белгісі болып табылады. Қорқыту сөзі ... ... ... ете отырып, өзі ойластырған әрекетке ... ... ... ... ... жан ... күйзеледі.
Қылмыстық істерді зерттеу ... ... ... ... өз өміріне, денсаулығына төнген ... ... ... М.Д. ... айтуынша: қорқыту адамда үрей
тудырады, жан дүниесін ... ... ... төтенше факторларға
қарсы туындаған реакция нерв жүйелерінің, жүректің, қан айналымының ырғақты
жұмысының бұзылуына әкеп соғады. Одан адамның ауруға шалдығуы ... ... ... ... [50, 186 б.].
Басқа қылмыстарда арнайы объект жеке тұлға емес, ... ... ... жағдайда, жеке тұлғаларға қатысты күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту қылмыстың ... ... ... ... ... ерекше рөл атқарады және күш қолдану мен күш қолданамын
деп қорқыту объективтік жақтың қажетті элементі болып табылады.Жеке ... ... ... ... жағдайда, күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту қылмыстың қоғамға қауіптілігін күшейтеді, ... рөл ... жаза ... есепке алынады.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқытудың барлық жағдайында бірдей
жеке тұлғаға зардап келтіріледі. Жеке тұлға ... ... мен күш ... ... ... ... қылмыс құрамының түріне қарай негізгі, қосымша,
факультативті объект болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... қосымша объект болғанда қауіптілігін ғана
көрсетіп қоймайды саралауда да рөл ... ... ... болған
жағдайда қоғамға қауіптілікпен қатар жаза тағайындауда да рөл ... ... ... күш ... ... ... ... байланыс
бар. Объект қылмыстың объективтік және субъективтік жағын анықтайды.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... объектілерін анықтауда ең алдымен қол сұғылған объект
қылмыстық заң ... ... ... ... ... болуы керек
[51, 29 б.]. ... ... ... ... ... ... [52, 100 б.]. Жаңа қылмыстық әрекеттерге байланысты туындайтын
қылмыстық жауаптылыққа сәйкес ... саны ... ... заң
нормаларына енгізілген өзгерістерге сәйкес азайып отыруы да ... заң ... ... ... ... ... ... құнды,
сондай-ақ, маңызды деп танылған қоғамдық қатынастар қорғалады [53, ... Кез ... күш ... мен күш ... деп ... ... жасалған
қылмыстардың объектісі өмірді, денсаулықты, денеге қол сұғылмаушылықты ... ... ... ... ... ... Ал, егер ... объектілі болса, онда басқа да қоғамдық қатынастарға қол сұғылады. Күш
қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ашу ... жасаушы жеке тұлғаның түсінігімен тікелей
байланысты.
Жеке тұлға түсінігі-күрделі, әрі көпжақты ... оның ... ... заң ... үшін ғана ... ... ... да ғылым салалары-
философия, социология, психология үшін де ... рөл ... [54, ... ... тұлғаның әлеуметтік маңызы сонда, өйткені ол, ... ... ... ... ... деп атап ... ... берген анықтамасында [55, 3т.3 б.]. Адам, оның ... ... ... сондай-ақ қоғамдық қатынастары бір-бірімен
өзара тығыз байланыста болады. Адамның барлық әрекеті өзін-өзі қамтамасыз
етуге, мүддесін қорғауға ... [56, 19 б.]. ... да, ... жеке ... мүддесіне байланысты барлық құқықтық қатынастарды дерлік
қорғауға ... Жеке ... ... ... ... күш ... жасалатын әрекеттерден қорғайтын қоғамдық қатынастар- күш қолдану
мен күш ... деп ... ... ... ... ... ал, әрбір мүддеге қатысты қоғамдық қатынастар- күш қолдану мен
күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың ... ... Күш ... мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... –адамның өмірі, денсаулығы т.б. болуы мүмкін
[57, 123 б.].
Күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... объектісі жөнінде А.А. Пионтковский былай деп жазады:
“арнайы объект көптеген қылмыстық ... ... ... қатынастар
болып табылмайды, ол тек қана қылмыс жасаушының әсер ететін заты ... ... б.]. ... ... ... ... баға беру ... емес, өйткені
қылмыстық заңда қылмыс заты мен ... ... ... бөлек-бөлек
түсінік береді, әрі әрекет тап осылай бағаланатын болса, онда ... ... ... дұрыс берілмейді, сондай-ақ, ерекше бөлімнің
жүйесінің бұзылуына ... ... деп ... бұл ... Л.Д. ... 38-41 ... ... мен күш қолданамын деп ... ... ... ... объектілерінің мазмұны заң нормаларының диспозициясында
қорқыту, күш қолданудың дәрежесіне қарай көрсетілген. Күш ... мен ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстардың арнайы объектісі
адамның өмірі, денсаулығы, денеге қол ... және ... ... ... деп ... жоғарыда келтірілген құндылықтардың
қауіпсіздігі болып табылады. Мысалы, өлтіремін ... ауыр дене ... деп ... ... ... адамның жеке қауіпсіздігін
қорғайтын қоғамдық қатынастар болып табылады [60, 18 б.]. Қорқыту арқылы
жасалған ... ... ... арнайы объектісін анықтау, кез келген
күш ... ... ... ... сияқты қылмыстық-құқықтық нормадағы
қорқытуды суреттеуге тікелей қатысты.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... қылмыстарда
жеке тұлғаның кез келген құндылығының қауіпсіздігін қорғайтын бір немесе
бірнеше қоғамдық ... қол ... ... ... ... ... ... қатынастардың ең құндысы болып табылады. Бұл қоғамдық
қатынастар ... ... ... қана ... ... ... ... да маңызды роль атқарады. Жеке тұлғалардың өміріне, денсаулығына,
бостандығына қарсы әрекеттер жасалып, қоғамдық қатынастар бұзылған жағдайда
жоғарыда келтірілген жеке ... ... ... ... ... табылады.
Егер күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту әрекеті арқылы жасалған
қылмыс екі ... ... онда ол тек қана ... ... ғана ... ... да қоғамдық қатынастарға қарсы бағытталады [59, 43-57 б.].
Мұндай құрамды қылмыстардағы объектілер бір-бірімен тығыз байланысты, егер
оның бірі жоқ ... онда ... ... екі объектілі болып табылмайды. Екі
объектілі құрамды ... ... ... өз ... жеке қоғамдық
қатынастарды құрайды, бұл қоғамдық қатынастардың әртүрлі де, біртекті де
болуы мүмкін. ... ... ... ... бар ... ... екі ... тек біреуіне ғана альтернативті түрде
келтіріледі. Кез келген күш ... мен күш ... деп ... ... ... ... ... қатынастар болғандықтан, қоғамдық
қатынастардың бұзылу механизмін ашу аса маңызды рөл атқарады. Бұл сұрақ
қоғамдық ... ... ... тікелей байланысты
болғанымен, қылмыстық құқық теориясында тереңірек зерттелмеген [60, 18 б.].
“Қоғамдық қатынастардың бұзылуының механизмін ... ... ... қатынастар құрамының қай бөлігі ... ... ... ... ... әдебиеттерде бұл сұраққа былайша жауап
берілген: “ кез келген қылмыстық әрекет ... ... жеке ... ... ... еңбектеріне зардап келтіреді ” [61, 90 б.]. Қоғамдық
қатынастардың бұзылуының механизмі жөніндегі В.К. ... ... ... ... баға бере отырып назар аударатын ... ... ... оның ... ... ... субъектілеріне
зардап келтіреді немесе мұны қоғамдық ... ... ... ... ... деп түсіну керек”-,деген пікірімен келісуге
болмайды. Бұл ... Н.И. ... ... де ... себебі ол былай деп жазады:
“Қоғамдық қатынас ең кемі екі жақтың ... ... ... не екі жақ ... не тек бір ... ... мүмкін. Екі жақтың
бірдей бір уақытта бір қоғамдық қатынасқа қол сұғуы мүмкін емес. ... ... ... тек бір ғана ... қатынастардың субъектісі
болады ” [62, 76 б.].
Бұл концепцияда қоғамдық қатынастардың субъектілерінің түсінігі мен
қылмыс субъектісінің түсінігінің орны ... ... Жеке ... жан-жақты болғандықтан жоғарыда ... ... ... ... ... ... бір ғана тұлға бір ... ... екі ... ... қамти алмайды. Ол түсініктердің
әрқайсысының өз алдына маңызы және ... бар: ... ... осы ... ... көрсетсе, қылмыс субъектісі-қылмыс
құрамының өз алдына жеке элементін көрсетеді. Жеке тұлғаның түсінігі түрлі
қоғамдық ... ... ... өз ... қылмыстық-құқықтық
маңызға ие болмайды, керісінше жеке тұлғаның кейбір ... ... ... ... қызығушылық туғызады. Заң ғылымының
теориясының ... бұл ... ... әрі ... ... мен ... ... мен түсініктеріне сәйкес ... ... үшін ... ... сұрақтың немесе терминнің
мазмұнын ашса жеткілікті.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... оның ішінде қылмыс объектісінің бұзылу
механизмін анықтауда қоғамдық қатынастарды бұзуға себепкер болған мүдде
маңызды рөл ... Бұл ... ... ... ... олардың
құқықтары мен мүдделеріне қарсы жасалған кез келген ... ... ... ... өзі, ... ... оның мүддесі және осыған
байланысты қоғамдық қатынастар болып табылады,”-дейді [63, 34 б.]. ... деп ... ол жеке ... ... мен ... қарсы
жасалатын қылмыстардың объектілерінің элементтері болып осы құқықтардың
иелері, жоғарыда ... ... ... ... табылады.
А.В.Кузнецовтың соңғы берген анықтамасымен келісуге болмайды, өйткені
қылмыстың субъектілері мен қоғамдық ... ... ... ... бұл ... әрқайсысысына жеке –жеке
түсінік беруге болады. Қоғамдық қатынастардың субъектілері мен қылмыстың
субъектілері арасында ... ... бар: ... қатынастардың
субъектілері арасындағы қатынас кемі екі субъекті арасында орнайды, сонымен
қатар бір қоғамдық ... ... ... ... қоғамдық
қатынастың субъектісі болуы мүмкін, ал қылмыс субъектісі бір немесе бірнеше
тұлға, барлығы біріге отырып қоғамдық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ал ... қатынастардың субъектілерінің
арасында қоғамдық қатынастардың бұзылуына ... ... ... бұзушылық
әрекеттер жоқтың қасы деуге болады.
Сонымен бірге қоғамдық ... ... ... объектілері
бола алмайды, өйткені олар заңды тұлғаларды құрайды. Қоғамдық қатынастар
қоғамдық мүдде түрінде көрініс алатындықтан қылмыстық ... ... ... қатынастардың субъектілеріне емес, керісінше қоғамдық ... ... ... ... ретінде бұзылған қоғамдық
қатынастардың механизмін анықтау үшін ... және ... ... ... ... ерекше.
2.2 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың ... ... ... ... қылмыстың объективтік жағын зерттеумен В.Н.
Кудрявцев, Г.В. Тимейко, Р.А. Левертова, В.В. Мальцев сынды заңгер ... Олар ... ... ... қылмыстың объективтік жағына
түрліше анықтамалар берді. Бұл туралы В.Н. ... ... деп ... ... жағы ... ... ... қайшы әрекет немесе
әрекетсіздікпен басталып қылмыстық зардаппен аяқталатын процесс” [46, 31
б.]. Шынында да, кез ... ... ... ... ... ... мүлік,
қоғамдық тәртіп т.б.) зардап келтіреді ... ... ... ... Атап айтқанда, қорқыту мен күш қолдану объектіге, яғни, жеке
тұлғаға зардап келтіру үшін жүзеге асырылады. ... ... ... ... қорқыту әрекеті мен зардаптың арасында тікелей байланыс бар,
бірақ әрекет пен зардаптың арасындағы себепті байланыс әр ... ... дәл келе ... ... мен күш қолданамын деп қорқыту әрекетін қылмыстық зардаппен
шатыстыруға болмайды [64, 171 б.]. ... ... ... бұл ... ... ... бар, атап айтқанда ... ... ... бір ... түсінігі жеке тұлғаның, заттың ішкі әлемінде
өзгеріс болуын талап етеді-, деп жазды Ф. Лист. Бұл өзгерісті біз ... деп ... ... ... ... ... ... құрамдас
бөлігі болып есептеледі” [65, 126 б.]. Әрекет пен қылмыстық зардап бір-
бірімен тығыз ... ... ... әрекеттен туындайды. Бірақ,
барлық жағдайда ... ... ... ... болмайды, ол
жөнінде Н.Ф.Кузнецова былай дейді: “Қылмыстық зардаптың түсінігі заңда
көрсетілмегенде, тек қана ... сол ... ... ... ғана ... ... ... Осыдан келіп қылмыстық зардап
көлемі анықталады. Сондықтанда ... пен ... ... ... бір-
бірінен айырмашылығы бар деп айтуымызға болады ” [66, 42-43 б.].
Әрекет- бұл адамның ерікті дене ... ... дене ... ... ... ... жеке тұлғаларды, жан-жануарларды
саналы түрде пайдаланып әрекет етуі. Әрекет бұл объектіге әсер ету ... ... ... ал, зардап әрекеттің қортындысы және ол әрекетке
тікелей байланысты [67, 57 б.]. Сондықтан да, заң ... ... ... ... көлемін, объектіге келтірілген қауіпті
есепке ала отырып қылмыстық жауаптылық туралы сөз ... [68, 41 ... ... ... зардап пен келтірілуі мүмкін зардап түсінігі ... ... [69, 110 б.]. ... ... ... ... болуы
қылмыстық әрекетке тиісті қасиет болғанымен, қауіп келтіру әрекеттің мүмкін
зардабы болып табылмайды. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... зардап келтірмейді. Объектіге қауіп
төндіргені үшін қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ендеше әрекеттің қоғамға қауіптілігі де объектінің
маңызына қарай ... ... ... жету үшін ... әсер ... ... құралдар мен тәсілдерді қолдануда объектінің
ерекшеліктерін есепке алу ... ... ... [70, 49 б.]. ... мен күш қолдану адам организміне ... ... ... күш ... мен күш ... деп ... ... зардап келтіру
қаупін туғызады немесе зардап келтіреді. Күш қолдану мен күш қолданамын деп
қорқытуда зардаптың болуы қылмыстық жауаптылыққа ... үшін ... ... жүріп бара жатқан автокөліктің есігінен итеріп жіберу, ... ... ... ешқандай зардаптың келмеуі де мүмкін. Сондықтан ... ... мен күш ... деп ... оның ... ... ... керек деген пікірді қостауға болмайды [71, 8 б.]. Қылмыстық зардап
тікелей әрекеттен де, ... де ... ... Кей ... қылмыстық зардаптың тууына жағдай жасайды. ... ... ... ... ... себепші болуы. Зардаптың туындауына
жәбірленушінің өзі немесе үшінші ... да ... ... ... ... ... ... жерге қою салдарынан ол жерде ойнап жүрген
балалардың біреуінің абайсызда ... ... ... ... ... 86 ... күш ... мен күш қолданамын деп қорқытудан денсаулыққа ауыр
зиян келтірумен адам өлтіру зардаптарын ... ... ... ... ... ... екінші бір адамға қарсы әрекет ету ... ... ... жүзеге асырылады [73, 61 б.]. Күш ... мен ... деп ... ... ... ... бір-бірімен сәйкес емес
деп танығанмен, күш қолданумен қорқытудың жеке тұлғаға ... ... ... ұмытпаған жөн. Сондай-ақ, егер күш қолдану мен күш
қолданамын деп ... ... ... зардап туса, жасалған
әрекеттің қоғамға қауіптілігінің бағасын берерде қылмыс жасаудың бұл ... ... ... ... есептеледі. Сондықтан да, күш
қолдану мен күш ... деп ... ... сөз ... біз ең ... ... ... содан кейін барып туындаған ... ... ... қарап, күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... асырылғандығын анықтаймыз. Осыдан келіп,“есірткі
заттарды немесе жүйкеге әсер ететін заттарды тұтынуға көндіру” күш ... бола ма?-, ... ... ... ... [74, 174 б.]. Бұл жөнінде
сот тәжірибесінде де, заңдық әдебиеттерде де бірыңғай ... ... 146 б.]. Л.Д. ... ... әсер ететін заттарды адамның өз
еркінен тыс беру ... ... ... ... ... күш ... ... өйткені оның салдарынан адамның организміне қауіпті зардап
келтіріледі” [76, 20 б.]. ... ... ... ... әсер
ететін заттар адамға әр түрлі әсер етуі мүмкін, бір ... адам ... ... бір ... өліп ... де мүмкін. Сонымен қатар, жүйкеге
әсер ... ... ... ... әсер ... жалпы адамға
физиологиялық өзгеріс келтірмеуі де мүмкін, сондықтан да бұл әрекетті күш
қолдану деп ... тек ... әсер ету деп тану ... [77, 9 ... ... Г.А.Левицкий, В.А.
Владимиров және басқалар жүйкеге әсер ететін заттарды адамның еркінен ... күш ... деп ... [78, 322 б.]. Бұл ... ... де ... ... Мысалы, Жезқазған қалалық сот
процесінде, ҚР ҚК-нің 261 бабының 2 ... ... ... “в” ... ... деп танылған О.Н.Обаничев қалада қылмыстық ... Ол ... ... ... жасау құралы ретінде ұйқы
келтіретін “барбамил” және “нембутал” дәрілерін ... ... ... алып, қолданған. Обаничев қылмыстық топтың басқа да мүшелерінің
көмегімен 0,5 г. ұйықтататын ... ... ... суға ... езіп,
арнайы пробиркаларға құйып, топ ... ... Топ ... ... ... ... ... таныстарымен
ішімдік ішкен кезде көрсетпей олардың стакандарына пробиркадағы ертіндіден
тамызған. Нәтижесінде ессіз ... ... ... ... ... киім-кешектерін алып кетіп отырған. Осындай жолмен олар барлығы
он бір қылмыстық әрекет жасаған.Сот олардың әрекеттерін ... ... ... олар ... ... ... ала ... жасаған, келіскен,
ұйқы келтіретін дәрілерді қылмыс құралы ретінде пайдаланған [79, 15 ... ... ... қылмыс тіпті басқаша сараланған. Айыпкер
Евдокимов және оның сыбайластары азаматтардың жеке ... ... ... ... топ ... ... жасау тәсілі ретінде
тез және өте қатты әсер ететін ұйқы келтіретін ертінділерді пайдаланған, ол
улы ертінділер “астматол” атты дәріні езіп ... ... ... ол ... ... ... Ессіз күйге енген жәбірленушілердің
жеке мүліктерін ... алып ... ... ала ... ... бұл ... ... ҚР ҚК-ның 261-бабының 2-тармағы “а”, “в” тармақшалары
бойынша сараланған. Сот сот тергеуі кезінде ... ... ... ... ... қылмыстық әрекет дұрыс сараланбаған деп есептеп,
қылмыс жасаушылардың әрекетін ҚР ... ... ... және ... 1 ... ... саралаған [80, 73 б.].
Кейбір заң әдебиеттерінде мөлшерден тыс ішімдік ішкізу де күш ... ... ... Ол жөнінде Ю.А. Ткачевский былай деп жазады: “Күш
қолдану әрекеті жария түрде жүзеге аса ма, әлде ... ... ... ... ол ... маңызды емес. Ең бастысы жүйкеге әсер ететін заттар беру
арқылы ұйықтату немесе ішімдікті мөлшерден тыс көп ... мас ... ... ... жеке ... ие ... адамның қол-аяғын байлап тастау
немесе басқа бөлмеге қамап тастау арқылы жеке мүлкіне ие болу ... ... және ... ... ең қауіпті тәсілі ” [81, 16 б.].
Өзге зерттеушілер тобы ... ... бұл ... күш қолдану деп
танымайды. Жүйкеге әсер ететін заттар беру, ... мас ... ... ... ... бұл ... ... мақсатын қойып жасалған әрекет деп саралайды.
Бұл жөнінде, Г.А. Кригер былай деп атап ... ... ... жеке ... ... ... мас ... келтіріп оның
қарауындағы немесе билігіндегі затты алу, қарақшылық ... ... ... [82, 132 б.]. ... көп ішімдік ішкізу күш қолдану болып
табылмайды, өйткені ол ... өз ... ... Бұл ... жауабын
зерттеумен айналысып жүрген біраз ғалымдар бұл ... ... ... ... ... ... адамды дәрменсіз күйге келтіреді, тіптен
ішімдік ішкізу белгілі бір ... де ... ... ... ( жеке
мүлкіне ие болу, зорлау т.б.)”-, деп жазады [76, 85 б.]. Әрине бұл пікір ... ... ... өз ... ... күш ... деп саралау
біздіңше мүмкін емес сияқты.
Зерттеуге алынған қылмыстық істердің бірде біреуінде ... ... ... ... күйге келтіріп, оның жеке мүліктерін алу, күш
қолдану тәсілін қолдану арқылы жасалған деп сараланбаған, ... тек ... қана ... ... ... ... Егоровпен танысып, онда көп
ақша бар екендігін байқаған соң, ақшаға ие болу ... оған ... ... Егоров көп мөлшерде ішімдік ішіп мас болған кезінде, оны
Кеңгір өзенінің ... алып ... ... ... ... оның ақшасын
алып, қылмысты жасыру мақсатында суға тұншығып өледі деп есептеп, ... ... ... ... Егоровты балықшылар құтқарған. Сот Королевтың
әрекетін “ұрлық ” және “ адам өлтіруге оқталу” деп саралаған [81, 16 б.].
Сот ... ... ... ... тыс ... күш ... мен
күш қолданамын деп қорқыту арқылы мәжбүрлеу әрекеттері де кездеседі. Мұндай
жағдайда (жәбірленушіні ұстап тұрып аузына арақ құю) ... ... ... өзіне немесе жақындарына зардап келтіремін
деп) қорқыту, ... күш ... ... деп ... ... жүйкеге әсер ететін заттарды жәбірленушінің еркінен тыс қолдану
(жүйкеге әсер ... зат ... ... жәбірленушінің дем алу органын жабу
арқылы) да күш қолдану деп саралану керек. ... ... ... ... күш ... ... ... ерекшелігіне
байланысты. Жоғарыда келтірілген мысалдарда ішімдік ішкізу немесе жүйкеге
әсер ететін заттарды қолдану оның еркіне және ... қол ... ... ... ... ... әсер ... заттар мен ішімдікті
алдау арқылы өз еркімен қолданса, онда күш ... ... деп ... әсер ... ... ... ... ішудің жай ішімдік ішуден
еш айырмашылығы жоқ, ... да, ... ... жету ... ... ішкізу күш қолдануға жатады деп ... ... әсер ... ... ... ... ... процесі күш қолдану
болып табылмайды, өйткені бұл жерде мақсат ... ... ... ... бұл- ... ... беру, адастыру, белгілі шындықты ... ... ... қарсы зардап келтіретін әрекет
жасауы.Алдау немесе сеніміне кіру тәсілдерін қолданып қылмыс ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілігі анағұрлым азырақ.
Бұл жөнінде Н.И.Панов: ... ... ... ... жеке ... қол сұғу ... оның ... қарсы әрекет ету, сөйтіп
жәбірленушінің қарсылығын тудыру ... ... ... ... ... келтіретін тәсілдердің ішіндегі ең жеңілі -,”деп жазады
[83, 15 б.]. Шынында да, күш қолдану мен күш ... деп ... ... өз әрекетін жәбірлеушіге ... аса ... ... оның ... ... тастап, өз билігін орнатуға тырысады.
Жүйкеге әсер ететін заттар қолданып жасалған ... күш ... ... ҚР ... ... 4 ... 1996 жылы ... “Тонау мен
қарақшылық жөніндегі істерді шешу жөніндегі соттардың тәжірибесі ... ... да ... ... бере ... онда ... ... мен
денсаулығына әсер ететін есірткі заттарды немесе жүйкеге әсер ... ... ... ... ... ... ... келтіру арқылы жасалған
қоғамға қауіпті әрекет қарақшылық болып табылады, ал ... ... ... ... ... әсер ететін заттар адамның денсаулығы мен
өміріне елеулі қауіп төндірмесе, онда ол күш қолдану арқылы жасалған ... ... ... ... ... керек делінген.” Бұл жерде есірткі
заттары мен жүйкеге әсер ететін заттарды ... ... беру ... шешілмеген, өйткені бұл заттарды күш қолдану мен күш қолданамын деп
қорқыта отырып беру, ... ... беру ... туралы ешбір сөз айтылмаған.
Мұндай әрекеттерді саралау жоғарыда келтірілген заттарды бергендігіне қарай
емес оны ... ... ... ... ... Егер, бұл заттар
адамның денесіне қол сұғушылық арқылы жүзеге асырылса, онда адамның еркінен
тыс күш қолданған болып есептеледі, ал егер ... ... әсер ... ... ... онда психикалық күш қолдану болып есептеледі.
Бұл туралы пікір айтқан Л.Д.Гаухман былай дейді: ... ... ... ... жүйкеге әсер ететін басқа да заттар беру
арқылы дәрменсіз күйге ... ... ... онда оның ... ... ... ... күйін пайдаланып жыныстық қатынас жасау
болып сараланады” [76, 85 б.]. ҚР ... 120, ... ... үш ... әдісі келтірілген .Қылмыс құрамына берілген анықтамада
қылмыстың күш ... ... оны ... ... ... не
жәбірленушінің дәрменсіз күйін пайдалану арқылы жәбірленушімен ... ... күш ... зорлау қатарында саралануы керек. Бұндай ұғым
көрсетілген баптардың аттарынан туатын ұғым.
Міне, осыдан ... кез ... ... күш ... ... жүзеге
асырылатынын көруге болады. Бұл пікірді дәлелдеу үшін ... ... ... ... 5 ... ... “Зорлауды саралау бойынша сот іс
тәжірибесі туралы” қаулысына жүгінуге ... ... ... ... дәрменсіз күйін пайдаланып жүзеге асырды деп саралау ... кім ... ... ... ... өзі ме, ... біреу ме (мысалы, ішімдік ішкізді, есірткі қолдандырды, ... ... ... т.б) ... рөл атқармайды.” Бұл жөнінде басқа да
пікірлер қалыптасқан, көптеген авторлардың ... ... ... ... ... беру күш ... ... жүзеге асырылады, өйткені тек
әрекеттің заңсыздығы ғана емес, одан туындайтын зардаптың ... ... ... өте ... біледі. Сонымен бірге, біз, күш қолдануды екінші
бір адамның өміріне, денсаулығына қол сұғу ... ... ... ... ... ғана ... ... қылмыстық зардаптың тууына әсерін тигізетін
себепті байланыс ретінде қарастыруға тырыстық [84, 19 ... әсер ... ... беру әрекеттеріне жүйкеге әсер ететін
заттарды ішімдікке ... ... өз ... ... ... ішкізу де
жатады. Мұндай жағдайларда қылмыстық зардап көбінесе араға біршама уақыт
салып барып туындайды.Бұл пікірді Л.Д. ... да ... күш ... зардаппен әрқашанда бірдей салыстыра беруге болмайды дейді, сөйте
тұра жүйкеге әсер ететін ... беру күш ... ... табылады деп
көрсетеді. Бұл сияқты күш қолдану әрекетінің ... ... ... зардап келтіріле бермейді. РСФСР Жоғарғы Сотының Пленумының
1966 жылғы 22 ... ... мен ... жөніндегі істерді шешу
жөніндегі соттардың тәжірибесі туралы” №31 қаулысында “Адамның өмірі мен
денсаулығына ... күш ... деп, ... ... ... зиян келтіруді немесе зиян келтіремін деп қорқытуды айтады”-, ... ... Тура ... ... СССР Жоғарғы Сотының Пленумының
1986 жылғы 5 қыркүйектегі “Жеке тұлғаларға қарсы қылмыстарды шешу ... ... ... (5 п) №11 қаулысында да келтірген. “Жәбірленушінің
денсаулығының бұзылуына немесе ... ... ... ... ... ... немесе орташа ауырлықтағы дене жарақатын келтіру әрекеті, сол
сияқты ... да ... ... мен ... ... келтіру қаупін
туғызатын өзге де әрекеттер күш қолдану әрекеті болып табылады” [85].
Сонымен, күш ... мен күш ... деп ... ... денсаулығына зардап келтірілуі де келтірілмеуі де мүмкін.
Біздің пікіріміз бойынша жоғарыда ... ... ең ... ... әрекетке, содан кейін барып зардапқа аудару керек. Әрекетке қарап
күш ... баға ... ... ... күш ... қауіптілігі
жәбірлеушінің әрекетінің бағытына байланысты. Объективтік жағынан алғанда
күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... күш қолдану тәсілі. Орыс криминалисті Н.А.Неклюдов, ... ... ... ... ... ... қарсы зардап келтіру
мақсатында жұмсайды”-, деп атап көрсетсе, осы анықтамының дәлелі ... март 1993 ... ... Заңдар жинағында күш қолдану ұғымына анықтама
беруде “күш қолдану тек қана жеке ... ... ... ... атап ... ” [86, 41 б.].
Сот тәжірибесін зерттей отырып, кейбір соттардың қылмыстық істерді
саралауда қателік жібергендерін көруге ... атап ... ... күш
жұмсау мен физикалық күш қолдануды ажыратуда. Мысалы, 1960 жылы шыққан
РСФСР-дың Қылмыстық ... ... көп ... ... ... жүзеге асырылады. Тергеу және соттық тәжірибеде ... ... күш ... ... ... ... ... деп көрсетеді, ал
шын мәнінде қылмыскер күш жұмсау жәбірленушінің мүлкін тартып алу әдісі
болғандықтан , бұл ... ... ... күш қолданды деу де орынсыз
деп түсіну керек.” Бұл жерде жеке мүлікті тартып алу мақсатында ... ... рөл ... ... ... ... ... тікелей
мүлік иесіне, яғни, жәбірленушіге бағыттайды, сөйтіп оның денсаулығына зиян
келтіру арқылы алдына қойған мақсатына ... ... мен күш ... деп ... ... ... әсер
ету немесе әсер ету қаупін туғызуды ... Әсер ету ... ... ... ... ... денсаулығына зиян келтірілмейді,
мысалы, ұрмақ болған қимылын ... ... ... жалтарып кетіп,
немесе қарсы әрекет етіп жәбірлеушінің мақсаты жүзеге аспай қалуы ... ... ... ... ... келе жатқан тағы бір жай,
ол өкімет өкіліне қарсы күш ... ... ... жағдайын саралау
мәселесі. Зерттеушілердің бір тобы бұл ... күш ... ... деп ... ... бір ... күш қолдану әрекеті ... ... ... ... ... өкімет өкілінің
жұмысына кедергі келтіру ... ... ... ... немесе
ұрып-соғудың бір формасы ретінде қарастыру керек деп түсіндіреді [87, ... Ал, ... ... ... ... ... ... кезінде, ол
қашып ұстатпай кету мақсатында аяғын жан-жаққа сермеп тебе бастайды, мұндай
жағдайда оның аяғы ... ... ... тисе де, ... де әрекетті
өкімет өкіліне қарсы күш қолдану”-, деп ... ... ... [88, 27 б.].
Біздің ойымызша, мұндай жағдайды әрекет етуші айыпкердің ... ... ... ... жөн. ... ол аяқ пен ... оңды-солды сермеп жеке
тұлғаны нақты ұруға ұмтылыс жасаса, онда оның бұл ... ... ... күш ... деп ... ... егер, ұстауды жүзеге асырмақшы болған өкімет өкілін тек қана шошыту
үшін әрекет етсе, мұндай әрекетті қорқыту деп ... жөн. ... ... ... денесіне әсер етудің екі түрлі формасы: ... дене ... ... әсер ету ... ұру, аяқпен тебу, қолын
бұрау, ... т.б), ... ... ... ... ... ... тұншықтыру, балтамен шабу, пышақ салу т.б.) ... ... ... сүздіру) немесе басқа адамдардың дене күшін ... ... емес ... ... толмағандардың). Күш қолданылды деп танылады,
егер, жәбірлеуші жәбірленушіге зардап келтіру мақсатында тікелей өзінің
дене ... ... оған қоса ... да ... ... әсер етсе.
Айта кеткен жөн, жоғарыда келтірілген ҚР ... 120,121 ... ... ... ... ... ... жағдайға
келтіруді бағалау ерекше жағдай.Сондықтанда бұл қылмыстардың құрамдарында
кінәлінің әрекетінің ... ... ... ... сипатындағы күш қолдану) біреудің мүлкін ұрлау
қылмыстары сияқты емес, ... ... ... деп ... Күш ... арқылы жасалатын қылмыстардың субъективтік жағының
белгілері
Қоғамның дамуы, ізгіленіп алға ... даму ... жеке ... ... және ... ... жақсарған тұста, ... ... ... ... ... бірі күш ... мен ... деп қорқыту арқылы қылмыс жасаудың азаймай тұрғандығы. Бұрынғыға
қарағанда, күш қолдану мен күш ... деп ... ... жасалатын
қылмыстық әрекеттердің саны ғана емес, сапалық жағы да ... ... ... ... етіп ... азап көрсету сияқты
әрекеттердің саны көбейді. Жоғарыда көрсетілген әрекеттердің шығу ... ... ... ... осы ... ... мүмкіндіктері толықтай жолға қойылмай отыр [89, 91 б.].
Сондықтанда, күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... ... ... үшін, осы тәсілді қолданып қылмыс
жасаушы тұлғаның қылмыстық зардапқа деген ішкі ... ... ... ... ... ... күш ... әр түрлі жағдайларға байланысты
жалпы және арнайы механизмін анықтау, ... ... ... ... және ... шараларын белгілеу. Қылмыстың субъективтік жағын
сипаттайтын белгілерді толық және ... ... ... ... ... және сол қылмысты жасаған адамның қоғамға қауіптілік
дәрежесін анықтаудың, ... ... ... ... ... ... ... яғни қоғамға қауіпті әрекеттің қажетті
белгісі-дейді И.Борчашвили. Оның ... ... ... берілген баға, ол
жасалғаннан кейінгі қылмыстық салдар. Сонымен ... ... жақ ... ... ... ... ... байланыс оларға берілген бағаның
сәйкестілігімен бітпейді. Бұл ... ... ... ... ... нақты мазмұнын анықтауда, осы ... ... ... айқындауда елеулі рөл атқарады. Кез келген әрекеттің
оны жасаған адамның санасында бастамасы болады ” [90, 125 ... ... ... ... күш ... мен күш ... ... арқылы жасалатын қылмыстардың субъективтік жағы-кінә, ниет, мақсат
және эмоция. Кінә-қылмыс элементі. Ол кез ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Кінә болмаса қылмыстық ... ... ... кінә ... оның ... ... [91, 13 б.]. ... ойымызша, заңға қайшылық қоғамға қауіптілікті
көрсетеді. Сондықтан кез келген заңға қайшы әрекет қоғамға қауіпті ... ... күш ... мен күш ... деп ... ... мойындауы, оның санасына қол сұғушылықтың нақты және құқықтық
жақтарының бейнеленуі арқылы ... ... ... ... Қол ... жасайтын адам күш қолдану мен күш ... ... ... ... ... ... және оның затын ұғынады,
ой-өрісінен өткізеді. Бұл ... ... ... ... оның ... және қылмыс затын тікелей ұғынуға болатындығымен түсіндіріледі;
соған байланысты ... ... ... ... ... қорқытып алушылық пен күш ... осы ... ... ... ... ... түсінуді қамтиды [92, 77
б.]. Кінәнің шын мазмұнын, нақты формасын және ... ... ... ... ... ... деп ... шартты түрде соттау, шартты
түрде мерзімінен бұрын босату, ... ... ... ... ... ... ... емес. Қылмыскер санасында жасалынатын
қылмыстың фактілік жағы қамтылады, яғни, ... ... ... күш ... ... қамтамасыз етілетін мүліктік талап қамтылған ақпарат
жеткізу.Сонымен қатар, күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқытып ... ... ... үшін ... ... Ол ... ... хабар оның бойында үрей тудырады, талап еткенді мәжбүрлейді деп
ойлайды. Бұл ... ... ... маңызы өте зор. Қоғамға қауіпті
салдарды болжап білу арам ниеттің интеллектуальдық ... ... ... ол ... ... күш қолданып алушылықтың материалдық құрамдарына
тән [93, 19 б.].
Күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... еріктілік сәті белгілі бір зиян келтіремін деп қорқыту немесе
күш қолдану арқылы субъектінің мүліктік талап қою ... ... ... мен күш ... деп ... адамның бойына тумасынан берілген
қасиет, бірақ ол бір ... ... ... ... ... да, ал ... адамда анық, көрінеу көзге байқалып тұрады. Жеке тұлғадағы күш ... күш ... деп ... ... ... ... қойған мақсатты
жүзеге асыру үшін қолданылады. Қылмыстық ниет ... ... ... ... ... құндылықтың адам санасындағы идеалдық образы”
[94, 154 б.]. ... ... ... адамды әрекет етуге
итермелейді, ал мақсат- адам ... ... ... ... сұраққа
жауап береді [95, 47 б.].
Адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасы жағдайында, олардың бір-біріне,
қоршаған ортаға, тәрбиеге, түрлі ... ... ... пайда болып
отырады. Адамның өзін-өзі жоғары қойып, өзіне-өзінің баға ... ... ... ... ... ... жасқа, мамандыққа, жақындарына
деген қарым-қатынас түрлері пайда болады. Міне, осы ... ... да ... ... ... “Күш қолдану”, “қатыгездік жасау”
тұлғалардың арасындағы ... ... ... ... ... араласуынан пайда болады. “Қатыгездік” бұл әрекет ету
тәсілі емес, сол тәсілге деген ... ... ... ... ... ... әрекеттен туған зардап, қатыгездіктің
жемісі ... ... ... ... үшін ... ... (тікелей және жанама) күш қолдану, азап көрсету болуы керек.
Қатыгездік табиғаты ... жан ... мен тән ... ... ... ... алған зардап түрін келтіруі. Субъектінің ... ету ... ... жәбірленушіге жан азабын, тән азабын тартқызуы
мақсатын қоюы, қатыгездіктің табиғаты болып ... ... ... да, бір жағдайда белгілі бір мақсатты ... ... ... ... бір ... ... алған зардаптың туындауы болып табылады.
Кей жағдайда, қылмыстық әрекет кезінде алға қойған мақсат пен оған жету
үшін пайдаланылған құрал ... ... ... ... ... әрекет кезінде күш қолдану пайдакүнемдік мақсатпен қажеттіліктің
шегінен шығып кетеді. ... ... ... жағдайындағы жәбірленушіні
қорлау, азаптау нәпсіқұмарлық сипаттағы ниеттен туындамайды, бірақ ... ... адам ... ізгіліктің жоқтығынан, адамдардың
адамгершілігінің жоқтығынан, өмірдегі құндылықтарды жек ... Күш ... мен күш ... деп ... ... ... алуға қажетті тағы бір жағдай ол- әлеуметтік ... ... ... ... күнделікті өзгерістерге сәйкес қоғам мүшелерінің
мінез-құлқы да ... ... ... дүниеге келген уақытынан
бастап қалыптасатын болғандықтан, қоғамдағы өзгерістер де оған ... ... ... 70-80 ... жас ... ... тұр, ... “Қызыл телпекті қыз” сияқты мультфильмдер көріп өссе, қазіргі
балалардың көретін ертегілері мен мультфильмдері қырып-жою, өлтіру, ... т.б. ... ... бала ... көргендерін жасауға әсте
құмартып тұратындығы сөзсіз. Оның бір дәлелі, 70-80 жылдары ең көп жасалған
ауыр қылмыстарға тонау, ... ... ал, ... адам ... кепілге алу, бандитизм, террорлық акт сияқты қылмыстар тым ... ... күш ... мен күш ... деп ... ... ниеті адамда ерте кезден-ақ ... ... ... ... ... шақта. Алғашында ол қоршаған ортадағы кейбір құбылысқа қарсылық
жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... қабілеттерінің жемісі емес, ол аяқ астынан пайда болған ашу-
ызаның адамгершілікке жатпайтын ... Осы ... ... ... және ол ... дер ... баға беріліп тиым салынбаса, онда
ол бірте- бірте тұрақтылыққа ұласады да, ... ... ... ... ... ... жасағанда, оған белгілі бір нәрсе
түрткі болады, өзінің жігерін қандай да бір ... ... ... Адамның психикалық қатынасының сипаты қандай да бір ниетпен,
мақсатпен айшықталатын болғандықтан, оларды анықтамай кінәнің шын ... ... ... ... Қылмыс жасаудың себебіне, орыстың көрнекті
криминалистері И.Я. ... [96 59 б.], М.П. ... ... қылмыстың
көзі деп сипаттаған, соттың талқылауына жататын нақты факт деп ... 92 б.]. ... орыс ... Л.Е.Владимиров былай деп жазады: “Көзі
ашық судья қылмыстың ниетін ашпаған тергеуге қанағат білдірмейді. Әрекетті
түсіну үшін ішкі ... ... ... мәні бар, ол осы қылмыстың
неге жасалғандығын түсіндіреді, егер сотталушының ... ... ... ... ... ... ... қалдырады”
[98, 225-227 б.]. Мінез-құлықтағы күш қолдану мен күш ... ... ... адам ... ... оның еркіне ықпал жасайды, оның
қоғамға қауіпті әрекетіне тиісті бағыт береді. Қылмысты саралау үшін де ... мен күш ... деп ... ... ... ... ... “Ниетті білмей адамның басқа мақсатқа емес, неге осы мақсатқа
ұмтылғандығын түсіну ... емес және де оның ... шын ... ... ... ... [99, 39-44 б.].
Ниет –бұл субъектінің өзіне қажетті құндылықты таңдаудағы ішкі ... ... ... психофизиологиялық процестің туындысы.
Субъектінің мінез-құлқында ... ниет ... ... ... ... ... ниеттен пайда болған зардаптың жазаланатындығы туралы ой да пайда
болады. Егер ... ... ... ... ... асырмақшы болса, онда
оның жоспарында ниетінен туындайтын әрекеттің зардап ... және ... ... да ... Жасалған жоспар бойынша субъект ниетін
жүзеге ... ... ... ... ... тудыру немесе зардап тудырмау
туралы шешім қабылдайды.
Субъектінің ниетінің қандай ... ... күш ... ... ... ауыр қылмыстардан туған зардаптарға қарап нақтырақ айтуға
болады. Бірақ, соған қарамастан, күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ауыр ... ... көпшілігі, әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... оның қалай жасалғандығын ойына түсіре алмағандығын ... ... ішкі ... бір ... ... ... болып әрекетін бақылап
қадағалай алмайтындай ... ... ... ... ... Бұл ... мен күш қолданамын деп қорқыту жасаған субъектілердің барлығына тән
ортақ ... ... деп ... ... Күш ... мен ... деп қорқыту арқылы қылмыс жасау ниеті субъектіде бұрыннан келе
жатқан өкпе, ашу, ыза, кек, ... ... ... ортасында бос уақытын қалай өткізуіне байланысты т.б жағдайлардан
пайда болады. Бұл пікірді ... ... ... 62 % ... ... 39-44 ... жағынан еліктеу нәтижесінде пайда болған күш қолданудағы
ниет, субъектінің тәжірибесімен толықтырылып, дер кезінде тиісті ... ... ... ... ... ... Күш
қолданудан өзін-өзі қорғау және оны қолдану нәтижесінде өзінің әрекетін
жоғары бағалау арқылы, субъект ... ... ... да күш ... лайық
деп санайтын дәрежеге жетеді, сөйтіп бара-бара күш қолдану қажеттігін
қолдайтын ниеттен ... күш ... ... ... пайдалану ниеті де
пайда болады. Күш қолдану мен күш ... деп ... ... пайда
болуына төмендегідей жағдайлар себеп болады:
-субъектінің күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... өз ... күш ... ... ниетті
психологиялық ойлау нәтижесінде дұрыс деп тануы;
-әрекетті бағалау факторлары-ниеттің қалыптасуына өзімшілдіктің ... орта ... ... менсінбеу т.б ;
-көзқарас- белгілі бір ниетпен күш ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының әсері);
-субъектінің әрекеті- таңдап алған объектіні бағалай отырып күш
қолдануда қолданатын тәсілдерінің ... ... мен күш ... деп қорқыту арқылы қылмыс жасау ... ... де ... байланысты, қылмыстық ниетті тезірек
жүзеге асыру әсіресе ішімдік ... ... ... ... ... ... қорқытып, күш қолданып қылмыс жасаушылардың 89 % ... мас ... ... ... отыр. Біздің зерттеуіміз
бойынша, көп жағдайларда 88 % күш ... мен күш ... деп ... ... ниетінің ұзақтығы көпке созылмаған, субъект қылмыс жасағанда
жеке және ... ... ... ... күш ... ауыр ... қолданылатын жазаның ең қатал түрлері ұзақ уақытқа ... ... мен өлім ... өзі ... ... 77 ... жасау ниетіне әсер ете қоймаған, ал қалған 23 % ауыр жазаны ... ... ... қалып, жаза тағайындалмауы ... ... ... ... ... бұл ... себебі: субъектіде күш
қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... тек осы ... ғана жүзеге асырып, жалғастырып отыруы, сөйтіп
өзімшілдіктің жоғары деңгейінде нақты жағдайларда қорқыту мен күш ... ... ... ... ... жеке ... ... қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту туралы ниет пайда болады? Бұл
сұрақтың ... ... және ... ... ... ... мен күш ... деп қорқыту қолданылатын жағдайлар мен қорқыту,
күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... ... байланысты қорқытуға, күш қолдануға
мәжбүр болудан ... ... Кей ... жеке ... ... ... нәтижесінде күш қолдану мен күш ... ... ... ... ... туындауы мүмкін:
- қоғамдық қатынастарды реттеу шеңберінде- отбасылық, тұрмыстық,
өндірістік, еңбек және бос ... ... ... кезінде;
- объектілерді реттеуге байланысты- жеке тұлғалардың бір-бірімен,
тұлғалардың топтармен, топтар арасындағы, ... мен ... ... қоғам
мен әлеуметтік топтар арасындағы қарым-қатынасы.
Жоғарыда келтірілген қоғамдық қатынастардың түрлері бір-бірінен алшақ,
еш байланыссыз жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... байланысты қоғам мүшелеріне сендіру әдістерінен басқа
мәжбүрлеу тәсілдері де қолданылады. Мәжбүрлеу шаралары негізінен құқықтық
нормаларды қолдану арқылы ... ... да, ... бірқалыпты өмір
сүруіне ықпалын тигізеді. Бірақ, осыған қарамастан қоғамдық қатынастардың
түрлі салаларында тұлғалардың ... ...... және ... ... ... ... түрлері; қорқыту, күш қолдану
жүзеге асырылып жатады. Күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... болғандықтан әкімшілік немесе қылмыстық
жауаптылыққа ... ... ... ... сананың әлеуметтік
психологиялық артта қалушылығы ... ... ... ... ... сотты
болған ересектердің жасөспірімдердің қылмыстық ... ... ... әкесінің ұдайы ішімдік ішіп анасын, балаларын ... ... ... ... күш қолдануы т.б
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... ... ... ол ... болған, ол процесс үнемі қоғамдағы
өзгерістерге байланысты өзгеріп ... Күш ... мен күш ... ... ... мен себептерінің бірі деп тұлғаны қоршаған ортадағы
кемшіліктерді айтуға болады, ... ... ... оқу ... т.б ... тұлғаның қалыптасуы әлеуметтік ортада, қоғаммен
тікелей ... ... ... ... ... қоғамның өзін бірнеше
кіші орталарға бөліп қарастыруға болады. Өйткені әрбір кіші ... ... ... ... мүмкін. Ол әсерлер жақсы да, жаман да болуы,
сондай-ақ барлық кіші орталар бір мезгілде бірдей тек қана ... ... тек қана ... әсер ... деп ... ... болмайды,”- деп жазады
А.И.Долгова [100, 297 б.].
Тұлғаның дамуы туралы бұл ... ... ... ... жеке ... ... ... немесе өмір сүрген ортасына әсер ... ал ... ... ... өмір ... орта тұлғаны өз ортасына қарай
ыңғайлап тәрбиелей алатындай қабілетке ие. ... күш ... мен ... деп ... ... ауыр ... ... өмір сүрген кіші-
гірім орталарына ... ... ... зерттеу
материалдарына сүйеніп, олардың қорқыту, күш қолдану себебіне талдау ... оның ... алу ... жүргізуге болады. Күш қолдану мен күш
қолданамын деп ... ... ауыр ... ... ... рет сотталған 200
адамнан арнайы үш тараудан тұратын төмендегідей ... ... ... ... [101, 129 б.] ... ... ... күш қолдануына
тигізген әсері; қылмыс жасау алдындағы субъектінің әлеуметтік топпен қарым-
қатынасы; субъектінің қылмысқа ... және ... ... ... ниеті,
жанжалдың себебі- және ол анкета жүргізудің ... ... ... ... ... 54 % ... күш ... мен күш қолданамын деп
қорқыту -тәрбие беру мәселесі болып ... ... ... ... жанжал болып тұрады. 10 %-ның ата-аналары балаларының ... күш ... мен күш ... деп ... ... ... Толық емес отбасы жағдайы байқалды: 32 % ата –аналарының
бірі жоқ, 8 % - ... де жоқ, 14 %- ... ... ... 21 ... бірі ... ... мүшелерінің бірі сотталған, 18 %- әкесі
ұдайы ішімдік ішумен айналысқан, 7 %-отбасының ... ... ... ... ... ... ... үйреткен.
Жанжалдың тууына қызғаныш себеп болған: 41 %, кек алу 12 %, ашу-ыза
19 %, еш себепсіз 23 %, ... ... 5 % және ... ... ... 69 % ... ниет бұрыннан болған 31 %. Зардап туғызу ниеті
болмаған 32 %, зардап туғызу ниеті ... 37 %, тек қана ... ... 22 %, ешқандандай ойсыз әрекет еткен 9 %.
Бұдан басқа да қоршаған ортадағы күш ... мен күш ... ... себеп болған әлеуметтік факторларды көрсетуге болады: мысалы,
таныстарының, жолдастарының күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... күш қолдану мен күш қолданамын деп
қорқыту тәсілдерінің ... 19 %. ... ... ... ... отырып, күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы
ауыр қылмыс жасағандардың әлеуметтік ортадан күш ... мен күш ... ... ... ... үлгі еткен деген пікір айтуға болады.
Сотталғандардың қоршаған ортадан алған үлгісі негізінде, ... ... ... дос-жолдастарының мақұлдауы нәтижесінде
жүзеге асыруға болатын психологиялық фундамент ... жеке ... ... ... күш ... мен күш ... деп қорқыту
ниеті туындайды. Бұл ниет келе-келе жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... құрылымы мен мазмұнына кері
әсерін тигізетін ... ... ... ... ... 35 % ... жанжалға
себеп болды деп есептесе, ол әлеуметтік орта ... 3 ... ... 8
% демалыс уақытында, 24 % отбасы жағдайында деп көрсетті. Тұлғаның жанжалға
даяр тұратындығы көбіне ... ... ... оған ... ... әлеуметтік бақылаудың болмауы. Анкеталық талдауға жүгінсек: күш
қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... 39 ... тұрмыстық жағдайда, 55 % бос уақыттарында, 6 % жұмыс орнында
жасалған.
Күш қолдану мен күш ... деп ... ... жасалатын ауыр
қылмыстардың жасалатын орны, дау-жанжал, ұрыс-керіс шыққан жер оған ... ... ... ... алмауы, мінезінің тездігі, ойлау қабілетінің
нашарлығы, терең ... ... ... көрсетілген қылмыстардың
жасалуына себеп екі ... ... жеке ... жағымсыз қасиеттері
мен жанжал туғызатын жағдайдың болуы. 87 % ... жеке ... 4 % ... ... 4 %-басқа адамдармен, 1 % тұлғамен ... 4 % ... тууы ... деп ... ... ... тууға
себеп 35 % аяқ-астынан болған жанжалдардың, оның ішінде 21 % ... 4 ... ... бас ... 4 % жиі ... ішу нәтижесінде
әрекетіне бақылау жасай алмау, 4 % жұмыс орнындағы жайсыз ... ... ... 4 % ... күш ... мен күш ... деп ... себеп
болған жағдайларға байланысты көзқарастары мынандай: 54 % жанжалды тойтару
мүмкін емес ... 12 ... сәл ... ... болатын еді, 4 %
жеңіл тез арада-ақ тойтаруға болатын еді. Жанжалдың тууына ... ... ... мен ... ... жағдайлар әрдайым бір-бірімен
сәйкес келе бермейді. ... ... және оның ... ... ... ... ... тез арада туындап және ұзаққа созылмайды 54 %, жанжал
бірнеше рет болған кіші-гірім ұрыс-керістің ... ... ... ... %.
Жанжалдың пайда болуына және оның ұзақтығына субъектінің мінез-құлқы да
әсер етеді. Мінездегі ... тез ... ... ... сұралғандардың 31 %-на, ішімдік ішуге әуестенушілік 11 ... 10 %, ... және ... ... 5 %, ... 5 %, ... даяр ... -7 %, жүйкесі жұқарушылық-8 ... ... жоқ 18 %. ... қылмыскердің жеке тұлғасын көрсететін
жағымсыз ерекшеліктер. Субъектінің мінез-құлқына бағыт беріп отыратын-оның
жеке басындағы қажеттіліктер. Қажеттілік ... үшін ... ... ... силауы) 78 %, тәуелсіз болу үшін қажет 56 %, қарым-қатынас ... 56 %, ... ... ... болу үшін 23 %, ... үшін 51 ... үшін 48 %, жеке ... қорқыту, күш қолдану үшін 10 %, ішімдік
ішу үшін 22 %, қалыпты отбасылық өмір үшін 31 %, ... ... үшін 8
%, ... ... ... үшін 6 %, ... ... ету үшін 3 %,
алдымен өз қажеттілігін өтеу үшін 5 %; қуаттау, қолдау үшін 12 %.
Әлеумет қолдайтын ... қол ... ... күш ... мен ... деп ... арқылы ауыр қылмыс жасаушылар, қажеттіліктеріне қол
жеткізуде жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... өзін силату, өзіне деген сенімді нақтылау үшін ... күш ... мен күш ... деп ... атап ... ... ... заңды немесе заңсыз жолдармен төмендету.
Үшінші тарау бойынша ауыр ... ... ... ... ... жеке бас ... және сол ... ... ... ... отырып талдау жасап көрейік. Зерттеу нәтижелері
бойынша қарсылық көрсету ниеті, күш ... мен күш ... деп ... ... ... ... менменшілдік, ішімдік ішуге
әуестенушілік, күйгелектік, өзін-өзі ұстай алмау, өз еркінің болмауы ... ... ... тән ... қасиеттері болып табылады екен. Жанжалдың
туындауына себеп ... ... ... болады: жәбірленушінің
құқыққа қайшы күш қолдану мен күш қолданамын деп ... ... ... %; ... ... ... аяқ ... туындаған жанжал немесе жанжал
тудырушының әрекеті 35 %; қылмыс қылмысқа ... ... үлгі ... 8 %. Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы ауыр қылмыс
жасаушылардың әлеуметтік-демографиялық ... да ... ... 2/3 ... 63 ... ... оның ішінде 17 % кәмелетке
толмағандар. Осыдан күш ... мен күш ... деп ... ... ауыр ... ... жас ... жасайтынын көруге
болады.
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасайтындардың
білім деңгейіне ... ... олар ... ... ... %-
бастауыштық білім, 5 сыныпқа дейін; 10 %-орта, аяқталмаған білім; 24 ... ... 14 ... орта ... 3 ... ... ... 6 %-
жоғары білім. Бұл көрсеткіштерден, күш қолдану мен күш ... ... ... ауыр қылмыс жасаушылардың білім деңгейінің төмендігін және
қызығушылығымен қоршаған ортаға ... ... ... ... ... Сұралғандардың әлеуметтік жағдайлары бойынша ... 54 % ... 12 % ... 10 % ... ... 24 % еш жерде жұмыс істемейтіндер, оның ... 6 % ... ... ... 1/4 ... еш ... ... істемегендігі
(қылмыс жасағанға дейін) олармен құқық қорғау органдары қылмыстың алдын алу
жұмыстарын дұрыс жолға қоймағандығын көрсетеді [101, 297 б.].
Күш ... мен күш ... деп ... ... ... жағдайына келсек: отбасымен бірге тұрады, бірақ отбасында жиі
жанжал ... %, ... %, ... %. ... 36 % ... ақау ... ... болмауына ішімдік ішуі себеп болған 26 %, ... ... ішуі ... 34 %, ... 6 %, мінезіндегі жүйкесі жұқарғандығына
сәйкестілік 23 %, соматикалық аурулар 9 %, есі ... ... ... аурулары-2 %. Ішімдікке әуестер мен нашақорлардың, жүйке ауруымен
ауыратындардың 34 % барлығы ... ... ... ... ... ... жүйке ауруының белгісі барлар.Міне, осы жоғарыдағы
көрсеткіштер күш ... мен күш ... деп ... ... ауыр ... ... өзгерістерге міндетті түрде әсерін ... ... ... ... да ... объектісінен тыс қалған
жоқ. Сұралғандардың 57 % ... ... ... оның ішінде: 29 % бірінші
рет сотталғандар, 15 % екі, 8 % үш ... одан да көп, 5 % ... ... 46 % ... өтеу ... ... ... қарамастан қылмысты қайталаушылар. Сұралғандардың 73 % қылмыс жасап
сотталғанға дейін әкімшілік құқық бұзушылар ... ... ... ... ... мас ... ... ұдайы ішімдік ішуге әуес болу, еңбек
етпеу, отбасына жағдай жасамау, ... ... бала ... ... ... ... шығару, әйелін, балаларын ұру.)
Қоршаған орта бойынша сұралғандарға төмендегідей баға берілді: 56 ... ... 53 % - ... 48 ... орындарда теріс
мінездемелерге ие болды. Жоғарыдағы көрсеткіштер бойынша тек: 17 ... ... ... ... ... ескерту, бақылауға алу т.б),
43 % қоғамдық ескерту шаралары ( ұжымда талқылау, ескерту, сөгіс, айыппұл,
жолдастық сот т.б ), ... шара ... 39 ... ... күш ... мен күш ... деп қорқыту ауыр
қылмыс жасаушыларға құқық қорғау органдары және ... ... ... қылмыстың алдын алу шаралары қолданылмайтындығын, сондай-ақ бұл
тұлғалардың ниеттерінің ... ... Күш ... мен ... деп қорқыту арқылы жасалған ауыр қылмыстардағы ниеттерге ... не ... ... ... ... ... ... болды және ол 2,4 ... ... ... ... т.б ... 33,8 % ... ... жағдайда (әйелімен,
баласымен,туысқандарымен, көршілерімен т.б) 63,8 % бос ... ... ... 59,4 %, ... ... емес ... 40,6 %. ... қылмыстық әрекеттің 78 % жанжал шығарған тұлғаларға бағытталса, 22
% бұрыннан таныс емес тұлғаларға бағытталған.
Таныс емес 22 % ... 5 ... ... ... қажетін
өтеуге келіскен немесе мәжбүр болған, не көңілінен шығатындай әрекеттер
жасаған, ал 17 % ... ... ... күш ... өздерінің
басқалардан жоғары екендігін танытқан [101, 129 б.]. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерімен тікелей байланысты және әрекет етуге болмашы ғана
жағдай себеп ... ... ... ... ... ... мен ... жасаушы тұлғаның қорқытып, күш қолданып жасайтын
ауыр қылмыстарына себеп болатын жағдайларға төмендегідей арнайы ... деп ... ... Күш ... мен күш ... деп ... ... қылмыс жасаудағы
ниетті оны болдырмау үшін қажетті психологиялық кедергі ешқашанда жеңе
алмайды немесе ондай ... ... да, ... ... ... ... қолдану ниетінен басқа ниет болмағандықтан;
2. Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ниетіне жанжал болған
кездегі ... жан ... ... ... әсер ... (96 % сұрау
жүргізілгендердің жанжал кезінде қатты жан күйзелісіне ұшырағаны белгілі
болған);
3. Күш қолдану мен күш ... деп ... ... бар ... тән ... ерекшеліктері болады: сыртқы әсерге тез еліктегіш,
қарсылық көрсетуге әрдайым дайын ... ... ... ... ... ... Күш ... мен күш қолданамын деп қорқыту ниетіне ... ... бір ... ол- ... моральға жат мінез-құлқы, зерттеу
қортындысы бойынша осы ниет ... ... ... ... ... 75 % ... көрсетті.
5. Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ниеті қылмыс жасаушы
тұлғаның толық ... ... ... ... шектеулі екендігін көрсетеді ( кек алу 63 %, қызғаныш 14 %).
Күш қолдану мен күш қолданамын деп қорқыту ... мен ... ... міне ... ... бар. Біз жоғарыда ерікті түрдегі ниеттен
туған қылмыстарды қарастырдық, ал ... ... ... ... тыс ... де пайда болуы мүмкін ғой, криминологтардың ... бір ... ... ететін мәселе осы деп атап айтуға болады.
Сөйтіп, адам баласы дамудың алғашқы сатысында-ақ, ... ... ... қастандық жасау, күш қолдану мақсаттарын бағалай біліп,
соған ... ... ... ... ... ... ... әңгіме
етілгендей, қылмыстың субъективтік жағының бір белгісі ... ... айта ... ... ... ... күйзелісі, оның сыртқы
көбінесе, факторларға, реакциясы, соған байланысты күш жұмсауы (ҚР ҚК-тің
98, 99, 108, 109 ... Бұл ... ... кейбір жағдайлар әңгіме
етілгендей. ... ... ... жағдайды толықтай түсініп те,
түсінбей де жасалуы мүмкін, бірақ солай бола ... да, күш ... ... қарсы жасалған дайындық әрекеттері субъекті тарапынан заңды,
адамгершілік тұрғысынан ... сай ... ... көрінісі болып
есептеледі.Тергеу –сот тәжірибесінде қорқыту мен күш ... ... ... ... ... ... ... елеулі
қателіктерге әкеп соқтарады. Бұл қателіктер қылмыспен күреске, азаматтардың
құқықтар мен заңды мүдделерін ... ... ... ... заңға,
әділдікке сенімді азайтады. Жоғарыда келтірілген дәлелді пікірлерді есепке
ала отырып, күш қолдану мен күш ... деп ... ... ... ... алу ... ... іс-шараларды жүргізу керек деп
есептеймін:
1. Қылмыстық-құқықтық, әкімшілік-құқықтық актілерге күш қолдану мен күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасаған қылмыстар мен ... ... ... ... ... ... Күш ... мен күш қолданамын деп қорқыту фактілерін ұдайы есепке
алып отыру, оның ... ... және ... ... б)емдеу
мекемелеріндегі
3. Арнайы мектептер мен кәсіптік мектептерде ... ... ... ... ... байланысты тарау ... ... ... ... ... ... жұмыстарын басымырақ
өткізуді;
4. Қылмыс жасаушылардың психологиясын зерттеуде, сот-психологиялық
сараптама жасау кезінде жеке ... ... ... ... келтірілген зерттеулерді қоса жүргізуді ұсынамын.
2.4 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың субъектлерінің белгілері
Қылмыстық заңда қылмыс жасаушы субъектіге тән ... ... жасы ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту
арқылы қылмыс жасағандарды өзге ... ... ... ... ... ... ... қарамастан заңда кейбір ... тән, өзге ... ... ... міндетті белгілер
келтірілген.Қолданылып жүрген қылмыстық заңға талдау жасай отырып, ... ... күш ... деп ... ... ... жасаушы
субъектілердің әрекеттерінің белгілерін саралауда ол белгілерді екі топқа
бөліп қарастыруға болатындығын ... ... ... әсерін
тигізетін белгілер; қылмысты саралауға әсері жоқ, бірақ жаза тағайындау
кезінде есепке алынатын белгілер.
Бірінші ... ... ... ... белгілеріне әсер етіп,
жауаптылықты ауырлататын белгілер жатады, олардың тізімі заңда ... ... ... ... ... рөл ... жаза
тағайындауда: атап айтқанда, қылмыстың қайталануы деп тану үшін, қылмыстық
жауаптылық пен ... ... ... ... ... ... ... шартты
түрде тағайындау үшін, жазасын өтеуден мерзімінен бұрын босату үшін ... ... ... ... ... ... заңда көрсетілген
анықтамаларына қарай ішінара үш ... ... ... ... ... және жеңілдететін мән-жайлар), бағалаушы (мысалы,
қылмыс жасаушының тұлғасы) және ... ... ... ... аластатпай-ақ, дұрыс жолға қоюдың мүмкіндігі, оның
ішінде оған бақылау қою арқылы) [102].
Қылмыстық ... ... оның ... күш ... ... ... деп ... арқылы жасалған қылмыстарды саралауда ... ... ... ... ... ... ол- қылмыстың арнайы
субъектісінің белгілері. Қылмыстық әрекетте арнайы субъектінің ... ол тек ... ғана емес оның ... де ... ... ... ... немесе күш қолданамын деп қорқытып жасалатын қылмыстардың
субъектілерінің белгілері әр түрлі: бұл- лауазымдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... сілтеушілігі және жауап беруге
мәжбүр ету), бас бостандынан айыру жазасын өтеу ... ... болу ... ... ... ... тұтқындаудан немесе қамаудан қашу), аса
қауіпті қылмыскер деп тану жағдайы (қылмыстық-атқару мекемесі әкімшілігінің
талаптарына қасақана бағынбау, ... ... ... және ... ауыр ... жасағаны үшін жаза тағайындау ... ... ... ... ... ... ... біртекті
қылмысты екінші рет жасау (сараланған ... ... ... ... ... өтеу ... (әскери борышын өтеушілер, келісім-шарт
бойынша қызмет етуші әскери ... ... ... ... деп ... ... ... субъектілерін анықтау алдын
ала тергеу және сот тәжірибесінде онша қатты ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалған қылмыстардың субъектілері үшін арнайы ... ... ... қылмыс жасаған адамның жасауы және ... ... мас ... ... бұл ... ... жауаптылықты ауырлататын белгілер
болып табылады, ал оны жаза тағайындауда есепке алу, алмау судьялардың ... Күш ... ... күш ... деп ... арқылы жасалған
қылмыстар үшін бұл белгілерді субъектіні ... ... да ... ... ... ... міндетті түрде қандай жағдайда субъектінің
әрекетті қоғамға қауіпті болғандығын анықтау керек [103, 16 ... ... болу ... ... ... ... ... жағдайларға
талдау жасайық. Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... 600 ... істі ... ... оның 144-і (24 %) ... ... ... жасағандығы, 69,4 % бойынша ауыр және өте ауыр
қылмыстарды қайталағандығы анықталған. Бұрын бірнеше рет ... ... ... ... ... ... түрде күш қолдану немесе күш қолданамын
деп қорқыту арқылы жасалған) және ... өтеп ... 200 ... ... жүргізу кезінде, олардың 128 күш қолдану немесе ... деп ... ... қайта қылмыс жасағаны анықталған. Жоғарыда
келтірілген мәліметтерге сүйене отырып күш қолдану немесе күш ... ... ... қылмыс жасаған субъектілердің қайтадан осы ... ... ... ... ... ... айтуымызға тура келеді.
Осыған сәйкес А.Ф.Зелинскийдің жүргізген зерттеулеріне назар ... Оның ... ... ... ашық ... күш ... немесе
күш қолданамын деп қорқытып пайдакүнемдік мақсатпен ... ... ... ... 740 ... 441-і екінші рет осындай
тәсілмен қылмыс жасаған. 3660 ... және күш ... ... ... деп ... қылмыс жасағандардың, 2662 екінші рет дәл ... ... ... ... ... ( 68,3 %) [104, 9 ... ... фактілерге сүйене отырып заң ... ... күш ... ... күш қолданамын деп қорқытып қылмыс жасаған
тұлға екінші рет осы ... ... ... жасаса, оны қылмыстық
жауаптылықты ауырлататын жағдай деп есепке алу туралы соттарға нұсқау беру
керектігі ... ... ... ... деп білемін.
Жоғарыда келтірілген 600 қылмыстық іс бойынша қылмыс жасаушылардың 90,3
% қылмысты мас күйінде жасаған, оның ішінде 82,2 % ... ... ... ... ... 89,7 %- жеке ... 95 % -қоғамдық
басқару мен қоғамдық тәртіпке қарсы бағыттаған. Тура осыған сәйкес келетін
зерттеу қорытындылары ... да осы ... ... ... де еңбектерінде келтірілген, атап айтқанда Ю.М.Ткачевский,
Н.Кузнецова, С.Остроумов, ... [105, 68-69 б.]. Мас ... ... ... күш ... деп ... ... жасағандар мен мұндай
тәсілдерді қолданбай қылмыс жасағандарды салыстырғанда, күш қолданып немесе
күш қолданамын деп қорқытып мас ... ... ... ... ... дәрежесінің өте жоғары екендігі байқалады, өйткені
ішімдік адам ... кері әсер ... ... ... ... да,
адам өз әрекетіне өзі басшылық ете ... деп атап ... [106, 50-51 ... ... ... күш ... деп ... қылмыс жасаушыларға
тән бағалаушы және бағалаушы-болжаушы белгілердің мазмұнын алдын ала тергеу
және сот ... ... ... ... Сот ... ... сүйене отырып анықтайды, бірақ мұндай нұсқаулар
да жалпылама түрде ... ... ... жасаған қылмысының
түрі мен жеке тұлғасы есепке алына бермейді. ... ... ... ... бұзушылық әрекеттері, еңбекке деген көзқарасы, қоғамдық
орындарда және ... ... ... ... ... ... айыру мекемелерінде қоғамдық ... ... ... тән жалпы белгілер келтіріледі [85].
Сондықтан да, күш ... ... күш ... деп ... арқылы
қылмыс жасаушыларға тән бағалаушы және бағалаушы-болжаушы белгілердің
мазмұнының ғылыми ... ... беру өте ... рөл атқарады. Осы
тәсілдерді қолданып ... ... тән ... ... ... анықтау субъектінің әрекетінің қоғамға қауіптілігінің
бірден-бір критерийі және жалпыға бірдей есепке алу, қылмыстық ... ... ... ... ... Ол ... субъектінің
әрекетінің қоғамға қауіптілігін көрсететін белгілер, ол белгілердің күш
қолданып немесе күш қолданамын деп қорқытып ... ... ғана ... нормативтік актілер арқылы нақты анықтама беру мүмкіндігі,
субъектінің ... ... ... ала ... ... ... және жазасын өтеушінің мінез-құлқының қылмыс жасаған тәсілге сай
келетіндігін жазасын өтеу кезінде дәлелдеудің мүмкіндігі.
Күш қолдану ... күш ... деп ... ... ... криминологиялық зерттеулер кезінде субъектінің әрекетінің
қоғамға қауіптілік дәрежесін айқындайтын белгілер, осындай ... ... ... тән ... ... ... ... белгілерді
алдын ала тергеу және анықтау кезінде, сондай-ақ субъектінің жазасын өтеу
кезінде нақты түрде ... ... ... ол белгілерді жаза
тағайындау кезінде де есепке алу мүмкіндігі бола ... Күш ... күш ... деп ... ... ... жасаушыларға тән жалпы
белгілердің қатарына эгоистік көзқарасты, соның нәтижесінде оны ... ... оның ... ... ... орындауын, қоршаған
ортаның мүддесімен есептеспеуін, пікірімен санаспауын, өзін ... ... ... ... қою ... ... ... болады
[107, 169 б.]. Жоғарыда келтірілген субъектіге тән ... ... ... ... ... жаза ... есепке алынбайды,
өйткені ол белгілер заң жүзінде бір жүйеге келтіріліп, анықталып ... ... және сот ... ... ... ... ... керек екендігі жөнінде
еш нормативтік актіде нақты көрсетілмеген [108, 211-221 б.].
Сондықтан да ... ... ... ... ... бірі күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
қылмыс жасаған субъектілерге тән ... ғана ... қою ... ... ... белгілердің жаза тағайындауда іс жүзінде ... ... ... ... ... баға ... бір белгілер
субъектіні қылмыстық жауаптылыққа тартуда маңызды рөл ... ... бір ... оған жаза ... айырықша рөл атқаратындығы
сөзсіз. Атап, айтқанда шартты түрде жаза ... ... ... ... ... мерзімінен бұрын босату жағдайында. Криминологиялық
зерттеулер статистикалық мәліметтермен бірге талдана ... ... ... ... тергеу бөлімдерінің қызметкерлерінің осы мәселе жөнінде
пікірлерін анықтағандағы мақсат, күш қолдану немесе күш қолданамын ... ... ... ... ... тән қылмыстық жауаптылыққа
тарту мен жаза тағайындауда пайдалану мүмкіндігі болатын ... ... ... ... күш ... деп ... арқылы қылмыс
жасағандардың қылмыстық әрекеттері бойынша қозғалған 600 ... іс ... ... ... ... ... ... кезінде жоғарыда
көрсетілген тәсілдерді қолданып ... ... ... ... қылмыс
жасайтын субъектілерге тән бағалаушы және бағалаушы-болжаушы бірнеше
белгілер анықталған. Атап айтқанда, барлық ... ... 31 % ... ... ... ... отбасында, жұмыс орнында тек қана жаман жағынан
көрінген, 18 % әкімшілік құқық бұзушылықпен жауаптылыққа тартылған, 9 % ... еш ... ... істемей, қоғамға жат қылықтармен айналысқан, 8 %
қорқытып, күш ... ... ... үшін ... ... жағдайындағы және жұмыс орнындағы ... ... ... ішу 28 %, ... ... құқыққа қарсы
әрекеттер жасау 11 % қоғамдық орындарда ұрыс-жанжал шығару 10 % ... ... ... бұзу 10 %. Әкімшілік құқық бұзушылықтың себептері болып
табылады: ұрыс-жанжал ... 17 %, ... ... мас ... ... қоршаған ортаны силамау 10 %. Күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы қылмыс жасағандардың жоғарыда келтірілген белгілерінен ... тән ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқытып,
қылмыс жасауға ... те ... ... ... ... ... ... зерттеуге алынғандардың 27 % тән болып шыққан. Бұл ... ... ... ... ... 12 %, ... ... шығарғанда 10 %, отбасында ұрыс-керіс жасағанда 9 %, ... ... ... ... ... әрекет еткенде 8 % ... ... ... ... күш ... ... күш
қолданамын деп қорқытудың бірнеше белгісін бір уақытта қолданатындығы мәлім
болды. Бірнеше белгінің бір уақытта ... ... ... ... ... түрі және қоғамға қауіптілік дәрежесі. Бір ... ... ... ... екеуін бір мезгілде жасағанның өзінде әрқайсысына тән белгі ... ... ... ... ... ... жаза ... жағдайында есепке алу, алмау жайлы мәселені осы
тәсілді пайдаланып жасалған қылмыстар бойынша алдын ала ... ... ... ... жәбірленушінің, куәнің жауаптарына, түрлі
тергеу құжаттарына, сондай-ақ тергеу кезіндегі айыпкердің, сезіктінің мінез-
құлқына баға ... ... айта ... ... керек. Көбінесе жаза
тағайындаудың бұл тәсілі шартты түрде жаза ... ... 73-82 б.]. Күш ... ... күш ... деп ... арқылы
жасалған қылмыстар бойынша үкім шығарылған қылмыстық істерді зерттеу
кезінде, сот ... 77 % ... ... ... ... ... ... және жаза тағайындауда оның жеке тұлғасына болжам ... тән ... ... ... ... ғана ... ... айыпкердің жеке тұлғасын есепке ала отырып”, “сот
айыпкердің түзелуін ... ... оның ... ... ... мүмкін екендігін ескеріп” деген сияқты. Сот субъектінің
нақты әрекетіне оның мазмұнын көрсететіндей баға ... ... ... өзгерісіне болжам жасамайды, өйткені ол туралы Жоғарғы Сот
Пленумдарының түсініктемелерінде нақты көрсетілмеген.
Субъектілерге тән ... ... және ... анықтау және оларға
есеп жүргізу нақты әрекетке сай және заңды шешімдер ... ... ... шешімдер қылмыстық әрекеттерді саралағанда, әрбір жеке
тұлғаны қылмыстық ... ... және жаза ... қылмыстық
жауаптылықтан және жаза ... ... ... ... ... бұрын босату, жазаны жазаның неғұрлым жеңіл түрімен ауыстыру,
жазаны өтеуден шартты ... ... ... ... ... Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... тән ... да белгілерді атап көрсетуге болады, олар
тұлғаның адамгершілік қасиеттері мен ... ... ... б.]. Ол ... мен ... қатыгездік, өзгенің пікірін
сыйламаушылық, шапшаңдық, аяныш ... ... т.б. ... ... және ... ... нәтижесінде
анықталған субъектіге тән белгілердің қылмыстық –құқықтық ... ... ... болуы мүмкін [111, 36-43 б.]. Күш қолдану ... ... деп ... ... ... ... тән басқа да белгілер
алдын ала тергеу жұмыстарын жүргізген тергеушілердің күнделікті бақылауы
нәтижесінде де ... ... Бұл ... ... заңдық маңызы
болмағанымен, жеке тұлғаның түзу ... ... ... ... жоспарлауда маңызды рөл атқаратындығы сөзсіз.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... күш ... ... күш қолданамын деп
қорқытумен қылмыс жасаушыларға тән жалпы белгілерден ... ... орай ... ... де ... бұл тәсілін қолданып
қылмыс жасаушыларға қатысты жалпы белгілер болып табылады:
- эгоистік, мінез-құлықтың эгоистік ... яғни оның ... ... оның ... мен ... бағыныштылығы;
- эгоистік мінез-құлықпен тікелей байланысты өзгенің мүддесін сыйламау,
есептеспеу немқұрайды қарау;
- өзін жәбірленушінің орнына қою ... және ... ... ... жәбірленушіге деген ... ... ... ... басымдылығы туындайды;
- өз тілегін қанағаттандыру үшін басқа тұлғаларға қарсы қатыгездікпен
әрекет етуге кез ... ... даяр ... ... ... ... ... күш қолдану немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасаушылардан кездесе бермейді, кей
жағдайларда бұл белгілердің тек ... ғана ... ... ... ... ... белгілер: біріншіден, күш қолдану ... ... деп ... ... ... жасаушыларға ғана тән, екіншіден,
бұл белгілер осы тәсіл арқылы ... ... ... көпшілігінде
кездеседі.“Ең бастысы мінез-құлықтағы әрекеттің қатыгездігі, эгоистік
сезіммен тікелей байланыстылығы осы ... ... ... ... деп ... Г.Л. ... [112, 23-25 ... да, осы тәсілді қолданып қылмыс жасау субъектінің әрекетіне
және ол ... ... ... ... ... ... тілегін қанағаттандыру туралы ниет тез арада пайда болады да, ол
ниетті жүзеге асырудың жеңіл жолы болып күш қолдану ... күш ... ... арқылы тәсілі қолданылады. Ниетті жүзеге асырудың мұндай
жолдары көбіне бұзақылықта, зорлауда ... ... ... ... ... жасаушылардың бұл тобы қажеттіліктерінің ... ... ... ... ... біріншіден, бұзақыларда;
екіншіден, адам өлтірушілерде; үшіншіден, зорлаушыларда мәдени мүдде,
рухани байлық ... жоқ. ... ... бұл ... ... 70
% ... ... ешқандай мақсатсыз өткізуге бейімделген. Сондықтан
да болар қорқытып, күш ... ... ... ... ішімдік
ішуге жақын тұрады, әрі үнемі ішіп жүру ... ... ... ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... 90 % ... адам ... зорлау) жәбірлеушінің мас
кезінде немесе ішімдік ішкен кезінде жүзеге асырылған.
Бұл жерде субъектінің мас күйі мен ... ... ... тығыз
байланысты. Қоғамға қауіпті әрекет жасауға дайын ... ... ... ... ... ... қойылған, мұндай қылмыскерлер жиі
ішімдік ішеді, ал ішімдік олардың жаңа қылмыс ... ... ... күш. Өз ... ... және қажеттілігін жалғыз ғана маңызды
мүдде деп қараудың, қоршаған ортадағылардың ... ... ... ... және “ ...... ... қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... тән тағы бір ... ол- ... өзін -өзі ... ... позициясы, соның нәтижесінде болған әрекетке басты ... ... ... ... ... қылмыс жасаушылардың жартысына
жуығы осындай позицияны ұстанғандығы дәлелденген [113, 15 б.]. Бұдан ... ... ... күш ... деп қорқыту арқылы қылмыс жасаушылар
арасында басқа да ... ... ... ... ... бағыты жеңілтектіктен және уақытша сезім әсерінен ... ... ... ... аяқ ... ... ... ситуациялық
жағдай, көбіне қылмыс жасауға итермелейтін, мысалы, жәбірленушінің құқыққа
қарсы әрекеті немесе басқа да қылмыс ... ... ... ұқсас
жағдайлар.
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... осы санатындағы қылмыскерлердің жекелеген ... ... ... ... ... ... ... ниетіне, жанжал туғызатын
жағдайға байланысты көзқарасына, жәбірленушіге деген қарым-қатынасына ... ... ... ... ... қарай бөліп қарастыру қажет. Қосымша
белгілердің маңыздылығы сонда, ол ... ... күш ... немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасайтындардың қылмыс ... ... ... ... ... адам ... үшін-ниет кек алу
немесе пайда ... ... ... арадағы қарым-қатынас
т.б. Адам өлтірудегі ниетке қарап, қылмыс жасаушының адам ... ... ... ... ... ... бұл жерде қылмысты саралауда
негізгі рөл атқаратындығын көрсетіп отыр. Күш қолдану немесе күш қолданамын
деп қорқыту ... адам ... ... ... жағдайдың бірі, ол- жанжал.
Жанжал тудыратын жағдай адам өлтірушінің жеке тұлғасына талдау жасап
және оның әрекетінің ... ... ... рөл ... ... ... саралау үшін ҚР ҚК-нің 98-бабының 1-тармағындағы ... ... ... ... ... ... моральға жат мінез-құлқына
байланысты туындаған ұзаққа созылған ... ... ... ... ... ... Күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту
арқылы адам өлтірудегі қылмыскердің әрекетіне баға беру үшін ... бір ... ... ... күш ... ... күш қолданамын
деп қорқыту арқылы адам өлтіру туралы ниетінің бұрыннан ... ... ... қылмыскердің қоғамға қауіптілігінің дәрежесін көрсетеді. Күш
қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... адам ... ... қауіптілігіне сәйкес үш топқа бөлуге болады.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... қауіпті
адам өлтірушілерге бұрын еш жерде жұмыс істемей, ұдайы ... ... ... ... пен ... ниет болып, жеке
тұлғаларға, қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс ... ... ... ... ... ... адам өлтіруші туралы, оның әрекетінің тұрақты
және өзіне белгілі бір есеппен қоғамдық қатынастарға қарсы ... ... ... ... ... Қылмыс жасаудың осы тәсілін пайдаланып
адам өлтіргендерге талдау жасаған кезде ... ... 30 ... қылмыс жасаған кезде белгілі бір іспен айналыспағандығы
немесе жұмыс ... ... Күш ... ... күш ... ... ... адам өлтірушілердің бұл тобына бұзақылық немесе
қарақшылық әрекет кезінде, төбелесте, ұрыс-жанжал кезінде, кек алу ... ... ... мақсатында адам өлтіргендерді де жатқызуға болады.
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... ... бұрын өз әрекеттерінің қоғамға қауіптілігін
ешуақытта байқатпаған, бірақ күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... адам ... ... Бұл ... ... себеп болатын ... аяқ ... ... ... ... ... әрекеті, ересек қылмыс жасаушылардың
кәмелетке толмағандарға тигізген әсері, жеке ... ... ... ... жағдайларға байланысты тұлғаның мұндай тығырықтан
шығуының басқа мүмкіндігі болмағандықтан ... ... ... тура
келеді [114, 42 б.]. Сондықтанда кездейсоқ күш ... ... ... деп ... арқылы адам өлтіргендер, қылмыс жасалғаннан кейін
бірден-ақ өздерінің әрекеттеріне теріс баға беріп, ... ... ... ... келеді немесе жауап алу кезінде бірден кінәсін мойындайды.
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... қылмыс
жасаушылардың үшінші немесе аралық тобын күш қолданып немесе ... деп ... ... және ... адам ... айқын
белгілері жоқ, бірақ, екі ... ... ... ... ие ... ... ... зерттеулер бойынша бұл топқа
кіретіндердің 2/3 адам өлтіруді жанжал ... ... ... ... 1/4 адам ... жан ... жағдайында немесе жәбірленушінің
моральға жат мінез-құлқына байланысты жүзеге асырған.
Күш қолдану ... күш ... деп ... арқылы арқылы жасалатын
зорлау тағы басқа да жыныстық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қылмыстың бұл түрін жасаушылар денсаулығы мықты және бұрын бұл ... тек ... ... ... бөлігінде психикалық
ауытқулардың белгілері байқалады, ... ... ... жазамен
қатар медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шаралары да қолданылады. Күш қолдану
немесе күш қолданамын деп ... ... ... жыныстық қатынастарға
байланысты қылмыс жасаушыларға ерекше қасиеттер тән. Ол қасиеттерге:
төменгі ... ... ... ... ... ішуге әуестенушілік;
қатыгездікке ұласқан дөрекілік; ... ... ... жоқтығы, эгоистік, тағылық-, жатады. Жоғарыда ... күш ... ... күш ... деп ... арқылы зорлық
қылмыстарын жасаушылардың бірінші тобын құрайды, әрі ... ... ... ... ... қылмыстарын жасаушылардың екінші тобына төмендегідей ... ... ... ... ... теріс көзқарас;
әйелдерге еркектердің ... ... ... ... ... ... ... құмарлықты қандыруда ешқандай кедергі болмауы керек деген
теріс пікір; шетелдік “сексуальдық ... ... ... ... ... бұл санатының кейбір топтарына баға бере отырып,
оларды: қауіпті зорлаушылар, олар үшін ... ... ... ... тұрақтылыққа айналған және ол әрекет ... ... ... деп ... ... ... ... күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... ... ... ... ... жәбірленушіні,
қарсылықты тойтару құралын таңдаумен, ... ... ... ... ... анықталады. Тонау, қарақшылық және басқа да ... ... күш ... деп ... ... ... қылмыстардың
субъектілері өздеріне тән қасиеттерімен ерекшеленеді. Қылмыстардың бұл
түрін жүзеге асыратындарды бірнеше типке ... ... Ең ... бұл ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы тонау мен қарақшылық
әрекет жасағандары үшін ... рет ... ... олар ... басқа да жағдайларға ... ... ... ... ... ... Бұл ... себебі жоғарыда
көрсетілген тұлғалар қылмыс жасағанға дейін құқықтық тәртіпке және жеке
тұлғалардың құқықтарына немқұрайды ... ... ... ... ... қарақшылық жасаған ересектердің -78 %, кәмелетке толмағандардың -62 %-
не теріс мінездеме берілген. Олар ... ... ... айналысып,
медициналық айықтырғыштарға түскен немесе кішігірім ... ... ... үшін ... қорғау органдарының кезекшілік бөліміне
келтірілгендер, олардың 40-45 % ... ... ... әкімшілік немесе
қоғамдық жауаптылыққа тартылғандар.Міне, алдымен құқыққа қайшы әрекеті үшін
әкімшілік жауаптылыққа тартылып, соңы күш қолдану немесе күш қолданамын ... ... ... жасағандардың жалпы сипаттамасы осындай.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... ... ... рет тонау және қарақшылық
әрекеттерін жасағандар құрайды. Бұл жерде де ұдайы ішімдік ішу ... ... ... ... мүмкіндігінен айырып,
дұрыс жұмыс істеуіне бөгет болады. ... ішу ... ... өткізудің
арнайы формасы болып табалды. Қарақшылық әрекет жасаған төрт адамның әрбір
үшіншісінің ... ... ... ... ішуге қаржы табу болған [115, 16
б.]. Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ниеттері мен мақсаттарының осындай екендігі сұрау кезінде
анықталған [116, 19 б.]. Атап ... ... ... ... дене ... ... ... кішігірім қылмыстардан күш
қолдану немесе күш ... деп ... ... ... жасаушылардың
“карьерасы” жасалған, осындай қылмыстарды жасау кездерінде олардың бөгде
адамдардың ... жеке ... ... немқұрайды көзқарастары
қалыптасқан.
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... қылмыс
жасаушылардың үшінші типіне қоғамдық қатынастарға ... ... ... ... ... ... ... қауіпті қылмыскерлер тобы
жатады, ... ... ... және өте ... ... адам
тонаушылар, қарақшылық әрекет жасаушылар тағы басқа да қорқытып, ... ... ... ... Бұл ... аса қауіпті рецидивистердің
негізі бөлігін құрайды [117, 228 б.].
3 КҮШ ҚОЛДАНУ ... ... ... ОЛАРҒА ҰҚСАС ҚЫЛМЫС
ҚҰРАМДАРЫНАН АЖЫРАТУ
3.1 Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... оларға ұқсас қылмыс құрамдарынан ажырату критерийлері
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... жасалатын
қылмыстардың барлығына тән ортақ белгілері және жасалу табиғаты ... ... ... ... жасалатын қылмыстарды бір-бірінен
ажырату өзекті мәселенің бірі ... ... ... бұл ... ... ... ... қызметкерлері Жоғарғы Сот Пленумының
нұсқауларына жүгінеді, бірақ ол нұсқаулардың барлығында бірдей қылмыстарды
саралау ... ... ... ... ... ең ... ... ажырататын критерийлер келтірілмеген.
Сондықтанда біздің міндетіміз осындай мәселелерге байланысты ... ... ... жасап, оларды бір жүйеге келтіру. Күш қолдану
немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды ажыратудағы
критерийлерді ... ... ... және ... критерийлер деп
қарастыруға болады. Қылмыстарды бір-бірінен ажыратуда критерийлерді ... ... ... ... ... есепке ала
отырып қарастыру орынды [118, 202-203 б.]. Күш ... ... ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажыратуда
ең негізгі критерий, қылмыстың объективтік жағының ... ... ... ең бастысы күш қолданудың тәсілі мен ... ... ... критерийді келтіруге болады.
1-ші критерий- әрекет етудегі күш ... ... күш ... ... ... ... маңызы, әрекеттің алғашқы кезіндегі күш
қолдану немесе күш ... деп ... ... суреттеу, бағытын, әрі
қарай дамуын көрсету [119, 26-30 б.]. ҚР Жоғарғы Сотының ... ... ... ... ... ... бағытына ғана тоқталған. Атап айтқанда, күш
көрсету немесе күш ... деп ... адам ... ... ... әлде ... болуына әрекет етудің бас кезіндегі күш
қолданумен күш ... деп ... ... қарап тонау мен
қарақшылықты ажырату өте ... ... ... ... ... күш
қолданумен күш қолданамын деп қорқыту тәсілінде адамның ... ... ... ... ... ғана келтірген [120].
Заң әдебиеттерінде сот тәжірибесіне талдау жасай отырып, адамның ... ... ... ... күш ... ... күш қолданамын деп
қорқыту тәсілінің түрлі нұсқаларын келтірген: қару-жарақ басқа да ... ... ... ... ... ... ... итеріп құлату,
суға тастап жіберу, жүріп келе ... ... ... ... ... ... қылқындыру, иттерге қаптыру, бірнеше рет ұрып жарақат
салу, бет-әлпетін өзгертетін жарақаттар салу, улы заттар беру т.б. [121, 27-
29 б.]. Бұл ... ... ... ... ... да жатқызуға
болады. Жоғарғы Сот Пленумының берген бұл ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын
қылмыстарды саралауда жіберілетін ... ... ... тиек етуге болады.
Тонау қылмысын жүзеге асырғанда қолданатын күш қолдану тәсілі туралы
Жоғарғы Сот Пленумының түсініктемесінде анықтама ... ... ... ... ... ... ауыр зиян келтіру немесе оның
бостандығын шектеу арқылы оның өмірі мен денсаулығына зиян ... ... деп ... нақты қажетті белгісі көрсетілмеген [120]. ... ... ... асырғанда күш қолданудың толып ... ... ... ... ... ... қою, бетінен шапалақпен ұрып
жіберу, қолын қайыру, байлап қамап тастау. ... ... ... мен ... ... іс жүзінде әрекеттің белгісіне дұрыс көңіл
аудармай, тек ... ... ғана ... алып ... ... ... Сондықтанда, тонауда күш қолдану ашық, қарақшылықта ашық
әрі қару қолдану арқылы жүзеге асырылатындығын естен ... ... ... әсер ... ... мен ... адам ... еркінен тыс жіберудің белгілері мен мөлшері. Жоғарғы Cот
Пленумының түсініктемесінде жәбірленушіге қолданылған ... әсер ... мен ... ... оның өмірі мен денсаулығына төндірген
қаупінің көлемі мен жәбірлеушінің оны қолдану ... ... ... ... ... арнайы маманның сараптама жүргізуі ... ... ... күш ... деп ... мазмұны.Психикалық күш
қолдану, яғни, адамның өмірі мен денсаулығына қауіп ... ... деп ... ... ... ... ... Қорқытудың
мазмұны біржақты мағына беруі ... яғни ... ... ... ... (Өлтіремін, мүгедек етемін, қысқарт, тоқтат болмаса
соңы жаман болады т.с.с.). Егер, қорқытудың мазмұны анық ... ... ... ... ... ... ... қиындық туындауы мүмкін. Бұл
жөнінде Жоғарғы Cот Пленумы ... ... ... ... ... ... ... арқылы тартып алса және қорқытудың нақты мазмұны
белгілі болмаса, онда жасалған ... ... ... үшін ... барлық белгілерін есепке алу керек (қылмыстың жасалған орны ... ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің психикасына әсері т.б) ” [122]. Қорқытудың
мазмұнына ... ... ... да кіреді, бір жағдайда
қорқыту тек сөз арқылы жүзеге асырылса, ... бір ... ол ... ... ... ... ... асуы мүмкін. Қорқыту жазбаша түрде де,
телефон ... да, ... ... ... де ... ... береді.
4-ші критерий-қол сұғылатын заттардың түрлері.Күш қолдану немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын ... ... ... жеке тұлғаларға қарсы бағыттала бермейді, сондай-ақ, әрекет ... ... және ... ... ... да ... ... жағдайда субъектінің мақсаты мүлікке иелік ету құқығын алу немесе
сенімге қиянат жасау.
5-ші ... ... ... уақыты.Күш қолдану немесе
күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын ... ... ... тап сол ... ... ... ... қарақшылық, тонау
т.б. Кей жағдайларда қорқытудың біраз уақыт өткеннен кейін барып ... ... ... өлтіремін, денсаулығына зиян келтіремін деп
қорқыту (112 бап, қорқыту; 181 бап, ... ... Күш ... ... ... деп ... ... жасалатын қылмыстарды бір-бірінен
ажыратуда ең маңыздысы субъектінің ниетінің бағыты. Тонау мен ... ... тез ... ... ... ие ... ал қорқытып
алушылықта жәбірленушінің мүлкіне ... ... ие ... ... ... келтірген критерийлерін ескере отырып, Л.Д.Гаухман қорқытудың
нақты мазмұны белгілі ... ... ... ... және оны ... психикалық жағдайларын есепке ала
отырып әрекеттің бағасын беру керектігін айтады [123, 76-79 ... ... ... қылмыстарды ажыратуда, күш қолданушы немесе
қорқытушы субъектінің әрекетінің субъективтік жағы ... ... ... рөл ... ... ... жақты суреттейтін қосымша
мәлімет ретінде қылмыс жасалған ... ... ... ... ... ... ... қару-жарақ түрі және
жәбірленушінің психикасындағы өзгеріс есепке алынуы керек. ... ... ... күш ... деп ... ... ... қылмыстарды бір-
бірінен ажыратуда мұндай тәсілді қолдану заңға сәйкес келе бермейді, ... ... ... ... және ... ... деп ... бастап аяқталған қылмыс болып есептеледі. Сондай-ақ, қылмыстық
әрекеттерді саралауда жәбірленушінің науқастануына ... мас ... ... мен денсаулығына қауіп төндіретін қорқытуды қабылдамауы да қылмыстық
әрекетті ... ... рөл ... ұсынып отырған күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалатын қылмыстарды бір-бірінен ажырату әдісі ... ... ... ... ... ... жағдайда, қорқыту ниеті
болғандығын ... ... мен ... зардап келтіремін деп
қорқытқандығын мойындамауы мүмкін) есепке ала отырып, басқа ... ... ... ... және оны ... ... жағдайын
есептей отырып қылмыстық әрекетті саралаған жөн. Бұл жағдайларды егжей-
тегжейлі талдаудың басты маңызы ... ... ... ... анықтай отырып, қылмыстың субъективтік жағын анықтау.Күш ... күш ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстарды бір-бірінен
ажыратудың қосымша критерийі ... ... ... және ... күш ... деп ... туындайтын зардап түрлері жатады.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды
бір-бірінен ажыратуда, ең ... ... ... ... ... ... болады. Егер, әрекет бағытталған тікелей объектілер бірдей
болса, онда ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда, қылмыстық әрекеттің бір түрінде ... ... жеке ... қол ... ... ... бір ... жеке тұлғаның өмірі
немесе денсаулығы болуы мүмкін. Қосымша объектілер келтірілген зардаптардың
түріне және көлеміне ... ... ... ... күш ... туған зардап көлемі болып
табылады. Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... туған зардап белгілері СССР Жоғарғы Сотының 5
қыркүйек 1986 ... ... ... ... әрекеттің белгілері:
жәбірленушіге жеңіл, ауыр немесе орташа ауырлықтағы дене жарақатын салу
арқылы денсаулығының қысқа ... ... ... ... еңбек қабілетін
айтарлықтай тұрақты немесе айтарлықтай емес ... ... ... ... ... ал тонаудың белгілері жәбірленушіге
денсаулығының бұзылуына әкеліп соқпайтындай дене жарақаттарын салу [122].
Үшінші ... ... ... Күш ... ... ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың барлығында бірдей
субъект 14 жастан бастап қылмыстық ... ... ... ... үшін 16 ... бастап тартылуы мүмкін.Ұрлыққа, алаяқтыққа, сеніп
тапсырылыған бөтен мүлікті ... алу ... ... етуге қарағанда тонау
талан-таражға жататын ... ... ... түрі ... ... кодекстің 178-бабында “тонау, яғни бөтен мүлікті ашық талан-
таражға салу деп ” көрсетілген [124]. ... ... ... ... қол сұғу ... табылады. Сонымен бірге тонау көп объектілі қылмысқа
жатады. Сондықтан да оның ... ... ... жеке ... бостандығы да болып табылады. Қарақшылық –талан-таражға ... ... түрі ... ... ... ... “қарақшылық, яғни бөтен
мүлікті талан-таражға салу мақсатында ... ... ... ... өмірі
мен денсаулығына қауіпті күш көрсетумен немесе тікелей күш қолданамын деп
қорқытумен ұштасқан шабуыл жасау -,” деп ... [124]. ... ... ... қол ... бірге, осы қол сұғудың өте
қауіпті тәсілі- шабуыл ... ... ... ... мен ... күш ... ... тікелей күш қолданамын деп қорқытумен
ұштасқандығында ... ... ... бұл ... ... ... жағдайы оның екі бірдей объектісі- меншікке және
адамның өмірі мен ... бір ... ... қол ... арқылы
сипатталады. Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын
тонау мен қарақшылықтың ... ... ... ... ... ... яғни физикалық немесе психикалық күш қолданудың
түріне байланысты. Ашықтан ашық талан таражға салыну деп танылу үшін ... ... өзге де ... сондай-ақ басқа да адамдар, кінәлінің құқыққа
қайшы әрекеттерін көріп тұрумен бірге оның қылмыстық ... ... ... ... адам осы ... сезіп, көріп тұра отырып, соған
қарамастан қылмысты әрекет ... ... ... адам ... түрде жүзеге асыру ниетінде болып, бірақ қылмысты жасау кезінде
көзге түсіп қалса, соған қарамастан ол өз ... ары ... ... оның жасаған әрекетін тонау деп бағалау керек. Күш қолданып жасалатын
тонаудың объектісі жеке тұлғаның мүлкі. Жеке ... өз ... ... ету, ... т.б ... бар, ... жасаушы әрекет еткен
жағдайда жеке тұлғаны жеке ... ... ... құқықтық
қатынастардан айыру мақсатын көздейді, сондай-ақ әрекет бір уақытта екінші
объект тұлғаның денсаулығы мен өміріне де ... ... ... ... ... күш ... жасалған тонау немесе бір ... ... ... ... болып табылады”-, деп көрсетеді [123, 76-
79 б.]. Бұл ... ... ... ... ... жеке ... ... бағыттағандықтан, жеке тұлғаның өмірі мен денсаулығы қосымша ... ... Бұл ... Н.И. ... “Қосымша объектіге
келтірілген зардап қылмыстық әрекеттің нақты мазмұнын ... ... ... ... мазмұны- тұлғаның жеке мүлкіне келтірілген зардап
арқылы бейнеленеді”,-дейді [125, 111-114 б.].
Нарықтық ... ... ... ... ... бір- ... қажеттігі туындады. Нарықтық экономикаға дейін мемлекеттік және
қоғамдық мүліктерді тонауға ... ... жеке ... ... ... ... ... қатаңырақ болса, бертін келе
нарықтық экономика жағдайында бұл ... ... ... ... қылмыстар болып бір тарауға біріктірілді. Осыған сәйкес күш
қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... болып физикалық және заңды тұлғалардың бағалы заттары және оларды
алмастыруға болатын, ақша, мемлекеттік ... ... ... т.б. ... ... ... ... өз құқығын қайтару мақсатында, сол мүлікке
иелік ету құқығы бола тұра оны иелену мүмкіндігін пайдалана алмай ... онда ... ... ... ... ... Бұл сұрақтың жауабы
азаматтық іс ... ... ... ... ... ал егер күш
қолданса, ол әрекет жеке тұлғаға қарсы ... ... ... ... [126, 93-95 ... қолдану арқылы жасалған тонаудың объективтік жағы: белсенді әрекет
күйінде бөтеннің мүлкін ашықтан-ашық талан-таражға салу ... ... ... ... жағы ... ... тәсіліне сай
ерекшеленеді, яғни ... мен ... зиян ... күш ... ... ... мүлкіне иелік ету. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... түрде иелік ету. Күш
қолданудағы ... мен ... зиян ... етіп ... ... ... ету қабілетіне зиян келтірмейтіндей жеңіл дене ... ... ... ... ... ... дақ түсіру т.б.
Қарақшылық пен тонауда негізінен күш ... екі ... ... психикалық және физикалық. Физикалық бұл адамның өзіне,
бостандығына еркінен тыс күш ... ... әсер ету, егер ... ... ... және ол өзін ... не ... жатқандығын
білмейтіндей күйде болса, онда жәбірлеушілердің әрекеті ұрлық болып
сараланады, ал егер ... ... ... ... және оны ... ... ... келтіртпеу мақсатында оңаша бөлмеге қамап қойса,
мұндай әрекет тонау болып сараланады. Егер күш ... ... ... ... ... ... ... немесе зардапты жасыру ... ... ... ... сараланады.Тонауды жүзеге асырудың тағы бір
тәсілі ол ... ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша: “жұлып алу” жәбірлеушінің әрекеті ... ... ... ... жою [127, 23-28 б.]. Бұл ... күш ... жасалған тонау ретінде емес, керісінше, жеке тұлғаға
қарсы жасалған қылмыс ретінде саралануы керек” ... ... ... мен оның иелігіндегі мүлікке қатысты
құқығын жою ... ... ... бұл ... ... ... ... пікірмен келісуге болмайды, өйткені жәбірлеуші өзінің әрекетінен
зардап туатынын біледі және ол ... тек қана күш ... ... ... ... ... алады, тіпті жәбірленуші өзін-өзі қорғау шараларын
жасауға да үлгермейді. Бұл көрсетілген жағдайдағы “жұлып алу ” үшін ... жеке ... ... ... байланысты, ал екінші бір жағынан күш
қолданудың тәсілі болып табылады.
Біздің пікірімізше күш қолданудың ... тек қана ... ... тиісті қарсылықты басып тастаумен шектелмейді, сондай-
ақ сол қарсылықты болдырмаудың да кепілі болып ... ... ... мен
денсаулығына қауіпті емес күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... бір түрі ... ... Күш қолданудың бұл тәсілі баптың
диспозициясында арнайы белгі ретінде ... күш ... ... ... ... ... көп жылдар бойы сот
тәжірибесінде әрекеттің мұндай түрі күш ... ... ... ... ... ... [129, 43-44 б.].
Қазіргі қолданылып жүрген заңға сәйкес әрекеттің бұл түрі ... ... ... мән-жай болып саралануы керек.
Жәбірленушінің өмірі мен ... ... емес ... күш ... ... ... сөз жүзінде немесе ым көрсету арқылы жәбірленушінің
немесе басқа адамдардың қарсылығын жоюға ... ... ... қорқытулар нақты жағдайларға байланысты әртүрлі болып
келеді, оны істің нақты мән-жайына қарай тергеу, сот ... ... ... ... ... ... саралау кезінде көптеген
қиыншылықтардың кездесуі мүмкін, өйткені қылмыстық ... ... ... ... тек күш ... қана ... ... бірге жүйкеге
әсер ететін түрлі есірткілік заттарды да қолдануы мүмкін. ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Мысалы, жәбірленушінің мүлкіне ие болуды, шайына азғана уақыт жүйкеге
әсер ететін ұнтақ қосып ... ... ... ... ол ұрлық ретінде
сараланып, ал егер мұндай жағдайдан адамның өміріне немесе денсаулығына
қауіп ... ол ... ... ... [128]. Субъект жәбірленушіге
жүйкесіне әсер ететін затты ... ... ... ... туындамай,
өзге бір жерде немесе ... ... ... ... ... ... туғызатын мәселенің бірі. Бұл жағдайда ҚР Жоғарғы Сотының
ұсынысына сәйкес субъектінің әрекетін тонау немесе қарақшылық деп ... ... ... ... ... ... қарай сараптауға
тура келеді.
Біздің пікірімізше, бұлай сараптауда қазіргі қолданылып ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
әрекеттің жүзеге асырылу тәсілі- ашық немесе жасырын, екіншіден кінәнің
нысаны, ... ... ... ... және қылмыстық зардаптың
туындаған уақытының ... ... ... ... Бұл әрекетті жеке
тұлғаға қарсы қылмыс немесе ұрлық деп ... ... ... қолданып немесе күш қолданамын деп ... ... ... жағы ... ... ... ... ниетін, мақсатын және
ішкі көзқарасын суреттейді. Күш қолданып немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... және ... ... жүзеге
асырылады. Күнделікті тәжірибеде қылмыстық ... ... ... өте ... ... жағдайлар бар, атап айтқанда, кейбір
жағдайларда бөтеннің мүлкін ... ... тыс ... ... ... және оны ... дайын екендігін, бірақ оған иесінің қайтару
керектігі туралы ескертпегендігін көлденең ... ... ... ... ... ... жасыруды көздейтін жауап болып
табылады: өйткені, күш ... ... ... ... ... ... оның ... тыс алынды және жәбірлеуші ол мүлікті өз қалауынша
пайдаланды.
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... жеке ... ... салу мақсатында жасалатын қылмыстың тағы бір түрі
–қарақшылық болып табылады. Қарақшылықтың ... жағы ... ... ... ... күш қолданумен немесе тікелей осындай ... деп ... ... ... ... ... ... Осыған
орай қарақшылықтың объективтік жағы негізінен екі әрекет арқылы: шабуыл
жасау және күш қолдану арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... оның қарсылығын
тойтару мақсатында өте үрдіс түрде күш ... ... ... ... ... жасалған зорлық әрекеттерінен бөтен жәбірленушіні ту ... ... ... оған оқ ату, ... ... ... қауіп
келтіретін жағдайда оған ... әсер ... ... ... ... беру арқылы оны ... ... ... ... ... ... мен денсаулығына қауіпті күш қолдану,
жәбірленушінің денсаулығына қасақана ауыр зиян келтіру, ... ... ... ... ... қысқа уақытқа бұзылуының немесе еңбек
қабілетін айтарлықтай емес ... ... әкеп ... зиян ... ... өміріне тікелей қауіп тудырған басқадай күш
қолданулар ... ... ... ... басы болып шабуыл
жасау табылады. Қарақшылық ... ... ... ... және белгісіз
болуы мүмкін. Жәбірленушінің қабылдауына қарай шабуыл жасаудың екі түрлі
формасы бар. В.А.Владимировтың ... ... ... ... ... ... сеніміне кіріп, күтпеген жерден шабуыл жасап оның
мүлкіне иелік ету [127, 23-28 б.]. ... ... ашық және ... ... ... саралау жәбірлеушінің әрекет ету ... ... ... ... ... ... сезінуіне тікелей
байланысты. Жасырын түрде шабуыл ... ... ... ... ... зиян ... ... оның мүлкіне иелік ету.
Қарақшылықтың екінші кезеңі- жәбірленушіге қарсы ... ... күш ... ... ... ету. Күш ... мен шабуыл жасау бір-
бірімен сәйкес ... ... және ... күш ... жасаудың құрамдас бөлігі деп қарауға болмайды [129, 43-44 ... ... ... “шабуыл жасау” және “күш қолдану” ... ... ... сәйкес келгенімен, шын мәнінде олардың әрқайсысы
бөлек –бөлек түсінік береді деп білу ... деп атап ... [130, ... Қарақшылықпен шабуыл жасауда адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті
физикалық және психикалық күш қолдану ... ... ... ... көздеген әрекет түрінде көрінеді. Мұндағы күш қолданудың ... ... тән ... белгісі болып табылады. Адамның өмірі ... ... күш ... ... ... ... тарапынан
әрекет еткен алғашқы сәтте –ақ байқалып ... ... ету ... ... қару ретінде кез-келген затты қолдану, жәбірленушіні жүріп келе
жатқан көліктен итеріп ... ұру т.б. ... ... күш ... адамның өмірі мен денсаулығына зиян келтіремін
деп қорқыту арқылы психикасына әсер етумен де ... ... ол ... ... ... ... ... белгілерді құрайды:
1)физикалық күш қолданудың мазмұнының ... 2) ... ... 3) ... нақтылығы, яғни әрекетті жүзеге асыру мүмкіндігі
туып тұруы керек [131,11-13 б.] ал, Л.Д. Гаухман “Жәбірленушінің ... ете ... ... ... зардап тудырады деп қабылдау керектігі деп
түсіну керек”-, дейді [123, 76-86 б.]. ... ... ... қиынға
түседі, “Өйткені әрекеттің: жәбірленушінің сырқат немесе мас ... ... ол ... барысын түсініп те үлгермеуі мүмкін”-, деп өз
пікірін білдіреді Г.Костров [132, 54-56 б.]. Күш ... деп ... ... ... В.А. Владимиров былайша береді: ... етіп ... ... ... ... ... көрсету
тілегінен айырылуы” [127, 23-28 б.].
Қарақшылықта қорқытудың өзіне тән ... ... ... ... алдын ала тергеу және анықтау жұмыстарымен айналысушылар ... ... “Не ... кейін білесің?”, “Көрсетемін”,“Тоқтай тұр,
бәлем!”, “Кейін өкінесің” деген сияқты сөздерді ... ... ... әрекеттерін сараптау өте қиынға түседі. Мұндай жағдайларда біздің
пікірімізше, қорқыту ... ... ... орын, уақыт, қылмыскерлер саны,
олардың ... ... және бұл ... ... ... ... ... керек. Жәбірленушінің қорқытуды қабылдауына
әсерін тигізетін көптеген ... бар, ... ... ... ... ерекшелігі, көңіл-күйі, жынысы, білім деңгейі, өскен ортасы т.б
Сондай-ақ, адамның өмірі мен денсаулығына қауіп ... ... ... оның ... тыс ... заттар қолданып,
қылмыстық әрекетті жүзеге асырғанда, есеңгірететін заттарды қолданған уақыт
пен қылмыстық зардап келтірілген ... ... алу ... Егер, уақыт
аралығы дәл келмесе онда әрекет қылмыстар жиынтығы ... ... ... ... ... ... және пайдакүнемдік
мақсатпен жасалады. Қылмыстық әрекетті саралауда қасақаналық ниеттің пайда
болған уақыты маңызды роль атқарады. ... ... ... болып және оның
қалай жүзеге асырылатындығының күні бұрын жоспарлануы ... ... ... күш қолдану немесе күш қолданамын ... ... ... ... мен қарақшылықты саралаудың ... бере ... ... ... ... ... бар
екендігін айта аламыз: күш қолдану және күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жүзеге асырылатын тонау мен ... бір ... ... ... ... жақтың белгілерімен тікелей байланысты:
Бірінші критерий-күш қолданудың мазмұны мен жеделдігінде;
Екінші критерий- жәбірленушіге еркінен тыс қолданған жүйкеге ... ... ... мен ... ... күш қолданудағы қорқытудың мазмұнында;
Қосымша критерий- объектілердің түрі мен күш қолданудан ... ... ... ... ... 113 және 123 ... ... “көндіру” және “мәжбүр ету” ұғымдары жатады. Сондықтанда ... 112 ... ... құрам: екі объектіге бірдей қылмыс объектісі-
адам, кейде мүліктік ... әлде ауыр ауыр күш ... ... ... ал ... ... деп қорқытуда-меншігі болады.
3.2 Күш қолдану ... ... ... жаза ... ... ... алдыңғы сатысында-ақ, қылмыс
жасаушылардың ... ... ... мен ... зардабының
көлеміне қарай жаза тағайындау қажеттілігі туындайды. Қылмыс ... ... ... қалыптасқан дағдысы, күш ... ... ... ... оның ... дәрежесін көрсетеді де жаза
тағайындауда есепке алынатын мән-жайлардың қатарынан табылады.
Қылмыс жасауда күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... мен ... ... ... ... қылмыс жасаушының
адамгершілік, әлеуметтік-психологиялық қасиеттерімен көрінеді. Жаза
тағайындаудағы ... және ... ... мақсаттары, тағайындалған жазаны
өтеу арқылы бойындағы ... ... ... ... ... арылуға
итермелеу, түзу жолға салу [133, 87-88 б.]. Бұл ... ... ... ... жеке басы және ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқытуға себеп
болған жағдайларды ... ... ... ... ... ... ал ... заңды, әділ болуы керек.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық заңы жаза ... ... күш ... деп ... ... есепке алуды өз алдына жеке
критерий ретінде қарастырмайды, бірақ жаза тағайындау кезінде сот болған
оқиғаны ... ... күш ... күш ... деп қорқыту тәсілін
жазаны ауырлататын немесе жеңілдететін ... ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту
қажетті қорғану шараларын ... ... ... ... қауіпті әрекетті
тойтару кезінде жүзеге асырылуы есептеледі.
Сондай-ақ күш ... күш ... деп ... әрекеті қылмыс
жасаушыға күш қолдану, қорқыту немесе материалдық, тағы да басқа тәуелділік
жағдайында,жеке ... ... ауыр ... ... ... ... жан ... ұшыраған жағдайда қолданылса ... ... ... ... ... Егер осы ... ... бірінде қылмыс күш қолданып және ол кәмелетке
толмағанға, қарт кісіге және дәрменсіз жағдайдағы ... ... ... ... ... ... болып есептелмейді.
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңы жаза ... ... ... ... ... ... ... жасалу жағдайын,
тәсілін, жазаны ауырлататын және ... ... ... жеке бас ... ... алуды талап етеді. Осыдан келіп
жаза тағайындауда қылмыс жасау ... ... ... ... ... бір ... үшін көзделген жазадан гөрі неғұрлым жеңіл ... ... ... ... содай-ақ, қылмыскердің әрекетін қылмыстың
қайталануы бойынша саралап қылмыскерді қауіпті, аса ... деп заң ... үшін ... ... мен себептеріне, айыпкердің рөліне, оның
қылмыс жасау ... ... одан ... ... байланысты ерекше
мән-жайлар және әрекеттің қоғамға қауіптілік дәрежесін едәуір азайтатын
басқа да мән-жайлар болған кезде, жаза ... ... ... ең төменгі
шектен төмен тағайындалуы мүмкін, не сот ... осы ... ... жеңіл түрін тағайындауы не міндетті жаза ретінде көзделген қосымша
жаза түрін қолданбауы мүмкін.Біз зерттеуге алып отырған ... ... пен ... жеңілдететін мән-жайлар ретінде: жеке басындық,
отбасылық немесе өзге де ауыр ... ... ... қылмыс
жасау; күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу салдарынан не ... ... өзге де ... ... ... жасау үшін түрткі
болып табылған жәбірленушінің заңға ... ... ... ... т.б. ... ... ... сәйкес жаза тағайындау кезінде
есепке алынатын жауаптылықты ауырлататын және жеңілдететін ... ... ... да орын ... көре ... ... жасаудың осы
тәсілінің ертеден келе жатқандығын және онымен ... ... ... ... ... ... және ол ... қазіргі қолданыстағы заң
нормаларымен салыстыруды жөн көрдік.
Ертедегі қазақтардың күнделікті өмірінде ... ... ... ... ... шешу ... ... жүктелетін. Билерді қазіргі
күнгі судьялар құсап ешкім де тағайындап немесе ... ... ... ... ... ... жете түсініп, ең ауыр қылмыстарға оның
ішінде -ұрлықтың тамырына балта шабуға мейлінше назар ... ... ... ақаулардың бәрі осыдан басталатын, ... да ... ... ... ... ... [134, 141-143 б.]. Сол ... билер әрбір қылмыс бойынша тиісті шешім қабылдау үшін, қылмыстық
әрекетке жете ... ... ... ... ... мен ... ... әділ бағасын беру жағын ойластырған. Күш қолдану, ... ... ... әрекеттерді пайдаланып жасаған қылмыс қоғамға
қауіпті деп ... оны ... ... ... ауырлау жаза түрін
қолданған. Соның бірі –айып. Өзгенің әйелін ықтиярсыз, күш қолданып ... алып ... үшін өлім ... не ... құн төлеуге кеседі.
Қазақ заңы бойынша қызды зорлап, арын төгу кісі өліміне тең, ... ... ... ... Егер қыз ... ... ... қалыңмал
төлеп үйленсе, онда қыздың туыстарының келісімі арқылы құн төлеуден ... ... да ... бұл қазірде пайдаланып жүрген қылмыстық
заңдағы 67– бап “Жәбірленушімен ... ... ... ... ... келеді. Жаза тағайындау кезінде ... ... ... ... ... әдісіне,
кінәнің деңгейіне, жасына, дәулетіне, қылмыс әрекеттерінің себебіне және
т.б. жағдайларға ... ... ... ... ... кепіл болған.
Қазақтың әдет құқығында қылмыс ... ... ... ... жеңілдететін жағдайларды ескерген. Қазақтың әдет ... ... ... ... адамның кінәсін ауырлатады деп саналған: егер
қылмыс “құрметті адамдардың”(хандар, ... ... ... ... ... егер қылмыс өз қауымының ішінде жасалса;
егер қылмыс киіз үйде ... егер ... ... ... ... ... ... күйеуіне ); үлкен мөлшерде шығын келтірсе;
қылмыс қайталанса және ... ... ... ... ... адам бірігіп
немесе қару қолданып жасаса; қылмыс әлдебір табиғи апат кезінде жасалса.
Қазақтың әдет құқығында мынадай ... ... ... ... ... ... ... мойнына алса; қылмысты бірінші рет
жасаса; қылмысты мас күйде жасаса; ... ... ... ... күйзеліс нәтижесінде, ашу үстінде жасалса; қылмыстың жасалғанына көп
уақыт өтіп кетсе.
Міне, осы ... ... ... ата ... ... қарай
отырып, біздің қазіргі қолданып жүрген заңымыз осы заңнан ... ... ... деп айта ... Сондықтанда судья жаза
тағайындаған кезде қылмыс жасау әдістеріне баса ... ... ... қылмыс жасау әдістері заңда қылмыс ... ... ... белгілері және қылмысты саралау мен оған жаза ... рөл ... деп ... ... ... ... кейбір
жағдайларда, қылмыс жасау әдістері ғана анықталып, ол әдістерді қолдану
себебі анықталмайды, ... ... ... ... сай ... ... ... қаласында 2008 жылдың 10 қаңтарында 14
жасар ... ... ... ... ... бірнеше жерден пышақ салып
өлтірген, Сәтбаев қалалық соты бұл балаға ҚК-тің 96-бабының 2 ... ... ... 10 жыл бас ... ... ... ... сотта істі қайта қарап, баланың соншалықты айуандықпен әкесін
өлтіруіне себеп болған, әкесінің ұдайы ішіп келіп ... мен өзін ... ... ... ... деп ... қылмыстық істі ҚК-тің 98-
бабы “Жан күйзелісі жағдайында болған адам ... ... ... 3 жыл бас ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқытып, қылмыс
жасаған адамға жаза тағайындау кезінде де, істі ... ... ... мен күш ... деп ... түрлері мен себептеріне назар
аударғаны жөн. Қазіргі қолданылып жүрген ... ... ... ... ... жасағаны үшін қолданылатын жаза түрі мен ... ... ... мен ... ... ... кісі ... қарау тәжірибесіндегі Албания Жоғарғы Соты
ерекше қатыгездікпен кісі өлтірген адамдарды әрқашан да қатыгез адам ... ... сол ... ... соны ... ... деп
көрсеткен [135, 103 б.].
Шынында да, егер біз ... ... ... ... ... жеке
басын - пайдақор, мас күйде қылмыс жасаған адамның жеке басын-маскүнем деп
қана түсінсек, ол бір ... ғана ... ... көп ... анықталмай
қалған болар еді. Қатыгездікпен кісі өлтірген адамның- қайырымды, үлгілі,
ізетті, мәдениетті адам ... да ... ғой. ... да күш ... күш қолданамын деп қорқыту әдістерін пайдаланып қылмыс жасаушыларға
жаза тағайындау кезінде төмендегі жайларды есепке алған дұрыс сияқты :
1. ... ... мәні бар ... және басқа да мәліметтерді
есепке алу: аты-жөні, туған жері, жұмысы , азаматтығы, ... ... ... ... ... ... жоқ ... себептері); денсаулығында
ақау болса, оны түгелдей ... ... ... ... ... ... жасағанға дейінгі мінездемесі: жас кезіндегі
тұрмыс жағдайы, отбасы, ондағы алған тәрбиесі; жас кезіндегі еңбекке, оқуға
деген ... (сол ... ... ... ... жас кездегі ойын ермегі; жұмысқа деген ықыласы, ... ... ... мен ... отбасы жағдайы, оның құрамы,
балалары; тұрмыс ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастары, уақыт өткізуі; егер қоғамдық
тәртіпті бұза қалса, ол ... ... одан ... ... ... жауаптылыққа тартылса не үшін тартылғаны және ол ... ... ... ... егер бұрын қылмыстық жауаптылыққа
тартылса, сол қылмыс төңірегіндегі мәліметтер (қашан сотталды, қанша рет,
не ... ... ... ... ... ... соң не істеді, тәртібі т.б.
жағдайлары).
3. Сотталушының қылмыс жасаған кездегі және содан кейінгі мінездемесі:
қылмыс жасаған кездегі ... ... ... ... ... ... ... (Зиянды өтеді ме, жоқ, әлде қашып кетті ме, кінәсін
мойындап ... ме, ... ... дұрыс санай ма, т.б.); сот ... ... [133, 87-88 ... ... жасаған іс-әрекеті қылмыс деп табылып, оны заң алдында
жауапқа тарту үшін, ең ... сол ... ... ... сипаты
болуы қажет. Қылмыскерлер мен қылмыстық топ жасаған ... ... ... ... ... сипатының анықтамасын былай деп
берген: “Қылмыстың сипаты дегеніміз- бір бапта немесе оның бір ... ... бір ... ... ғана тән ... ” [136, ... ... дегеніміз-әр қылмыстың өзіне ғана тән ерекшелігі.
Қылмыстың қоғамдық қауіптілігі ... және ... ... Сапалық қасиет- оның қоғамдық қауіптілігінің сипаты, сандық
қасиет-оның қоғамдық қауіптілігінің мөлшері.Заң шығарушы жазаның ... ... тек ... сипатын ғана емес, басқа да жағдайларды
ескереді, оларға сотталушының жеке басы, жауаптылықты ... ... т.б. ... ... ... ... ... оның
қоғамдық қауіптілік дәрежесі әр қылмыс бойынша жеке ... ... ... ... 30 ... ... ... ҚР Жоғарғы Сотының Пленумының
қаулысында “Үкімде істелген әрбір ... ... оның ... ... ... шешу керек”-, деп атап көрсеткен [137]. Жасалған
қылмыстың қоғамға қауіптілік ... ... ... соттар Қылмыстық
Кодекстегі қылмыстардың ауырлығын анықтау тәртібін реттейтін 10- бабының
талаптарының ... ... ... сол ... ... ... ... жасалған барлық мән-жайлардың жиынтығын (кінәнің нысаны, себептері,
әдістері, қылмыс жасау сатысы және мән-жайы орын ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі
мен сипаты т.б. ) ескеруі қажет [138, 15 б.].
Қылмыстың қауіптілік дәрежесіне ықпал ететін тағы бір ... ... ... ... ... ... ... Адам өміріне қарсы бағытталған қылмыстар абайсыздықпен де,
қасақана да ... ... ... дәрежесінде зор
айырмашылықтар бар. Соттар олардың түрлеріне, ... ... ... ... ... Егер ... қасақаналықпен жасалса, онда қасақаналықтың,
егер абайсыздықпен жасалса, ... ... ... ... ... Қылмыстық құқық ілімі қасақана пайда болған қылмыстарды кінәлінің
ойында туу ... ... ... ... ... кездейсоқ
пайда болғаннан жасалған қылмыс деп бөледі. Уақыт ... ... осы бір ... ... ... зерттеп қарасақ,
олардың қауіптілік дәрежесіндегі зор ... ... ... ... қатысушы адамның пиғылының тұрақтылығы, жеке басының
қауіптілігі, кездейсоқ қылықтар жасаған ... көп ... ... ... 33 б.].
Бұл жазаны жеке даралау процесінде еске аларлық жай. Р.Т.Нұртаев ... ... әрі ... ... ... ... тек жаза ... емес, сол жазаны өтеу кезінде ескерілуі керек ... [140, ... б.]. ... ... жағы ... ... ... саралау,
жаза тағайындау кезінде қылмыскердің ниеті және сол ... ... ... ... ... орын ... Бұл ... белгілі қағида. Жазаны
жеке даралау кезінде қылмыстық ниетті есепке алу тек ... не ... ... ... ... ... кең. Олардың кейбіреулері Т.Д.Устинова келтірген деректерде ... кісі ... 59 % жеке ... ... ... қызғыншақтықтан, 7,8 % төбелес ... ... ... 6.6 ... ... ... 2,2 % жаңа туған баласынан құтылу
ниетімен жасалғандығын ... ... 59 %-дың 41,8 %-да ... күш ... қару ... ... тағы ... әдістерді пайдалану
арқылы жүзеге асқан [141, 22 б.]. ... бір ... ... ... ... Оны ... түсіну үшін көп жайттарға ден қою қажет.
Сондықтан да кей кездерде сот пен ... ... осы ... ... ... орын алуы өзінен өзі ... ... ... үшін, түсініспеушіліктің арасындағы алшақтықты
қысқарту үшін соттар үкімінде ең алдымен сол қылмыстың ниеті туралы толық
айтса және ... ... ... ... ... ... неге
басты ниет деп есептейтіндігін толық сипаттаса көп түсінбеушілік азаяр ... сот жаза ... ... сол ... жаза ... ... ... екенін көрсетіп беруі керек. ... ... ... оның ... ... жасалған
қылмыстардың ниетін екі топқа бөліп қарайды. Оның пайымдауынша, кешірімді
ниеттер (қоғам мүдделеріне сай ... және ... ... ... ... арасында көп алшақтық бар [140, 183-185 б.]. ... ... ... ... ... ... қолданылуы керек.
Осы жерде айта кететін бір жай, мысалы адам ... ... ... ... ... қылмыстың айқындаушы белгісі болып
көрсетілгендіктен, оның тек өзін -өзі көрсетуі ... ... ... алға қойған мақсатқа жету табандылығы ескеріліп отыруы да
маңызды мәселе. Кант ... ... ... ... жұмысында осы
мәселелер туралы айтқан еді. Оның пайымдауынша, ... ... ... ... адамның сол қылмыстық әрекетті жасаудағы
кедергілерді жеңумен өлшенуі керек, өзі ойлаған ... ... ... ... ... ... ... болғанына қарамастан, әбден
қылмыстық мақсатқа жеткенше тоқтатпауы ... ... ... ... 65-66 б.]. Бұл ... ... ... жүзеге асыру үшін алдында
тұрған кедергілерді жеңу мақсатында ... ... оның ... ... күш ... ... күш ... деп қорқытуды қолданғандығын
айтпай кетуге болмайды.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... байланысты тағы бір жағдай-қылмыстың жасалған уақыты мен
орны. Г.А.Кригер “Қылмыстың жасалған уақыты мен орны, басқа да ... ... ... ... ... ... жеке басын,
болмаса екеуін бірдей мазмұндап береді”-, дейді. ... ... ... ... ... ие болып отыратын қылмыстың жасалған ... ... ... де өз ... ... Іс ... күш қолдану,
күш қолданамын деп қорқыту, мәжбүрлеу ... ... кісі ... ... ... асырылады, сондықтан да болар, кей сәттерде күш қолдану,
күш қолданамын деп қорқыту, мәжбүрлеу ... ... ... ... ... орны ... қылмыстың қауіптілік
дәрежесіне ықпал ете отырып, соттардың жазаны жеке даралау ісінде елеулі
рөл ... ... ... ... іске жаза ... ... ... орнына да назар аударған жөн. Қылмыстың жасалған ... ... ... алу ... ... ... қарастырылмаған.
Жауаптылықты жеңілдететін мән-жайлардың тізімі тұйықталмаған, ашық
болғандықтан, соттардың ... ... ... ... ... есепке алуына болады. Мысалы, пәтеріне кіріп қылмыс жасаған ... ... ... зиян ... ол жазаны жеңілдететін жағдай болып
есептеледі, өйткені қылмыс жасалған орын-сотталушының пәтеріне ... ... ... нұқсан келтіргендік жазаның мөлшеріне әсер етеді.
Осы мәселенің жалғасы ретінде тағы да тарихқа ... ... ... ... құқығы жаза тағайындау кезінде қылмыстың жасалған
уақытына, орнына ерекше назар аударған, осы ... жаза ... ... ... ... ... ... тау ішінде, елсіз жерде, жапан түзде
жасалса, ол үшін жаза жеңілдетіліп отырған, ал қылмыскер қылмысты ... өз ... ... ... әрі ... ... ... күш
қолданса немесе күш қолданамын деп қорқытса, азаптаса, ... ... ол ... ... ... ретінде
қарастырылған [143, 125-127 б.].
Мұның себебі, біздің ойымызша, қазіргі кездері жиі ... ... ... алу мақсаттарынан туындап жатқан сияқты. Билер, ауыл ақсақалдары өз
ауылында жасалған қылмыстардың бұқараға кері әсер ... ... ... ауыр жаза ... ... Сол сияқты қазақтардың әдет-ғұрып құқығы
қылмыстың жасалған ... да жаза ... ... ... ... келтіріп өтеді. Мысалы, басқа халықтардың ескі қылмыстық заңдары
түнде жасалған ... ... ден ... ... ... ... қауіптілігі күндіз жасалған қылмыстардан төмен дейді.
Оның негізгі себебі, күндіз қылмыс ... адам ... ... ... ... ... ... қауіптен адалығын көрсетеді, демек, оның
жеке басының қауіптілігін сипаттайды [143, 125-127 б.].
Біздің ойымызша, бұл мысалдар ... бойы ... ... ... ... ... де ... болатындығын
көрсетеді. Сондықтан да заң шығарушы жаңа заң ... ... ... жауабын ара-кідік болса да тарихтан ... жөн. ... ... ... тек ... ... кінә, ниет немесе
қылмыстың жасалған орны сияқты факторлармен ғана ... ... ... қылмыс жасаудағы тәсіл, қылмысқа қатысушылардың іс-
қимылы, қылмыс құралдары, қылмыс салдарынан орын алған зардаптар және т.б.
институттар өз ... ... ... ... ... ... ... жауаптылық пен
жазаны жеңілдететін мән-жайлардың бірі ... ... ... психикалық
мәжбүрлеу салдарынан не материалдық, қызметтік немесе өзге де ... ... ... ... ... үшін түрткі болған жәбірленушінің заңға
қайшы немесе адамгершілікке жатпайтын ... ... ... ... ... ... немесе мәжбүрлеу салдарынан не материалдық, қызметтік
немесе өзге де тәуелділігі себепті ... ... ... ... ... басқаша бағаланады. Бұл мән-жайлардың жеңілдететін мән-
маңызы қылмыс жасайтын адамның өз ... ... ... ... ... Күштеп немесе психикалық мәжбүрлеу ықпалымен қылмыс
жасау жасалған іс-әрекеттің айыпкердің ... мен ... ... ... ықпал етуші тұлғаның ерік –жігеріне байланысты болуы себепті,
басқа ... ... ... ... төмендетеді, жауаптылықты
жеңілдетеді немесе тіпті жоққа шығарады. Айыпкердің қылмыс жасау туралы
шешім қабылдауына не ... ... ... ... ... ... не
материалдық жағдайын, жұмысын, тұрғын жайды ... ... ... өзі ... ... оған ... ... пейілін жоғалтып алу
қаупі ықпал етеді. Тәуелділік дәрежесін және қылмыстан бас тартқан жағдайда
пайда болуы ... ... үшін ... емес ... сипатын сот
бағалауы тиіс. Заңда күштеп ... ... ... ... олар ... ... ... Күштеп мәжбүрлеу зорлық-зомбылық
әрекеттерінде көрініс табады: байлап тастау, соққы беру, ұру, ... ... ... ... ... т.б. ... бұл ... бір
әрекетті істеуге мәжбүрлеу. Мұндай ретте жәбірленушіге күш ... ... ... қинайтын, не оны еркінен айыратын ... орын ... ... орын ... ... оны мәжбүрлеу арқылы жүзеге асырған
адамның психикасында елеулі өзгеріс орын алады. Қылмыстық зардаптың тууына
кінәлі ... да, ... ... соң онда өзін -өзі қажау, ... ... ... Терең ойдың жетегінен шыға алмай, әрі ... таба ... ... өзіне-өзі қол жұмсауы да мүмкін.
Күш қолданып немесе мәжбүрлеп қылмыс ... ... ... ... да ... ... мүмкін. Егер, адам
қорқақ, жылдам мінезді болса, онда ол қылмыс жасатушының айтқанын ... да ... ал егер ... ... бірбеткей, шешім қабылдауды
ойланып барып жүзеге асыратын батылдау адам ... онда ... адам ... ... де ... ... ... Сондықтанда, сот жаза
тағайындаған кезде қылмыс жасау барысында күш ... ... ... да ... ... тағайындалған жаза солғұрлым әділірек болар
еді, бірақ заңда жаза тағайындағанда есепке алыну керек деп күш қолданудың
жалпылама түрін ғана ... ал әдіс ... ... ... ... күш ... деп ... түрінде немесе басқа
адамдарға қатысты басқа да заңсыз іс-әрекеттер ... ... ... ... қорқыту нақты сипатта болуы керек (айыпкердің ой санасында бар ... ... және де ... ... ... ... оның жақындарына
тікелей бағытталуы тиіс. Мәжбүрлеудің ... мен ... ... ... ... негіз болып табылуы мүмкін. Психикалық
мәжбүрлеу, сондай-ақ күштеп мәжбүрлеу ... зиян ... ... ... ... ... егер тұлға бұл ретте ... ... ие бола ... ... ... заңның аса қажеттілік
туралы ережесін ескере отырып шешілуге ... ... ... ... ... Бұл жағдайда айыпкердің материалдық жағдайы оның тіршілік ету
үшін алған мүлік-заттары, олардың көлемі мен сипаты басқа ... ... ... ... тәуелділік жұмыс немесе қызмет барысында, ... ... ... ... Күштеп немесе психикалық
мәжбүрлеу жолымен мәжбүрлеу жағдайында, не ... ... ... де ... ... ... жасаған жағдайда айыпкерлер не қылмыстың
жеке түрі үшін, не қылмысқа қатысқаны үшін жауап береді, ... ... ... ... ... ... дәрежеленеді. Қылмыс жасау үшін
түрткі болып ... ... ... ... ... ... ... дербес жеңілдететін мән-жай ретінде қарастырылады. Бұл
ретте аталған мән-жайлар айыпкерге күшті жан ... ... ма, ... ол ... ... Күш ... ... азаптау және қылмыстық
сипаттағы басқа да әрекеттері, ... ... ... ... ол айыпкердің қылмыс жасауына арандатушы рөл атқарса, ... ... ... ... ... мүмкін. Жәбірленушінің арандатушы
қылығы айыпкерді аффект (кенеттен пайда болған жан ... ... ... ... бұл жағдайда қылмыс жасауға тікелей себеп көп
реттерде жәбірленушінің ... ... ... әсер еткен, күтпеген,
қажетсіз әрекеттері болып келеді деп есептейді, мәселен: қылмысқа қатысты
немесе ... ... ... қылығы жөнінде негізсіз ... ... ... мен ... ... ашық ... және ұлттық сезімді, ата-аналық парызды қорлау, ... ... ... ... ... жұбайлардың бірінің көзіне бірі
шөп салуын ашықтан ашық бетке басу, қатты қорлау және ... ... да ... [144, 79-81 ... ... ... ... сондай-ақ жәбірленушіні қинап
қылмыс жасау. Бұл аталған белгілердің бәрі субъектіні барынша кері жағынан
сипаттайды: ... ... ... т.б. Бұл белгілер
баламалы ұғымдар деп ... ... ... ... ... терминіне ерекше мән береді. Бұл мән-жай үшін қатыгездіктің
түрлері оның ... ... ... жай ... тән ... ... сот тәжірибесі қатыгездіктің пайда болуы мен ... ... ... шектеуі керек.Аса қатыгездік қылмыс жасау
процесінде ерекше азаптау, жапа ... т.б. ... ... ... ... ... ... зиян келтіру, өте қинайтын уды
пайдалану, мәйітті ... т.б.) Аса ... ... ... жақындарының көзінше, оларға бұл ерекше жан күйзелісін келтіретінін
сезе отырып, кісі өлтірген жағдайда да ... ... ҚР ... ... жылғы 23 желтоқсандағы “Соттардың азаматтардың өмірі мен ... ... үшін ... ... заңдылықтарды қолдануы туралы“№ 7
қаулысының 8 тармағында: “Аса қатыгездікпен жасалған қасақана кісі өлтіруді
сипаттайтын мән-жайларды бағалау ... аса ... тек ... іс-
әрекеттерден ғана, сондай-ақ ... ... ... ... ... да ... ... мүмкін екендігін есте ұстау керек.
Аса қатыгездіктің белгілері, атап айтқанда, адамның өмірін қию немесе ... ... ... ... ... немесе оны қорлау
жағдайларында, не кісі өлімі айыпкер үшін ... ... ... айырықша азап шектіру ... ... ... ... зиян ... ... әсер ететін уды
пайдалану, тірідей өртеу, ұзақ уақыт тамақсыз, сусыз қалдыру т.б.) ... орын ... ”-, деп атап ... ... ... ҚР ... Сотының 2002 жылғы 15 тамыздағы “Сот үкімі
туралы” нормативтік қаулысы толықтыра ... ... ... ... ... (мысалы, аса қатыгездік, қоғамды көрінеу силамау,
елеулі түрде құқықты бұзу, туындаған ауыр салдар т.б.) қылмыс жасағаны үшін
кінәлі деп тани ... сот ... ... ... ... ... ... өзге дәрежелеу белгісінің болуы туралы қорытынды жасау үшін
негіз болып табылатын ... ... ... [146]. ... тек кісі өлтіруге қатысты ғана емес, сондай-ақ басқа қылмыстарға
да қатысты ... ... ... қарсы ) көрініс табуы мүмкін.
Қылмыстық заңның ережелері бойынша мұндай ... күш ... ... ... деп ... ... ... жатады. Оларда адамның
денсаулығы, абыройы мен ар-ұжданы ... ... ... ... ... ... қатыгездікті жәбірленушінің
денсаулығына қарсы зорлық-зомбылық көруі тұрғысында, тар шеңберде қарауға
болмайды. Аса ... ... да ... көрінуі мүмкін, мәселен,
қылмыстық ойдың, іс-әрекеттің ... ... Аса ... тек кісі ... ғана ... сондай-ақ айыпкердің қылмысты аса
қатыгездікпен жасауға бағытталған пиғылымен әрекет еткенін ... да ... ... ... ... адам танығысыз
ету немесе ... ... ... ... ... айта кету ... ... көптігі аса қатыгездіктің даусыз белгісі болып
табылмайды. Егер адамның ой ... ... аса ... ... ал жарақаттың көптігі адамның қылмыстық нәтижеге жылдам
жетуге ұмтылғанын ... ... ... аса ... туралы сөз
қозғауға болмайды. Мысалы, күйеуінің адамшылыққа жат қылығына деген ыза-
кектің әсерінен әйелі оның іші мен ... ... ... рет ... бұл ... тергеу барысында анықталғандай, сотталушы ... ... мен ... үшін ... ... өлтіру үшін
жасалған.Аса қатыгездікпен қоса заңда садизм, қорлау ... ... ... да сөз ... ... ... көрінісі, бұл
ретте жәбірленушінің немесе басқа адамдардың азап шегуінен ... ... ... табады. Қорлау адамның ар-ұжданы мен қадір-қасиетін
төмендетумен ... ұзақ ... бойы ... ... Қинау деп адамға азап шектіретін басқа да іс-
әрекеттерді есептеу керек. Бүгінгі күндері ... ... ... ... қылмыс жасаудың міне ... ... жаза ... ... ... алынып отырса, сот билігі әрқашанда биіктен көрінері сөзсіз
болар еді. Билеріміз айтып ... ... ... ... халқыңды дерт алады”
деген сөздер бүгінгі сот төрелігін жүргізіп отырған ... ... ... ... ... ... ... алып отыратын шарты
болса, жаза тағайындау мәселесінде олқылықтар болмас еді.
4 КҮШ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ЖАСАЛАТЫН ҚЫЛМЫСТАРДЫҢ ... ... Күш ... арқылы жасалатын қылмыстардың туындау себептері,
жағдайлары және ондай қылмыстардың алдын алу
Мемлекет алдындағы маңызды міндеттердің бірі ... ... ... қоғам құру және сол қоғам мүшелеріне жайбарақат мамыражай ... ... ... ... ақпарат құралдарының мәліметтеріне
сүйенсек, сондай-ақ, халықпен ... ... ... ... ... ... оның ішінде Қарағанды облысының тұрғындарының қоғамдық
пікіріне құлақ салатын болсақ, халық өмір ... сай ... ... күн ... ... өсіп келе ... тілге тиек еткен [147, 2 б.].
Қылмысқа деген бақылаудың, оның ... күш ... ... ... деп ... ... ... қылмыстарға деген бақылаудың
азаюының себептерінің бірі идеология ... ... ... ... ... ... ... қалуы, қылмыстық
жауаптылыққа тартылмауы қоғам мүшелері ... ... ... ... қойылмағандығын көрсетіп, жазадан ... кету ... ... сендіретін сияқты.Бұл жайында гректің білімгері Ш.Фурьенің
тастап кеткен нақыл сөзін қайталамасқа ... адам ... ... ... ... ... отырып,оған дер кезінде жаза
қолданылмағандықтың салдары екендігін ... ... ... ... ... орын ... лауазым иелерін сатып алу
мүмкіндігі барлығы, қылмыстық оқиға туралы хабардар етіп отыратын бұқаралық
ақпарат құралдарында ... ... дер ... ... ... ол ... ... құқық қорғау органдарының
қызметкерлерінің дәл сол уақытта жұмыс жүргізбеуі себепті ... ... ... күш ... деп ... ... жасалатын қылмыстар
ашылмай қалып, оны ... ... ... шара ... нәтижесінде қоғам мүшелері тарапынан заңға деген сенім
жоғалып, заңды сыйлау, құрметтеу тіптен жоғалып бара ... ... ... ... ... болу қаупінен ажырамау азаматтық ... ... ... ... ... [148]. Күш ... күш қолданамын деп қорқыту арқылы ұйымдасқан түрде жүзеге асырылатын
алаяқтықтың ... ... ... ... ... ... тұрғыдан дұрыс реттелмеуі. Қазіргі ... ... ... ... етек ... әрі ... өршіп жатуында, бұл шындық баршамызға
белгілікті жай, оның ... ... ... ... үлкен кіріс көзіне
айналып отыр. Жеке кәсіпкерлерге күш ... ... күш ... деп
қорқыту арқылы пайда тауып отырған рэкет ... ... ... ... ... санының көбеюіне әкеліп соғуда.
Азаматтардың қылмыстық зардапқа деген қорқынышы, ... ... ... ... ... ... ... әкеліп соғатыны белгілі,
соның нәтижесінде өз тәсілдерін өздеріне ... ... кек ... ... [149, 282-283 б.].
Кәсіпкерлікпен айналысушылар жеке басының мүддесін қорғау үшін рэкеттен
сақтану мақсатында жеке қауіпсіздік ... ... ... ... ... кетуді қарастырады. Осылайша бақылаудан
шығып кеткен кәсіпкерлер мен ұйымдасқан ... ... ... ... ... соңы күш ... ... ұласады. Сондықтан
да қауіпсіздік құрылымы қызметіне, қылмыскерлермен байланысы бар немесе
бұрын сотты ... ... ... ... бұрынғы қызметкерлері
алынып, солардың көмегімен арада пайда болған келіспеушіліктер күштеп
шешіліп ... ... ... іс ... ... өзінде құқық қорғау
органдарының бұрынғы қызметкерлері ескі ... ... ... жеткізбей шешуге тырысады.
Қазірде қауіпсіздік қызметі кейде бұрын сотты болғандардың ұйымдасқан
қылмыстық топ бөлімшесіне ұқсауда, ... ... өзі елде күш ... ... қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың кеңірек етек ... жол ... ... олар ... ... қылмыстары үшін жаза
тарту мүмкіндігін жояды, екінші жағынан ұйымдасқан қылмыскерлер мен ... ... ... ... ... ... жол береді.
Қауіпсіздік қызметінде шын мәнінде бұрын қасақана қылмысы үшін сотталғандар
қызмет атқаратындығы ... ... ... ... ... ... көзге түседі.
Сауда орындарында сату жұмыстарымен айналысатындармен өз қауіпсіздігін
қорғау үшін қандай әрекеттер жасайтындықтары ... ... ... төмендегідей жағдайлар анықталды: 38 %- сатуға жалданып ... ... ... ... ... 12 % - ... ... сотты
болған тұлғалармен байланысына сеніп саудаға барған; 21 %-жауап беруден бас
тартса, ... 29 % ... ... ... ... ... айналысатындықтарын, сондай-ақ, қауіпсіздігін қорғау құралы
ретінде пышақ, балта, ... ... ... ... аэрозоль, газ
баллондарын қолданатындықтарын ... Бұл ... ... ... арналған. Күнделікті базарда болып тұратын күш қолдану немесе
күш қолданамын деп қорқыту сияқты ... ... ... ... еті өліп ... ... олар ... ондай жағдайларға
солай болу ... ... ... қарайды. Базардағы ... ... ... ... ... ... бірімен шағымданбайды: күш қолданушылармен күш қолданамын деп
қорқытушылар тарапынан кек алу болуы ... деп ... ... ... егер ... арты ... болмайды деп ескертіп
кететіндіктен; құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... сенбейтіндіктен; алдын ала тергеу жұмыстарын
жүргізу ... ... ... ... құпиясы ашылып қала ма деген
қорқыныштан. Күш ... ... күш ... деп ... арқылы жасалатын
қылмыстарға талдау жасай отырып, олардың алдын алу үшін төмендегідей
жағдайлардың әсер етуі ... деп ... ... ... көші –қон
мәселесі; көлік және коммуникациялық инфрақұрылымның даму деңгейі; елдің
экономикалық жағдайы, кіріс мөлшері, ... пен ... ... мен діни ... ... ... мен айырылысу
мәселесі; ауа-райы; құқық құрғау органдарының профилактикалық жұмыстарының
халыққа тигізетін ... ... ... ... жүргізіп отырған
саясаты; азаматтардың қылмысқа деген ... Күш ... ... ... деп ... ... жасалатын қылмыстардың өсуінің тағы ... ... ... ... ... ... оған себеп:
еңбек ақының төмен болуы, жұмыс көлемінің көбеюі, талаптың шамадан тыс
күшейтілуі, кей ... жеке ... ... ... ... т.б.
сондай-ақ құқық қорғау органдарында кездейсоқ адамдардың жұмыс ... ... ... ... ... ... заңды жиі
бұзушылығы.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... ... келе ... ... келеміз: қылмыс
жасаушы тұлғамен профилактикалық жұмыстың дұрыс ... ... ... және күш қолдану тәсілін ... ... жеке ... ... өзгерістерді, нақты ситуациялық жағдайдағы жеке тұлғаның
өзгерістерін есепке алмау; ... ... ... қылмыстың жасалу
себебімен жағдайынан іздестіру; қылмыстың жасалу себебін ... ... ... ... күш ... ... ... себебі
мен жағдайын қылмыскердің жеке тұлғасынан іздестіру.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... алу ... ... осы түрімен профилактикалық
жұмыстарды ұйымдастырушы субъектілерге тікелей байланысты. Күш ... күш ... деп ... ... ... ... ... бірдей толықтай анықталмағандықтан, әрі күш қолдану немесе күш
қолданамын деп қорқытудың толып жатқан ... бар ... ... ... ... ... тура келеді. Осыған
байланысты күш қолдану ... күш ... деп ... ... ... ... жасалу орнын, уақытын, құралын, тәсілін, жағдайын
ерекше зерттеуге алған жөн, ал зерттеу ... бір ... ... ... дара ... ... ... құқық қорғау органдарының
қызметкерлері бірлесе отырып жүргізсе ғана, жоспарланатын ... ... бір ... келтіріп топтауға болады.
Жүргізілуге тиісті профилактикалық жұмыстар ... ... ... ... күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту
арқылы жасалатын қылмыстардың себептерін жасалған қылмыстың түрлеріне қарай
бөліп анықтау; қылмыстардың бұл ... ... алу ... жергілікті
атқарушы органдармен біріге отырып жоспарлау; қылмыстың ... ... ... ... ... ... қызметкерлерін жұмылдыру, оқу
орындарымен, мектептермен тығыз байланыста болып, оларда қылмыстың ... ... ... ... ... шығарылатындай профилактикалық жұмыстар жүргізу үшін,
ең алдымен жұмысты жоспарлауға қажетті мәліметтерді жинау керек, ... ... ... ... ... ... ... уақыты, қылмыс
жасауда қолданған құрал түрі, қылмыс ... ... ... Мұндай мәліметтер
күн сайынғы және әр айдың қорытындысы бойынша жасалатын ... ... ... ... іс қозғаудан бас тарту жөніндегі
жинақталған материалдарда, қылмыстық оқиғалар ... ... ... мен ... ... қылмысты есепке алу және тіркеу
журналдарында болуы мүмкін. Екшеп жүргізілген ... ... ... ... ... ... алып ... жасау ұдайы жүргізіле
бермейтіндіктен, күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... байланысты және әрбір аймаққа байланысты анық
көрінісінің бағасы берілмей қалады [149, 282-283 б.]. Қылмыстардың ... ... ... сондай-ақ, бұл жұмысқа қатысы бар барлық
құқық ... ... осы сала ... ... ... атқарғанына да
талдау жасаған орынды, себебі талдау нәтижесінде ол ... ... ... ... ... бұл ... ... асырудың арасындағы
өзара байланыс түрін де көруге болады.
Ішкі істер ... күш ... ... күш ... деп ... ... ... күресті ұйымдастыру көбіне қылмысты іздестіру
бөліміне жүктеледі, бұл дұрыс емес деп ойлаймын, ... ... ... ... ... бойынша қылмыскердің кім екендігін анықтап,
қылмыстың ізін суытпай ашу. ... ... ... ... бұл ... көп қолданатынын әрине қылмысты іздестіру бөлімінің қызметкерлері
өте жақсы біледі, сондықтанда оларды ... ... ... ... ... ... ... қойып, ал тікелей жұмыс
жүргізумен профилактикалық жұмыстар жүргізуге ... ... бар, ... ... ... ... қоғамдық тәртіпті қадағалаушы ППС
қызметкерлері, кәмелетке толмағандар ісі жөніндегі ... ... ... жөн. Міне, осындай ұйымдастыру нәтижесінде әр қызметкер
өз участогындағы қылмыстық әрекет және оны ... ... ... бере алар еді. Осы ... әрі қарай бақылауға алу үшін
қылмысты іздестіру бөлімінің қызметкерлеріне жіберіп, олар оны ... ... ... ... бұл ... ... біраз маңызы бар мәселенің
жауабы табылар еді.
Елді нарықтық экономика ... ... ... және қоғамдық
өмірді демократияландыру жағдайларында қылмыстың алдын алу ... ... ... ... Қазіргі жағдайда қылмыстық жазалаудың тиімділігі
қандай бола тұрса да, оның бір шарасын қабылдау қылмысқа қарсы ... ... ... анық және құқық тәртібінің проблемаларын құқық қорғау
органдары құрылымдарының деңгейінде ғана ... ... ... ... ... алу ... қорғау органдарынан басқа да
мемлекеттік органдардың, ... –ақ ... ... ... ... қызметінде басым бағыттардың бірі болуы керек. Бұл үшін бұрын
тиімді іс- әрекет еткен жалпы құқық бұзушылықтардың ... алу ... ... өздерін ақтаған ерікті жасақтарды, кәсіпорындарда және ... ... жері ... ... бұзушылықтардың алдын алу
жөніндегі кеңестерді, ... ... ... ... шектерде
қайта дамыту қажет сияқты.
Күш қолдану және күш қолданамын деп қорқыту қылмыстарының алдын алу
шаралары ... өмір ... оның ... ... әлсіретуге
бағытталған әртүрлі құқықтық,ұйымдастырушылық, әлеуметтік, мәдени ... ... ... ... ... Азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын мемлекет ... ... әрі ... ... ... мемлекетте заң үстемдігін қамтамасыздандыру қажет. Мемлекеттің
беделінің жоғарылығы, мемлекеттің бірінші ... ... ... ... қорғаумен тікелей байланысты.Демек, ... ... ... мен бостандықтарын қаншалықты тиімді ... оның ... ... ... және өзге ... ... артуын көрсетеді. Ал, егер ... өз ... өз ... ... мен ... ... ең ... екендігін түсінбесе, оған мүмкіндігі болмаса, бұл өз кезегінде тек
құқықтық емес, ... ... ... ... ... да сөзсіз.Бұл жайында олардың есіне Марк Цицеронның нақылын
қайталамасқа болмайды: “ ... ... ... да ... ... ... өз ... құқықтары мен бостандықтарын қорғай алмайтын
мемлекет халықтық тұрғыда беделін сақтай да ... өзге шет ... да ... мен ... ... ... Ал бұл өз
кезегінде шет ел инвестицияларының елге ... ... ... ... ... ... ... ахуал қалыпты жағдайда, оған
қалыпты жағдайда қалыптасқан экономикалық және ... ... ... отыр. Бірақ қылмыстың мемлекет пен қоғам өмірінің барлық саласына
теріс әсер етуі ... ол ... ... ... деңгейінің
орнықтырылуына тежеу етеді, оның ... ... ... ... ... ... ... қарамастан жазалаудың
бұлтартпастығының қамтамасыз етілуі әлі тиісті деңгейде емес. Жыл ... ... ... ашылмай қалып отыр, қылмыскерлердің елеулі
бөлігі жасаған қылмыстары үшін жазаланбай, іздестірілуде жүр. ... және ... ... ... ... қабылданып жатқан шаралар
табандылықты талап етеді. Бұл бағыттағы жұмыс әлі көбінесе ... ... ... ие. Жеке ... қарсы негізінен күш қолдану немесе
күш ... деп ... ... жүзеге асатын қылмыстар көптеп жасалады.
Олардың ... ... ... ... ... ... және оларды
бағалау барысында тек қылмыстан келтірілген зардаптар ғана емес, ... ... ... ... да маңызды болып табылады. Мұндағы күш қолдану тек
жәбірленушіге ғана емес, сонымен қатар қылмыскерге де ... ... ... ... қылмыстардың алдын алу және ... ... ... ... ... де ... қолданудың алдын алудың тиімді әрі нәтижелі ... ... тағы ... ... шығу ... мен ... ... қажет, ол үшін
алдымен неге кейбір адамдар күш қолданып немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... тауып алуы керек.
Ең алдымен кейбір адамдар күш қолданудан ... ... ... ... жоғарғы интеллектуалдық ой өрісіне, өмір салты мен
адамгершілік деңгейіне байланысты қылмыс жасаудан, ... ... ... ... ... бұзушылықтан мүлдем алшақ тұрады. Олар өздерінің табиғатына
сай қылмыс жасаудан алшақ тұрады. ... ... ... ... ... олардың адамгершілік көзқарастарына, мақсаттарына және өзге ... еш ... бір ... ... ... ... және тиімсіз жақтарын
салыстыра отырып, күш қолданудың ауыр ... алып ... ... ... оларды жасаудан тартынады.Мұндай адамдар қылмыстық жазадан
қорыққандықтан қылмыс жасауға бармайды және тәуекелге бой ... ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық концепциясы қалыптасқан.
Яғни, белгілі бір қылмыскерлерді жазаға тарта отырып, екінші бір ... ... ... жүзеге асыруға психикалық тежегіш ретінде
санасына әсер етеді, ... ... ... қылмыс жасасам ол үшін
міндетті түрде жазаланамын деген ой қалыптасады.
Үшінші бір тұлғалар қылмыстық жазадан қорыққандықтан емес, ... ... ... ішінде құқық қорғау органдары тарапынан қылмыстық әрекеттердің
алдын- алу шаралары кеңінен қолданылғандықтан қылмыс жасаудан бас ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан мүмкіндік
берілмегендіктен жасамайды. Демек, ... ... ... ... және оның нәтижелерін көрсете отырып, мәжбүрлі түрде оларды
қылмыс жасау мүмкіндіктерінен айырады. Мұндай тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларды жатқызуға
болады.
Кейбір адамдар кез-келген шектеулерге қарамастан қылмыс ... ... ... ... қалыптасқан және олар ... ... ... өзге де әсер ... сескенбейді. Мұндай
тұлғаларда қоғамға деген қылмыстық көзқарас қалыптасқан және қылмыстық ... ... ... ... ... тұлғалар кез-келген мәселені
оның дәрежесіне қарамастан, күш ... ... ... ... барудан бас
тартпайды.
Аталған тұлғалардың күш қолдану ... ... және ... жол ... мақсатында мемлекет белгілі бір шараларды ... ... ... жүргізеді. Демек, қылмыстылықпен күреске, ең алдымен
осы қылмыстардың жасалуына негіз болатын ... мен ... ... жою ... ... бір адамдардың қылмыстық ойын жүзеге асыруға
шектеулер қойып, оны жүзеге асыруға кедергі шараларын ... ... ... ... ... ... алдын-алуға әртүрлі
анықтама беріледі.
Осыған орай, Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ... жылы 6 ... ... ... ... ... “Мемлекет те,
қоғам да ешқандай ымыраға жол бермейді. ... ... ... болса да, қылмыстық іс-қимылға, әсіресе, күш қолдану, зорлық
әрекеттерін жасау арқылы жасалған қылмыстық әрекеттерге ... ... ... ... оларға қатысты мемлекеттік мәжбүрлеудің ең қатал
шараларын қолдануы тиіс”-, деп, ... ... алу ... ... ... болатын [150].
Сондықтанда күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалатын қылмыс құрамдарын ... осы ... ... ... ... ... жүзеге асыру-күш қолданып жасалатын
қылмыстардың алдын алуды ұйымдастырудың басты проблемаларының бірі болып
отыр. ... күш ... ... күш ... деп ... ... қылмыс түрлері күнделікті өмір өзгерісіне сай көбейіп келе ... қана ... ... ... ... түрлері де жаңашаланып, кейбір
жағдайларда мұндай қылмыстық әрекеттерді жүзеге ... ... ... ... ... ... ашылмай қалып отыр ... кісі ... ... ... күш ... деп ... ... жасалатын
қылмыстардың алдын алу жұмыстарын ... оны ... ... ... ... ... зерттеу
жұмыстары арқылы әр түрлі қылмыстардың, оның ішінде, күш қолдану немесе күш
қолданамын деп ... ... ... ... алдын алудың
“теориялық жоспары” жасалған. “ Күш қолдану немесе күш қолданамын ... ... ... ... ... алу ... ... база жасау
қажет-”, деп С.Б.Бородин жазса [151, 19 б.], ... ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың алдын
алуәрекеттерін ... ... ... мен ... жоғарыда көрсетілген ... ... ... саны азаймағандықтан бұл тәсілдер мен құралдардың әлі де
жеткіліксіз екендігін байқадық-,” деп ... [152, 18 б.]. ... ... ... ... да ... ... қылмыстардың алдын
алуды ұйымдастыру жөніндегі ... ... ... ... шешудің
бірден-бір жолы болып табылмайды, өйткені қылмыстардың алдын ... ... сол ... ... ... ... уақыттағы жағдайлармен
де тікелей байланысты. Сондықтанда жоспарға төмендегідей нақты сұрақтардың
жауабын табу ... ... де ... ... ... ... кімдердің арасында профилактикалық жұмыстар ... ... ... ... жұмыстармен нақты кімдер айналысуы ... ... ... ... ... ... сұрақ күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
қылмыс жасайтын потенциалды ... ... ... ... ... ... ... нақты мәліметтер жинауды көздейді.
Екінші сұрақ бойынша ... ... ... ... мен ... ... ... әрқайсысына лайықты міндеттерді
жүктеуді қарастырады.
Үшінші сұрақ профилактикалық жұмыстардың ... ... ... ... ... ... құралдар, пайдаланатын әдіс-тәсілдер
және профилактикалық жұмыстың ... ... де, ... ... де бұл сұрақтардың
тыңғылықты жауабы беріліп көрген жоқ, ... тек ... ... ... алады. Осыған қарамастан ғылым, ... ... ... ... ... ... ... байланысты деген сұрақтың
нақты жауабын беруі ... ... ... ... алуды ұйымдастыру
жұмыстарын жүзеге асыру үшін түрлі қағидалар мен тәсілдерді ... ... ... ... ... ... ескерусіз
қалдырмай басшылыққа алатыны сөзсіз. А.Э.Жалинский мен М.В.Костицкийдің
пікірлері бойынша, күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... алу ... төмендегідей жүйе бойынша жүзеге
асырылуы керек: күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс
жасау ниеті бар тұлғалардың ... мен ... ... өмір сүру ... отырып, оларға әлеуметтік бақылау ұйымдастыру; күш қолдану немесе
күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс ... ... ... ... осы тәсілдерді пайдаланып қылмыс ... ... ... ... ... алып, тұратын жері бойынша ұдайы бақылау
ұйымдастыру; қылмыс жасаудың осы тәсілдерін қолданатындармен ұдайы ... ... ... ... ... осы ... ... жасаған тұлғалардың қылмыстарын тез арада әшкере ету, ... ... алу; ... өтеу ... қылмыс жасаудың осы
тәсілдерін пайдаланып қылмыс жасаушылармен арнайы іс-шаралар ... ... ... ... ... ... бойынша жәбірленушілерді
анықтау [153, 39-40 б.]. Сондай-ақ, ... ... ... ... бақылау әдістерін ерекше ұйымдастыру.
Алдын алу жұмыстарын ұйымдастыру осы ... ... ... әрі ... ... жасамай және алдын алу жұмыстарының оң ... ... ... мүмкін емес. Қылмыстың алдын алу және тәрбиелеу
жұмыстарын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... бір ... қарай жүйелеу, ұйымдастыру абзал. ... ... күш ... деп ... ... жасалатын қылмыстардың
алдын алу жұмыстарын ұйымдастыруда басты рөлді ішкі ... ... ... алу ... ... бұл органдар бар күш жігерін
осы тәсілді пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... Жедел іздестіру іс-шараларын жүргізу арқылы ... ... күш ... деп ... ... қылмыс жасаушыларды,
олардың қылмыс жасау себебін және жасаған қылмыстарының түрлерін анықтайды.
Г.А.Аванесов бұл жөнінде мынандай пікір айтады: ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып,
қылмыстың алдын алу шараларын іске асыруы керек, оның ... ... ... ... болғандықтан қорқытып, күш қолданып жасалатын
қылмыстарға көп көңіл бөлгені жөн” [154, 453 б.]. Күш ... ... ... деп ... арқылы жасалатын қылмыстардың алдын алу жұмыстарын
жүргізуде прокуратурамен ... ... ... ... ... оң ... ... мүмкін емес. Прокуратура тарапынан арнайы іс-
шаралар жүзеге асырылуы ... Ол күш ... ... күш қолданамын деп
қорқыту арқылы жасалатын ... ... ... жасау нәтижесінде
ұйымдастырылып, оған барлық құқық қорғау ... ... ... ... арқылы адам өлтірудің алдын алуға
байланысты шаралар өткізу т.б. ... бұл түрі ... ... ... үшін ... ... органдары арасында мәліметтермен алмасу жүзеге
асырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... органдары да
қатыстырылады, өйткені қылмыс жасаушы адам немесе қылмыстың жәбірленушісі
ауруханаларда есепте тұратын адамдар да болуы ... ... ... ... ...... ... дайын
тұратын азаматтарға жүйелі түрде әрекеттерінің салдарын ескерту ... [155, 105-111 б.]. Күш ... ... күш ... деп ... ... ... алдын алуда жүргізілетін жалпы
профилактикалық жұмыстар ... ... күш ... ... ... деп ... ... жасалатын қылмыстардың түрлері мен жасалу
жағдайларына, жасалатын орындарына, қылмыстың ... ... ... ... ... ... жайлы назар аудару мақсатында
жүргізіледі.
Құқық қорғау органдары ... ... ... ... алу
жұмыстары бұл-белгілі бір мақсаттағы қылмыстық әрекетті анықтау, ... ... және ... ... Ол ... ұйымдастыру-әдістемелік,
құқықтық, тәрбиелік және басқа да іс-шаралар мен әдістердің ... Бұл ... ... бір ... ... жағдайларға байланысты
құқық қорғау органдарының бөлімдері және қызметкерлерінің қатысуымен жүзеге
асырылады және оған ... іс- ... ... ... құқық
қорғау органдарының қызметкерлері отбасында ұдайы жанжал тудырып көзге
түсіп жүргендермен, ... ... ... пайдалануға және ұрыс-төбелес
шығаруға әуес ... ... ... жүргізу; жүйке ауруымен ауырып,
соның салдарынан еш жерде жұмыс ... ... ... жұмыстар жүргізу; тіркеуде тұрған қару-жарақтары бар, өздері
ұрыс-жанжалға, ішімдік ішуге, есірткі пайдалануға, ... ... ... ... ... өтеу ... ... бақылауда ұстау; бас бостандығанан айыру жазасынан басқа жаза
тағайындалғандармен арнайы ... ... ... алу шараларын
ұйымдастыру мен жүзеге асыруда ... ... ... ... роль
атқарғанығымен, барлық іс-шараларды тек қана сол ... ... ... ... ... ... олар көп жағдайда
ұйымдастырушының, бағыттаушының рөлін атқаруы да мүмкін” [156, 44 ... алу ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Олар күш қолдану немесе күш қолданамын
деп қорқыту арқылы қылмыс жасауға таяу ... және ... ... ... ... ... жасауы мүмкін деген тұлғаларды, ... ... ... осы ... ... қылмыс жасағандарды есепке
алады және олармен ... ... ... ... ... немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстар бойынша қылмыстың ... ... ... асыруда ең көп жұмыс жүргізетін полицияның учаскелік
инспекторлары, өйткені олар өз ... ... ... ... да, ... тұлғалар жайлы өте көп білуге тырысады” [157, 90
б.].
Біздің пікірімізше күш ... ... күш ... деп ... ... қылмыстардың алдын алуда ең бастысы осы ... ... ... ... ... және оған ... іс-шараларды
барлық құқық қорғау органдарының қоғам мүшелерімен ... ... ... ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды
қылмыс жасаудың алдыңғы сатыларында ... және ... ... ... жасау ниеті барларға үлкен әсер етеді. Іс жүзінде ондай қылмыстар
туралы ... ... ... ... ... ... ғана белгілі
болады, бұл қылмыстың алдын алу ... кеш ... ... ... бөлімдерінің қызметкерлерінің талдауларына сәйкес, күш
қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... бұрын қорқытып, күш қолданып, алдын ала келісіп, аса қатыгездікпен,
пайдакүнемдік мақсатпен, ... ... рет ... ... ... Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту ... ... ... ... ... қылмыс жасауға бейімі болған, тек 40
%-да ғана қылмыс жасау ниеті болмаған [158, 11-13 б.]. Күш ... ... ... деп ... ... ... ... 50 % бұрын сотты
болғандар, оның ішінде қарақшылық, алаяқтық, тонау, зорлау, адам ... дене ... салу ... ... жасағандар. Зерттеу
нәтижелеріне сүйенсек, қорқытып, күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстарды
топ болып жүзеге асырғанда, топ ... 50 % ... ... ... ... %-ның ... болмаған. Сондықтан да, қылмыстың алдын алу іс-шараларын
жүргізген кезде ... ... ... мен ... сотты болғандарға
қатысты шараларды қатар жүзеге асыру керек [159, 100-107 ... ... ... күш ... деп ... ... ... алдын алуда алғашқы іс-шаралар, осы тәсілді пайдаланып қылмыс
жасауға бейім тұлғаларды анықтау болып ... Одан соң, ол ... ... ... алып, сәйкесті жұмыстар жүргізіледі. ... алу ... ... ... топ, ол ... қылмыс жасап, жаза
тағайындалғандар. ... ... ... ... ... ... қолданып қылмыс жасау ниеті бар тұлғалар ... ... ... ... ... топтар ол бұрын күш қолдану немесе күш қолданамын
деп қорқыту арқылы қылмыс жасағандар ... ... ... ... ... Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... ... ... екі ... ... жүргізуді келесі бағыттар
бойынша жүзеге асырған орынды: күш ... ... күш ... ... ... жасалатын қылмыстардың себебін анықтап, ондай жағдайларды
болдырмауды жолға қою; күш қолдану ... күш ... деп ... ... жасайтын тұлғаларды анықтау; күш қолдану ... ... деп ... арқылы бұрын қылмыс жасап, жазасын өтегендерді
анықтау және ... ... ... ... ... іс- ... болу; күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс
жасағандар тарапынан осы ... ... ... ... итермелеуді,
үйретуді болдырмауды жолға қою.
Жоғарыда көрсетілген іс-шараларды өткізуде мақсатқа жету үшін жан-жақты
тексерілген мәліметтер қажет, ол ... ... ... ... ... ... ... салынған 78 жедел іздестіру бөлімі
қызметкерлерінің 60-тан астамы қылмыстық ... ... ... ... жоқ ... атап өтті. Осыған қарап жедел іздестіру
бөліміне мәліметтер жинаумен, талдаумен айналысатын көмекші службаның ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру жөніндегі
заңға ” сәйкес ұйымдастырылатын іс-шаралар күш қолдану ... ... деп ... ... жасалатын қылмыстардың алдын алу жөніндегі
өзекті ... ... ... ... ... секілді. Атап айтқанда,
қылмыстық іс қозғалмаған, ... ниет пен ... ... ... ... ... ... қылмыстарды есепке алып, оның алдын алуда ... үшін ... ... ... ... ... ... Кейбір заңгерлердің пікіріне сүйенсек, латентті қылмыс жоқ сияқты
[160, 78 б.]. ... бұл ... де олай ... жоқ деген пікір ... ... ... ... ... және Л.В.Кондратюктердің пікірі бойынша
“Латентті қылмыс дегеніміз-бұл дер кезінде қылмыстық ... ... ... ... ... ... іс ... алдын ала тергеу жұмыстары
жүргізілмей құқық қорғау органдарынан жасырынып қалған қылмыстар” [161, ... ... ... ... ... келісе отырып, латентті
қылмыстар бар, болды және бола береді, сондықтан да ... ... алу ... бір ... де ... керек, өйткені ондай қылмыстар
көбіне із-түссіз ... ... ... мәйіттермен, қылмыстық
әрекетті дұрыс сараламаумен тікелей байланысты болуы да мүмкін деген пікір
білдіреміз. Бүгінгі күн тәртібінде ... тағы да бір ... ... ... ... жайлы да мәліметтер жинау. Мұндай мәліметтер қорқытып,
күш қолданып ... ... ... ... ... рөл ... іс-шараларды жүзеге асыруда негізгі әдіс-тәсіл және ... ... түрі ... ... ... байланысты.
Толық және жан-жақты алынған мәліметтерге сәйкес құқық қорғау органдары
ұйымдастыру жұмысын нақты бағыттар ... ... ... және одан ... да ала алады, ең бастысы мәліметтер негізгі болса, өткізілетін
іс-шаралар да ... ... ... ... ... тығыз байланыстағы
және бір-біріне өзара қатысы бар мәліметтердің: әлеуметтік, ... ... ... құқықтық-
атқарушылық, жедел-іздестірушілік т.б. бірнеше түрі бір-бірімен қабаттасып
жатуы да ... ... ... ... ... ... мұнда бастысы
алдын алу шараларын ұйымдастыруда қай мәлімет негіздірек және араларындағы
байланыс қандай деген сұрақтардың нақты жауабын ... ... ... ... күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... алу ... ... ... өтеу кезіндегі басқа
да жазасын өтеушілермен арадағы байланысы, ... ... ... ... өтеу ... ... ... т.б жайлы мәліметтер болуы
керек.Бірақ ... ... емес ... де, өте көп ... ... ... шараларын жүргізуге залалын тигізеді. Біздің пікірімізше, бұдан басқа
құқық қорғау органдарына жедел мәліметтер өте ... ... ... ... жемісі дер кезінде келіп түскен жедел мәліметтерге ... және ол ... ... ... арқылы арнайы бөлімдерге ғана
келуі керек. Жазасын өтеушілер арасындағы күш қолдану ... күш ... ... ... ... ... ... алуда жасырын түрде
жиналатын мәліметтердің де өз орны бар. Күш ... ... күш ... ... ... ауыр және өте ауыр ... ... жаза
тағайындалмай тұрып-ақ, қылмыс жасаушы туралы барлық мәліметтер жиналады.
Сот ... ... бұл ... ... жеке ... ... ... өтеу мекемесіне жіберілуі керек, ал жазасын өтеп болған кезде бұл
материал жазасын өтеушінің ... ... ... ... міне сонда ғана
ол туралы нақты мәліметтер әрқашанда ... ... ... ... ... ... келген алдын-ала іс- шараларды ұйымдастыру белгілі бір бағыттағы
мәліметтерді жинақтау және оған ... ... ... ... асады. Біз
қарастырып отырған жағдайда ... ... күш ... және ... деп ... ... ... жайлы жиналады. Ондай мәліметтер
тіркелген қылмыстық әрекеттерде, статистикалық отчеттарда, қозғалған немесе
қозғаудан бас ... ... ... ... ... ... материалдарында, арыздар мен өтініштерді тіркеу журналдары
мен кітаптарында, қылмыстарды және қылмыскерлерді ... алу ... ... ... ... ... ақпараттық құралдардың
дамыған заманында мұндай ақпараттық ... ... ... ... ... сөйтіп мәліметтер банкін жасап алуға болады [162, 204-205
б.].
Мәліметтер жинаумен қатар қылмыстың алдын алуда жүргізілген ... ... ... ... органдары салаларының жұмыстарына, олардың бұл
іс-шараға қатысына, іс-шараның қорытындысына талдау жасау ... ... және күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстармен
күрес жүргізу ... ... ... ... ... ... шын ... олардың басты мақсаты жасалған
қылмыс бойынша қылмыскерді іздестіру, қылмысты ашу. Мәліметтерді ... сол ... ... ... жоспарларын жасау негізінен
штаб қызметкерлеріне жүктелуі керек сияқты, өйткені олардың жинақтаған
мәліметтерін ... ала ... ... іздестіру бөлімінің арнайы
бөлімшесі немесе қызметкері басқа да қылмыспен күрес ... ... ... ... ... ... ... нақты іс-
шаралардың жоспарын жасар еді.
Сапалы жинақталған мәліметтер мен ... ... ... ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың
орнын ғана емес, сол сияқты объектілерін де анықтайды, бұл ... ... ... ... ... жетістіктерге жетудің кепілі [163, 201
б.]. Бұл ... ... ... ... қорытындысы бір жерде
жинақталғаны дұрыс, атап айтқанда, қылмысты ... ... ... ... олай ... мәліметтер жинауда жіберілетін қателіктер өте көп, атап
айтқанда, мәліметтер әр ... ... алу ... ... ... ... алу профилактикалық іс-қағаздарында, жеке
тұлғаларға толтырылған картотекаларда, фотоальбомдарда ... ... ... ... алу жұмыстарын ұйымдастыруда ең маңызды мәселе – ол
атқарылатын іс-әрекеттердің ... ... ... ... ... де, ... іс-шаралар, оған қолда бар күштер мен ... ... ... ... ... ... өзара
байланысы есепке алынуы керек. Еліміздің кейбір қалалары мен ... ... 3-5 ... ... ... Кейбір құқық қорғау органдарында
мұндай жоспарлар маңызды деп ... өз ... жеке ... ... ... жоспардың бір тарауы ретінде ғана жасалады да, онда ... ... ... ... ... ... ... жақсарту деп қана көрсетіледі, арнайы іс-шаралар ... ... де ... [165, 98 б.]. ... алдын алу
жұмыстарының сапалы жоспарларын жасау үлгілері арнайы ... ... ... жерлердің, қолдағы бар күштері мен
құралдарды, ... ... ... ... мен өзара байланысты есепке ала
отырып, жоспар жасау мәселесі дұрыс шешуін таппай отырған мәселелердің ... ... ... ... ... ... асу үшін ... қорғау органдары
мен олардың бөлімшелері арасындағы ... ... екі ... ... ... керек: жеке- әрбір орган немесе ... ... ... ... ... асырады; бірлесіп- ортақ міндеттерді жүзеге асырады.
Жоспарланған жұмыстың орындалуына әсер ететін бір жай, ол іс жүзінде
құқық ... ... ... ... ... ... жүргізу нәтижесі бойынша сұралғандардың 68 % өзара байланыста жұмыс
істеуді ортақ міндетті шешуде бірлесіп ... ... деп ... ... ... ... ... бірлесіп жасалған
жоспарды жүзеге асыруда қолданылатын әдіс, тәсілдер, ... ... ... алу ... ... ... ... екендігін ұдайы айтып
түсіндіріп отыру керек.
Құқық қорғау органдары службалары ... ... ... ... қай ... ... асыруы керек? Сұралған
тергеушілердің 70 % пікірі бойынша бұл ... ... ... ... ... ал, сұралған жедел ... ... ... 68 % пікірі ... ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары службаларының
арасындағы өзара байланысқа жауапты жедел іздестіруді ұйымдастыру бөлімінің
қызметкерлері ... ... олар ... қана ... ... байланысты
ұдайы қадағалап және ол жұмысқа бағыт беріп отыруы ... ... ... ... ... арнайы есеп беру түрлерін енгізу ... ... ... ... қорқыту, күш қолдану арқылы
жасалатын қылмыстардың алдын алуда құқық қорғау ... ... ... ... ... болуы керек: басқа да құқық қорғау органдары
қызметкерлерімен, ... ... ... ... ... оқытушылар ұйымымен; қоғамдық және жастар ... ... да ... ... ... қызметкерлерімен, службалармен арадағы
байланыс бірлесіп жүргізген жұмыстарға талдау жасау, қылмыс ... ... ... ... көп ... ... ... мүмкіндігін
береді.Мекеме, кәсіпорын әкімшіліктерімен, оқу ... ... ... ... жүргізу, болған қылмыстар жайлы уақытында біліп,
тиісті шаралар қолдану, қылмыстардың жасалу себебін және ... ... ... мәліметтер және құқықтық консультациялар, үгіт-
насихат жұмыстары, ұжымдағы құқықтық тәрбие, есепте тұратындармен ... ... ... алдын алу шараларының жоспарына арқау болады.
Қоғамдық және ... ... ... ... ... байланыста
болу бірлесіп профилактикалық іс-шаралар жүргізу, кәмелетке толмағандардың
қылмысының алдын алу, “қиын балалар” үшін ... және ... ... ... ... мүмкіндігін береді. Сонымен
қатар, жедел іздестіруді ұйымдастыру бөлімінің және кәмелетке толмағандар
ісі ... ... ... ... ... ... толмаған құқық бұзушылар мен, қылмыс жасау ... ... ... ... іс-шаралар өткізуге үйретеді.
Сондай-ақ, заңгер ғалым К.И.Жайынбаевтың “Уголовно-правовые ... ... ... с ... ... ... Кыргызской Республике” атты монографиялық еңбегінде “Отбасында әйелдер
мен балаларға қарсы қылмыстардың ... алу үшін ... ... ... өте зор, өйткені ондай жауаптылыққа тартылғандардың
көпшілігі ауылдастарының, сот құрамындағы туыс-туғандарының арасында ар-
ұяттан жерге ... кете ... да, ... рет ... ... барудан
аулақ болатындығы сөзсіз. Бұл тәжірибе жүзінде дәлелденген мәселе, өйткені
жауаптылықтың мұндай түрін ... ... ... ... да
белгілі ”-, деп атап көрсетеді [165, 121-123 б.]. ... да ... ... ... ... ... ... талай қылмыстардың алдын
алып, тосқауыл ... жоқ па? ... ... ұсынылған қылмыстың алдын
алуды ұйымдастыруға байланысты іс-шаралар түрлерінің күш қолдану немесе
күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... ... тиеді
деген үміттемін.
4.2 Күш қолдану арқылы жасалатын қылмысты жасаушы қылмыскердің тұлғасы
Күш қолданып жасалатын қылмыс бұл- қылмыс ... күш ... ... ... ... ... ретінде пайдаланып қылмыс жасау деп
білу керек [166, 56 б.]. Күш қолдану ... ... және ... қылмыскердің тұлға сипатына, біріншіден, соған сәйкес көбіне
жасалатын қылмыс түріне, жағдайына, ... ... ... ... Күш қолдану қылмыс жасаушы тұлғалардың сипаттамасы ... ... ... ... ... ... күш қолданып жасайтын қылмыстарға
тән ерекше белгілерден де тұрады. Оларға тән жалпы белгілер болып табылатын
белгілер мыналар: ... ... ... барлық оны қоршаған
тұлғалардың мінез-құлқы оның ... ... сай ... ... ... мүддесіне қалай болса солай қараушылығы, оның ішінде тіпті
өзіне етене жақындардың да ... бар; өзін ... ... ... оның ... ... сезіне алатындай қабілеттің жоқтығы;
қарсылық көрсетушілердің әрекетіне тойтарыс беріп, өз тілегіне ... ... ... болуы.
Жоғарыда көрсетілген белгілердің барлық қылмыскерлерде бірдей болмауы
да мүмкін, кейбіреулерінде тіпті осы көрсетілген ... тек ... ... да ... ... ... ... көрсетілген белгілер,
біріншіден: тек қана күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ғана тән, ... күш қолдану немесе күш қолданамын
деп қорқыту арқылы қылмыс жасаушылардың ... ... ... бұл ... ... ... жасаушыларға қарағанда күш қолдану
немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... ... Бұл ... ... ... ... ең басты белгі осы
қарсылық көрсетуге, күш қолдануға, қорқытуға ... ... ... ... [167, 76-79 б.].
Қылмыс жасаушы субъектілердің өз әрекеттеріне, сондай-ақ ол ... ... ... баға беру ... ... күш ... ... күш
қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстар туындайды. Қылмыс жасаушы
тұлға тез арада ... ... ... ... ... жүзеге асырудың
ең оңай тәсілін таңдап алып және ол тәсіл ... күш ... ... Бұған мысал ретінде, бұзақылықты, зорлау, күш ... ... ... ... ... жасалатын басқа да
қылмыстарды алуға болады.
Бұл топқа кіретін қылмыскерлер қызығушылықтарының ... ... ... оның ішінде кісі өлтірушілер мен
зорлық әрекеттерін жасаушыларда мәдениетке, өнерге, айналада болып ... ... ... қызығушылық болмайды, олардың 70 % бос уақытын ... ... ... ... ... Күш ... ... қылмыс
жасаушылардың 90 % (бұзақылық, кісі өлтіру, зорлау) қылмыстық әрекетті мас
күйінде ... ... ... ... арасындағы қылмыстық әрекет пен
адамның мас күйі бір-бірімен ... ... ... ... ... ... қарсы айтылған сөзге немесе жасалған әрекетке сол мезетте қарсы
әсерлік әрекет жасап тастауға ... ... ... оның ... көрсетілген қарсы реакцияның есесі сияқты болып көрінеді.
Өз тілегін, әдетін, қажеттілігін, сезімін ең қажетті және ең ... ... ... ... ... өз мүддесін жоғары қойып, қалайда
сондай әрекетке тырысады, және оның ... бір ... күш ... ... де, болады және болмайдының арасындағы ... ... ... Күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасаушы
адам жәбірленушінің әрекетін қылмыстық әрекетті тудыруға ... ... ... ... ақтауға тырысады. Анкета жүргізу ... ... ... ... дәл осындай болған [168, 3 б.]. ... ... ... ... ... ... басқа қылмысқа
деген бағыты уақытша, зардапқа үстірт қарағандықтан туған тұлғалар да
кездеседі. Қылмыстық ... ... әсер ... жәбірленушінің қылмысқа
итермелеуші әрекеті, іс-қимылы т.б болып табылатын жағдайлар да ... ... ... ... ... ... талдау жасағанда кейбір
қосымша белгілерді де ... тура ... ... ниет және ... байланысты туындаған нақты реакцияның көлемі, ... ... түрі және ... ... ... ... анықтаудың кейбір күш қолдану арқылы жасалатын
қылмыстарға талдау жүргізу де қылмыстық ниетті анықтау үшін ... ... ... ... ... жасаудағы ниет әр қылмыс үшін әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... ұстануға болады: табиғат адамды басында қылмыскер етіп жаратқан,
қылмыстылық қанында бар, ... ... ... ... оған орын жоқ; ... ... ... қылмыс жасауға мәжбүр болған, қастандық жасау,
қоғамға қарсы тұру оның қанына ... ... ... қылмыс жасауға оны
қоршаған әлеуметтік орта итермелейді деп қарау арқылы [169, 56 б.].
Жеке адамдар мен ... ... ... қайсысының қоғамға
қауіптілік дәрежесінің басым екендігін анықтау және оған осы мәселеде
қылмыстық ... ... ... ... осы қатынастарды реттеу-
қылмыстық заңның негізгі міндеттерінің бірі болып табылады. ... ... ... болып жатқан өзгерістерге сай қылмыстың саны мен түрі өзгеріп
отырады. Көбінесе ... ... ... ... ... ... ... барысында жіберілген қателіктер, әлеуметтік
әділеттіктің кей ... заң ... ... ... ... ... ... адамдардың бір-біріне сенімсіздікпен, қызғанышпен
қарауы т.б.
“Қылмыс жасау негізінен адам мінез-құлқымен тікелей байланысты, яғни,
қылмыс адам ... ... ... деп жазды В.Н. Кудрявцев, бұл
пікірмен қосыла отырып Е.Алауханов “Қылмыстың ... ... ... ... тек қана саяси-экономикалық жағдай ғана ... ... ... ... жалпы және құқықтық білімінің деңгейі, мәдени-
тұрмыстық жағдайы, қоғамда болып жатқан ... ... ... ... алу ... ... болмауы, қылмыскерге қолданылған
жазаның тым жеңіл болып, оның мінез-құлқына әсер етпеуі”-, деген ... [170, 48-51 б.]. ... күн ... ... түсуі барынша
шиеленісіп, нарыққа өркениетті түрде өтуге шек келтіріп отыр. ... ... күрт өсіп ... күш ... жасалатын қылмыстардың саны
күннен күнге өсуде, қылмыстың жоғарғы ... ... ... мен
қылмыскердің кейде мемлекеттік құрылымдармен бітісе қайнасып кетуі шындыққа
айналды. Қылмыспен ... ... ... ... ... жеке тұлғасының кім екендігін дәлелдемейінше және жүргізілетін
жұмыстарды жеке тұлғаның ерекшеліктерін ... ала ... ... бір ... ... деп күту ... емес. Сонымен қатар жеке тұлғаның
кім екендігін ... қана ... оның ... ... ... ... ... түрде ескеріп зерттеген жөн.
Қылмыс жасаушы тұлға құқықтық пәндердің саласына орай әр түрлі атауға
ие болады, мысалы: ... ... ... ... ... ... ... күдікті, айыпкер, қылмыстық атқару құқығында-
сотталғандар, қылмыскерлер. Құқық саласына орай ... ... ... ... ... пайда болатын қоғамдық қатынастардың түріне
сәйкес, олардың ... ... ... мен ... ... ... қылмыс жасаушы деп бөліп алып қарастыруға себеп болатын
негіз- оның қоғамға қауіпті, құқыққа қарсы әрекет жасауы. ... ... ... қылмыс жасаушы тұлға деп-заңда тыйым салған ... ... ... ... ... жеке ... ... Ал
А.И.Алексеев пен Е.О.Алауханов: “Қылмыс жасаушы ... деп, ... ... бар ... ... [170, 48-51 б.].
Адамның жеке тұлғасын зерттеуде ғылымда тарихи ... ... ... ... ... ұшан ... бақыт. Бұл жайында
француздың ХУШ ғ. өмір сүрген белгілі ғалымы Оффе де ля ... ... ... ... ... Оның ... адам ... қулыққа,
билікке, үстемшілікке бейім болып туады, ал қайырымдылықты тәрбие процесі
кезінде алады. Бұл пікірдің түбінде де шындықтың шектері бар ... ... ... ... ... ... ... мен олардың мінез-құлқындағы өзгерістер бір-бірімен тікелей
байланысты, осы өзгерістерді есепке ала ... ... ... ... ... және ... алдын алу ... ... ... жеке ... туралы зерттеу қортындыларын есепке ала
отырып, ... өсуі және ... ... ... ... ... ... болады. Қылмыскердің жеке тұлғасын зерттеу жұмыстарын
жүргізу және оған анықтама беру өте ... ... ... ... ... көптеген бір-біріне қарама –қайшы мәліметтер өте ... ... жеке ... жеке ... ... ... жоқ
деп есептейді, өйткені, ... ... ... ... қасиет,
барлығының бірдей тыйым салынған заң нормаларын бұзуы, сондықтанда ... ... ... деп қана ... ... бір ... ... қылмыс жасаушыларды тек қана “қылмыс
субектісі” деп ... ... ... қылмыс жасау себептерін анықтау
үшін, әрқайсысын жеке ... ... ... ... тән ... ... бар екендігін ескере отырып зерттеуге алу қажет дейді- ... б.]. ... ... ... ... ... қараудың өзіндік мәні бар,
өйткені екі ... де ... ... ... онда олардың бір-
бірінен еш айырмашылығы болмай ... еді. ... ... ... ... тұрғысынан мағына береді, яғни қылмыстық жауапкершілікке
тартудың негізін анықтайды, ал ... ... – бұл ... ол түсінік арқылы қылмыстың жасалу себебі анықталады” [173, ... ... ... да ... жеке ... тән ... ... оның мінез-құлқына әсер еткен жағдайларды анықтауға сонымен ... ... ... ... ... ... ... ғылымдар қылмыскердің тұлғасына анықтама бергенде әлеуметтік
факторларға көп ... ... ... ... ... тұлғасын “әлеуметтік ... ... ... ... ” деп ... өзге бір тобы ... тұлғасының құрылымын, әлеуметтік-
саяси факторлармен қатар, психологиялық және физикалық белгілердің жиынтығы
ретінде қарастырады. П.С.Дагель “Қылмыскердің тұлғасы бұл ... ... ... және ... белгілерінің жиынтығы ”-
деп жазады [173, 274 б.]. Тұлғаға берілген бұл ... ... ... да ... ... бір тобы ... ... басқа, жеке
тұлғаның құрылымына психологиялық және физикалық ... де әсер ... ... Бұл ... бізде келісеміз, өйткені, сыртқы күштердің әсері
жеке тұлғаның дамуына, тұлға ... ... өте көп әсер ... ... Қылмыскердің тұлғасында да, кез келген адамның тұлғасы
секілді өзіне тән психологиялық және ... ... бар. ... да криминологтардың алдына қылмыскердің тұлғасына тән ... бар ... мен ... ... ... міндеті тұр. Бұл
өзекті мәселенің шешуін табуда, ғылымдардың пікірлері бір-бірімен сәйкесе
бермейді. ... ... ... ... ... ... ... анықтауда, қылмыскердің
мінез-құлқындағы әлеуметтік-демографиялық, әлеуметтік-саяси ... алу ... ... ал ... бір ... қылмыскердің жеке тұлғасы
жайлы айту үшін оны жүйелі түрде зерттеп барып, анықтама беру ... ... 41-59 б.]. ... ... ... ... ... әлеуметтік-демографиялық, психологиялық, адамгершілік,
қылмыстық-құқықтық және криминологиялық жүйелерді есепке алуды жөн көреді.
Кейбір ғалымдар бұл мақсатта қылмыскердің ... ... ... жөн ... ... ... бір-бірімен тығыз байланыстағы
құрылымдардың қасиеттерінен тұрады.
А.И.Алексеев ... ... ... ... ... ... ... белгілер: жынысы, жасы,
әлеуметтік, отбасылық, қызмет жағдайы, мамандығы, материалдық қамтамасыз
етілу жағдайы, ... ... ... және т.б; ... ... жасаған қылмысының түрі, қылмыс жасау мақсаты, ... ... ... ... ... ... адамгершілік қасиеттері
және психологиялық ерекшеліктері: қоршаған ортаға көзқарасы, қызығушылық
деңгейі, түсінігі, санасы [171, 84 ... ... біз ... ... ... ... жеке және жалпы
белгілерге ие ... ... ... ... өкілін, біздің
болмысымыздың, өкінішке ... ... ... ... ... ... ... әрекетінде қылмыс жасаған адамды, оның тұлғасының
қалыптасу процесін, оның әрекетіндегі ... ... ... ... ... ... ішкі және ... жағдайдарды, әлеуметтік және
психологиялық факторларды зерттеу – жеке қылмыстық әрекеттің ... ... ... ... ... бірі ғана ... ... бірге
жалпы қылмыстылықпен күрес жүргізудің бірден бір тиімді жолы болып табылады
Тұлға түсінігі ... ... ... ... ... әрбір
ғылым өз пәні бойынша зерттейді. Криминология ғылымы үшін таным объектісі
болып тұлғаның ерекше ... ... ... ... Демек,
криминология ғылымы барлық тұлғалардың арасынан тек қана қылмыскерлерді
жинап алып ... ... ғана ... ... криминология өзге де
ғылымдардың жетістіктерін ескереді, себебі қылмыскер ... ... ... ... ... ... тұлғасы өз еркіне байланысты белгілі бір заңға қайшы өрескел
әрекеттерді жасаған адам. Егер адам ерік ... ... ... алмаса, не
өзінің жасаған әрекеті үшін жауап бере ... ... яғни ... ... ... есінің дұрыс еместігіне байланысты
болса, олар тұлға ретінде сипаттайтын қасиеттерге ие бола алмайды. ... ... ... ... объектісі ретінде қарастырылуы
мүмкін емес. Себебі, ҚР ҚК-нің 15 – бабының 1-тармағына сәйкес есі ... он ... ... ... ал ... ауыр ... ... үшін он төрт
жасқа толған жеке адам ғана қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиіс.
Кез келген типтегі тұлға мен оны ... ... ... ... ... ... байланысты тұлға мен қоғам арасында да қоғамдық
қатынас орнайды.Әлеуметтік ортаның және қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... дамып, өзгеріп отырады. Адам қылмыс
жасағанымен ол тұлға ретінде және қоғам ... ... қала ... ... криминологиялық зерттеудің тұлғасы негізін құрайды.
Қылмыскер қоғам талаптарымен ... ... ... ... ... адам ... ... қатаң орындап, қоғамда оның
әдет ғұрыпын, әлеуметтік және моралдық нормаларға сәйкес өмір сүруі ... бұл үшін ... ... ал ... өркениетті болуы
қажет.Дегенмен, қазір жер бетінде толық құқықтық мемлекет деп ... ... ... ... ... ... ... және
күш қолдану әрекеті жойылмай құқықтық мемлекет құрылуы мүмкін емес.Демек,
құқықтық мемлекет құрылмай қылмыстың, соның ішінде ... ... ... кез ... ... маңызды әрекеттер сияқты, адамның жеке
әрекетінің нәтижесі болып табылады.Яғни, әрбір ... ... ... ... шешімді тұлғаның жеке өзі қабылдайды [167, 76-79 б.].
Күш қолдану да өз ... ... ... ... ... байланысты болып келеді. Әдебиетте күш қолдануға бейім тұратын
тұлғалар да көрсетіледі [162, 204-205 б.]. ... ... ... ... да ... ... тығыз байланысты. Мұнда
екі жағдайды атап өтуге ... ... мен ... ... ... ... мен тұлға мүдделерінің бір-біріне қайшы келуі.
Осы соңғысының нәтижесінде тұлға қылмысқа, соның ішінде күш ... жол ... ... күш ... ... ... ... тұлғасы бұл ерекше қылмыстық әрекетті- күш қолдану ... ... адам ... есептеледі. Күш қолдану немесе күш ... ... ... ... ... тұлғасы негізінен бірнеше ... ... ... ... ... ... ... орынды тұлғаның өзі иеленеді [110, 148-149 б.].
Қазіргі ... күш ... ... қылмыс жасайтын қылмыскерлерге
қарапайым халық арасында – олар ... жат және оның ... ... ... оларды ұстап абақтыға өмір бойына жабу ... ал ... ... өлім ... кесу ... ... пікір қалыптасқан.
Мұндай пікірлердің қалыптасуына журналистер мен ... ... ... күш ... ... жасалатын қылмыс туралы
жеке көзқарастары әсер етуде. Әрине ... ... ... қолдану арқылы қылмыс жасайтын қылмыскер туралы шындыққа
жанасатын пікірлерді тереңірек тек криминолог ғалымдар ғана бере ... ... ... күш ... деп ... ... ... әлеуметтік, адамның экономикалық еркінділігінің қасиеттерін
зерттеу барысында , ... ... адам ... мен ... ... және жеке қол ... ... адамдар ерекшеленеді.
Себебі, аталған қылмыстар тек қылмыстық-құқықтық нормаларды ғана ... ... ... ... да бұзуға бағытталған. Қылмыстық
құқықпен анықталмаған адамдардың кейбір теріс ... ... ... ... және ... нәтижелері жеке адамға қарсы қылмыстарға
күрделі әсер етеді. Мұндай теріс нәтижелерге ішімдікке салыну, ... ... және ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... ... байланыста қарастырылғанымен,
оларға тек әлеуметтік басқадай тұрғыда ғана жеткілікті дәрежеде ... ... Күш ... ... күш ... деп ... арқылы
жасалатын қылмыстарды жасаушы тұлғаларға криминологиялық талдау жасау үшін
оларды жүйелі топтастыру ... ... күш ... ... ... ... ... сипатқа ие болып табылады, осыған байланысты олардың
қылмыс жасау ниеті қалыптастырылады, мұның ... ... және ... ... жатыр.Күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы қылмыс жасайтын тұлғалар:био- ... ... ... ... дәрежесі бойынша, қылмыс жасау тәсілі бойынша
әртүрлі типтерге бөлінеді. Қылмыс іздері қылмыскер туралы, яғни оның ... ... ... ... мүмкін [110, 148-149 б.].
Қылмыскер тұлғасын және оның құрылымын ... оқып ... ... ... ... ... қажет [108, 211-221 б.]. Демек, бұдан
байқайтынымыз, тұлғаның құрылымы мен типологиясының арасында тығыз байланыс
болады.Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... білмейінше қылмыстық мінез-құлық механизмін түсіну мүмкін емес [175,
576 б.]. Ең алдымен адамның қасиеттерінің бәрі екі ... ... ... және әлеуметтік құрылымға жинақталады. Психологиялық құрылымы
тұлғаның психологиялық қасиеттері мен ерекшеліктері, сонымен қатар тұлғаның
дәрежесін ... Өз ... олар ... бөлінеді: бірініші- тұлғаның
нерв жүйесінің табиғи қасиеттерін, оның ... ... ... ... ... ... билогиялық құрылым; екінші – тұлғаның
ерекше ... ... ... психологиялық процестердің барлық
жекеше қасиеттері; үшінші ... ... ... ... және ... ... тәжірибесін; төртінші-тұлғаның
әлеуметтік-психологиялық тұрғыдан бағаланатын ... ... [110, ... ... сәйкес тұлғаны зерттеу барысында оның
криминолгиялық дәрежесі өз алдына бөліп ... [111, 36-43 ... ... ... ... ... ... Ал, қылмыскер
тұлғаның құрылымын қарастырғанда олардың белгілері үш топқа бөлінеді:
жалпы, ... және ... ... ... ... ... [112, 23-25 ... келген арнайы жекешелендірілген қылмыскер тұлғасы ... ... ... ... және ... белгілері де зерттеледі. Сонымен
қатар, күш қолдану арқылы ... ... ... ... әлеуметтік-
демографиялық және адамгершілік психологиялық деп бөліп қарастыруға болады.
А)Әлеуметтік-демографиялық белгілерге қылмыскерлердің жасын, ... және ... ... ... болады.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасаушының
тұлғасы көп жағдайларда еркек адамдар болады.Себебі, әйел ... ... ... ... және ... тән, ... ... күш қолдану әрекеттерін жасауға бара бермейді.
Алайда, кейбір жағдайларда, негізінен жаңа туған сәбиін өлтіру қылмысты
әйел ... ... ... ... асырылады. Әрине, әйел адамдармен
жасалатын күш ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты.Өйткені, әйел адамдар күш қолдану
арқылы жасалатын қылмыстарға нақты жағдайларға байланысты ғана жол ... ... ... күш ... деп ... арқылы жасалатын
қылмыстарды негізінен орта жастағы ... ... ... дені отыз-елу
жас арасындағы адамдар. Қазіргі кезде күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы жасалатын қылмыстарды ... ... ... да кең етек
алуда. Олар ... ... зиян ... ... ... деп
қорқыту жолымен жасалатын тонау және қарақшылық қылмыстары. Қарт адамдар
зорлық әрекеттерін сирек қолданады, себебі, олар ... ... ... күш ... ... ... Сонымен қатар,
олардың күш қолданамын деп қорқытулары да нақты қатер ... ... ... ... іс ... ... ... негіздер
жоқ. Мысалы, жетпістен асқан қарияның жиырмадан асқан баласын айтқанын
орындамағаны үшін өлтіремін деп ... ... ... ... жоқ. Күш ... ... күш қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс
жасайтын тұлғалардың білім ... ... ... олар ... орта не ... ... жоқ тұлғалармен, сондай-ақ толық емес орта
білімі бар адамдармен жасалады.Қазақстанда білім жүйесін ... ... ... ... келе ... ... тәуелсіздік алғаннан кейін
әртүрлі сапасыз білім беретін жоғарғы оқу орындары көптеп ашылды, олардың
негізгі ... ... беру ... ... табу болды. Әрине, мұндай оқу
орындарында тәрбиеге көп көңіл бөлінбейді.Мысалы, бұрын студент ... оның ... ... ... ал ... ... ... төлесе
болғаны, студенттің сабаққа келген-келмегендігімен ешкімнің жұмысы жоқ.
Отбасы-тұлғаның ... ... ... ... Тұлғаның
қалыптасуына отбасы әрқашанда біркелкі әсер етпейді, дұрыс та, бұрыс ... етуі ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту
арқылы қылмыс жасаушы тұлғасына ықпалын талдамастан бұрын, оның ... алу ... ... ... ... дегеніміз некеге немесе
туыстыққа негізделген, ... ... ... ... ... және ... түсіністікке байланысты қалыптасқан кішігірім
топ [176, 432 б.]. Әлеуметтануда отбасы дегеніміз ерлі-зайыптыларды, ... мен ... ... ... ... ... ... мен міндеттерді, мінез-құлық үлгілерін және әлеуметтік нормаларды
сипаттайтын әлеуметтік ... [114, 42 б.]. ... ... ... ... пен әйелдің арасындағы олардың бір-біріне және балаларына
қатысты құқықтар мен міндеттерді ... ... ... ... заңи ... одақ деп ... [115, 16 ... тұрғыдан қарастыратын болсақ отбасы дегеніміз- некеден,
туыстықтан, бала ... ... ... ... ... алудың өзге
нысандарынан туындайтын мүліктік немесе мүліктік емес жеке ... ... ... және ... қатынастарын нығайту және дамытуға,
жәрдемдесуге тиісті адамдар тобы. Ал, неке ... ... ... және ... емес жеке қатынастарды туғызатын, отбасын
құру мақсатымен заңда белгіленген тәртіппен тараптардың ерікті және толық
келісімі жағдайында жасалған ... пен ... ... тең ... тек адам өмірінде ғана емес, сондай-ақ қоғам ... де ... ... отбасы кез келген организм сияқты дамып,
өзгеріп, жаңарып отырады.Отбасы өз ... ... ... тәни ... ... етіп, қоғамның тұрақтылығынын және оның
алға өрлеуін, тұлғаның мирасқорлық ... одан әрі ... ... ... ... күш ... ... қылмыс жасайтын тұлғаны
қалыптастырудың себептілігі ретінде қарастырылуы мүмкін. Мұның бір ... ... ... бойы ... оның әртүрлі болып келуінде.
Егер, ол күш қолдану ... ... ... ... болса, оның
мүшелерінде мұндай қасиеттің тууы екі ... ... еді. ... ... ... арқылы қылмыс жасаушы қылмыскер тұлғасын қалыптастыруға негіз
болатын отбасы ... ... ... шешу ... деп ... жөн.
Демек, ата-анасы өздерінің арасында туындаған мәселелерді ұрыс-керіс,дау-
жанжал, бір-біріне қол ... ... ... ... ол міндетті түрде
балаларының психикасына ... ... ете ... оның ... ... жол ... ... отбасындағы қарым-қатынасты, махаббатқа,
сүйіспеншілікке және адамгершілік ... ... ... шешу күш
қолдану арқылы жасалатын қылмыстардың алдын алу шараларының бірі ... ... ... ... ... ... ... жатқызамыз. Күш қолдану арқылы қылмыс жасайтын тұлғаның қылмыс жасау
ниеті әртүрлі, ол: кек алу, ... ... көре ... өзін-
өзі көрсетушілік және т.б с.с болуы мүмкін.
Күш ... ... ... ... зерттеу бойынша көп жағдайларда
жоғарыда көрсетілген ниеттердің ішіндегі пайдақорлық ниетте және кек алу
мақсатымен ... ... ... ... ... жасау үшін
пайдақорлық ниетпен қатар өзін-өзі бекіту ниеті де бар, яғни осы ... ғана ... әкеп ... мүмкін деген пікірлер де ... 16 б.]. ... ... ... ... ... бекіту ниетін еске алу
және қызғаныштықтан туындайтын қылмыстармен ... ... ... ... ... ниет болмайды, ал өзін-өзі қорғау, өзін әлеуметтік және
биологиялық жан ретінде ... ... ... деп те ... [176, ... ... біз бұл ... келіспейміз, себебі тәжірибеде таза
пайдақорлық қылмыстары да, өзге ниеттерсіз еске алу ... ... жиі ... ... ... күш ... деп ... арқылы қылмыс жасайтын
қылмыскер тұлғасының типологиясы, оның ... ... ... ... ... темперамент, эмоция, қажеттілік және тағы басқа да ... Ал, ... ... ... типологиядан айырмашылығы
ол қылмыс жасаушы тұлғалардың тұрақты тобының ажырамас қасиеттері болып
табылатын атрибуттық белгілерін ... [89, 91 б.]. Ол ... ... ... бөлуде аса қатаң тәртіпке ие. Топтастыру ... ... ... тобына байланыста жалпы қасиеттерін сипаттайтын
ұқсастыққа негізделеді. Соған сай, ... ... ... ... ... [89, 91 б.].
Типология болса мұндай қатаң тәртіпке ие емес, ол тек ... ... оның ... ... ... бір тобына
жатуын анықтаумен айналысады. Демек типология бұл топтастыруға ... ... ... Қылмыскер типологиясын бірнеше түрге бөліп
қарастыруға болады:
-Тұлғаның және оның әрекетінің қоғамға қарсы бағытталғандығы ... [116, 19 ... ... ... ... және оның ... құндылықтарына теріс
пиғылмен қарауы.Бұл негізінен күш қолданумен, ... ... ... ... қызғаншақтық, көре ... ... ... ... қасиеттерімен ұштасуы.Мұндай
қылмыстарды жасайтын қылмыскер типі өзінің пайдақорлық ниетін күш қолдану
арқылы ... ... ... ... ... әлеуметтік әдет-ғұрыптарға, жалпы
азаматтық, отбасылық, қызметтік міндеттер мен ережелерге жекешілдікпен ... ... ... ... ... ... құндылықтарға және оларға
байланысты өз міндеттерне немқұрайдылықпен қарау.Бұлар көп ... ... орын ... ... ... күш ... арқылы
жасалатын қылмыстарда да кездесуі мүмкін.
-Тұлғаның жасайтын қылмысының ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады:
1. Жағдайлық (ситуациялық) қылмыскерлер, яғни белгілі бір туындаған
жағдайларға байланысты күш ... ... ... ... ... ... ... қиын да күрделі (экстремальды) жағдайлар
кездесетіндіктен, кейбір адамдар ... ... ... жолы ретінде
күш қолдану әдісін пайдаланады.
2. Тұрақсыз ... яғни ... ... ... төмендігіне байланысты кез-келген мәселелерді күш қолдану
арқылы шешуге бейімді адамдар.Мұндай адамдарда ... ... ... ... ... ... және ... қаламайды да, сөйтіп күш
қолдануды әдетке айналдырып жібереді.
3. Қауіпті тұлғалар, яғни бұлар күш қолдану әрекеттерін жасағаны ... ... ... қылмыстық әрекеттер.Бұл адамдар кез келген
ұсақ-түйекті де күш қолдану ... ... ... Аса ... қылмыскерлер, яғни өте қауіпті тұлғалар. Күш қолдануды
кімдерге қатысты жасауға болады деп ... ... ... қылмыс
жасайтын тұлғалар.Бұларды кәсіби қылмыскер типі деп те атайды.Мұндай
қылмыскерлер өзінің ... ... ... ... жалпы
құндылықтар мен мәдениеттіліктен, ... ... ... ... ... ... және озбырлық билейтін тұлғалар жатқызылады.
5. Кездейсоқ қылмыскерлер, яғни қылмыс жасау ниеті жоқ, ... ... жол ... ... ... тобы көп
жағдайларда абайсыздықпен жасалатын қылмыстарда ... ... ... күш ... ... ... ... қылмыскерлердің
кездейсоқ типі болмайды дейтіндермен қатар, оларды бар деп ... ... ... байланысты Ю.В.Голик кездейсоқ күш қолдану арқылы
қылмыс жасайтын қылмыскер тұлғаларға, ... ... ... ... мен ... қарсы тұрақты қоғамға деген теріс ... ... ... ... ... ықпалы нәтижесінде
қылмыс жасағандарды жатқызады. Автор барлық күш қолдану ... ... ... үш ... ... ... ... топтағы қылмыскерлерге: байқаусызда өзгерген жағдайдың
нәтижесіне байланысты қылмыс жасаған тұлғаларды ... ... ... ... ... ... өзгеруінің нәтижелеріне
байланысты қылмыс жасаған тұлғалар жатады. Мұның қатарына жаңа туған сәбиін
өлтіруші аналардың ... ... ( ... ... ... деген сөзіне
алданып тұрмысқа шықпай екіқабат болған қыздар т.б.) жатқызады.
в) Ал, үшінші топтағы ... ... әрі ... ... ұзақ ықпал етуінің нәтижелеріне байланысты қылмыс жасаған
тұлғаларды жатқызады.Мұндай тұлғаларға ұзақ мерзімде өзінің ... ... ... келген, шыдамы таусылып оның ... ... ... [177, 19 ... анықтамадан және кездейсоқ қылмыскерлер топтамасына ... күш ... ... қылмыстар жүйесін анықтау қиынға әкеп соғады.
Себебі, автор мұнда тек қана қасақаналықпен жасалған қылмыстарды ғана емес,
сондай-ақ ... ... ... да ... біз
абайсызда жасалатын қылмыстардың күш қолдану арқылы жасалатын қылмыстар
қатарына жатпайтындығын жоғарыда талқылап кеткенбіз.
Кездейсоқ ... ... ... ... ... өзін-өзі өлтірушілер, туа біткен қылмыскерлер және
ынтықтық бойынша ... ... ... ... ... де ... күш ... арқылы қылмыс жасайтын әйелдер ... айта ... ... ... ... ... яғни ... пен
аналық инстинктен айырылмаған. Бұлардың қатыгездік дәрежесі туа біткен
қылмыскерлерге қарағанда ... ... ... ... ... сезімі ерекше, олар ... ... тез ... ... ... ... ... олар бір-бірімен тез және
жылы қатынастарды орнықтырады. Мұндай ... ... ... ... олар өздерін өзге жезөкше қылмыскерлермен ... ... ... ... ... ... ... оларға деген жиіркеніш тудырады. Аталған сезімдермен ... ... ... ... ... ... ... өзге де мейірімділік және нәзіктік сияқты сезімдер
тән. Мұндай әйелдер қылмысты көп жағдайларда өздерінің ... тыс, ... ... ... ... байланысты жасайды.Осыған мысал
ретінде Ч.Ломброзо мына істі мысалға келтіреді: Гюисеппена деген он ... ... қыз өте бай ... ... еріп ... құрады. Бірақ неке
бақытсыз, тең жағдайда болмағандықтан күйеуі оны қыз туғаннан кейін тастап
кетеді. Содан Гюисеппена айына отыз ... ғана өмір ... ... бұл
оған күйеуімен өмір сүрген өмірінен кейін қатты қиындық тудырады. Сондықтан
ол ... өмір кеше ... ... ... ... кісінің ашынасына
айналады. Гюилетт бұл қызды өзінің бұрынғы күйеуін өлтіртіп оның ... ... өз ... көндіріп алады. Қыз оның айтқанын орындап
күйеуін өлтіреді. Сотта Гюисеппена ... ... ... ... ... ... мені бұл ... үшін кешіреді, өткені мен бақытсызбын, бір
үзім нанға зар болдым. Ал, ... ... ... барғанымда олар
көмек беруден бас тартты. Содан Гюиллетпен кездестім, бірақ ол мені құртты.
Сондықтан ол менің бақытсыздығымның және ... ... ... ... [175, 576 ... ... ... кездейсоқ қылмыскерлердің қатарына
қажетті қорғаныс шегінен шығу ... яғни ... ... ... оның ... ... ала жете болжай алмауының
нәтижесінде қылмыс ... ... ... ... ... ... (аффект) жағдайында қылмыс жасаған қылмыскерлерді жатқызады.
Себебі мұнда қылмыстық ниет қылмыскердің ... ... ... ... негізделе отырып жасалады.
Әрине, бұл пікірлерге біз қарсымыз, өйткені бұл қылмыскерлерді
кездейсоқ емес ... ... деп ... жөн. ... нақты
туындаған жағдай болмаса (жәбірленуші шабуыл жасамаса немесе қылмыскерлерді
жан күйзелісі аффект) аффект жағдайына әкелмесе ... ... ... ... Айтылғандарды қортындылай келе, кездейсоқ күш қолданып
қылмыс жасайтын ... ... ... немесе мүлдем болмауы да мүмкін деп
айтуға болатындай.
4.3 Күш қолдану ... ... ... ... қылмыстық құқықтық түсінігі қылмыстық іс жүргізудегі
жәбірленуші түсінігімен әрдайым сәйкес келе ... ... ... ... тек оның жеке ... ғана
мүддесі емес, сонымен қатар мемлекеттің, мемлекеттік органдар мен қоғамдық
мекемелердің де ... ... ... ... ... ... ... күш қолдануда.т.б. қылмыстарда. Екіншіден, қылмыстық-құқықтық
түсінікте жәбірленушінің ... тек қана ... ... ... ... ... қатар қылмыстық заң нормалары арқылы қорғалатын құқықтар
мен мүдделерге қылмыстық әрекеттің бағытталғандығын да ... [178, ... б.]. ... да, ... қылмыстық-құқықтық түсінігінде жеке
тұлғаны оның мемлекеттік, мемлекеттік ... мен ... ... ... мен ... ... қол сұғушылықты түсіну керек.
Күнделікті тәжірибе көрсеткендей қылмыстың жәбірленушісі ... ... ... ... адам өлтіру, денсаулыққа ауыр зиян келтіру,
жыныстық қылмыстар, ... ... ... қарақшылық т.б. Өкінішке орай
қылмыстың жәбірленушісі жайлы ... ... ... ... ... және телехабарлардағы қылмыстық оқиға жайлы
мәліметтерді тыңдау арқылы білуге әбден ... ... ... ... ... күш ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы
жасалатын қылмыстар айырықша орын алады, өйткені олар қоғамға өте ... ... ... дәрежесін көрсетеді. Күш қолдану немесе күш
қолданамын деп қорқыту ... ... адам ... ... ... зиян келтіру, жыныстық қатынастарға байланысты ... ... және т.б. ... жыл ... жүздеген, мыңдаған
адамдар жәбірленуші болып табылады, ... олар ... ... оның ... ... денсаулығынан, өмірінен, адамға деген
сенімінен айырылады.
Жеке тұлғаларға қарсы күш қолдану немесе күш ... деп ... ... қылмыс екі объектіге қарсы бағытталғанда, екінші объектісі
тұлғаның мүдделері болып келеді. Бұл мүдделер жеке ... тән ... ... оның ... орнына, лауазымына, қызмет түріне, арнайы
біліміне байланысты болуы мүмкін [179, 58-73 б.]. В.И.Морозовтың пікірінше
“ Күш ... ... күш ... деп ... арқылы жасалатын
қылмыстардағы оқиғаның өрбуіне ... ... ... тікелей өзі,
өйткені қылмыстық оқиға болғанға дейінгі тұлғалар арасындағы қарым-қатынас,
қылмыстық зардаптың ... ... ... ... ... ... және қылмыс жасаушының қылмыстық зардапқа деген
көзқарасына тікелей әсер етеді” [180, 127 б.].
Күш ... ... күш ... деп қорқыту арқылы жасалатын
қылмыстардың жәбірленушісін зерттеудің ең басты маңызының ... ... ... ... ... алдын алу шараларын ұйымдастыру. Күш
қолдану немесе күш ... деп ... ... жасалатын қылмыстар
бойынша қозғалған қылмыстық істермен таныса отырып, олардың жәбірленушісі
әйелдер де, еркектер де болатындығын байқадық. ... ... ... ... ... ... ... жас шамасы 19-бен 50
жас екендігі анықталды. Ал, жәбірленушілердің 60 және одан да ... ... үлес ... ... жәбірленушілердің 5,5 % құрайды. Үлес
салмағы аз болып көрінгенімен, егер ол жәбірленушілердің ... ... ... ... онда бұл сан жан ... ... ... дейді В.С.Минская мен ... ... ... и ... преступного поведения ” атты
еңбегінде [181, 40 ... ... ... ... ҚР Қылмыстық кодексінің 104-бабының 1-
тармағы бойынша азаматша ... ... ... ... іс ... А. 2008 жылдың тамыз айының 11 жұлдызы күні ... ... ... үйіне арақ ішіп, мас болып келеді. Арадағы үй бөлісу мәселесіне
байланысты ұрыс-керістен соң, А. қасақана өз анасына дене ... ... ... ... ... ... сол жақ ... 4-
саусағын сындырады. Міне, бұл ... ... ... ... ... болып, соның нәтижесінде ... ... ... ... [182, 48 ... ... ... жәбірленушісі құқық қорғау органдарына қылмыс
жасаушы адамға, жақын туысқаны немесе туғаны болғандықтан жаза қолданбау
туралы жазбаша өтініш білдіреді, ... ... ... адам ... Мұндай жағдайда, қылмыс жасаушы адам өз кінәсін ... ... ... ... кей ... ... тарапынан жасалған
кешірімді дұрыс түсінбей, соның салдары жәбірленушінің ауыр жағдайға душар
болуына себепкер болады. Оған мынындай мысал ... ... 2008 ... ... 7 ... кешкі сағат 19-да үйіне мас ... ... ... ... ... ... ... орындықпен ұрып басын жарып қойған.
Алған жарақат салдарынан анасы ес-түссіз ауруханаға түсіп, онда 28 күн ... ... ... ... ... ... ... денсаулығына
қасақана орташа ауырлықтағы зиян келтіргенін көрсетеді. Алдын ала тергеу
барысында С-ның ... ... ... күш ... ... күш ... қорқыту бұрында бірнеше рет болған, бірақ, барлық уақытта да анасы
қызының есін жиғаннан кейін ... ... ... ... оның ... тойтарыс беру туралы ешкімнен көмек сұрамаған. ... ... ... ... ... күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы қылмыс жасаушылар, “өздерінен қорқады, ... ... ... есеппен қылмыстық әрекеттерін одан әрі жалғастыра береді
[183, 61 б.].
Күш қолдану немесе күш ... деп ... ... жасалатын
қылмыстардың жәбірленушілері кей жағдайларда өздеріне ... ... ... ... да ... ... 2007 жылдың мамыр
айының 5 жұлдызында “Ғасыр” КСК-ның төрайымы азаматша К. ... ... ... ... ... ... ... қарыздарын
төлеу туралы келісім-шарт жасасу үшін аралап жүрген ... оны Т. ... ... М. үйге кіргізбей қарсылық көрсетіп, ... соң, еш ... ... азаматша К-ні ұрып, оның
денсаулығына орташа ауырлықтағы зиян келтірген [184, 27 б.]. Күш ... күш ... деп ... ... денсаулыққа орташа ауырлықтағы
зиян келтіретін қылмыстардың жәбірленушілерінің бір бөлігі, ... ... ... ... талдау жасағанда көршілері болып
келетіндігі байқалды. Мысалы: 2007 жылдың желтоқсан айының 28 ... ... И. атты ... ... келіспеушілік пайда болып, екеуі сөзге
келісіп қалады. Сол күні кешіне арадағы ... ... ... шешу үшін З. мас ... ... ... қағады, есікті көршісінің
күйеуі Д. ашады, арадағы ұрыс-керісті жалғастырмау мақсатында Д. оны үйге
кіргізбей кеудесінен итеріп ... ... З. ... түсіп, оның
әйелінің атына түрлі ауыр сөздер айта бастайды, ... ... Д. ... ... рет ... баспалдақтан құлатады, нәтижесінде З-ның
денсаулығына ... ... зиян ... ... ... [185, ... ... немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы жасалатын
қылмыстардың жәбірленушісінің бір ... ... ... ... ... арада келіспеушілік тууы себепті ұрыс-керістің соңы дене жарақатын
алуға келіп соққандығын зерттеуге алған ... ... бір ... болады.Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... бір ... “гендерлік” саясатқа сай
әйелдер құрайды. Өйткені, әйелдер қызмет бабына байланысты ер адамдарға
тәуелді болып келеді. ... ... ... ер адам ... ... ... әйелдерге айтқандарын орындатуға тырысады, орындамаған жағдайда
ондай әйелдер қудалауға түседі, жұмыстан шығады ... ... ... да ... да ... тура келеді.
Жәбірленушінің тұлғасын зерттеу қылмыспен күресте және қылмыстың ... ... рөл ... ... ... ... мінез-құлқы
қылмысты болдыру немесе болдырмау мәселесін шешуде түбегейлі рөл атқарады.
Күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... жасалатын
қылмыстардың жәбірленушісі болу мүмкіндігі тұлғаның өзіне ... жеке ... ... ... ... ... жеке
тұлғаны қылмыстық зардаптан қауіпсіздендіреді де, ... ... жол да ... ... ... ... жәбірленушісі болуға
көптеген объективті және субъективті жағдайлар әсер етеді. ... ... ... ... ... ... мамандығы, жасы,
білімі, отбасылық жағдайы, физикалық және психикалық жай-күйлері жатады.
Уақыт.Жәбірленуші болып табылуға ... та өз ... ... зерттеулері бойынша күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту ... ... кісі ... ... уақыттарда жүзеге асады, атап
айтқанда әрбір үшінші кісі өлтіру түнгі сағат 21 мен 24 ... ... оның ... ... ... ... ... кешкі уақыттарда
ішімдік ішу көлемі көбейеді т.с.с. Қараңғылық ... ... ... және ойын ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Кешкі және түнгі уақыттарда күш қолдану немесе күш ... ... ... ... тонау мен қарақшылық әрекеттері көптеп ... ... ... ... ... ... жүргізу нәтижесінде
күш қолданып ұрып –соғу, зорлау әрекеттерінің 67,8 % сағат 18-бен ... ... ... дәлелденген, оның ішінде зорлау ... ... ... ... ... асырылса, 68,8 % бұзақылық пен ұрып-
соғу аптаның жай күндерінде жүзеге асырылатын ... суық ... ... күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту арқылы ... ... ... саны ... ... де ... де бос ... жылы жерлерде өткізуді
қалайды. Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... 70 % жылы ... ... ... ... біріншіден, мұндай
әрекеттер көбінесе үй-жайлардан тыс жерлерде ... ... ... кешкі уақыттарда бос уақыттарын өткізетін жерлерімен
тікелей байланысты.
Жәбірленушінің болатын ортасы. Күш қолдану немесе күш қолданамын деп
қорқыту ... ... ... жәбірленушінің болатын ортасының рөлі
ерекше. Жәбірлеушінің әрекеті көбінесе жәбірленушінің болатын ортасына
қарай өзгеруі де ... ... ... ... адамдар эмоцияға берілгіш
келеді, соның салдарынан қарым-қатынастарын түсіндіріп, әркім өз ... ... да, соңы ... ... күш ... ... ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмысқа ... ... ... ... ... қылмыстың жәбірленушісі болып ... ... ... ... ... ... Сондықтан болар дене жарақаттарын
салудың 55 % үйде, ... ... тек 38 % ғана ... ... [186, 38 ... кейде адамдар көп жүрмейтін көшелерде қараңғы ... ... адам ... ... ... мүмкін. Қылмыстық істер бойынша
жүргізілген талдау нәтижесі бойынша зорлау қылмыстарының 18,4 % ... 29,2 % ... ... ал ... қала мен ... село
сырттарында жасалады. Адам көп жүрмейтін жерлер күш ... ... ... деп ... ... ... ... қолайлы жерлер болып табылады.
Мамандығы. Жәбірленуші болып табылуға мамандығы да әсерін тигізеді.
Инкасаторлар, кассирлер, сатушылар, такси жүргізушілері т.б. ... ... ... уақытта күш қолдану ... күш ... ... арқылы жүзеге асырылатын тонаудың, қарақшылықтың тікелей объектісі
бола алады, сонымен бірге бұл ... ... ... ... де жатқызуға болады.
Жынысы. Ерлер мен әйелдердің физикалық, психологиялық айырмашылықтары
болғандықтан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... болу мүмкіндігі де әртүрлі. Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... тек қана
әйелдер болатын қылмыстар түрі ... атап ... ... ... т.б ал ... күш ... адам ... мен денсаулыққа түрліше
ауырлықтағы зиян келтірудің, бұзақылықтың жәбірленушілері көбінесе ер
адамдар.“ Бұл ер ... ... ... ... бос ... ... әйелдерге қарағанда ішімдік
ішуді көбірек пайдаланатындығынан, мінез-құлығының ... ... ... керек ” [187, 89 б.].
Жасы. Адамның жасына қарай мінез-құлқы, жүріс-тұрысы, өмірге деген
көзқарасы, ... ... ... мен ... ... ... зорлаудың жәбірленушілерінің басым көпшілігі 25 жасқа
дейінгілер 90 %, оның ішінде ... ... 56 %” [187, 89 ... ... ... өзге ... ... өздеріне жеңілтек
мінезімен тартып тұртындықтан жас қыздар егде әйелдерге қарағанда жыныстық
қылмыстар бойынша көбірек жәбірленуші ... ... ... ... адам
өлтіруде өмірлік тәжірибе мен адамның жасы онша маңызды рөл атқармайды. Күш
қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... %-ның жасы ... 49 ... оның басты себебі өмір сүрудің
ерекшелігі, түрлі адамдармен кездейсоқ таныстық және ... ... [188, 27 ... ... біліміне қарай сұранысы, мәдениеті, мінез-құлқы,
қоршаған ортамен қарым-қатынасы ... ... ... адам ... ... ... ... және негізгі
білімі барлар. Аяқталмаған және жоғары ... ... саны өте аз, ... ... құрайды [188, 27 б.]. Күш қолдану немесе ... деп ... ... денсаулыққа түрліше ауырлықтағы зиян
алушылар арасында жоғары білімі барлар өте ... ... ал орта ... ... ... ... қылмыстың 35,2 % құрайды, қалғандары бастауыш
және негізгі білімі барлардың үлесіне тиеді.
Отбасылық жағдайы. Отбасылық жағдайының да күш ... ... ... деп ... ... ... қылмыстар үшін жәбірленушіге
едәуір қатысы бар, атап ... 85,4 % ... ... әйелдердің
күйеулері болмаған немесе ажырасқандар [187, 89 б.]. Мұның басты себебін
олардың ... ... ... ... көтеруден іздеу керек.
Отбасылық жағдай адамдардың жәбірленуші болуына едәуір септігін ... ... ... болу кей ... қатты маңызды болып
табылмайтын жайларға да байланысты, мысалы, ... ... ... неке т.б. “Негізінен -, деп жазады Л.В.Франк-, кез-келген
әйелді, шешесін, ... ... ... ... ... ... тек ... әйелі мен тұрақты некеде жоқ көңілдесіне ... ... ... [189, 182 ... жағдайы. Адамның физикалық жағдайы жәбірленуші ... роль ... ... жағдайының төмендігінен адам
бұзақылықтың, тонаудың қарақшылықтың өзге де күш ... ... ... деп қорқыту арқылы жасалатын қылмыстардың жәбірленушілері болып
табылады. ... ... ... адам ... қылмыстың
жәбірленушісі болуы мүмкін.
Субъективтік белгілер. Абайсыздық-бұл көбінесе кешкі уақыттарда адам
көп жүрмейтін ... ... ... күш ... ... күш ... ... арқылы жасалатын қылмыстың жәбірленушісіне айналады.Сондай-ақ,
қымбат заттарын көрсетіп мақтану, аса ... емес ... ... ойындарын
ойнау, өзімен бірге ұдайы қомақты ақша немесе бағалы заттар алып жүру,
пайда табу ... ... ... ... жерлерде бөтен адамдарды
отырғызу да күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... ... ... туғызады [190, 127 б.].
Жеңілтектік.Онша таныс емес немесе тіпті де таныс емес адамдармен қарым-
қатынас жасаудағы жеңілтектік күш ... ... күш ... ... ... жасалатын қылмыстардың жәбірленушілері болуға әкеліп
соқтырады, атап айтқанда-зорлау, ... адам ... т.б. ... ... ... салдарынан туындайтын қылмыстық зардап ұзақ
уақыт бойы қалыптасқан тәртіп бойынша жүзеге асырылады, ... ... ... ... ... соң, музыка тыңдауға, таза ауада
серуендеуге келіседі, соңғы кездері ... ... ... ... ... ... ... да көпшілігінің соңы әдетте
күш ... ... күш ... деп ... ... ... қылмыстық
зардаппен аяқталады [191, 14 б.].
Мінездегі ұстамсыздық. Ұрыс-керіске даяр тұратындық жайында ... деп ... ... ... ... ... ... қылмыстық
зардаптың туындауына себепші болатын бірден-бір ... ... ... ... даяр ... екендігін байқадық. Болмашы
себептерге бола ұрыс-керіс туып, соңы күш қолдану арқылы арқылы ... ... ... де ... тұрақсыздық ” [188, 27 б.].
Дөрекілік, қарсылық әрекеттері де айналасындағылар ... ... ... ... күш ... ... жасалатын қылмыстар туады.
Дөрекілік салдарынан күш қолданып жасалатын ... ... 31 ... ... немесе оның жақындарына бағытталған жағдайда, 35 %-
қорлау салдарынан, ауыр сөз ... ... ... ... ... 33 %-
алдау, алаяқтық, ерлі-зайыптылардың бір-бірінің көздеріне шөп салуынан
туындайды екен [192, 22 б.].
Моралға жат ... Бұл ... ... ... ... ең ... белгілердің бірі. Моралға жат мінез-құлық күш ... ... адам ... ... денсаулыққа зиян келтіруге әкеліп
соқтырады. Мұндай жәбірленушілер үшін осылай болу ... да, ... ... ... ... ақыры соның құрбаны болады.
Ішімдікке әуестенушілік. Ішімдік ішу жәбірленуші болудың маңызды
факторларының бірі. Өте мас емес адам ... күш ... ... ... деп ... ... арқылы жасалатын бұзақылық, алаяқтық, тонау,
қарақшылық сияқты қылмыстардың объектісі болады. ... ішу ... ... етеді де, қылмыстық әрекетке қарсылық көрсету қабілетінен
айырады. Сондай-ақ, ішімдік ішкендер, ұстамсыз әрі ретсіз қарсылық көрсетіп
айбат ... ... ... ... даяр ... Осының бәрі
жәбірленушілердің көпшілігінің ішімдік ішу ... ... ... ... ... ішу ... ... болу күш қолдану
арқылы кісі өлтірудің-56 %, зорлаудың-45 % құрайды [193, 83-84 б.]. Күш
қолдану ... күш ... деп ... арқылы жасалған қылмыстардың
жәбірленушілерінің 38,8 % жәбірленушімен ... ... ... ... ... ... жәбірленушісіне айналған [193, 83-84 б.].
Зерттеу нәтижелеріне сүйенсек, ішімдік ішкен жәбірленушілерді тонау
олардың тарапынан қарсылық көрсету ... ... ... ... жүзеге асырылады, әрі тонаушылар өздерін ... ... ... ... етіп ... ... осы жоғарыда келтірілген
зерттеулерге сүйене отырып күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... жәбірленушілерін бірнеше санатқа бөлуге
болады: қарсылық көрсететіндер, ... ... ... қарайтындар, зардаптың тууына өздері ... ... ... ... ... ... ... келтірілген
талдауларға сүйене отырып, күш қолдану немесе күш қолданамын деп ... ... ... ... алу ... ... ... жүргізуді ұсынамын:
- қасақана денсаулыққа зиян келтіргені үшін жауаптылық туралы заң
нормаларын бұқаралық ақпарат құралдары арқылы ... ... ... жағдайында ұдайы болатын келіспеушілікке байланысты ұрыс-
жанжалдарды ... ... ... мүшелерімен заң нормаларына сәйкес
профилактикалық жұмыстар жүргізіп отыру, ... ... ... ... жол бермеу;
- жалпы халықтық мәдени және спорттық шаралар жүргізген ... ... ... ... бұрын күш қолдану немесе күш
қолданамын деп қорқыту арқылы қылмыс жасағандарды ұдайы ... ... ... ... орындарда ұрыс-жанжал тудыруына жол бермеу;
- психикасында өзгеріс бар тұлғаларды дер ... ... ... ... ... ... ... түскен күш қолдану немесе ... деп ... ... ... ... мен ... ... қарап, шара қолдануды ұйымдастыру.
ҚОРЫТЫНДЫ
Диссертациялық жұмыста күш қолдану ... ... ... ... мен ... даралау проблемалары кешенді зерттелді.
Сонымен қатар, қылмыстық ... одан әрі ... және ... ... ... ... ... әрекеттерін саралау мен
жауаптылығын белгілеу мәселелері бойынша құқық қорғау органдарының олармен
күрес жүргізу ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезеңде қасақана ниетпен жасалатын қылмыстардың
елеулі бөлігі күш қолдану арқылы жасалатындығы баршаға аян. ... ... ... бұл ... ... ... ... қоғамға
қауіптілігінің дәрежесі жоғары екендігі және қылмыс нәтижесінде туындайтын
зиянның мөлшері де ешқандай тәсіл ... ... ... ... ... ... ... бұл зерттеу жұмысында күш қолдану арқылы қылмыс жасаушылардың
жауаптылығын саралау мәселелерімен қатар, тақырыптың негізгі ... ... ... ... ... ... ... талдау жасалды. Қылмысты күш қолдану ... ... ... бір ... - ол бұл тақырыптың ... ... ... ... және ол ... қатысты
мәселелердің қылмыстық құқық теориясында біркелкі, тыңғылықты ... ... ... таппай отырғандығы болып табылады. Ғылыми танымда және ... шек жоқ. ... ... ... ... ... және ... ғылыми тұрғыда негізделген сапалы үлгілермен қамтамасыз ету -
қылмыстық құқық ... оның ... ... күш ... ... институтына қатысты полемикалық мәселелерге өз пікірімізді ұсыну жөн
деп білеміз.
Қылмыстық ... ... күш ... ... -бұл ... ... ... бір адамға оның еркіне ... ... ... қол сұғу әрекеттерін жүзеге асыру мақсатында физикалық немесе
психикалық күш жұмсауы. Қылмыстық құқық ... ... күш ... ... ... адамның екінші бір адамға оның еркіне қарама-
қарсы ... күш ... деп ... ... оның ... өз ... ... деген бағыт талданып, анықтама қылмыс жасау
тәсілдерінің белгілеріне сәйкес келеді деген қорытынды берілді.
Қылмыс жасаудың күш ... ... ... қауіптілік дәрежесімен қатар
жасалған қылмыстың түріне, келтірген зардаптың көлеміне т.б белгілеріне
қарай ... Бұл ... яғни ... қылмыстың объектісі оның
түрі, әрекет әдісі, ... ... ... ... ... зардаптың көлемі, қылмыстың орыны мен ... ... ... ... белгілер күш қолданудың мазмұнын құрайды. Қылмысты күш
қолдану ... күш ... деп ... ... қолданып
орындағандарға кінәні жеңілдететін ... ... ... ... ... анықтау болады. ... ... ... ... ... жаза ... ... тиіс. Қылмыстық
әрекетті жүзеге асыру үшін дайындық жасап, қорқытудың кез келген түрін
жүзеге асырған ... ... ... қауіпті деп санау қажет. Қылмысты
топ болып бірігіп жасаған жағдайда, оған қатысушы әрбір тұлғаның ... ... ... оның күш ... ... күш ... деп
қорқытудағы қатысу түрінің белсенділігінің қауіптілік дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... бұл да әр адамға мейілінше
жекеше қараудың негізін білдіреді.
Диссертациялық жұмыста қылмысқа қатысушылардың күш қолдану ... ... ... үшін жаза ... ... ... қатысты
жағдайлар ҚР ҚК 52-ші және 57-ші баптарында келтірілгенмен, бірақ бұл
жағдайларды ... ... ... ... жоқ, ... ... күш
қолдану арқылы жасалған қылмыстар бойынша жаза белгіленгенде осы аталған
баптардағы ... ... ... ... жеке өз ... ... бұл
қызметті жүргізуі керек деп бұл мәселені ... ... ... ретінде, біз,физикалық немесе психикалық күш қолдануға
байланысты теориялық және тәжірибелік маңызы бар, ... ... ... жетілдіру мақсатында төмендегідей ұсыныстар
мен тұжырымдарға келдік:
1. ҚР ҚК 112-бабын мынадай мәтінде көрсетілуі қажет: ... ... ... ауыр зиян ... деп, сол ... ... жеке басына
өзге ауыр күш көрсетуін жария ... не ... ... жарылыс жасап немесе
өзге де жалпы қауіпті тәсілмен құртамын деп қорқыту, бұл қорқытудың іске
асатындығына қауіптенудің ... ... бар ... ... ... 178 ... екінші тармағында тонау қылмысы құрамының
ауырлататын белгілерінің бірі ... ... ... немесе
денсаулығына қауіпсіз күш көрсету, әлде осындай күш жұмсаймын деп қорқыту”
көрсетілген, біздіңше бұл ... ... ... ... күш ... ... ... кездеспейтін де жағдай, ал кездескеннің өзінде дәлелдене
алмайтын ... ... ... бұл ... алып ... жөн. ... жөн, ... кісі тонауда күш жұмсаудың ауыр түрін қолданамын деп
қорқытады, “Мен саған күш ... ... ол күш ... ... ... қауіп туғызбайды”-, деп қорқытуы шындыққа
сыйыспайтындай жағдай.
3. ҚК-тің 112 бабы ... ... ... ... егер осы ... рет ... ... болса, онда күш қолдану тәсілін ... қана ... ... ... ... ғана ... алып ... оған
тағайындайтын жаза түрін де қылмыс жасау себебін ... ала ... ... өзгерту енгізу арқылы қатаңдатса дейміз.
4. Статистикалық отчеттарда күш қолдану немесе күш ... ... ... ... қылмыстарға арнайы графалар енгізу арқылы күш
қолданып немесе күш ... деп ... ... ... талдау
жасай отырып, ондай қылмыстардың алдын алуды жолға қою.
5. Заң шығарушы органдардың бұрын күш қолданып ... күш ... ... қылмыс жасаған тұлға екінші рет осы тәсілді қолданып қылмыс
жасаса, оны қылмыстық жауаптылықты ауырлататын ... деп ... алу ... ... беру ... ... ... ғылымының бүгінгі таңдағы маңызды міндеттерінің бірі
күш қолдану арқылы қылмыс жасаған субъектілерге тән ... ғана ... ... ... ... жаза ... ... белгілерді іс жүзінде
есепке алу мүмкіндігін жүзеге асыру.
7. Криминологиялық зерттеулер статистикалық мәліметтермен бірге талдана
отырып, ... ішкі ... ... ... ... осы ... ... пікірлерін анықтағандағы мақсат, күш
қолдану немесе күш ... деп ... ... ... жасаған
субъектілерге тән қылмыстық жауаптылыққа тарту мен жаза ... ... ... ... ... қабылдауды ұсынамын
8. Қылмыстық-құқықтық, әкімшілік-құқықтық деликтілерде күш қолданып,
қорқытып жасаған қылмыстар мен құқық бұзушылықтар үшін ... ... ... Күш ... ... фактілерін ұдайы ерекше есепке алып отыру, оның
ішінде: орта және кәсіптік ... ... ... жазасын
өтеу мекемелеріндегі фактілерді;
10. Арнайы мектептер мен кәсіптік мектептерде ... ... ... ... ... ... тарау бойынша:
аяушылық сезім, қайрымдылық, ізгілік туралы тәрбие жұмыстарын басымырақ
өткізуді, ... ... ... ... ... ... туралы
заң қабылдау керек деп есептейміз:
11. Күш қолдану немесе күш қолданамын деп қорқыту арқылы ... ... ... баса ... ... талдау жасауды ұсынамын,
өйткені ондай қылмыстар кез-келген ... ... ... атап ... ... орындарда, мекемелер мен кәсіпорындарда, қоғамдық
көліктерде, оқу орындарында т.б;
12. Қоғам мүшелерінің қылмыстылықпен ... ... ... мақсатында “
Қылмыстың алдын алумен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудегі азаматтардың
рөлі” туралы заң шығарып, онда ... ... ... ... ... ... кеңес жұмысын жолға қойылуы туралы атап көрсетсе.
13. Қылмыстық заңның нормаларын күш ... ... ... ... ... үшін, осы тәсілді ... ... ... жасау орынды секілді.
Қылмыстық құқықтық реформа көріністерінен күш қолдану арқылы жасалатын
қылмыстар мәселесі де ... ... жоқ. ... ... ... қазіргі
қылмыстық заңда адамдар тобының қоғамға қауіпті кез-келген әрекетін
әлеуметтік-құқықтық талдаудан өткізіп, ... ... ... ... ... ... болады. Мұны 1998 жылға дейінгі қолданылған
қылмыстық заң мен одан ... ... келе ... заң ... анық байқалады, сондай-ақ қылмыс жасаудың күш қолдану сияқты
әдістерін пайдаланып жасалған әрекеттердің орын алу мүмкіндігі ... ... әлі де ... өзгерістер мен толықтырулар
түрінде енгізілуде. Мысалы, террорлық әрекеттердің халықаралық сипат алуына
байланысты және оның ... ... ... ... жауаптылық
қарастыратын 233-1, 233-2, 233-3 баптардың дүниеге ... ... ... ... ... реформа заң шығарушының өз елінің
дәстүрін, ұлттық ерекшеліктерін ғана ... ... ... ... ... ... тиімділігі артады.» Біздің
пікірімізше, мұнсыз өтпелі ... ... ... ... ... ... емес сияқты.Бұл айтылғандар аспектінің практикалық тұрғыдан
өзектілігін білдіреді. Ал теориялық тұрғыдан өзектілігі ... ... ... ... ... әр ... мәселелері қылмыстық құқық ғылымында
онша ... ... әр ... ... ... Күш қолдану
қылмыстары бірнеше объектіге зардап келтіретіндігін тағы да айта кетемін.
Диссертациялық зерттеу жұмыстарын ... тағы бір ... ... ... тек қана күш ... ... жасалатын
қылмыстарды зерттеп қана ... күш ... деп ... ... қылмыстар туралы да мәселені қамтуы болып табылады және олардың
нақты анықтамалары беріліп, олардың белгілері мен ... ... ... ... ... жасалатын қылмыстардың алдын алу мәселелері өздігінше
қарастырылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Симонов В.И., ... В.Г. ... ... ... и ... насильственных посягательств на
собственность. −Пермь, 1992. -С.120.
2 Денисов В.В. Социология ... -М., 1975. ... ... Л.Д. ... с ... ... -М., 1969. −
С.6.
4 Симонов В.И., Шумихин В.Г. Квалификация насильственных посягательств
на собственность. - М., 1993. −С.6.
5 Левертова Р.А. ... за ... ... по ... ... ... … канд. юрид. наук. -М., 1972.- С.4.
6 Костров Г.К. Уголовно-правовое значение угрозы: автореф. ... ... ... −М., 1970. − ... ... Н.В. ... за ... по советскому уголовному
праву: автореф. ... канд. юрид. наук. −М., 1970. −С.4.
8 Симонов В.И. К вопросу о ... ... ...... ... ... Г., Резник Г.,Грюнбаум А. Особенности судебного допроса по
делам о насильственных ... ... ... −1974. ... ... Н. Индивидуализация наказания и совершенствование системы
классификации осужденных к лишению свободы //Советская юстиция. ... ... ... Ю. ... ... ... ... совершению
насильственных преступлений. −М., 1972. −Б.16-18.
12 Кудрявцев В.Н. Структура преступности и социальные изменения. -М.,
1976. − С.38.
13 Назарбаев Н.Ә. ... 2030 ... ... даму стратегиясы:
проблемалар және оларды шешудің жолдары. −Алматы, 1997.
14 Кудрявцев В.Н.,Наумов А.В. Насильственная преступность. -М., 1997.
–С. ... ... ... ... ... ... /под ... Н.А.Беляева. −М., 1962. −С.535.
16 Уголовное право. ... ... /под ред. ... ... −М., 1969. ... ... А.Н. Қылмыстық құқық: ерекше бөлім. -Алматы, 2000. -56 б.
18 Ожегов С.И. Словарь ... ... -М., 1964. ... Ньютон Г. Роль насилия в истории. −М., 1985. ... ... Ч.О. О ... и ... -М., 1939. ... ... Р.Д. ... насилие в уголовном праве. −СПб-М., 2001.
-С.250.
22 Сердюк Л.В. ... ... и ... -М., 2002. ... ... И.Г. Преступная жестокость. −М., 1994. −С.174.
24 Введение в проблему насилия в отношении женщин: материалы семинара.
-Воронеж, 1999. ... ... по ... ... над ... ... −М., 1997. ... Самощенко И.С. К вопросу о причинности в ... ... -М., 1967. ... ... Я.М. ... ... и ее основание в советском
уголовном ... −М., 1963. ... ... П.П. ... ... ... и применения уголовно-
правовых санкции. −Л., 1976. −С.71.
29 Багрий-Шахматов Л.В. Уголовная ответственность и наказание. ... ... ... ... и ... −Л., 1984. −С.126.
31 Загородников Н.И. О пределах уголовной ответственности. −М., ... ... Е.О. ... ... алдын алуға бола ма? ... ... ... И.С., ... М.Х. ... по ... −М., 1971. ... Левицкий Г.А. Квалификация преступления. −М., 1962. − С.144.
35 Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений. −М., 1972. ... ... ... znamion przest cpatwa. – ... 1986. ... ... С.В. Ответственность за убийство по советскому праву:
автореф. ... док. ... ... -М., 1964. ... ... Б.А. Научные основы квалификации пресуплений. -М., ... ... ... ... о ... ... -М., 1957. -С.101.
40 Қарағанды облыстық прокуратура жанындағы ақпарат және ... ... ... областағы тіркелген қылмыс және ... алу ... ... ... ... ... сотының архиві. Қылмыстық іс № 203115. -4 б.
42 Жезқазған қалалық сотының ... ... іс№ 203225. -18 ... ... Республикасында 2008-2009 жылдарда тіркелген ... ... ... ... ... ... туралы ҚР Бас
прокуратурасындағы құқықтық статистика және ... есеп ... ... ... Н.И. ... ... ... в советском уголовном
праве. - М., 1971. -С.12.
45 Қайыржанов Е.І. Общее учение о ... ... ... ... ... ... В.Н. Квалификация преступлений против жизни. −М., 1977. ... ... Б.С. ... ... по ... уголовному праву.
-М., 1960. -С.4.
48 Жекебаев О.С. ... ... ...... 1996. ... ... Е.А.Объект уголовно-правовой охраны и его роль в организации
борьбы с ... на ... ... ... ... юрид. наук. -Свердловск, 1971. −С.21.
50 Шаргородский М.Д. Ответственность за ... ... ... 1963. ... Пионтковский А.А. Объект преступления по советскому уголовному
праву. - М., 1993. - ... ... Н.И. ... ... ... в ... ... - М., 1971. -С.100.
53 Демидов Ю.А. Социальная ценность и оценка в уголовном праве. - М.,
1975. -С.43−50.
54 Сахаров А.Б. О ... ... и ... ... в ... М., 1961. ... Маркс К., Энгельс Ф. //Соч. −Т.3. -С.3.
56 Миндагулов А.Х.Психология личности. -Алматы, 1990. -С.19.
57 Баймурзин Г.И. К вопросу о понятии ... ... в ... ... - ... 1970. ... Пионтковский А.А. Курс советского уголовного права. -М., 1970.
-С.119-120.
59 Гаухман Л.Д. Насилие как средство ... ... - ... ... ... Я.М. ... ответственность и ее основание в советском
уголовном праве. - М., 1963. ... ... В.К. ... ... как объект преступления по
советскому уголовному праву. -М., 1966. ... ... Н.И. ... ... и ... ... 1976. ... Кузнецов А.В. Уголовно-правовая охрана интересов личности в СССР. -
М., 1969. -С.34.
64 Европейская конвенция о защите прав ... 1950 г.: ... ... ... ... 2003. ... Лист Ф.Учебник уголовного права: общая часть. -М., 1903. -С.126.
66 Кузнецова Н.Ф.Значение преступных последствий для ... - М., 1958. - ... ... Р.Т. ... ... - ... 1988. - ... Михлин А.С. Понятие и виды ... ... ... ... и процесса. -М., 1958. -С.41.
69 Фролов Е.А. Объект и преступные ... при ... ... ... ... 1968. ... ... Т.В. Причинная связь в уголовном праве. - М., 1963. -С.49.
71 Дубовец ... за ... ... по ... ... -М., 1964. -С.8.
72 Рогов И.И. Понятие телесных повреждений уголовному праву РК.
-Алматы, 1993. ... ... М.Б. ... за ... по действующему уголовному
законодательству. -Сухуми, 1958. -С.61.
74 ... У.С. ... ... ... ... Республики
Казахстан. (сравнительный коментарий к книге Дж. Флетчера и А.В. Наумова
«Основные ... ... ... - ... Жеті жарғы, 2001.
-С.174.
75 Гальберг Д.М. Насильственное похищение имущества по русскому праву (
разбой и грабеж, историкодогматическое ... − Спб., 1880. ... ... Л.Д.Борьба с насильственными посягательствами. -М., 1969. -
С.20−85.
77 Сердюк Л.В. Психическое насилие как предмет уголовно-правовой оценки
следователем. -Волгоград, 1984. -С.9.
78 ... ... В.Д. Курс ... ... ... часть. -М., 1955. - Т.1. −С.322.
79 Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело 211306. -С. ... ... ... ... ... ... дело ... Ткачевский Ю.А. Уголовная ... за ... и ... ... -М., 1962. ... ... Г.А. Квалификация хищений социалистического имущества. - М.,
1974. -С.132.
83 Панов Н.И. Квалификация насильственных преступлений. - М., 1992. ... ... В.И. ... ... свойств физического насилия.
- М., 1968. - С.19.
85 СССР Жоғарғы Сотының Пленумының 1986 жылғы 5 ...... ... ... шешу ... сот ... ... ” (5 п)
№11 қаулысы
86 Неклюдов Н.А. ... ... в ... ... ... ... Трофимов Н.И.Уголовная ответственность за разбой по действующему
уголовному ... ... ... ... ... ... -М., 1952. ... ... А.В. Уголовно-правовое понятие насилия. -Свердловск, 1981.
-С.27.
89 Алауханов Е.О. ... ... бола ма? - ... 2005. -С.91.
90 Комментарий к Уголовному кодексу РК /под ... 2008. ... ... А.А. Учение о преступлении по советскому уголовному
праву. -М., 1961. -С.13.
92 Гилязев Ф.Г. ... и ... ... -Уфа, 1979. -С ... ... Н.И. ... за вымогательство личного имущества:
автореф. ... канд. ... ... ... 1991. − 19 ... Рахметов С.М. Вопросы мотива поведения в Советском праве. -Алматы,
1983. -С. 154.
95 Тугариков В.П. ... ... в ... –Л., 1968. ... ... И.Я. Курс уголовного судопройзводство. -СПб., 1899. -С.
59.
97 Чубинский М.П. ... ... ... и его значение в
уголовном праве. -М., 1900. -С. 92.
98 ... Л.Е. ... ... убийства из хулиганских
побуждений. - М., 1981. -С.225-227.
99 Тихонов К.Ф. Субъективная ... ... - ... ... ... А.И. ... и его ... изучение. -М.,
1997. -С.297.
101 Алексеев А.И. Преступность как объект криминологического ... 2003. ... ҚР ... Сотының “ Соттардың қылмыстардың қайталану жағдайындағы
заң нормаларын қолдануы туралы” 25 ... 2007 ... №8 ... ... Н.А. Условно-досрочное освобождение от наказания. -М.,
1991. -С.16.
104 Зелинский А.Ф. Взаймосвязь преступлений при рецидиве. - ... ... ... Ю.М. ... меры борьбы с пьянством. -М., 1974. -С.68-
69.
106 Побегайло Э.Ф. Криминологическая харатеристика лиц, ... ... ... -М., 1976. ... ... ... С.,Рахметов С. Қылмыстың құрамы. −Алматы,
2000. -С.169.
108 Филимонов В.Д. Общественная опасность личности ... ... 1970. - ... Мами К. ... и ... судебной власти в Республике
Казахстан. - ... 2001. - ... ... Н.З. ... ... за причинение средней
тяжести вреда здоровью. -Алматы, 2002. ... ... Г.Р. ... борьбы с ... в ... ... ... ... 1999. -С.36-43.
112 Смирнова Г.Л. Психология преступника. - М., 1997. -С.23-25.
113 Минская В.С. Вопросы борьбы с преступностью. - М., 1972. ... ... В.Н. ... в ... - М., 1968. ... ... ... вопросы статистического изучения
личности преступника. - М., 1968. -С.16.
116 Степичев С., ... Г. ... ... ... в свете
криминологического изучения рецидивистов, осужденных за насильственные
преступления. –М., 1968. ... ... ... ... 2000. ... Куринов В.А. Научные основы квалификации преступлений. -М., 1984.
-С.202-203.
119 Панов М.И. ... ... ... совершения
преступления. -Харьков, 1964. −С.26-30.
120 Бюллетень ... суда ... ... ... 1996. ... ... Л.Д. Отграничение грабежа от разбоя // Сов.юстиция. −1972.
−№15. −С. 27-29.
122 Постановление Пленума Верховного суда РСФСР от 22 ... 1966 г. ... ... по ... о ... и ... ... Гаухман Л.Д. Насилие как средство совершения ... ... -С. ... ... ... ... Кодексі. −Алматы, 2008.
125 Коржановский Н.И. Объект и ... ... ... - ... -С.111-114.
126 Сергиевский В., Рахметов С. Квалификация преступлений. - ... ... ... В.А.Квалификация похищений личного имущества. - ... -С. ... ... ... суда РК от 1999 ... ... А., Янис С. Правовая характеристика нападения как элемента
объективной стороны разбоя. -М., 1987. -С.43-44.
130 Кардава А.Н. Ответственность за ... по ... ... - ... 1976. ... Гельфер М.А.Преступления против личной собственности граждан. - М.,
1989. -С.11-13.
132 Костров Г. ... ... при ... и ... -М., 1989.
-С.54-56.
133 Зиманов.С.З. Қазақ елінің ежелгі заңы турасында. -Алматы, 2004.
−Б.141-143.
134 Дулатбеков Н.Д. ... жаза ... - ... 2002. ... ... К. ... ... ответственности и личность
преступника. -Тбилиси, 1986. -С.103.
136 Татарников В.Г. Влияние рецидива на ... и ... ... -Омск, 1981. −С.54-58.
137 Қ.Р Жоғарғы Соты Пленумының “ Соттардың қылмыстық жаза тағайындаған
кезде заңдылықты сақтауы туралы ” қаулысы. ... Қ.Р ... Соты ... ... жылдардағы қаулылары.
-Алматы, 2000. -15 б.
139 ... К.А. ... ... жасалуының түсінігі.
-Алматы, 2001. -33 б.
140 ... Р.Т. ... с ... ... преступлении. - Алматы,
1990. –Б.183-185.
141 Устинова Т.Д. Влияние умысла и мотива на назначение наказания ... ... ... -М., 1982. ... Кант И.М. ... ... ... 1919. -С.65-66.
143 Қазақтың ата заңдары: Құжаттар, деректер мен зерттеулер. -Алматы,
2004. ... ... Б.В. ... Его ... и ... - Казань, 1978. -С.79-81.
145 ”Соттардың азаматтардың өмірі мен денсаулығына қол ... ... ... ... ... туралы” қаулысы. 23.12.1994.
146 ”Сот үкімі туралы ... ... ... ... ... ... “Орталық Қазақстан” газеті .–Қарағанды, 2007. -№89.
148 “ Заң ” ... . ... 2006. - ... ... ... Е.А., Тяжкие преступления по уголовному
праву РК. -Астана, 2001. - С.282-283.
150 Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... ... ... С.В. Квалификация преступлений против личности. -М., 1977.
-С.19.
152 Гаухман Л.Д. ... ... с ... //Предупреждение
насильственных преступлений. -М., 1996. -С.18.
153 ... А.Э., ... М.В. ... ... и ... ... ... 1980. -С.39-40.
154 Аванесов Г.А. Криминология. -М., 1984. - С.453.
155 Игошев К.Е., ... В.С. ... в курс ... ... 1977. ... ... Д.А. ... профилактика преступлений органами
внутренних дел. -Тюмень, 1994. -С.44.
157 Лекарь А.Г. Профилактика преступлений. -М., 1972. -С.90.
158 ... М.А. ... ... ... в ... преступлений. -М., 1999. -С.11-13.
159 Яковлев В.М. Индивидуальная ... ... ... 1977. ... ... И.И. ... преступности. -М., 1969. -С.78.
161 Горяинов К.К., ... А.П., ... Л.В. ... -М., 1994. ... Абельцев С.Н. Личность преступника и ... ... ... -С.204-205.
163 Митин И.О. Социальные конфликты, их последствия и ... ... ... 1991. ... ... И.В. ... и ... прав и свобод ... ... и ... органов внутренних дел: автореф. ... докт. юрид.
наук. -М., 1997. –C.118с.
165 Жайынбаев К.И. ... и ... ... с ... ... ... в Кыргызской Республике.
–Бишкек, 2009. -С.98.
166 Смирнова Г.Л. Личность преступника. - М., 1995. - С.56.
167 Минская В.С. ... ... с ... - М., 1972. ... Безверхняя Жаухария. Анатомия насилия или неизвестная криминология.
- М., 2003. - ... ... В.Н. ... насильственных преступлений. -М.,
1998. -С.56.
170 Алауханов Е.О. Криминология. ... 2006. ... ... А.И. ... Курс ... - М., 1998. ... ... Б.В., Кузнецова Н.Ф. Минковский Г.М. Криминология.
-М., 1998. -С.5.
173 Дагель П.С.. Криминология. -М., 1997. -С.274.
174 Долгова А.И., ... В.Д., ... Н.В. ... ... преступников //Вопросы борьбы с ... ...... ... ... Ч. ... и помешательство: Женщина преступница или
проститутка; Любовь у помешанных: сборник. ... 2000. -576 ... ... Ю.М., ... ... В.Е. ... преступника. -М.,
2004. -432 б.
177 Блувштейн Ю.Д. ... ... их ... ... - ... 1987. -С. ... Гаухман Л.Д. Борьба с насильственными посягательствами. -М., 1969.
-С.92-95.
179 Гаухман Л.Д. Насилие как ... ... ... - ... - ... ... Эффективность общего предупреждения насильственных
преступлений. (умышленнх убийств и умышленных ... ... дис. ... ... ... наук. -Омск, 1991. -127 с.
181 Минская В.С. Чечель Г.И ... ... и ... ... ”. ... 1988. ... ... Жезказганского городского суда. Уголовное дело № ... ... ... ... ... ... дело № ... Архив Жезказганского городского суда. Уголовное дело № ... ... ... ... суда. Уголовное дело № 200755.,
2007-.С.55.
186 Афиногенов Ю.А. Личность потерпевшего и цели ... ... 1974. - ... ... В.С. ... ... и ее ... значение.
- М., 1988. - С.89.
188 Франк Л.В. Виктимология и виктимность. −М., 1968. - С.27.
189 Франк Л.В. Потерпевшие от преступления. -М., 1971. ... ... В.В. ... ... борьбы с преступностью.
-Иркутск, 1986. -С.127.
191 ... В., ... В.С., ... в ... ... -М.,
1973. -С.14.
192 Глонти Г.Ш. Криминалистическая характеристика поводов к ... - М., 1986. ... ... Р.И. ... и ... ... -М., 1975. ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 203 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қонақ үйінің жұмысын автоматттандыр65 бет
Қылмыстық іс64 бет
Терроризм: оның ұғымы және түрлері49 бет
Қорқытып алу қылмыстары17 бет
Әкімшілік-құқықтық норманың түсінігі мен мәні4 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
10 кВ кернеулерге арналған резеңке оқшаулы күштік кабельдер4 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен барысы13 бет
RC байланысы бар күшейткіштер8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь