Көмірді гидрогендеу процесінің термодинамикалық, кинетикалық сипаттамалары

КІРІСПЕ
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Көмірдің физика.химиялық және петрографиялық құрамы
1.2 Көмірдің құрылымын модельдейтін органикалық қосылыстар мен көмірлердің термодинамикасы
1.3 Көмірлерді гидрогендеу кинетикасы
1.4 Көмірді гидрогендеу арқылы сұйық өнімдер алудың негізгі технологиялық процестері
2 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2.1 Шикізат пен катализаторлардың сипаттамалары
2.2 Бастапқы көмірдің физика.химиялық сипаттамаларын анықтау
2.3. Тәжірбиелерді жүргізу әдістемесі мен аппаратурасы
2.4 Сұйық және қатты өнімдерді физика.химиялық талдау әдістері
3 ТӘЖІРИБЕ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
3.1. Модификацияланған темір сульфиді катализаторы қатысында көмір мен ауыр мұнай қалдықтарын катализдік гидрогендеу
3.2 Талдыкөл кен орны көмірін гидрогендеу процесінің термодинамикасы
3.3 Талдыкөл көмірінің термиялық айрылуының кинетикалық параметрлері
3.4 Тепе.теңдіктегі кинетикалық талдау әдісін (ТКТ) қолданып, полициклді көмірсутектерді катализдік гидрогендеудің кинетикасы
3.5 Көмірді гидрогендеу процесінің кинетикалық моделі
ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Табиғи мұнайды тура айдау мен катализдік крекингтеу немесе риформинг процестерін жүргізу арқылы сұйық отындарды өндіру қазіргі кезеңдегі даму қарқындылығы еселеп артып отырған авто- және әуе көліктерінің отынға деген қажеттілігін толық деңгейде қанағаттандыра алмайды. Сол себепті альтернативті органикалық шикізат көзі – көмір кенін қолданып, жасанды сұйық отындар өндіру технологиясын дамыту қазіргі таңдағы өзекті мәселелердің бірі.
Көмірден жасанды сұйық өнімдер алуда ең тиімді әдістердің бірі – деструктивті гидрогендеу процесі. Соңғы жылдары осы сала бойынша зерттеу жұмыстарының көлемі арта түсуде. Ұлыбритания, АҚШ, Жапония сияқты мемлекеттерде көмірден жасанды сұйық отын өндіруге арналған процестерді жасау бойынша арнайы мемлекеттік бағдарламалар жүзеге асырылуда. Сондай-ақ жүйелі түрдегі жұмыстар Польша, Австрия, Үндістан, Қытай, Ресей және басқа да мемлекеттерде жүргізілуде.
Химия өнеркәсібі үшін шикізат пен отын алу мақсатында көмірді гидрогендеу процестері бойынша қазіргі кезеңдегі ғылыми-зерттеу жұмыстары екі мәселені шешуге бағытталған: осы саладағы жасалынған технологияларды одан әрі жетілдіру мен процестің өнімділігін бірнеше есе арттыратын немесе процесс құнын арзандататын жаңа катализаторларды іздестіру.
Ғылыми жаңалығы. Аддитивті сызба-нұсқа әдісін қолданып, Талдыкөл кен орны көмірінің органикалық массасының модельдеуші құрылысы жасалып, термодинамикалық, кинетикалық параметрлері есептелінді. Көмірге металдардың (Ғе-Мо) тұздарының ерітінділерін енгізу арқылы көмірдің термиялық деструкциясы термогравиметриялық талдау әдісімен зерттеліп, процесте жүретін өзгерістер көмірдің органикалық массасының құрылымдық бөліктерінің металл иондарымен химиялық әрекеттесуі нәтижесінде КОМ бөліктерінің электрондық құрылысы өзгеретіндігі көрсетілді.
Практикалық маңызы. Аралас катализдік қоспа қатысында Талдыкөл көмірін гидрогендеу әдісі жасалды. Аддитивті сызба-нұсқа әдісімен көмірдің органикалық массасының модельдеуші құрылысы жасалып, термодинамикалық және кинетикалық параметрлері есептелді.
Дипломдық жұмыстың мақсатына Талдыкөл кен орны көмірін катализдік өңдеу процестерінің жүру механизімі мен термодинамикалық және кинетикалық заңдылықтарын айқындау жатады.
Осы мақсатқа жету үшін келесі міндеттер шешілді:
- тепе-теңдіктегі кинетикалық талдау әдісі көмегімен аралас катализдік қоспа қатысында көмірдің органикалық массасы конверсиясының тура және кері реакцияларының тұрақтылары есептелінді;
- аддитивті әдіс негізінде көмірдің органикалық массасының термодинамикалық қасиеттері мен гидрогендеу процесіне реакциялық қабілеттілігі есептелінді.
[1] Камнева А.М., Платонов В.В. Теоретические основы химической технологии горючих ископаемых. М.: «Химия», 1990.-288с.
[2] Пэрэушану В.П., Коробя М., Муска Г. Производство и использование углеводородов. М.: «Химия», 1987.-288с.
[3] Мальдонадо-Одар Ф.Х., Ривера-Утрилья Х. Влияние пористой структуры угля на процессы его гидрогенизации в присутствии молибденового катализатора // Химия твердого топлива. -2004. -№ 3. –С. 67-81.
[4] Зекель Л.А. Молибденсодержащие каталитические системы для гидрогенизации углей при низком давлении водорода // Химия твердого топлива. -2001. -№ 5. –С. 49-61.
[5] Малолетнев А.С., Кричко А.А., Головин Г.С., Пятаев Д.А. Гидрогенизация углей Ерковецкого месторождения с получением жидкого топлива // Химия твердого топлива. – 2002. -№ 6№ -С. 40-50.
[6] Платонов В.В., Савченко В.Е., Лисуренко А.В., Проскуряков А.В. Химический состав органической массы бурого угля Переяславского месторождения Канско-Ачинского бассейна // Химия твердого топлива.-2000.-№ 2.-С. 13-23.
[7] Малолетнев А.С., Кричко А.А., Гагарин С.Г. Оптимизация процесса получения котельного топлива гидрогенизацией бурого угля // Химия твердого топлива.-2003.-№ 5.-С. 51-
[8] Малолетнев А.С., Гагарин С.Г. Моделирование многослойных реакторов для гидрогенизации угольных дистиллятов // Химия твердого топлива. – 2005. -№ 6. –С. 33-44
[9] Патраков Ю. Ф., Федорова Н. И. Содержание микроэлементов в углях Ленинского района Кузнецкого бассейна // Химия твердого топлива.-2000.- № 3.-С. 77-82.
[10] Гюльмалиев А.М., Гагарин С.Г., Гладун Т.Г, Головин Г. С. Современное состояние проблемы взаимосвязи структуры и свойств органической массы углей // Химия твердого топлива. –2000.- № 6.-С. 3-50.
[11] Кузнецов П.Н. Химическая модификация, набухание углей, реакционная способность при гидрогенизации // Химия твердого топлива. – 1998. -№ 3. –С. 53-68
[12] Головин Г. С., Родэ В. В., Малолетнев А. С., Лунин В. В. Уголь – сырье получения продуктов топливного и химико-технологического назначения / / Химия твердого топлива. -2001. - № 4. –С. 3-29.
[13] Калечиц И. В. Уголь в современном мире, перспективы его изучения и использования // Химия твердого топлива. –2001.-№ 3.-С. 3-9.
[14] Кузнецов П.Н., Торгашин А.С., Кузнецова Л.И., Жижаев А.М., Колекникова С.М. Изменение рентгеноструктурных параметров органической массы бурого угля в процессе низкотемпературной гидрогенизации в тетралине // Химия твердого топлива. -2006. -№ 5. – С. 3-10.
[15] Малолетнев А.С., Гюльмалиева М.А. Получение ароматических углеводородов из продуктов гидрогенизации углей // Химия твердого топлива. -2007. -№ 4. –С. 57-63.
[16] Малолетнев А.С., Гюльмалиева М.А. Получение товарных фенолов при гидрогенизации углей Канско-Ачинского бассейна. // Химия твердого топлива. -2007. -№ 3. –С. 21-29.
[17] Зекель Л.А., Малолетнев А.С., Озеренко А.А., Шприт М.Я. Основы синтеза и применения псевдогомогенных катализаторов для гидрогенизации углей и нефтяного сырья // Химия твердого топлива. -2007. -№ 1. –С. 35-42.
[18] Аммосов И. М., Бабашкин б. Г., Гречишников Н. П., Еремин И. В., Калмыков Г. С., Прянишников В. К. Промышленно-генетическая классификация углей СССР. Изд. «Наука», М., 1964.- 175 с.
[19] Еремин И. В., Лебедев В.В., Цикарев Д.А. Петрография и физические свойства углей. М.: «Недра».-1980.- 263 с.
[20] Касаточкин В. И., Ларина Н. К. Строение и свойства природных углей. М.: «Недра».-1975.-159 с.
[21] Аммосов И. М., Тан Сю-и. Стадии изменения углей и парагенетические отношения горючих ископаемых. Изд. Академии Наук СССР. М., 1961.- 116 с.
[22] Рапопорт И. Б. Искусственное жидкое топливо. М.: Гостоптехиздат.-1955.- 285 с.
[23] Еремин И.В., Цикарев Д.А. Прогноз технических свойств углей на основе петрографических характеристик / ЦНИЭИ уголь.-1981.-С.21-24.
[24] Ермагамбетов Б.Т., Лапидус А.Л. Ожижения угля связанным водородом. Алма-Ата. «Ғылым», 1990.- 88 с.
[25] Малолетнв А.С., Артёмова Н.И. Получение моторных топлив гидрогенизацией углей Итатского месторождения //Химия твердого топлива. -2010. -№ 4. – С. 44-52.
[26] Малолетнев А.С. Получение низкомолекулярных углеводородов гидрогенизацией углей в смеси с шинной резиной // Химия твердого топлива. -2010. -№ 3. – С. 37-44.
[27] Малолетнев А.С. Современное состояние проблемы гидрогенизации углей // Химия твердого топлива. -2009. -№ 3. – С. 44-57.
[28] Гагарин С.Г., Кричко А.А. Термодинамика передачи водорода в полярных системах // Химия твердого топлива. – 1979. № 5. – С. 28-33.
[29] Романцова И.И., Гагарин С.Г. Термодинамика передачи водорода в модельных полициклических системах // Химия твердого топлива. – 1982. № 1. – С. 74.
[30] Галкина А.А., Кричко А.А. Роль доноров водорода при ожижении угля // Химия твердого топлива. – 1978. № 5. – С. 36.
[31] Романцова И.И. Термодинамика передачи водорода в модельных полициклических системах // Химия твердого топлива. – 1983. № 1. – С. 103.
[32] Галкина А.А. Гидрогенизация угля в смеси с тетралином // Сборник трудов ИГИ. – М. – 1978. - № 33. – С. 35.
[33] Гюлмалиева М.А., Малолетнев А.С., Калабин Г.А., Гюлмалиев А.М. Состав жидких продуктов гидрогенизации бурого угля Бородинского месторождения // Химия твердого топлива. – 2008. - № 1. –С. 30-40.
[34] Кричко А.А. Макарьев С.В. Уголь // Химия твердого топлива. – 1977. - № 2 – С. 10.
[35] Русянова Н.Д. Представление о химическом строении каменных углей//Химия твердого топлива. -1978. -№ 6. –С.3.
[36] Кричко А.А., Лебедев В.В. Нетопливное использование углей. М, 1978. -125с.
[37] Григорьева Е.А. Исследование структуры углей//Труды ИГИ. –М.-1977. -№ 32. –С.15.
[38] Романцова И.И., Попова В.П., Гюльмалиев А.М. и др. Термодинамика гидрогенизации С6Н5(СН2)//Химия твердого топлива. -1993. -№ 4. –С. 68-69.
[39] Гагарин С.Г., Гюльмалиев А.М., Кричко А.А. Термодинамика передачи водорода в полиядерных системах. Ароматические соединения с мостиковыми связами//Химия твердого топлива. -1990. -№ 6. –С. 28-30.
[40] Калечиц И.В. О механизме деструктивной гидрогенизации//Химия твердого топлива. -1978. -№ 4. –С. 42-52.
[41] Гюльмалиев А.М. Термодинамика передачи водорода в полиядерных системах//Химия твердого топлива. -1982. -№ 5. –С. 47.
[42] Кричко Е.А. Жидкое топливо и химические продукты из углей//Труды ИГИ. –М.-1977,-Т.32.-С. 24-43.
[43] Лазовой А.В. Озависимости между строением углеводородов и фенолов и скорястями их гидрирования, разложения и восстановления под давлением водорода//Труды ИГИ. –М.-1954. –Т.3. –С. 124-129.
[44] Гагарин С.Г:, Юлин М.К. Математическое моделирование кинетики гидрогенизационного ожижения бурого угля в изотермических условиях. Переработка угля в жидкое и газообразное топливо//Сборник научных трудов ИГИ. –М.-1981. –С. 13-18.
[45] Szladov A., Given P. Models and activation energies for coal liquefaction reactions// Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Devel. -1981. –№ 20. –Р. 27.
[46] Haley S., Bullin J. Catalytic hydro liquefaction of North Dakota lignite part effects of process variables on product distribution// Fuel Proc. Techn. – 1981. –Vol. 4. - № 2-3. – P. 191.
[47] Weller S. Analysis and scale- up consideration of bituminous coal liquefaction rate process// Ind. Eng. Chem. – 1951. -№ 43. – P. 1575.
[48] Kopsel A. Kinetics and mechanism of solution of volatile coal// Chem. Techn. – 1983. -№ 33. – P. 301.
[49] Schindler H.D. Mechanism of hydrogenation liquefaction// Chem7 Economy Eng. Rev. – 1982. –Vol. 14. - №3. – P. 15.
[50] Traeger R. Coal liquefaction rate constant measurement// Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev. -1980. –№ 2. –Р. 142.
[51] Shah Y. Kinetics of catalytic liquefaction of big horn coal in a segmented bed reactor// Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev. -1978. –Vol. 17. –№ 2. –Р. 281.
[52] Foster N. Simulation of chemical rate processes in short contact time coal liquefaction// Fuel. – 1984. –Vol. 63. –№ 5. –Р. 716.
[53] Shah Y. Kinetics of short contact time coal liquefaction// AIChE. Jorn. – 1984. –Vol.30. –№ 2. –Р. 295.
[54] Singh C.P. Kinetic of catalytic// The Canad. Jorn. Chem. Eng. – 1982. –Vol. 60. –№ 2. –Р. 248.
[55] Селезнев В.А. Отчет о посещении Вустерского политехнического института// Л. – 1989. – 120 с.
[56] Crosh A.K., Furlong M.U., Bain R.Z. Reactivity of coal towards hydrogenation ranking by kinetic measurements// Fuel. – 1982. - № 61. – P. 116.
[57] Geitenbuch D.D., Bain R.Z. Modeling of bench – seals coal liquefaction systems// Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev. -1982. –№ 21. –Р. 490-500.
[58] Szczygiel J., Stolarki M. Mathematical analysis of hydrogenating depolmerization of asphaltenes// Fuel. –Vol. 67. –№ 9. –Р. 1295-1298.
[59] Wieland J.H., Shah Y., Cronauer D.C. Kinetics of short contact time coal liquefaction// AIChE. Jorn. – 1984. –№ 2. –Р. 304-310.
[60] Mohan G., Silla H. Kinetics of donor solvent liquefaction bituminous coals in non-isothermal experiments// Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev. -1978. –№ 23. –Р. 349-358.
[61] Moschopedis S.E., Hawkins R.W. Effect of process parameters on the liquefaction of coal using heavy oils bitumen//Fuel Process. Technology. – 1982. –№ 5. –Р. 312-328.
[62] Гюльмалиев А.М., Абакумова Л.Г. Кинетика модели термической и гидрогенизационой переработкиуглей// Химия твердого топлива. -1996. - № 2. – С. 77.
[63] Кудрявцева Т.А., Гагарин С.Г. Зависимость эфективной константы скорости гидрогенизации угля от температуры и давления// Химия твердого топлива. – 1995. -№ 2. – С. 27.
[64] Гагарин С.Г., Кудрявцева Т.А. Зависимость эффективной константы скорости гидрогенизации угля от состава пастообразователя// Химия твердого топлива. – 1995. -№ 2. – С. 36.
[65] Малолетнев А.С., Кудрявцева Т.А. Зависимость эфективной константы скорости гидрогенизации угля от типа каталитической системы// Химия твердого топлива. – 1995. -№ 2. – С. 44.
[66] Кричко А.А., Юлин М.К. Математическое моделирование процесса гидроочистки угольных дистиллятов в присутствии широкопористых катализаторов// Химия твердого топлива. – 1985. -№ 3. – С. 90-98.
[67] Еремина А.О., Юлин М.К. Кинетика гидрооблагораживания жидких продуктов гидрогенизации угля// Химия твердого топлива. – 1986. -№ 2. – С.89-93.
[68] Малолетнев А.С., Сливинская И.И. Применение математического моделирования для исследования процесса гидрогенизации высококипящих фракций угольных дистиллятов// Химия твердого топлива. – 1992. -№ 3. – С.29-34.
[69] Гагарин С.Г., Кричко А.А. Кинетические аспекты гидрогенизации угля и продуктов ожижения Химия твердого топлива. – 1994. -№ 6. – С.95-104.
[70] Гагарин С.Г., Малолетнев А.С., Юлин М.К., Мазнева О.А. Кинетика гидрогенизации бурых углей при давлении водорода 6 МПа // Химия твердого топлива. – 1997. - № 6. –С. 53-61.
[71] Шелдон Р.А. Химические продукты на основе синтез-газа: Каталитические реакции СО и Н2/Перевод с англ. С.М.Локтева. М.:Химия, 1987.-247 с.
[72] Калечищ И.В., Коробков В.Ю. Состояние и перспективы гидрогенизации углей // Химия твердого топлива.-1998. -№ 5. –С. 3-8.
[73] Юлин М.К., Гагарин С.Г., Кричко А.А., Кудрявцева Т.А. Ката-литические системы процесса гидрогенизации бурого угля под давлением водорода 6 МПа // Химия твердого топлива. –1995. -№ 2.-С. 22-27.
[74] Юлин М.К., Гагарин С.Г., Зимина Е.С., Яшина Т.Н., Кирда В.С., Кудрявцева Т.А. Влияние ультразвуковой обработки углемасляной пасты на ее гидрогенизацию под давлением // Химия твердого топлива.-1996. -№ 1. –С. 74-83.
[75] Шуляковская Л.В., Артемова Н.И., Гагарин С.Г. Количественные характеристики реакционной способности мацералов бурых углей Канско-Ачинского бассейна при гидрогенизации. Угли Итатского месторождения // Химия твердого топлива.-1996.-№ 2. –С. 61-69.
[76] Калечищ И.В. Перспективы развития производства синтетического топлива в СССР и за рубежом // Химия твердого топлива.-1980.-№ 6.-С. 9-23.
[77] Калечищ И.В. Роль химии в решении топливно-энергетической проблемы. М.: «Знание». –1986. –32 с.
[78] Кузнецов П.Н., Йошида Т., Кузнецова Л.И. Состояние технологии ожижения углей в Японии // Химия твердого топлива. –1995. -№ 4. –С. 18-28.
[79] Okuma Osuma. Процесс ожижения с рециркулирующим данным продуктом для полной конверсии бурого угля // Fuel.-2000.-79. -№ 3-4.-Р. 355-364. Цит. РЖХ. –2001. -№ 4. –19П23.
[80] Байкенов М.М. Каталитическая гидрогенизация угля и тяжелой нефти: Автореф.докт. дисс.-Алматы, 1999.- 44 с.
[81] Жубанов К.А. Глубокая переработка углеводородного сырья перспектива развития нефтехимической отрасли // Промышленность Казахстана.-2001.-№ 4.-С. 60-63.
[82] Каирбеков Ж.К., Якупова Э. Н., Каирбеков А.Ж., Ешова Ж.Т., Аблайхан А. Катализаторы гидрогенизации углей на основе сернистых соединений железа и других металлов // Вестник КазГУ. Серия химическая. –2000. -№ 1.–С. 26-33.
[83] Мусаева А.Ж., Ешова Ж.Т., Каирбеков Ж.К. Физико-химические свойства и гидрогенизационная способность угля Кияктинского месторождения Центрального Казахстана // Вестник КазГУ. Серия химическая. –2001. -№2(22).-С. 22-24.
[84] Ешова Ж.Т., Каирбеков Ж.К., Ташмухамбетова Ж.Х. Анализ состава жидкого гидрогенизата угля месторождения «Киякты» // Известия АН. РК. –Алматы, 2001.-№ 3. –С.91-94.
[85] Каирбеков Ж.К., Ешова Ж.Т., Мусаева А. Ж., Ташмухамбетова Ж.Х., Жубаанов К.А. Влияние предварительной щелочной и кислотной обработки на выход жидких продуктов из угля Кияктинского месторождения // Вестник КазГУ. Серия химическая. –2001. -№ 3(23). –С.127-132.
[86] Каирбеков Ж.К., Ешова Ж.Т., Ташмухамбетова Ж.Х., Жубанов К.А. Влияние механохимической обработки на эффективность ожижения угля // Вестник КазГУ. Серия химическая. –2001. -№ 4(24). –С.9-13.
[87] Каирбеков Ж.К., Жубанов К.А., Ташмухамбетова Ж.Х., Ешова Ж.Т., Ковтунец В.А. Изучение возможности комплексной подготовки угля для каталитической переработки // Материалы I Международного симпозиума «Горение и плазмохимия».-Алматы, 2001.-С.195-198.
[88] Каирбеков Ж.К., Ташмухамбетова Ж.Х., Ешова Ж.Т., Жубанов К.А. Поиск оптимальных условий проведения процесса каталитической гидрогенизации угля месторождения «Киякты» // Материалы Международной научно-практической конференции «Химия: наука, образование, промышленность. Возможности и перспективы развития» т.1.-Павлодар, 2001.-С.274-279.
[89] Ешова Ж.Т., Каирбеков Ж.К., Ташмухамбетова Ж.Х., Жубанов К.А. Влияние механохимической обработки на гидрогенизацию угля Кияктинского месторождения // Материалы Международной конференции по аналитической химии посвященной 100-летию со дня рождения члена-корреспондента НАН РК О.А. Сонгиной. -Алматы, 2001.- С.52-53.
[90] Ешова Ж.Т., Мусаева А.Ж., Каирбеков Ж.К. Переработка угля Кияктинского месторождения в продукты топливного и химико-технологического назначения // Тезисы докладов Международной научно-практической конференции молодых ученых по прикладным вопросам химии. -Алматы, 2000.-С.75-77.
[91] Тайц Е.М., Андреева И.А. Методы анализа и испытания углей. –М, Недра, 1983. -301с.
[92] Нефтепродукты. Методы испытания. ч. І. Изд-во стандартов. М.: 1978. -345 с.
[93] МемСТ 27314-91, 11022-95, 6382-91, 147-95, 2408.1-95, 8606-72.
[94] МемСТ 8606-93.
[95] Берг Л.Г. Введение в термографию. М.: 1969.
[96] Кричко А. А., Гагарин С. Г., Шатов С. Н., Соловова О. А. Кинетика гидрогенизации бурого угля Бородинского месторождения в присутствии микроколичеств молибденового катализатора. // Химия твердого топлива. – 1987. - № 1. - С. 72-77.
[97] Kuchling T., Klose E. Chem. Technol. 1983. Jg. 35. N6. S. 301-303.
[98] Малышев В. П. Равновесно-кинетический анализ. Алма-Ата, 1990. - 112 c.
[99] Лимонченко Ю. Г., Гюльмалиев А. М., Гагарин С. Г., Кричко А. А. Термодинамика передачи водорода в полиядерных системах. Ароматические молекулы с гетероатомами в цепи сопряжения // Химия твердого топлива. – 1988. - № 2. - C. 82.
[100] Гагарин С. Г., Кричко А. А. Термодинамика передачи водорода в полиядерных системах // Химия твердого топлива. – 1991. - № 3. – C. 57. - № 6. – C. 107.
[101] Иванов И. А., Гагарин С. Г., Гюльмалиев А. М. Регрессионные зависимости технологических показателей углей от их элементного состава // Химия твердого топлива. – 2003. - № 5. – С. 9-16.
[102] Гагарин С. Г., Гладун Т. Г. Оценка энтальпии образования органической массы бурых углей // Химия твердого топлива. – 2002. - № 5. – C. 11-21.
[103] Головин Г. С., Гюльмалиев А. М., Гагарин С. Г., Скопенко С. М. Структура и свойства органической массы углей ряда метаморфизма // Россиский химический журнал. – 1994. -T. 38. - № 5. – С. 20.
[104] Pedley J. B., Naylor R. D. Thermochemical Data of organic Compounds Z. N. Y. Chapman and Hall. – 1986. - 792 p.
[105] Попков В. С. Микротермогравиметрический анализ термодеструкции полимеров // Высокомолекулярные соединения. – 1996. -Т. 8. - № 1. –С. 80.
[106] Герман Н. М., Ширяева К. Н. Пиролиз бурых углей // Сборник научных трудов. - Новосибирск. – 1973. –С. 151-163.
[107] Гюлмалиев А. М., Головин Г. С., Гладун Т. Г. Теоретические основы химии угля // Издательство Московского государственного горного университета. – 2003. –С. 551-554.
[108] Байкенов М. И., Чен А. Я., Ордабаева А. Г., Мамраева К. М., Ермагамбетов Б. Т., Хрупов В. А., Мейрамов М. Г., Пирожков С. Д. Влияние активации сульфида железа (пирита) на процесс гидрогенизации каменноугольной смолы и полициклических углеводородов // Химия твердого топлива. – 1995. - № 2. -Т. 35. – С. 152-158.
[109] Липович В. Г., Капустин М. А., Левинзан М. В., Мартьянова С. К. Зависимость конверсии угля в процессе гидрогенизации от свойств катализатора // Химия твердого топлива. - 1988. - № 5. – С. 58.
[110] Мейрамов М. Г., Ермаганбетов Б. Т., Хрупов В. А., Байкенов М. И. Использование отходов металлургии в качестве катализаторов гидрирования в системе СО/Н2О на примере антрацена // Изв. АН РК серия химическая. - 1991. - № 2. – С. 89.
[111] Урбанович И.И., Нефедов Б.К. Диспропорционирование толуола на модифицированном высококремнеземном цеолите // Нефтехимия. Т29. №4. 1989. С.498.
[112] Липович В.Г., Капустин М.А., Левинзан М.В. и др. Зависимость угля в процессе гидрогенизации отсвойств катализатора // Химия твердого топлива. 1988. № 5.С. 58.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Химия факультеті
Катализ және мұнайхимия ... ... ... ... ТЕРМОДИНАМИКАЛЫҚ, КИНЕТИКАЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ
Орындаған 4 курс ... ... ... ... ... ... аға ... ... ... ... ... » ... 2011 ... ... ... ... | |
| ... | |
|1 ... ШОЛУ | ... ... химиялық және петрографиялық құрамы | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... – жоғары қысым мен температура жағдайында
катализатормен активтендірілген молекулалық сутек көмегімен ... ... ... ... ...... көміртек, сутек, оттек, күкірт,
азот кіретін көмірсутекті қосылыстардың жиынтығы.
Пастаның органикалық массасы – көмірдің ... ... ... ... ... ... ... – арақатынастары 1:1 етіп алынған темір
сульфиді мен ... ... ... қоспасы.
Қызыл шлам – құрамында темір мөлшері ... ... ... ... – құрамы негізінен алюминий мен кремний оксидтерінен құралған
құрылымы ... ... ...... ... және ... ... жер
қыртысында жаңғыш кендердің құрылымдық өзгерістері ... ... ... ... ...... ... (микроингредиенттер) және литотиптері (ингредиенттер)
бойынша ажыратылатын ... ... ...... қысым мен жағдайында, катализатор қатысында көмір
мен еріткішті өңдеуден алынатын өнім.
Асфальтендер – көмір молекуласының бензолда еритін өнімі.
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН БЕЛГІЛЕУЛЕР, ... ... ... МЕН ...... ... массасы
ПОМ – пастаның органикалық массасы
ССӨ – синтетикалық сұйық өнімдер
ДТТ – ... ... ...... термогравиметрия
ТГ – термогравиметрия
РФС – рентгенфотоэлектрондық ...... ... – тепе-теңдіктегі кинетикалық талдау
РФТ – рентген-фазалық талдау
ТГТ – термогравиметриялық талдау
ТГФ – тетрагидрофуран
КД – ... ...... түзуші
КТ – катализатор
ТКТ – тепе-теңдіктегі кинетикалық талдау
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Табиғи мұнайды тура айдау мен катализдік
крекингтеу ... ... ... ... арқылы сұйық отындарды
өндіру қазіргі кезеңдегі даму ... ... ... ... ... ... көліктерінің отынға деген қажеттілігін толық деңгейде қанағаттандыра
алмайды. Сол себепті альтернативті органикалық шикізат көзі – ... ... ... ... ... ... технологиясын дамыту қазіргі таңдағы
өзекті мәселелердің бірі.
Көмірден жасанды сұйық ... ... ең ... әдістердің бірі –
деструктивті гидрогендеу процесі. Соңғы жылдары осы сала ... ... ... арта ... ... АҚШ, ... сияқты
мемлекеттерде көмірден жасанды сұйық отын өндіруге арналған процестерді
жасау ... ... ... бағдарламалар жүзеге асырылуда. Сондай-ақ
жүйелі түрдегі жұмыстар Польша, Австрия, Үндістан, Қытай, Ресей және басқа
да ... ... ... үшін ... пен отын алу ... ... ... бойынша қазіргі кезеңдегі ғылыми-зерттеу жұмыстары
екі мәселені шешуге бағытталған: осы ... ... ... әрі ... мен ... ... бірнеше есе арттыратын немесе
процесс құнын арзандататын жаңа катализаторларды іздестіру.
Ғылыми жаңалығы. Аддитивті сызба-нұсқа әдісін ... ... ... ... ... ... ... құрылысы жасалып,
термодинамикалық, кинетикалық параметрлері ... ... ... ... ... енгізу арқылы көмірдің термиялық
деструкциясы термогравиметриялық талдау әдісімен ... ... ... ... органикалық массасының құрылымдық бөліктерінің
металл иондарымен химиялық ... ... КОМ ... ... ... ... маңызы. Аралас катализдік қоспа қатысында Талдыкөл көмірін
гидрогендеу әдісі жасалды. Аддитивті сызба-нұсқа ... ... ... модельдеуші құрылысы жасалып, термодинамикалық және
кинетикалық параметрлері есептелді.
Дипломдық жұмыстың мақсатына Талдыкөл кен орны көмірін катализдік өңдеу
процестерінің жүру ... мен ... және ... ... ... ... жету үшін келесі міндеттер шешілді:
- тепе-теңдіктегі кинетикалық талдау әдісі көмегімен аралас катализдік
қоспа қатысында көмірдің органикалық ... ... тура ... реакцияларының тұрақтылары есептелінді;
- аддитивті әдіс негізінде көмірдің органикалық ... ... мен ... ... ... есептелінді.
Дипломдық жұмыстың көлемі мен құрылымы. ... ... ... ... ... әдебиеттерге шолудан, тәжірибе ... ... ... қорытындыдан және ... ... ... ... ... мен мақсаты айқындалып, ... ... ... ... ... ... ... әралуан катализаторлар қатысында көмірлерді гидрогендеу ... ... ... Екінші бөлімде ... ... мен ... ... ... ... Үшінші
бөлімде зерттеу нәтижелері мен оларды талдау, ал қорытындыда жұмыстың
негізгі нәтижелерін ... мен ... ... ... ? бетте
жазылып, ? кесте мен ? суретті қамтиды.
Практикалық база. Зерттеу жұмыстары ... ... ... ... ... Жаңа химиялық технологиялар мен ... ... ... ... сондай-ақ катализ және мұнайхимия
кафедрасында жүргізілді.
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ... ... ... және ... құрамы
Көмірлердің қасиеттері – олардың физикалық және химиялық құрылы-мына
тікелей тәуелді. ... ... ... ... түзілу ретін
айқындайды. Көмірдің барлық физикалық қасиеттері, ... ... ... көмірдің әртүрлі процестердегі реакциялық
қабілеттілігі физикалық құрылымымен байланысты.
Көмірдің ... ... ... ... ... ... ... Көмірдің негізгі ...... ... ... ... ... ... қасиеттеріне түрі, жалтырауы, шағылысу ... ... ... ... мен ... ... бірге көмірлер электрлік, магниттік, термиялық қасиеттерімен
сипатталады. Көмірлердің физика-химиялық қасиеттерін білу оларды ... ... ... мүмкіндік береді.
Көмірдің химиялық құрылымын зерттеу жүз жылдан астам уақыт бойына
зерттеу ... ... Әр ... ... әдістерді қолдану –
көмірдің органикалық массасының (КОМ) ... ... ... ... және ... мағлұматтарды алуға мүмкіндік берді.
Әр түрлі технологиялық процестер үшін көмір шикізатын ... ... ... ... мен химиялық қасиетін ескерудің маңызы зор,
себебі көмірдің реакциялық қабілеттілігі осы ... ... ... ... ... ... мен бейорганикалық
массадан тұрады. Көмірдің органикалық массасына ... ... ... азот ... Ал ... ... массасын минералды заттар
мен су құрайды [1].
Көмірдің түзілуі биохимиялық және геологиялық ... ... және ... көмірдің, тас көмірдің, антрациттің ... ... [2]. ... ... қарай көмірлердің элеметтік құрамы
біршама ерекшеленеді (1-кесте).
1-кесте
Көмірлердің құрамы
| ... ... |Sdaf , |Wa, |Adaf , ... |Жоғары |
|Көмір |массасы, мас. % ... |Күл, ... ... ... | |мас. % |мас. % |мас. % ... ... |
| | | | | |мас. % ... |
| |С ... ... ... (Wa, %) |12 ... ... ... (Adaf, %) |7,4 ... ... (Vdaf, %) |41,2 ... ... ... көміртек (Сdaf,%) |74,5 ... ... ... (Hdaf,%) |5,43 ... отынға шаққандағы жалпы күкірт (Sdaf,%) |0,53 ... ... ... ... пен азот (Оdaf + ... ... ... (H/C) |0,87 ... ... | ... (Vt) |80,1 ... (L) |6,80 ... (Sm) |2,00 ... (F) компоненттер |11,1 ... ... ... (Ro) |0,51 ... кен орны ... ... кен ... ... ... болып
табылады және жасы мезо-кайназой қалдықтарынан тұрады. Кен орнының құрамына
3 кен ... ... ... ... ... көмірінің петрографиялық құрамы 80,1 % витриниттен (Vt), 6,8 %
липтиниттен (L), 2,0 % ... (Sm), 11,1 % ... ... ... Петрографиялық құрамы бойынша Талдыкөл кен ... ... ... ... сипатталады. Витриниттің шағылысу
көрсеткіші (R0) 0,51 құрайды.
Гидрогендеу процесі үшін көмір құрамындағы С:Н ... 8-ден ... ал ... ... ... 35-36 %-дан кіші ... қажет [22].
Талдыкөл кен орыны көмірі элементтік және петрографиялық құрамы бойынша
жасанды сұйық өнімдер алу ... ... ... ... жарамды
шикізат көзі болып табылады.
Талдыкөл кен орыны көмірінің минералды бөлігінің ... 3-ші ... кен ... ... минералды бөлігінің құрамы
|Минералды бөліктің құрамы ... % ... |34,5 ... |17,62 ... |10,88 ... |13,10 ... |2,53 ... |1,09 ... |5,15 ... |12,94 ... |1,01 ... |1,22 ... ... ... үшін Талдыкөл кен орнының көмірін алдын-
ала бөлшектеп, мөлшері 200 мкм-ге ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
|Көрсеткіштер ... ... г/см3 |1,0 ... ... % | ... |83,12 ... |10,81 |
|N |0,63 |
|S |4,02 |
|O |1,42 |
|t 0C ... басталуы |455 ... ... |45 ... ... ... (%) |12,5 ... ... температурасынан жоғары (%) |87,5 ... (%) |8,9 ... (%) |91,1 ... ... (г/т) | |
|V |135,0 ... |81,0 ... |7,0 ... ... паста түзгіш ретінде Павлодар мұнай өңдеу
зауытының гудроны, қайнау ... 455 0С ... ... ... қолданылды. Павлодар мұнай өңдеу зауыты ... ... 4-ші ... ... ... ... ретінде металлургия өндірісінің
қалдығы қызыл шлам мен “Семейтау” өңірінің ... ... ... ... және ... ... 5-6 кестелерде берілген.
5-кесте
Қызыл шыламның сапалық, сандық құрамы
|Катализатор ... ... ... мас. % |Х мас. % ... шлам |SiO2- AI2O3- ... 20,0- 28,4- 0,7- |24,9 |
| |CaO- MgO2- MnO- X |7,9- 0,7- 8,7 | |
| | | | ... ... ... сипаттамасы
|Көрсеткіш ... ... |
|1 |2 |3 ... түрі | ... сұр ... |
|Цеолиттің массалық үлесі |% |50-84 ... ... түрі | ... ... ... |% |Жоқ ... ... | |6,84 ... ... |% | ... | |72,80 ... | |10,63 ... | |0,28 ... | |1,50 ... | |0,02 ... | |0,03 ... | |0,35 ... | |1,61 ... | |1,18 ... | |5,04 ... | |0,25 |
| ... ... |Экв/г | ... | | ... | ... ... | ... ... | ... |
|K | ... ... | | ... ... | ... ... қасиеттері | | ... ... ... ... ... ... |г/см3 ... ... ... ... |5-9 ... | ... ... |% |4,4-7,9 ... |0С |400 ... Бастапқы көмірдің физика-химиялық сипаттамаларын анықтау
Көмірдің ылғалдылығы мен күлділігін анықтау
Көмірдің ылғалдылығын ... үшін ... ... ... г ... 1(0,1 г ... өлшендiсiн алдын-ала салмағы өлшенген
стакандарға салады. Көмiр өлшендiсi бар стакандарды 105-110 0С дейiн алдын-
ала қыздырылған ... ... ... сол ... ... ... болғанға дейін кептіреді. Көмiрдiң аналитикалық үлгiсiндегi
ылғалдың массалық үлесiн ((( мына формуламен ... ... ... шығыны, г; G – көмір өлшендiсi, г.
Параллель анықтаудағы нәтижелердің абсолютті ауытқуларының шегі ылғал
мөлшері 10 % ... 0,2 %, 10 %-дан ... ... 2 % [91].
Көмiрдiң күлдiлiгiн анықтау үшiн көмiр өлшендiсi муфель пешiнде ... ... 800-830 0С ... Ол үшiн ... үлгiден 0,0002 г
дәлдiкпен 1(0,1 г көмiр өлшендiсiн алдын-ала салмағы ... ... ... Аналитикалық өлшендiде бөлшектiң iрiлiгi 0,2 ... ... ... Күл ... қыздыру уақыты 1,5 сағат.
Содан кейiн күл қалдығы бар қайықшаны муфельден ... ... ... дейiн суытып өлшейдi. ... ... ... ... мына ... ... = (m3- m1) ( 100/ (m2- ... m1 - қайықшаның массасы, г; m2- өлшендiсi бар ... г; m3- ... ... ... ... бар ... ... күлділігін параллель екі өлшендіден анықтайды [91].
Көмірдегі ұшқыш заттардың шығымын анықтау
Әдіс қоңыр көмір өлшендісін ауа қатысынсыз (850±10) 0С температурада ... ... ... Ұшқыш заттар шығымы ылғалдың ... ... ... ... мен ... өлшенді массалары арасындағы шығындардың
айырмашылықтары бойынша анықталады. Зерттеуге алынған қоңыр ... ... Бұл үшін ... 1 г ... ... зертханалық престің
матрицасына салып, престің сабын айналдыра отырып пуасонды түсіріп, ... ... ... өлшенген тигельге салып, брикет массасын дәл анықтау
үшін өлшейді. Брикет массасы (1±0,01) г ... ... ... ... ... қақпағымен жауып, (850±10) 0С температураға ... ... ... Осы ... тигельді 7 мин ұстайды.
Содан кейін тигельді пештен алып, эксикаторда бөлме температурасына ... ... ... ... ... келесі формуламен есептейді:
V( = 100 · (m2 – m3)/ m2 – m1) – ... = V( · 100/ 100 – (W( + ... m2 – ... ... ... ... ... г; m3 –
күйдірілген бос тигельдің қақпағымен массасы, г; m1 – бос ... ... г; W( – ... ... ылғалдың массалық
үлесі, %; V( – сынамадағы аналитикалық ұшқыш заттардың шығымы, %; A( ... ... ... ... құрамындағы жалпы күкірт мөлшерін анықтау
Әдіс отын өлшендісін Эшка қоспасымен (MgO + Na2CO3) ... ... ... ... сульфаты түрінде тұнбаға түсіріп, салмағын ... Ол үшін ... 0,5-1,0 г ... өлшендісін алдын-ала
күйдірілген, салмағы ... ... ... ... ... үстіне 3 г Эшка қоспасын салып, жақсылап араластырып, ... 2 г Эшка ... ... ... ... ... ... (815 ± 25) 0С температураға дейін қыздырады да, осы температурада 2
сағат ұстайды. Бұдан кейін ... ... ... ... температурасына
дейін суытады. Салқындатылған өртендіні стаканға ауыстырып, үстіне 10 см3
сутегі ... ... ... 30 ... 80 0С температурада қыздырады да, 5
минут сутегі асқын ... ... ... ... ... ... ... тұнбаны ыстық сумен шаяды. Алынған ерітіндінің жалпы
көлемі 250 см3 аспауы қажет. Осы ... ... ... ... ... ... бейтараптандыру үшін бірнеше тамшы тұз ... ... да, ... 1 см3 тұз ... (1:1 ... ... ... кейін көміртегі диоксидін ығыстырып шығару үшін 5
минут бойына қайнатады.
Қайнап жатқан ерітіндіге үздіксіз араластыра отырып, тамшылатып 10 ... ... ... қосады да қайнау температурасына жақын
температурада 30 ... ... ... барий сульфатының тұнбасын тығыз
сүзгі қағаз арқылы сүзеді. Қағаздағы тұнбаны хлор ... ... ... ... шаяды. Ылғалды сүзгішті тұнбасымен ... ... ... салып, кептіргіш пеште кептіреді. Бұдан кейін
тигельді муфельді пеште (815 ± 25) 0С температурада 15-20 минут ... ... ... алып, бөлме температурасына дейін салқындатып
өлшейді.
Аналитикалық сынамадағы ... ... ... (S) ... формула бойынша есептейді:
S = (m1 – m2 + 0,008) · 0,1374 · 100 / m,
мұндағы m1– ... ... ... ... барий сульфатының
массасы, г; 0,008– 10 см3 ... ... ... ... ... ... ... г; 0,1374 көмірді зерттеу кезінде
алынған барий сульфатының ... г; m2– ... ... ... күкіртке
есептегендегі коэффицент; m– көмір өлшендісінің массасы, г.
Аналитикалық сынамадан күкірттің массаслық ... екі, үш ... ... алып ... Екі ... нәтижелері арасындағы
айырмашылық 0,002 г артпауы керек.
2.3. Тәжірбиелерді жүргізу әдістемесі мен аппаратурасы
Талдыкөл кен орыны көмірін гидрогендеу процесі ... ... ... ... ... ... тоттанбайтын болаттан
Х18Н10Т жасалған көлемі 0,25 дм3 реактор (1) құрайды. ... ... ... ... ... (3) ... Ток күші ... (4)
мен трансформатор (5) көмегімен реттелінді. Реактордың ішкі ... ... ... ... (6) көмегімен іске асырылады.
2-сурет. Мерзімді режимде көмірді гидрогендеуге арналған жоғары
қысымды қондырғы
1 – реактор ; 2 – ішке ... ... 3 ... 4 – ... 5 ... реттегіш; 6 – термопара (хромель–копель); 7 – ... 8 ... 9 ... 10 – ... 11 – ... ... ... газ бар
баллон; 12 – газометр; 13 – ... ... 14 ... 15 –тығын; 16 –тығындайтын болттар.
Температура мәндері КСП-4 құралының көмегімен анықталып, шкаласы судың
қайнау (100 0С), ... (232 0С), ... (327 0С), ... (427
0С) балқу температуралары бойынша калибрленді. Реактордағы инертті орта
техникалық азот көмегімен ... ... бір ... ... немесе
көмірдің айрылуы кезінде түзілетін ... ... ... ... ... ... (9) көмегімен бақыланды.
Динамикалық режимде көмірді гидрогендеу процесі өнімділігі 5 кг/тәулік
болатын үздіксіз қондырғыда жүргізілді. Жоғары қысымды қондырғының сызба-
нұсқасы 3-суретте ... ... ... ... ... ... диспергатоp; 2 – май насосы; 3 – дозатор; 4 – сутек немесе инертті
газ баллоны; 5 - ... ... 6 – ... 7 - ... ... 8 - төменгі қысымды эвапаратор; 9 - газды сағат; 10 ... 11 – ... 12 - ... ... 13 - ... ... және ... өнімдерді физика-химиялық талдау әдістері
Сұйық өнімдер мен фракциялардың ... ... ... [92]. ... ... ... азот және күкірттің
мөлшері өртеу әдісі арқылы ... [93]. ... ... ... ... ГОСТ ... бойынша анықталынды. Белгілі бір жану
жылдамдығында үлгі оттек ағынында жағылды, содан соң мыс ... ... және Н2О ... ... ... ... олардың мөлшері сіңіргіштер
комплексіне сіңірілгендегі салмағының артуы бойынша анықталынды.
Күкірт мөлшерін анықтау ГОСТ 8606-93 ... ... Эшка ... + Na2CO3) ... ... ... жанғыш массаны жою және күкіртті
сульфат ... ... ... ... ортада жағады [94].
Түзілген өнімді тұз қышқылымен немесе ... ... ... ... да, ... тұнбаны өлшейді.
Дериватографиялық зерттеулер МОМ фирмасының дериватографында инертті
ортада (Ar) қыздыру арқылы жүргізілді, температура 10 ... ... ... ... ... ... ... тотығы қолданылды.
Қатты фазаның рентген-фазалық құрылымды және электронды-микроскопиялық
анализі (JOEL) 5910 (LV) аспабында жүргізілді. Көмірді гидрогендеуден кейін
катализдік ... ... ... ... алып, екі ... ... ... соң 120 ... бойы 105 0С ... ... бойы кептіреді. Катализдік қоспаның қатты үлгілерін таблетка күйіне
ауыстырады. Рентген-фазалық талдау біріншілік ... 12,5 кВ тең ... ... ток күші 20 мА ... және ... қысымда жүргізілді.
Гидрогендеу процесінің сұйық ... ... ... ... ... ... ... Температураның
сызықтық өзгеру аумағы 60°-тан 240 °С дейін, көтерілу жылдамдығы 5 °С/мин.
Жылжымайтын фаза ретінде SЕ-30 ... ... ... компоненттік
құрамы Hewlett–Packard хромато-масс-спектрометрінде таза эталонды затттарды
қолданып анықталынды.
Кондуктометриялық талдау әдісі
Бастапқы көмірдің және гидрогендеуден кейін ... ... ... ... сараптау әдісі көмегімен жүзеге ... ... ... 0,1н ... ... ... ... НCl ерітіндісімен кері титрлеуге негізделген.
Бастапқы заттардың және гидрогендеу ... ... ... ... қышқыл топтардың қосындысы (СООН+ОН) анықталды. 4-суретте
сәйкес кондуктометриялық титрлеу қисықтары келтірілген.
Бастапқы көмірді және қалған қатты қалдықты титрлеу қисықтары ... ... және ... ... ... ... (СООН+ОН)
есептеуіне кіретін (a-в) және (а/-b/) қиындылары (a-в) < (а/-b/) ... (2) және ... ... (2) ... ... ... топтардың (СООН+ОН) мөлшері 2,82 ... ... ... 5,74 ... Кондуктометриялық талдау сыйымдылығы 20,0
мл, ұяшығы С-0,1009, магниттік араластырғышы ММЗМ-5065 типті ... ... және ... ... класты микробюреткада
жүргізілді.
Термиялық талдау әдісі
Термиялық анализ жылуды бөле немесе сіңіре ... ... ... химия-технологиялық процестерді зерттеуге арналған. Осындай реакциялар
мен процестерді зерттеудің бір түрі олардың температураларын өлшеу болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... катализаторлар әрекетінің температуралық шекарасын
орнықтыруға, жылу сыйымдылық пен жылу өткізгіштікті ... ... ... ... ... ... немесе күрделі жүйелерде жүретін
фазалық өзгерістерді термиялық эффектілері бойынша зерттеуге негізделген.
Термиялық анализдеу ...... ... да ... тән температураны анықтаумен қатар, қыздыру ... ... ... ТГ ... ... ... жылдамдығы ДТГ
(дифференциалды термогравиметрия) және жылу мөлшерінің ... ... ... ... ... пен ... зат ... температуралар айырымы ... ... ... анализ (ДТА) көмегімен химиялық реакциялармен
байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... термогравиметриялық өлшеулер негізінде стехиометриялық
есептеулерді жүргізуге болады.
Дифференциалды-термиялық анализ ... ... ... ... ... ... ... белгісі мен максимумдардың
сипаттамалық температураларын анықтау және алынған ... ... ... ... негізделген. ДТА қисығы бойынша
экстремумның температурасын ғана нақты есептеуге болады, ал ... мен ... ... ... бір ... ғана ... ... ТӘЖІРИБЕ НӘТИЖЕЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫ ТАЛДАУ
3.1. Модификацияланған темір сульфиді катализаторы қатысында көмір мен
ауыр мұнай қалдықтарын катализдік ... мен ауыр ... ... ... сұйық отын алу жөнінде біраз
тәжірибе жинақталған. Көмірдің органикалық массасының ... ... ... аз ... ... сұйық өнімдер шығымын жоғарылату, энергия
шығынын төмендету, қондырғының өнімділігін арттыру мақсатында үшінші ... ... Бұл ... ... ... аз ... ... екі
сатылы катализдік және катализдік емес нұсқалы ... ... ... ... Ауыр ... ... мен көмірдің реакция аймағында ... ... ... ... процестердің ерекшелігіне тиімді сутегі
донорын қолданумен бірге катализаторды ... ... ... ... ... ... ... гидрогендеу процестерінің кинетикалық
заңдылықтарын ашудың маңызы өте зор. Бұл ... ... ... ... зерттеу мен гидрогендеу процесін жүргізуде ыңғайлы
жағдайларды таңдау үшін қажет.
7-кесте
Талдыкөл кен ... ... ... ... ... ... көмір:ауыр мұнай қалдықтары = 1:2; катализатор – пастаның
органикалық ... 5 ... К |τ, ... ... ... |Газ ... ... %|
| | |% |% |% |% | |
| |7 |76,2 |1,1 |1,55 |3,6 |17,5 |
| | | | | | | ... | | | | | | |
| |12 |58,1 |1,83 |2,69 |6,35 |31,1 |
| |17 |44,3 |2,3 |3,54 |8,45 |41,5 |
| |32 |19,6 |2,74 |4,9 |12,2 |60,9 |
| |62 |38,5 |2,06 |5,3 |14,6 |75,1 |
| |7 |69,4 |1,62 |2,57 |5,42 |21,13 |
| | | | | | | ... | | | | | | |
| |12 |48,1 |2,74 |4,36 |9,19 |35,9 |
| |17 |33,4 |3,52 |5,60 |11,79 |46,5 |
| |32 |11,1 |4,70 |4,47 |15,73 |63,2 |
| |62 |1,24 |5,22 |8,30 |17,5 |73,6 |
| |7 |60,2 |3,29 |6,54 |13,4 |38,7 |
| | | | | | | ... | | | | | | |
| |12 |36,2 |5,26 |2,69 |6,35 |31,1 |
| |17 |21,8 |6,50 |3,54 |8,01 |47,3 |
| |32 |4,8 |7,9 |4,9 |20,74 |57,12 |
| |62 |0,2 |8,2 |5,3 |23,2 |58,7 ... ... мен ауыр ... ... аралас катализдік қоспа
қатысында гидрогендеу процесі жүргізілді. Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Тепе-
теңдіктегі кинетикалық талдау әдісі көмегімен аралас катализдік қоспа
қатысында ... ... ... конверсиясының тура және кері
реакцияларының тұрақтылары есептелінді.
Бітіру ... ... кен орны ... ... ... ... қарастырылды. Көмірді гидрогендеу процесі
катализдік қоспа ... ... мен ... ... ... ... жүргізілді. Темір сульфиді гидрлейтін қасиет, ал цеолит қышқылдық
қасиет көрсетеді. Паста ... ... ... ... ... ... қолданылды. Зерттеу нәтижелері 7-кестеде берілген.
Пастаның органикалық массасының (ПОМ) ... ... ... ... ... ... сайын төмендейді. Асфальтендер,
шайырлар, ... мен газ ... ... ... ... ... уақытын арттырған сайын жоғарылайды.
Талдыкөл көмірі мен ауыр ... ... ... ... ... гидрогендеу процестерінің тәжірибе нәтижелері негізінде, сондай-
ақ, көмірдің органикалық массасының сұйық және газ ... ... ... әдеби деректер [96-97] негізінде келесі кинетикалық сызба-
нұсқа ... ... ... ... шайырлардың, майлар мен
газ өнімдерінің уақытқа байланысты концентрацияларының өзгеруін сипаттайтын
дифференциалды теңдеулер жүйесі сипатталады:
Талдыкөл көмірін катализдік гидрогендеу процесі ... ... ... ... Кестеде келтірілген гидрогендеу процесі
жылдамдығының есептелген тұрақтылары ... ... ... ең баяу ... ... ... (к5) және ... (к6) айналу cатылары жататындығын көрсетеді.
Сонымен, Талдыкөл көмірін аралас катализдік қоспа қатысында гидрогендеу
кинетикасын зерттеу нәтижелері ... ... ... ... сұйылту мүмкіндіктерін көрсетеді.
8-кесте
Талдыкөл көмірін гидрогендеу жылдамдығының кинетикалық тұрақтылары, сағ-
1
|Жылдамдық ... К ... ... |
| |648 |673 |698 ... |2,36 |3,013 |3,709 ... |0,1584 |0,232 |0,5033 ... |0,4939 |0,7773 |1,2582 ... |0,2145 |0,3691 |0,6245 ... |0,2456 |0,0005 |0,0002 ... |1,1713 |- |0,0006 ... |0,4670 |0,8967 |0,0644 ... |- |- |0,0517 ... ... ... [98] әдісі көмегімен аралас
катализдік қоспа қатысында пастаның органикалық массасы конверсиясының ... кері ... ... ... ... сәйкес:
Көмірді гидрогендеу процесі жылдамдығының константасы есептелінді.
Тура және кері реакциялардың тепе-теңдік константаларының ... ... ... ... ... ... жылдамдығы мен тепе-теңдік
константалары
|Тура реакция, ... ... К ... ... k2| |
| | |623 |648 |673 |698 ... ... ... | | | ... ... | ... | | ... ... | | ... | ... ... | | | ... ... нәтижелері 648-698 K температура аралығында ... ... ... құрамы орнығатындығын көрсетті.
3.2 Талдыкөл кен орны көмірін гидрогендеу процесінің
термодинамикасы
Көмірдің ... ... ... ... әр ... ... ... үшін жүргізілетін термодинамикалық есептеулерде
көмірлердің құрылымын модельдейтін жеке органикалық және гетероорганикалық
қосылыстардың ... ... ... мәліметтер кеңінен қолданылады
[99-103]. Алайда көмірлердің ... мен ... ... жеке ... түрінде сипаттау мүмкіндігі өте ... ... ... ... ... ... жанама түрде қарастырады. Дегенмен де көмірдің органикалық
массасын бірнеше қосылыстардың қоспасы түрінде қарастырғанда [104] ... ... ... ие ... ... ... фрагменттің түзілу
энтальпиясын келесі формуламен сипаттауға болады:
,
(1)
мұндағы -компонентінің моль саны; ... ... ... ... энтальпиясы (298,15 К температура мен
атмосфералық қысымда), кДж/моль.
Базалық компоненттер ... ... ... ... ... ... бейнелеуі және олардың моль саны, бір
жағынан, жалпы ... ... ... болуы қажет:
,
(2)
мұндағы -компонентінің молекулалық массасы, ал екінші жағынан
– атомдық баланс жағдайларын қанағаттандыруы қажет:
,
(3)
мұндағы көмірдің органикалық ... ... ... ... ... ... атом саны (=1 (С), 2 (Н), 3 (О), 4 ... (S); көмір құрылымын модельдейтін -шы молекулалық компоненттің
атом саны.
Атомдық баланс жағдайларынан сутек пен ... ... ... білу ... ... ... ... элементтік анализ
мәліметтерімен аппроксимирленетін көмірдің органикалық затының элементтік
құрамы компоненттерінің ... ... ете ... Бұл ... ... фрагменттің, мысалы, құрамында 100 атом ... ... атом ... ... үшін ... ... құрғақ күлсіз күйде есептегендегі көмірдегі ... ... %; -ші ... ... ... C, H, ... S ... атомдық массаларының мәні сәйкесінше тең 12,011; 1,008;
16; 14,007; 32,066.
Фрагменттің молекулалық массасы анықталады:
, ... оның ... ... ... ... ... .
10-кестеде Талдыкөл кен орыны қоңыр көмірінің элементтік ... кен ... ... ... элементтік құрамының сипаттамасы
|№ |Қабат |Көмір маркасы |Құрғақ күлсіз күйдегі ... ... % |
| | | |Cdaf |Hdaf |Odaf |Ndaf |Sdaf |
|1 |I |Б-1 |74,0 |4,7 |19,9 |0,8 |0,6 |
|2 |II |Б-2 |74,0 |5,0 |19,7 |0,7 |0,6 |
|3 |III |Б-3 |76,0 |5,3 |17,5 |0,4 |0,8 |
|4 |IV |Б-4 |74,0 |5,2 |20,0 |0,3 |0,5 ... көрсетілгендей Талдыкөл кен орны қоңыр көмірінде көміртектің
массалық үлесі 74,0-76,0 % ... ал ... ... 4,7-5,3 ... ... ... мөлшері 17,5-тен 20,0 % аралығында, азот
мөлшері 0,3-0,8 % ... ... ... 0,5-0,8 % ... ... ... гетероатомдардың O, N, S ... ... ... ... ... молекулалық массасы -ны құрайтын жеке
қосылыстарды ... ... ... топтар бойынша
гетероатомдардың таралу ерекшеліктерін ескеру қажет. ... ... ... үшін ... ... ... , оның
құрамында кездесетін компоненттерді қарастыруды күкіртті ... ... одан ... ... және оттекті қосылыстарға көшкен
тиімді.
Көмір құрамындағы органикалық күкірт ароматты гетероциклдерде тиофенді
және ... ... ... ... болып жіктеледі
[106]. Күкіртті қосылыстар үшін молекулярлы модельдер ретінде дибензотиофен
C12H8S (I) және ... C14H14S (II) ... Бұл ... ... күкірт бір-бір атомнан, ... ... ... ... ... (I) және (II) ... жалпы
моль саны құрайды. Қарастырылатын формулалардың ... ... ... ... ... ... ... массасының фрагментін құрастыруда (I) және (II)
формулалардың моль ... ... тең: және . ... ... ... және грамм-атом ... ... ... ... ... бөлігі мынадай эмпирикалық
формуламен сипатталады .
Көмір құрамында азот негізінен пиррол тәрізді (NH) және пиридин тәрізді
(Npy) ... ... ... Бұл ... да өзара қатынасы
көмірлену сатысына тәуелді [106]:
, ... . ... ... (NH) және ... ... (Npy)
құрылымдарды модельдейтін жеке қосылыстар ретінде карбазол C12H9N (III)
және бензохинолин C13H9N (IV) ... ... ... ... ... моль ... сәйкесінше тең: және . ... ... ... және ... сутек
жұмсалады, соған сәйкес фрагменттің оттекті ... ... ... ... ... , ... ; .
Мұндай формуланы сипаттау үшін молекуласында әр ... О, Н, ... саны бар үш ... ... қосылыс қажет. Талдыкөл кен орны
көмірінің функционалды талдау ... ... ... ... ... ... және эфирлі оттекті ... ... Осы ... ... ... ... мен ... үшін жеке оттекті қосылыстар ретінде тетралол-1 С10Н12О (V),
ацетоксибензойн қышқылы С9Н8О4 (VI) және ... ... ... ... ... ... зерттелген көмірдің түзілу энтальпиясы, жану ... ... және ... ... берілген.
Құрамында 100 атом көміртегі бар ... ... ... (1)-ші ... ... ... Жекелеген қосылыстардың (I-
VII) стандартты түзілу энтальпияларының мәндері [107]-ші жұмыстағы берілген
мәндер ... ... ... көрсетілгендей көмірлердің жану
жылуының ... ... ... мен ... ... ... ... екендігі байқалады. Орташа квадратты ауытқу тәжірибенің қателігі
мәнінен (Δ, %) аспайды.
11-кесте
Талдыкөл көмірінің құрылысын модельдеу нәтижелері
|Модельді ... моль ... ... |, ... |
| ... ... |лік, |
| | | |Δ, % |
|I |II |
| |Б-1, Б-2, Б-4, С-74,0 |Б-3, С-76,0 ... |2,44 |2,51 ... |8,20 |8,47 |
| |2,00 |2,09 ... |6,90 |7,11 ... ... ... құрылысын сипаттайтын молекулалық
модельдер ретінде [105] жұмысқа ... ... ... дибензотиофен
C12H8S (I) мен дибензилсульфид C14H14S (II), ... C12H9N (III) ... C13H9N (IV), ... C10H12O (V) мен ... C9H8O4 (VI) және ... (модельді) қосылыс С17Н8О6 алынды.
Талдыкөл кен орыны көмірі мен Орталық Қазақстан кен ... ... ... (-ОН, -СООН, =C=O, -CH3, -O- және
т.б.) сандық ... ... ... көмегімен анықталды. Зерттеу
нәтижелері 12-кестеде келтірілген.
Көмірдің органикалық массасының көмірлі ... ... СР мәні ... ... бойынша анықталды:
мұндағы мәндері [107]-жұмыстан анықталған коэффициенттер. Зерттеу
нәтижелері 13-кестеде келтірілген.
13-кесте
Көмір фрагменттерінің температураға тәуелділік мәні
|Көмір ... ... | |
| | | | ... Б-2, Б-4 |1,72 |1,23 |-5,32 ... |1,80 |1,24 |-5,35 ... ... ... ... ... К |СР, ... |ΔS, |ΔG, |ΔФ/, |
| | ... |кал/моль·К |ккал/моль |ккал/моль·К ... Б-2, Б-4 ... ... ... |338,79 |-732,96 |1079,54 |-851,28 |1079,54 ... |340,63 |-732,77 |1081,81 |-852,09 |1079,55 ... |427,18 |-721,93 |1191,92 |-893,75 |1094,02 ... |503,09 |-708,33 |1295,59 |-938,08 |1124,07 ... |568,36 |-692,25 |1393,25 |-985,00 |1160,88 ... |622,99 |-673,95 |1485,10 ... |1200,70 ... |666,98 |-653,70 |1571,28 ... |1241,70 ... |700,33 |-631,78 |1651,87 ... |1282,85 ... |723,05 |-608,46 |1726,93 ... |1323,55 |
|Б-3 маркалы көмір ... |341,67 |-752,31 |1095,86 |-891,98 |1095,86 ... |343,52 |-752,12 |1098,15 |-892,93 |1095,87 ... |430,60 |-740,77 |1209,16 |-941,74 |1110,45 ... |506,97 |-726,75 |1313,64 |-993,38 |1140,75 ... |572,63 |-710,29 |1412,04 ... |1177,85 ... |627,58 |-691,65 |1504,58 ... |1217,98 ... |671,83 |-671,08 |1591,39 ... |1259,29 ... |705,36 |-648,84 |1672,56 ... |1300,75 |
|1000 |728,19 |-625,17 |1748,15 ... |1341,76 ... ... ... ... фрагменттері молекуласының
энтальпия мен энтропия мәндерінің температураға тәуелді өзгеруі келесі
формулалар бойынша ... бос ... ... ... ... есептелінді:
Талдыкөл кен орны қоңыр көмірінің ... ... ... ... ... ... берілген.
Сонымен, аддитивті әдіс негізінде Талдыкөл кен орыны көмірлерінің
органикалық ... ... ... мен ... ... ... есептелінді.
3.3 Талдыкөл көмірінің термиялық айрылуының кинетикалық параметрлері
Көмірдің термиялық деструкциясы донорлы-акцепторлы және валенттік
байланыстардың ... ... ... ... ... сұйық
өнімдердің, газ тәріздес өнімдердің түзілуі мен бөлінуі ... ... кокс пен кокс түзе және ... ... газ тәріздес өнімдерді
бөле жүретін деструкция ... ... ... ... ... ... және газ ... өнімдердің мөлшері
мен құрамы, реакциялардың жылу эффектілері, деструкцияның қатты өнімінің
құрылымы мен реакциялық қабілеттілігі бойынша осы ... ... ... ... жұмыста «МОМ» фирмасының дериватографында инертті (аргон)
ортада 10 К/мин тұрақты жылдамдықпен қыздыру жағдайында ... ... ... ... ... қосу мен химиялық және
физикалық түрлендірулердің әсері қарастырылды.
Термогравиметриялық талдау (ТГТ) әдісімен ... зат ... ... ... тұрақты жылдамдығында температураның
функциясы ретінде анықтап, термиялық ... ... ... ... ... [110]. Бұл параметрлерге ... ... ... ... ... ... константасы,
реакция реті жатады [110]. Есептеу ... ... ... ... ......... ...... ... кокс ... саты ІІ ... ... ... ... ... ... ... константасы; реакцияның реті;
бастапқы көмірдің концентрациясы; уақыт.
мұндағы, осы уақыт ... ... ... ... массасы; бастапқы масса; айналу температурасы
кезіндегі ұшқыш ... ... 850 °С ... ... ... ... ... максималды жылдамдығына сәйкес
температура.
Жылдамдық константасының ... ... ... ... ... көбейткіш; активтендіру энергиясы;
абсолютті температура; газ тұрақтысы.
Үш ... – , , және ... үшін үш ... ... алу ... Үш ... ... жүйені шешу үшін профессор
А.М. Гюльмалиевтің ұсынған теңдеуі ... [110]. ... ... ... электронды есептеу машинасында (Pentium–IV) жүргізілді.
15-кестеде сатыларды бөлу бойынша қабылданған ... ... жеке ... үшін ... және Майкөбен кен орындары
көмірлерінің кинетикалық параметрлерін есептеу ... ... ... ... байқалатын екінші сатыда массаның
жоғалуы 60 %-ға ... ... ... ... және ... ... ... технологиялық жағынан алғанда неғұрлым тиімді және маңызды
айналымдардың интервалына сәйкес болғандықтан, одан әрі барлық ... ... осы саты ... ... саты ... декарбоксилдену және ... ... ... ... ал ... саты ... жүргеннен кейінгі қалдық газ тәрізді өнімдердің бөлінуі мен
жартылай ... және ... рет ... ... ... байланысты.
15-кесте
ДТГ қисықтары бойынша Талдыкөл кен орыны
көмірлерінің термиялық деструкциясының сатылары
|Көмірле|Тбас., |Т1, ... ... |°С |°С |°С ... |0,136 |0,219 |0,300 ... |0,182 |0,288 |0,364 ... |0,258 |0,351 |0,442 ... |0,327 |0,426 |0,537 ... |0,438 |0,518 |0,650 ... |0,42 |0,58 |0,66 ... К k2 =1,03·10-2 мин -1 k1 =1,504·10-4 мин -1 ... атм ... К k2 ... мин -1 k1 ... мин -1 ... атм -1
698, К k2 ... мин -1 k1 ... ... =3,69·10-2 атм -1
k1 -тура реакция; k2 ... ... ... ... ... ... өңдеу нәтижелері 18-кестеде
берілген.
18-кесте
Антраценді гидрогендеу реакциясының кинетикалық параметрлері
|Т, К |αp ... ... | Кері ... |
| | ... |Е, ... |К1·С-1 |Е, кДж/моль |
|648 |0,450 ... | ... | |
| | | | | | ... |0,581 ... |32,0 ... |13,7 |
| | | | | | ... |0,671 ... | ... | ... αр – ... ... ... ... реакциясының активтендіру энергиясы 32,0 кДж, ал дегидрлеу
реакциясы үшін Е2 мәні 13,4 ... ... ... есептелінген тепе-теңдік константалары
19-кестеде берілген.
19-кесте
Антраценді гидрлеу реакциясының тепе-теңдік константасы
|Температура, К ... |673 |698 ... – атм-1 ... ·10-2 |2,49 ·10-2 ... ... гидрлеу реакциясының жылу эффектісі ΔН ... ... (lnKp – f(1/Т) ... константасын температураға
тәуелді өңдеу негізінде анықталады.
ΔНреак = - 29,4 кДж/моль; ... = 12,53 ... [111] ... жылу ... ΔН антраценді гидрлеу
реакцияларының жылу эффектілерінің қосындысы ретінде ... ... ... ΔН мәні ... ... ... ... анықтауға
болады. ΔН мәні аз болған сайын сутек донорының тиімділігі ... 648-698 К ... ... пен ... (1:1) ... ... ... кезіндегі дегидроантрацен түзілуінің жалпы
реакциясының жылдамдық константасы мен тепе-теңдік константасы ... ... ... ... ... мен ... ... гидрогендеу процесінде пирит тиімді катализатор ... ... ... ... ... ... пен бентонит
сазының қоспасы қолданылады. Пирит гидрлеу реакциясын ... ... ... қасиет көрсетеді.
Пирит тотықсыздандырғыш ортада (сутек, көміртегі оксиді) мына сызба-
нұсқа бойынша реакцияға түседі:
FeS2 + H2 → FeS1-x + ... ... ... бетінде (FeS1-x) төмендегі сызба-нұсқа бойынша
диссоциацияланады:
H2S ↔ HS•+ H•
R1 – R2 + H• → R1H ... + HS• → ... + H2 → R2H + ... ... ... көзі ... табылады және сутектің пиритпен
әрекеттесуі нәтижесінде түзілген ... ... H• және ... ... Түзілген радикалдар өз кезегінде көмірлі және
басқа ... ... ... ... ... С–С ... үзілу жылдамдығын арттырады.
Мұнай өңдеу саласында активтілігі жоғары тұрақты цеолитті катализаторлар
кеңінен ... ... ... ... металлургия өнеркәсібі
қалдықтарымен (қызыл шлам) қоспасын ... ... ... т.б.) ... ... ... ... мен реакция
механизмі туралы мәліметтер әдебиеттерде берілмеген.
Сол себепті диссертациялық жұмыста ... пен ... ... ... фенантренді каталитикалық гидрогендеу процесі ... жүру ... ... Цеолит құрамына алюминий оксидін
енгізгенде, цеолиттің кристалл торына алюминий жаңа қышқылдық орталықтар
түзе ... ... ... белгілі [111].
Фенантренді каталитикалық гидрогендеу процесінің нәтижелері 20- кестеде
берілген. Фенантренді каталитикалық ... ... ... ... әдісімен зерттелінді. Катализатордың мөлшері 3 %-
дан жоғары өскен сайын фенантреннің ... ... ... ... және ... байқалады. Фенантреннің айрылу
реакциясы өнімдерінде диэтилнафталин ... ... ... 8 ... ... ... ортаңғы сақинасын сутекпен қанықтырғандықтан 2-
этилдифенил түзіледі. ... ... ... ... өнімінде
н-бутилнафталин мен метилпропил-нафталиннің шығымы тұрақты күйінде қалады,
ал 2-этилдифенилнафталиннің шығымы артады.
Жоғарыда берілген мәліметтер бойынша фенантреннің айрылуы екі ... ... ... ... ... крекинг немесе гидрогенолиз.
Қышқылды крекинг кезінде тұрақсыз карбоний ионы түзілуі ... бұл ион тез ... ... қаныққан карбкатионның
көзі бола алады.
Сонымен, ... ... ... ... ... 8 және 9 ... (10 және 11) орындардағы гидрогенолиз
реакциясының жүру ... ... ... ... ... ... [112] әдебиеттегімен сәйкес келеді.
20-кесте-Фенантреннің крекингтеу өнімдерінің шығымы. Жүру жағдайлары: Т-
430°С, τ=120 мин; цеолит:қызыл шлам қатынасы = 1:1; ... ... = 1:2; ... ... РАr = 2,0 ... | | | | |
| ... |2 этил ... ... ... |
| |нафталин, |нафталин, |% ... |
| |% |% | |% |
|1 |0,5 |2,3 |8,5 |2 |
|2 |0,6 |2,83 |8,8 |3 |
|3 |0,9 |3,0 |8,9 |4 |
|4 |1,0 |4,0 |9,0 |7 |
|5 |1,1 |4,5 |9,1 |10 ... ... гидрогендеу процесінің кинетикалық моделі
Көмірдің көп бөлігі қыздыру сатысында конверсияға ұшырайтындықтан, осы
сатыдағы көмірді гидрогендеу кинетикасын талдау керек. Қыздыру ... ... ... ... ... 370 0С ... Изотермиялық емес сатылардағы температура аралығы 370-430 ... ... саты ... 430 0С ... ... процесіндегі қыздыру және изотермиялық
сатыларындағы өнім шығымдарын көрсетеді.
21-кесте
Қыздыру сатысындағы Талдыкөл көмірін сұйылтудың тәжірибелік нәтижелері
|Уақыт ... |Газ (%) |Май (%) ... ... ... ... |(0С) | | |(%) |(%) ... |
| | | | | | |(%) |
|0 |370 |0,02 |0 |0,02 |0 |0,05 ... |385 |2,37 |5,99 |0,65 |11,17 |20,17 ... |400 |3,18 |11,97 |0 |23,84 |38,99 ... |415 |4,26 |18,82 |9,60 |16,07 |48,76 ... |430 |4,96 |24,43 |11,20 |15,10 |55,72 ... ... Талдыкөл көмірін сұйылтудың тәжірибелік нәтижелері
|Уақыт |Температура |Газ (%) |Май (%) ... ... ... ... |(0С) | | |(%) |(%) ... |
| | | | | | |(%) |
|0 |430 | 4,96 | 24,43 | 11,20 | 15,10 | 55,72 ... |430 | 6,31 | 32,15 | 19,96 | 15,15 | 73,57 ... |430 | 7,23 | 36,30 | 23,79 | 11,06 | 78,37 ... |430 | 6,90 | 42,07 | 24,11 | 8,09 | 81,18 ... |430 | 7,26 | 48,65 | 19,26 | 7,94 | 83,11 ... |430 | 8,74 | 53,78 | 15,86 | 5,93 | 84,30 ... |430 | 8,47 | 62,24 | 12,19 | 4,26 | 87,16 ... ... ... ... ... ... Бірнеше реакция
механизмдері ұсынылды. Ең тиімдісі 5-суретте көрсетілген.
Барлық реакциялар тізбекті және қатарлас ... ... ... ... ... реакциялар ретінде қарастырылды. Бұл кинетикалық
сызба-нұсқаға келесілер тән: 1) көмір үш ... ... ... ... ... (М1), нашар реакциялық қабілетті бөлігі (М2), реакциялық
қабілетті емес бөлігі (М3). Көмірдің ... ... ... ... ... пен ... сияқты мацералдар болатындықтан
жалпы айналу дәрежесі 100 %-дан төмен болады; 2) өнім ретінде ... ... ... (А) мен ... ... май мен газ ... процесінде түзілген су майдың құрамына енеді. Асфальтен мен
преасфальтен ... ... ... үшін ... өнім ретінде алынды және
нәтижелер көрсеткендей, бұл процесс моделінің дұрыстығына әсер етпейді.
Сонымен қатар газ шығымы ... ... ол ... ... бір ... ... 3) сутегі қысымының, бөлшектер өлшемінің, масса алмасудың
және тағы ... ... ... ... Реакция механизмі Талдыкөл
көмірін гидрогендеу ... ... және ... ... ... ... ... енгізілген катализатордың құрамы,
т.б.) негізделініп, ... ... ... үшін төрт ... тұрақтысы анықталды. Олар көмірді гидрогендеу процесінің қыздыру
және ... ... ... келеді.
а) ... ... ... ... ескі ... сызба-
нұсқасы; ә) Көмірді гидрогендеупроцесінің жаңа кинетикалық сызба-нұсқасы
Көмірді гидрогендеу ... ... ... әркелкі және
белсенділік энергиясы мен жылдамдық тұрақтылары да әртүрлі болып келеді.
Процесс ... ... 370 0С ... 430 0С ... дейінгі
аралықта жүргізілді, бүкіл сатыдағы жылдамдық тұрақтыларының өзгеру мәні
үлкен емес, сондықтан қыздыру сатысында ... ... ... ... Жоғарыда келтірілген математикалық модельге сәйкес М1, М2, М3 және
жылдамдық тұрақтылары қыздыру және изотермиялық сатылар үшін ... ... ... ... ... ... келтірілген.
23-кесте
Талдыкөл көмірін гидрогендеу процесінің кинетикалық параметрлері
|Сатылары |Жылдамдық тұрақтысы, мин -1 ... ... % |
| |k1 |k2 |k3 |k4 |M1 |M2 |M3 ... | 0,579 | 0,198 | 0,254 | 0,050 | 17,00 | 38,72 |44,28 ... | 0,005 | 0,006 | 0,142 | 0,011 | 16,14 | 21,04 | 7,10 ... сатысы басталғанда конверсия дәрежесі мен май ... ... ... ... және ... сатысының соңғы
температурасында (430 0С) конверсия дәрежесі мен май шығымы ... % және 24,43 % ... Бұл ... ... ... әсер ... ... нәтижесінде жүреді. Физикалық әсерлерге көмір құрамындағы
еритін фракцияны ыстық еріткішпен экстракциялау жатады. ... АПА ... ... ... және ... сатының соңғы
кезеңінде төмендейді, ал (М+Г) шығымы екі сатыда да ... ... ... ... реакциясы төмен температурада да жүреді және ... ... ... үшін жоғарылау температура жақсы болады. Бұл екі
сатылы әсер көмірді гидрогендеу процесінің артықшылығы болып келеді.
21-кестеде көрсетілгендей, ... ... ... ... ... үшін ... ... үлкен болып ... ... ... ... ... ... ... және екі саты үшін
реакция түрі әркелкі болып келеді. Қыздыру сатысында молекуласының кіші
өлшемімен және ... ... ... ... ... ... ... пен гидрогендеу процестеріне ұшырайды, сондықтан
олардың ... ... ... ... ... үш ... күрделі
көмір құрылымы босаңқы болып, реакция жылдамдығы төмен ... ... ... және нашар реакциялық қабілетті бөліктердің
қатынасы М1/М2, ... және ... ... үшін ... ... 0,77. Яғни М2 көмірді тура гидрогендеу процесінің басында негізгі
реакциялық бөлік болып ... де, ... ... М2 ... ... ... көмірдің майға айналу реакциясын жылдамдатады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Талдыкөл кен орны көмірін ... ... ... қатысында
гидрогендеу процесінің кинетикасы зерттелінді. Сұйық өнімдердің жоғары
тепе-теңдік құрамы 648-698 K ... ... ... ... әдіс ... ... кен ... көмірлерінің органикалық
массасының термодинамикалық қасиеттері мен гидрогендеу ... ... ... Көмірлерге металл тұздарының ерітінділерін енгізу ... ... ... ... деструкция процесі
жүргізіліп, дифференциалды термиялық анализдеу арқылы Талдыкөл көмірі
органикалық массасының термиялық айрылу нәтижелері зерттелінді.
4. Көмірді гидрогендеу ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1] Камнева А.М., Платонов В.В. Теоретические основы химической технологии
горючих ископаемых. М.: ... ... ... В.П., ... М., Муска Г. Производство и использование
углеводородов. М.: ... ... ... Ф.Х., ... Х. ... ... структуры
угля на процессы его ... в ... ... // Химия твердого топлива. -2004. -№ 3. –С. 67-81.
4] Зекель Л.А. ... ... ... ... ... при ... ... водорода // Химия твердого
топлива. -2001. -№ 5. –С. 49-61.
5] Малолетнев А.С., ... А.А., ... Г.С., ... Д.А. ... Ерковецкого месторождения с получением жидкого топлива // ... ... – 2002. -№ 6№ -С. ... ... В.В., ... В.Е., ... А.В., Проскуряков А.В.
Химический состав органической массы бурого угля ... ... ... // ... ... топлива.-
2000.-№ 2.-С. 13-23.
7] Малолетнев А.С., Кричко А.А., Гагарин С.Г. ... ... ... ... ... ... угля // ... топлива.-2003.-№ 5.-С. 51-
8] Малолетнев А.С., Гагарин С.Г. Моделирование многослойных реакторов для
гидрогенизации ... ... // ... ... ...... 6. –С. ... Патраков Ю. Ф., Федорова Н. И. Содержание ... в ... ... ... ... // ... твердого топлива.-2000.-
№ 3.-С. 77-82.
10] Гюльмалиев А.М., Гагарин С.Г., ... Т.Г, ... Г. С. ... ... взаимосвязи структуры и свойств органической массы
углей // Химия твердого топлива. –2000.- № 6.-С. ... ... П.Н. ... модификация, набухание углей, реакционная
способность при гидрогенизации // Химия твердого топлива. – 1998. ... –С. ... ... Г. С., Родэ В. В., ... А. С., ... В. В. Уголь – сырье
получения продуктов топливного и химико-технологического ... /
/ ... ... ... -2001. - № 4. –С. ... Калечиц И. В. Уголь в современном мире, перспективы его ... ... // ... ... ... ... 3.-С. 3-9.
14] Кузнецов П.Н., Торгашин А.С., Кузнецова Л.И., Жижаев А.М., Колекникова
С.М. Изменение рентгеноструктурных параметров органической ... угля в ... ... ... в ... ... твердого топлива. -2006. -№ 5. – С. 3-10.
15] ... А.С., ... М.А. ... ... из ... ... углей // Химия твердого
топлива. -2007. -№ 4. –С. 57-63.
16] Малолетнев А.С., Гюльмалиева М.А. ... ... ... ... ... Канско-Ачинского бассейна. // Химия твердого
топлива. -2007. -№ 3. –С. 21-29.
17] Зекель Л.А., ... А.С., ... А.А., ... М.Я. ... ... ... псевдогомогенных катализаторов для гидрогенизации углей и
нефтяного сырья // Химия ... ... -2007. -№ 1. –С. ... ... И. М., ... б. Г., ... Н. П., Еремин И. ... Г. С., ... В. К. ... ... СССР. Изд. «Наука», М., 1964.- 175 с.
19] Еремин И. В., Лебедев В.В., Цикарев Д.А. Петрография и ... ... М.: ... 263 ... ... В. И., ... Н. К. ... и свойства природных углей.
М.: «Недра».-1975.-159 с.
21] Аммосов И. М., Тан Сю-и. ... ... ... и ... ... ... Изд. Академии Наук СССР. М., 1961.- 116
с.
22] Рапопорт И. Б. ... ... ... М.: ... с.
23] Еремин И.В., Цикарев Д.А. Прогноз технических свойств углей на основе
петрографических характеристик / ... ... ... Б.Т., Лапидус А.Л. Ожижения угля связанным водородом.
Алма-Ата. «Ғылым», 1990.- 88 с.
25] Малолетнв А.С., ... Н.И. ... ... ... углей Итатского месторождения //Химия твердого
топлива. -2010. -№ 4. – С. ... ... А.С. ... низкомолекулярных ... ... в ... с ... резиной // Химия твердого
топлива. -2010. -№ 3. – С. ... ... А.С. ... ... ... ... углей //
Химия твердого топлива. -2009. -№ 3. – С. 44-57.
28] Гагарин С.Г., Кричко А.А. Термодинамика передачи водорода в ... // ... ... ... – 1979. № 5. – С. ... ... И.И., Гагарин С.Г. Термодинамика передачи водорода в
модельных полициклических ... // ... ... ... – 1982.
№ 1. – С. 74.
30] Галкина А.А., Кричко А.А. Роль доноров водорода при ожижении угля ... ... ... – 1978. № 5. – С. ... ... И.И. ... ... водорода в модельных
полициклических системах // Химия твердого топлива. – 1983. № 1. – ... ... А.А. ... угля в ... с ... // Сборник
трудов ИГИ. – М. – 1978. - № 33. – С. 35.
33] Гюлмалиева М.А., ... А.С., ... Г.А., ... А.М. Состав
жидких продуктов гидрогенизации бурого угля Бородинского месторождения
// Химия твердого топлива. – 2008. - № 1. –С. ... ... А.А. ... С.В. ... // ... ... топлива. – 1977. - №
2 – С. 10.
35] Русянова Н.Д. Представление о ... ... ... ... топлива. -1978. -№ 6. –С.3.
36] Кричко А.А., Лебедев В.В. Нетопливное использование углей. М, 1978.
-125с.
37] Григорьева Е.А. ... ... ... ИГИ. ... -№
32. –С.15.
38] Романцова И.И., Попова В.П., ... А.М. и др. ... ... ... ... -1993. -№ 4. –С. ... ... С.Г., Гюльмалиев А.М., Кричко А.А. Термодинамика передачи
водорода в ... ... ... ... ... связами//Химия твердого топлива. -1990. -№ 6. –С. 28-30.
40] Калечиц И.В. О механизме деструктивной ... ... -1978. -№ 4. –С. ... Гюльмалиев А.М. Термодинамика передачи ... в ... ... ... -1982. -№ 5. –С. ... ... Е.А. ... топливо и химические продукты из углей//Труды ИГИ.
–М.-1977,-Т.32.-С. 24-43.
43] Лазовой А.В. Озависимости между ... ... и ... ... их гидрирования, разложения и восстановления под ... ИГИ. ... –Т.3. –С. ... ... С.Г:, Юлин М.К. ... ... ... ожижения бурого угля в изотермических ... угля в ... и ... ... ... ИГИ. –М.-1981. –С. 13-18.
45] Szladov A., Given P. Models and ... energies for ... ... Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Devel. -1981. ... –Р. ... Haley S., Bullin J. ... hydro ... of North Dakota
lignite part effects of process variables on product ... Proc. Techn. – 1981. –Vol. 4. - № 2-3. – P. ... Weller S. Analysis and scale- up ... of ... ... rate ... Ind. Eng. Chem. – 1951. -№ 43. – P. 1575.
48] Kopsel A. Kinetics and mechanism of solution of volatile coal// ... – 1983. -№ 33. – P. ... ... H.D. ... of hydrogenation liquefaction// Chem7 Economy
Eng. Rev. – 1982. –Vol. 14. - №3. – P. 15.
50] Traeger R. Coal liquefaction rate constant ... Ind. ... Proc. Des. Dev. -1980. –№ 2. –Р. ... Shah Y. Kinetics of ... ... of big horn coal in ... bed ... Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev. -1978. ... –№ 2. –Р. ... Foster N. ... of chemical rate ... in short contact ... liquefaction// Fuel. – 1984. –Vol. 63. –№ 5. –Р. ... Shah Y. Kinetics of short contact time coal ... ... – 1984. –Vol.30. –№ 2. –Р. 295.
54] Singh C.P. Kinetic of catalytic// The Canad. Jorn. Chem. Eng. – ... 60. –№ 2. –Р. ... ... В.А. ... о посещении Вустерского политехнического
института// Л. – 1989. – 120 ... Crosh A.K., Furlong M.U., Bain R.Z. ... of coal ... ranking by kinetic measurements// Fuel. – 1982. - № 61.
– P. 116.
57] Geitenbuch D.D., Bain R.Z. Modeling of bench – seals coal ... Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev. -1982. –№ 21. –Р. ... ... J., Stolarki M. ... analysis of ... of ... Fuel. –Vol. 67. –№ 9. –Р. ... Wieland J.H., Shah Y., Cronauer D.C. Kinetics of short contact time
coal liquefaction// AIChE. Jorn. – 1984. –№ 2. –Р. ... Mohan G., Silla H. Kinetics of donor solvent ... ... in ... ... Ind. Eng. Chem. Proc. Des. Dev.
-1978. –№ 23. –Р. 349-358.
61] Moschopedis S.E., Hawkins R.W. Effect of process ... on ... of coal using heavy oils ... Process.
Technology. – 1982. –№ 5. –Р. 312-328.
62] Гюльмалиев А.М., Абакумова Л.Г. Кинетика ... ... ... ... ... ... топлива. -1996. -
№ 2. – С. 77.
63] Кудрявцева Т.А., ... С.Г. ... ... ... ... угля от температуры и ... ... ... – 1995. -№ 2. – С. ... ... С.Г., Кудрявцева Т.А. Зависимость эффективной константы
скорости ... угля от ... ... ... ... – 1995. -№ 2. – С. ... Малолетнев А.С., Кудрявцева Т.А. Зависимость эфективной константы
скорости гидрогенизации угля от типа ... ... ... ... – 1995. -№ 2. – С. ... ... А.А., Юлин М.К. Математическое моделирование ... ... ... в ... ... ... ... топлива. – 1985. -№ 3. – С. 90-98.
67] Еремина А.О., Юлин М.К. ... ... ... продуктов
гидрогенизации угля// Химия твердого топлива. – 1986. -№ 2. – С.89-93.
68] Малолетнев А.С., Сливинская И.И. ... ... для ... процесса гидрогенизации высококипящих
фракций угольных дистиллятов// Химия твердого топлива. – 1992. -№ 3. –
С.29-34.
69] Гагарин С.Г., Кричко А.А. ... ... ... угля и
продуктов ожижения Химия твердого топлива. – 1994. -№ 6. – С.95-104.
70] Гагарин С.Г., Малолетнев А.С., Юлин М.К., ... О.А. ... ... ... при ... ... 6 МПа // Химия
твердого ... – 1997. - № 6. –С. ... ... Р.А. ... ... на основе синтез-газа: Каталитические
реакции СО и Н2/Перевод с англ. С.М.Локтева. М.:Химия, ... ... ... И.В., ... В.Ю. Состояние и перспективы гидрогенизации
углей // Химия твердого топлива.-1998. -№ 5. –С. 3-8.
73] Юлин М.К., ... С.Г., ... А.А., ... Т.А. Ката-литические
системы процесса гидрогенизации бурого угля под давлением водорода 6
МПа // ... ... ... –1995. -№ 2.-С. 22-27.
74] Юлин М.К., Гагарин С.Г., Зимина Е.С., ... Т.Н., ... ... Т.А. ... ... ... углемасляной пасты на
ее гидрогенизацию под давлением // Химия твердого топлива.-1996. -№ ... ... ... Л.В., ... Н.И., Гагарин С.Г. ... ... ... мацералов бурых углей Канско-
Ачинского бассейна при гидрогенизации. Угли ... ... ... ... ... 2. –С. ... Калечищ И.В. Перспективы развития производства синтетического топлива
в СССР и за ... // ... ... ... 6.-С. 9-23.
77] Калечищ И.В. Роль химии в ... ... ... ... –1986. –32 с.
78] Кузнецов П.Н., Йошида Т., Кузнецова Л.И. Состояние технологии ожижения
углей в ... // ... ... ... –1995. -№ 4. –С. 18-28.
79] Okuma Osuma. Процесс ожижения с рециркулирующим данным продуктом для
полной конверсии бурого угля // ... -№ 3-4.-Р. ... РЖХ. –2001. -№ 4. ... ... М.М. ... ... угля и ... нефти:
Автореф.докт. дисс.-Алматы, 1999.- 44 с.
81] Жубанов К.А. ... ... ... ... ... нефтехимической отрасли // Промышленность Казахстана.-2001.-№
4.-С. 60-63.
82] Каирбеков Ж.К., Якупова Э. Н., ... А.Ж., ... Ж.Т., ... ... ... углей на основе сернистых соединений
железа и других металлов // ... ... ... ... –2000. ... 26-33.
83] Мусаева А.Ж., Ешова Ж.Т., Каирбеков Ж.К. Физико-химические ... ... ... угля ... месторождения
Центрального Казахстана // Вестник ... ... ... ... ... ... Ж.Т., ... Ж.К., Ташмухамбетова Ж.Х. Анализ состава жидкого
гидрогенизата угля месторождения «Киякты» // Известия АН. РК. –Алматы,
2001.-№ 3. ... ... Ж.К., ... Ж.Т., ... А. Ж., ... Ж.Х.,
Жубаанов К.А. Влияние предварительной щелочной и кислотной обработки
на выход жидких продуктов из угля ... ... ... ... ... ... –2001. -№ 3(23). ... Каирбеков Ж.К., Ешова Ж.Т., Ташмухамбетова Ж.Х., Жубанов К.А. Влияние
механохимической обработки на эффективность ... угля // ... ... ... –2001. -№ 4(24). ... ... Ж.К., ... К.А., Ташмухамбетова Ж.Х., Ешова Ж.Т.,
Ковтунец В.А. ... ... ... подготовки угля для
каталитической переработки // Материалы I ... ... и ... 2001.-С.195-198.
88] Каирбеков Ж.К., Ташмухамбетова Ж.Х., Ешова Ж.Т., ... К.А. ... ... ... ... каталитической гидрогенизации
угля месторождения «Киякты» // Материалы ... ... ... ... ... ... промышленность.
Возможности и перспективы развития» т.1.-Павлодар, 2001.-С.274-279.
89] Ешова Ж.Т., Каирбеков Ж.К., Ташмухамбетова Ж.Х., Жубанов К.А. ... ... на ... угля ... // ... ... ... по аналитической
химии посвященной 100-летию со дня рождения члена-корреспондента НАН
РК О.А. Сонгиной. -Алматы, 2001.- ... ... Ж.Т., ... А.Ж., ... Ж.К. Переработка угля Кияктинского
месторождения в ... ... и ... // ... ... ... ... молодых ученых по прикладным вопросам ... ... Тайц Е.М., ... И.А. ... ... и испытания углей. –М, Недра,
1983. -301с.
92] Нефтепродукты. Методы испытания. ч. І. ... ... М.: ... ... ... ... ... 6382-91, 147-95, 2408.1-95, 8606-72.
94] МемСТ 8606-93.
95] Берг Л.Г. Введение в термографию. М.: 1969.
96] Кричко А. А., ... С. Г., ... С. Н., ... О. А. ... ... угля Бородинского месторождения в присутствии
микроколичеств молибденового катализатора. // Химия твердого топлива.
– 1987. - № 1. - С. ... Kuchling T., Klose E. Chem. Technol. 1983. Jg. 35. N6. S. ... ... В. П. ... ... Алма-Ата, 1990. - 112 c.
99] Лимонченко Ю. Г., Гюльмалиев А. М., Гагарин С. Г., Кричко А. ... ... ... в ... ... ... с ... в цепи сопряжения // Химия твердого топлива.
– 1988. - № 2. - C. ... ... С. Г., ... А. А. ... ... ... в
полиядерных системах // Химия твердого топлива. – 1991. - № 3. – ... - № 6. – C. ... ... И. А., ... С. Г., ... А. М. ... технологических показателей углей от их ... // ... ... ... – 2003. - № 5. – С. 9-16.
102] Гагарин С. Г., Гладун Т. Г. ... ... ... ... ... ... // Химия твердого топлива. – 2002. - № 5. – C. ... ... Г. С., ... А. М., ... С. Г., ... С. ... и ... органической массы углей ряда метаморфизма //
Россиский ... ... – 1994. -T. 38. - № 5. – С. ... Pedley J. B., Naylor R. D. ... Data of organic ... N. Y. Chapman and Hall. – 1986. - 792 p.
105] ... В. С. ... ... ... // Высокомолекулярные соединения. – 1996. -Т. 8. - № 1.
–С. ... ... Н. М., ... К. Н. ... бурых углей // Сборник ... - ... – 1973. –С. ... ... А. М., ... Г. С., ... Т. Г. Теоретические основы
химии угля // ... ... ... ... – 2003. –С. 551-554.
108] Байкенов М. И., Чен А. Я., ... А. Г., ... К. ... Б. Т., ... В. А., ... М. Г., Пирожков С. ... ... ... железа (пирита) на процесс гидрогенизации
каменноугольной ... и ... ... // Химия
твердого топлива. – 1995. - № 2. -Т. 35. – С. ... ... В. Г., ... М. А., ... М. В., ... С. ... конверсии угля в процессе гидрогенизации от свойств
катализатора // Химия твердого топлива. - 1988. - № 5. – С. ... ... М. Г., ... Б. Т., ... В. А., ... М. ... ... металлургии в качестве катализаторов
гидрирования в системе СО/Н2О на примере ... // Изв. АН РК ... - 1991. - № 2. – С. ... ... И.И., ... Б.К. ... толуола на
модифицированном высококремнеземном цеолите // Нефтехимия. Т29. ... ... ... В.Г., ... М.А., ... М.В. и др. Зависимость угля в
процессе гидрогенизации ... ... // ... ... 1988. № 5.С. ... ПОМ
С3 шайырлар
С4 газ
өнімдері
С2 асфальтендер
С5 майлар
К1
К7
К6
К5
К4
К3
К8
К2
Преасфальтендер
Асфальтендер
КОМ
Майлар
Газдар ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерітіндінің алынуының термодинамикалық және молекулалы– кинетикалық жағдайы12 бет
Жаратылыстану және экология есептерінің дифференциалдық модельдерін құрып-зерттеу44 бет
Идеал газдың макроскопиялық күй теңдеуі3 бет
Кокс жылубергішінің қайнаушы кабатында үздіксіз кокстеу қондырғысын жобалау66 бет
Молекула-кинетикалық теорияның негіздері15 бет
Молекулалы-кинетикалық теория21 бет
Мырыш(іі) және кадмий(іі) унитиолатты комплексінің термиялық ыдырау процесінің кинетикалық және термодинамикалық заңдылықтарын зерттеу53 бет
Негізгі термодинамикалық жүйелер18 бет
Негізгі түсініктер және термодинамиканың бастапқы ережелері12 бет
Сақталу заңдары41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь