Алматы қаласының техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалы

КІРІСПЕ 3
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ 5
1.1 Атмосфера туралы туралы түсінік 5
1.2 Атмосфераның ластануы және ластаушы көздер 7
1.2.1 Қоршаған ортаның ауырметалдармен ластануы 8
1.3 Автокөліктен атмосфераға шығатын зиянды заттар 9
1.3.1 Автокөлік шығарындыларының бүкіл әлемдік көрсеткіштер 12
1.4 Алматы қаласының орналасуы және климатының ерекшеліктері 15
1.4.1 Алматы қаласының ауа бассейнінің қазіргі жағдайы 16
2 ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ МЕН ӘДІСТЕРІ 20
2.1 Зерттеу нысаны 20
2.2 Атмосферадағы күкірт диоксидін парарозалин реагентімен анықтаудың фотометриялық әдісі 21
2.3 Ауыр металдарды анықтау әдістері 22
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ 28
3.1 Өнеркәсіп орнындағы ластаушы көздер және олардан шығатын зиянды заттардың мөлшерін анықтау 28
3.2 Өндіріс орны орналасқан ауда ауасының ластау көрсеткіші бойынша сипаттама 30
ҚОРЫТЫНДЫ 31
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 32
Қазіргі кезде биосфераның ластануы өте күрделі мәселеге айналып отыр. Өндіріс көздерінің күштері өте қуатты геохимиялық күшке айналды.осы жағдайдың салдарынан биосфера элементтерінің қайта бөлініп таралуына әсерән тигәзуде, осы мәселе жиі тірі организмдердің қатты улануына әкеліп соғып отыр. Сыртқы ортаның антропогендік ластануынан болатын ауыр металдардың мөлшері оның табиғи мөлшерінен айтарлықтай басып жатыр.
Еліміз дамыған елдер қатарына ену барысында бірден – бір себепші болған осы өнеркәсіп орындары мен кен байыту орындарының көптеп зат шығаруымен байланысты. Табиғат ресурстарын – адамзат әр-түрлі азық- түлікпен және қажетті заттармен қамтамасыз ету үшін пайдалануда. Көлемді өндірістердің жаппай жұмыс істеуі қоршаған ортаға зардабын тигізуде.
Осы экологиялықзардаптардың салдарынан, еліміз басып жүрген топырағымыз, тыныс алатын ауамыз бен ішетін суымыз да ластануда. Ластану салдарыан мыңдаған аурулар туып, адам генетикалық тұрғыдан жарамсыз, сонымен қоса, келешексіз ұрпақтары болуы мүмкін. Егер осы экологиялық мәселелердің алдын алмасақ, дамыған технология мен қуатты зкономиканың өзі болашақта ешқандай жәрдемін тигәзе алмауы мүмкін.
Бұл экологиялық мәселелердің барлығы антропогендік факторлардың әсерінен болып жатыр. Экологиялық мәселелер қоғамдық мәні жағынан дүние жүзінде ауқымы кең басты мәселелердің біріне айналды, өйткені мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан табиғи жүйелердің топырақты, су көздерін, ауаны ластау орны толмас зардаптар қалдырады. Оның себебі- жер шарындағы елдердің индустриялды дамуы, халық санының жедел өсіп табиғи қорларды пайдалануды еселеп арттырып, адамдардың табиғатқа әсерінің күшеюі,бұл бүкіл дүние жүзінде экологиялық дағдарыс қауіпін тудырудаҚалалардың энергияны өте көп мөлшерде өндіріп, тұтынуы іртүрлі спектілерде көрінетін табиғи ортаға экстремальды әсер етеді, ең алдымен ол ауаның, топырақтың және судың ластануынан көрінеді. Осы тепе теңдіктің бұзылуына техникалық жөндеу орталықтарының да қосатын үлесі айтарлықтай.
Адам үшін тікелей қауіпті атмосфераның ластануы болып табылады. Бір тәулікте адамның өкпесі арқылы 20-30 мың литр ауа өтеді, ал ас қорыту жүйесі арқылы осы уақыт ішінде тек қана 3-5 литр тамақ өнімдері мен су өтеді [1].
Мақсаты мен міндеттері:
Зерттеу жұмысымның негізгі мақсаты: Алматы қаласынын техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалын анықтау.
1. «Экология» 2008ж Ә.Т.Канаев, З.Қ.Қанаева. 192бет.
2. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Алматы, 2007ж Ұ.Б.Асқарова. 313бет.
3. «Экология» 2002ж Т.С.Оспанова, Г.Т.Бозшатаева. 404бет.
4. Выявления приоритетных проблем г.Алматы –материялы для обсуждения. Центр ИПДООС 1997ж. 34 – 35б.
5. Информационная экологическая бюлетень, 2000ж. 24 – 28б.
6. «Қазақ Ұлттық энциклопедиясы» Алматы, 2007ж 2том. 565б.
7. «Национальный доклад о состояний окружающей среды в РК в 2005 году» Алматы 2006ж 280б,
8. «Микроклиматическое районирование ветрового режима г.Алматы» Алматы, 1988ж И.И.Линник. 376б.
9. Госудурственный длклад «О состояний и об охране среды Российской Федераций в 2001 году» Алматы, 2000ж 278б.
10. «Охрана отмасферного воздуха» Москва, 1984ж В.И.Ельманов. 310б.
11. Государственный доклад «О состояний и об охране окружающей среды РФ в 2005 году» 260б.
12. «Экология и жизнь» Москва, 2000ж А.В.Кимбрелл. Б. 87 – 93б.
13. Информационный экологический бюлетень 4 – кварталл.2000 Г – А, 6 – 12 б.
14. «О Республиканской целевой научно – технической программе по оздоровлению воздушного бассейна Алматы» Наука, 1988ж В.В.Суворов, Г.К.Алексеева. 70 – 72 б.
15. «О некоторых закономерностях ветрового самоочищения атмосферы г.Алматы» труды КазНГМИИ, вып.64, 1978ж И.Ф.Гельмгольц. 67 – 72б.
16. «Национальный доклад о состояний окружающей среды в РК в 2008 году» Алматы, 2007ж 282б.
17. «Экологическая энциклопедия» Алматы, 2007ж А.Ж.Ақбасова, Е.Ү.Жамалбеков, Т.Қалыбеков, А.Т.Қолушбаева, Қ.Б.Рысбеков, Г.Ә.Саинова, М.Н.Сәндібеков. 302б.
18. «Охрана природы» 1985ж. А.Г.Банников, А.К.Рустамов,А.А.Вакулин. 408б.
19. «Тяжолые металы в почвах и растениях» Агропромиздат, 1987ж Ю.А.Алексеев. 245б.
20. «Экологические опасные факторы» 1996ж В.В.Худолей, И.В.Мигрезов. 186 б.
21. «География микроэлементов, глобальные рассеяния» 1938ж М.Мысль. 223 – 235б.
22. «Биология» 1990ж Н.Грин, У.Стаут,Д.Тейлор. 512б.
23. «Экология» 1988ж А.М.Былова, Н.М.Чернова 272б.
24. «Экология, окружающая среда и человек» 1998ж Ю.В.Новиков. 392б
25. «Экология и контроль природой среды» 1984ж Ю.А.Израэль.370б.
26. «Экологические проблемы автомобильного транспорта» 1995ж В.Ю.Александров, Е.П.Кузубаева. 343б.
27. «Экологиялық химия» 1996ж Н.Қ.Мамыров, В.Л.Назарова. 230б.
28. «Общая экология» Алматы:Қазақ университеті-2005ж Колумбаева С.Ж., Бильдебаева Р.М. Б.-19-29.
29. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Ақбасова Ұ.Б. 2007ж. 344б.
30. Үлкен практикум әдістемелері. Алматы, 1999ж
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ.
ӘЛ – ФАРАБИ ... ... ... ... факультеті
Экология және ботаника кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Алматы қаласының техникалық жөндеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... _________________________________
б.ғ.к.,доцент ... ... ... ... ... __________________________________
Кафедра меңгерушісі, ... ... ... |3 |
|1 ... ШОЛУ |5 ... ... ... туралы түсінік |5 ... ... ... және ластаушы көздер |7 ... ... ... ластануы |8 ... ... ... ... ... ... |9 |
|1.3.1|Автокөлік ... ... ... ... |12 ... |Алматы қаласының орналасуы және климатының ерекшеліктері |15 |
|1.4.1|Алматы қаласының ауа ... ... ... |16 |
|2 ... ... МЕН ... |20 ... ... ... |20 ... ... ... диоксидін парарозалин реагентімен |21 |
| ... ... ... | ... ... ... ... әдістері |22 |
|3 ... ... ЖӘНЕ ... ... |28 ... ... орнындағы ластаушы көздер және олардан шығатын зиянды|28 |
| |заттардың мөлшерін ... | ... ... орны ... ауда ауасының ластау көрсеткіші бойынша|30 |
| ... | ... |31 ... ... ... |32 ... кезде биосфераның ластануы өте күрделі мәселеге айналып ... ... ... өте ... ... ... ... салдарынан биосфера элементтерінің қайта бөлініп таралуына әсерән
тигәзуде, осы мәселе жиі тірі организмдердің ... ... ... соғып
отыр. Сыртқы ортаның антропогендік ластануынан болатын ауыр ... оның ... ... айтарлықтай басып жатыр.
Еліміз дамыған елдер қатарына ену ... ... – бір ... ... ... ... мен кен ... орындарының көптеп зат шығаруымен
байланысты. Табиғат ресурстарын – адамзат ... ... ... ... ... ... ету үшін пайдалануда. Көлемді өндірістердің
жаппай жұмыс істеуі қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... жүрген топырағымыз,
тыныс алатын ауамыз бен ішетін суымыз да ластануда. Ластану салдарыан
мыңдаған аурулар туып, адам ... ... ... ... ... ұрпақтары болуы мүмкін. Егер осы экологиялық мәселелердің алдын
алмасақ, дамыған технология мен қуатты зкономиканың өзі ... ... ... ... ... ... мәселелердің барлығы антропогендік факторлардың әсерінен
болып жатыр. Экологиялық ... ... мәні ... дүние жүзінде
ауқымы кең басты мәселелердің біріне айналды, өйткені мыңдаған жылдар ... ... ... ... су ... ауаны ластау орны
толмас зардаптар қалдырады. Оның ... жер ... ... ... ... ... ... өсіп табиғи қорларды пайдалануды
еселеп арттырып, адамдардың табиғатқа әсерінің күшеюі,бұл ... ... ... ... ... ... ... өте көп
мөлшерде өндіріп, тұтынуы ... ... ... ... ... әсер ... ең ... ол ауаның, топырақтың және судың
ластануынан көрінеді. Осы тепе- теңдіктің ... ... ... да ... ... ... үшін ... қауіпті атмосфераның ластануы болып табылады. Бір
тәулікте адамның ... ... 20-30 мың литр ауа ... ал ас ... ... осы ... ... тек қана 3-5 литр тамақ өнімдері мен су
өтеді [1].
Мақсаты мен міндеттері:
Зерттеу ... ... ... ... қаласынын техникалық жөндеу
орталықтарының қоршаған ортаға ықпалын анықтау.
Жұмыстың жүргізілуіндегі негізгі міндеттер:
1. Атмосферадағы ауыр ... ... ...... ... анықтау әдісін игеру.
2. Нақты нәтиже шығаруды меңгеру.
3. ... ... ... ... ... ... ... баға
беру.
Осы жұмысты жазу барысында өндірістік практиканы ... ... ... ... және ... тиімді пайдалануды қалпына
келтіру депортаментінде өту барысында жиналған ... ... ... ... отырған ТЖО территориясынан алынған топырақ, ауа
үлгілерінің құрамындағы ауыр металдарды анықтадым.
1. Әдебиетке ... ... ... түсінік
Жер атмосферасы ( грекше: “atmos”- “бу” және ... - ...... ... ... ... деп – Жерді онымен айнала ... ... ... газды ортаны айтамыз.Атмосфера Жер бетіндегі барлық тіршілік
процестерінің ... ... ... ... тіршілігінің барлық жақтарына
үлкен әсер етеді[2]. Атмосферадағы жекелеген компоненттердің қатынасы оның
радияцияға, жылу және су режиміне, өздігінен ... ... ... ... ... су буы және әр түрлі қоспалар жер ... ... өту ... және жер маңы кеңістігіндегі жылуды ұстап тұруды
анықтайды. Егер атмосферада қоспалар болмаса, онда Жер ... ... ... +15ºС ... 18º С ... ... құрылысы бірнеше қабат құрылымнан тұрып, тропосфера,
стратосфера, мезосфера және термосферадан тұрады.1000 км және одан ... ... ... онда ... ... әлем ... ... қабатта атмосфера бірте- бірте планета акралық кеңістікке ауысады[2].
Атмосфераның жер бетіне ең жақын қабаты “тропосфера” деп аталады. ... орта ... ... ... ... 10-12 км, экваторда 16-18
км, полюстерде 7-10 км. Осы қабатта жауын - ... ... ... ... күн ... ... ... жағында 40 км –
ге созылатын ... ... ... Онда ылғалдылық біршама төмен,
атмосферадағы озонның көп бөлгі осы ... ... ... ... ... ... ... қызып кетуден
сақтайды.Стратосферадан кейін 50 км биіктікте мезосфера қабаты орналасқан.
Мезосферада температура одан әрі ... ... 80 км ... 70 º- ... Мезосферадан жоғары белгілі шекарасы жоқ термосфра орналасқан, ... км ... ... ... жетеді. Атмосфераның
қабаттарындағы ауа биіктеген сайын сұйылып, ... ... ... ең алыста орналасқан 800-1600 км қашықтықта экосфера орналасқан.
Ауа ... ... ... ауа- түрлі газдардың қоспасы. Оның құрамында 78,08% азот,
20,9% оттегі, 0,93% аргон, 0,03% көмірқышқыл газы бар. Ал ... 1 % ... ... ... ... ... т.б. ... үлесіне тиеді.
Кесте 1
Атмосфераның төменгі қабаттары мен таза құрғақ ... ... ... ... ... ... ... | ... | |
| ... ... | ... ... |
| |бойынша,% ... | ... ... ... |75,52 |78,09 ... ... ... |
|Оттек |23,15 |20,94 ... ... |5х10-5 ... |1,28 |0,93 ... ... ... |
|Көміртек |0,046 |0,033 ... |8х10-5 ... ... | | ... | | ... ... ... |Озон |10-6-10-5 |2х10-6 ... ... ... ... |- |2х10-8 |
| | | ... | | ... |3,3х10-4 |1х10-4 ... |- |1х10-5 |
| | | ... | | ... ... |8х10-6 | | | ... ... ... ... жоқ. Ол ... ... ... нәтижесінде түзіледі. Өсімдікер су мен ... ... ... кезінде оттекті бөледі. Ал ... тірі ... тек ... болып есептеледі. Көмірқышқыл газы атмосфераға
тірі организмдердің тыныс алуы, отын түрлерінің жануы, органикалық заттың
ыдырауы мен ... ... ... ... құрамындағы көмірқышқыл газы
мөлшерінің көбеюі адам мен жануарлар организміне зиянды әсер етеді.
Атмосфераның құрамының қалыптасуына үлкен әсер ... ірі ... өз ... осы ... жағдайларға тікелей байланысты.
Атмосфера тірі организмдерге зиянды әсер ... ... ... көп бөлігін ұстап қалады. Атмосфералық оттегі өсімдіктер мен
жануарлардың тыныс ... ... ал ... ... ... қатысады. Климаттық факторлар, әсіресе жылу ... ... ... ... мен ... қызметіне әсер етеді.
Планетада оттегі тірі заттар арқылы 5200-5800 жылда толық жаңарады. ал ... ... 2000 ... тірі ... ... ... -300-395
жылда сіңіреді[2].
2. Атмосфераның ластануы мен ластаушы көздері
Өндірістің қарқынды дамуына байланысты атмосферадағы бос оттектің ... ал ... ... мөлшері жоғарылауда. Нәтижесінде табиғатты
көміртектің айналымы бұзылды деуге ... ... А.П. ... ... ... газының концентрациясы жыл сайын 0,2 ... ... ... ... ... жасанды және табиғи жолмен
ластанады.
Табиғи ластану. Атмосферада үнемі белгілі мөлшерде шаң ... ... ... ... шаң ... Шаң ... жүретін табиғи
процестер нәтижесінде түзіледі. Шаңның үш түрі болады: минералдық- тау
жыныстарының ... мен ... ... ... ... Органикалық- ауада аэропланктондар, бактериялар, саңрауқұлақтардың
споралары мен өсімдіктер тозаңдары. Космостық – ... ... ... бір жыл ... оның мөлшері бір тоннаға дейін
жетеді.
Жасанды ... ... ... ең ... ... ... ... жанармайларының жану өнімдері болып
табылады. Автокөліктерден бөлінген газдардың құрамында көмірқышқыл газы-
9%, көміртек ... ... ... ... ... азот оксидтері- 0,06%, күкірт оксидтері – 0,006% барлығы 200-ге ... бар ... ... ... бөлінген газдардың құрамында 25-27 %
қорғасын болатыны анықталған және оның ... 40% ... ... ... ұзақ уақыт сақталып, онымен бірге адам организміне
түсетіні ... ... ... ластануы. ... ... ... радияциялық әсер ету байқалатын
болғандықтан өте ... ... ... ... ... ... элементтердің атом ядроларының ыдырауы кезінді ... ... ... ... адам организмінің тірі тканьдері арқылы өтіп,
биологиялық процестерді бұзып, патологиялық әсерлер туғызуы мүмкін.
Атмосфераның шумен ластануы. Ғылым мен ... ... ... шумен ластануы да бірқатар зардаптарын тигізуде. Шу қоршаған
ортаның урбанизация, ... ... ... ... - ... маңызға ие болған кең таралған ... ... ... ... негізгі көздері: жылу электростанциясы,
металлургия, химия, ... ... ... ... және басқа да
заводтар мен фабрикалар. Ауаға шығатын заттың химиялық ... ... ... ... ... ... өндірістің жасау тәсіліне
байланысты [12]. Өндірістің қарқынды дамуына байланысты және ... кең ... ... ... ... бос ... азайып, ал көмірқышқыл газының мөлшері жоғарлауда. ... ... ... бұзылды деуге болады. Бақыланып отырған
өзгерістер тек өндірістік қалдықтар мен өндірістік ... ғана ... ... ... ... ... көбейіп, жанармайдың өте көп
мөлшерде ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі де өз үлесін қосады [2].
1.2.1 Қоршаған ортаның ауыр металдармен ластануы
Химия, металл өңдейтін заводтар, ... ... кен ... жылу ... ... яғни адам ... ... іс
әрекеттері ауыр металдардың Биосфераға және Жер бетіне таралуына себепші
болатын бірде-бір ... ... ... ... ... жылдары
өндірістің және өнеркәсіптің үдеу қарқыны ұзаққа баратын зардап ... ... ... ... ортаны ластауда ауыр металдардың ролі зор болып
тұр [2]. Сондықтан да осы проблемаға аса ... ... ... ауыр
металдар атмосфераны, суды, топырақты ластап қана қоймай, сонымен ... ... және адам ... бүтіндей зиянды әсер етуде[3].
Ауыр металдардың басты қауіпі олардың ашықтан ашық улы әсер ... ... олар ... қорек тізбегінде жиналып нәтижесінде
биосфераның жекелеген топтарына улы әсер етіп, соңында адам ... ... ... ... ... массасы 40-тан жоғары,
тығыздығы 5г/см болып келетін химиялық элементтер. Оларға: сынап, қорғасын,
молибден, мыс, ... ... ... ... хром және т.б. ... ... көріп отырғанымыздай тірі организм құрамына ... ... ... Олар аз ... ... да ... ... дамуы мен өсу деңгейін жақсартатын минералды тыңайтқыштар және
жемге қосынды ретінде ... Егер осы ... ... және адам ... жетіспеушілігі байқалса, онда ... зат ... ... нашарлайды да айтарлықтай өзгерістер
туғызады, ал егер де олардың мөлшері тірі ... үшін тым ... ... біз ... металдар” деп қарастырамыз. ... олар ... улы әсер ... ... ауыр ... ... мыс, ... сынап, қорғасын,
кадмий және хром кең таралған. Бұл элементтердің жинағы ... ... ... ... ... Мәселен, жоғарғы сортты 1л
бензинде 0,4г ... ... оның 0,3г ... бөлінген газбен ауаға
келіп қосылады. Машиналар көп ... тас ... ... ... ... 500-700 ... ... келіп түсіп жатады. Алматы қаласы автокөлік
жағынан бүкіл Қазақстан бойынша бірінші орынды алып отыр[2].
Мырышты органикалық тыңайтқыштар көп ... ... ... ... кездестіруге болады. Ол металға жаңа қасиет беру үшін
қосылады. Кадмий ландшафта ... ... ... күрделі органикалық
қосылыс түрінде кездеседі [2,3].
Қоршаған ... ауыр ... ... ... ... іс-әрекетінен болып отыр [4,5,6,7]. Негізінен бұл ... ... ... ... оның ішінде Қазақстанда айтарлықтай орын
алады. Соңғы жылдарда Республика өндірістік өнеркәсіптердің біршама азаюына
қарамастан ... ауыр ... ... ... ... [8,9]. Бұл ... ... ауыр металдар ұзаққа дейін
ыдырамайды деген дерекпен байланысты болу ... ... ... ауыр ... ... топырақ арқылы енеді.
Алдымен ол элементтер тамыр жүйесінде, содан кейін ғана ... ... және ... ... Ауыр ... ... ... сарғайып түседі, сабақтары жіңішкереді,
өнімділігі төмендейді, өсу деңгейі нашарлайды [6].
Адам және жануарлар организміне экотоксиканттар тері арқылы, тыныс
жолдары ... әрі суда ... ... ... түрінде түседі . Олар ең
алдымен организмді улы заттармен бөгде ... ... ... ... ... өкпе және бүйректі уландырады [11].
Организмге түскен көптеген металдар эмбриотоксикалық және тератогенді
қасиеттері бар ... ... ... ... ... мыс, ... сияқты
металдардың жоғарғы мөлшердегі әсері ұрықтың дұрыс қалыптасу процесін ... ... ... және ой ... ... әкеледі. Егер
мұндай өзгерістер осы ұрпақта байқалмаса, онда ... ... ... ... ... ... ... зиянды заттар
Автокөлік атмосфералық ауаға ең қолайсыз әсерін тигізетін көз болып
саналады. Ол ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген мәліметтерден бензин қозғалтқышынан тасталатын жанусыз
қалған көмірсутектер мен олардың толық жанбауынан шыққан ... ... ... ... ... ... көрінеді [13].
Кесте 2 Автокөліктен шығатын
ластаушы заттар
|Ластаушы заттектер ... ... ... |
| ... ... ... монооксиді |5-12 ... ... ... |0,5-12 ... ... ... |0,0-0,8 ... ... |0,2-0,3 ... ... |0,0-0,2 ... ... г/м3 |0,0-0,4 |10-ға ... ... ... |10-20 ... |10-ға дейін ... ... ... ... ... әр 15000 км ... кг оттекті жұмсайды. Бұл жағдайда қоршаған ортаға 3250 кг ... 530 кг ... ... 93 кг көмірсутектер, 27 кг азот оксидтері
шығарылады. ... және ... ... ... газда 200-ге жуық химиялық қосылыстар болады, олардың ... ... ... ... пен озот ... ... ... Пайдаланылған газдағы көмірсутектерінің мөлшері
қоғалтқыштың ... ... ... 3
Автокөліктің жұмыс істеу тәртәбіне байланысты ЛЗ бөінуі
|Жұмыс істеу тәртібі ... |
| |CO, % ... ... ... ... |2,5-3,0 |4000 ... қалыппен қозғалу |0,5-1,0 |>4000 ... |2,5-5,0 |10000 ... ... |28000 ... ... жану процесінен шғатын ең қауіпті құрауыштың
бірі бензиндегі тетраэтилқорғасыннан Pb(C2H5)4 түзілген пайдаланылған
газдағы ... ...... ... ауаға 200-700 мг Pb
бөлініп отырады.[экол энцик] Атмосфераға ... ... ... 25-27% ... ... анықталған және оның 40% диаметрі ... ... ... ... ұзақ ... сақталады [14].
Улы заттардың пайда болуы – жану кезінде жылжытқыш цилиндріндегі толық
жанбайтын өнімдер мен азот ... ... ... әр- ... ... Улы заттардың бірінші тобы ... ... және жану ... химиялық реакцияларға байланысты. Екінші тобы жану өнімінен шыққан
артық оттегі мен ... ... ... ... ... ... ... келесідей зиянды және зиянсыз бөліктерден тұруы мүмкін: ... O3, C, CO2, CH4, Cn H m, C nH mO, NO, NO2, N, NH3, HNO3, HCN, H2, ... H 2O ... улы ... ... жанбаған өнімдер- күйе, ... ... ... ... оксиді) – бұл газ түссіз, иіссіз болып келеді. Ол цилиндр
қабырғаларында және ... ... ... ... ... – қарапайым жағдайда инертті газ. ... ... ... тез ...... емес газ. Түтін ақ, көк және қара болуы мүмкін. Ақ және
көк ... – бұл ... ... ... мен ... бір
тамшысынан тұрады. Канденциядан кейін және толық ... ... ... ...... ... ... тұрғанда пайда болады, қызғаннан кейін
жоғалып кетеді. Ақ түтін мен көк түтіннің ... ... ... егер ... диаметрі көк түтіннің толқынының ұзындығынан үлкен
болса, онда адамның көзі оны ақ ретінде қабылдайды. Бұл ... ... ... ... температурасы, қоспаның шығу әдісі, жанармайдың
сипатын айтуымызға ... ... ... отынның толық ... ... ... ... ... ... ... адам ағзасына, жануарларға,
өсімдіктерге кері әсерін тигізді [16].
Күйе –формасыз кристалды торсыз болып келген ... ... 0,3... ... ... ... Күйенің пайда болуы, цилиндрдегі энергия жанармай
молекуласының толығымен жануына жетеді. Сонымен қатар, жану ... ... ... ... ... ... Күйенің
мөлшері жану зонасының температурасына да байланысты.
SO2 (күкірт ...... ... ... ... жылжытқыш
жұмыс істеп тұрған кезде бөлінеді. Бұл шуығарындылар көзді, тыныс алу
мүшелеріне зиянын тигізеді.
Pb ... ...... ... ... жанармай
қолданғанда пайда болады. Этилденген ... ... ... 0,5 – 0,85 кг ... оксидтері бөлінеді [17].
Автокөлік шығарындылары белгілі заңдылықтарға сай ... ... ... байланысты мөлшері 0,1 мм қатты бөлшектер
тегіс беттерде шөгіп қалады. Мөлшері 0,1 мм ... ... ... ... қоспалары диффузия процесіне байланысты әр ауданға тез ... ... ... күкірт оксиді біршама уақыттан кейін күкірт ангидридіне
дейін тотығады немесе басқа көмірсутектермен ... ... ... күкіртке тотығуы бос ... ... ... ... ... жүреді. Екі жағдайда да аэрозоль немесе жаңбыр
суындағы күкірт қышқылы соңғы өнім болып келеді [10].
1.3.1 Автокөлік шығарындыларының бүкіл әлемдік ... ... 500 млн. ... ...  500 мың адам ... мен 10 ... ғана емес, сонымен қатар миллиардтаған адамдардың
денсаулығына зиян келудің ... ... әлем ... атмосфераға түсетін ластаушылардың көлемі жылына 800
млн.т соның ішінде Ресейде 20 млн.т. 90% ... ... ... ... Канада, Еуропа, Ресей, Шығыс Азия елдері шығарады [20].
Мамандардың бағалауы ... ТДМ ... ... ... 400 ... ... ішінде:
• 27 млн.т. көміртегі оксиді
• 2,5млн.т. көмірсутектер
• 9 млн.т. азот ... 200-230 ... ... газы
Ресейде көліктердің ішінде қоршаған ортаға ең көп зиянын тигізетін
жеңіл автокөліктер болып отыр. Онда ауаның қатты ... ... ... адам өмір ... ... ... ... концентрациясы жарты жыл
ішінде Ресейдің 600-ге жуық қалаларында шекті рауалы концрентрациядан асып
кеткен [21].
Қоршаған ... ... ... және озот оксидтерімен бірге бензиннің
құрамына кіретін канцерогенді ... ... 3,4- ... мен қорғасын
өте зиянды әсер етеді. Қазіргі кезде ... ... 500 ... ... ... ... қалалардағы атмосфералық ауаның тазалығын сақтау
адамзат үшін қаншалықты маңызды екені ... ... Лос- ... ... үнемі 2,5 млн.автокөлік, Парижде 900 мың автокөлік
ластайды ... Ал ... мың ... ... ... 300 кг ... ... қатар отынның толық жанбайтын өнімдері бөлінеді.
Мамандардың есептеулері ... ... ... ... болатын шығын ұлттық табыстың 4%, АҚШ-3%, Жапонияда 8% ... ... ... ... ... ... және ... қазіргі кезде ең өзекті мәселелердің біріне ... ... ... ... көруімізге болады. Атмосфераның жалпы
ластануына 1990 жылы автокөліктердің үлесі 69%, 1998 жылы 74,6%, және ... 79,6 % ... әсер ету ... ішіндегі, сөзсіз, ең бірінші орында тұрған
ауаның ластануы, өйткені, ағзаға үздіксіз қажет.
Ауаны ластаушылардан қорғайтын ... ... ... ... бар. ... бірі мұрын қуысындағы түктер, олар ірі ... ... ... алу ... ... сілемелі қабығы ұсақ бөлшектерді
ұстап, кейбір газды ластағыштарды ыдыратады. Түшкіру және жөтелу механизмі
тыныс жолдарынан ластанған ауа ... ... Ұсақ ... ... ... ... ... олар қорғаушы қабықшалардан
өтіп, бірден өкпеге түседі. Озонмен дем алған кезде жөтел пайда болып, өкпе
ұлпаларын зақымдап, иммунды ... ... ... ... Республика бойынша көрсеткіштері
Ауаның ластану жағдайын стационарлы посттардан алынған ... ... ... ... ... сапа ... ретінде
ластаушы заттың ауа құрамындағы шекті рауалы концентрациясы болып табылады.
Ластану деңгейін 5 ... ... ... ... ... ... бойынша 56 стационарлық пост белгіленген. Олар Алматы, Астана,
Жезқазған, Қарағанды, Өскемен, Семей, Талдықорған, Тараз, Павлодар, Ақтөбе
қалаларында тіркелген. ... ... 20 елді ... ауа ... ... ... жасалатын талдаулар нәтижесіне сүйенетін болсақ,
Республика бойынша индекс ... ең ... ... (АЛИ 13,6) ... (АЛИ 10,4) ... ауа ... ... ластанған. Атмосфераға
шығарылған зиянды заттардың (2916 мың.т) 75 % сұйық және газ ... ... Оның ... 59,2% ... ... 20,2% ... 9,4% азот ... 5,2% көміртегі үлесіне тиеді.
Соның ішінде 12 қала азот диоксидінің орта ... 1,1 – 2,6 ... 10 ... ... ... мөлшері – 1,1 – 2,5 ШРК (Астана,
Талдықорған), 7 қалада фенол – 1,3 – 2,7 ШРК ... ... ... ... – 2,5 ШРК ... ... ... – 1,5 – 2,8 ШРК (Алматы)
белгіленген. Қорғасын мөлшері жағынан 2006 жылы ... ... ... ... ... 2005 жылдан бері Астанадағы қорғасын мөлшері
2004 жылға қарағанда 400, Семейде 40 ... ... ... ... ... азот ... рұқсат етілген мөлшерден 10,4 – 23,8 ... 10,2 – 11,6 ... ... ... ... шаң ... 10,2 –
14,0 есеге артқан.
2007 жылы Қазақстан Республикасы бойынша ластану деңгейі өте жоғары. Ол
әр ... ... ... ... ... көлеміне, сонымен қатар
температураның жоғарлауына байланысты. Температура жоғарлаған ... ... ... да өзгеріп отырады [23].
Сурет 1. ҚР атмосфералық ауасының ластану жағдайы (2000 – 2007ж.ж)
Сурет 2. ҚР бойынша қосындылардың орташа концентрациясы (ШРК) ... ... ... орналасуы және климатының ерекшеліктері
Алматы қаласы өзінің физико- географиялық және ... ... ... ... қала ... есептеледі. Ол Қазақстанның
оңтүстік- шығыс жағында, Тянь- Шань тау жүйесінің бір ... ... ... 670-970 метр ... Үлкен және Кіші Алматы өзендерінің
бойында орналасқан [24].
Қаланың картасында табиғи ... ... ... ... ... ... шөлдер мен оңтүстік шекарадағы мүздықтар. Іле-
Алатауының биік таулы ярусының ... ... ... ... бөктерінде далалы белдеу орналасқан. ... ... ... ... күрт ... бастайды; далалы белдеуді Үлкен және Кіші
Алматы, Есентай (Весновка), Ремизовка өзендері бойлап өтеді [25].
Қаланың айналасы, ... ... ... ... Қала ... ... еңіс (8000-5000м) бедері жартасты, ... ... Тау ... жататын жазық өңірі борпылдақ жыныстардан шөгінділерден ... беті сары ... ... және ... ... ... қаласының климаты континентальді, ұзаққа созылатын құрғақ ... ... ... жыл ... ... температуралардың күрт
ауытқуымен, таулардың жақын ... ... ... шашынның көп
мөлшерімен сипатталады.
1. Жылдық жауын-шашын мөлшері 629 мм, негізінен күз және ... ... ... ... ... ... 1000 мм- ге жетеді
3. Орташа температурасы жазда +20,6º С, максимум +42º C, ... ... ... -38º С.
4. Атмосфералық қысым орта шамамен 996,3 гПа[6].
1.4.1 Алматы қаласының ауа бассейнінің қазіргі жағдайы
1980-ші жылдардың ортасында Алматы ... ... ... ... ... КСРО ... ең лас он қаланың қатарына кірді
[17суворов]. 1986 жылы атмосфераға қалдық ... ... 306 мың ... ... ... ... әсіресе өте лас аймақтарда тұратын
қала тұрғындарының денсаулығына қатты зиян ... ... ... ауа ... ... жел ... да ... атқарады. Қаланы жел режимі бойынша микроклиматтық аудандастыру тұрақты
гидрометеорологиялық станциялардың ... ... ... ... ... микроклиматтық ерекшеліктеріне қаланың шығыс
және оңтүстік бөлігінде орналасқан Іле Алатауы әсер етеді. Қала ... ... ... үш микроклиматтық ауданға бөлуге болады.
Біріншісі – қала аумағының ооңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан ... ... ... ... ауданы. Тау-далалы
циркуляцияның маңызы- түнгі уақытта ауаның ... ... ... жылжуы, ал
күндіз керісінше. Түнгі уақытта оңтүстік және ... ... ... ... желдер басым болып келеді. Тау-далалы циркуляция қала
атмосферасының ... ... ... ... болып есептеледі
[18гельмгольц]. Екінші микроклиматтық аудан – ... ... мен ... ... арасында орналасқан. Шұңқыр тәріздес ... ... ... себепші болады. Бұл микроклиматтық ауданда өзіндік
тазару мүмкіндігі өте ... ... ... ... ... тыс ... ... және солтүстік-шығысқа соғатын жел бағытының күндіз және түнде
өзгеруі ... ... ... ... ... жел тұту жағдайлары өте
көп ... ... ... ... олардың мүмкіндігі көбейеді.
Теңіз деңгейінен 1600м биіктікте жел тұруының қайталануы 10%, ал ... 21-25% ... 670м ... 43% ... ... ауасы ауыр металдармен көп мөлшерде ластанған. Ауыр
металдарға шектік салмағы жоғары болатын ... ... ... ... ... жетіспеушілігінен зат алмасуда күрделі
өзгерістер болады. Және де ауыр ... ... ... әсерін береді. Ауыр металдардағы зиянды заттардың экологиялық
айналымға кіруі адам ... кері ... ... ... ... көп ... ... жүрек пен қан тамырларының, жүйке жүйесінің,
сүйек ұлпаларының мутагендік және тератогендік, онкогендік ... ... ... осы металдардың болуымен байланыстырылады. Ауыр
металдар топырақ бетінің техногендік ... ... ... ... ауа арқылы ластаытыны дәлелді түрде белгілі болған. Топырақ
бетіне түсетін жауын-шашын құрамында қорғасын, кадмий, мышьяк, сынап, ... ... т.б. ... болуы мүмкін. И.Г.Важенин көрсетулері
бойынша, топырақ бетіне түсетін элементтер ... ... ... ... ... ауаны ластаудағы негізгі көзі жылу
электр станциялары болып табылады. ЖЭС – 27%, қара ... ... ... ... ... және ... ... – 15,5%, көлік құралдары – 13,1%,
түсті металдар өндірісі – 10,5%, құрылыс материалдарды өңдейтін орындар ... ... ... ... 2007 жылы атмосфералық ауаға стационарлы
ластаушы көздерден шығатын зиянды заттар 2,9 ... ... ... есепте тұрған 8097 кәсіпорынның 53% ... ... ... бойынша атмосфералық ауаның жоғарғы деңгейде ластануы
Алматы қаласында байқалады. 2006 жылы атмосфераның ластану индексі – ... ал 2008 жылы ол 12,6 ... ... ... атмосфералық ауаны ластаушы стационарлы
көздерден шыққан зиянды затттар 82,6 мың.т құраған. Оның ... 74,5 ... ... яғни 90,3%. Осы ... 97,7% ... ... ... 12,4% газтәрәізді және сұйық заттар. Қала атмосферасына 8,1 мың.т зиянды
заттар шығарылған, оның ішінде қатты заттар – 1,7 мың.т, ... ... ... – 6,3 мың.т.
Атмосфералық ауаға көп мөлшерде шығарылатындар қатарына: күкірт
ангидриді-2,2 ... ... ... ... азот ... мың.т кіреді.
Қаланың ауа бассейніне шығарындыны көп ... ... ... ... ЖЭО-1-9,8 мың.т, “Алматытеплокоммунэнерго”-
433,0 т. кіреді. Қалған шығарындылар атмосфералық ауаға орта және ... ... ... ... жылу ... ... бар
кәсіпорындар еншісіне тиеді [15].
Г.А.Гармаш мәліметтері бойынша ауыр ... көп ... қара ... металдар есебінен қоршаған ортаға техногендік шаң-тозаң ретінде
түседі. Ауыр металдардың орта ... түсу көзі ... ... электр-техникалық өндіріс қалдықтарының ... ... да ... ... ... және ... ... әр тоннасына
25кг қолданылмаған қорғасын шығарылады. Тау-кен өндіріс орындарындағы шаң
құрамында 3% мыс, 9% қорғасын, 1% ... және 15% ... ... Қара ... ... ... ... қалдық сулары құрамында 1-5мг/л
кадмий, ... ... ... нашар экологиялық жағдай жылу электр орталықтары әсерінен
де қалыптасады. Алматы қаласының ЖЭО-1 аймағында қорғасын, мыс, ... ... ... мәні 3-100 ... ... ... Ал ... дозалы ванадий, висмут, берилий, хром заттары бар ... ... ... өсімдіктерге әсер етеді [27].
Ұлттық баяндамадағы мәліметтерде көрсетілгендей ... ... ... ... топырақ үлгілеріне жүргізілген
зерттеулер нәтижелері ... ... ауыр ... соның ішінде
топырақтағы кадмий нормадан аспаған, қорғасын ШРК ... ... хром 0,6-2,1; цинк 0,9-1,4; мыс 0,7-1,7 ... ... ауыр ... ең көп ластанған аудандар Абай даңғылы мен
Сейфулин даңғылдарының қиылысқан жерлерінде. Бұл ... ... және ... мыс, қорғасын, цинк және хромның ШРК 1,0-2,6 ... ... Ал ВАЗ ... ... хром ... ... күз айларында мыс, қорғасын, цинк, хромның ШРК 1,1-1,7 аралығында
болған. Қалалық әуежай аймағында ... ... ... 1,4 ... ... ауыр ... ... нормадан аспаған.
Жылына бір автокөлік орта есеппен 1кг қорғасын қоспасын ... ... ол 1,4г ... ... ... ... ... үлкен, кіші автомагистралдар жанындағы топырақ пен өсімдіктер
құрамында басқа жерлердегі өсімдіктерге қарағанда, қорғасын 10-100 ... ... ... көрсетті.
Д.Бериния және т.б. автокөшелердің маңында 50м ... ... ... ... ... марганец, мырыш, мыс, кадмий,
кобальт, никельдің жоғары концентрациясы кездесетінін көрсеткен ... ... ... ... ... болғанымен, атмосфералық
өзін тазарту қасиеті төмен болып келеді. Республикада соңғы жылдары жүріп
жатқан экономикалық ... ... ... құрылым өзгеріске
ұшырады, оның ішінде көптеген ескі және ірі өндіріс орталықтары ... ... ... ... ... ... Ал олардың ауаны
ластандыру процесіне қосатын үлесі ірі өнеркәсіп орталықтары шығаратын ... ... ... ... тең ... келеді.
ҚІСБ ЖПБ мәліметтері бойынша экологиялық қауіпсіздік бөлімінің талдау
жұмыстары қаладағы пайдаланылатын көліктің 75% -ның ... ... олар ... ... ... ... түскен барлық ластаушы заттардың 80% - автокөліктен шығатын ... Сол ... ... зиянды бөлшектер бар.
Әрбір орташа автомобиль 1км жол жүргенде, 30г СО2, 4г NO2, ... ... ... Осы ... бөлінуі отынның түріне, жол
сапасына және жер бедеріне байланысты [23].
Бақылау орталықтарының мәліметтері бойынша ... жыл ... ... СО2, 45мың ... NO2, 10мың ... ... ... көмірсутек, 0,5мың тонна бензапирен шығарады екен.
Металдармен ластанған қала тұрғындарының денсаулық көрсеткіштеріне
корреляция ... ... ... 32% ... ... ... ластануына, ал 40-42% тыныс алу ... ... ... ... ... экологиялық
жағдайдың өзгеруі екі қарама-қарсы процестермен айқындалады: біріншісі –
автокөлік ... күрт ... ... 25-30% өскен; екіншісі -
өнеркәсіптіктік ... ... ... Алматыда 560 өндірістік
кәсіпорын жұмыс істеді. Кәсіпорындардың азаюы қалдықтардың ... ... ... Алматы қаласының экологиялық жағдайының сапалық
анықтаушысы – автокөліктерден шығатын газ ... өсуі ... ... ... ... ... 2000 және 2003 жылдар арасында 95-
96% жетті.
Әр қаланың географиялық жағдайына және ... ... ... ... мәні де ... ... ... Мысалы,
Ақтау, Алматы, Атырау, Балқаш, Теміртау, Өскемен, Шымкент қалаларында ... ... ... асып ... 1-2 ШРК ... ... ... қаласында хлорлы сутектің 2,6, Өскеменде -1,3 көлемін құраған.
Алматы, ... ... ... ... шаңмен ластануының көлемі
2004 жылдармен салыстырғанда 2005- 2006 ... өте ... ... ... ... ... ... сандық және ... өте ... деп ... ... ... ... ауаның
ластануына байланысты бақылау жеткіліксіз түрде жүргізілмейді. 1996 ... ... ... 15 ... станциясы бақылап отырған.
1996жылы 15 станция жұмыс істесе, ал 2000 жылы 2 станция ғана қалды.
2 ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ МЕН ... ... ... ... мақсаты мен міндетіне сай зерттеу нысаны ретінде
ЖӨ Ким.Л.С техникалық жөндеу орталығын алдым. ... ... ... ... ... Саин көшесінен батысқа қарай, Жұбанов көшесінен
оңтүстікке ... ... ... ... ... ... өндіріс орындары - солтүстігінде – ... жуу орны ... ... үйі, ... – жер асты көлік ... 80 м ... ... ... Территория аумағы – 0,029 га, құрылыс ... - ... ... ... - ... ... ... жөндеу жұмыстарын жүргізумен айналысады.
Зерттеу аймағында бір қабатты ғимарат бар, онда үш ... бокс бар: ... ... ... дөңгелек жөндеу,үрлеу (вулканизация)
2. дөңгелек геометриясын реттеу жұмыстары жүргізіледі.
ТЖО жылына 313 күн жұмыс істейді.
ог
.
Сурет 3. Негізгі зерттеу ... ... ... диоксидін парарозалин реагентімен анықтаудың
фотометриялық әдісі
SO2 – түссіз, иіссіз, өткір газ, ауадан ауыр. М – 64,06. ... ... ... бар. ... ... ... күкірттің үш тотығына дейін
өзгереді. Максималды бір ШРК – 0,5 мг/м3, орта ... - 0,05 ... ... және фотоэлектроколориметр – ұсақ саңылаулы пластикалары
бар сіңіргіш құралдар.
Үлгі алу
Зерттейтін ауаны 2 ... ... 20 мин ... ұсақ ... ... ... арқылы сорып алады. Оның ішінде 10 мл сіңіргіш ерітінді
ТХМ бар. Үлгіні алу ... және алып ... ... де сіңіргіш
ерітіндіні сәуленің тік түсуінен сақтау керек.
Жұмыс барысы
Атмосфералық ауадан, зерттеліп отырған ауданнан күкірт ... ... ... ... ... ... ... Пайда болған
дихлорсульфитометркурат парарозалин қышқыл ерітіндісі және формальдегид
фиолетовый – қызыл түсті ... ... ... ... – 1,25 ... (0,036 мг/м3). Сіңіргіштегі ерітіндіні үлгі алып болған соң
дистильденген ... ... ... ... Сіңіргіштегі 8 мл
ерітіндіні колориметриялық пробиркаға құяды, 0,5мл 0,6% - тік ... ... ... 1мг және 0,2 % ... ... Пробиркадағы затты араластырып, 25 мин соң ерітіндінің
оптикалық тығыздығын (А 570) 10 мм – лік ... ... ... ... ... с/v0
Мұндағы:
Х- зерттелген заттектің концентрациясы, мг/м3.
С- зерттеліп отырған ауа пробасындағы заттектің мөлшері, мкг.
V0- талданып отырған ауаның көлемі.
V0= Vt∙ 273∙P / (273+t) ... – үлгі ... ауа ... (л), (tºC)
P – үлгі алғандағы атмосфералық қысым
2.3 Ауыр металдарды анықтау әдістері
Әр түрлі ... ... ... ... ... ... өсімдіктегі және т.б. ортадағы ауыр металдардың мөлшерін анықтаудың
бірқатар әдістері бар.
Эмиссиялық әдіс
Эмиссиялық әдіс – металдарды анықтаудың жалынжық ... ... ... және жанғыш газ (ацетиленпропан) орналасқан. Талдаудағы
алынған, ерітіндінің өте ұсақ ... ... ... газ
жолындағы атомдар эмиссиясына негізделген. Жоғарғы температура әсерінен
металдардың оңай иондалатын атомдары белгілі толқын ұзындығы бар ... ... ... ... ... ... элемент
мөлшерін анықтауға мүмкіншілік бар.
Жалындық фотометриялық әдісі сілтілік ... ... ... ... ... Осы әдіс ... ... цезий, стронцийді анықтауға
болады. Әдістің кемшіліктері: аспаптық көрсету ... ... ... ... ... таңылуы (бұл 25%-ды құрайды). Осы жерде
белгілі бір ... ... үшін ... элементің кедергі келтіруі мүмкін
(оның концентрациясы анықталатын элементтің концентрациясынан анағұрлым
жоғары болған кезде).
Поляграфиялық ... және ... ... ... ... ... ... зерттеуге байланысты. Олар ерітінділерді
электролиздеу кезінде ... ... ... ... ... ... тотықтырғыш заттар бар. Бұл жағдай арнаулы электродтарды қолдану
арқылы іске асады.
Поляграфияға іс ... ... ... ... бой ... ... ... алдын-ала бөлінбеген қатарынан бірнеше
элементтерді аналитикалық жолмен анықтауға мүмкіншілік береді, бұл бір, ... бір ... ... ... арқылы қайталанған анықтауларды
жүргізіп ала беруге болады. Себебі, талдау процесінде ... ... ... ... ауыр металдар ыдырау кезінде пайда болатын ауыр металдар ... ... бар. ... қатарына уранды, торийды,
рубидийді жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ұсақ ... мен ... ... сәтінде энергия бөлу
арқылы айқындалады. Радиоактивті ауыр ... ... ... ... ... ... бетта, гамма және нейтрондық сәулелер. Табиғи
радиоактивті ... ... ... ... бар, сонымен қатар
олардың сәуле бөлу ... өте ... ... ... ... концентрациясы ешқашан ... ... ... ... шашырап тұрушылық тән, ал бұл сәулеленудің сандық және сапалық
қасиетін анықтауда біршама ... ... ... талдау
Әр түрлі органикалық және бейорганикалық ортада ауыр металдардың өте
аз мөлшерін ... осы ... ... Бұл ... мәні ... ... ... біршама уақыт жоғарғы кинетикалық энергиясы бар
элементарлы бөлшектердің сәулелері болуы мүмкін. Сәулелену кезінде ... ... ... ... ... спектрометрия еркін атомдардың жарықты сіңіруіне
негізделген элементтер құрамын анықтайтын анатомиялық әдіс.
Атомдардың әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... байланысында айқындалады.
Бұл әдістің ерекше маңыздылығына ... ... ... [14,15]. Алғашқы атомдық сіңіруді бақылауды 1802жылы Вооластон
жүргізді. Ол күн спектрінен қарақошқыл сызықтарды анықтаған, бұл ... ... ... ие ... ... ... және ... 1860жылы
мынандай жағдайды анықтады: эмиссия және сіңіру кезінде бақыланған ... ... ... ... ... жаңа негізгі болуы мүмкін деп
көрсетті.
Сол кезеңнен бері химиялық техника өзінің ең ... ... ... ... ... ... мақсатына арналып жасалған аспаптар
өздерінің күрделілігі жағынан қарапайым ... ... ... ... ... бір үлгі ... 20-30 элементтерді
анықтауға мүмкіншілік беретін аспапқа дейін түрлендіруге болады. Мұндай
жетістігі бар ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарының
жетілгендігі және резонанстық сәулелену кезінің ... ... ... бұл
әдәспен периодтық жүйенің барлық элементтерін анықтауға болады [14].
Атомдық-абсорбциялық әдіс екі арнаулы қолданыстан басқа, нақтырақ
айтсақ ... ... ... ... ... ... ... сынап буларын анықтағаннан басқа іс жүзінде
1954жылға дейін қолданыс таппады. ... ... ... ... ... көздерін жасау, ыстық жалында бақылау ... ... ... ... ... ... ... жаппай
таратуға мүмкіндік береді.
Қондырғының құрылымдық үлгісі
Атомдық-абсорбциялық спектрометрия ... ... үшін ... ... ... элементтің атомдық күйіне келетіндей
етіп орналастыру қажет. ... ... ... ... ... бу ... сіңірген сәулесін толқын тұзындығын ғана сезеді, ал
детоктарда тіркелген басқа ... ... ... төмендейді, сөйтіп
олардың өлшеу сезгіштігін азайтады.
Атомдық-абсорбциялық спектрометрияның құрылымдық үлгісі ... ... ... бір ... ... ... ... жарық көзін жалын арқылы өткізеді, оған ... ... ... ... ... ... аймағына сәйкес орналасқан
өлшенетін резонанстық сызықты монохроматордың көмегімен айқындайды.
Айқындалған сызықтың сәуле ... ... ... ... ... ... ... сызықтық белгі күшейтілгеннен ... ... ... бар вольтметрде немесе телтайпта тіркеуге
алынады. ... ... ... бүріккенге дейін, содан кейін жалынға
бүркелген сәтінде.
Бұл аралықта екі өлшемнің айырмашылығы ... ... ... ... анықталатын элементтің де өлшеміне сәйкес. Атомизатордағы (жалындағы)
қоздырылған атомдар сәулесіндегі айқындалатын белгіні аластау үшін алғашқы
жарық көзін 50 ... 100Гц ... ... Ал ... қызметін
жиілік дәлдігінде туралайды, осының арқасында ... ... ... өзіне тән сәуле шығаруына байланыстырып алуға мүмкіндік туады.
Анықталатын элементтің концентрациясы мен ... ... ... ... ... процесі кезінде қалыптасады. Теория
жағынан Ламберт-Бер заңы бойынша сызықтық байланысты атомдық-абсорбциялық
спектрометрия ... тек ... бір ... ... ғана ... ... ... сызықтық бағыты жуық шамада концентрациясы жоғары
жағына ауытқиды. Егер Т ... ... ... ал 10 және 1 түсетін және
сәуле жалыны ... ... ... ... онда ... төмендегідей:
A=lg (1/T)=lg (10/1)
Детектордың шығар белгісі оған түсетін Е-ға пропорционалды, яғни ... ... ... А-ға өту ... ... жолы арқылы немесе
тіркегіш аспаптың сызықтық емес шкаласы электронды құралдардың көмегімен
аспаптардың сіңіру қабілетінің ... ... оның ... ... ... ... спектрометрия аппаратурасы әртүрлі
қызметі бар негізгі пішінде тұрған атомдарды атомды буға айналдыру үшін,ол
спектрометрден және резонанстық сәуле ... ... ... ... ерекшелігі
Атомдық-абсорбциялық спектрометриялық әдісін басқа да ... ... ... бар. ... ... ... артықшылықтарын жинақтап, дәлелдеп, көптеген белгілеріне қарап
анализ жасауға әмбебеп әдіс ... ... Бұл ... ... өте ... бір ... ... елементтерін анықтауда, төменгі
шектерін табуда маңызы зор. Сонымен қатар бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ретінде аналитикалық
сигналдың соңғы формасының түзілуіне де көмектеседі. Сондай-ақ тағы бір
артықшылығы, ол ... ... оны ... ... ... әдістерден
толығымен тәуелсіз етуге болады.
2 ... 7 6 ... 4. ...... ... ... сәуле шығаратын сызық көз, 2 – монохроматор, 3 – ...... 5 – ... ... 6 - өзі ... 7 – санды басатын
құрылғы, 8 – ... ... 9 – отын ... 10 – ... 11 ... ... құрамын анықтау әдісі – газоанализатор аспабы
Газоанализаторы – автокөліктен шығатын ... ... ... және ... ... аспап. Қолданылуына байланысты автоматты
және қолға алып жүретін ... ... ... ... ... газ ... газ ... физико –
химиялық қасиетін және оны құрайтын ... ... ... ... ... ... – медицинада, ғылымда, қызмет көрсету
станцияларында,экологиялық бақылауда қолданады. Көбінесе автоматты ... ... ... ... және ... бір ... ... газ анализаторы пайдаланған газдың бірнеше түрін ... – CO, CH, ... газ ... алып, қабылдау трубкасын автокөліктің
пайдаланылған газдар ... ... ... 30 ... ... ... қорытындысын көре аламыз. Жұмыс істеу температурасы – ... 35 °С – қа ... 5. ... ... ... НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1 Өнеркәсіп орнындағы ластаушы ... және ... ... ... мөлшерін анықтау
(0001) ластаушы көз. Вулканизация жүргізілетін аудан. Автокөліктердің
жұқа дөңгелектерін қайта қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... ... көмір оксиді.
шығару көзіне сипаттама:
биіктігі, Н, м 5,0
диаметрі, м 0,5
шыққан газ температурасы, Тш°С ... ... – 1 ... ... 4
(0001) ластаушы көзден шығатын ластаушы заттар
|ЛЗ аты ... ... ... бір ... ... т/ж |
| |г/кг ... ... г/кг | ... ... |0,0018 |0,00130 ... ... ... |0,0054 |0,00405 ... ... мына ... ... г/с = ... т/ж = г/кг*120*10-6
(0002) ластаушы көз. дөңгелек геометриясын жөндейтін ... ... ... ... ... кіру және шығу ... ... азот оксиді, күкірт диоксиді, күйе бөлінеді. Максималды бір реттік
шығарындыны ЗИЛ – 131 көлігі ... ... ... ең көп ... ... – 1 ... ... оксиді
М=0,0057 г/с
В=0,0057* 60* 30 *939* 10-6 = 0,0096 т/ж
Азот диоксиді
М=0,035 г/с
В=0,00224* 60* ... 10-6 = 0,0038 ... ... ... 60 *30*939* 10-6= 0,0003 ... диоксиді
М=0,000114 г/с
В=0,000114* 60 *30*939* 10-6= 0,002 т/ж
(0003) ластаушы көз. Ұсақ жөндеу жұмыстарына арналған бокс. ... ... ... ... ... Осы кезде атмосфераға: акролеин,
метаналь, фторлы сутек, марганец диоксиді, темір оксиді бөлінеді.
Электродтар жанған кезде бөлінетін зиянды заттар (г/кг):
• темір ...... ... ...... ... сутек – 0,4
МР- 4 маркалы электрод шығыны – 4 кг немесе 0,048 ... ... ... *1,5 :3600* 0,85= 0,0034 ... ... 48 :106* 0,85=
0,0004 т/ж
2. марганец диоксиді
МсекMnO=1,1*1,5 :3600* 0,85 =0,0004 г/сек
МжылMnO=1,1* 48 :106* 0,85= 0,000045 т/ж
3. фторлы ... :3600* 0,85= 0,00014 ... HF=0, 4* 48 :106* 0,85= 0,000016 ... 6. Ұсақ ... ... ... ... Өндіріс орны орналасқан аудан ауасының ластау ... ... ... ... ... ТЖО ауданының ауасының фондық
ластануын Маречка және Б. Момышұлы көшелері қиылысындағы № 25 ... ... ... ... мәліметтерді төмендегі кестеден
көруімізге болады.
Кесте 5
Ластаушы заттардың фондық концентрациялары
|Заттектер ... |ШРК, мг/м3 |ШРК ... мг/м3 |
| ... | | |
| ... | | ... |0,3667 |0,5 |0,7334 ... ... |0,1067 |0,085 |1,2553 ... ... |0,0310 |0,5 |0,0620 ... оксиді |5,000 |5,0 |1,0 ... ... ... азот ... ... асып ... көруімізге
болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Зерттеу жұмыстарының нәтижесінде техникалық жөндеу орталығында 3
ластаушы көздің бар екені анықталды.
2. ... ... ... ... зиянды заттар шығады:
(0001) ластаушы көзден – күкіт ангидриіді, көмір ... ... ...... оксиді, күйе, бенз(а)пирен, күкірт диоксиді,
азот диоксиді, метаналь, көмірсутегі, акролеин.
(0003) ластаушы көзден – темір оксиді, марганец ... ... ... ... ... ішінен ШРК мөлшерінен асқан бірнеше ластаушылар
анықталды, олар: марганец 3, ... ... 2, азот ... 3, көміртегі
оксиді 1,5, күкірт диоксиді 2,5 есеге артқан.
Қорытындылай келе өндіріс ауданындағы атмосфералық ауа ... ... деп ... болады. Өндіріс маңайында әсер ететіндей
мектеп, балабақша мекемелері жоқ.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «Экология» 2008ж Ә.Т.Канаев, ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау» Алматы, 2007ж ... ... 2002ж ... ... 404бет.
4. Выявления приоритетных проблем г.Алматы –материялы для обсуждения.
Центр ИПДООС 1997ж. 34 – ... ... ... ... 2000ж. 24 – ... «Қазақ Ұлттық энциклопедиясы» Алматы, 2007ж 2том. 565б.
7. «Национальный доклад о состояний окружающей среды в РК в 2005 ... 2006ж ... ... ... ... режима г.Алматы» Алматы,
1988ж И.И.Линник. 376б.
9. Госудурственный ... «О ... и об ... ... ... в 2001 году» Алматы, 2000ж 278б.
10. «Охрана отмасферного воздуха» Москва, 1984ж В.И.Ельманов. ... ... ... «О ... и об ... ... среды РФ в
2005 году» 260б.
12. «Экология и жизнь» Москва, 2000ж А.В.Кимбрелл. Б. 87 – 93б.
13. ... ... ... 4 – ... Г – А, 6 – 12
б.
14. «О ... ... ...... ... по
оздоровлению воздушного бассейна Алматы» ... 1988ж ... 70 – 72 ... «О ... ... ... ... атмосферы
г.Алматы» труды КазНГМИИ, вып.64, 1978ж И.Ф.Гельмгольц. 67 – 72б.
16. «Национальный доклад о состояний окружающей среды в РК в 2008 ... 2007ж ... ... ... ... 2007ж ... Т.Қалыбеков, ... ... ... ... ... ... 1985ж. ... А.К.Рустамов,А.А.Вакулин. 408б.
19. «Тяжолые металы в почвах и ... ... ... ... ... опасные факторы» 1996ж В.В.Худолей, И.В.Мигрезов. 186
б.
21. «География микроэлементов, глобальные рассеяния» 1938ж М.Мысль. 223 ... ... 1990ж ... ... ... «Экология» 1988ж А.М.Былова, Н.М.Чернова 272б.
24. «Экология, окружающая среда и человек» 1998ж Ю.В.Новиков. 392б
25. «Экология и ... ... ... 1984ж ... «Экологические проблемы ... ... ... ... 343б.
27. «Экологиялық химия» 1996ж Н.Қ.Мамыров, В.Л.Назарова. 230б.
28. ... ... ... ... Колумбаева С.Ж.,
Бильдебаева Р.М. Б.-19-29.
29. «Экология және қоршаған ортаны қорғау» Ақбасова Ұ.Б. 2007ж. 344б.
30. Үлкен практикум әдістемелері. ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет
Облыс орталықтарының дамуына географиялық талдау72 бет
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
Тараз – ежелгi ислам мәдениетi орталығы17 бет
Қазіргі Қазақстан Республикасының жерге орналастыру жұмыстары57 бет
Жауапкершілік орталықтары бойынша есепті ұйымдастыру17 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
: автомобиль жолдарының жабындарын қалпына келтіру және жөндеу машиналары мен жабдықтары3 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь