1926-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.9

Тарау.I. 1926.1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты ...
1.1. Жаңа экономикалық саясат тұсындағы салық және қазақ шаруашылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10.15
Қазақ ауылында әлеуметтік.экономикалық шараларды қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16.24
1927.1928 жылдардағы астық дағдарысы кезіндегі салық пен әлеуметтік.экономикалық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25.36

Тарау. I I. Жаппай ұжымдастыру мен күштеп отырықшыландыру тұсындағы Қазақстан ауыл шаруашылығындағы салық пен қаржыландыру.

2.1. Салық саясаты 1929.1933 жылдардағы жеке меншікті жою мен зорлап коллективтендіру құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37.47
2.2. Астық және ет дайындау .әкімшіл.әміршіл экономиканың алғы шартты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48.56
2.3. Ауыл шаруашылық өнімдерін дайындаудың рыноктық механизмінен әміршіл.әкімшіл әдістеріне өту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57.61

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62.65
Қысқартулар тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
Пайдаланылған деректер мен әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67.69
Тақырыптың өзектілігі. Егеменді еліміз тарихыңдағы аумалы-төкпелі 20-30 жылдар соңғы кезде жарық көрген жаңа зерттеулерге қарамастан, әлі де тарихшылар назарын өзіне аударып отыр. Себебі, қалыпты жағдайда ғасырдан артық уақытты кажет ететін саяси, әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің казақ даласында "Кіші Октябрь" ұранымен 2-3жылда жүргізілуі; осы жылдарда Қазақстанда жартылай феодалдық, қауымдық кұрылыстан социализмге өтуге негіз жасалды деген үстірт тұжырым толық зерттеліп болған жоқ.
Тарих - адамзат қоғамы өмірінің айнасы, ендеше тарихи зерттеулер жан-жақтылықты, ымырасыз шындықгы көрсетуді талап етеді.
Тарихи зерттеулерге ғылыми түрғыдан баға беру, оның адами мазмұнын көрсете білу, яғни оны халықгың, ұлттың өміріне, дәстүрі мен дүниетанымдық көзқарасына катынасы тұрғысынан көрсете білу -соңғы кезде тарих ғылымдарына қойылған басты талаптардың бірі./1/.
Осы тұрғыдан карағанда Кеңес өкіметінің 20-30 жылдардағы Қазақстанда жүргізілген волюнтаристік саясаты халыққа жасалған қиянат, дүниені өзгертудің зорлықка негізделген концепциясының жарқьн бір көрінісі іспетті. Республикамыздың беделді тарихшылары М.Қозыбаевтың, К.Нүрпейісовтың, М.Қойгелдиев пен Т.Омарбеков, Ж.Әбілхожиндердің және т.б. аталған кезендегі қазақ халқының басына түскен касірет туралы еңбектері кейінгі толқын тарихшыларға ой салары сөзсіз.
Баршамызға белгілі, большевиктердің социализм кұру концепциясының негізгі бағыты - индустрияландыру болса, ал оны каржыландыру ауыл шаруашылығын коллективтеңдіру арқылы жүзеге асқан болатын. Осы екі шара: иңдустрияландыру және коллективтендіру тоталитарлық әкімшіл-әміршіл экономиканың калыптасуына негіз болды. Бұл шараларды қоғамның объективті дамуы дүниеге келтірген жоқ, керісінше, большевиктердің өмір-өзен арнасын кері бұру әрекетінен туған шаралар еді. Бұлай дейтініміз, социализм теориясының негізін салушы Маркстің өзі социализмге өту - экономикалық дамудың жоғары деңгейі жағдайыңда мүмкін екендігін айткан еді. Ал В.И.Ленин бастаған большевиктер экономикалық негізі жоқ, Россияда социализм орнатамыз деп қаншама әлек салды. Экономикасы Россиядан да төмен, феодалдық қатынастар дұрыс дамымаған Қазақстан үшін социализмге алғы шарт жасау тәжірибесі 2 миллионнан аса қазақтың өмірін әкеткен аштыққа ұласты.
1. Гурьевич А. О кризисе исторической науки //Вопросы истории. 1991. №2-3. -С.25.
2. Т.Омарбеков.20-30жылдардағы Қазақстан қасіреті.-Алматы:Санат, 1997. -320б(23-44);О.Мұхатова.Қазақстандағы аграрлық өзгерістер тарихнамасы: докт. дис. авторефераты.- Алматы, 1999.-506.
3. Дахшлейгер Т.Ф. Социально-экономические преобразования в ауле и деревне Казахстана (1921-1929гг.).-Алма-Ата:Наука,1965.-536. ТурсунбаевА.Б. Победа колхозното строя в Казахстане. -Алма-Ата: Казгосиздат, 1957. -326с; Тулепбаев Б.А. Социалистические аграрные преобразования в Средней Азии и Казахстане. -М: Наука, 1984.-270с; Дахшлейгер Т.Ф.,Нурпеисов К.Н. История крестьянства Советското Казахстана. -Алма-Ата: Наука, 1985. 247с. Жумабеков Ж.Ж. Ленинской дорогой. Руководство КПСС вовлечением трудового крестьянства Казахстана в строительстве социализма. -Алма-Ата: Казахстан, 1973. -287с; Жакупбеков С.К.Организация и укрепление машинно-тракторных станции Казахстан и их роль в социалистическом переустройстве сельского хозяйства в первой пятилетке: дисс. к.и.н. - Алматы, 1958. -349с Колодин Ф.И. Товарищества по совместной обработке земли (ТОЗы) в Казахстане в годы первой и второй пятилеток //Труды Института истории, археологии и этнографии. Т 2, История. -Алма-Ата, 1956. С. 134-227. Нурмухамедов С.Б., Савосько В.К.,Сулейменов Р.Б. Очерки истории социалистического строительства в Казахстане 1933-1940 тт. Алма-Ата.1961,-280с. КусаиновА.К. Взаимоотношение рабочего класса и крестьянства Казахстана впериод реконструкции промышленности и сельского хозяйства1926-1940гг).История, опыт, проблемы. Алматы. 1991. с.44.
4. Елагин А.С. Восстановление народного хозяйства в Уральской губернии (1921-1925гг.); Нейштад С.А. Социалистическое преобразование экономики Каз ССР в 1917-1937 тт. -Алма-Ата: Казгосиздат, 1957. 379 с; Куртов И.А. Новая экономическая политика в Казахстане. -Алма-Ата: Казахстан, 1973. -274 с.
5. Данилов В.П. Советская налоговая политика в до колхозной деревне//Октябрь и советское крестьянство. -М.: Наука, 1977. -295с; Залесский М.Я. Налоговая политика Советското государства в деревне. -М.: Наука, 1940; Роталина Н.Л. Налоговая политика Советского государства в отношении деревенской буржуазии до сплошной коллективизации (1926-1929 гг.)//Вестник МГУ. История, 1974. №5;
6. Алдабергенов У. Проведение продналога в 1921-1925 тт. в Казахстане и его роль в укреплении союза рабочего класса с крестьянством. Сб. статей аспирантов и соискателей. История. Философия.вып 5. -Алма-Ата, Ғылым, 1964; Елеужанова М. Продналоговая кампания в Казахстане (1921-1922 гг.)//Вопросы партийного строительство. Сб. Вып. 9. -Алма-Ата: Казахстан, 1972. -255 с.
7. Абылхожин Ж.Б. Налоговая политика советското государства в ауле и деревне Казахстана (1921-1929 гг.). к.и.н. дисс. -Алма-Ата, 1983. -194 с.
8. Абылхожин Ж.Б. Налоговая политика советското тосударства в ауле и деревне Казахстана (1921-1929 гг.). Автореф. дисс. канд. наук. эАлма-Ата, 1983. -25 с.
9. Абылхожин Ж.Б. Традиционная структура Казахстана/Социально-экономические аспекты функционирования и трансформации /1926-1930 гг/. -Алматы: Ғылым. 1991, 240-с; Абылхожин Ж.Б. Очерки социально-экономической истории Казахстана. XX век. Алматы: Университет "Туран", 1997. -360 с.
10. Ю.Псалберг X. От Смита до Фридмана. О формировании современной западной экономической системы. —Таллин. Эстон. НИИ, НТИ и тех. экон. исслед. -1990. 35 с (6-11 с.)
11. Абылхожин Ж.Б. Налотовая политика советското тосударства в ауле и деревне Казахстана /1921-1929 тт./ Автореферат. Алма-Ата, 1983. 14-бет.
12. Сонда, 18-бет.
13. Нәубет.Публистикалық ой-толғаулар.Алматы: «Жалын».1990ж -68б
14. Единый сельскохозяйственный налот с 1927/1928 тода. - Кзылорда: Изд. НКфин КазССР, 1927. 47 с. (22 с.)
15. С.Садуақасұлы. Таңдамалы. 2 томдық. I том. Алматы: Біріккен қазақ манғол "Атхан" кәсіпорны. 1993. — 15 б.
16. С.Садуақасұлы. Таңдамалы. 2 томдық. I том. Алматы: Біріккен қазақ манғол "Атхан" кәсіпорны. 1993. — 64 б.
17. Социалистическое строительство КАССР, экономико-статистический справочник за 1920-1935 тт. -М.-А.: Союзоручет, 1936. -409 с. (379).
18. Асылбеков М.Х., Галиев А.Б. Социально-демографические процессы в Казахстане /1917-1980/. -Алма-Ата: Ғылым, 1991. -185с. (84 с.)
19. Куртов И.А. НӘП в Казахстане... 89-6.
20. Марьяхин Г. Налоги в СССР. -М.: Госфиниздат, 1958. -66 с.(40 с.)
21. Единый сельскохозяйственный налог с 1927-28года, 26-6.
22. Онищенко К.Т. Коньюктурный обзор народното хозяйства Казахстана за 1927-28годы.-Кзылорда: Изд. Госплана КазССР.1929.-20 с. (с.1.)
23. Сонда, 6-6.
24. Верт Н. История советското тосударства (1900-1991), -М.: Прогресс-Академия, 1992. -478 с. (144)
25. Бордютов Т.А., Козлов В.А. История и конъюнктура. -М.: Политиздат. 1991. -250 с. (122-135).
26. Сонда, 142-п.
27. Сонда, 131-п
28. 10лет Казахстана (1920-1930). -Алма-Ата: Изд-во. Госплана КазАССР, 1930. -342 с. (170).
29. Сонда, 170-6.
30. Верг Н. История советского государства..., 160-6.
31. Казахстанская парторганизация в революциях и решениях. -Алматы: Казахстан, 1981.(324 с.)
32. 15 лет Казахстана (1920-1935) -Алма-Ата: Каз. краев издательс 1935. -268 с. (104).
33. Шонанұлы Т. Жер тағдыры - ел тағдыры. -Алматы: Санат, 199 б., 2002 ж.
34. Социалистическое строительство..., 380-6
35. 15 лет КазАССР..., 25-6.
36. Омарбеков Т. 20-30 жылдарда Қазақстан қасіреті. -41-6.
37. Куртов И.А. НӘП в Казахстане.100-б.
38. Единый сельхозналот 1930-1931 тода. Кзылорда, -Изд. представительства, 1930. -44 с. (6-с).
39. Сонда, 21-6.
40. 3еленин И. Осуществление политики "ликвидации кулачества, как І класса /История СССР. 1990. №6. С.32.
41. Нәубет., -88б
42. Зауал. Алматы: 1995ж
43. История Казахстана. 2002 г. Алматы
44. Зауал. Алматы: 1995ж
45. Жакишева СА. Баи-полуфеодалы в Казахстане на рубеже 20-30годов XX века: историко-источниковедческий анализ проблемы. Автореф. дисс. канд. наук. -Алматы, 1996. -25 с. (18-19 бб.)
46. Сонда,20-б
47. Единый сельскохозяйственный налог в Казахстане на 1930-1931 г, 66 с.
48. Единый сельхозналог 1927/28 тода..., 9-6.
49. Единый сельхозналог в Казахстане 1930/31 года..., 7-6.
50. Сонда, 8-9
51. Материалы к отчету, 101-6.
52. Социалистическое строительство КазАССР..., 382-6.
53. Марьяхин Т. Очерки истории налотов..., 147-6.
54. Материалы к отчету..., 90-6.
55. Социалистическое строительство..., 399-6..
56. Материалы к отчету.66 с.
57. Қазақ қалай аштықаа ұшырады. -Алматы. Қазақ университеті. 1991, 75-6.
58. Сонда, 76-б.
59. Сонда, 74-б.
60. Сонда, 98-б.
61. Омарбеков Т. Голощекин төңіреті: ол туралы не білеміз?/ Қазақ тарихы. 1995. №9. 29-6.
62. Қазақ қалай аштыққа үшырады..., 24-6.
63. Важнейшие постановления КПСС и Советското правительства Коллективизация сельското хозяйства (1927-1935). -М. 1957. 65-67-66. 206-209 66..
64. Сонда,87-б
65. Бокарев Ю.П. Социалистическая промышленность и мелкое крестьянское хозяйство в СССР в 20-е тоды.-М.:Наука, 1989.-310 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
............................................2-9
Тарау–I. 1926-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты....
1. Жаңа экономикалық саясат тұсындағы салық және ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық шараларды
қаржыландыру................................................
.......................................16-24
3. 1927-1928 ... ... ... кезіндегі салық пен
әлеуметтік-экономикалық ... I I. ... ... мен күштеп отырықшыландыру тұсындағы
Қазақстан ауыл ... ... пен ... Салық саясаты 1929-1933 жылдардағы жеке меншікті жою ... ... ... және ет ... ... экономиканың алғы
шартты.........................................................
.......................................................48-56
3. Ауыл шаруашылық өнімдерін дайындаудың рыноктық механизмінен
әміршіл-әкімшіл ... ... мен ... ... ... ... тарихыңдағы аумалы-төкпелі 20-
30 жылдар соңғы кезде ... ... жаңа ... қарамастан, әлі де
тарихшылар назарын өзіне аударып отыр. Себебі, қалыпты ... ... ... кажет ететін саяси, әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің
казақ даласында "Кіші Октябрь" ... ... ... осы ... ... ... қауымдық кұрылыстан социализмге өтуге негіз
жасалды деген үстірт тұжырым толық зерттеліп болған жоқ.
Тарих - адамзат қоғамы ... ... ... ... ... ... ... шындықгы көрсетуді талап етеді.
Тарихи зерттеулерге ғылыми түрғыдан баға беру, оның адами мазмұнын
көрсете білу, яғни оны ... ... ... ... мен ... ... ... көрсете білу -соңғы кезде тарих ғылымдарына
қойылған басты талаптардың бірі./1/.
Осы тұрғыдан ... ... ... 20-30 ... ... волюнтаристік саясаты халыққа жасалған қиянат, ... ... ... концепциясының жарқьн бір көрінісі іспетті.
Республикамыздың беделді тарихшылары М.Қозыбаевтың, К.Нүрпейісовтың,
М.Қойгелдиев пен Т.Омарбеков, ... және т.б. ... ... ... басына түскен касірет туралы еңбектері кейінгі толқын
тарихшыларға ой салары сөзсіз.
Баршамызға белгілі, ... ... кұру ... ... - ... ... ал оны каржыландыру ауыл
шаруашылығын коллективтеңдіру арқылы жүзеге асқан ... Осы екі ... және ... ... әкімшіл-әміршіл
экономиканың калыптасуына негіз болды. Бұл шараларды ... ... ... ... жоқ, ... большевиктердің өмір-өзен арнасын
кері бұру әрекетінен туған шаралар еді. ... ... ... ... ... ... өзі социализмге өту - экономикалық
дамудың ... ... ... мүмкін екендігін айткан еді. Ал В.И.Ленин
бастаған большевиктер экономикалық негізі жоқ, Россияда социализм орнатамыз
деп қаншама әлек ... ... ... да ... ... ... ... Қазақстан үшін социализмге алғы шарт жасау
тәжірибесі 2 миллионнан аса қазақтың өмірін ... ... ... қоймай, кеңестік бұл "тәжірибе" 2-дүниежүзілік соғыстан кейін
КСРО ыкпалына ... ... жөне ... ... елдеріңде күшпен енгізіліп,
өзінің жарамсыздығын 50-60жылдардағы экономикалық, саяси дағдарыстардан
анық ... ... осы ... 60-70 ... экономикалық
реформалар әміршіл-әкімшіл сталиндік социализмнің ... ... ... ... ... тоталитарлық жүйе кұрдымға кетті. Тарих мұндай
қателіктерді кешірмейді, өйткені қиянатка ... ... ... ... ... ... негіздерінің бірі болған - коллективтендіру туралы
аз жазылған жоқ. Бұл кезінде Кеңес өкметінің ... ... ... ... ... ... коллективтендіру зардаптары туралы
көптеген құнды еңбектер шықты. Олардың аграрлық саясат ... алар ... Жаңа ... ... Қазақстанда казіргі заман міндеттерімен
ұштасып, қоғамдық-саяси мәнге ие ... де, 20-30 ... ... ... аса зор ... өзгерістерге
әкелген: қазақ шаруаларын жерге орналастыру; шабындық және егістік,
жайылымдарды қайта ... ірі ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік шаралар тарихына тереңірек үңіліп,
олардың қалай, қаңдай жолдармен жүзеге ... ... ... үшін ... және ... ... жаңа ... ұлттық тарихты жаңғырту
міндеттерінен туындайды.
20-30 жылдардағы аграрлық өзгерістерді ... ... ... жаңа ... ... ... ауыл шаруашылығын
каржыландыру және жеке қожалықтарға салық салу саясатын зерттеу маңызды
роль атқарады. ... ... ... ... ауылындағы саяси-экономикалық,
кұрылымдық өзгерістердің жүзеге асу механизмдерін ... ... ... ... ... ... ашып көрсетуге
ұмтылады.
Салық - мемлекеттің өмір сүру кепілі. Салықгың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Меншік қатьнастарында түбегейлі төңкеріс жасауды мақсат ... ... ... ... ... бас ... кейін жаңа экономикалық
саясатка көшуге байланысты оны ... ... ... ... ... саясаты алдына өзгеше мақсаттар қойды.
Салық әлеуметтік ... ... ... ... ... ... бір-
біріне карсы қою құралына айналды. Жұмысшы табын дәріптеу шаруалардың
мүддесіне карама-қарсы ... ... ... жеке ... ... ... айналдырды.
Салық ауыл шаруашылығында жеке шаруашылықтарды күйзелту; коллекгивтік,
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... КОКП мен Кеңес өкіметінің ауыл шаруашылығын түбегейлі
өзгертуге бағытталған каулы-қарарларын, салықтық ережелер мен ... ... 20-30 ... ... ... ... нақты шындық тұрғысынан бағалауға ыкпал етеді. Баса көрсететін
жайт, 20-30 жылдардағы аграрлық өзгерістерге арналған бұрынғы және ... ... ... еңбектерде көбінесе саяси баға беріліп, олардың қалай
жүргізілгендігіне, яғни механизмдеріне көңіл ... атап ... ... ... бірі - ... пен қаржыландыру жүйесі болды.
Диплом жұмысында Қазақстан ауыл шаруашылығына салық салу мен каржы
бөлу мөселелерін 3 ... ... ... ... ... ... - ... экономикадан жоспарлы шаруашылыққа өту эволюциясын
нақты көрсетуге мүмкіндік береді. ... пен ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық саясатпен тығыз байланыста
зерттеліп, 1926-1927 ж ж. жер бөлісі, 1927-1928 ж ж. астық дағдарысы, 1928ж
ірі бай-феодалдарды ... ... ж ж. ... ... ... ... ... салықтың тигізген әсері арнайы талданды.
Отырықшыландыру, босқындарды орналастыру мәселелері қаржыландыру
тұрғысынан зерделенді. Сонымен ... ... ... ... пен ... шараларына ерекше көңіл бөлініп, оның коллективтендіру механизмі
болғандығы және қазақ шаруашылықтарын күйзелтудегі ролі ... ... - оның тек аз ... ғана ... мәні мен ... сабақтастығында.
Қазақстан ауыл шаруашылығында 1926-1937жж. жүзеге асқан түбегейлі
өзгерістер ... ... ... ... сабақтарын объективті бағалау-
саясатпен, бүгінгі күннің мақсаттарымен тығыз байланысты.
Бұл тақырып республикамызда өтіп жатқан экономикалық ... ... ... Өйткені ауыл шаруашылығындағы жекешелендіру
процестеріне дұрыс бағыт-бағдар беруде 20-30 жылдардағы аграрлық өзгерістер
сабақтарын қатерге алу занды да ... ... ... ... ... жылдарда шабындықтарды, егістіктерді және жайылымдарды бөлу деп
аталған жер ... ... ... ... - ... кезіндегі ауыл проблемаларын түсінуге жол ашып, жеке ... ... ... ... ... оң ... ... тұжырымның дұрыстығын дәлелдейді.
Қаржыландыру мен салық саясатын байланыстыра карастыру шаруашылықтың
қалыпты дамуына ықпал етпейінше, қаржы ... және ... ... ... ... ... экономикадағы өзгерістерді тез арада, жедел
өзгерту әлсіз шаруашылықтар жағдайында орасан зор ... ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік туғызады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі, тарихнамасы. Көтерілген 20-30 жылдардағы
әлеуметтік-саяси, экономикалық қайта ... ... ... ... көптігі, олардың Кеңес өкіметінің Казақстандағы саясатын
мадақтау бағытында жазылғаны бәрімізге мәлім.
Осы ... ... ... ... ... талдау
Т.Омарбековтың "20-30 жылдардағы Қазақстан қасіреті" атты еңбегінде кең
ауқымда жөне О.Мұхатованың докторлық диссертациясында ... ... Бұл ... ... ... қоғамын кеңестендірудің қайшылықтарын
түсінуге ықпал ететін сталиндік ... ... ... ... мен 90-шы ... ... жазылған зерттеулер
сараланған.
Әйтсе де 90жж. жаңаша еңбектердің басым бөлігінде ортақ концептуалдық
бағытқа орай ... тек ... ... ... Аталмыш кезендегі
оқиғаларды әр қырынан көрсету және ... ... ... ала ... жж. ... мөселелерін ғылыми негізде тұжырымдаған
А.Б.Тұрсынбаев, Г.Ф.Дахшлейгер, Ж.Жұмабеков, Б.А.Төлепбаев ... және ... ... атап өтеміз. Идеологиялық ... олар ... ... қателіктерді батыл
болмаса да көрсетуге ұмтылған. Г.Ф.Дахшлейгер 1926-1927 жылғы жер бөлісінің
нәтижелеріне күмән келтіреді.
Өтпелі ... ... ... оған ... ... ... Дахшлейгер Г.Ф., С.Қ.Жақыпбеков, Ф.Колодин, А.Құсайынов
т.б. зерттеулерінде карастырылады. /3/
Салық пен ... ... ... ... С.А.Нейштад, С.Б.Нұрмүхамедов, В.К.Савосько, Р.Б.Сүлейменов пен
И.А.Куртовтар /4/ өз еңбектерінде ... ... ... бұл ... мәселесін арнайы қарастырмайды.
Салық саясатына арналған ғылыми зерттеулер Одақ көлемінде баршылық
/5/. Алайда олардың көбі - 40-70 ... ... ... ... ... гөрі ... ... шыға алмаған.
Мысалы, Н Л.Рогалинаның "Налоговая политика Советского государства в
отношении деревенской буржуазии до ... ... ... ... "Налоговая политика в деревне в первые годы НЭПа",
В.П.Даниловтың "Советская налоговая политика в ... ... ... ... ... басым. Сонымен қатар, бұл еңбектердің көпшілігі
колхоздастыру кезеңіне дейінгі салық саясатын карастырумен шектеліп, ... ... ... ... ... Ең ... ... салық саясатының орыс деревнясына ыкпалы ғана сөз ... ... ... ... ... Қазақстан сияқты өзгеше экономикалық-
әлеуметтік кұрылымы бар аймақтардағы жүзеге асуы ... ... бұл ... ... ... зерттеулер 80-жылдарға дейін жоқтың
қасы болды. Бірлі-жарым еңбектердің ... ... ... в ... гг. в ... и его роль в укреплении
союза рабочего класса с крестьянством", М.Елеужанованың
"Продналоговая ... в ... ... гг.)" атты ... жаңа ... ... алғашқы жылдарындағы азық-түлік салығы
мәселелерін ғана қамтығанын көруге болады.
Салық саясатының Қазақстан ауыл шаруашылығына тигізген ... ... ... ... ... бүгінде белгілі тарихшы Ж.Б.Әбілхожиннің
/7/ үлесіне тиді. Оның "Кеңес мемлекегінің 1921-1929 ... ... ... салу ... ... тақырыптағы кандидаттық
диссертациясы бұл бағыттағы іргелі еңбектердің бірі боп саналады.
Алайда бұл ... ... ... сырт ... Онда ... ... ... реттегіш функциясына ерекше көңіл
бөліп, оның патриархалды қазақ шаруашылықтарын ұсақ товарлы ... ... ... ... Сөйтіп, салық қазақ ауылын
орташаландыруда негізгі құрал болды деп көрсетіледі.
Шындығында, ... ... ... ауылының әлеуметтік құрылымында
орташалардың тіпті аз, кедей шаруашылықтарының көптігін /8/ есепке ... ... ... ... боп ... Ал ... шындығы
қазақ шаруашылықтарының 1930-1932 жылдары жағдайының бұл ... ... ... ... ғалым салық саясатын КОКП мен Кеңес ... ... ... ... бөлігі ретінде қарастыра отырып, қазақ сияқты
артта қалған халықгың экономикасын көтеруге қызмет етті ... ... ... бұл еңбектің кейбір теориялық пікірлері ... ... ... ... ... ... ... мал шаруашылығы жағдайында жүзеге асу қиындықтары мен қайшылықгары
туралы мәселелер тереңдеп қарастырылмайды. Товарлы егін ... ... ... ... ... шаруаларды тежеуге бағытталған
шарттарының қазақгың экстенсивті, натуралды шаруашылығы үшін ... ... ... ... ... шаруашылықтарды тежеп, орташа
шаруашылықтарды көбейтті деген ресейлік тұжырымды ... ... ... ... ... ... мүлде басқаша болғандығы
сіздерге ұсынылып отырған диполом жұмысында мазмұнында талқыланады.
Ж.Б.Әбілхожиннің зерттеу ... ... ... ... ... салықтық зобалаң айтылмайды.
Алайда, автордың соңғы жылдардағы аграрлық экономикалық тарихқа арналған
фундаментальды еңбектерінде /9/ бұл ... ... ... ... ... ... ... саясатының бір жақты қаралған
мәселелеріне баса назар аударып қана ... оның ... 1937 ... ... жалғайды.
Баса көрсетегін бір жағдай, Кеңес өкіметі жылдарында жарық көрген
аграрлық тарихка ... ... ... ... ... ... карамастан, қаржыландыру тек экономиканы ... ... ... ... ... ... ... болды деген
пікірлер қалыптасты.
Кеңес өкіметінің қаржы саясаты нақты талданбады. Бюджеттік ... ... ... ... жете ... ... Сөйтіп,
Кеңестік тарихнама 20-30 жылдардағы салық пен қаржыландыру ... ... ... ... шеңберден аса алмады. Осыған орай ... ... ауыл ... ... ... мен қаржыландыру
мәселесін жаңаша зерделеп, идеологиялық көлеңкеден аршып, ... ... ... түрғысынан көрсетуге ұмтылыс жасадық.
Диплом жұмысының мақсат-міндеттері. Зерттеу ... ... ауыл ... ... ... қайта құру мақсатында
жасалған солақай, жедел әлеуметтік-экономикалық шараларды қаржылаңдыру және
салық салу саясатын ... ... ... көздейді. Осыған
байланысты зерттеу жұмысының міндеттері төмендегі мәселелерді қамтиды:
- ... ... ... ... ... ... тарихи талдау
жүргізіп, оның қазақ шаруашылықтарына тигізген әсерін анықтау;
Коллективтендіруге дейінгі Қазақстан ауыл ... ... ... салу ... ... ... Кеңес өкіметінің ұлттық саясатының мәнін
ашу;
Жаңа экономикалық саясаттан әкімшіл-әміршіл экономикаға ... ... ... ... және ет ... ... ... қазақ
шаруашылықтарын күйзелту құралына айналғанын экономикалық талдау арқылы
ашып ... ... ... ... ... жеке шаруашылықтарға
қысым жасау құралы болып, коллективтендіру механизміне айналғанын нақгы
статистикалық мәліметтер негізінде зерттеу;
- ... ... ... ... әкімшіл-әміршіл
басқаруға көшуді жеделдету мақсатында жасалған волюнтаристік ... ... ... ... ... ... күйзеліске
ұшыратканын дәлелдеу;
Кеңес өкіметінің Қазақстандағы коллективтендіру саясатының сәтсіздікке
ұшырауын ... ... ... деген шарамен қайталануымен
байланыстырып, оны объективті құбылыс ретінде бағалау;
-1933-1937 жылдардағы Қазақстан ауыл шаруашылығын ... ... ... ... әдістері арқылы жүзеге асқанын салық саясаты арқылы
айқындау.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы
- Диплом жұмысында ... ... ... ... ғылыми айналымға енгізілді. Ауылшаруашылық салығынан басқа ... ... ... ... ... ... механизмдері көрсетілді.
Салық саясатының Қазақстан көшпелі шаруашылығы ерекшеліктерін
ескермеуі оның коллективтендіру құралына айналуы ғана ... ... ... ... әсер ... ... тұжырымдалды.
- Зерттеуде 1928жылдан басталған ауқатты шаруаларға салынатын
салық қысым ... ... ... шаруашылығы жағдайында
заңсыздықтармен ұласып, орташа шаруаларды да ... әу ... ... ... ... құрылуына әсер еткені көрсетілді. Олар салықгық
жеңілдіктерге қарамастан қалыпты ... ... ... ... ... тек ... мен ... деп қарастырмай, оны ... ... ... ... ... ... ... жасалады.
Салық саясаты астық, ет, басқа да ауыл шаруашылық өнімдерін дайындаудың
күштеу механизмдерін іске қосып, ... ... ... ... ... ... ... Кеңес өкіметінің Қаазақстандағы қаржыландыру саясатының
бюджеттік ... ... ... қаржы сору мақсатына бағындырылғаны
көрсетілді. Салықтық кірістер ... ... ... ... ... ... өте төмен болғаны атап көрсетілді.
Кеңестендіру шаралары халық ... ... ... ... ... ... саясатындағы асыра сілтеулер күштеу механизмдерін іске
қосып, тәркілеудің Қазақстанда бірнеше дүркін ... ... ... аралығында Семей губерниясында, 1928жылы 27 тамызда
республика көлемінде, 1930 жылы бай-кулактарды жаппай жою ... ... ... ... жөне қаржыландыру түрғысынан әртүрлі әлеуметтік-
экономикалық шаралар ... ... ... ... жөне ... ... оның ... дамытуға емес,
қазақтардың жерін қысқарту арқылы таптар ... яғни бай мен ... ... ... голощекиндік "Кіші Октябрь" төңкерісін
жүзеге асыруды көздегені туралы қорытынды жасалды.
- ... ... ... ... атпен жалғасқан
коллективтендіру ... ... ... ... жағдайында сәтсіздікке ұшырағаны дәлелденген. Отырықшыландыру мен
коллективтендіру 400мыңнан аса қазақ шаруашылықтарын ... ... ... ... ... ... тәжірибелік маңызы - Қазақстан ауыл шаруашылығындағы
әкімшіл-әміршіл жүйенің қалыптасуын жаңа бір ... - ... ... ... ... жаңаша жазылған еңбектер қатарын толықтырады.
20-30жылдарда жүргізілген аса зор кұрылымдық өзгерістердің нақты
шындығын ашып ... ... оның ... емес, қолдан жасалған жасанды
құбылыс болғандығы жөніндегі тұжырымдар XX ғасыр басындағы казақ қоғамының
тарихи жағдайын терең түсінуге жол ... ... ... ... ... ... зор, ол
казіргі кезеңде жүргізіліп жатқан реформаларды ... ... ... ... ... 20-30 ... ... тарих бойынша арнаулы курстарды дайындауға, Қазақстанның
қазіргі ... ... ... ... ... ... методологиялық негізі - шыншылдық, объективтілік,
сабақтастық, ... ... ... ... ... таным принциптерін
басшылыққа алады.
Өткенді талдауда ... мен ... ... ... оны
себептерін анықтау арқылы тарихи шындықты көрсету мақсаты қойылады.
Зерттеу жұмысы ... ... 20-30 ... ... қазіргі күн талабына сөйкес бағалауға болмайтыны басты назарға
алынады. Халқымыздың басынан өткен драмалық ... ... ... ... болу қажеттігін ескере отырып, тарихи оқиғалар сол кездегі
саяси-әлеуметтік, экономикалық жағдайларға байланысты ... ... ... ауылында жүзеге асқан кеңестендіру шараларының адами
мазмұнын, оларды халықтың, ұлттың өмірі мен ... ... ... ... альтернативтік даму бағыттары талданады.
Алайда, пролетариат диктатурасы кезінде альтернативті даму мүмкін еместігі,
индустрияландыруды жеделдету - ... ... ... болуы мүмкін
болмайтындығы, ол үшін сталиндік стратегиядан бас тарту керектігі туралы
методологиялық түжырым ... ... ... шеңбері жаңа экономикалық саясат пен
жоспарлы экономика аралығындағы өтпелі ... ... ... жылы ... ... ... ... 1928 жылдан
бастап жүзеге аса бастауы рыноктық экономиканы жоспарлы жүйемен алмастыру
процесіне ... жол ... ... ... ... түрде бас тартылмаса да жедел
индустрияландырудың әлсіз жекеше шаруа қожалықтарына сүйенуі ... ... ... әдістерді күшейтті.
Осы кезенде Қазақстанда жүргізілген терең әлеуметтік-экономикалық
өзгерістер осы бағыттан тікелей ... ... ... ... ... ... барысында қазақ қоғамын
кеңестендіру мақсатын қойған: шабындықтар мен ... ... ... ірі бай, ... ... ... жедел зорлап
отырықшыландыру сияқты волюнтаристік шаралар жүзеге асты.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... ауылындағы құрылымдық өзгерістердің жүзеге асу
механизмдерімен байланыстырылады.
Зерттеу жұмысының кұрылымы ... екі ... мен ... ... соңында пайдаланған деректер мен әдебиеттер тізімі берілген
ТАРАУ I. ... ... ... ... САЯСАТЫ
I.I. Жаңа экономикалық саясат тұсындағы салық және казақ шаруашылыктары
Салық ... - ... өмір сүру ... Оған ... ... ... негізінде пайда болған мемлекет пен салық
жүйесі бөлінбес дүние.
Қазіргі Батыс мемлекеттеріндегі ... ... ... өз ... орта ... бір орталықтанған мемлекеттердің калыптасу
кезеңінен алады. Француз абсолюттік монархиясы ... ... ... ... кардинал Ришелье мемлекетті нығайтудың және экономиканы ... ... - ... ... ... ... ... арқылы жүргізген
болатын. Одан кейінгі сан ғасырлық адамзат ... бұл ... ... ... ... ... ... салушы, ағылшын
классикалық экономияссының көрнекті өкілі ... те ... ... ... ... ... ретінде қарастыра келіп, оның көлемі
өндірушіге ... ... аз ... ... ғана ... ... ететінін айтқан болатын /10/.
Кеңес өкіметі де салық ... ... ... ... ... ... ... жылдарында салық орнына азық-түлік ... ... ... ... жаңа ... саясатпен тығыз
байланыста болды. Салғырттан кейін енгізілген азық-түлік салығы, бірыңғай
натуралдық салық шаруашылықты ... ... ... рөл ... ... ... ... жүйесіне тартылуы 1922 жылдан басталды.
1922 жылы 17 наурыздағы Бүкілодақтық Орталық Аткару ... мен ... ... Кеңесінің "Ауыл шаруашылық өнімдеріне бірыңғай натуралды
салық" атты ... ... ... ... РКФСР Халық Комиссарлары
Кеңесінің арнайы шешімімен бұл салықка 1922-1923жылдан ... ... ... тартылды. Бұл салық Қазақстанда 131,91% мөлшерінде
артығымен орындалды /11/.
1923жылы БК(б)П ХІІ-съезі салық жүйесіне өзгеріс енгізілді. ... және ... ... ... 1924 ... ... ... ауыл шаруашылығы салығы енгізіліп, ол ақшалай және заттай ... ... ... ауыл шаруашылығы салығының енгізілуі салық жүйесінде алға
басқандық болды, шаруаны ынталандыруда ... роль ... Айта ... ... салық малды аймақтарға тек ақшалай түрде енгізілді.
Салықтың ... ... ... ... ... жеңілдету
мақсатына жасалғаны көрініп-ақ тұр, өйткені натуралды ... ... ... ... ... екендігі рас. Осыны біле тұра өкіметтің базары жоқ, жол
торабынан шалғайдағы ... ... ... салық алуын қалай түсінуге
болады? Бұл натуралды, тұйық қазақ ... үшін ... шара ... ... мұны ... шаруашылықтарында товар-ақша қатынастарын
дамыту, оны ұсақ товарлы шаруашылыққа айналдыру мақсатында жасалған ... ... /12/. Бұл ... ... ... ... еді, бірақ жақын
жерде базары жоқ қазақ үшін малын ақшаға ... өте қиын іс ... ... ... жоқ ... мал өнімдерін алыпсатарға тегінге
өткізуге мәжбүр болып, ауыл ... ... ... үшін ... ... ... Сөзіміз дәлелді болу үшін ... ... ... хатшысы М.М.Беккердің 1926 жылы Голощекинге жазған ... ... Ол ... ... ... ... мен қазақтар арасында
ұлтаралық жанжал туғызып отырғанын айта келіп, "...темір жолдан 500-600
(верст) қашықтағы ... ... ... ... ... ... товарлы шаруашылық жоқ, қазақтар өз өнімдерін құнының 50-75 процентіне
алыпсатарға өткізеді, керісінше, өнеркәсіп заттарын 3-4 есе қымбатқа алады.
Мұның өзі ... ... ... тәуелділігін арттырып, қарама-
қарсылық туғызып отыр" - деп жазған /13/.
Кеңес өкіметі енгізген тұтыну кооперациясы қазақ ... ... ... 1926 жылы КСРО ... оның ... 7,5 ... ... 8,0 процент, Қазақстанда 7,0 процент, оның ішінде орыс түрғындары
9,4 процент, қазақтар 3,3 ... ... ... ... ... ... ... кооперативтердің 10,9 проценті болса, өзге
ұлттарды қамтитын кооперативтер 38,8 процент болды.
Сырдария ... ... ... ... ... ... болады: Шымкент уезінде тұратын халықтың 85 процентін
құрайтын қазақ пен өзбектер үшін 93,513 ... ... ... 15 ... - 118, 150 ... товары жіберіледі.. Әулие-Ата уезінде де
осындай жағдай: 85 процент болатын қазақ пен ... - 16,762 ... 13 ... ... ... - 75,721 сомның товары жіберілген
/14/.
Бұдан Кеңес өкіметі казақ шаруашылығын өркендету мәселесіне аса ... ... ... катар, салықтың ақшалай енгізілуінің кеңестік салық жүйесінің
түпкі мақсаттарымен ұштасып жатқанын баса көрсетуіміз керек.
Кеңес өкіметі өзінің салық ... ... ... ... және орта шаруаның экономикалық мүмкіндігін арттыру;
бай-кулактардың шаруашылығын тежеу;
жеке шаруашылықтың коллективтік шаруашылыққа айналуын тездету.
Яғни,Қазақстан жағдайында бай-кулакты тежеуге ... ... ... және ... шаруаны шарпымауы мүмкін емес. Оның үстіне
"Бірыңғай ауыл ... ... ... ... салық төлеу процесінің
өзі қым-қиғаш. Әуелі шаруа қожалығының жылдық ... ... ... ... ... қой, ... ұсақ мал мен ... жерден түсегін кірісті
(пайда) дәл анықтау мүмкін емес еді, өйткені түсегін өнімнің тең жартысынан
көбі ... үшін ... ... ... ... малы аз
қазақтардың кіріс алынуынан ішіп-жеуге жұмсауы көп сияқгы. Ереже ... ... ... ... ... ... ... анықталады, жылма-жыл "орташа кіріс мөлшері" бекітіліп, жергілікті
жерлерге жіберіледі, бұл мөлшерді ... жер ... ... мал ... ... салық шығарылады. Ал, жергілікті органдар Кеңестердің
округтік атқару комитеттері сол жердің жағдайына байланысты ... ... құқы ... ... мал шаруашылығы жағдайы ескерілмеген бұл заң,
әрине, қазақ шаруасы үшін аса ... ... ... ... кірісі аз, рентабелсіз екендігін Өлкелік партия комитегінің
бюро мәжілісінде мойындалды. Оның үстіне ... ... ... ... ... ... ... кеш кірісті. Оған
Н.Нұрмақовтың бюро мәжілісіндегі сөйлеген сөзі куә: "... Бұл ... ... ... оған ... енгізуге қазір еш мүмкіндік
жоқ. Қазақстанның жағдайына икемделген шарттарды жасақтау үшін ... ... ... ... тоқтату қажет. Бұл үшін ... ... да қол ... ... ... ... бойынша жасақтау 1927жылы аяқталды.
Осыған ... ... жж. ауыл ... ... ... 9.976,5
мың сом/15/ түсті. Бұл жалпы сома. Төмендегі ... ... біз ... ... және ... ... мойнына түскенін көреміз:
Кесте №1. Қазақ шаруашылықтарының әлеуметтік жіктелу топтары мен олардың
үлес ... ... ... жөне үлес ... процент ... | ... | ... | |
| |1924-25 |1925-26 |1926-27 |1927-28 |
|5 бас ірі |75,3 |64,5 |56,1 |56,1 ... | | | | |
|5 -20 бас |23,5 |31,9 |37,8 |37,0 ... -50 бас |1,0 |3,0 |5,0 |5,6 ... ... |0,2 |0,6 |1,1 |1,3 ... | | | | |
| |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... ... 5бас малы барлар 1925жылдың 3-ші шілдесінде РКФСР
Халық Комиссарлар Кеңесінің шешімімен салықтан мүлде босатылған еді.
Сонда 1925-26жж. түскен 2,270мың сом ... ... ... 0,6
процентін құрайтын ауқатты топтар мен 34,9 ... ... ... ... ... ... құрайтын ауқаттылар салықтың
54,6процентін бергеніне күмән келтіруге болмайды. Бұл топтағылардың салығы
1926 ж. 66-109 ... ... Бұл өте ... ... ... 6 ... ... -20 бастан 50 басқа дейін малы бар орташа шаруашылықтар.
Ал, салықтың қалған 45,4проценті 5 бастан 20 басқа ... малы ... ... мойнына түскен, бұл топтағылардың салығы 47 процентке
дейін жоғарылаған. Салықтан ... ... ... шаруашылықтары 1925-1926
жылы 60,5 процент болса, 1926-1927 жылы -62,8процентке жеткен.Бұл көрсеткіш
С.Садуақасовтың пікірінше дұрыс ... Осы жылы ... ... қожалақтары 700
мың, ал салық төлегендері — 387 мың дей ... ... ... ... — 49,5 % деп ... /16/. Осы ... және ... қазақ шаруашылықтарының әлеуметтік жіктелу топтары көрсетілген
кестеге сүйене отырып, салық саясаты ... ... және ... ... ... ... ... алмаған деген қорытынды
жасаймыз.
Соңғы екі жылда бір - топтағы шаруашылықтар тіптен ... ... ... көп ... ... Натуралды шаруашылықтың
қаймағы бұзылмай, салық жеңілдіктеріне қарамастан кедейдің өсімі ішіп-
жеуінен ауыспаған. Кеңес ... мал ... ... ... жол ... кооперацияны дамыту, қаржыландыру сияқты әлеуметтік-
экономикалық ... ... ... ... ... ... №2. 1926-1928 жж. ауыл шаруашылығын жергілікті бюджеттен қаржыландыру
жағдайы /17/ (мың сом)
| |1926-27 |1927-28 ... Ауыл ... ... |8.435,4 |8.127,4 ... Ауыл ... ... |1741,0 |2299,4 |
|% ... ) |20,6 |28,2 ... ... ... ... есепке алмағанның өзінде ауыл
шаруашылығын қаржыландыру түсімнің аз ғана ... ... тұр. Бұл ... ... көрсетеді.
Енді ауыл шаруашылығы салығының Қазақстанның жер ... ... ... ... Салынатын салықтың "кіріс мөлшері"
астық, дәнді дақыл, бау-бақша өнімдері үшін ... ... ... ... бар бір ... төлейтін салығы 16,2 сом, мал өсірегін
шаруашылық 7,6 сом мөлшерінде төленді. Орташа кірістері де ... ... сом; 128,8 сом. Бұл ... орыс ... ... көрсетсе, салықтан босатылған шаруашылықтар пропорциясы да
(1927-28 жж.) 23,0 ... 52,1 ... /28/ ... ... ... ... М.Асылбеков пен Ә.Ғалиевтің Қазақстандағы
орыс шаруашылығының 7проценті, ал қазақ шаруашылығының 2,6 ... ... ... ... ... ... ... те, осындай тұжырымға
келеміз. Осыған қарамастан ауыл шаруашылығы салығының ауқатты топтары үшін
ауыртпалығы қазақ байы үшін ауырлау. ... ... ... 6 ... ... 54,6 ... төлесе, отырықшы жер шаруашылығында - 22
процент ауқаттылар салықтың 65 процентін /19/ ... Ал Одақ ... ... кедей шаруа үшін -1,83 сом, орта шаруа - 13,25 сом, кулак
-63,6 сом ... /20/. Ауыл ... ... ... ... құрайтын түсімге айналып, жылма-жыл өсіп отырған. 1924-25жылы
9.976,5 мың сом, барлық салықтың 59,2проценті; 1925-26жылы 7,713 мың сом ... ... жаңа ... байланысты азайып отыр); 1926-27 жылы
11.198,3 мың сом _ ... 1927-28 ж. да 11,175 мың сом ... Бұл ... ... ... деңгейін көрсетеді. 1925-26 жылы
шаруашылық кірісінен алынатын салықтың процент ... ... ... ... 3,7процент болса, Қазақстанда - ... ... ... егін ... - ... 1926-27 жылы
5,1 процент; 1927-28 жылы - 6,1 процент болған.
Ауыл шаруашылығы салығының "кіріс мөлшері" бойынша ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
жағынан кейінгі жаппай коллективтендіру кезіндегі түріне қарағанда тиімді
болғанын айту керек. Салық ... жеке ... үшін ... бір ... ... яғни салық мөлшері шаруашылықтың күш-қуатына қарай
салынды. Сондықтан ауқатты шаруа көп, кедей ... аз ... 1928 ... салық шаруашылықтың жылдық кірісінің жан басына шақкандағы мөлшерінен
алынды /едоцкий принцип/.
Бір адамға келегін кірістің алғашқы 20 сомның бір сомына екі ... ... Ал ... ... артық соманың әрбір сомына төмендегі
мөлшерде салынды: 20-30 сом - 3 тиын, 40-50 сом - 10 ... 30-40 сом - ... 50-60 сом - 17 тиын /21/. Бұл көп ... ... тиімді болды.
Сонымен қатар, салық салынбайтын минимум мынандай шаруашылықтарға берілді:
құрамы 1-2 адам, жылдық кірісі - 90 ... 3-4 ... ... ... - 100 ... 5 және одан ... ... кірісі - 110 сом.
Колхоздар жылдық кірісінің әр сомына 5 ... ... -4 ... ... Осы ... пайдаланатын шаруашылықтар 1925-26ж.
Өлкелік ... ... ... көрсеткендей, 557,951 болып бүкіл
шаруашылықтар санының /1.099453/-52,8 процентін құрады. Ал ... ... ... - 1,886 мың сом ... байланысты есеппен шығарылды.
1924-27 жылдардағы ауыл шаруашылық салығынан босатылған
шаруашылықгар динамикасын көрсетейік:
1924-25 ж. 32,7 процент; 1925-26 ж. - 33,8 ... 1926-27 ж. ... Бұл ... одақ ... 35 ... ... ж. - 37процент, сөйтіп салықтың жан басына салынатын түрі
экономиканы тұрақтандыруға әсер етті деген ... ... ... ... ... ... №3. 1925-1928 жж. ауыл шаруашылығының даму динамикасы
|Жылдары |Егістік жер|мал басы |А/ш ... |А/ш ... |А/ш ... ... | ... ... | ... 1924-25 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... 1925-26 |132,1 |109,9 |138,6 |142,3 |68,5 ... |146,2 |120,6 |147,0 |200,9 |102,0 ... 1927-28 |154,5 |132,1 |144,1 |177,0 |106,3 ... ... ... ... есебінде егістік жер көлемінің ұлғаюы
1927-1928жылы 1924-25жылғымен салыстырғанда 54,5 процент өскен ... ... К.Т. 1929 ж. ... ... ... 1927-
28жылғы қысқаша шолуында" егістік жер көлемі 1925 ... 3072,5 ... ... /22/ жеткенін, яғни, 24 процент өскенін көрсетеді. Осындай
ретсіздіктерге қарамастан бұл көрсеткіштер егістік жер ... ... ... жылы Қазақстанда мал басы 38499,7 мыңға /23/ жетіп, 1916 ж.
деңгейден 35,000 мың бастан асып ... ... 1925-26 - 1927-28 ... ... ... ... ескермегендігіне қарамастан ауыл шаруашылығының қалыпты
дамуына әсер ... ... ... ... қазақ шаруашылықтарына жүйелі
түрде көмек те берілмеді, бірақ, бір ... ... ... ... ... Мұның өзі жақсы нәтиже ... КСРО ... ... астық дағдарысы Кеңес өкімегін бұрынғы
саясатынан бас тартқызды. Осыған орай, салық салу жүйесі де ... ... ... ... ... ... бастады.
1.2. Қазақ ауылында әлеуметтік-экономикалық шараларды қаржыландыру.
20-30 жылдардағы Қазақстанда жүргізілген ... ... ... ... ... ... баға беру ... әміршіл-әкімшіл
экономиканың калыптасу эволюциясын сараптаумен тығыз байланысты.
Ұлттық тарихтағы ақтандақтар қатарына 20-шы ... ... ... ... ... ... жерлерді жөне жайылымдарды бөлу" деген
атпен белгілі жер реформаларын жатқызуға болады. Бұл коллективтендіруден ... ... ... патриархалды, қауымдық жер қатынастарын өзгерту
мақсатын қойған, "тап күресінің ... ... ... ... рухында
жасалған волюнтаристік шара болды.
Алайда, "тап күресінің шиеленісуі" ... күн ... ... кейінірек, 1929 жылы ... ... ... шараның
Қазақстанда ерте басталуына байланысты сұрақ туады. Өйткені ... жаңа ... ... ... ... ... ... еді. Әлсіз экономикалы Ресей жағдайында социализм орнатудың
ұзақ ... ... ... ... жаңа ... саясат ауыл
шаруашылығындағы жеке меншікті тез арада өзгерту мақсаттарын қойған жоқ.
Лениннің сөзімен ... ... ... ... құру және шаруалардың
психологиясын ... үшін бір ... ... ... Бұл ... ... жоя алмаймыз, оны өзгерту үлкен күш пен ... ... ... ... 1925 жылы өкімет ауыл шаруашылығында товар-ақша
қатынастарын дамыту, жеке меншікті ... ... ... ... пайдалану туралы шешімдер қабылдады. ... ... ... жаңа ... саясат кезінде Қазақстанда байларға ... ... ... ... ... ... ... мәселе Голощекиннің жеке басымен байланыстырсақ, оңай жауап табар
едік, бірақ, оның партияның сара бағытынан өзгеше позиция ұстануы ... ... ... ... ... біз 1925 жылғы жаңа
экономикалық саясатты ... ... ... оны тежейтін
механизмдердің қабылданғаны туралы Ресей тарихшыларының пікіріне ... ... ... ... (Вольский), Бордюгов, Козловтардың
1925 жылы жедел индустрияландыру ... ... - ... қаржы сору механизмін қалыптастыруға негіз болды ... ... сай ... ... экономикасының 90 проценттен астамы
ауыл шаруашылығы болған ... ... ... ... ... емес. Капиталистік товарлы шаруашылық түгіл, феодализм ... ... ... негізделген экстенсивті, тұйық, көшпелі
мал шаруашылықты ... ... ... ... ... ... пен
байыптылықты талап етегін еді.
Алайда, өкімет Қазақстандағы өзгеше жағдаймен санаспай, қазақ ауылын
кеңестендіру шараларына белсене ... ... ... күші - тап ... ... ... маркстік
қағидаға сүйенген олар қазақ даласындағы ... ... 1925 жылы ... ... ... басшылығына қазақтың тілінен,
дінінен, дәстүр-танымынан, тұрмыс-тіршілігінен хабары жоқ, ... ... ол ... ... казақ даласына әлі
жетпегеніне "қатты қынжылып", "Кіші Октябрь" төңкерісін дайындауға кірісті.
1925-27 жылдары Бүкілқазақтық 5-6 ... ... ... ... 2-3 ... ... онда ... ауылының әлеуметтік-
экономикалық құрылымын анықтау, осыған байланысты ... ... ... ... мен ... туралы мәселелер үлкен пікірталас
тудырды.
Республика ... ... ... ... ... ... ... және т.б. ауылдың өлеумеггік ... ... ... ... ... ... ... топтарын анықтау, олардың экономикадағы үлес
салмағы, осы әлеуметтік топтардың бір-біріне ара-қатынасы ... ... ... ... еш ... ... өзгеше әлеуметтік-
экономикалық жағдай көзге ұрынып-ақ тұрды. 1927 жылы ... ... 35% ... 60% - ... 4-5% - ... ... ... мүліктік жіктелу мүлде басқаша, кедей шаруашылықтар көп, орташа
- жоқтың ... бай - өте аз боп ... ... 1926 жылғы мәліметтер
бойынша Павлодар уезіндеті шаруашылықтардың мал басы санына қарай жіктелуі
төмендегідей ... ірі қара малы ... - 57 ... малы ... - 28 ... малы ... - 4 ... жоғары малы барлар 4-ақ процент;
яғни кедейлер - 85 процент, ... - 11 ... бай - 4 ... ... ... 3 ... бойынша ауылдағы
жіктелу туралы мәліметтер де осы деңгейді көрсетті: кедейлер - 72 ... - 18,9 ... Оның ... ... ... ... бөлу ... берді. Мұнда іріктелу революциядан бұрынғы Щербина санағымен ... ... ... ... ... тобын анықтау өте қиынға соқты.
1924-25 жылғы салық салу науқанында ... ... 75 ... салықтан
босатылғанын тілге тиек етсек, кедей тобының шаруашылықтың ... ... ... ... ... жағдайда экономиканы көтеру -
қалыптасқан жағдайды бұзбай, ешқандай төтенше шара ... ... ... ... және кедей топтарға мемлекет тарапынан ... ... ғана ... ... еді. Ал осының өзі жаңа ... ... ... ... ... үшін ... ... өзектілітін төмендегі мәліметтерден көруте болады: азамат
соғысынан зардап шеккен республика ... ... ... баяу жүрді:
1926 жылы мал шаруашылығының деңгейі соғысқа дейінгі көрсеткіштердің 85,5
процентіне, егін шаруашылығы - 86,2 ... ғана ... Осы ... назар аударып нақты пікір айтқан Смағұл Садуакасов: Өлкелік партия
комитегінің-Iiпленумында партияның сара ... ... ... ... қаһарына ілікті. Енді ол /Голощекин/ Садуақасовтың
соңына түсіп, әр ... ... - ... ... ... ... ... казақ коммунистерін Голощекинге ұнамайтын пікір айтудан
күдер ... ... 1926 жылы ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын социалистік негізде қайта құрудағы
басты кедергі -бай деген тұжырымды мақұлдатты. Соның әсерінен Ораз ... ... ... ... ... ... мәселесін бір-ақ көтерді.
Голощекин қанша тырысқанмен жалпы партиялық бағыт - жаңа экономикалық
саясат жағдайымен санасуға тура келіп, ... ... ... ... ... мәселесінің Одақтық шешімдерден 3 жыл бұрын күн ... өзі ... ... ... ... әкелді, өмір
талабынан туған нақты экономикалық мәселелерді жүзеге асыру емес, ... ... сөз ... "жау" ... етек ... Жоғары жақтың алдында
ерекшеленгісі келген Голощекин қазақ ... ... бұзу ... тап ... ... ... ... Сөйтіп, бай мен кедейді
жауластыратын шаралар ... ... Ол ... ... ... ... ... сөзінде былай деді: "...Кедейдің байға қарсы ... ... ... ... Бай мен ... ... ... соғысын біз
қолдаймыз, бірақ кедей осы күреске қашан дайын ... деп ... ... Сөйтіп, ол осылайша бай мен кедейді жауластырып, ауылды кеңестендіру
шараларының басы ... ... жөне ... ... бөлу науканын
бастатты. Онымен қоймай, Голощекин бұл ... ... ... ... ... ... біз ... дейін жүзеге асырамыз. Жер
реформасын өткізгеннен кейін біз тағы шара қолданамыз"/27/.
Иә, шабындықты бөлуден ... ... ... ... ... ... ... бірақ 1926 жылы оны ешкім білген жоқ. Білсе де
білмеген болды. Ел ... ... ... халқы үшін
берекетті іс қолынан ... ... ... ... ... ... Исаев, Жандосов, Нұрмақов, Мырзағалиев, Құлымбетовтар
қолдамады. Қазақстан жағдайының ерекшеліктерін Голощекинте түсіндіре алмай,
"иесі ... ... ... ... ... Қалың ел қазақтың мүддесі
"даңғой" Голощекиннің дегеніне бағындырылды.
1926 жылы бір басталып, 1927 жылы ... ... ... ... жерлерді бөлу қазақ шаруаларын талап-тілегінен туған шара емес еді.
Голощекин "жер реформасы" деп көкке көтерген бұл бөліс ... ... ... қойғаны мәлім. Бірақ жерге жеке меншік жоқ (Қазақстанда жер патша
заманынан бері -мемлекеттік) ... ... ... ... сақталған
жағдайда, оған қоса, отарлық саясат негізінде шұрайлы ... ... ... ... мал ... ... жайылымдық түрімен
айналысатын казақ үшін Бұл шараның басқаша ұйымдастырылуы керек еді.
Алдымен, қазақ жерлерін қайтару ... ... ... жүргізу мәселесі
тұрды. Өйткені, шаруашылықты көтеру жермен байланысты ... ... жылы 30 ... ... "Жер ... 16 бабы жерте әуелі
жертілікті халық орналасуы қажеттігін баса ... орыс ... ... ... ... 1.600 мың ... құнарлы
жерлерді қазақ еңбекшілеріне кері қайтарылған болатын. Қазақ шаруаларын
жерте ... ... ... қойылып, оны 10 жыл ішінде өкімет
тарапынан қаржыландыру жоспарланған. Бастапқыда бұл шара жақсы ... ... жж. ... сом, 1926-27 ж. - 2.737.629 сом қаржы жұмсалған. Осы
жылдары ... ... ... ... ... 480 мың ... 864 мың сомға
өскен.
Қауымдық жер иеленуді жайын, қазақ шаруаларының жерге жеке ... ... ... жер ... үшін қосымша жер бөлінуі тиіс
болды. Революцияға дейінті шаруашылыққа итерілген 37.586 мың ... ... мың ... яғни 1,3 ... қазақтардікі /28/ екендігін ескерсек,
бұл шешудің өзектілігі бірінші ... ... ... 1928дейін тек 26 мың
гектар жердің пайдалануға берілтен /29/. ... ... де осы ... бел ... ... ... ... орналастыру мәселесінің
шешілмеуі реформаларының нәтижелі болуын күмәнді ... ... ... ... шара - ... ... товарлы шаруашылыққа
тән құбылыс, оны қауымдық жері бар көшпелі мал ... таңу ... Мұны ... ... келмеді. Ресей жүріп өткен жолды қалай
болса да қайталау керек болды. Орыс шаруаларының патша заманында-ақ ... маза ... айта ... ол ... ... ... жоқ, ... жер сұрап маза бермеген кімді көрдіңіздер? Байдың малын талап
етушілер де жоқ. Сондықтан, ... бұл ... ... өтуіміз керек"-
дейді.
Сөйтіп, 1917-1924жылдардағы Ресейдегі ... ... ... ... ... ... жер ... әкеп таңды. Н.Верттің мәліметтеріне сүйенсек, олар жақсы ... ... ... ... ... де ... одан
шаруалар жерлерін 2 гектарға ғана ұлғайта алды. Ал жер ... ұсақ ... ... ... ... ... ауқатты шаруашылықтарды азайтты.
Нәтижесінде 1924-1927жылдары астық өндіру 1913 жылға қарағанда 10 процентке
кеміді. 1926 жылы ішкі ... ... сату ... ... ... 2 есе ... /30/. Бұл ... қатерге алынбады. Жер
бөлістерін жүргізу туралы өкімет қабылдаған ... бұл ... ... - бай мен ... жерге таластыру, сөйтіп, ауылдағы тап күресін
жандандыру болатындығын жоғарыда айттық.
Сөйтіп, түптеп келгенде, бұл жартыкеш ... ... ... ... оның ... келімсектерге беру мақсатында ұйымдастырылды.
Оған дәлел, шабындық, ... ... бөлу ... 1927 ... ... ... ... кезектілік "ұлтшылдық" деген
айдармен айыпталын /31/, одан бас ... ... ... ... ... теңестіріліп, қазақтарды жерге орналастыру тоқтап
қалды.
Жалпы бұл бөлістер Голощекиннің байламымен ... ... ... Орталық Атқару Комитегінің шешімін Ресей Федерациясы заң комиссары
"Жер кодексіне "қайшы, заңсыз деп тоқтатып ... ... ... ... ... партия комитеті партиялық органдар арқылы қысым
жасап, заң Комиссариатының рұқсаты бөліс басталып ... ... ... ... (1926 ж.) ең ... бөліске түсетін жердің есебі және ... ... ... ... құрамын анықтау керек болды.
Санақ барысында ... ... ... ... ... ... ... үлкен қиындықтар туғызды. Кедей топтары өте көп
болып шықты.Ресми ... ... ... ... ... 65,6%, ... - ... жетті. Орташа шаруалар біресе
бай тобына, біресе кедей тобына түсіп, жер дұрыс ... ... ... ... ... бойынша: 100 қойы, бірнеше бас ірі
қара малы барлар "бай" ... ... ... ... ... ... жүртізілгендіктен, оның
қорытындыларына сенуте болмайды. Кейбір материалдарда үй саны адам ... ... ... Яғни ... жөніндегі ресми ақпарлар шыңдық емес.
Енді бөлу механизмін қарастырайық. ... ... ... ... ... ... ... бірыңғай болмады,
бұрын бірітіп пайдаланатын шабындықтар бір-бірінен қашық орналасты немесе
шабындық жер көлемі өте аз болды. ... ... жан ... ... ... Семейде - 0,12-0,52десятинаға дейін, ... ... ... ... аз жерлерден алатын шөптің шаруашылық шөптің
шаруашылық үшін рөлі болмады. Мысалы, Гурьев, ... ... ... ... ... жөне егістік бөлісін жүргізудің экономикалық
тиімділігі болмады. Әсіресе Теңіз ауданында (Гурьев облысы) жүртізілген ... ... ... ... ... аяқталды.
Басқасын былай қойғанда, бөлу техникасының жоқтығы таңдаңдырады, жер
өлшейтін құралдың орнына шөмеле, мая секілді шөп ... ... ... бұл ... ... тарапынан аса қолдау таппады.
Өкімет ақпарларында көрсеткендей, Сырдария, Әулие-Ата, Семей, Ақмола, Орал
губернияларында ... ... ... "Қосшы" ұйымы бұл ... ... ... ... ауыл "үштіктері" жүргізді, оған
болыстық өкіл, партия ... және ... ... өкілдері кірді. Ал Кеңес
өкіметі өкілдері, ауыл ... бұл ... сырт ... ... ... кедей мен байды жерге таластыру мақсаты жүзеге
аспады, ... тап ... ... ... ... Түркістанда
кедейлер өздеріне берілтен жерлерден бас ... ... ... ... ... жойып, жерлерді қайтарып берді. Жер бөлісі дұрыс
ұйымдастырылмағандыктан көптеген ... ... жер ... ... бола тұрса да, Өлкелік партия комитеті бөлісті ... жер ... ... ретінде қабылдады. Ресми ақпарлар бойынша ... ... 1250 мың ... ... ... оның ... -
кедейлерге, 29,8-31,7% -°орташаға, 8,6-9% - байларға берілді /32/, яғни
бөліске түскен жерлер көлемі - 2.610 мың га. Бұл 700 ... аса ... үшін өте аз жер. Орта ... ... үй басына 3,5-4
гектар мал шаруашылығы үшін аз мөлшер, оның ... ... ... ... жан ... шаққандағы егіс көлемі 0,4-0,5 гектардан
келеді. Орыс шаруашылықтарында егістік жер ... ... ... кем ... назарға алсақ, жер бөлісінің шаруашлық үшін
тиімсіздігі көрінеді.
Сайын ... ... ... ... Оның қателіктерін былай
қойғанда, өткізілу мерзімі де өте қеш болғанын атап көрсетуіміз қажет.
Кеңес өкіметінің әділетті қоғам ... ... ... ... ... ... қазақ шаруашылығын өркендетудің альтернативті
жолдарын ұсынған қайраткерлер пікірлеріне ешкім құлақ аспады. ... ... ... Шонанұлы 1923 жылы жазылған "Болашақта казақ
жерге қалай орналасу керек" деген ... ... ... де, ... да ... жолдары мен әдістерін көрсете ... елі ... ... - мал, олай болса, шаруашылықты түзеу
-малдан басталуы тиіс....әуелі тұқымын жақсартам деуден, ... ... ... сырттан келген жақсы тұқым өліп қалады, қаржы ... ... ... ... жұмсалуы тиіс" екендігін жазған. Яғни оның қазақ
шаруашылығын көтеру мәселесі ... ... ... ... ... ... "шаруаның түзеліп не бүзылуы қоныстандырудың дұрыс, не бұрыс
болып шығуына байлаулы екені есімізде ... ... ... ... жағдай басқаша болар ма еді деген ой туады. Сөйтіп, Голощекин
ұйымдастырған жер ... ... өзі аз ... ... ... одан әрі жүргізіліп, қазаққа тиесілі жердің көбі қайтадан
саудаға ... және ... ... ... аудандарында берілегін жер
мөлшерлері қысқартылып, ... жер ... ... және көшіп келушілер
үшін берілуі тиіс болды. 1928-1929 жылдары жерге орналастырудың селоаралық
түрінің көлемі 12 мың ... ... Бұл ... 1925 ... ... ... келіп, рұқсат ала алмай жүрген европалықтар орналастырылды. Тек
1925 жылдың өзінде Жегісу губерниясына ... ... ... ... ... ... адам ... Бұдан шығатын қорытынды: жер бөлісу
нәтижесінде азғана жер қазақ шаруасын ... ... ... ... сөз, ... ... ... орналастыру да қыруар
қаржыны қажет ... ме? ... да ... Қазақстан бюджеті кімге жетеді?
Солай болды да. ... ... ... жерді тиімді пайдалануына
жағдайлар жасалмады. Малы аз немесе малы жерді калай ... ... ... мал ... немесе құрал- алуға несие-қаржы берілмесе? Керісінше, малы
бар ауқатты ... ... енді бар ... ... мәжбүр болды. Мал өз
құнынан әлдеқайда төмен бағаға сатылып, тиімсіз ... ... ... әкеп ... ... ... жерден айыру
Қазақстан мал ... ... ... керісінше, экономиканың
құлдырауына алғы шарт жасады. Ал ... ... ... ... ... ... қаржыландырған жағдайда) 2-3 жыл уақыт керек.
Сөйтіп, бұл шара ... ... ... "бір ... ... екі ... болып шықты. 1929-1930 жылдарда мал басының кемуі оған дәлел болады.
Қазақ ауылнан кеңестендірудің басы ... ... және ... ... ... еш қаражат бөлінбеді. Ол ... ... бірі ... ... ... ... деп көрсетті:
Өзбекстандағы жер ... 30-40 млн сом ақша ... ... кем емес ... және егістік жерлерді бөлуді жылма-жыл
бір тиын алмай жүргізіп отыр. Алайда жер бору _ ауыл ... ... мен ... да шаруашылық шаралармен ұштастырылмай, алынған жерлер
игерілмей отыр. Жер реформасы еш нәтиже бермеді".Қазақстан ... ... ... ... ... Енді ... фактілерге жүгінейік.
Кесте №4. 1926-1930 жж. ауыл шаруашылығын жергілікті бюджеттен
қаржыландырудың үлес салмағы ... ... |1926/27 |1927/28 |1928/29 |1929/30 |1930ж. |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... ... |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 |100,0 ... шаруашылығын |19,1 |18,8 |27,5 |27,7 |16,9 ... | | | | | ... ... |5,6 |6,0 |14,7 |12,2 |7,3 ... | | | | | ... ... ... деңгейі жер бөлістері өткізілген
жылдары шығыстың 5,6-6,0%-ін қамтыса, 1928/29 ... егін ... ... ... ... ... ... кейінгі жылдары күрт төмендеген. Ауыл ... ... - ... шаруашылық қаржысынан 2-3 есе кем болған.
Қазақстан ауыл шаруашылығын ... 1923 ... ... ... ... ... ауыл ... банкісі арқылы да жүзеге асты. Бұл
банктің 1924/25-1927/28жылдар аралығында ауыл шаруашылығына берген қарызы
төмендегідей:
1924-25 ж. - 6.455,8 мың ... ж. - 7480,8 мың ... ж. - 8.231,4 мың ... ж. - 11.498.5 мың ... жағынан қаржы жылма-жыл өсіп отырған сияқты, алайда, бұл берілген
қаржылар ... ауыл ... ... өтей ... ... Бір ... аса шаруашылықтар үшін 1926-27жылғы берілген қарыз
8,231400 мың сом, сонда бір шаруашылыққа ... 8 ... ... Қазақ ауыл шаруашылығы банкісінің шаруашылықтарды қарызбен ... де аз ... 1924-25 жылы ... ... ... шаруашылықтардың
5% құрап, несие алған 1 шаруашылық қарызы - 54 сом 22тиын, 1925-1926жылы ... ... - 80сом ... ... /71/. ... ... ... түрі мен мерзімі қазақтың көшпелі шаруашылықтары үшін қолайсыз,
қысқа мерзімте берілтен.
1923/24 жылы ... ... ... ... ... 88,1 процентін,
1927/28 жылы - 63,7 процентін қамтыған.
Мысалы: ат-көлік алуға берілегін қарыздың мерзімі - 11 ай; ірі ... - 9 ай; ұсақ ... - 3 ай; ... ... ... - 1 ... шарттар көшпелі және жартылай көшпелі қазақ шаруашылықтары үшін
тиімсіз болды. Қаржының жоғарғы жақтан Қазақстанға келуіне 10 ... ... одан ... ... алушыға дейін 105 күндей уақыт кетеді екен. Сөйтіп,
қарыздың орташа жүру жолы 114 күн, яғни 4 ... ... ... ... қарызының жүру жолы 135,6 күн, қарыз 7,3%-ін
қамтыса, ат-көлік қарызының жүру жолы - 79,2 ... ... ірі ... ... жүру жолы - күн ... ол ... мерзімінің 23,5%-ін
қамтиды екен. Ал көшпелі және ... ... ... ... Алматы және Семей филиалдарында қарыздың жету мерзімі - 153,9-
177,6 күн болды. Сонда бір ... 9-11 айға ... ... ... 4-5ай ... одан қандай пайда болады? Сөйтіп, карыз шаруашылықты
көтеруге, оның товарлылығын арттыруға ықпал ете ... ... мал ... үшін ұзақ ... ... беру ... Қалыптасқан
қарыз беру жүйесі тек егін шаруашылығына ... ... мына ... ... жж. ... ... ... берілді |
| ... ... |Мал ... ... |3.676 мың сом |1.766 мың сом ... |2.782 мың сом |2.941 мың сом ... /27 |1.944 мың сом |2.666 мың сом ... |8.623,7 мың сом |2.598 мың сом ... ... ... ... ... деңгейі 1925-26 жылмен тоқтап
қалғанын көріп отырмыз. Ал 1927-28 жылы қарыздың өсуі тек егін ... ... ... ... ... ... ... да
/11.498,5 мың сом/ мал шаруашылығына берілген қарыз 1925-26 жылғы деңгейден
343 мың сомға азайған. Өйткені 1928 ... ... егін ... ерекше
көңіл бөлінді. Осы жылы мемлекет тарапынан берілтен қарыздың күрт өсуі де
осыған ... Оған ... ... ... калыптасқан астық
дағдарысы мен қазақ шаруашылықтарын коллективтендірудің ... ... ... ... жер ... кейін жыл өтпей қоғамдастыру мәселесінің
көтерілуі - жаңа ... ... ... ... ... Мұндай перспективаны алдын-ала білтенде шабындық,
егістік жаңа жайылымдарды бөлудің ... де жоқ еді. ... ... қойылып отырған жағдайда, әуелі ... ... ... ... ... тарапынан
қаржыландырып, уақыты келгенде, сол қауымдық ... ... ... ... ... ... зардаптары зор
көлемде болмас еді. Ал бүкіл ... ... ... ... ... ... ... үшін қауітпі емес еді. Алайда өкімет байларға қарсы
ниеттен танбады. ... ... ... ... ... ... деп, ... жер көлемі негізінде шаруашылықты құруға бағыт
берді. Бірақ мемлекеттен нақты шаруашылық ... ... ... ... мен ... өз ... көтере алмады. Оған салыктың
қысымдар мен көтеріңкі өнім ... ... ... әсері зор
болды. Осыны алдын-ала болжаған білікті қайраткерлер ... ... ... мемлекеттік жоспарлау комитетінің ... ... ... ... ... ... да бәрі-бір кедейліктен
құтыла алмайсың, ұжымдастыруда бай ... ... ... ... ... ... ... бейбіт түрде көшіру керек" /35/ ... өмір ... ... ұсыныс еді. Оны 1930-31 жылдары жүргізілген
жедел отырықшыландыру мен коллективтендіру дәлелдеп берді. Олай болса, ... ... жоқ ... ... ... ... жерге айналдырып,
қазақ шаруаларын мал шаруашылығы негізінде коллективтендірудің төменті
формалары - мал серіктестеріне ... ... ... ... еді. 1928 ... ... қалыптасқан салық жүйесі кедей, орташа және бай
шаруашылықтар арасындағы теңсіздікті ... ... ... бір ... ... еді де, ... ... берілген қаржы шаруашылықтың
товарлылығын арттырып, ... ... ... ауыл ... ... ... қолайлы түріне айналар еді. ... ... ... мен ... ... ... мүмкін еді. Алайда, Кеңес өкіметі шаруашылықты қайта құрудың
зорлықшыл жолдарын ... ... ... теңсіздікті жоюдың ұлы
мақсаттары әділетсіз шаралар арқылы ... ... ... ... ... ... кезіндегі салық пен әлеуметтік-
экономикалық жағдай.
Жаңа экономикалық ... ... ... дамытып, жеке
ынталандыру, ... ... мен ... ... ... табысқа алданған өкімет социалистік құрылысты Ленин
жоспарлағандай ұзақ мерзімге емес, тез ... ... ... ... жедел индустрияландыруға кірісті. Өйткені экономикадағы рыноктық
қатынастардың дамуы мен меншіктің көптүрлігіне мемлекеттің түрі ... ... ... ... жаңа ... саясат Кеңес
өкіметінің түпкі мақсаттарымен -үйлеспеді. Ең басты кедергі - ... ... ... ... жою ... ... асқан
индустрияландыруды қаржыландыру - халықаралық ... ... тек ішкі ... ғана ... Ауыл шаруашылығы мен
өнеркәсіп арасында калыптасқан салыстырмалы тепе-теңдік индустрияландырудың
карқынын жеделдетуге байланысты бұзылып, ауыл ... қиын ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің
бағасының төмендеуі - мемлекеттің азық-түлік дайындау қызметіне ... Оның ... ... ... 1927 ... жаз ... байқалып,
шаруалар дайындау бағасының төмендеуіне байланысты астық тапсырудан бас
тартты.Ең бастысы-дайындау дағдарысы ... ... ... ... ... туындады. Егер Ресейде 1926/27 жылы 438 «млн. ... ... ... ... шықканына қарамастан 927/28жылы 300 ... /36/ ... ... шетке шығару түгілі, қалаларды нанмен
жабдықтау ... ... ... да ... жағдай қайталанып,
1927/28 жылы 25.086 мың пұт астық дайындалды, ал 1926/27 жылы оның ... мың /37/ ... ... ... өте ... ... көруте
болады.
Сталин бастаған партия басшылығы бұл дағдарысты "шаруалар бүлігі"
деп, ... ... ... ... ... ... ... тудырған объективті себептердің болғанын ... бұл ... пен ауыл ... ... ... тапшылығынан, жедел индустрияландыру нәтиже бермей, арзан
товар шығару мүмкіндігі қалыптаспаған ... ... ... ... ауыл ... қажетті құрал-сайман,техниканың
ескеруі мен жетіспеуіне ... тез ... ... ... ... кәсібіне мемлекеттің мүлде көңіл бөлмеуі де әсер етті.
Өнеркәсіптің тоқырауы кезінде қолөнер өндірісін ... ... ... ... роль атқарар еді. Керісінше, 1926жылдан бастап қолөнер
кәсібіне салық көбейтіліп, оның ... ... ... ... ... түсетін кірісінің 35%-і шаруашылық кірісіне қосылып, ... ... /38/. ... ... ... ... ... кедей
шаруалардың салықтан босатылуы да оларды салық төлеу үшін өнімдерін сатудан
босатып, өнім дайындаудың белгілі бір көлемін азайтуға ... ... ... ... 35%-і, ... 37,0% ... босатылғаны
белгілі.
Алайда, Кеңес өкіметі бұл ... ... ... ... ... азамат соғысы жылдарында "сыннан" өткен оңай ... ... ... ... ... ... ... алу үшін астықты экспорттау жоспарын орындау жолында төтенше шаралар
басталды. Сталин бастаған мемлекет, партия ... ... ... астық дайындау жұмыстарына жіберілді. 1928 жылдың ... ... ... ... кең жол ... Бұл жаңа
экономикалық саясаттың дағдарысының басы болды.
1928 жылы ... ... ... ... ... ... аймақтарға іс-сапарға жіберіліп, астық және ет дайындау, ... ... ... ... ... ... ... хатшысы Ф.Голощекин Қазақстанның 5
солтүстік губерниясын ... ауыл ... ... ... мен ... ... жол берілген асыра сілтеулерте мұрындық болды. Ақмола,
Ақтөбе, Қостанайда астық ... ... ... ... қайта
қаралып, ішкі губерниялық ішіп-жеу мақсаттарына пайдаланатын астық қорын,
тұқым қорларын күрт азайтуға бағыт берілді. ... ... ... мақсаттарға жұмсалатын астық 23263 мың пұттан 19000 мың пұтка ... ... ... 7 ... ... 12 ... пұтқа дейін
жоғарылатады. Шаруаларға салынатын салық ... де ... ... ... ... ... 29желтоқсанында Қазақ АКСР Халық
Комиссарлар Кеңесінің жабық мәжілісінде кабылданған Астық ... ... ... ... мен ... ... ... мақсатында
салықтар мен төлемдердің қарыздардың толық төленуі кажет" деп көрсетті.
Каржы комиссариаты, Қазақ ауыл ... ... мен ... да ... ... ... 1928 ... 7 қаңтарындағы "Астық дайындаудың
барысы туралы" каулысы шешімдерне сөйкес төмендегі ... ... ... ... ... дайындауды жеделдету және ақша түсіру мақсатында салыктың
барлық түрлері: ауыл шаруашылығы салығы, ... ... ... салық
(самообложение) т.б. несие мемлекеттік қамсыздандыру, серіктестіктердің пай
төлемдерін тез ... ... алу ... ... кей ... күш ... Астықты аудандарға дайындау кезеңі біткенше ешқандай ақша
жібермеу, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... таратып, ақшаны жинақ
кассаларынан өткізу;
Өзіне-өзі салық салуды күшейту;
-Өнеркәсіп товарларының 80%-ін ауыл-селоға жіберу;
Астықты мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және кооперативтік ... ... ... ... ... 7 ... Өлкелік партия комитетінің бюро мәжілісінде
сөйлеген сөзінде Голощекин мұндай шаралардың қазақ ... ... ... ... бұл ... оны (байды.) да қамтуы қажеттігін
баса көрсетті. Байды әлсірету 2 бағытта:
1) Өзіне-өзі салық салуды көбейту;
2) Жоғары ... ... ... сатып алуға кедергі қою ... ... ... ... жоғары деңгейі мен өзіне- өзі салық салуды көбейту
- ет дайындаудың мөлшерін көбейтуге ... етуі тиіс ... 1928 жылы ... науқанындағы бұл нұсқауларды басшылыққа алған жергілікті органдар
астық дайындау науқанында заңсыздыққа жол беріп, төтенше шараларды ... ... ... орындату мақсатында 1928жылдың ақпан айынан
бастап базарлар ... ... ақша ... ... Осындай
жағдайда шаруа салықтық төлемдер қарызынан құтылу үшін ... ... ... ... ... ... Бірақ шаруалар тапсырған астық
көлемі өкіметті қанағаттандырмады, сөйтіп, салық алудың ... ... ... ... ... шаруалардың астық қамбалары тінтіліп,
ішіп- жеуден артық астықты ... ... ... астық екпейтін
шаруашылықтарға астық тапсыру міндеттемесі беріліп, олар 1 пұтын 4 сомнан
базардан ... ... ... ... 45 ... өткізген. Осындай
міндеттеме астық өсірмейтін ... ... да ... олар ... ... мәжбүр болған. 1927 жылдың желтоқсанында ... ... 1 пұт ... ... 1 сом 55 тиын деп белгілесе, Қазақстанда
мемлекеттің сатып алу бағасы 1 центнер бидайға 7 сом 14 ... Ал 1 ... ... ... 1927/28 ... Орал ... 2,50 сомнан
-4,70 сомға дейін көтерілді, яғни мемлекеттік бағадан 3 есе артық. Мұндай
жағдайда шаруалардың ... ... ... ... ... әбден
түсінікті.
Астық дайындаушылар "салық объектілерін жасырып отыр" деген сылтаумен
тінту шараларын ... ... ... ... ... ... тапсырып,
шаруаларға сот шешімімен айып-пұл салған.
Семей губерниясында егіс алқаптарын жасыру деңгейі 48% деп, ... ... ... ... ... 62 бабы (салық
объектісін жасыру), 104 бабына сәйкес (саудагерлікпен ... ... ... ... ... ... мына ... көрсетуте
болады. 482 сом кірісі бар шаруашылықтардан жалпы саны 494 сом 42 ... ... ... ... шаруадан 681 сом жылдық кірістен 507 сом ... ... ... ол ауыл ... ... 71 сом 70 ... 2 мәрте
төлеп, оның үстіне 154 сом айып ... ... ... 28 сом төлеп,
қатаң сот шешімімен тағы 66 сом 35 тиын төлеген. Жалпы, орыс ... бұл ... 5 есе ... ... олар ... жылы 60 сом салық
төлесе, науқан ... 300 ... ... оған 1928 жылы 28 ... ... жеке ... салу ... кулак шаруашылықтарының белгілерін
анықтаған нұскау /40/ әсер етті.
Салықтың шаруашылық кірісіне салынатын ... түрі ... ... ... ... ... артық 1 десятина үшін кіріс 200-300 сомға
өсіп отырған, бұл кейін ... егіс ... ... ... ... ... өнімді арпыруға емес, шаруашылықты тоздыруға қызмет ... ... мен ... қызметкерлері айын-пүл салуға |ьщталы болды,
өйткені салынған ... 50%-і ... ... ... ... жағдайда шаруашылықтардың кірісін ойдан шығарылып, салық салу
объектілері әдейі көбейтіп көрсетілді.
Бұл заңсыздықтар тек ... ... ... ... ... ... алды. Салық саясатындағы әдейі бұрмалау, әдістері
Жегісу, Ақтөбе, Орал, Сырдария губернияларында да көлемде ... ... ... ... жүргізілген науқан барысында Сырдария
губерниясының Корнак болысындағы салық мөлшері өте жоғары ... ... кері әсер ... ... барысында мал басы артық көрсетіліп,
жүттан қырылған малға да салық салынды. Сонымен катар, ... ... ... түрі ... да ... Ал жеке ... салудағы басты
көрсеткіш еңбексіз пайда немесе қанауға негізделген кіріс болуы шарт ... ... ... ... ... семіз малы, жақсы
өңделген жері бар шаруашылықтарға ... ... ... ... ... Комиссариаты Казақстанда жеке салық төлейтін шаруашылықтар
саны - 13831, барлық шаруашылықтардың 2% деп ... ... ... ... ... ... 4 7% құрап бүкіл ауданға тиесілі салықтың
63% орындаған, Балқаш ауданында жеке салық төлеушілер барлық ... ... ... 48% ... Бұл фактілерден біз салық ауыртпалығының
негізінен орташа шаруаға түскенін көреміз.
1928 жынғы 21ақпанда 23226/2 ... ... ... ... ... ... Қазақстан бойынша салық саясатына ауыл-село
тұрғындарының көзқарасы баяндалып, онда ... ... ... ... ... да тиіп отырғаны жазылған. Көкшетау, Атбасар, Павлодар
уездеріндегі шаруалардың салықтан қорқып, егістік ... ... ... дайындау науқанындағы жүргізілген өрескел әрекеттер көп ұзамай
қазақ шаруашылықтарына да ... Орыс ... ... ... ... ... губерниясында "байларға шабуыл" ұранымен ... ... ... ... ... ... ... есепке алып,
Голощекиннің "Кіші Октябрін" одан әрі жалғастырды. Оның ... ... ... ... ... өкімет қаулысынан 6-7 ай бұрын кәмпескелеу
басталды. Кейін Беккер бұл шараның дүрыстығын дөлелдеп бақты: "... Біз ... ... ... Неге ... ... — жартылай
феодалы Ақпаев пен Баянауыл феодалы — ... ... ... дейді.
Орыс шаруаларына қолданылған "салық ... ... ... ... қазақ малшыларына да таңылып, өте көтеріңкі салық салынды.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... оның төлеу мерзімі 1 күннен 3 күнге дейін белгіленді. ... ... ... дүние-мүлкі тәркіленді.
Өзіне-өзі салық салуды төлемегені үшін айып салудың өзі еді, өйткені,
Орталық Атқару Комитетінің "Өзіне өзі салу туралы" ... 21 ... ... ... ... ... қарамастан Семей губерниясының
41учаскелік халық соты өзіне салықты төлемегені үшін 1703 сомға айып салса,
44 учаске соты 11070 сомға айып ... ... ... ... 53845 ... ... тексеру барысында анықталғандай, партия және салық органдары
тарапынан ... ... ... жол ... Павлодар уезінде
32 учаске халық соты шаруашылықты төлемдері бойынша қарызы барлардың тізімі
беріліп, мөлшері 25 тиыннан 5 сом ... ... ... ... мұны ... ... алуға ұсыныс берген соттар партиялық жазаға
тартылған. Салықты уақытында төлеметені үшін ... ... 60 ... ... ісі тартылғандар саны 4419 болса, 62 бабы бойынша, яғни ... ... ... ... ... - 3826 адамға, айыптың
көлемі 200 мыңнан 300 мың ... ... Бұл ... ... Сотының Қазақ
бөлімшесі төрағасы Бекбатыровтың анықтамасында көрсетілтен цифрлар, ал
Орталықтан келген тексеру комиссиясы мұны ... ... ... ... көрсеткенмен, комиссия басшысы А.Киселев Семейдегі заңсыздықтарды
талқылауға арналған Өлкелік партия комитетінің бюро ... ... ... саны ... көп ... ... ... орыс селоларында астық ... ... ... ... ... ... ... өзі салық
салудағы "белсенділікпен" ұштасты. Бұл ... ... ... үшін ең ... - ... ... ... айларында) жүргізіліп, елдің тоз-тозын
шығарды. Базары жоқ, товар-ақша қатынастары әлі де дами ... ... ... ақшалай талап етілуінің өзі барып тұрған ойран
болды.Қыста мал-мүлкін құнының 1/3, тіпті ... ... ... ... ... ... 3-4 ... өскенін елестетуге болады. Зайсанда ... 300 мың ... ... ... сонда әрбіріне 6 мың сомнан
келеді, бұл - толық күйзеліске ... ... сөз. ... ... ... ... 75% тен ... шарт болса да, губерниядаа оның
көлемі 2-3 есе ... ... мен ... уездеріндегі бұл салық өте
қатытездікпен алынған.
Төлем мерзімдері 1 күннен 3 күнге созылып, мал ... өте ... ... ... жоқ ... ... баспанасын (киіз үйлерін) сатуға мәжбүр
болып, қаңғырып кеткен. Шаған, Шағыз болыстарында салық агенттері 328 киіз
үйді арзан ... ... ... ... ... ... үшін сатылған үй -
мүліктің көбін Карқаралы уезінің Абралы, Қотанбалық, Бауыр болыстарында
Коммунистер, ... ... мен ... кеңес қызметкерлері, олардың
туысқандары су тегінге сатып алған. Бауыр болысында атқару ... ... Ш. ... ... ... 76сом ... өзі ... үшін
киіз үйін, 15 қойын, 1 биесін ... ... ... қазынаға өткізбеген.
Оның туысқандары амалсыз сорлаған ... ... - 15 сом, ... - ... киіз үйді - ... 20-30 ... ... өзі салық салудағы ... ... ... ... ... болысының 1 мұғалімі де
халықтан мектеп салу үшін ... ... ... аз күнде 302 ірі мал, 66 сом
жинаған, кейбір орташалардан 15 ... ... ... /41/. ... ... ... айларында салықтық төлемдер ... ... ... айынан бастап, тәркілеу басталды. Тәркілеу ... ... ... тиіс еді. Алайда, бұл жұмыстар жүргізілмей, былтырғы
1927/28 жылғы есеп бойынша төркілеу басталды, тіпті осының ... ... ... үшін ... малдың саны да есептен ... ... ... мал саны сот ... ... ... ... жағдайда мал санын толтыру үшін өзгелердің малы ... ... Кент ... ... және ... көмпескелеуге
түскен малының саны 569 жылқы, 176 сиыр, 17 түйе, 1702 қой делінсе, қолдағы
мал - 164 ... 16 ... 6 ... 564 қой ... ... ... (Адшаев, Чукубасов), алған. Мұнымен қоймай, салықты көбейту
мақсатында ... ... ... ағайынды адамдардың малын қосып
көбейту нәтижесінде, бай тобына ... ... ... ... ... ... 15-30, ... 40 адамның мал-мүлкі
біріктіріліп, кәмпескеленген.
Бұл асыра сілтеулер қазақ шаруашылықтарын күйзеліске ... ... 31 ... ... ... бір тобы ... атына жергілікті
өкіметтің астық жинау және өзіне-өзі салық салу ... ... ... телеграмма жіберді. Оның мазмұнына назар аударайық.
Москва БК(б)П Орталық Комитетіне
Сталинге
Семейден, 1928 жыл 28 шілде
Семей губерниясында ... ... өзі ... салу ... ... бастамасын дұрыс жүргізу орнына құлақ естімес заңсыздықтарға жол
берілді. Ақыр аяғында бұл малды аудандарды толық экономикалық күйзеліс ... әкеп ... ... малдың жұтқа ұшырауына қарамастан
жергілікті өкімет еңбекші халықтың тіршілігінің ... ... ... ... ... ... ісек - 2 сом, сиыр - 15 сом, ... - ... киіз үй - 50-100 ... ... ... өзіне өзі салық салудың ұлы
идеясының партия директиваларын ... ... ... ... біз
қайыршылыққа ұшырадық. Бұл құблыстармен қатар "малды жасырды" деген айыппен
соттау процестері басталды. Жергілікті органдар ... ... ... ... 62, 169 ... ... ... айып тақты. Халық
соттары малды ... ... ... ... ... ... кассациялық
арыздарымыз қабылданбады. Үкімдер жедел орындалып, малдарымыз тартып
алынды. Қазір ... ... қиын ... ... ... ... жойылды, шаруашылық күйзеліске ұшырады, оны жүргізу қажеттігі
жоғалды.
Жергілікті органдардың әрекеттері ... ... ... ... Өйткені, байтақ малды өңір, үлкен өндіріс базасы тақыршаққа
айналуда.
Төменгі сот ... ... ... ... ... ... ... сот органдары тарапынан кедергі қойылмай отыр.
Заңсыз үкімдерді тоқтатып, кінәлілерді жауапкершілікке тартатын орталықтан
беделді ... ... ... ... Шынғожин, Нұрақов Бұрақанов, Аманбаев, Қосыбеков т.б.
Барлығы 28 кісі қол қойған.
Осы ... ... ... ... ... ... мен Орталық Атқару
Комитетінен А.Киселев бастаған комиссия келіп, тексеру ... беті ... 1928 ... 9 ... Өлкелік партия
Комитетінің бюро мәжілісінде Семей губерниясында астық дайындау және салық
жинау науқанында жүргізілген ... ... ... Бюро ... ... ... заңсыздықтардың сорақылығы соншалық,
комиссия басшысы Киселевтің өзін шошындырғанын ... ... ... ... ... ... келіп, төмендегі
басты тұжырымдарды жасайды:
1. Өзіне өзі салық салу және салықтық ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін төтенше органдар - үштіктер
мен бестіктер" құрылып, көмпескелеу жүргізілген. Олар ... ... ... ... ... ... ... ерекше құқықтар
беріліп, атқару комитеттерін, ауылдық ... ... ... жұмыстан босатқан.
2. Семей губерниялық партия және кеңес органдары шарашылықты дамыту
болашағына көңіл бөлмей, ведомстволық шеңберден шыға ... ... ... ... ұшыратқан.
2. Зорлық-зомбылық және заңсыздықтар Кеңес өкіметі мен партияның беделіне
нұқсан келтірген. Рұқсатсыз кәмпескелеу, заңсыз сальіқ қысымдары ... ... ... мәжбүр еткен. Зайсаннан 22 мың бас ірі ... 400 ... ... ... ... ... ахуалға әсер
еткен.
Ең басты тұжырым - "осы заңсыздықпен кәмпескелеу шаралары губерниялық
партия ... ... ... ... ... партия комитеті бүған еш
қатысы жоқ, ол тек ... ... және жою ... кеш
кіріскен" деген пікір. Бұл қате пікірді Киселевтің Голощекинді ... ... ... ... ... Оған бюро ... ... да,
Бекбатыровтың түсініктемесі және ақпары, Семей ... ... ... ... ... ... жазған түсініктеме хаттары дәлел бола
алады. ... бюро ... ... ... еш ... жоқтығын,
оның тек "семейлік құбылыс" екенін дәлелдеп бақты. Губком хатшысы Беккер
"елден ерек ... ... ... ... ... ... ... бар кінәні Беккерге аударды.Расында, өкімет қарары қабылданбас бұрын
заңсыз ... тек ... ... ... ... асты.
Өйткені, 1928 асылы 7 ақпандағы қазақ байларына ... ... ... ... ... салу ... ... келтірдік. Екіншіден, салық
төлемдерін жинау мен астық дайындау барысы туралы әрбір 5 күн ... ... ... беру жағдайында Голощекиннің Семейдегі кәмпескеленуді
білмеуі мүмкін емес. Осы ... ... еш ... болмағанын Беккер
БК(б)П Орталық Комитетінің хатшысы Косиорға жазған хатында ... ... не ... ... ... ... ... басшысы А.Киселев Семейдегі қателіктер жөнінде Москваның анағұрлым
ерте, мамыр айында ... ... айта ... ... ... ... ... іс-сапарға жіберді, оның хабарламасы Орталық Комитет пен
Орталық Атқару Комитетінің фракциясында тыңдалғаннан кейін осы ... ... ... ... Яғни ... келтірілген Семейге
жіберілтен телетрамманың жазылуы °сьі уак^ттка сай ... ... ... ... Голощекин Жоғарғы соттың Казақ бөлімшесі ... ... ... ... ... ... Бекбатыровтың
маусым айының басында ... орын ... ... ... және ... ... қателіктерді тоқтату туралы бұйрықтар
бергеніне қарамастан, Беккер оны орындаудан бас тартады.
Осыған ... ... ... ... Комитеті және Одақтық Заң
Халық Комиссариатын хабардар етеді. Сөйтіп, РКФСР жоғарғы Соты Прокуроры
Швердиннің кәмпескелеуді тоқтату туралы шешімі ... Бұл ... ... ... ... Комитет хатшысы Коссиорға Швердиннің өз шешімін
кері қайтарып алуына көмектесуін сұрап, хат ... ... ... ... ... ... науқанына жіберілуіне байланысты оның кәмпескелеуді
заңсыз деп тапқан бұйрықтары ... ... ... ... орындамай отырған губком хатшысы Беккер кімге сүйеніп отыр?
Әрине, Голощекинге. Ол ... ... ... ... ... ... ... партия комитетіне жазған түсініктемесінде
былай дейді: "... Семей губерниясындағы тәркілеу ... ... ... ... жүргізілгендігінен өлкелік комитет хабардар болды.
Тәркілеу мәселесі өлкелік комитетте ... ... ... ... ... ... ... 8 маусымда Павлодар уезін аралап
жүргенде Беккермен телефон арқылы сөйлескен сөздерінің мазмұнын келтіреді,
онда ... ... ... ... Комитет хатшысы Косиордың қолдап
отырғанын айтады. 9 май күні расында да жергілікті прокуратура ... ... ... (кәмпескелеулерді тоқтату туралы.-) қайтып
алғандығы туралы телеграмма, ал Павлодар окружкомы ... қол ... ... кайтып алды" деген мазмұндағы телеграмма алғанын
жазады.
Қазақ ауқаттыларын ... ... ... ... ... ... ... фактілермен көрсетеді:
"... Маусымда жергілікті жерлер әділет ХК ... ... ... ... ... ... ... 169 бабының 2 бөлімі ... ... ... ... яғни ... 62 статья бойынша ... ... ... ... конфискацияға ұшырады деген қорытынды
шығарды. Сөйтіп, бүған ... ... ... ... ... ... кейіннен сынаған Семей губерниясысының партия
органдарының сот ... ... ... ... де ... ... болады.
Бекбатыров 1928 жылы 8 маусымда Беккердің телефон арқылы сөйлескен
сөзін келтіреді: "Сот байдың ықпалын анықтауға ... ... ... ... ... біз заң ... емес, Революциялық сана-сезімді басшылыкқа
алдық. Сондықтан кейбір заңсыздықтар болуы мүмкін, бірақ біз еш ... ... ... Семейдеті бассыздықтардан
хабардар ғана болып қоймай, соның нұсқауымен ... ... ... ... ... шешім қабылдамағанын, ал кейін Москвадан
екінші рет келген Комиссия алдында бас ... бар ... ... туралы қорытынды жасауға болады. Бұл өрескел заң бұзушылықтарды
Голощекиннің қазақ байына қарсы ... ... ... ... деп ... керек. "Семей сабақтары" қазақ ... ... ... сабақ болды."Жалбақай ақымақ жауыңнан күшті" деп,
Нұрмақовайтқандай Беккер сияқтылар ... жаза ... ... хал-ахуал
жақсармады.
Комиссия қорытындылары бойынша 1928 жылы 9 қыркүйекте қабылданған бюро
шешімдерінде заңсыз ... жою, ... ... ... заңсыз салынған айын-пұл мен кәмпескеленген мал-мүлкін ... ... ... асуы ... ... ... 1-мамырға дейін
белгіленгенімен әркімнің қолында есепсіз шашылған халық игілігін ... ... ... ... Ресми ақпарларда ... ... тек 50% ... ... қалғандары талан-таражға
салынды, шығындарды қайтарып беру- колхоздарды тарату деген сөз, яғни бұл
шараға бармайтынын бюро ... ... ... ... ... Семей қателіктері ... ашық ... ... ... жою ... ... ... Сөйтіп, Голощекин сияқтылардың "жалаң белсенділігі"
сорлаған халықты одан әрі ... ... ... құбылыс" деп
сендіргенмен, осындай заңсыздықтар басқа аймақтарда да кең өріс ... ... ... ... Орал облыстарында РКФСР Қылмыстық
кодексінің 107 бабы бойынша астықты тұрмыс ... ... ... ... конфискацияланды.
Мүндай жағдайлар аталмыш бюро мәжілісінде Ноготовичтің сөзінде /116/
айтылды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... туындаған саяси экономикалық жағдай туралы
1928 жылдың 1 ... ... ... ... ... "Ақтөбе
губерниялық атқару комитетінің уәкілі ... ... ... мен ... шақырып алып, 100-150 сомға дейін шаруалар ... ... ... бас тартқандарды сотқа жіберген. Темір
уезі Қалмаққырған болысында Тағанбергенов деген уәкіл №12 ауыл ... ... ақша ... жылы ... ... ... ... аудандарда аштық қаупін туғызып
отыр. Мемлекет тарапынан ешқандай ... ... ... ... ... 40 ... кедей шаруашылықтарын аштыққа ұшыратып отыр" /43/.
Ақтөбе губерниясындағы зорлық-зомбылық деңгейін ... осы ... деп ... өлең ... ... 10 жылдығы өтсе де,
шаруаның жағдайы түзелмегендігі, қорадағы соңғы ... мен ... ... ... ... Астық жинау, дайындау науқанындағы асыра
сілтеулер шаруалардың Кеңес өкіметіне ... ... ... ... ... деген шаруа "Кеңес өкіметі астық тапсырмағаны үшін ең
соңғы малды тартып алады, мұндай жағдай кезінде де ... ... - ... ... орташа Яхонцев М. өкіметтің салық ... ... ... Ауыл ... ... ... қамауға, зорлап
облигация, заемдар өткізу, тіпті ауылдарға ... ... ... ... ... жиі қолданылған.Зорлық-зомбылық, заңсыз әрекеттер
нәтижесінде 1928 жылы жиналған ... ... ең ... деңгейге жетті.
Окруттерден келіп түскен материалдар 1928 жылғы салықтың былтырғымен
салыстырғанда кейбір ... 2 ... ... ... көрсетті. Гурьев
округіндеті Қызылқоға ауданында 187% өссе, Новобогат ауданында 195%, Теңіз
ауданында салық өсімі 103%-ке ... ... ... жер ... 208% ... 228%-ке көтерілген. Салықтың заңсыздықтардың
өрістеп кетуінен және оның тұрақты сипат алуынан қауіптенген Орталық ... мен ОАК) ауыл ... ... ... ... ... кері әсеріне баса назар аудара отырып, келесі ... ... ... ... салыстырғанда 50% жоғары болмауы туралы нүскау берді. Осы
қаулыға сәйкес Қазақстан өкіметі де осы ... 5 ... ... азайту туралы шешім кабылдады. Бірақ бәрібір салық өсімі азаймай,
Қазақстан бойынша 50-70% өсім қалдырылды. Семей губерниясындағы салық ... ... ... оның ... жою ... ... де, Павлодарда салықты мерзімінен бұрын тапсыру, салық
салу объектілерін ойдан қосып, көбейту сияқты қателіктер қайталанды.
1928/29 жылдың салығын ... ... ... Қарқаралыдағы салық
өсімі 75%-ке жеткені бұған дәлел болады. Бұрынғы Семей губерниясында
жіберілген ... ... жою ... бақылауға қойылмады. Бұдан
біз Семей сабақтарын жергілікті органдар басшылыкқа алмағанын көреміз.
Жалпы, Семейдеті заңсыздықтарды жою ... ... ... ... ... болады. 1928 жылдың 1 қарашасында 335 нөмерлі
құжатта Киселев анықтаған заңсыз 889 ... ... ... ... ... қылмыстық істерді қайта карауда прокуратура ... ... ... атап ... ... органдарының 1928жылдың ... ... ... ... 107 баппен кері қайтарылуы тиіс ... 12433 ... ал 60, 62, 169 ... ... ... тиіс 92483
сомның 2692ғана қайтарылғаны көрсетілген.Прокуратура ... ... мал мен 13828 пұт ... ... ... еш ... ... заң комиссариаты тарапынан тапсырмалар берілген /44/.
Біз бұл тапсырмалардың орындалуына күмән ... ... ... ... ... 1928 ... 27 тамызда қабылданған
"Қазақ АКСР-інде ірі бай, жартылай феодалдардың мал-мулкін ... ... ... туралы шешімі тікелей әсер етті. Бұл шара ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, Голощекин сияқты
зорлыққұмар жандардың канын жай таптырған бұл әділетсіз шешім қазақ ... да ... ... ... ... ... жасады. Ресми
мәліметтерте сүйенсек, Қазақстанда 696 ірі бай ... ... бас малы ... ... ... бір ... астам адам, жер
аударылды. Экономикалық жағынан қажеттілігі де, ... де жоқ ... ... ... ... кеңестендірудегі басты кедергі - бай"
деген кағидасын растайтын шара ретінде жасалды.
Біріншіден, 1927 жылы ... ... ... ... ... ірі ... ... қалмаған еді. Сондықтан олардың қатары бұрынғы
ақсүйек ұрпақтары мен ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша кәмпескеленгендердің
89,75%-і - ірі байлар, 19,75%-і - жартылай феодалдар: ақсүйек ... ... ... ... ... бұл ...

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түйе сүтінің поллютанттары30 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1917 -1928 жылдардағы Қазақстан экономикасы8 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
1918-1920 жылдардағы азамат соғысы10 бет
1920-жылдардағы Қытай47 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
1926 – 1927 ж.ж. Қытайдың ұлттық- революциялық армиясының Солтүстік жорығы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь