Нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпкерлікті ұйымдастыру

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
1. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КӘСІПКЕРЛІКТІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
Кәсіпкерлік түсінігі және оны ұйымдастыру қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... .. 7
Жеке кәсіпкерліктің экономикадағы ролі мен орыны ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
Жеке кәсіпкерлікті ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... .24
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕКЕ КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ҚАЗІРГІ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 Республикадағы жеке кәсіпкерліктің даму барысын талдау ... ... ... ... ... ..31
2.2 Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау шаралары мен механизмдері ... ..44
2.3 Кәсіпкерлікті қолдаудың қолданыстағы механизмдерін талдау ... ... ... ... 52
3. ЖЕКЕ КӘСІПКЕРЛІКТІ МЕМЛЕКЕТТІК ҚОЛДАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстандағы жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдауды жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63
3.2 Жеке кәсіпкерліктің әлеуметтік.экономикалық маңыздылығын арттыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..76
3.3 Жеке кәсіпкерліктің тиімділігін талдау және оны жетілдіру бойынша ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 96
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 99
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кәсіпкерліік – нарықтық қоғамның перзенті. Республика Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан кәсіпкерлерінің Конгресінде атап көрсеткеніндей, ол күресе жүріп шыңдалды, халық алдындағы перзенттік борышын абыроймен ақтап келеді. Бұл қозғалыстың бұқаралық сипат алып, экономиканы өркендетуге үлес қосуы ішкі жалпы өнімнің 25 пайызы кәсіпкерлердің үлесінде екендігімен айқындалады. Сондықтан қазіргі өркениетті қоғамның экономикалық құрылымдық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі кәсіпкерлік болып саналады.
Мемлекетіміздің қазіргі даму кезеңінде кәсіпкерлікті орнықты дамыту – ең үлкен міндеттердің бірі. Елбасы: «Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік жолға түсуін көрсететін кәсіпкерлер. Кез-келген экономикалық инициатива төменнен қолдау тапқанда ғана берекелі болады. Қазір алдымызда республика экономикасын дамыту туралы жаңа кәсіпорындар ашу ғана емес, оларда инновациялық, технологиялық негізде дүниежүзілік бәсекеге төтеп бере алатын жаңа өнімдер шығару міндеті тұр» - деп атап көрсетті [3]. Мемлекет экономиканың негізі ретінде кәсіпкерліктен үлкен үміт күтеді. Сондықтан да кәсіпкерлік экономиканың локомативіне айналуы тиіс. Кәсіпкерлік экономикада нақты белсенді, бәсекелес ортаны ғана қалыптастырып қоймайды, сонымен қатар мемлекеттің экономикалық дамуында оның тұрақтылығының индикаторы есепті орта тапты жасақтайды. Әрине, кәсіпкерлік экономиканың белсенді бір саласына айналуы үшін мемлекет тарапынан үлкен қолдау көрсетілуі қажет. Кәсіпкерліктің ел экономикасының дамуында барған сайын рөлінің күшейе түсуі оған назарды күшейтпесе, бәсеңдетуге болмайтындығын көрсетеді.
Қазақстанның таяу жылдары бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясына сәйкес кәсіпкерлікті экономиканы дамытудың қозғаушы күшіне айналдыру қажет. Тәуелсіздігіміз баянды болып, еліміз дербес даму жолына түскелі жеке кәсіпкерлік мемлекетіміздің айрықша қолдауына ие болып, өз жемісін бере бастады. Дегенмен де шешімін таппаған, шешілуі кәсіпкерліктің өркендеуіне зор ықпалын тигізетін мәселелер әлі де болса жетерлік. Сондықтан да осы мәселенің мән – жайы мен шешу жолдарын қарастыру ең өзекті ізденістердің бірі болып табылады. Диссертациялық жұмыстың тақырыбын таңдағанда осы мәселеге басты назар аударған едік.
Қазақстан экономикасының қазіргі даму кезеңінде мынадай еркшеліктеріне көңіл бөлу қажет: айқын көрініс алған шикізаттық бағыт; қайта өндеу өнеркәсібінің нашар дамуы; импортқа тәуелділігі; инфрақұрылымының нашар дамуы; аймақтар бойынша өндіргіш күштердің біркелкі орналаспауы. Міне, осы мәселелердің оң шешімін табуы кәсіпкерлік қызметтің дамуымен тығыз байланысты. Себебі, кәсіпкерлікті дамытудың маңыздылығы мемлекеттің экономикалық жетілуіне ықпал етіп және өндірістің дамуына, халықтың жұмыспен қамтылуына жеткілікті түрде әсерін тигізе алады.
1. «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 2006 жылғы 31 қаңтар.
2. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың ең басты мақсаты» деп аталатын Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 6 ақпан 2008 ж.
3. Қазақстан Республикасының 2007 – 2024 жылдарға арналған орнықты дамуға көшу тұжырымдамасы. Астана, 2006 ж.
4. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 06 сәуір 2007 ж. №310 Жарлығы. Астана , 2007
5. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Астана, 2001 ж.
6. Қазақстанның статистикалық жылнамасы. Алматы, 2007 ж.
7. Статистический ежегодник 2006 года, Алматы 2007
8. Қазақстан – цифрларда 2006 жыл, Алматы 2007
9. Әубәкіров Я.Ә. Экономикалық теория. – Алматы: «Қазақ университеті». – 1999.
10. Мамыров Н.К. «Основы предпринимательства», Алматы, Экономика, 1997
11. Закон РК “О государственной поддержке малого предпринимательства” от 19.06.1997г., ст.4.
12. Попов В.М., Ляпунов С.И. Практика малого кәсіпкерліка. - М. 2001.
13. Виленский А. Этапы развития малого кәсіпкерліка. Вопросы экономики 1996. -№7.
14. Курс предпринимательства. Под.ред. В.Я. Горфинкеля – М.,1997.
15. Малое предпринимательство: Теория, мировой опыт и Казахстан. /Под. ред. Е.Б. Жатканбаева. А., 2001.
16. Предпринимательство: Учебник/Под. ред. М.Г. Лапусты. – М.: ИНФРА-М,2000.
17. С.Н. Нысанбаев, Ж.Т. Қожамқұлова Коммерциялық кәсіпкерлік негіздері: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2004.
18. Экономическая теория. Под.ред В.Д.Камаева – М., 2002.
19. Н.К.Мамыров, А.Н.Саханова, Ш.С.Ахметова, Л.Брузати. Государство и бизнес. 1-том., Алматы, 2002.
20. Хоскинг А. Курс предпринимательства. – М., 1993.
21. Гайнутдинов Э.М. «Основы предпринимательства», Минск, «Высшая школа», 2000
22. Сборник «Предприниматель и право», Издательский дом «БИКО», Алматы 2000
23. Войтов А.Г. «Экономика. Общий курс», Москва, «Маркетинг», 2000
24. Баликоев В. «Общая экономическая теория», Лада, 2000
25. Горфинкель В.Я. «Предпринимательство», Москва, «Банки и биржи», 1999
26. Агеев А. И. Предпринимательство: проблемы собственности и культуры. - М, 1991.
27. Бусыгин А. Предпринимательство : Основной курс, -М.,1997
28. Грачев И. Развитие малого предпринимательства // Деньги и кредит . 1997 . -№1.
29. Грузинов В., Грибов В. Предпринимательство формы и методы организации предпринимательской деятельности // Экономика предприятия. - М., 1996
30. Котлер Ф. Основы маркетинга. - М, 1990
31. Курс экономики: Учебник. Основы предпринимательства. - М.,1997
32. Прохоров В. Развитие малого кәсіпкерліка //Экономика и жизнь. 1996, №34.
33. Хизрич Р., Питере М. Предпринимательство, или как заве¬сти собственное дело и добиться успеха.
34. Хоскинг А. Среда предпринимательства. Курс предпринимательства. М., 1993.
35. Иванова М. Малый инновационный бизнес в странах с развитой рыночной экономикой. // Российский экономический журнал.1995, №12.
36. Малый бизнес: методика и результаты анализа.//Вопросы статистики.1999,№8.
37. Архипов А., Баткилина Т., Калинин В. Государство и малый бизнес: финансирование, кредитование и налогообложение // Вопросы экономики - 1997
38. Малый и средний бизнес: законодательства Республики Казахстан . Алматы, Ғалым 1999.
39. Что мешает развитию малого и среднего бизнеса в Казахстане. Саханов А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. Сборник кейсов по курсу “Государственное регулирование”. Алматы, Экономика, 2003год. С.226-231.
40. Малый бизнес как фактор успешного развития региона //Десять лет реформ на постсоветском пространстве: ожидания, результаты, перспективы. Материалы международ.науч.конф.18-19 мая 2001г. В5-ти ч. Алматы, 2001 Ч.1-С.273-277.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................
............................................3
1. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КӘСІПКЕРЛІКТІ ... МЕН ... ... Кәсіпкерлік түсінігі және оны ұйымдастыру
қажеттілігі.............................. 7
2. Жеке ... ... ролі ... Жеке ... ұйымдастырудың ... ... ... ЖЕКЕ ... ... ДАМУ ... Республикадағы жеке кәсіпкерліктің даму барысын ... Жеке ... ... ... шаралары мен
механизмдері......44
2.3 Кәсіпкерлікті қолдаудың қолданыстағы механизмдерін
талдау................52
3. ЖЕКЕ ... ... ... ... НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
МЕН ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстандағы жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдауды ... Жеке ... ... маңыздылығын арттыру
жолдары.....................................................................
.............................................76
3.3 Жеке кәсіпкерліктің тиімділігін талдау және оны ... ... ... ... ... 99
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кәсіпкерліік – нарықтық ... ... ... ... ... кәсіпкерлерінің
Конгресінде атап көрсеткеніндей, ол күресе жүріп шыңдалды, халық алдындағы
перзенттік борышын ... ... ... Бұл ... ... ... экономиканы өркендетуге үлес қосуы ішкі жалпы өнімнің 25 ... ... ... айқындалады. Сондықтан қазіргі
өркениетті қоғамның экономикалық құрылымдық даму жүйесіндегі болашағы ... ... бірі ... ... ... ... даму кезеңінде кәсіпкерлікті орнықты дамыту – ең
үлкен міндеттердің бірі. Елбасы: «Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік
жолға түсуін ... ... ... ... ... ... тапқанда ғана берекелі болады. Қазір алдымызда республика
экономикасын ... ... жаңа ... ашу ғана ... оларда
инновациялық, технологиялық негізде дүниежүзілік бәсекеге төтеп бере алатын
жаңа өнімдер шығару міндеті тұр» - деп атап ... [3]. ... ... ... кәсіпкерліктен үлкен үміт күтеді. Сондықтан да
кәсіпкерлік экономиканың ... ... ... ... нақты белсенді, бәсекелес ортаны ғана ... ... ... мемлекеттің экономикалық дамуында оның тұрақтылығының
индикаторы есепті орта тапты жасақтайды. Әрине, ... ... бір ... ... үшін ... тарапынан үлкен қолдау
көрсетілуі қажет. Кәсіпкерліктің ел экономикасының дамуында барған сайын
рөлінің ... ... оған ... ... ... болмайтындығын
көрсетеді.
Қазақстанның таяу жылдары бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына
кіру стратегиясына ... ... ... ... қозғаушы
күшіне айналдыру қажет. Тәуелсіздігіміз баянды болып, ... ... ... ... жеке ... ... ... қолдауына ие болып,
өз жемісін бере бастады. ... де ... ... ... өркендеуіне зор ықпалын тигізетін мәселелер әлі де болса
жетерлік. Сондықтан да осы мәселенің мән – жайы мен шешу ... ... ... ізденістердің бірі болып ... ... ... ... осы ... ... ... аударған едік.
Қазақстан экономикасының қазіргі даму кезеңінде мынадай еркшеліктеріне
көңіл бөлу қажет: айқын көрініс ... ... ... ... ... ... дамуы; импортқа тәуелділігі; инфрақұрылымының нашар
дамуы; аймақтар бойынша өндіргіш күштердің ... ... ... осы
мәселелердің оң шешімін ... ... ... дамуымен тығыз
байланысты. Себебі, кәсіпкерлікті дамытудың ... ... ... ... етіп және ... ... халықтың
жұмыспен қамтылуына жеткілікті түрде әсерін тигізе ... ... ... ... кәсіпкерлікті жан-жақты қолдау мен ... ... ғана ... ... сонымен қатар экономиканың қарқынды
дамытуға қосар үлесі де аз ... ... орай ... ... ... ерекше маңызға ие болып, дамудың қазіргі сатысында өзекті
мәселеге айналып отыр.
Тақырыптың зерттелу ... ... ... ... ... қалыптасуы және қызмет ету мәселелері мен сұрақтарын
зерттеген шетелдік және отандық ғалым-экономистер, атап айтқанда: Смит ... А, Бодо К, ... А.Е, ... Р, ... Д, Мұхамеджанова
Б.Ғ, Кубаев К.Е., Мұхтарова К.С., Жатканбаев Е.Б., ... А.Н. және ... ... мен міндеттері. Диссертациялық зерттеу жұмысының
негізгі мақсаты - Қазақстан ... жеке ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан көрсетілетін
қолдау түрлерін саралау және соның негізінде жеке ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету үшін
келесідей міндеттер қойылды:
- жеке кәсіпкерліктің теориялық негіздері мен оның ... ... ел ... даму ... ... негізгі
көрсеткіштер негізінде жеке кәсіпкерліктің экономикадағы ролі
мен орнын анықтау;
- Қазақстандағы жеке кәсіпкерлікті ұйымдастыру ... ... ... ... ... жеке кәсікерліктің даму үрдістерін айқындау;
- ҚР-дағы жеке кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру мен ... ... ... шет ел ... ... арқылы оның ... сай ... ... ... ... ... шешу үшін ... жұмысты жазу барысында
Казақстан Республикасындағы жеке ... ... ... ... ... ... ... солардың негізінде жеке
кәсіпкерліктің даму барысы айқындалды. Сонымен қатар осы мәселеге қатысты
көптеген әдебиет көздерін саралау жеке ... ... ... мен ... нақтылай түсуге мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ... ... ... зерделеу арқылы оның мүмкін болатын
тұстарын Қазақстанда қолдану жолдары көрсетілді. Ең ... ... ... ... жеке кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау көрстеудің
жолдары мен бағыттары айқындалды.
Зерттеу пәні жеке кәсіпкерлікті мемлекетті ... ... ... ... жеке ... дамуына ықпал ету мәселелері болып
табылады.
Зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасындағы жеке кәсіпкерлік
субъектілері табылады.
Зерттеудің ... ... ... ... қазіргі сатысында жеке
кәсіпкерлік субъектілеріне қолдау ... жаңа ... ... ... ... ... ... келесі нәтижелерге қол жеткізілді:
- жеке кәсіпкерліктің даму ... ... ... жасау
негізінде жеке кәсіпкерлік түсінігі ғылыми тұрғыдан негізделді;
- жеке кәсіпкерліктің ел экономикасындағы алатын ... ... ... және ... ... ... жеке кәсіпкерліктің қазіргі даму барысын талдау арқылы оның ... ... ... жеке кәсіпкерліктің өркендеуіне негіз болатын экономикалық,
әлеуметтік және ұйымдастырушылық мәселелер анықталынды;
- жеке кәсіпкерліктің дамуына кедергі келтіретін проблемалар анықталып,
оларды жоюдың жолдары ... ... ... ... ... оның ел ерекшелігіне сәйкес
келетін ... ... оны ... ... көрсетілді.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі ... ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі пайымдаулар мен қорытындыларға және монографиялық
зерттеулерге сүйенеді. ... ... ... даму ... танымал ғалымдардың ғылыми еңбектері, ғылыми – тәжірибелік
конференция ... ... және ... зерттеу жұмыстары,
шетелдік авторлардың, отандық экономистердің монографиялары, оқу ... ... ... және ... ... ... құжатты материалдар құрайды.
Диссертациялық жұмысты жазу барысында әр түрлі экономикалық зерттеу
әдістері қолданылды: ... және ... ... ... ... талдау тәсілдері, бағалау, жүйелілік талдау әдістері, ... ... ... ақпараттық негізін ҚР-ның статистика бойынша Ұлттық
агенттігінің материалдары, ҚР ... мен ... - ... ... және ... жоспарлау Министрлігі, Қаржы министрлігінің
статистикалық бюллетендері, мерзімді басылымдар, сонымен қатар ресми ... ... ... ... ... ... ... барысында
алынған тұжырымдар мен ... ... ... жеке кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау жүйесін жетілдіру ... және ... ... ... ... түсу үшін ... ... нәтижесінің сыналуы. Магистірлік диссертация тақырыбы бойынша
2 ғылыми мақала жарияланды.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диссертациялық жұмыс 98 бет ... және ол ... үш ... ... ... тізімінен, 15 кестеден, 10 суреттен тұрады.
Диссертациялық жұмыстың бірінші бөлімінде жеке кәсіпкерліктің нарықтық
экономикадағы қажеттілігі мен экономикалық мәні ашылған. Сонымен ... ... ... мен ... де осы ... ... болған.
Мемлекет тарапынан жеке кәсіпкерліктің дамуын құқықтық және ... ету ... де ... осы ... бөлімінде қарастырылады.
Екінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы шағын бизнестің қазіргі даму
барысына статистикалық мәліметтер ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік қолдау шаралары мен механизмдерінің
қазіргі жағдайына ... ... ... ... жеке ... мемлекеттік қолдауды
жетілдіру жөніндегі шаралар кешені қарастырылады. Ал жұмыстың қорытынды
бөлімінде автордың өзіндік ... мен ... ... ... ... ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КӘСІПКЕРЛІКТІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ
ҚАЖЕТТІЛІГІ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
1.1 Кәсіпкерлік түсінігі және оны ... ... – адам ... ерекше саласы және ол еңбектің ... ... ... ... ... ... неміс экономисі Гарвард
университетінің профессоры Иозеф Алиоз Шумпетер ... мән ... ... ... сөзі бар ... болу – ... ... істемеу».
Екінші жағынан кәсіпкерлер – алдымен кәсіпкерлік жұмысты ұйымдастырушылар.
Ол туралы француз экономисі Жан ... Сэй ... ... ...... ... ... ауқымында ұйымдастыратын адам» [5].
Кәсіпкерлік терминін алғашқы рет ағылшын экономисі Ричард ... Бұл ... ол ... ... ... ... алу
мақсамен өндірісті ұйымдастырудағы адам ... ... ... кәсіпкерлік пен бизнес ұғымдарын балама түрінде
қарастыру жиі ... ...... іс. ... ...... ... «кәсіпкерлік қабілеттілік» деген ұғым бар.
Кәсіпкерлік қабілеттілік дегеніміз адамның ... ... аша ... ... бизнеске қатынастардың барлығының қолынан бұл келе
бермейді.
Кәсіпкерлік екі мағынада ... ... бір ... ... сол ... ... нақты қоғамдық тап
Кәсіпкерлік дегеніміз – белгілі бір істі сітей білу. Іс істеу – адамның
белсенділігі және іскерлігі. Оның ... ... және ... Экономикалық ынталылық;
- Шаруашылық тәуекел және жеке жауапкершілік
- Жаңашылдық
Кәсіпкерлік экономикалық ... ... ... беру ... барлық жұмыстарды қолға алады, ал тұтынуша бүгінгі күнне бастап
оған ақша төлейге дайын. Кәсіпкер ... ... ... соң ... ... ... ... өндірістік, коммерциялық және ... ... ... – бұл ... негізгі түрі. Мұнда тауар
өндіру, қызмет көрсету жүзеге асырылады.
Коммерциялық кәсіпкерліктің іс өрісі тауар биржалары, сауда ... ... ең көр ... ... ... ... ... сауда
нарығы. Тауар биржаларында тауармен, ... ... ... ... ... ... яғни фьючерлік айырбас келісімдер жасалады.
Мұндай бойынша төлемді мерзімді уақыт өтеннен ... ... ... ... диханшылардың егін оруға қаражаты жоқ. Оған банкир ақша
берем, сен 4-5 айдан ... ... ... бағамен сатасың деп келісім
шарт ... Ол ... ... ... бағасынан төмен болады.
Ал «бизнес» ұғымын ең алғаш XVIII ғасырдың басында ағылшын экономисті
Ричард ... ... ... Ол ... деп ... ... жасайтын адамды айтқан [2].
Егер «бизнес» терминнің эволюциясының қалай ... ... 1723ж. ... ... ... « ... ... сөздігінде ең
алғаш «кәсіпкер» ұғымы, яғни «объектіні өндіру немесе ... ... ... ... пайда болған [4].
Кесте - 1 - Кәсіпкер ұғымының эволюциясы*
|Жыл |Автор ... ... |Р. ... |кәсіпкер –ол нарық жағдайында ... ... |
| | ... ... ... жүзеге |
| | ... адам ... |А Смит ... - ... ... иесі ... |К. Бодо ... – ол белгілі бір жүзеге асырылатын |
| | ... ... бар адам ... |Ж.Б. Сэй ... екі ... факторлары еңбек пен |
| | ... ... ... шағармашылық |
| | ... ... |Ф. ... ... – ол ... ... |
| | ... пайда табатын адам |
|1934ж. |И. ... ... ... көзі және дамудың |
| | ... ... ... ... ... |кәсіпкер- белгілі бір мүмкіндіктерден |
| | ... көп ... ... адам ... |А. Шапиро |кәсіпкер–ол ... ... |
| | ... ұйымдастырушы |
* ... ... ... ... талдау (грекше «kategoria» - айту, белгі) – бұл
нақты шындықты тану тәсілі, атап айтқанда, ... ... ... ... ... категориялар түріндегі
элементтері бар «бизнестің» экономикалық ... тану ... ... бизнес іскер адамдардың, кәсіпорындардың және
ұйымдардың табиғи игіліктерді шығару, өнімдер ... мен ... ... ... ... ісі ... табылады. Басқаша айтқанда, бизнес
– бұл шаруашылық жүргізуші субъектінің ... табу ... ... ... ... алу ... ісі және басқа қызмет түрі.
Табыс немесе материалдық пайда әкелмейтін әрекет немесе басқа да қызмет
«хобби», ... ... ... ... материалдық және ақшалай
қаржыларды сыйға тарту және беру, жай ... ... ... ... ұғымымен «кәсіпкерлік» түсінігі тығыз байланысты. Көп жағдайда
оларды синонимдер ретінде қолданады, бірақ ол ... ... ... бұл
ұғымдардың мазмұнының көптеген айырмашылықтары бар. Кәсіпкерлік жаңа ... ... мен ... ... және игеру үшін мүмкіндіктер
іздеу мен жүзеге асыруға, тәуекелге байланысты жаңашыл, творчестволық және
ынталы ... ... деп ... ... ... іздейтін,
басқалар жасамаған немесе басқаша жасайтын іскер адамдар кәсіпкерлер болып
саналады.
Творчество, іздену және қызметтің жаңа тиімді ... ... ... ... осы негізгі белгілер кәсіпкерліктің бизнестен айырмашылығы. Ал
«бизнес» ... ... ... ... ... табу немесе материалдық пайда
алу болып табылатын кез-келген үздіксіз ... ... ... ... ... [1]. ... бұл жағдайлар кәсіпкерлік негізінде іске
асырылатын бизнес тәрізді ... ... ... ... ... керісінше, көздеген мақсаттарға тез жету, ірі жетістіктер мен
жоғары табысты көздейді.
Категориялық талдау «бизнес» ... ... ... ... ... ғана ... ... қатысушылардың құрамы бойынша да кең
екендігін көрсетеді. ¤йткені ол ... ... ... ... ... қамтиды және бизнесмендердің ғана
емес, сол ... ... да, ... де, ... да, ... ... әлеуметтік және басқа да
құрылымдардың да әрекетін қамтиды. Бизнесті ... ... ... қоршаған ортаны жан-жақты зерттеу, экономикалық әлеуетті ... оның ... ... қызметінің тиімділгін арттыру
мүмкіндіктерін көрсету блоып табылады. ... ... ... жер, ... ... табыс, шығындар, қуаттылық,өнімділік,
тиімділік, модель, фактор, көрсеткіш, ақша ағыны, тәуекел, ... ... ... ... ... дисконт және т.б маңызды
категориялар қолданылады [6].
Өз ісін әр ... ... ... жеке және кіші ... ... ... компаниялар мен қауымдастықтар түрінде
кез-келген ... топ, ұжым және ... да ... ... бастай
алады. Олардың жалпы ұмтылысы – бұл ... ... ... өмір сүру ... қамтамасыз ететіндей табыстар, материалдық
игіліктер мен басқа да пайдалар алу.
Бизнестің мақсаты оның ... ... әр ... ... мүмкін.
Категориялық талдау олардың ішіндегі ең маңыздыларын бөліп ... ... атап ... ... ... мен материалдық игіліктер алу;
• бизнесті дамыту үшін капитал жинау;
... ... жеке ... ... отырып, қоғамның
қажеттіліктерін барынша толық қанағаттандырудың резервтерін
іздестіру;
• ықпал ету өрісін кеңейту және ... озық ... ... ... мен ... ... мен қызметтердің оңтайлы
жағдайларын жасау;
• бизнеске қатысушылардың мүдделерін сақтау және қажеттіліктерін
қанағаттандыру;
• бизнеске қатысушылардың қабілеттерін ... ... ... ... ... әр ... сфераларында табысқа
жету;
• бизнес проблемаларын шешуде творчестволық тәсілдерді дамыту;
... ... ... ... және ... ... ... үмітті арттыру
Бизнестің нақты мақсаттарына сүйене отырып, оның міндеттері қойылады
және оның жағдайын кешенді ... мен ... ... ... ... ... ... түбегейлі оң өзгерістерге
ұшырағанын да ескеру қажет. ... ... ... және ... ... ... шығындары мен нәтижелерін
өлшемей, бәсекелестік пен конъюнктура деңгейін, сұраныс, ұсыныс және ... ... ... ... ... қолданусыз тиімді бизнес
туралы сөз қозғаудың өзі ... ... ... ... мен ... ... экономикалық жүйе ретіндегі
бизнесті бақылауды кешенді ... ... ... ... Мұнда
шаруашылық субъектілері қызметінің ... ... ... ... ... ... және ... қоса бизнестің макро-, мезо-, микроорталарының жағдайын арнаулы
талдауға ерекше көңіл бөлу керек. Бизнес ... деп ... ... ... ... тәртібіне әрқайсысы өз үлестерін қосатын, өзара
байланысты бөліктер мен ... ... ... бір ... ... ... мен экономикалық бақылау объектісі ретінде бизнес
шаруашылық ... ... ... ... ... Бизнес жүйесіне әлемдік шаруашылықтың әр түрлі элементтері мен
оның инфрақұрылымы, ... ... ... мен ... ... ... маркетинг, қаржы және шаруашылық субъектілерінің
іскерлік қарым-қатынастарының әр ... ... ... ... бір мезгілде бизнес оның белгілі бір қатысушыларының
экономикалық қатынастарының ... ... ... ... ... 4 ірілендірілген топқа бөлуге болады [8]:
1. Кәсіпкерлер – бұл өнімдерді өндіру мен сату, қызметтер көрсету
жөніндегі өзінің ынталы ... ... ... ... қызметі барысында олар басқа шаруашылық субъектілермен
іскерлік қарым-қатынасқа түседі. Нәтижесінде үш ... өнім ... ... ... және коммерциялық
кәсіпкерлік кіретін кәсіпкерлік бизнес сферасы қалыптасады.
2. Кәсіпкерлер ұсынатын ... жеке және ... ... осы тобының қатысушыларының ... ... ... өнімді өндірушілермен және сатушылармен
қарым-қатынастарын реттеу барысында тауарлар мен ... алу ... ... ... ... ... орындаған жұмыстарының нәтижесінде алынатын
жеке табыстары арқылы жүзеге асырылатын жалдамалы персонал мен
олардың кәсіби одақтары. Бұл ... ... ... ... құрайды.
4. Іскерлік келісімдердің тікелей қатысушылары болғандағы
мемлекеттік органдар, ... мен ... ... мүдделері
тұтас мемлекеттің, сондай-ақ оның барлық ... ... ... ... ... ... және басқа да
бағдарламаларды жүзеге асыру арқылы ... Бұл ... ... ... ... ... пен әлеуметтік сфераны қоса, адамдар өмірінің әр
түрлі жақтары бизнес объектісі ... ... ... ... байланысты,
ең алдымен, өндірістік, коммерциялық және ... ... ... Олар ... жеке түрі бола ... өзара байланысты болуы
және бірін-бірі толықтыруы мүмкін.
Өндірістік бизнес ел экономикасын дамытуда ... және ... ... Бұл ... ең ... және қиын ... ... Нарықтық
экономикаға өтпелі кезеңде ТМД ... ... ... ... ... ... сферасына ұмтылды. Қоғамдағы экономикалық
жағдайдың тұрақтануына қарай өндірістік бизнес кеңейе ... және ... ... алады.
Коммерциялық бизнес сатып алу-сату және сауда-делдалдық әрекеттерге
қатысты ... ... ... ... ... Мұнда бизнесменге нақты өнім, жұмыс, қызмет ... ... ... ... ... ... және ... анықтау қажет. Не және қалай сатып алу керек, қашан және ... ... ... ... мен ... ... ие болады және ең
бастысы пайда әкеледі деген сұрауларға жауап табу ... ... ... ... ...... алу-сату объектісі ақша, бағалы қағаздар және
қарыздық ... ... ... ... ... ерекше түрі.
Валюта-ақша және қаржы-несие операцияларын жүргізу ... жабу ... алу үшін ... ... ... ... ... бизнес валюта нарығы
мен бағалы қағаздар нарығына жүргізілген маркетингтік зерттеулерге
негізделеді.
Бизнестің ... ... ... ... ... үшін ... қажет. Бизнес инфрақұрылымы – бұл шаруашылық ... ... ... ... ... байланыстыратын, ұйымдық-құқықтық
нысандардың жиынтығы [10].
Бизнес инфрақұрылымының маңызды элементтері:
... ... ... мен ... да коммуникация
құралдары;
• қаржы-несие жүйесі, банкілер мен қор биржалары;
• инвестициялық және ... ... ... және трасттық
компаниялар;
• сауда-делдалдық ұйымдар, ... ... ... ... мен ... ... ... бақылау және бизнесті мемлекеттік реттеудің басқа
да органдары;
• аудиторлық, консалтингтік, жарнамалық және ақпараттық ұйымдар
және ... ... ... ... ... қоғамдық және мемлекеттік ұйымдар
Бизнестің көптеген функцияларының ішінде өндірістік функциясының орыны
ерекше. Өнім өндірілмесе ... ... ... еді, ... ... ... зерттеудің қажеті болмас еді. Нақ ... ... ... ... ... жүргізіледі: капитал,
жалдамалы жұмысшылардың еңбегі, табиғат ... ... ... ... еш кем емес төртінші фактор – кәсіпкерлердің жасаушы қызметі
мен өндірісті ұйымдастырушылар. Ең жоғары нәтижелерге жету, ... ... ... да ... ... ие болу ... ... өндіріс
процесінің барлық кезеңдері оңтайлы тәртіпте жүргізілуі тиіс.
Бизнестің қазіргі нарықтық тұжырымдамасы бұрынғысынан барынша тезірек
жоғары ... ... ... ... аз ... ... ... мерзімді рентабелділік пен ... ... ... ... ... мен ... конъюнктурасын баға
маркетингі, жеке бизнесті мемлекеттік реттеу мен ынталандыру көмегімен
үйлестіру оның ... ... мен ... ... ... алып
келеді.
Осының барлығы экономиканың даму тенденциясын, сәйкес ... және ... ... ... әділдік қағидалары мен
мүмкіндіктер теңдігінің сақталуын, бизнестің ... ... мен ... ... ... ... ... экономиканың даму тенденциясын және осы кезеңдегі артықшылықты
факторлардың жиынтығының әсерін айқындай отырып, ... мен ... ... ... деген көзқарастарын қайта қарайды, оның
жаңа тұжырымдамаларын жасайды. ... ... ... индустриалдық
дамыған елдердегі бизнесті ұйымдастырудың ... ... мен ... сыни ... талданады. Мысалға, қазіргі уақытта АҚШ-та,
Ұлыбритания мен Германияда бос уақыттың артуы, ... ... және ... ... ... ... сияқты
факторларға басымдылықпен назар аударылуда.
Әр елдің экономикалық дамуының әр түрлі кезеңдерінде бизнестің жағдайына
әсерін тигізетін белгілі бір факторлардың маңызы зор. ... ... ... мен өнім түрлерін жасауға, ұдайы өндіріс процесінің ... ... ... мен аймақтардың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... кеңейту жағдайларын қарастырғанда ұдайы өндіріс процесінің
барлық кезеңдерінде ұтымды қолданылуы тиіс табиғат, еңбек және ... ... ... ... ... маңызға ие.
Нақ осы арада ... ... ... ... кәсіпкерлердің, жалдамалы персоналдың, қаржы-несие және
нарықтық ... ... ... ... ынталылығы мен
жетіктілігі көрінуі ... ... ... мен ... мемлекеттік реттеу,
монополия мен инфляцияның әсерін ... ... мен оның ... ... ... кәсіпекрлікті қолдау сияқты нарықтық
емес факторлар да өзіндік ролін атқаруы қажет. ... ... ... тұрақтылығы мен тиімділігін қамтамасыз ету үшін экономика мен
саясаттағы болжауға ... ... ... және ... ... қайтаруды үйренуі тиіс [7].
Шағын және орта кәсіпорындар – ... ... ... кәсіпкерлер
нарық конъюктурасының өзгеруіне жедел жауап береді, өз қорларын, тұрып
қалған күштері мен ... ... ... ... және ... ... қолдау Қазақстан экономикасының қазіргі кезеңінде
тұрақтандыруға әсер етеді. ... және орта ... ... көмек
көрсету Қазақстан Республикасының Президенті жарлығына да және өкіметтік
құжаттарда көрсетілгендей, ... ... ... ... ... ... әсер етіп, қызмет және тауармен тұтынушы нарығын
толтырып, жаңа жұмыс орындарын құруға, кәсіпкерлер мен ... ... ... ... әсер етті [9].
Шағын бизнес түріндегі кәсіпкерлік біздің елімізде зор болашаққа ие
болуы тиіс. Осыған байланысты, барлық ... ... ... де ... кең тыныс алу үшін және мемлекеттегі тұрақтылықтың негізі
болуы үшін көп ... ... ... ... ... экономикасының қор негізін нарық ... ... ... ірі, алып ... ... және ... және орта ... көңіл бөлмеді. Бірақ , жоспарлы экономиканы ... ... және орта ... ... ... дамуын таратуда
негізгі аспап болып табылады. ... ... ... экономикаға
өткен елдерде шағын және орта бизнеске өту және оны ... ... ... ... ... осы ... санаулы жылдарда
дамыды. Шағын және орта бизнесті қолдау және дамыту бағытындағы ... ... ... және орта ... ... ... негізін қалады және осы қайтымсыз процесстер тенденциясын
жасады.
Шағын кәсіпкерлік субъектілерінің тиімділігін бағалау үшін ең ... ... ... мен ... ... ... ... ұғымы :
1. Азаматтардың бірлескен кәсіпкерлік қызмет үшін мүшелік негізде,
олардың жеке ... ... және ... ... ... ... негізделген ерікті бірлестігі
өндірістік кооператив болып танылады .
2. Өндірістік кооператив коммерциялық ұйым болып табылады .
3. Өндірістік кооператив ... ... ... ... ... кооперативтерді құрудың және оның ... ... ... ... ... принциптер негізінде жұмыс істейді :
- мүшелікке кіру мен ... ... ;
- ... ... ... ... ... ;
- басқарудың демократиялылығы ;
- өзара көмек және оның мүшелері үшін экономикалық ... ету ;
- ... ... қызметі туралы ақпаратқа қол жететіндігі.
Өндірістік кооперативтердің қызметі :
1. Өндірістік кооператив жеке кәсіпкерлік үшін заң ... ... ... ... кез ... ... ... асыруға
хақылы.
2. Мемлекеттік лицензиялау қолданылатын қызметті өндірістік кооператив
лицензиясы бар болған жағдайда жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... кооперативтің мүлкі :
1.өндірістік кооператив мүлкін құрайтын көздер мыналар :
- кооператив мүшелерінің мүліктік жарналары ;
- оның қызметінен алынған табыстар ;
- заң ... ... ... өзге де ... ... ... .
2. ... кооперативтің меншігіндегі мүлік кооператив жарғысына
сәйкес оның мүшелерінің пайларына бөлінеді .Пай
өндірістік кооператив мүшелерінің кооператив мүлкіндегі үлесі ... .
3. ... ... ... ... ... ... түрінде
есептеледі .
4.өндірістік кооператив таратылған немесе кооператив мүшесі одан шыққан
жағдайда , кооператив мүшесінің пайына сәйкес кооператив ... ... ... ... ... ... қорлары :
1.кооперативтің құрылтай құжаттарында ... ... ... ... ... ... ең төменгі мөлшерін
белгілейтін кооперативтің жарғылық ... құру ... ... .
2.кооператив жыл сайынғы пайдасынан аударымдар ... ... қор құра ... , ол ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз етуге және көзделмеген ... ... .
3. ... ... ... ... мен әлеуметтік
дамуына өзге де ақшадай және материалдық қорлар құруға хақылы.
Өндірістік ... таза ... мен ... ... ... таза табысы жыл қорытындысы бойынша
анықталады. Салықтар мен ... да ... ... ... ... таза табыс кооперативтің толық ... ... және ... жалпы жиналысы мен кооперативтің құрылтай құжаттарында
көрсетілген мақсаттарға бөлінеді.
2. Егер ... ... ... тәртіп көзделмесе , жалпы жиналыс
белгілеген мөлшерде таза табыс кооператив ... ... ... ... ... ... ... қайсыбірін таза табысты бөлуге қатысудан ... ... ... ... ... ... ... оның
құрылтай құжаттарының ережелері жарамсыз болып танылады .
Шаруашылық серіктестіктер:
Толық ... ... ... ... ... ... қатысушылары оның
міндеттемелері бойынша өзіне тиесілі ... ... ... ... шаруашылық серіктестіг толық серіктестік деп танылады.
Толық серіктестіктің жарғылық капиталы . ... ... ... ... ... ... қатысушылары жарғылық қор құрады,
оның ... ... ... ... үлес ... ... Қазақстан
Республикасында заңдармен белгіленген есептік көрсеткіштің жиырма бес
мөлшерінен кем болмауы керек.
2.Толық ... ... ... ... оны ... мен ... серіктестіктің құрылтай құжаттарында белгіленеді.
3.Қатысушылардың шаруашылық серіктестігінің мүлкіндегі үлесі : -барлық
қатысушылардың шаруашылық серіктестігінің мүлкіндегі үлесі олардың ... ... сай ... ... ... ... ... үлесі процент
түрінде , есептеледі.
- шаруашылық серіктестігіне қатысушылар ... ... ... ... осы ... салыстырғандағыдан өзгеше тәртібін
анықтай алады.
- егер арнаулы заң ... ... ... ... ... болса, шаруашылық серіктестігіне қатысушылардың серіктестік
мүлкіндегі өз үлесін кепілге салуға және ... ... бар ... ... ісін жүргізу
1. Толық серіктестіктің жоғары органы қатысушылардың жалпы ... ... ... ... ішкі мәселелері жөніндегі шешім барлық
барлық қатысушылардың ортақ келісімі бойынша қабылданады. ... ... ... ... ... шешім қабылданатын
реттер де көзделуі мүмкін. Егер құрылтай ... оның ... ... ... өзгеше тәртібі көзделмесе, толық серіктестіктің
әрбір қатысушысы бір дауысқа ие ... ... ... ие ... дауыс санын олардың
серіктестіктің жарғылық капиталындағы ... ... ... көзделуі
мүмкін.
2.Толық серіктестікке қатысушының өзге қатысушылардың келісуінсіз өз
атынан және өз мүдделері ... ... ... ... үшін ... мәнімен біртектес мәмілелер жасауға құқығы жоқ. Бұл ... ... ... өз ... ... ... қатысушыдан не
серіктестікке келтірілген ... ... ... , не ... ... ... ... серіктестікке беруін талап етуге құқылы.
3.Серіктестіктің ісін жүргізу тапсырылған толық серіктестік органдары
қатысушылардың ... етуі ... ... бәріне өз қызметі жайында толық
ақпарат беріп отыруға міндетті.
4.Өкілеттігі болмаса да орталық ... үшін ... ... мақұлдамаған жағдайда , егер ол, өзінің іс-әрекеті ... құны ... ... шеккен шығыстардан асып түсетін
мүлікті сақтап қалғандығын немесе тиісінше сатып алғандығын ... , ... өзі ... шығыстардың орнын толтыруды талап етуге
құқылы.
Толық ... ... мен ... ... ... ... мен шығыны қатысушылар арасында, ... ... ... ... ... ... белгіленбесе,
олардың серіктестіктің жарғылық қорындағы ... ... бара ... ... қатысушылардың әлде біреуін пайда мен шығынды
бөлуге қатысудан аластататын келісімдер жарамсыз ... ... ... ... ... міндеттемелері бойынша өзінің бүкіл мүлкімен (толық
серіктестерімен) ортақтасып жауап ... бір ... одан да ... ... ... серіктестіктің (салымшылардың)
жарғылық капиталына өздері салған ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асыруына қатыспайтын бір немесе
одан да көп ... ... ... ... ... деп ... ... қатысатын толық серіктестіктердің құқықтық
жағдайы және олардың ... ... ... ... ... ... ... ережемен белгіленеді.
Сенім серіктестігінің жарғылық ... ... ... ... ... ... ... капиталы толық серіктестіктер мен
салымшылардың салымынан құралады және жарғылық капиталға салым салған сәтте
Қазақстан Республикасында ... ... жүз ... ... кем болмауға тиіс.
2.Салымшылардың жарғылық капиталдағы үлесінің ... ... ... ... Бұл ... ... серіктестігінің құрылтай құжаттарында
салымшылардың ... ... ... ... ... ... ... көзделуі мүмкін.
3.Сенім серіктестігінің жарғылық капиталының мөлшері, оны құрау ... ... ... ... ... ... ... пайдасы мен шығынын бөлу
1.Егер серіктестіктің құрылтай құжаттарында немесе қатысушылардың
келісімінде өзгеше ... , ... ... ... мен шығыны
оған қатысушылардың ... ... ... ... ... барабар мөлшерде бөлінеді.
2.Қатысушылардың қайсысын болмасын серіктестіктің пайдасын бөлісуге
немесе шығынын ... ... ... туралы келісімге жол берілмейді.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік:
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік ұғымы
1.Бір немесе бірнеше адам ... ... ... ... ... ... үлестерге бөлінген серіктестік
жауапкершілігі шектеулі серіктестік деп танылады; жауапкершілігі ... ... оның ... ... жауап бермейді және
серіктестіктің қызметіне байланысты зияндарға өздерінің қосқан салымдарының
құны шегінде ... ... ... ... ... ... болып табылады.
3.Жауапкершілігі шектеулі серіктестік өзінің міндеттемелері бойынша
өзіне тиесілі барлық мүлікпен ... ... ... ... ... толық енгізбеген
қатысушылары оның міндеттемелері бойынша әрбір қатысушының салым енгізбеген
бөлігінің құны шегінде ... ... ... ... ... ... құралуы
1.Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің мүлкі оның құрылтайшыларының
(қатысушыларының) салымдары, серіктестік алған табыстар, сондай-ақ заңдарда
тыйым салынбаған басқа да ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестік жарғысында
резервтік капитал және басқа да қорлар көзделуі ... ... ... ... оның ... шектеулі серіктестіктің таза табысын оның қатысушылары
арасында бөлу.
1.Жауапкершілігі шектеулі серіктестікке ... ... бір жыл ... өз ... нәтижелері бойынша алған таза
табысын бөлу серіктестіктің тиісті жылдағы қызметінің нәтижелерін ... ... ... кезекті жиналысының шешіміне сәйкес
жүргізіледі. Жалпы жиналыс таза табысты немесе оның бір ... ... ... ... алып ... туралы шешім
қабылдауға да құқылы.
2.Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің ... ... ... ... бөлу туралы шешім қабылдаған жағдайда әрбір қатысушы
бөлінетін табыстың серіктестік жарғылық капиталындағы өз ... ... ... ... Төлемді серіктестік жалпы жиналыс таза ... ... ... қабылдаған күннен бастап бір ай ішінде ақшалай нысанда жасауға
тиіс.
3.Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің серіктестік ... ... ... ... ... қатысушылар арасында бөлуге құқығы жоқ.
Қосымша жауапкершілігі бар серіктестік:
1.Қатысушылары серіктестік міндеттемелері ... ... ... ... салымдарымен, ал бұл сомалар жеткіліксіз болған ... ... ... еселенген мөлшерінде өздеріне тиесілі қосымша
мүлікпен жауап беретін серіктестік қосымша жауапкершілігі бар серіктестік
деп ... ... ... ... жарғыда көзделеді.
3.Қатысушылардың бірі банкрот болған жағдайда қосымша жауапкершілігі ... ... ... оның ... егер ... ... ... өзгеше тәртібі көзделмесе, қалған
қатысушылар арасында олардың салымдарына барабар бөлінеді.
Дара кәсіпкерлік
Жеке тұлғалардың ... ... ... жеке ... ... ... және жеке ... атынан олардың тәуекелімен және
мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылатын бастамашылық қызметі.
Біз білетіндей, бүгінде шағын және орта бизнес субъектісінің ... ... және ... ... жұмыс атқаруда. Бірақ нарық жағдайында
жаңа фазаға көшу мүмкін емес болып ... ... ... ... бар ... ... ... негізгі бәсекелестіктің факторы
болып табылады және жаңа жұмыс орындарын құрып отыр.
1.2 Жеке кәсіпкерліктің ... ролі мен ... жеке ... микродеңгейде нақты әлеуметтік-экокномикалық
ортада іске асады және осы ... ... ... ... өзі осы ... ... ... осы орта өнімі болып табылады. Шағын бизнес – бұл
экономикалық белсенділіктің ерекше ... Ол ... ... ... ... ... идея. Экономикалық
белсенділік – қоғамдық өндіріске жеке адамның қатысу ... және ... ... өмір ... ... ету үшін ... табу ... Жеке
адамның қоғамдық өндіріске қатысуының бұл ... ... ... ... комбинациясы болады. Егер ол келесі тұлға ретінде қатысса:
• Үнемі және кепілді табыс әкелетін ... ... жене тағы ... ... иесі ... ... ... немесе кәсіпорының меншік иесі).
• Еңбек күшін сататын ... ... ... (сварщик,
сатушы, автокөлік жуушы және т.б.).
• Жеке дара өндіруші ретінде (өз еңбектерін өткізу ... ... өмір ... ... суретші немесе
автокөлікті такси ретінде қолдану арқылы табысына өмір сүретін
жүргізуші жене т.б.).
... ... ... кәсіпорынын басқарушы).
• Қорғаныс – күзет қызметкері ретінде (қарашын, күзетші т.б.).
Жеке кәсiпкер - ... ... ... және ... ... құрмай
кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын жеке тұлға.
Жеке кәсіпкерліктің мынадай түрлерi ... ... ... - бiр ... ... ... құқы,
сондай-ак, мүлiктi пайдалануға мүмкiндiк беретiн өзге ... ... ... ... ... дербес жүргiзiлетiн
кәсiпкерлiк;
- бipлескен кәсіпкерлік кәсіпкерлік - ... ... ... ... ... ... сондай-ак, мүiктi
бiрiгiп пайдалануға мумкiндiк беретiн eөзге де ... ... ... ... ... жургiзетiн
кәсіпкерлігі.
Бұл өз кезегiнде 3 түрге бөлiнедi:
- ... ... - ... ... ... жүзеге асырылатын ... ... ... ... немесе
жекешелендiрiлген тұрғын үйге бiрлескен ортақ ... ... ... ... ... ... ... меншiк негiзiнде жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... туралы келiсiм бойынша
құрылады.
Шағын және орта бизнес жаңа тауарды өндіру ... ... ... ... және жаңа кәсіпорын ашу болсын инновациалық мезеттің
болуын ... ... ... ... жаңа ... ... жаңа тәсілін және жаңа технологияны енгізу – бұлардың
барлығы инновациялық мезет болып есептеледі.
Кәсіпкерлік ... ... ...... болып табылады.
Бірақ, кәсіпкер жалғысу субъектісі бола алмайды. ... ол ... ... ... ... бұл ... көмекші немесе қарсы
шығушы ретінде мемлекет те қатынасқа түседі.
Тұтынушы да, мемлекет те, жалдамалы жұмысшы ... ... ... істемесе), бизнес бойынша әріптестер де ... ... ... мен ... ... ... кәсіпкер белсенді
субъект категориясына жатады, ал тұтынушыға әрекетсіздік қасиет тән. Осы
қатынасты талдай ... ... ... ... ... айта кеткен жөн. Бұл түсінікті. Өйткені, кәсіпкер ... ... ... ... оң баға бергенде ғана бұл ... ... ... ... тұтынушы арқылы жүзеге асады және қандай да ... ... ... ... ... ... Кәсіпкер өз қызметін
ұйымдастыруда ... ... ... және ... ... қоймайды
[12].
Сонымен, кәсіпкердің мақсаты тұтынушының ... ... ... ортасының болуына ұмтылу.
Қарастырылған мәселелерді тұжырымдай келсек: қоғамдық өндіріс
көзқарасынан бизнесмен ... ... ... ... ... ... ... рөлді тұтынушы атқарады және кәсіпкер бұл деректі
елемей қоя алмайды.
Кәсіпкерлік ... ... ... мемлекеттің рөлі, іскерлік
белсенділік ортада пайда болатын қоғамдық ... ... ... өз алдына қойған мақсатына байланысты әртүрлі болады.
Нақты жағдайларға байланысты мемлекет болуы мүмкін:
• Шағын және орта ... ... ... ... жасаса, немесе
оны шектесе, кәсіпкерлік дамуының тежеуіші;
• Мемлекет шағын және орта ... ... ... ... іс-
әрекет жасамаса, бірақ оның дамуына мүмкіндік те жасамаса,
бөгде бақылаушы;
• Мемлекет ... ... ... үшін жаңа ... ... іздесе, кәсіпкерлік процесті жеделдетуші бола алады.
Жалдамалы жұмысшы да ... ... ... ... ретінде
кәсіпкерлік процестің субъектілер тобына жатады. Кәсіпкерлік идеяның жүзеге
асу нәтижелігі және сапасы ... ... ... ... ... субъектінің өз мүддесі болатындығы мәлім. Ал,
кәсіпкер мен ... ... ... бір ... сәйкес келеді
(табыс жоғарылаған сайын, жалақы жоғарылайды), ал бір бөлігі қарама-қайшы
сипатқа ие(кәсіпкер жоғары ... ... ... ... ал жалдамалы
жұмысшы жалақы жоғары болғанын қалайды). ... ... екі жақ ... ... ... ... келісімдер кәсіпкерлік
процестің екі субъектісінің қатынасының негізін құрайды.
|Ұйымдастырушылық ... ... ... орган; |
|- ... ... ... ... |
|- ... ... қоры |
|- ... |
|- ... ... ... ... ... ... ... |
|пен ұсыныстың төлем |
|қабілетінің балансы |
|-сыртқы нарықтағы ... ... ... балансы |
|-тауарларға мүмкін |
|болатын көлемін бағалау |
|Өндірістік ... ... ... ... ... ... |
|-персонал ... ... ... ... ... ... ... акциздер,т.б |
|-кеден салығы, тарифтер ... ... ... ... |
1 - Cурет - ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заман жағдайында әрбір бизнесмен терең
мамандандырылған өндірісте қызмет атқарады.
Кез-келген кәсіпкер эффективті әріптестік байланыстарды ... ... ... ... ғана ол тұтас өндірістік процесте нәтижелі қызмет жасайды.
Кәсіпкерлер ... ... ... ... ... ... ... жағдай идеалды болады. Талдау үшін тұтас
өндірістік процесті алсақ, ол көптеген ... ... ... ... ... ... орын табады.
Нарықтық жағдайда кәсіпкер үнемі басқа кәсіпкерлермен байланыста болып,
үнемі нәтижелі әріптестік ... ... ... ... бизнесмен өз қызметін ... ... ... ... ... ретінде қарастырады. Әріптестердің қарым-
қатынастарының нысанына кәсіпкердің қызметінің нәтижелілігі тәуелді.
Шағын және орта бизнес белсенділігінің мақсаты –сұранысқа ие және ... ... ... және ... сату ... ұсыныс жасау. Пайда –
өндіріс және нарыққа ... ... ... және ... ... ... жүзеге асыру нәтижесінде түскен табыстың шығыннан кейін қалған
бөлігі [11].
Бірақ, пайда алу тек бизнеске ғана ... ... ... ... да
іскерлік белсенділік нысандарына да тән ... ... ... ... және ... ... сияқты экономикалық категорияларға
көңіл аудару керек. Инновациялық қызметтен түскен табыстар, яғни, ... жаңа ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік табыс дегенде біз ... ... ... ... сыртқы жағдайларға байланысты өндіріс факторларын жаңаша
комбинациялау және талдай білуі арқылы түсетін қосымша ... ... ... ... табысты(излишек), түсінуіміз керек.
Басқаша айтқанда , кәсіпкер пайдасы ... жәй ... адам емес ... ... ... екі ... ... іскер адамның әдеттегі пайдасы ;
• іскер адамның әдеттегі пайдасынан артықшылық.
Екінші элемент кәсіпкерлік табыс ... ... ... ... ... үшін және ... ... үшін қоғамдық
мараппаттау нысандары [15].
Сонымен, әрбір кәсіпкер, ... адам ... ... ... ... ... ... сөз болса, барлық іскер адамдарды кәсіпкерлер
категориясына жатқызуға болмайды.
Бизнестің шаруашылық ... ... ... ... ... белгілері
бар. Оның ішінде ең ... ... ... мен ... ... егемендігі нарық механизмі ... ... ... қалыптастырады. Жалпы бизнестің негізгі талабы -
экономикалық іс ... ... ... ... мен ... ... қызметкердің өз істей алатын еңбекпен айналысуға құқысы
бар. Алайда қандай еркіндік болмасын көптеген жағдайлармен шектелген, ... орта мен ... ... ... ... Дегенмен,
бизнес қызметтің басты шарты-барлық мүмкіндіктер ... ... ... ... мен ... ... табылады. Бизнеске тән тағы бір
сипат-шаруашылық жүргізудегі тәуекелге ... ... - ... ... қарастырылған нұсқалармен салыстырғанда табыс ала алмау немесе
зиян шегудің ықтималдығы. Шаруашылық тәуекелдің негізінде ... ... ... мен нәтежиелердің ара-қатынасы жатады.
Бизнестің келесі белгісі ол ... ... ... ... ... және кәсіпкердің өз атынан жүзеге асырылуы. Кәсіпкерлер өз
міндеттері бойынша өзіне ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, өзіне тиесілі өндіріс құралдарын тиімді пайдалану; қоршаған ортаны
ластамау; өндірістің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыраушыларының ерекше белгілері ретінде жаңашылдық;
шығармашылық ізденіс; жауапкершілік; ... ... ... жеке
қабілеттер мен қасиеттерін жатқызуға болады. Міне осы қабілет - ... ... ... ... және ... шығармашылықпен қарау
іскерлік әлемде жоғары ... және ... ... ... ... қызметтеріне келетін болсақ: ... ... және ... ... ... ... ... пен материалды техникалық қамтамасыз етуді
және шаруашылық қызметке қажетті шикізат, құрал ... және ... ... ... ... ... қызметі тұтынушылардың қажеттіліктерін анықтау және
кәсіпорындар мен нарықтық контрагенттер арасындағы ... ... ... асырады. Сонымен қатар, тауар-ақша және ... және ... ... алу ... ... ... да жүзеге
асырылады.
Қаржылық қызметі келесі функцияларды іске асырудан тұрады: қаржы
есебінің енгізілуі; ... мен ... ... ... ... түскен табыстарды жинақтау; ақша нарығы; банктер,
инвесторлар, бағалы қағаздармен өзара байланыстар ... ... ... мен ... және тартуға байланысты ... және тағы ... ... ... ... мен қоғамдық құрылымдар немесе
ақпарат құралдармен өзара қарым қатынастарын басқаруы, бизнес идеялар,
инициативалық ... және ... - ... ... ... ... мен табыстардың қолданылуын басқару,
ғылыми-зерттеу жұмыстары мен ... ... ... пайдалану; және
бизнес қажеттіліктеріне сәйкес жұмысшыларды тарту, таңдау, жұмысқа алу.
Сонымен, ... - ... ... ... ... ... функцияларды орындау арқылы жүзеге асырады:
- нарықты зерттеу арқылы төлем қабілетті сұранысы бар тауарлар мен
қызметтер іздеу;
- тауарды ... ... ... ... үшін ... ... ... бағалы ресурстар нарығын іздеу;
- бизнесті жаңа техника, технология және ... ... және ... ... маркетингтің қазіргі заманғы принциптерін пайдалану ... мен ... ... ... ... ... және жинақтау қорлары арасында, резервтік қорлар,
дивиденттерді төлеу қорлары арасында т.б. ... ... ... қызмет ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... ... бөліп айтуға
болады: өндірістік, коммерциялық, қаржылық. Өндірістік бизнес негізінен
тауарлар мен ... ... ... мен ... ... ... мен ... қаржылық айналысқа, құндар айырбасына байланысты
жүзеге асырады. ... бұл ... ... мен ... ... әрқайсысының ерекшеліктері болғандықтан, олар бірін-бірі
толықтырып отырады. Ал шағын бизнес ол ... бір ... түрі ... ол оның ... кез ... ... ... серіктестік,
жауапкершілігі шектеулі қоғам ретінде болуы мүмкін. Сондықтан да ... екі ... мәні ... ... оның ... өмір ... және ... секторы ретінде дамитындығы; екіншіден,
бизнес қызметтің ерекше түрі ... ... ... ... ... ретінде қарастыру қоғамдық өндірістің екі -
техникалық ... мен ... - ... ... бірлігін
күште, яғни, өндірістің материалдық заттық элементтер жиынтығы, жұмыс күші
мен өндірісті ұйымдастырудың түрі арқылы ... ... жағы ... ... ... ... ... анықталып отырады. Шағын
бизнестің негізгі ... ... ... ... ... ... ... қызметтің белгілі бір түріне мамандануы;
- өндірілген тауардың нарықта сатылуы, сатып алынуы.
Шағын бизнестің «клеткасы»- шағын кәсіпорындар. ... ... ... ... жиынтығын құрайтын экономиканың ерекше секторы немесе
нарық ... ... ... ... ... екендігі
анықталынады. [13].
1.3 Жеке кәсіпкерлікті ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі
Бүкіл дүниежүзінде шағын және орта бизнестің ... ... ... Сол жеке ... даму ... елдің экономикалық
дамуының өсуі тәуелді ... ... ... кезеңдерде АҚШ-та жеке
кәсіпкерліктің кеңінен дамуы орын алып ... ... ... ... ... жұмыскерлер саны 50 адамға дейінгі шағын және ... ... тең ... ... табылады. Бұл фирмалар
американдық фирмалардың 99%-тін қамтиды.Бұлардың ... ... ... ... ... жеке ... ... фирмалардың 87%-ында
саны 20-дан аспайтын, ал 80%-ында 10-нан ... ... ... ... ... ... шағын фирмалардың өсуі сандық және
сапалық жағдайынан да ... ... үшін тек 1988 ... ғана 1млн ... ... ... болса, ал 1999 жылы 1,3 млн
шағын фирмалар құрылды.Мұның алдындағы жылдары жыл ... 600 ... ... жаңа ... ... ... ... болады. АҚШ-та шағын және орта
фирмалар ұлттық өнімнің 40%-ын өндіреді, оның ... ... ... ... 80%, ... ... да 86%, ... көрсету саласында 81%
құрайды.
АҚШ экономикасында олар ғылыми-техникалық прогресс сферасына жататын
барлық жаңалықтарды ... ... және ... ... тең жартысына
жуығын қамтамасыз етеді. Өндіріске жұмсалған әрбір доллар шығынға олар ірі
кәсіпорындармен салыстырғанда орташа есеппен ... 17 ... көп ... ... Шағын инновациялы өндіріс мұнда ғылымдар және
инженерлер, сол ... ... ... ... Бүгінгі
таңда жыл сайын құрылатын 600-700 мың фирмалардың 1/8 ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі ол қаржы ... ... ... екі ... ... ... ... бағытталған субсияландыру арқылы;
2) қаржыландыру үшін жеке капиталдарды тарту.
Бұл бағытты іске асыруда АҚШ-та жеке кәсіпекрліктің әкімшілігі ... және ол ... ... ... консультациялық материалдық
көмектеседі,кәсіпкерлерді оқыту мен дайындауды жүзеге асырады.Шағын бизнес
әкімшілігі шеңберінде АҚШ-та келесі бағдарламалар жүзеге асырылады:
- халықаралық ... ... ... мен ... ... ... және ... ұлттық бизнесті дамыту;
- әйел кәсіпкерлерге жағдай жасау;
- ардагер-кәсіпкерлерге көмектер;
Сонымен қатар, АҚШ-та жеке ... ... ... ... ету ... ... қарастырады:
- шағын бизнесті инвестициялауда компаниялардың конкурс негізінде
несиелермен қамтылуы;
- қарыздар мен несиелер ... ... іс ... (ШБӘ 25 ... 750000 ... дейінге саудалар береді);
- қоршаған ортаны қорғауға байланысты шағын бизнесті қаржыландыру (бұл
жағдайда ШБА максималды деңгейі 1млн доллар мөлшерінде ... ... ... АҚШ та ... ... жеке кәсіпекрліктің субъектілеріне
салықтың жеңілдіктер берумен ерекшеленеді.Мысалы,табысы 50 мың ... 15% ... ... ... 70 мың долларға дейін
табысы бар шағын фирманың салық нормасы 25%; ал ең ... ... ... ... ... мен 12 ... ... дамыту
мекемелерінің 100 млн ... ... ... ... ... ... ... өздерінің 1,25% қаржы ресурстарын бөлуге ... ... ... экономикасында шағын бизнес мәселесі дамыған мемлекеттер
тәжірибелерін талдау маңызы өседі.Дамыған капиталистік ... ... ... ... және орта ... ... ... артуын көрсетеді:
Кесте - 2 - ЖҰӨ-гі шағын кәсіпорындар үлесі
|Мемлекет ... ... ... ... ... |
| |мың ... |мың адам ... |ЖҰӨ,% |
| | | ... % | ... |6450 |49,6 |78 |52-55 ... |19300 |74,2 |54 |50-52 ... ... |15770 |45 |72 |63-67 ... |2590 |37,0 |46 |50-54 ... |870,6 |5,9 |10,1 |10-12 ... ... шет ... жеке кәсіпекрліктің ұйымдастырылуы
әртүрлі қаржыландыру көздері ... ... және ... ... ... ... женілдіктер болуп, инфраструктуралық қолдау
шаралары және шағын бизнесті қолдау, дамыту іс-шаралары жатады.
Жалпы кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер қолданылады: персонал саны, ... ... ... ... ... - 3 - Әр ... ... кәсіпорынның критерилері
|Көрсеткіштер |АҚШ |Жапония | ГФР |Англия |Франция |РФ |ҚР ... саны |Х |Х |Х |Х |Х |Х |Х ... | | |Х |Х |Х | |Х ... |Х |Х | | | | | ... | | | | | | | ... табыс | | | | | | | ... |Х | | | | | | ... | | |Х | | |Х | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... шағын бизнес АҚШ-та шағын бизнес әкімшілігінің анықтамасы
бойынша жұмыс күшінің орташа жылдық ... 500 ... ... ... ... жұмыс орын алады. Жалпы тау-кен ... ... ... ... ... ... ... сияҚты
салаларда жұмыс атқаратындар саны 300 адамнан аспауы қажет. көтерме саудада-
100 ... ... ... ... 50 ... дейін, өндіріс-20 немесе одан
аз; коммерция, қызметтер көрсету ... 5 және одан да адам ... ... ... яғни ... кәсіпорынға құрамында 1 адамнан 50-ге
дейін ... ... бар ... орташаға 50-ден 500-ге
дейін адамы бар фирмаларды жатқызады. Австрияда қамтудың жоғарғы шегі ... ... ... ... ... саны 200 ... кен қазу-көмір өнеркәсібінде 20 жұмысшыдан аспаса ғана фирма шағын
болып есептеледі. Францияда шағын және орта кәсіпорындарға жұмысшылар ... ... ... ... ... және орта ... басты сипаттамасы ең алдымен меншік
құқы мен кәсіпорынды тікелей басқарудың ... ... ... Екінші
сипаттама – кәсіпорынды тікелей басқарудың айқындылығы, яғни кәсіпорын
қызметінің айқындылығы: оның көлемінің шектеулілігі ... мен ... ... ерекше қатынастар сипаттарын білдіріп, өндірістің түпкі
нәтижесі үшін екі жақтың да бірдей мүделілігін, ынталылығын тудырады.
Үшіншіден, кәсіпорындар ... ... ... ерекше
маңыздылығы: ол шаруашылықтың нәтижелілігіне тек қана ... ... ... бел ... ғана ... сонымен бірге оның
өзінің де өндіріспен тікелей айналысып,оны ұйымдастыруға барлық ... ... - істі ... ... жүргізу, яғни кәсіпорын қызметін
нәтижелі ұйымдастыруға, жүргізуге атадан балаға мұра ... ... ... тағы бір ... белгісі ретінде
кәсіпорынды қаржыландыру мәселесін айтуға болады.
Егер «алыптар» қажетті ресурстарды негізінен ... ... ... болса, ал шағын және орта кәсіпорындар ... ... арқа ... ... да олар үшін ... ... ... болып табылады.Жеке кәсіпекрліктің жоғарыдағы аталған
сапалық жақтарымен бірге ... ... да ... ... ... негізделеді: жылдық айналым сомасы мен ебірге сандық жағынан да
сипаттамалары бар.Олар екі көрсеткішке негізделеді: ... ... ... ... ... ... ... қабылданған есептеу
методологиясына сәйкес халық ... бұл ... ... ... бір ... ... ... түріндегі – барлық жеке еркін
мамандық иелері (дәрігер,нотариустар,салық пен ... ... ... де ... ... ... баспасөз, өнер қызметкерлері және т.б.)
2) жұмыс істейтіндер саны 1-ден 49 ... ... және ... ... ... дейінгі ұсақ кәсіпорындар;
3) жұмыс істейтіндер саны 50-ден 499-ға ... ... және ... 1 млн ... 10-ға ... орта кәсіпорындар.
Германияда 1980-жылдардың аяғына қарай жоғарыда көрсетілген сипаттық
статистикалық ... ... ... 1,9 млн. шағын және орта
кәсіпорындар (салыстыру үшін ірі ... саны ... ... олар ... ... ... ... мынадай негізде
бөлінеді (мың есебінен):
қолөнерде -537; саудада-225; өнеркәсіпте-108; қызмет көрсету саласында-
665; еркін мамандық секторы-360.
Германиядағы жеке ... ... ... ... ... ... халықтың 2/3 бөлігін қамтып отырған жұмыс беруші ретінде;
екіншіден,елдің жалпы ішкі өнімнің жартысына жуығын құрайтын өнім ... ... ... ... ... ... инвестициялар мен тіркелген
патенттердің жартысынан артығының өндріске ... ... 2/5 ... ... прогрестің катализаторы ретінде; төртіншіден,
Германиядағы барлық өндірістік оқу ... 85% ... ... көзі ... ... кәсіпекрліктің барлық кешенді ішкі және сыртқы проблемалары олардың
өз күшімен ... ... ... ... Германида бірқатар жағдайлар
шағын және орта бизнеске мемлекеттік қолдау ... ... өте ... ... ... ... ... қауымдастық шеңберінде 1993 жылдың басынан ... ... ... жеткізе шиеленістіретін товарлар, қызметтер,жұмыс күші
және капиталдар қозғалысы жолындағы барлық кедергілерді алып тастау;
2)»таза» ... мен ... ... ... ... ... қатаңдатылуы оларға жұмсалатын, күрделі ... ... ... етеді;
3) заңды негізге жұмыс уақытын одан әрі қысқарту және оны пайдаланудың
икемділігін күшейту.
Германияда шағын бизнесті мемлекеттік қолдау жүйесінің негізінде ... ... ... ... өз ... дамуы барынша
ынталандыратын негізде көмек беру ... ... ... ... ... ... мен бәсекеге қабілеттілігін
арттыру.Қазіргі кезде ... ... ... ... ... мен ... өмірге келуіне талап етіп отырған Германияның ... ... және орта ... ынталандыру проблемасы
қойылып отыр. Осыған орай мынадай шараларды атап өтуге болады.
Германияның федералды үкіметі іс жүзіне ... ... ... ... Олар ... фирмалар үшін қалыпты бәсеке жағдайын қамтамасыз ... .Бұл ... ... ... 1957 жылы заңды түрде бекітілген және
шағын фирмалардың ... ... ... ... рет ... ... құқық. Картельдердің қызметін қадағалаушы
ведомства (біздіңше, монополияға ... ... ... ... бір ... қосылып кетуін қатаң бақылап отырады, ... ... ... алып ... ... ... ... жасайды.
Шағын бизнеске қолдау жасауға құрылымдық саяси шаралардың екінші ... ... ... келісімшарттарды бөлуге қатысудағы олардың
құқықтық жағынан теңдік қамтамасыз ету. 1976 жылдан ... ... ... бөлу ... және орта ... да міндетті
түрде қатысуын реттейтін ерекше ережесі бар. Германиядағы салық салу
жеңілдіктері. ... жаңа ... ... ... ... ... бұл ... басты үш түрі бар:
1) амортизациялық аударымдардың арнайы нормалары;
2) пайданың салық салынбайтын резервтерін жасау;
3) салық ... ... ... ... ... ... тоқталсақ:
Амортизацилық аударымдардың арнайы нормалары барлық инвестицияларға
қолданылып,жаңа жұмыс орнын ашуға,қоршаған ... ... ... ... өнім ... ... тауар шығаруға
бағытталады.Жұмсалған қаражаттар үш жыл ішінде есеп ретінде шығарылады,
бірінші жылы ... ... 50% ... жылы 30% ... жылы 20%.
Салықтан босатылған пайда резервтерін ... ... ... мамандық секторларында, сондай –ақ
мүліктерді жалдау мен ... беру ... ... қолдануға рұқсат
етілген.Резерв 1 жыл ішінде түскен пайданың 20% ... ... ... ... ... ... ... Үкімет тарапынан берілетін
салыстырмалы түрде процент ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндіктер тудыратын несиелер шағын бизнес үшін
қамқорлық болып саналады.Қазіргі кезде бұл шағын бизнеске қаржы ... көзі ... ... оның қорлары: «Кредитонитальтфюр
Видерауфбау», «Дате аустлейхсбанк», ... ... ... банк ... ... ... кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау жүйесінің негізінде
жатқан басты принцип өздігінен, мүмкіндігінше өз ... ... ... ... ... беру ... ... Бағдарламаның жалпы
мақсаты – ол шағын кәсіпкерліктің тиімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін
арттыру. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... мен ... өмірге келуіне талап етіп отырған ... ... ... және орта кәсіпорындарды ынталандыру проблемасы
қойылып отыр. Осыған орай ... ... атап ... ... ... ... іс жүзіне асырып отырған құрылымдық-саяси шаралар. ... ... үшін ... бәсеке жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған
бұл жердегі басты ... 1957 жылы ... ... ... және ... ... нығайтуға байланысты бірінші рет ... ... ... Картельдердің қызметін қадағалаушы
ведомство ( ... , ... ... ... біріншіден, ірі
фирмалардың бір-біріне қосылып кетуін ... ... ... ... ... салуларды алып тастап , ... ... ... ... ... ... экономикалық маңызы, біріншіден барлық
еңбекке жарамды халықтың 2/3 бөлігін ... ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнімінің жартысына жуығын құрайтын өнім ... ... ... ... ... ... ... мен
тіркелген потенттердің жартысынан артығының өндіріске еңгізудегі ... ... ... ... прогрестің катализаторы ретіндегі;
төртіншіден ... ... ... оқу орындарының 85 процентін
қамтитын кадрлар дайындау көзі ретіндегі рольмен анықталады.
Жалпы қорытындылай келе, ... ... қай ел ... ... ... ... ... болады. Ол өркениетті елдерде бұл саланы
дамыту басты назардағы мәселені ... ... ... ... ... саны 53%, ... 64%, ... 73%, Ұлыбританияда75%,
Италияда 80%- ке жетіп отыр. Ал бұл ... ... ... ... шамасында, ал Қазақстанда бұл көрсеткіш 6% - ға ... ... ... ... ... ... мен оны ... ел экономикасының
реформалаудың басым бағыттарының ... ... ... ... ... ... елдердің даму сипаты мен барысын
сипаттай ... оның ... ... ... мен ... ... диссертациялық жұмыста шетелдік тәжірибелерді қарастыру
мақсатымыз – қарастырылған тәжірибелердің сипаты мен барысын зерттей ... ... ... жеке ... ұйымдастыру барысында
қолдану мүмкіндіктерін анықтау болып табылады. Қазақстан Республикасының өз
ерекшеліктерін, яғни, ... ... ... ... ... отырып, шет мемлекеттердің тәжірибесін қолдануға
толықтай мүмкіндігі бар. Әсіресе, біздің ... ... ... Қазақстанда қолдану үшін мейлінше тиімдірек сияқты. Оның
қаржылық қолдау көрсету бағытындағы ... ... ... ... ... ... оңды тәжірибелерін қолданып, Қазақстанның
дамудың биік ... ... ... мүмкіндігі бар деген тұжырым
жасаймыз. Сөйтіп, ... ... ... шет ... ... ... ... ішкі өнімдегі үлесі жағынан және халықты жұмыспен
қамту мәселесін шешу тұрғысынан ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖЕКЕ КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ҚАЗІРГІ ДАМУ ЖАҒДАЙЫН
ТАЛДАУ
2.1 Республикадағы жеке кәсіпкерліктің даму барысын талдау
Қазақстанда кәсіпкерліктің қалыптасу ... ... ... ... ... ... ... 1988 жылы бірінші ... ... ... ... ... ... асты. Бұл заң кооперативтік
демократияның даму принциптерін, олардың ... ... ... ... кепілдендірді, олардың мүшелеріне иниациативаларын
көрсетуге ... ... ... Аталған заңның мақсаты экономиканы
мемлекеттік және колхоздық - кооперативтік ... ... тең ... ... ету ... Заңның іске асырылғандығы, мемлекеттегі
бұл кооперативтердің даму динамикасы арқылы дәлелденді. Оның даму шыңы 1990
жылы көрініс тапты: ... ... мен ... саны 15 ... ал онда ... істейтіндер саны 300 ... ... ... ... 25,5 %-нан ... өндірді. Сонымен қатар, Қазақстан
Республикасының ... ... ... мәліметтері бойынша
кооперативтік ұйымдардың көпшілігі құрылыс саласында жүзеге асырылды
(31,4%), ... ... ... ... саласында 12%-дан астамы, ауыл
шаруашылығында 10,6% ... ... ... ол тауарлар мен қызмет көрсетуді өндіру,
сату, өткізумен байланысты бірлескен кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... кооперативта өз
бетінше басқарады. 1990-1993жж. кезеңінде шағын ... ... орын ... мемлекеттік қолдау саясатының бағыттылуы есебінен.
Нәтижесінде 1994 жылы Республикада 11,5 мың ... ... ... ... мың адам жұмыс жасады. Ал шағын кәсіпорындар қызметінің құрылымы: 40%-
коммерциялық қызметпен айналысты; 17%- құрылыс; 10% ... ... ... 5%- ... өнім өндіруімен байланысты.
Әсіресе сауда және тұрмыстық қызмет көрсету саласы басым болды.
Шағын кәсіпорындардың аймақтық құрылымы жағдайында қалыпты емес ... ... ... ... ... Алматы облыстарымен, Алматы
қаласында орын алды. Бұл нарықтық инфрақұрылымның дамуына және ... ... ... бар ... түсіндіріледі.
[14].
Мемлекеттік емес сектордан салық салу жүйесін ... ... ... ... жеке ... орын ... олар ... кәсіпкерліктің
кәсіпкерліктік секторының негізгі элементі болды. Ұлттық статистикалық
агенттігінің мәліметтері ... 1992 жылы жеке ... ... ... ширегін қамтыса, 1995 жылы 60%, 2000 жылы 90%-
ын алған, яғни қазіргі шағын кәсіпкерлік субъектілерінің үлесінен қамтиды.
Басқаша ... ... ... жеке ... саны 3 есе ... ... ... және онда 178,9 мың адам жұмыс істеді. Ал 1996 жылы ... ... ... Алматыда болды және ... ... ... ... 11,6%, ... тұтыну тауарларын өндіру ... ... ... ... өткеніміздей, жеке кәсіпкерлік
шағын кәсіпкерлік субъектілеріне де, сол сияқты орта және ірі ... де ... Бұл ... ... ... ... ... айқын көрсетілген (6-бап).
Бүгінгі кезеңде Қазақстанда ... ... ... ... субъектілеріне орташа жылдық жұмысшылар саны қызмет көрсету
аясында 50-ден аспайтын, саудада ... ... ал ... пен
құрылыста 250-ден аспайтын және жылдық активтерінің жалпы құны 150 мыңдық
есептік көрсеткіштен аспайтын ... ... ... ... мен ... тұлғалар жатқызылады. Ал орта ... орта ... ... саны ... ... аясында 50-ден
100-ге дейін, саудада 100-ден артық 250-ден ... ал ... ... ... ... ... аспайтын және жылдық активтерінің ... 1,5 млн. ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар жатқызылады, сол сияқты ірі
кәсіпекрлік субъектілеріне сәйкесінше ... ... ... ... артық,
сауда аясында 250-ден артық, өнеркәсіп пен құрылыста 500-ден артық және
жылдық ... ... құны 1,5 млн. ... ... ... айналысатын жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалар жатқызылады.
Осыған орай біз өз жұмысымызда шағын және орта ... ... ... ... жөн ... ... кәсіпкерліктің қалыптасуына ықпал еткен заң
шығарушылық актілерді атайтын болсақ:
Қазақстан Республикасының 1997ж 19-шы ... ... ... ... ... ... № 131-1, 1999ж 26-шы ... “ҚР-ң шағын
кәсіпкерлікті қолдау туралы заңына” ... мен ... ... № 458-1, 1999ж “Азаматтар мен заңды тұлғалардың кәсіпкерлік қызмет
бостандығы құқықтарын қорғау шаралары туралы” ҚР-ң Президентінің ... 2001ж 16-шы ... ... емес ... ... ... №142-
11 “2001-2002ж.ж ҚР-да шағын кәсіпкерлікті ... ... ... 7-ші ... ҚР-ң ... Жарлығы, 2006 жылы қаблыданған «Жеке
кәсіпкерлік туралы» ҚР Заңы. Бұл заңдардың мақсаты: кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар
қызметінде заңдылықты бекіту, кәсіпкерлерді негізсіз тексеруден қорғау.
Аталған ... ... ... ... ... барлық
секторындағы кәсіпкерліктің кең дамуына және ... ... ... ... етті деуге болады.
4 - Кесте деректері көрсетіп отырғанындай, жылдан жылға шағын және ... ... ішкі ... ... үлесі артып отыр. Бұл,
әрине, біріншіден, олардың өндірген өнімдерінің жыл ... үлес ... ... ... ... жағынан, кәсіпкерліктің аталмыш түрімен
айналысушы тұлғалар санының артуын да көрсетеді.
Кесте - 4 - ... және орта ... ... ... ... ... |1993 |
| ... |% ... адам |19633 |64,5 ... 10-ға ... |4563 |15,0 ... 20 ... дейін |3478 |11,5 ... 30 ... ... |1314 |4,3 ... 40 ... ... |733 |2,4 ... 50 ... ... |712 |2,3 ... |30433 |100 ... ... ... ... ... ... келесі деректер де айқындай
түседі: 2000 жылмен салыстырғанда 2007 ... ... ... ... 1,7 ... ... ... Жоғарыдағы кестеден көріп ... ... ... ... ... ... кәсіпорындард көбінесе 5
адамға дейін жұмыс істейді екен. Ал егер сол ... ... ... ... сала бойынша қарастырсақ:
Кесте - 6 - Шағын кәсіпорындарындағы ... ... саны ... ... ... |оның ішінде: ... ... | |
| | ... ... ... |
| | | ... | ... |39,5 |9,3 |19,8 |19,5 ... |31,4 |7,0 |14,0 |10,5 ... |29,1 |12,8 |14,0 |2,3 ... |100 |29,1 |47,8 |23,3 ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің әр түрлі
ұйымдастырушы-құқықтық формада жүзеге асырылатындығын ... ... ... ... ... ... ... бойынша
ҚР-да шағын кәсіпорындар келесі ұйымдастырушылық-құқықтық формада болды:
- жауапкершілігі шектеулі серіктестік - 67,4%;
- фермерлік шаруашылықтар - 17,5%;
- ... ... - ... ... – 1,3%.
Зерттеу мәліметтері бойынша Қазақстанда шағын кәсіпкерлік негізінен жеке
меншік түрінде дамыған:
- жеке меншік формада - 92,2%:
- мәліметтік ... ... - ... аралас - 3,7%.
Енді республикадағы жеке кәсіпекрліктің даму динамикасын аймақтық және
салалық сипатын ... ... Егер ... аймақтарында 2007 жылдың 1-
сәуіріне шағын кәсіпкерлікті дамыту жағдайын ... жеке ... ... ... Маңғыстау, Атырау, Ақмола, Ақтөбе,
Қостанай, Қарағанды облыстары мен Алматы қаласын ... ... ... даму ... ... категориясына Батыс
Қазақстан,Солтүстік Қазақстан, Алматы облысы, ... және ... ... болады.Ал жеке кәсіпекрліктің даму динамикасы төмен категориясына
Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Павлодар облыстарын жатқызуға болады.
Бұл ... ... күні ... ... бөгет болып отырған және
алдағы уақытта жасалатын бағдарламалар өз шешімін табуға тиіс ... ... ... ... ... кәсіпорындардың орналасуы сол аймақтың
ерекшелік сипаттарына ... және ... ... ... - 7 - ... ... бойынша шағын кәсіпорындардың
орналасуы
|Облыс, қала |1992ж |1999 ж |2003 |2007 ... |12820 |102514 |156245 |198676 ... |641 |4011 |5258 |6023 ... |382 |4857 |5892 |6258 ... |1659 |5132 |6024 |6821 ... |290 |2162 |3571 |3821 ... ... |8536 |9684 |10254 ... |566 |4462 |5806 |6321 ... ... |2401 |2986 |3125 ... |1363 |8680 |9065 |1082 ... |284 |2615 |3019 |3569 ... |781 |5897 |6059 |6582 ... |255 |2377 |2987 |3245 ... |1550 |6098 |6875 |7058 ... ... |3537 |3868 |4059 ... |1132 |9232 |1056 |1204 ... | | | | ... ... |1631 |27515 |30185 |32540 ... ... |- |5002 |6123 |7859 ... 8 - ... ... отырғанымыздай Қазақстан Республикасы
бойынша шағын және орта кәсіпорындардың саны күн ... өсу ... ... бұл ... саны 45124 ... 2007 жылы 68708 ... ... үлкен өзгеріс халықтың шағын және орта ... ... және тез ... ... Шағын және орта
кәсіпкерлік әсіресе сауда, автомобильдерді, тұрмыстық бұйымдарды және ... ... ... ... кең тараған. Мұндай кәсіпкерлік
түрімен айналысатын кәсіпорындардың саны 2005 жылы ... ... ... ... ... ... операциялар, жалдау және тұтынушыларға
қызмет көрсету саласындағы кәсіпкерлік болып отыр, ол 2005 жылы ... ... ... ... өнеркәсіп, құрылыс, өңдеу,
коммуналдық қызмет, ауыл шаруашылығы, аңшылық және ... ... ... ... ... - кестеден көріп отырғанымыздай, Қазақстан Республикасы бойынша шағын
және орта кәсіпорындардың саны күн ... өсу ... ... ... ... ... ... жасалып отырған шаралардың өз әсері тимей
отырған жоқ. 2000 жылы бұл кәсіпорындар саны 45124 ... 2007 жылы ... ... Бұл ... өзгеріс халықтың шағын және орта
кәсіпкерлікке деген қызығушылығымен және тез ... ... және орта ... ... ... ... ... және жеке пайдаланатын заттарды жөндеу саласында кең ... ... ... ... ... саны 2005 жылы ... құраған. Одан кейінгі орында жылжымайтын мүлікпен ... ... ... қызмет көрсету саласындағы кәсіпкерлік болыпотыр, ол
2005 жылы 12619 ... ... ... ... ... ... коммуналдық қызмет, ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шарушылығы
сияқты кәсіпкерліктер тұр.
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... облысы мен Алматы қаласында өспелі сипатта бағаны
көруге болады. Ал жалпы республика бойынша ... ... ... 2-сурет арқылы бейнелеуге болады.
2 - Сурет - Шағын кәсіпорындар санының ... ... ... және орта ... айналысатын
кәсіпорындар саны артқан сайын бұл кәсіпорында жұмыс істейтін қызметкерлер
саны да өсу ... ... ... ... ... өз ... ерекше
болып табылады.
Кесте - 8 - Зерттелген шағын және орта кәсіпорындардың саны*
|Салалар | ... |
| |2000 |2003 |2004 |2007 |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... |2861 |3402 |3903 |4030 ... ... ... | | | | ... ... ... ... |93 |121 |143 |152 ... |5983 |6931 |7914 |8371 |
|8 ... жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |280 |342 |388 |442 ... |5216 |5991 |6909 |7321 ... ... ... су |487 |598 |617 |608 ... және бөлу | | | | ... |4606 |5962 |7286 |8512 ... ... |17730 |21795 |25894 |26853 ... бұйымдарды және | | | | ... ... ... | | | | ... | | | | ... үйлердің қызметін |108 |129 |158 |180 ... | | | | ... ... |679 |813 |911 |944 ... | | | | ... |2172 |2647 |3022 |3279 ... |325 |357 |399 |444 ... ... ... |850 |958 |1059 |1189 ... ... | | | | ... ... |8094 |9542 |11162 |12619 ... ... және | | | | ... ... ... | | | | ... әлеуметтік және |1622 |1846 |2083 |2135 ... ... ... | | | | ... |45124 |54503 |63934 |68708 |
| ... ... Статистика агенттігі. Қазақстан цифрларда 2006 |
Кестеден көріп отырғанымыздай ең көп қызметкерлер саны саудада болып
отыр, олар 2007 жылы 212292 ... ... Одан ... ... мүлікпен
операциялар бойынша 2003жылы 124431 адамды құраған. Одан кейін құрылыс
123721адам, ... 118032, ... 96069, ауыл ... 75267 ... ... ... отырғанымыздай 2000 жылдан бастап шағын және ... ... ... ... ... саны ... ... асып
отырған. Олардың барлық саны 2000 жылы 542030 ... 2007 жылы ... ... ... ... ... ... идеялардың және
өнімнің пайда болуында, ғылымның, жоғары технологиялық өндірудің дамуында
лидер болады. Бұл өсіп, ... ... ... ... ... күні ... ... тез дамитын, компаниялар мен кәсіпорындарда жұмыс ... ... ... Бұл ... ... ... және жоғары
жалақыға үміттенуге болады.
Кесте - 9 - Шағын және орта ... ... ... |2004 ж. |2005 ж. |2006 ж. |2007 ж. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... шарушылығы, |71731 |64854 |77346 |75267 ... және ... | | | | ... | | | | ... аулау, балық |1528 |1777 |2009 |1313 ... | | | | ... |72055 |72871 |112212 |118032 ... ... |5038 |5632 |7539 |8915 ... |76866 |76066 |91732 |96069 ... ... газ |11319 |10818 |12941 |13048 ... су өндіру | | | | ... |68729 |75716 |103302 |123721 ... ... |125179 |133796 |201064 |212292 ... ... | | | | ... | | | | ... үйлердің қызмет |2587 |2505 |2581 |3159 ... | | | | ... ... |7281 |9273 |9559 ... | | | | ... |31472 |30347 |35687 |39035 ... |3662 |4029 |4407 |4554 ... ... ... |5727 |6760 |6856 ... | | | | ... ... |91030 |91300 |109246 |124431 ... | | | | ... ... |24966 |25050 |28329 |30566 ... | | | | ... |542030 |534898 |692216 |748785 ... ... ... ... ... цифрларда |
|2004. ... ... ... және орта ... ... ...... және жоғары нәтижелік жатады. Өз нарығында мықты орынды ала ... ... тез ... ... ... ... ... құрылуына араласып, нарықтық экономикаға керекті икемділікті ... 10 - ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлік (заңды тұлға ретінде) саласындағы жұмыспен қамтылғандар ... ... ... ... ... ... ... санының 24%-ы),
ШҚО (8.8%) және Қарағанды облысы (8.5%). Алдынғы жылдың ... ... ... ... ... жұмысшылар саны Ақтөбе
(29.9%-ға), Атырау (29.3%-ға), Маңғыстау (27.1%-ға) және Батыс Қазақстан
(26.3%-ға) облыстарында бір шама ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлерге қатысты «кәсіпкерлік қызметімен айналысатын жеке
тұлғаларға салық салудың жеңілдетілген режимы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеу туралы куәлік
алғаннан кейін төмендегі жеңілдетілген салық режимынің бір түрін жүзеге
асырады:
... ... ... ... ... ... ... және шығынды есепке алу кітабын жүргізу арқылы.
Кесте - 10 - Аймақтар ... ... және орта ... ... ... саны*
|Аймақтар |2007 ... ... ... |2007 жылдағы жеке |
| | ... |
| ... (%) ... ... жұмыс |
| ... | ... ... |
| |мың | ... ... |
| ... | ... | |
| | ... айға|Алдыңғы | | |
| | ... ... | | |
| | | ... | | |
| | | ... | | ... |14.9 |96.6 |109.6 |13960 |25041 ... |26.2 |103.2 |129.9 |20732 |40273 ... |24.7 |102.1 |113.2 |12081 |17462 ... |12.8 |105.2 |129.3 |15462 |28168 ... |39.7 |102.9 |111.8 |39404 |78225 ... |16.8 |102.1 |104.8 |12627 |25673 ... |18.9 |103.1 |126.3 |8365 |13253 ... |38.3 |103.3 |109.8 |38419 |47172 ... |7.6 |102.5 |101.7 |21728 |46520 ... |23.2 |101.7 |117.2 |4190 |5048 ... |14.2 |104.3 |127.1 |9232 |9522 ... |21.0 |108.1 |114.7 |25703 |43495 ... |20.5 |102.3 |108.6 |14812 |31306 ... |33.6 |101.4 |117.0 |24646 |35241 ... ... |108.0 |101.4 |110.2 |39635 |88366 ... ... |29.4 |103.1 |124.1 |16759 |31298 ... ... ... |449.8 |102.4 |114.5 |317755 |566063 |
|* ... тенденции развития Казахстана» 2006 жыл, Алматы |
|* ... ... РК ... 2006 года» – Қазақстан |
|Республикасының Статистика Агенттігі, Алматы, 2007 ... ... тік ... берілген патент саны мен құрылған жұмыс
орнының саны ... ... көре ... ... қаласында – Қазақстан
Республикасы бойынша берілген барлық патенттің 12%-ы және жеке тұлғалармен
құрылған ... ... ... Ал ШҚО – 12.4%-ы және ... обылысы 12.1%-ы және 8.3%-ы сәйкес келеді.
Шағын кәсіпкерлік саласында жұмыс істейтіндер ... ... ... ... бюрократиялық сындар және тіркеу алымының мөлшерлемесінің
жоғару болуы ықпал етіп отыр. Егер АҚШ-та фирманы тіркеу 1 ... ... ... ... ал ... ... айтуы бойынша, 4-6 аптаны құраса,
құны 60-70 мың тенге тұрады. Заңды ... ... ... ... ... ... ... және тоқтату мәліметтерін есепке алуды көздейді.
Қазақстанда шағын кәсіпкерлікті тіркеу кезінде ... ... ... ... ... ... ... басқа да
қосымша құжаттар мен анықтамалардың көптегенін жинақтауға тура келеді. Бұл
мәселе Қазақстан ... ... мен ... ... ... осы ... байланысты ҚР-ң ... ... ... мемлекеттік қолдау мен жандандыруды арттыру шаралары
туралы» Жарлығы жарық көрді.
Сонымен кестеге ... 2005 ж. ... жеке ... ... ... ... ... саны заңды тұлға нысанындағы
шағын кәсіпорындарда жұмыс істейтіндер санынан 38%-ға ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерліктің қызмет
жасауына институтционалды алғышарттар құрылған – жеке ... ... ... қамтамасыз ететін құқықтық-нормативтік негіздер. Олардың
негізгілері: Осы құжаттарда шағын және орта ... ... ... ... нақты басқару көрсетіледі,кәсіпкерлердің жеке
меншікті ... ... мен ... ... ... мақсаты – шағын және орта кәсіпкерліктің орнықты дамуын қамтамасыз
ету, экономиканың приоритетті саласында оның ... ... ... құру, бәсекелестік ортаны құру, ... орта ... ... ... ... ... құру.
Шағын және орта кәсіпкерлік секторының үлкен әлеуетін түсіне отырып,
әлемдік ... ... ҚР-ң ... ... 2003-2005ж.ж шағын
кәсіпкерлікті дамыту және қолдау” бағдарламасын ... ... ... ... отырып, шағын кәсіпкерлік мемлекеттің
экономикалық жүйесінде алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... болуы керек. Бағдарламаға сәйкес, ЖІӨ-де шағын және
орта кәсіпкерліктің үлесін 17 %-дан 25 %-ға ... бұл ... ... ... – 1,6 млн. ... ... жоспарланып отыр. Қазақстан
Республикасының 2002ж. 7-ші тамызынан Үкіметтің қаулысы негізінде “Шағын
және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды жүзеге асыру шағын кәсіпкерлікті басқару
үшін, нормативті-құқықтық негіздің салынуына ықпал етті. Өз ... ... ... ... және ... ... пайда болуына көмектесті.
Мұны ресторан, кафе, жеке меншік клиникалардың, құрылыс ... ... мен ... ... ... көрсету орындарының
көбеюінен көре аламыз.
Қазақстан ... ... ... ... бойынша,
шағын кәсіпкерлік субъектілерінің саны көптеген дамыған мемлекеттерде ... ... Бұл ... ... 87 %-ды ... Егер 2001ж. Қазақстанда
360 мың шағын кәсіпорын тіркелсе, бүгінгі күні бұл көрсеткіш 390 ... ішкі ... ... 28 %-ын құрайды. Осы кезең аралығында ... ... ... саны 12 % -дан 18 %-ға ... ... Бұл көрсеткіштерді ескере отырып, шағын және орта
кәсіпкерлік секторының сандық емес сапалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... білімді, заңды
тұлға болып тіркелуді, қажет етпейтін жеке кәсіпкерлік кең тараған. Салық
салушыларды тіркеудің ... түрі жеке ... ... 281 мың ... ... (557 мың адам), бұл жеке
кәсіпекрліктің 72,5 %-ын ... ... ... саласында еңбекке
жарамды халықтың 30%-ы қамтылған. Цифрларға ... бұл -32000 ... 22000-ы ... ... ... ... ... түсетін
табыстың 9,3%-ы еліміщдегі 67000 субъект беріп отырғандығы да олардың ел
экономикасына қаншалықты үлес ... ... ... Кәсіпорындар
өндірген өнім ауқымы 2000 жылы 30,7 млрд. ... 2004 жылы 72,8 ... ... ... ... ... ... 4 жыл бұрынғы 2,3 млрд.
теңгеден 4,6 ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік ақымы өсе ... Егер ... 2001 жылы 1574 ... ... істесе, 2005 жылы бұл деңгей 6200-ге
жетіп ... 322 ... ... ... іске ... ... бері 12 ірі жоба іске асырылып, олардың іске қосылуына 21
млрд. теңге жұмсалды. Олардың қатарында ... ЖШС «Сүт ... шыны ... ... Қарағанды АҚ, «Вимпекс» спирт зауыты, ... т.б. ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету, ауыл шаруашылық
саласында көп тараған. ... ... ... көбі ... -16,6 %, ... -13 %, және Алматы облысында – ... ... осы ... қызмет жасайтын адамдар саны көпшілігі де осы
аумақтарда болып ... ... ... ... ... түскен
табыстар бойынша да Алматы 24,9 %-ды құрап, лидер болып отыр. 2004 ж. шағын
кәсіпорындардың атқарған жұмысынан және қызмет ... ... ... ... теңгені құрады. Егер тіркелген кәсіпорындардың барлығы ат ... ... ... да ... ... еді. ... кезде тіркелген шағын
кәсіпкерлік субъектілерінің 40 %-ы ғана ... ... және ... ... ... – жаңа ... және ... етуші шағын кәсіпорындардың дамуына бірден-бір
кедергі болады. Шағын және орта кәсіпорындардың ... ... – банк ... ... ... ... түрде екінші деңгейлі банктер
өткізіп жатқан несие саясатының арқасында, шағын және орта ... ... ... ... ... ... Республика бойынша шағын
және орта кәсіпкерлік субъектілеріне берілген несиенің сомалық көлемі:
01.01.01ж.-74,2 ... ... ... тг, ... млрд.
тг, 01.09.03ж-201,7 млрд. теңгені құрады.
Мұндай өзгерістер банктердің депозиттік базасының өсуіне, ... ... және ... қаржы институттары ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қазақстандық банктердің шағын және ... ... ... айта ... бұл ... барлық
мүмкіндіктер салынбай отырғанын көрсете кетуіміз керек. Бұл ... және ... ... ... мысалы, жоғары
пайыздық қойылымдар, несиелеу мерзімінің қысқалығы, банк ... ... ... және т.б. ... пайыздық қойылымдар туралы
айтатын болсақ, ... ... ... және ... ... қызметі жоғары
тәуекелдікпен байланысты кәсіпорындарға қаржы салғысы келмейді. Ал,
ауылшаруашылық ... ... салу ... ... кепілдің жоқтығына,
экономикалық кәсіпкерлік-жоспар құра алмау және өндірістің ... ... ... ... бұл ... қаржыландыру көзін үлкейту жолы –
микронесиелеу ... құру ... ... 2003 ж. 6-шы ... бастап
Қазақстан Республикасының “Микронесиелік ұйымдар туралы” Заңы өз ... Бұл заң ... ... өз ... ... асыратын микронесиелік
ұйымдардың құрылуын қарастырады. Микронесиелік ұйымдар лицензиялауға және
Қазақстан Республикасның Ұлттық банк ... ... ...... ... ... саясатының маңызды бөлігі болып
отыр. Микронесиелік ... ... ... қор ... 1000 ... ... кем ... керек.
Микронесиелік ұйымдар әрбір несие алушыға Қазақстан Республикасының
қаржы ... ... 1000 ... есептік көрсеткішінен артық несие бере
алмайды. Сонымен, қаржы секторында жаңа қатысушы – микронесиелік ... ... ... бұл жүйенің ел экономикасына зор ықпалы туралы айту әлі
ерте. Алайда, микронесиелік ұйымдар мен несие алушылар ... ... және орта ... ... ... несиенің
көбеюіне ықпалын тигізеді. Нәтижесінде, бұл жеке региондардың ... ғана емес ... ... экономикасының өсуіне алып келеді.
Сонымен қатар кәсіпкерлікті қаржыландыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... дамыту қорына 2005 жылы
республикалық бюджеттен 10 ... ... ... ... оның 3 ... ... ... құруға, шағын кәсіпкерлік үшін банк жүйесіне
кепілдік беруге 4 млрд. ... ... ... ... ... ... 3 млрд. теңге жұмсалды. Сонда шағын ... ... ... 25 ... ... ... өсуі мүмкін.
Шағын және орта кәсіпкерліктің даму жағдайын және перспективасын ... ... ... ... ... ... бұл секторын қаржыландыруды үлкейту жолы –
микронесиелеу ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасына байланысты банк
жүйесімен берілетін несие көлемі ұлғайтылды.
2. Салық салу органдарында ... ... Бұл ... орта кәсіпкерлік субъектілерінің уақытын үнемдейді.
3. Несие-инвестициялық және өндірістік қолдау кәсіпкерлік
құрылымның өсуіне, ... ... ... ... Қазақстан Республикасының шағын және орта
кәсіпкерлік инфрақұрылымының дамуына көмектеседі.
3 - ... - 2007 ... ... және орта ... ... ... жалақысы*
* Қазақстан – цифрларда 2004 ж. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... шағын және орта кәсіпкерлік –
экономиканың құрылымдық қайта құрылуының негізгі компоненттерінің ... ... ... және орта ... әрі ... ... және ... ықпал ету мемлекетімізге байланысты.
Шағын кәсіпкерлік саласында жұмыс ... ... ... ... артық бюрократиялық сындар және тіркеу алымының мөлшерлемесінің
жоғары болуы ықпал етіп отыр. Егер АҚШ-та фирманы тіркеу 1 ... ... ... ... ал ... ... айтуы бойынша, 4-6 аптаны құраса,
құны 60-70 мың ... ... ... тұлғаларды мемлекеттік тіркеу жұмысы
заңды тұлғаны құру, тіркеу және тоқтату мәліметтерін есепке алуды көздейді.
Қазақстанда шағын ... ... ... ... ... ... ... Алайда, тәжірибеде кәсіпкерлерге басқа да
қосымша құжаттар мен анықтамалардың көптегенін жинақтауға тура ... ... ... ... Съезді мен Форумдарында бірнеше рет
қарастырылған, осы мәселеге ... ҚР-ң ... ... ... мемлекеттік қолдау мен жандандыруды арттыру шаралары
туралы» Жарлығы жарық көрді.
Алайда, көптеген зерттеушілер кәсіпкерлік тәжірибеде ... ... ... ... ... ... бұл олардың ірі
компания болып гүлденуіне кедергі болмады.
Сонымен Қазақстан Республикасындағы жеке кәсіпкерліктің даму ... ... ... ... ... ... ... пен қарсыластықты жандандырады, ... ... ... жұмыссыздықтың өсуін ұстап тұрудың белгілі кепіл
берушісі болып табылады.
2.2 Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау шаралары мен механизмдері
Қазақстандағы шағын және орта ... ... ...... ... мемлекеттік саясаттың қызу жүруі себепкер ... ... орта ... ... етуі ... ... тап болатыны мен
мінезделеді. Жағымсыз жағдайға тап болғанда зардаптарын жабу ... ... ... жинақтауға немесе қосымша несие алуға нақты
жағдай жоқ. Осы жағдайда сақтандыру мемлекеттік ... ... ... ... ... рөлі ұлттық сақтандыру нарығының дамуына жағдай жасау
үшін керекті шараларды жасау.
Кәсіпкерлердің болашақ қызмет етуінің ... ... ... ... ... керек, сақтандыру ... ... ... ... ... үшін сақтандыру
қорын құру.
Шағын және орта кәсіпорындарды мемлекеттік қолдау әруақыт жаңаруда,
кәсіпорынның ... ... ... болатын жаңа әдістер қабылдануда.
Қазақстан Үкіметі Қазақстандық ... ... ... ... үшін ... дамыту керек деп санайды. Франчайзинг
маркетинг және өткізу ... ... ... ол ... азайтуға және
уақытпен тексерілген және нарықта беделді орын алған кәсіпкерлікті ... ... ... франчайзингтің болуы келесі жағдайларға әкеледі:
- сырткы және ішкі инвестиция ағымы;
- республикада жаңа технологияның ноу-хау, құралдардың ... ... жаңа ... ... ... және кәзір барларының дамуы;
- жаңа жұмыс орындарының ашылуы;
- жұмыс күшінің квалификациясын көтеру;
- нарықты сапалы ... мен ... ... ... және орта ... қатаюы және кеңеюі;
- Қазақстандық өнімнің жаңа өткізу нарқына ... және орта ... ... және ... ... ... реттеу тұтқалары арқылы жүргізіледі. Реттеу тұтқаларына пайда, кіріс,
амортизациялық есеп, баға, дивидендтер, ... ... ... тағы ... ... Олар ... дамуы үшін маңызды,
бірақ мемлекеттің экономикалық дамуының түрлі этаптарында рычагтар ... ... ... ... ... ... өте керек, әсіресе,
егер экономикалық әдістер нарықтық экономикадағы жетіспеушілікті ( издержки
) ... ... ... бермесе.
Кәсіпорында мемлекеттік реттеу механизмінің қызмет етуі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды нормативті –
құқықтық реттеу көп жылдар бойы қалыптасты. Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... негізгі мақсатын орындады,
олар кәсіпорын секторының жағымды дамуына жағдай ... 10 жыл ... ... және орта ... ... сұрақтары бойынша 60-тан аса
нормативті – құқықтық актілер қабылдады. Шағын және орта ... ... ролі ... ... ... ... ережелері
мен дамуы жайлы заңдар шығаруында көрінеді.
Қазақстан ... ... ... ... заңды актілер 1988 жылдан 1997 жылға дейін ... ... ... ... регламенттейтін нормативті құжат ҚР-ның
Президентінің 5 мамыр 1992 жылғы №737 1992-1994 ж. кәсіпорынды ... ... ... ҚР-ң ... ... ... болды. Жеке
кәсіпорынның анықтамасы алғаш берілді. Жеке ... – ол ... ... емес ... ... инициативті іс әрекеті, ол пайда
табуға ... ... ... ... ... мемлекеттік емес заңды
тұлғаның (заңды тұлғалардың жеке кәсіпорындары) өз меншігіне ... ... ... мемлекеттік емес заңды тұлғаның атынан олардың
тәуекелі мен ... ... ... ... ... жеке
кәсіпорынның қызметке араласуынан бас тартуына қол қойылды. Жеке айтсақ,
мемлекеттік органдарға жеке ... ... ( ... ... ... ) жекелеген тұтынушыларға өткізуге нұсқа ... ... ... ... жеке ... ... қоюға, оның ішінде
республиканың бір өңірінен екінші өңіріне сауда бойынша; жеке кәсіпорындар
реализациялайтын тауарларға ... баға ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның белсенді жұмыс істеу
процесі 1992-93 ж күш ала ... ... ... ... ... ... кем ... бұл процес қарқынын
азайта бастады. Осыған ... ... және орта ... ... ... қатты өзгерістермен біраз заңдар қабылданды,
шағын кәсіпорынды қолдау және дамыту ... ... ... ... ... Жеке кәсіпкерлер мен заңды тұлғалардың қаржылық
– шаруашылық қызметін бақылаушы органдардың арнайы ... ... ... ... көп емес) қабылданды, және де бланкте қатал есеп беру процедурасы
енгізілді.
Мемлекет осы кезде кәсіпорынның қызмет ... тек қана ... ... әлеуметтік аспектілеріне көңіл бөле бастады, халықты жұмыспен
қамту, оның ... ... шешу және ... ... ... Заң ... келесі құқық берді, олар өндірісте
қолданылмайтын ғимаратты бір ... ... ... немесе сенімділікпен
басқаруға және кейін өндірістік мақсатқа ... құқы бар. ... ... бірі – ... инвентаризация өткізу мүмкіндігі, осымен бірге
мемлекет кәсіпорынды тек қолдап қоймай, ... ... ... ... қосады.
Қабылданған заңды құжаттар өндірістің түрлері бойынша шағын кәсіпорынның
даму приоритеттерін анықтады. ... ... ... және бар ... ... дамуы, құрылыс материалдарын, құралдардың шағын
түрлерін өндіру, ... ... ... ... ... өнімдерін дамыту.
Мемлекеттік шаралардың қолданылуына қарамастан, мемлекеттік органдар
жағынан әкімшілік ( барьер ) кедергілердің саны ... ... орай ... 1998 жылы ... ... Президент “ Азаматтардың және заңды
тұлғалардың кәсіпкерлік ... ... ... ... ...
жарлығына қол қойды. Бұл акт ... ... ... ... емес ... ... көзқарасын қаталдатты және кәсіпорынның
заңды жолмен өзінің дамуына жол ашты.
Заңның кәсіпорынның қызметке негізсіз ... ... ... мақсатында кәсіпорындық құрылымдардың қызметіне нормативті ... ... әсер ... ... ... ... құқық
берілді. Бұл құқық қоғамдық кәсіпкерлердің бірігуінің ... ... ... мемлекеттік органдар болуымен жузеге асады. Қоғамдық
экспертизаны ... ... ету, ... органдардың шешім
қабылдауына кісіпкерлердің араласуы, кіші ... ... ... ... ... ... ... Үкіметтің 19 тамыз 2002 жылы
№917 жарлығы ( қойылымы ) бойынша әр министірлік пен ведомствада эксперттік
советтер ... ... ... және орта ... олардың құқықтары бұзылғанда, бұл дегеніміз басқалардың
мүддесінде иск ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік
субъектінің мемлекеттік ... үшін ... мен ... ... ... ... бекітілген. Мемлекеттің сатып алу конкурсын
ұйымдастырғанда, ұйымдастырушы жеке ... ... және ... шағын
кәсіпкерлік субъектілерін сатып алуы керек. Бұның салдарынан, бұл жадай
“Мемлекеттік сатып алу ... ҚР ... ... Тауарлардың, жұмыс
пен қызметтердің түрлері және көлемнің пайыздық көрінісі ... ... ... ... және ... Заң ... ... және аймақтық программалардың қаржыландыру жолымен
орталық және жергілікті ... ... ... асуы ... және ... ... кәсіпорындарға ғимараттарды, құралдарды, өндіріске ... ... ... ... орай Заң шағын және ... ... үшін ... ... ... ... объектілерді
қайтарымсыз меншігі ретінде берілуі құқы қарастырылады. Ол келісімнен кейін
баррлық шарттарды орындап 1 жыл өткеннен кейін ... ... Осы ... ҚР-ң ... 7 ... 2000ж №1028 ... байланысты залогты
қорларының қалыптасуы, аймақтарда шағын кәсіпкерлердің субъектілердің
коммуналды ... ... ... ... несиелік ресурстарға жол ашу.
Шағын және орта кәсіпкерлікнестің субъектілері үшін ... ... ... ету үшін 2-ші ... ... ... ... 10% өлшемінде несиелік ... ... ... ... берудің ҚР-ң Үкіметі мен ҚР-ң жергілікті
атқарушы органдарына ... ... ... Ол ... ... әкелді:
Егер 1997 ж ... ... ... 5%-ті шағын кәсіпкерлік
саласындағылар болса, келесі жылдары бұл сандар айтарлықтай өсті де 2004 ... 13,6% ... ... ... ... ... ... ж 126 мың шағын және орта кәсіпорындар тіркелген, ол 2003 ж сол
кезінен 20,9 % ... ... қоса ... 72 % ... етуші болып,
ал 50,7 %- белсенді еңбек етуші болып табылады. Соңғылары негізінен сауда,
автокөліктерді және үйде ... ... ... ... ол
шағын кәсіпкерлік үшін сауда қызметі ең тиімді болып келуінен. ... ... ... ... 13,3 % ... ... 88,7 ... тазалаушы кәсіпкерліктер. Бұрынғысынша азаматтар үшін жеке
кәсіпкерлік пен ... ... ... тұлғаның құрылуынсыз
болатын кәсіпкерлік қызметтері қызықты. Бұл заңды тұлғасыз ... ... ... үшін ... ... ... және салық салудың жеңілдетілген жүйесімен түсіндіріледі. ҚР-ң
Президентінің 17 ақпан 2000 ж № 344 “ ... 2030 ... ... ... жүзеге асырудың ылғары жағдайлары туралы” жарлығы экономиканың
түрлі салаларында жеке кәсіпекрліктің ... ... ... жедел
дамуына тиімді жағдай құру қаралады.
Көрсетілген мақсатты жүзеге асыру үшін приоритеттер анықталған;
- шағын кәсіпкерлікті қолдауда мемлекеттік, ... ... ... ... ... және ... жүйесінің қалыптасуы;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау инфраструктурасының дамуы.
4 - ... - Жеке ... ... ... ... ... ... өндірушілер дамуына бәсекелік ортаның қалыптасуына ықпал
етті және импорттық орнын жайлап алмастыруына ...... ... ж ... ... дамыту және қолдаудың мемлекеттік бағдарламасын
” жүзеге асыру жұмысы белсенді жүруде. ... ... ... үшін ... ... ... ... Ер адамдардан гөрі қазіргі
кездегі нарықтық жағдайларда ер адамдардан көрі әйел ... ... ... ... Әйел ... өзінің мүдделігімен
ерекшклкнеді, ол өз мамандығында жауапкершілікті өзіне алудан басқаша ... ... жаңа ... ... ... ... тану керектігіне әкелді. Жұмыстағы негізгі жігер кәсіпкерлердің
қоғамдық бірігулерімен байланысқа жұмсалынды, бұл ... ... ... ... ... ... ... Көзделген
шараларды жүзеге асыру салдарынан кәсіпкерлік субъектілердің саны ... ... ... ... ... кәсіпкерлік сферасында қызмет ететіндер
саны көбейді, нағыз бәсекелестік аймақ құрылды.
Мемлекет шағын және орта кәсіпкерліктің сандық өсуін қамтамассыз ... ... ... ... ... өсуіне шаралар өтуі керек.
2002 ж қыркүйегінде ҚР-ң ... ... ... ... Кәсіпкерлер Форумында мемлекет басшысымен берілген тапсырыстарымен
шағын және орта ... ... және ... қызметте
бостандықты кепіл етуде мемлекеттік шараларын жүзеге асыру бойынша белсенді
жұмыс жүргізілуде, ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту және қолдауда сапалы
өзгерістер өткізу, ол дегеніміз, кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... ... ету. Қазақстан
аймақтарындағы шағын және орта кәсіпкерліктің инфраструктурасының
бөлінуіндегі теңсіздік, аймақтық ... оның ... ... ... ... ... көмектесуге себепкер болатын кәсіпкерлікті ... ... ... ... өту. Жауапты орган жаңа кәсіпкерлерге
нарыққа шығуға тек базалық жағдай жасауы керек, ал салалық министірліктер
менведомстволар олардың экономиканың ... ... ... ... ... және орта ... ... қызметіне мемлекеттің
араласуының артықшылықтарын қысқарту. Бір жағынан тексерістер ... ... ... ... ... ... ... жеке
кәсіпкерліктің дамуын тежейтін әкімшілік тежеуіштерді қысқарту жұмыстарын
жалғастыру керек.
4. Кәсіпкерлердің ... ... ... активизациялау, және олардың
рөлінің мемлекетінің қоғамдағы қызметінде жоғарылату.
Шағын және орта кәсіпкерліктің ... ... ... және ... ... ... араласуын болдырмау мақсатында
шаруашылық жүргізетін субъектінің қызметін мемлекеттік ... ... ... олар ... ... субъектісінің
мүддесін және заңдық құқын қорғаудың нысандары мен ... ... ... мемлекеттің тікелей санкциониранбаған араласуынан
бастарту саясатын бекітеді, жеке ... ... ... ... ... және құқ бұзғаны үшін мемлекеттік органдар мен
қызметтегі тұлғалардың ... ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштері жалпы алғанда оны динамикалық дамушы
сектор ретінде анықтайды. Сондықтан, ... ... және ... ... үшін ... ... құқық қорғаушы
органдармен қызметтес және ... ... ... ... ...... ... мінсіздендіру сұрақтары маңызды, сондықтан
Үкімет оған үлкен мән береді. Кәсіпкерлердің 11-ші Форумында, Ұлттық заң
шығаруды халқаралық стандартқа ... ... ... Бұл ... орын беріледі. Кәсіпкерлер ... ... ... және жол ... болуы керек. Бүкіл әлемде жаңа ... ... ... туды және ... және орта кәсіпкерлікті қолдау механизмдердің кәдімгі қызмет етуі,
мемлекеттік қолдаудың нысаны болып табылатын ақпараттық жабдықтаусыз жүзеге
аса алмайды. Экономиканың құрылу процесінде ... ... кез - ... ... бір факторлармен және жағдайлармен тығыз байланысты;
сондықтан мемлекет шағын және орта ... ... ... ... ... аймақтық деңгейде қолдайды. Аймақтық деңгейдегі пограммасы
жүзеге асыру механмзмі жалпы экономикалық механизмге теңестіріліп ... әр ... ... ... ... мен ... байланысты
анағұрлым тиімді және маңызды әдістерді таңдайды. ... ... ... үшін ... ... ... ... қаржылық – несиелік, инвестициялық, техникалық
қолдау, инфраструктураны және кадрлық қолдау ... Елді ... ... ... ... ... ... күшеюін қамтамассыз ететін
шағын кәсіпкерлік секторын алдағы дамыту 2004 – 2006 ж ... ... және ... ... программалардың мақсаттары болып табылады.
Шағын және орта кәсіпкерлік саны және ... түрі ... ... ... және орта кәсіпкерлікті дамыту арқылы ... ... ... ... ... ... жоғары қосылған құнды, жаңа, жоғары технологиялық өндірісті
құруға бағытталған. Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... 1-ші мақсат етеді.
Кәсіпкерлерге мемлекеттің стратегиялық ... ... ... ... атап ... ... ... жоғарғы деңгейіне шығуы
керек, мемлекет пен кәсіпкерлердің арақатынасын ... ... ... ... ... жаңа ... орнын құрушы өндірісті
қолдауда ерекше көңіл бөледі. Мелекетпен кәсіпорынның ... ... ... кәсіпорынның дамуының институттарының жұмысын жүйелеу, қазіргі
күндегі инновациялық құралдарды қолдану кәсіпкерлікке жаңа ... ... ... ... тек ... ... ғана белсенді көмектеспейді,
сонымен қоса, ... ... ... ... да ықпал етеді.
Экономикалық өсудің жоғары жылдамдығын қолдау, ... мен ... ... – тек қана ... ... ... ... де алдында тұрған мәселелер.
Осыған орай қызмет етудің келесі жолдары ұсынылды:
- ... қол ... және оның ... нысандары тең;
- мемлекеттік және жеке қаржыландырудың шекарасын анықтау керек;
- бақылаушы – ... және ... ... ... ... лицензияны – регистрациялы процедураларды, есеп беруді пайдалы, жақсы
деңгейге ... ... ... ... – шарт ... ... отандық тауар өндірушілердің шетелде құқын қорғау;
- жұмыс істеп жатқан кәсіпорындарда инновациялық технологияларды қолдану;
- заң шығаруда серіктестікті ... ... ... ... жұмыспен қамту қатынасының жүйесінде, әлеуметтік
салада заң шығаруды ... ... ... ... ... ... ... құру.
Сонымен мемлекеттік қолдаудың басты қағидалары болып мыналар саналады:
- Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамытудың басымдылығы;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау ... және ... ... жеке ... барлық субъектлері
үшін қол жеткізерлік болуы;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту саласындағы халықаралық
ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
араласуын қажет ететін: ... ... ... ... ... реттеу прблемалары бар.
Шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... Шағын кәсіпкерлік субъектлері үшін кадрлар даярлауды, қайта
даярлады және олардың біліктілігін арттыруды ұйымдастыру;
- Шағын ... ... ... ... материалдық-техникалық және ақпараттық
ресурстарды, ... ... ... талдаулар мен
технологияларды пайдалануына жеңілдікті жағдайлар жасау;
- Шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... өнімдерін
сертификаттаудыңоңайлатылған тәртібін белгілеу;
- Шағын кәсіпкерлік ... үшін ... ... кеден бажын
төлеудің жеңілдікті режимін қамтитын ... ... ... режимін белгілеу (салықтық ... ... ... ... ... ставкаларын кеміту, затты
сипаттайтын құжатқа сәйке кеден баждары бойынша жеңілдіктер);
- ... ... ... ... мен ... үшін
инвестицияларды, оның ішінде шетел ... ... ... ... жасау;
- Шағын кәсіпкерлік субъектлерінің шетелдік әріптестерімен сауда,
ғылыми-техникалық, өндірістік және өзге де ... ... ... сыртқы экономикалық ықзметін
қолдау;
- ... ... ... отырып, шағын кәсіпкерлік субъектілеріне
несие берудің арнаулы ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге, мемлекеттік
сатып алуды орналастырған кезде шағын кәсіпкерлік субъектілеріне
артықшылықтыр беру.
2.3 ... ... ... ... ... және орта ... қолдаудың мемлекеттік формалары шағын және
орта кәсіпкерліктің құрылымына, шағын және орта ... ...... ... қаржылық және
ұйымдастырушылық жағдайларды қалыптастыруға бағытталуы керек.
Экономиканы ... ... ... ... формаларын
атап өтуге болады. Мемлекеттік қолдаудың экономикалық формалары нарықтық
процестердің ... ... ... ... ... нақты
жағдайларды қалыптастырады. Олар кәсіпкерлікті дамытуға және ... ... ... және ... қалыптастыруға негіз болады. Оларға ақша-несиелік, фискалдық
саясат, мемлекет шығыстары және мемлекеттік қарызды ... ... ... ... ... ... қарсы тұруға, коммерциялық
банктердің пайыздық қойылымдарын, ... ... ... ... ... Олар ... ... қайта
құрылуына көмектеседі, аймақтық диспропорцияларды тегістейді, амалсыз
жұмыссыздық проблемасының қиындығын төмендетеді, экономикалық өсудің ... ... ... ... ... ... ... күшінде негізделеді және қаржылық стимулдылығының, материалдық
қызығушылықтың шамаларымен байланысты емес. Олар ... ... ... ... оның ... ... сыртқы мүмкіндіктерін
анықтайды. Әкімшілік формалар кәсіпкерлікке анағұрлым жағымды жағдайларды,
тұрақты заңды жағдайды, бәсекелік орта ... ... ... шешімдердің жеке меншіктігін және ... ... ... және ... ... ресурстардың
айналымының жылдамдығын, рационалды шаруашылық байланыстарды ... ... ... жасауды, барлық экономикалық субъектілердің, ең алдымен
шағын және орта кәсіпкерліктің қызметін ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау, дамудың артықшылық бағыттарын таңдау, стандарттарды
өңдеу, тікелей бақылау, жанама әсер ету арқылы жүзеге асырылады.
Қолдаудың ақпараттық ... ... ... ... ... ... және ... жағдайларға
ғылыми идеяларды жылдам және тиімді енгізуге көмектеседі. ... ... ... маңызға ие болды. Жеке экономистер ақпаратты
өндірістің кілті ретінде ... ... ... ақпаратты қолдана
отырып, өсу мен ... ... ... ... ... ... инновациялық идеялар мен өнімдердің тууында, ... және ... ... дамуында алда болады.
Шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың мемлекеттік ... ... ету ... ... элементтері мен негізін
республикалық, аймақтық, жергілікті ... ... Бұл ... ... ... шағын кәсіпкерліктің Республикалық
Ақпараттық – Көрмелік Орталығы болды. ... ...... қызметі келесі бағыттарды қамтиды:
- кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау шараларының насихаттау;
- шағын кәсіпкерлікті дамыту және қолдау ... ... ... асыруға қатысу;
- шағын және орта кәсіпкерліктің проблемалары ... ... ... ... ... үшін ... ... құру және дамыту;
- көрмелерді ұйымдастыру;
- шағын және орта кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымын дамыту;
- ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі көздеріне көбірек сенетіндіктен, РАКО-
ның мүмкіндіктері толық ... ... ... формалар қоғамның
әлеуметтік тұрақтануын іске асырады. Олар ... ... әсер ... ... бағытталған. Тұрғындардың жеке ... ... ... ... ... ... ... дерлік
жаңа жағдайларға уйренуге көмектесуі тиіс. Әлеуметтік сферадағы мемлекеттік
қолдау тұрғындардың мүмкін ... ... Бұл өмір ... ... ал одан ... ... ... қолдау әлеуметтік бағдарламаларды құруда көрінеді. Бұл
кепілдемелі жалақының, ... ... ... ... ... ... ... білім беруге, медицинаға шығындар,
әлеуметтік төлемдер. Әлеуметтік ... ... ... ... ... экономикалық дамуды тұрақтандыруға көмектеседі.
Мемлекеттік қолдаудың әлеуметтік формаларының ... ... ... ... ... алып тастау қиын. Қазіргі заманға сай
экономика нарықтық қатынастар, ... ... ... ... өзін-өзі реттеу жағдайында дамиды. Сондықтан мемлекеттің
экономикаға араласуының белгілі шектері бар. ... ... ... ... ... ... ... жағдайлардың спецификасын есепке алатын
уақытша әсер етуді біріктіре ... ... және орта ... ... ... ... ... Аймақтық бағдарламалар мемлекеттік бағдарламалар ... және де ... ... ... ... ... және аймақтық бағдарламалардың негізгі идеялары елдің және
аймақтың экономикасын ... ... ... ... ... ... Олар оны ғылыми сфераға айналдырып, мемлекеттік және
аймақтық сектордың жалпымемлекеттік және ... ... ... ... ... Саяси, экономикалық, әлеуметтік,
мәдени функцияларды орындайтын ... ... ... ... ... ... қатар, әлеуметтік-экономикалық даму ... ... тек ... ... ие. ... арқасында мұнда(аймақтарда) ғылыми
өндірістерді, қызмет ету және ақпарат ... ... ... ... және әлеуметтік ортадағы сапылы қайта құруларға
әкелуші еді.
Аймақтық бағдарламалар жұмыстың келесі бағыттарын қамтуы ... ... ... ... бар ... өнеркәсіптердің өсу
перспективалары;
- облыстық және ... ... жеке ... ... құру ... ... қызметке тұрғындардың кең қабатын, әсіресе бос халықты
тарту мероприятиялары;
- шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ... ... ... объектілерді беру жайындағы сұрақтар;
- кадрларды дайындау, қайта дайындау және квалификациясын ... ... ... даму ... ... ... бар болуын
болжайды: аймақтық дамудың өндірістік айналымына енгізілетін ... ... ... ... ... өндірістік потенциал,
ғылыми-техникалық потенциал, инвестициялық және қаржы-несиелік потенциал.
Аймақтық дамудың экономикалық механизмінің реттеуіштері кіру ... ... ... ... ... ... тұрғындардың өмір
сүру деңгейін көтеру, табиғатты экологиялық тепе-теңдікте қолдау, қоғамдық
өндірістің әлеуметтік-экономикалық тиімділігін көтеру. Соңғысына ... ... ... қор қайтарымын көтеру, өндірістің техникалық
деңгейінің, тұрғындардың жан басына ... ... ... ... ... және ... өнім арасындағы қатынастың өсуі,
аймақтағы тұтыну мен ... ... ... ... аймақтың қаржы ресурстарының жағымды балансы.
Экономикалық тұрақсыздылық пен дағдарыс жағдайында аймақтық даму ... ... ... жеке ... ... адаптациялауға
бағытталған. Шағын кәсіпкерлікті аймақтық деңгейде ... ... ... мақсаты болып шағын кәсіпкерліктің тиімді өсуін
қамтамасыз ететін дамыған ... құру үшін ... ... ұйымдық-құқықтық жағдайларды құру саналады.
Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік ... ... ... 1997 ... ... әр аймақ жыл сайын шағын ... мен ... ... ... өңдейді. Бұл бағдарламалар
шағын кәсіпкерлікті дамытудың экономикалық жағдай ... ... ... ... даму параметрлері көрсетілген индикативті
жоспардың проектісін береді.
Ел экономикасын мемлекеттік реттеудің ... ... және ... ... ... ... ... орындарды алып отыр.
Мемлекет шағын және орта ... ... ... және ... ... асыру үшін мемлекеттік және аймақтық механизмдер арқылы
әсер етулерді жүзеге асырады. ... ... және орта ... және стимулдаудың, ұйымдастырудың әдістері, формалары және түрлері
кіреді. Кәсіпкерлікті қолдау және дамыту механизмі басқаруда ... ол ... ... ... ... ... ... басқарушы объектінің әсерінің ... және орта ... ... ... мен ... механизмінің
элементтері:
1 реттеу әдістері
2 реттеу тұтқалары
3 норамтивті-құқықтық қамтамасыз ету
4 ақпараттық қамтамасыз ету
Шағын және орта кәсіпкерлікті реттеу және ... ... ... және ... және орта ... субъектілеріне әсер ету
әдістеріне ие. ... ... ... әсер ету механизмі нарықтық
негізді бұзбауы тиіс және құлдырау құбылыстарын туғызбауы тиіс. Кәсіпкерлік
қызмет экономиканы тұрақтандыру және өсіру үшін, ... ... құру ... ... ... жүргізеді және реттеудің түрлі ... ... және орта ... ... ... және ... жоспарлау, болжау, несиелеу, салық салу, сақтандыру ... ... ... ... укімет жоспарлауды жүзеге асыру бойынша активті мақсатты
бағытталған жұмысты атқаруда. Ағымдағы ... ... ... ... Бұл ... ... ... шешуге жеткілікті
нормативті - заңдық база құрылды, ... ... ол ... және ... ... ... түрлі жақтарын реттейді, кәсіпкерлік
инкубаторлары, технопарктер, кәсіпкерлік орталықтар сияқты ... ... және ... ... ... құру ... заңды анықталған. Жоспарлау нәтижесінде шағын ... ... ... осы саланы қолдау ... ... ... қол жеткізілді. Ағымдағы жоспарлау
кәсіпкерлікті жоғарғы ... ... ... ... ... ... бағыттарда жүзеге асады:
1. кәсіпкерлерді шағын кәсіпкерлік субъектілеріне жатқызу критерийлері
анықталған, кәсіпкерлік жөніндегі ... ... ... ... мен жүзеге асыру жалғастырыла береді.
2. жеке кәсіпекрліктің салықтық режимін жүзеге асыру. Осыған байланысты
үкімет ҚР ... ... ... ... үшін салық кодексіне
өзгертулер енгізу бойынша бірқатар ... ... ... ... арнайы
салық режимдерінде қолданылатын салық ставкаларын төмендету, ... ... ... ... ... жер ... үшін төлемдерді қоса қосылған құнға салық төлеушілерді ... ... ... және орта ... ... ғылыми-әдістемелік
қамтамасыз ету. Министрліктер мен ведомстволар, облыстық акиматтар шағын
кәсіпкерлікті ... ... және ... ... құру ... ... керек. Ақпараттық-әдістемелік қолдау көрсетіп, ірі
өнеркәсіптер мен кооперацияға көмектесуі тиіс.
Негізгі даму бағыты ... ... ... ... ... ... мен көлемін кеңейту болатын азық-түлік,
жеңіл және ағаш өңдеу өнеркәсібі ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асыру жаңа бәсекеқабілетті
өндірістерді құруға түрткі болады.
Ауылшаруашылық өнімін қайта өңдеу мен тұрғындарды ... ... шешу үшін ... бағдарлама мен ауылшаруашылық техникасын
жөндеу, агротехникалық мероприятияларды ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беру
мақсатында, оларды сегментациялау мен ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті қаржы-несиелік және ... ... ... ... банк ... ... жүзеге
асыратын ұйымдардың, соның ішінде ... ... ... ұйымдарды құру, лицензиялау және реттеу тәртібін қарастыратын
банк заңдылықтарының нормаларын жүзеге асыру ... ... ... үшін ... ... секторын дамыту жұмыстары
жалғастырылады. Франчайзинг, лизинг және басқалары ... жаңа ... мен ... жүзеге асыру.
6. кәсіпкерлікті қолдаудың қоғамдық үкіметтік емес бірлестіктердің ролін
көтеру мақсатында, консолидация және күшею үшін оларға гранттар бөлінеді.
7. шағын және орта ... ... ... ... ... жүзеге асыру 2006 жылы ЖІӨ-гі
шағын кәсіпкерліктің үлесі 27%-ға, ал шағын және орта ... ... ... 1,6 ... ... ... және
Қазақстанда кәсіпкерліктің жаңа сапалы даму ... ... ... ... және орта ... ... тарапынан қолдаудың негізгі
бағыттары нақтырақ үшінші тарауда қарастырылады.
Ал қазір, шағын және орта ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті қолдауды жүзеге
асыратын ... ... және ... ... және ... ... қандай қызмет атқаратынын айтып өтемін.
Қазақстан Рспубликасының шағын және орта кәсіпкерлікті қолдауды жүзеге
асыратын уәкілетті мемлекеттік органдар:
- Шағын және орта ... ... мен ... ... ... ... және ... Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен дамытуды қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... табыс
етеді;
- Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту саласындағы халықаралық
ынтымақтастықты жүзеге асырады;
- Республика ... ... және орта ... мен оның ... дамытуға жәрдемдеседі;
- Шағын және орта кәсіпкерлік саласында кадрлар ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Жергілікті өкілді және атқарушы органдар:
1) жергілікті өкілді органдар:
- Шағын және орта ... ... мен ... ... ... ... бюджеттердің шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен
дамытуға ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген құзіреті шегінде
жергілікті атқарушы органдардың ... және орта ... ... жергілікті салымдар мен алымдар жөнінде
жеңілдіктер белгілейді;
2) жергілікті атқарушы органдар:
- Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдаудың аймақтық бағдарламаларын
әзірлейді және оларды қаржымен ... ... іске ... ... және орта ... қолдау мен инновациялық қызметтің
аймақтық инфрақұрылымын дамытуды ... ... ... және орта ... ... ... ... қайта
даярлауды және олардың біліктілігін арттыруды ұйымдастырып, бұл
шараларды қаржыландыруды қамтамсыз ... ... ... ... ... болғандықтан, әрине,
шағын және орта кәсіпорындардың ұйымдармен табиғи монополистермен нақты
қарым-қатынастары қаланады. Осы ... ... ... ... және
орта кәсіпкерлік субъектлері интеграциялау сұрақтарын қарастыратын салалық
бағдарламаларын өңдейді, сонымен қатар тұрақты ... ... ірі ... сигменттеуді жүзеге асырады, олардың негізінде шағын және орта
кәсіпорындарды құрады.
Шағын және орта ... ... ... ... және ... палаталарының басты міндеттері мен
қызметтерінің бағытына мыналар жатады:*1
- Қазақстан ... ... ... мемлекеттік
қолдау туралы” 19.06.1997 жылғы заңды жүзеге асыру бойынша
шараларын жүзеге асыруда қатысуы;
- Өз ... ... ... құқығын қорғау және атқарушы
органдарында шешім қабылдауда олардың олардың ойларын ... ... ... Үкіметінің және кәсіпкерлік қызметі
бойынша жергілікті атқарушы органдардың жарлықтарын және басқа
да ...... ... ... ... мен ... ... және орта кәсіпкерлікті қолдау және қорғау бойынша
мақсатты ... мен ... ... және жүзеге асыруға
қатысуы.
Сонымен, жоғарыда көрсетілген мемлекеттік ... егер ... ... ... болса, онда ол пайдалы нәтижеге әкелуі
тиіс.
Мемлекеттік шенеуік өзінің статусы талап етіп тұрғандай кәсіпкерлерге
қарсы күрес ... ... ... ... ... ... ... игілігі үшін қызмет атқаруы тиіс.
“Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің шаруашылық
қызметіне ... ... ... ... ... ... ... еркін жүргізуге ... ... ... ... заңды актісі бойынша жауапқа
тартылады.
Сонымен, әр мемлекеттің өзінің даму ... ... ... өз менталитеттері, өзінің кәсіпкерлік мәдениеті болғандықтан,
барлық мемлекеттерге сай мемлекеттік қолдаудың әмбебап ... ... жоқ ... ... ... елге сай ... ... – ол кәсіпкерлікті ықыласты жүзеге
асыру үшін ... ... ... ... кәсіпкерлікпен айналысуға азаматтарды ынталандыру үшін ... ... ... бір ... ... ету ... ... орайда Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... – мемлекеттік саясаттың ең басты
мақсаты» деп аталатын Қазақстан халқына Жолдауында: «Дамыған ... – кез ... ел ... ... ... байланысты әкімшілік
реформа аясында Үкіметке бизнеске түсетін әкімшілік салмақты ... ... беру ... ең ... ... ... одан әрі оңайлатуды тапсырамын» - деп көрсетілгендей [16],
жалпы алғанда, Қазақстанда ... ... ... және орта ... дамыту
бойынша ілгері қадамдар жасалуда. Мәселен, құқықтық қамтамасыз етілу
тұрғысынан айтарлықтай ілгерілеушіліктер ... ... 2006 ... қаңтар
айында «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заң қабылданды. Бұл құжатта тексерулер
жүргізудің жаңа ... ... Егер ... бұл ... кәсіпкерлік
қызмет саласына байланыстызаңды жүзеге асыру және ведомстволық нормативтік-
құқықтық актілермен регламенттелсе, ендігі ... ... бәрі ... ... ... және орта ... субъектілерін тексеруге 2008
жылдың 31 желтоқсанына ... ... ... Бұл да ... ... ... қолдау болып табылады.
Экономикалық дамудың осы кезеңінде мемлекеттің негізгі ... ... ... ... болуы тиіс.
Кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымдары – бұл субъектілердің дамуына
жәрдемдесетін және оларға ... ... үшін ... қызмет
көрсететін және кәсіпкерлік ортаның тыныс-тіршілігіне орта мен жағдайы
қамтамасыз ететін ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... түрлі
институттар бар, қолдаудың базалық қағидаттары, ... мен ... ... ... бағытына байланысты
инфрақұрылымдар былай айқындалады:
қаржы институттары;
қоғамдық ұйымдар, салалық қауымдастықтар;
бизнес-инкубаторлар, индустриялық және технологиялық ... ... ... ... ... ... ... бойынша құрылған қаржы институттары ... ... ... дамыту қоры» (Қор) АҚ және оның ... ... және ... ... ... негізгі мақсаты - өз қаржы қаражатын және ... ... ... ... ... ... пайдалану.
Қордың барлық облыс орталықтарында және Астана қаласында бөлімшелері
бар.Қордың ... ... өз ... және ... ... Құру және ... және Азия Даму Банкі қарыздары есебінен 2005 ж. 1 қаңтарда 15,4 млрд.
теңге ... ... ... ... ... сәйкес 2005 ж. үлкен қаржы
ресурстары кетуі күтілуде.
Қор қызметі басталғаннан бері қазіргі ... тек қана өз ... 6,3 ... ... ... 577 жоба қосымша қаржыландырылды. Аталған
қаражат бойынша ағымдағы берешек 5,9 млрд. теңге құрайды.
Берілген ... ... ... мынадай: қаржыландырудың негізгі
көлемі өнеркәсіптік өндіріске -39%, ауыл ... және ауыл ... ... ... -29,5%, қызметтер мен көлік саласына -23% келеді.
Қордың шағын кәсіпкерлік субъектілерін қаржылай қолдауы ... ... 250 мың ... ... құруға мүмкіндік берді.
Қордың проблемалары: бұл – оларда кепілдік қаражаттың жеткіліксіздігі
салдарынан шағын ... ... үшін ... ... және ... ... елдің кредит беру жүйесінің 3-ші
деңгейі болып табылады және банк секторы мүдделілігінің бірқатар объективті
факторларын (мол ... ... ... тарихтың, рентабельді
жобалар және ... ... ... ... ... қаржы қызметтеріне қажеттілігін ... ... ... ... ... ... ұйымдары кәсіпкерлік бастаманы дамытуға, халықтың экономикалық
белсенді бөлігінің өз өзін жұмыспен қамтуын қамтамасыз ... оның ... сүру ... ... мен ... ... баулуға бағытталған
әлеуметтік міндеттерді шешуге тартылған. Сондай-ақ микрокредит беру саласын
дамыту ... бірі ұсақ ... ... ... және көлеңкелі
сектордан шығару болып табылады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... саны 2005 ж. 1 қаңтарда 177 бірлікті
құрады, олардың нақты жұмыс ... 40,7% (72 ... ) ... ... – 10,2% (18 бірлік) , бір ұйым ... ... ... қалыптасу сатысында.
Қоғамдық ұйымдар мен салалық бірлестіктер (қауымдастықтар) ... ... ... ... ... шешуде мемлекет
пен азаматтар арасындағы байланыстырушы рөл ... және ... ... ... ... тетіктерінің бірі болып табылады.
Қазақстандық Үкіметтік емес қоғамдық ұйымдар салыстырмалы түрде әлі жас.
Қазіргі ұйымдардың көпшілігі ... бес ... ... ... ... ... жобаларын іске асыруда жеткілікті тәжірибе ... ... ... үшін де, және нысаналы аудитория үшін де ... ... ... жоқ.
Қазіргі уақытта экономиканың басым салаларын дамытуда және нақты ... ... ... ... мүддесінің жүйесіне жалғауға
қабілетті барабар үкіметтік емес ұйым ... ... және ... ... ... ... 44 ... мен инновациялық орталықтар қызмет
етеді.Олардың мүлдем барлығы дерлігі жергілікті ... ... ... құрылды және өздерінің қалыптасу кезеңінде.
Бизнес-инкубаторлар - өз алаңдарына арнайы жеңілдік жағдайда іріктелген
шағын кәсіпорындарды орналастыратын және ... ... ... және ... ... оқыту бойынша қызмет көрсететін
құрылым. Бизнес-инкубаторлардың негізгі мақсаты оның аумағында орналасқан
шағын кәсіпорындардың ... ... ... ... ету болып табылады.
Негізінен жоғары оқу орындарының базасында ... ... ... осы ... оқу ... ғылыми әлеуетін
пайдалану және технопарк аумағында ... ... ... және ... арқылы әзірленген технологияларды ... ... ... бар.
Технопарктер қаржылық дербестікке жеткен жоқ. және мемлекет пен басқа
ұйымдар тарапынан ... ... ... ... ... ... орталықтары.
Шағын кәсіпкерлік құрудың бірінші кезеңінде бірқатар проблемалармен
түйіседі, ... ... ... ... ... ... алу, қандай салық
режимін таңдау, қаржыландыру мәселесі бойынша қайда бару керек. Сондықтан
осы кезеңде негізгі рөл ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне мынадай
бағыттар бойынша қызмет көрсетеді:
- құқықтық қамтамасыз ету;
- аудит және бухгалтерия;
- маркетингтік зерттеулер;
- бизнес-жоспарлау;
- ... ... ... ... және ... компаниялардың қызметтері қымбат және ... ... ... ... ... ... жоқ..
Консалтингтік қызметтер рыногі тіпті ірі қалаларда ... ... ... алыс ... ... дерлік жоқ.
Халықаралық институттар. Бүгінгі күнде қазақстандық ... ... ... ... және ... ... көрсететін
Қазақстан Республикасының аумағында 150 астам аккредиттелген ... ... ... етуде.
Қазақстанда халықаралық ұйымдар мен шетелдік қорлардың өкілдіктері іске
асыратын жобалар мен бағдарламалардың көп ... ... ... және ... ... Үкіметі мен қолдаудың шнетелдік
институттары арасындағы тиімді кері байланысты ... ... ... ... ... мен республикалық қоғамдық бірлестіктердің
өкілдері кіретін Қазақстан Республикасының Үкіметі ... 2002 ж. ... орта ... ... ... комиссия құрылды. Комиссия
консультативтік-кеңес органы ... ... және оның ... ... ... жж. ... органдар жанынан құрамына ... және ... ... мен ... ... ... ... және орта ... қолдау мен
дамыту мәселелері бойынша сараптама кеңесі құрылды. ... ... ... ... мен ... негізгі міндеттері шағын және орта кәсіпкерлікті
қолдау мен дамыту жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар ... ... ... ... субъектілері мен қолдаудың инфрақұрылымдары арасындағы
негізгі проблема – бұл қатысушылар арасында өзара іс-әрекетті бастайтын
және ұйымдастыратын бірыңғай ... ... ... ... ... ЖЕКЕ ... МЕМЛЕКЕТТІК ҚОЛДАУДЫ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ
БАҒЫТТАРЫ МЕН ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... ... жеке ... мемлекеттік қолдау саясатының жалпы
мақсаты, ол жеке кәсіпкерлікке қолайлы ортаны қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... дамуы,
интеллектуалды меншікті қолдаудың тиімді жүйесі, жеңілдетілген әкімшілік
талаптар, жеке ... дем ... ... ... және тағы
басқалар. Мысалы, АҚШ-та шағын бизнес мәселелерін шешетін арнайы ұйым шағын
бизнес ... бар. ... ... ... ... қарызды
кепілдендіру жөніндегі ассоциация құрған және ұйымдастырған. Канадада
бизнесті дамытудың федералды банкі ... ... ... соның
ішінде кепілдемемен қамтамасыз етеді.
Қазақстанда жеке кәсіпкерлікті қолдау мәселесі алғаш рет 1992 жылы ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау және қорғау туралы» заңында
көрініс тапты. Соңғы уақытта шағын кәсіпкерлікті қолдау мақсатында елімізде
Қазақстан Республикасының Президентінің бастамасымен 3 заң, ... күші ... ... ... ... қабылданған.
Сондықтан, шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен ынталандыру бүгінгі
күнгі мемлекетіміздің алдындағы ... ... ... Бұл ... ... - шағын кәсіпкерліктің әлеуметтік экономикалық қызметін
тиімді ... ... ... өмір сүру ... ... ... ету болып табылады.
Бүгінде, Қазақстан Республикасының аса назар аударып жатқан аясы шағын
кәсіпкерлікті дамыту және қолдау мен оны ... ... ... ... проблемаларын мүмкіндігінше шешу болып ... Ол ... ... ... құқықтық реттеудің ұтымды түрлерімен шегін белгілеу;
екіншіден, кәсіпкерліктің қарқынын төмендетпеуге назар ... ... салу ... шешу жолдарын дамыту;
төртіншіден; бақылау органдарының ... ... ... қызметтерін бәсеңдету;
Сондықтан бұл мәселе тіпті Қазақстан ... ... 2030» ... да ... тапқан: мұнда экономикалық өсу
стратегиясының принципі ретінде шағын кәсіпкерлікті ... ... ... үшін ... ... жасау. Негізгі басымдықтар:
- мемлекеттік, қоғамдық және халықарылық ұйымдардың шағын кәсіпкерлікті
қолдау жөніндегі өзара іс-қимылы;
- несиелендірудің тиімді және қол ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымын дамыту;
Белгіленген шараларды іске ... ... ... санының өсуі, жаңа жұмыс орындарының құрылуы, шағын ... ... ... ... ... нақты бәсекелестік орта құру,
қоғамның орта негізі ретінде меншік иелерінің ... ... ... ... ... ... дамытуды ынталандыру мақсатында елімізде
2001-2002ж. Шағын кәсіпкерлікті қолдау мен ... ... ... бұл ... ... ... ... және табиғи монополияны реттеу жөніндегі ҚР-ның ... ... ... ... ... ... ... саласының дамуының
қамтамасыз етуін белгілейтін мемлекеттік қолдау саясатын ынталандыру.
Бағдарламаның негізгі бағыттарына:
- шағын кәсіпкерлікті қолдау бағытында ... ... ... ... ... ... қызметі аясындағы нормативті-құқықтық актілердің
іске асуын қадағалауды кеңейту;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау саясытының қаржылай-несие және инвестициялық
механизмдерін ... ... ... ... ... және ақпараттық
қамтамасыз ету;
- шағын кәсіпкерлікті аймақтық дамыту;
Бұл бағдарламаның нәтижиесінде екі ... ... ... ... ... ... ... 22%-ке дейін өседі деп болжам жасайды.
ҚР-ғы шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды ... және ... ... ... туралы « ҚР-ның Президентінің ... Бұл ... ... ... ... мемлекеттік қолдау институты құрылды: ҚР-ның
экономика және ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау
Департаменті; (бүгінгі таңда шағын ... ... ... және ... ... жүктелген;
- «шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы», «жеке кәсіпкерлік
туралы» және басқа заңдар қабылданды;
- ... ... ... саны ... ... ... дамыту қоры құрылды;
- Екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне минималды
көлеммен несиелендіру бекітілді. ( банктің несиелік ... ... ... ... кем емес ... қатар, Қазақстандағы шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың
мемлекеттік саясатының негізгі үйлестірушісі мен серігі болып 1997 ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау Департаменті болып табылады.
Оның қарамағында екі ... ... ... ... және ... ... ... үшін шағын
бизнесті қолдау жөніндегі кәсіпкерлік құрылымының өкілдерінен;
Екіншісі – кәсіпкерлік ... ... ... Президент
жарлықтарын жүзеге асырумен айналысатын ведомствоаралық, министрлік
өкілдерінен.
Жоғарыдағы ... ... ... мол ... ... ... экономикалық негіз ретіндегі заңдар мен құқықтық-нормативтік
құжаттармен ... ... ... ... және тағы ... ... бар.
Ақша несие саясатын ынталандырудың кәсіпкерлік қызметтің жүзеге асуына
ықпалы өте маңызды. Шағын ... ... мен ... ... ... ... мәселесі маңызды, өйткені несие кәсіпкерлер үшін ... ... ... ... ... ... үшін бірнеше несие
жолдары қалыптасқан. Бұл тұрғыда шағын кәсіпкерлік субъектілері банктердің
несиелері мен халықаралық ұйымдар мен ... ... ... Еліміздегі 40-тан астам банктердің жалпы несие саясаты негізінде
шағын ... ... ... жүйесі жүзеге асырылған.
Мысалы, « Казкоммерцбанк» жеке тұлғаларға 500$ –дан жоғары ... ... 12 ... ... ... ... бір ... мөлшерлемесімен несие
беруді жүзеге асырады.
Сонымен қатар, Еуропалық Қайта құру мен Даму ... ... ... ... қолдау Қорымен бірлесе отырып шағын бизнесті
несиелендіру Бағдарламасын жүзеге асыруда. Бұл ... ... ... орта ... қысқамерзімді және ортамерзімді несиелер ... ... жеке ... ... және жақсартуға ықпал ету.
Несиелік линия көлемі 775 млн. долл. Сонымен қатар, несиенің 3 түрін
беруді ұсынады:
1) Micro (10 мың дол. ... – бұл ... ... валютасымен беріледі; 12
айға дейін беріледі;
2) Large-micro (10-нан 30 мың дол. дейін) шетел валютасымен 12 айға ... 18 айға ... ... Small ... 125 мың дол. дейін) теңгемен 12 айға, шетелдік валютамен
30 айға дейін беріледі;
Бұл бағдарлама ... ... ... жұмыстар атқарады:
« БанкЦентрКредит», «Казкоммерцбанк»; «БанкТуранАлем»,т.б.
Жалпы шағын кәсіпорындарға несие ...... ... ... ... берушілер(достарыц, туыстары);
18 %– шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау Қоры;
12 % - Ұлттық Банк қаражаттары құрайды.
2004-2005 ... ... ... ... 3750 адам 11,96 млн. ... микронесиелер алған. Сол сияқты әр облыстар мен қалада тиісінше
кәсіпкерлерді қаржылық ... ... ... ... ... нарықтық экономикадағы сектордың негізгі бөлігі болып
келетін жеке меншік кәсіпкерлік қызметтің мемлекеттің тиімді кірісуін ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің дамуы үшін оған қолайлы
жағдай туғызып, ынталандыру жұмыстары ... ... Ол үшін ... ... іс- ... ... ... мен реформалардың
кәсіпкерлік қызметтің бағыттарының жандануына ықпал етуі тиіс. Соның
дәлелінің бірі ... - ... ... дамытуға және ынталандыруға
бағытталған несиелендіру бағдармасының ұйымдары қалыптасуда.
Бүгінгі күні Қазақстандағы шағын және орта ... ... ... жағдайда нарық инфрақұрылымына тәуелді, сол үшін кәсіпкерлікті қолдау
қоры ... ... ... ... : ... қаржылық көмек
көрсету, ол ... ... ... тауарды шығаратын фирмаларға ,
құрылыс материалдарын жасайтын және халыққа ... ... ... ... ... және шетел инвесторларын қызықтыру бағытындағы шараларды
қаржыландырады, жарыстар, көрмелер, ... және ... ... ... мен ... ... ... үшін тиімді
қолдануды ұйымдастырады. өкінінке орай, кейбір облыстарда құрылған ... қор ... ... ... ... ... ... банкісінің рұқсатынсыз қолдануда.
Бірақ, нормативті акті бойынша қор шаруашылық субъектілеріне Республика
банктерінен несие алуына көмектесуге ғана ... ... ... ... жөн. ... ... республикада бизнеске несие беру
сұрақтарымен айналысатын арнайы банктердің құрылмауына ... ... ... банк ... айналысатын субъектілерді
несиелендірудің ... ... ... ... соң, банк ... және ... ... бағам арасындағы айырмасын бизнесті
қолдау қорының қаражаты есебінен төленеді.
Жаңа белсенді кәсіпкерлер класының түзілуі процесі ... ... ... ... ... ... ... бизнестің
дамуы болу үшін нарық инфрақұрылымының түзілуі, жекешелендіру және
Қазақстандағы ... ... ... ... жасау үшін мемлекет
иелігінен алу мәселелері жиынтығы ... ... ... ... шағын және орта бизнес дамуы қоғам ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Біздің экономикамыздың басты мәселесі әртүрлі салаға жататын кәсіпорындар
арасында көлбеу байланыстың әлсіз ... ... шешу үшін ірі ... тобына қызмет жасайтын шағын
және орта фирмаларды құруға бағытталған (мысалы: жалпы инструментальды ... ... ... ... ... ... және ... саласында шағын
делдал фирмалардың ролі зор. Шағын және орта ... ... ... ... ... мүмкін. Ірі конгламерантты
секторлардан олардың ерекшелігі өз капитал-салымдарының ... ... ... ... ... ... ... айланыста болуын,
басқаруға кететін шығынды ... ... ... ... бөлігінің
үлкен үлес салмақта болуын қаматамсыз етеді. Халықты жұмыспен қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... пен ұсынысқа
экономикалық заң әсерімен қайта бағдарлауды ұтымды және жедел қолдану.
Республикамыздағы бизнес құрылымын қолдау ... ... ... ... ... ... жеделдетуге әсер ете алмады және
жеткілікті қолдау көрсете алмады. Көптеген ... ... ... мен ... ... жүйелеріне ғана тәуелді емес,
сонымен бірге шикізатпен қамтамасыз етушілер мен затты ... ... ... ... ... ... дамуының негізі – жеке меншік,
бизнес қызметінің еркіндігі және бәсекелестік болып табылады.
Мемлекеттің заңды және жеке тұлғалардың бизнес қызметіне ... ... ... ғана ... ... ... ... қатысты
сұрақтармен шектеледі – заңдылықты қадағалау, қорғаныс, және қоғамның
қауіпсіздігін, ... ... ... бағалық және
антимонополиялық реттеу, ... ... ... Экологиялық,
санитарлық, өртке қарсы нормаларды қадағалау.
Мемлекетіміздің әрбір азаматы ҚР-ң Конститутциясының 6-шы бабына сәйкес
кәсіпкерлік қызметпен айналысу ... ие ... ... ... ... ... тең ... болатынына кепілдік береді. Әр азаматтың
құқығы конститутцияда бекітілгеніне қарамастан ... ... ... ... ... жүйесін құру қажет. ҚР-да бизнес қызметін реттеуші
заңдардың ... ... ... ... және ... ... ... жүргізеді. «2004 жылға арналған ішкі және сыртқы ... ... атты ... ... ... біздің мемлекет
басшысы 2015 жылға дейін индустриалды-инновациялық Бағдарламаның мақсаты
кәсіпкерлік климатты, ... ... ... ... ... ... Жинақтық және тұрақтандырылған функцияларды
орындайтын Ұлттық қор солардың қатарына кіреді.
Шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерліктің жасақталу мен
қалыптасуына негіз қалады.
Қазақстандағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің санының ... ... онда ... ... ... ... қарамастан шағын бизнес
секторы мемлекет экономикасының мәселелерін шешуде айтарлықтай үлесі көп
емес. Ол осы ... ... ... ... ... несиелендіру, мемлекеттік органдармен өзара әрекеті және т.б.
салалардағы мәселелер. Сондықтан кәсіпкерлер ... ... алу ... ... көмек жағдайында әртүрлі кедергілер орын ... ... ең ... бірі- заң шығарушылық базаның тұрақсыздығы.
Әринә, заңдар қабылданған, мысалы: " Жеке ... ... ... ... " ... ... ... қолдау туралы заңы"; "Шағын
кәсіпкерлікті дамытуға мемлекеттік қолдауды күшейту және оны жандандыру
жөніндегі ... ... ... ... ... және ... күні ... Бірақ бұл нормативтік құқықтық актілер іс-жүзінде толық жүзеге
асырылмағандықтан еліміздің кәсіпкерлері үшін ... ... ... ... актілердің орындалмауы, шағын ... ... ... тексеруші және ... ... ... қызметтері шағын кәсіпкерлер жұмысының тоқтатылуына әсерін
тигізеді. Бұл кедергілермен қатар, кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... ... ... өрттен қорғау орталықтары және тағы ... ... ... ... отырып, көп жағдайда заңдық және заң
шығаушылық пен сот органдарының ... ... ... Бұл өз ... бюракратизмге ұштасады, яғни ол дегеніміз заңсыз
ақша талап етуді ... ... ... ... Ауыр ... екі түрде
жүргізіледі: Жартылай жария және ... ... ... жергілікті
өкілетті бастамасымен жүргізілетін кәсіпорындарға заң шеңберінен шығып
кететін шекте, ақшалай ... ... ... ... ... жасырын ауыр
салық, нақтылы шенеуніктердің қалтасына тікелей пара түрінде ... ол ... ... ... ықпал етіп, олардың жұмысын жүзеге асыруға
кедергі болады.
5 - сурет - Қазақстанда шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қаржыландыру
көздері*
*ҚР-ның Статистика ... ... ... ... ... ... - ол тиімді қаржылық қолдау, яғни кәсіпкерлердің
инвестициялық несиелерді алуы болып табылады. Кәсіпкерлер Республиканың
банк жүйесінен; ... ... ... ... ... Қайта құру
мен дамыту банксінің ашық несиелік тізбегінен; шағын ... ... да ... ... ала алады. Бірақ шағын бизнесті қолдау
көздері ... оны ... ... ... ... ... Бұл ... несие алу кезінде кәсіпкерлер
алдында жиі кездесетін кедергілерге жататындар: жоғарғы пайыз ... ... ... ... алудағы құжаттар санының
көптігі; кепілдікпен қамтамасыз ету проблемалары. Несие ... ... ... ... да ... ... алу ... тапсыратын құжаттарды толтыру білімінің жетілмеуі; ... ... ... ... жасаудың толықсыздығы; елдегі шағын
кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... ... ақпаратпен қамтамасыз етілмеуі. Аталған барлық
факторлар кәсіпкерлік қызмет субъектілеріне несие алуға кедергі келтіреді.
Ел Президенті атап ... ... ... мен ... ... кәсіпкерлердің қолы жете бермейді. Сондықтан «Шағын кәсіпкерлікті
дамыту қоры» өзіндік бір ... ... ... ... тиіс».
Осыған байланысты шағын бизнес субъектілерін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлердің қаражат
көздерінің 75%-жеке жинақтары мен туыстарының қаржы құралдарынан, ... ... ... құралады.
Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы негізгі проблемалардың ең маңыздыларының
бірі - салық саясатының жетілмеуі болып ... Бұл ... ... ... жиі өзгеруі, салық салу қойылымдарының жоғары
болуы, салық ... өте ... және ... мен төлемдерді
жинаудың күрделі жүйесін жатқызуға болады. Ал шағын және орта ... ... ... зор. ... ... ... ... 40 %-і
1992-1993ж.ж- да салықтық жеңілдіктер мен несиелендіру мүмкіндіктеріне ие
болған уақытта құрылған. ... ... ... ... ... ... мен жүзеге асуы қысқартылды. Негізгі себеп-
кәсіпкерлікті дамытуды ... ... ... ... ... болды.
Қазақстан Республикасының Салық кодексі бойынша салықтардың 11 түрі, ал
алымдардың салмалық ... 45-50% ... ... ... ... ... ... елімізде заңдардың, яғни салық ... ... ... ... ... ... ... бірі
болып табылады. Салық жүйесін белгілейтін ... ... ... ... оған толықтулар мен ... 16 рет ... бұл ... ... үшін салық заңдарының шығарылуына орай
тұрақсыздық тудырады.
Кесте - 11 - Шағын кәсіпкерлікті дамытудағы кедергілер
|Мүмкін ... ... ... %-н ... ... ... |63,6 ... ... ... |55,6 ... ... ... |36,5 ... ... ... ... |22,2 ... ... ... |22,2 ... ... ... |14,3 ... ... ... |9,5 ... ... ... ... ... ... салықтық
түсімдердегі шағын кәсіпкерлік субъектілерінің үлесі төмендейді. ... ... ... түсетін салықтар мен төлемдер ... ... ... ... болса қазіргі уақытта олардың үлесі
өсудің ... бір ... ... ... ... ... Қазақстанда қалыптасқан салық және салық салу жүйесі
шағын кәсіпкерліктің дамуына айтарлықтай ықпал жасай қоймайды. Осы айтылған
мәселелерді 11-кесте мәліметтері айқын дәлелдейді.
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... ... ... салу жүйесі екендігі көрініс табады. ... ... ... салу ... ... ... ... әр түрлі салықтар бойынша төлеу ережелерін жеңілдету және ... ... ... құн салығын төмендету;
- салықтарды пайдалануы туралы есептін жариялым;
- салық салу жөніндегі жаңа құжаттармен ... ... ... ... шағын бизнестің аймақтық маңызды өнім өндіретін ... ... ... ... ... ... ... төмендету;
- салықтың нормативті-құқықтық құжаттардың қабылдануы мен тиімді
пайдалануын бақылау қажеттілігі;
- шағын ... ... 2-3ж. ... ... ... ... толық
босату, кейінгі 4-5ж. жеңілдікдіктер беру;
- прогрессивті салық ... ... ... ... 25 мың ... 25-30 мың ... -18%, 50-75 мың долл.-30%, 75-200 мың долл.-40%
мөлшерлеме қабылданған);
Шағын және орта бизнес ... ... салу ... ... көп жылдан бері Қазақстанда шағын және орта бизнестің дамуына
кедергі мәселелердің бірі болып келеді. Бұл осы ... ... ... ... ... көңіл аударылатыны, немесе
әлеуметтік-экономикалық жағдайды өзгерту мүмкіндіктері жоқтығынан екендігін
куаландырады.
Бірақ, 2004-2005 ... ... ... және орта ... ... ... енгізілген өзгерістері қарастыратын салық және
басқа бюджетке төлемдер туралы бірқатар заңдар мен ... ... ... уақытта кәсіпкерлердің шағын бизнеске салық салынуына
өзгерістерге қатысты ойын оқып зерттеуге және Қазақстандағы шағын және орта
бизнестің дамуын ... жаңа ... ... баға ... ... және орта бизнес орталығы жүргізген зерттеулері шағын және ... ... ... ... ... ... басты мәселелерін ғана
айқындап қоймай, сонымен қатар, ... ... ... өзгерістерін қарастырады.
Мониторинг жүргізген ... ... ... 2005 ... ... салу сұрағы ... ... ... ... ... 2005 жылы нормативті-заңды актілердің жиі өзгеруі сияқты мәселе
бірінші ... ал 2004 ... ... ... бұл ... ... ... осы жерде айта кететін жай, берілген мәселе әлі де ... Сол ... ... ... ... ... орынан үшінші
орынға ауысты. Бұл жаңа салықтық ... ... жаңа ... негізінде,
салықтық ставканың өзгеруі және қызмет етуші төлемдердің салықтық ... мен ... ... ... ... ... бірнеше бірнеше салық ставкалары төмендетілді және
шағын және орта бизнес субъектлері үшін арнайы салықтық ... ... ... ... бойынша, салықтық кодекс жобасы кеңінен
талқыланды және 2005 жыл ... ... көп ... ... және ... ... ... жақсартуды және салықтық саясатты жеңілдетуді
талап етті. ... ... ... ... ... туралы бірнеше
уақыттан кейін айтуға тура келеді. Ең біріншіден бұл шағын және орта бизнес
субъектлері үшін арнайы салықтық ... ... ... болып отыр.
Зерттеулердің нәтижесі бойынша, кәсіпкерлердің ... ... жүйе ... ... ... ... түрлерімен
ерекшеленетінін 12 - кесте мәліметтер куәландырады.
Кесте - 12 - Қызмет түрі бойынша шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... түрі бойынша шағын| ... орта ... ... ... ... қызметіне | ... ... | ... жүйенің | ... | |
| ... ... ... |Қызмет |
| | ... | ... ... ... |18,1 |22,3 |19,7 |199 ... жиі ... | | | | ... мен ... |17,3 |20,8 |21,8 |20,7 ... ... | | | | ... мен ... |15,1 |15,3 |16,2 |14,3 ... ... | | | | ... қызмет |22,1 |19,4 |19,7 |18,6 ... | | | | ... | | | | ... ... қол |9,1 |12,5 |9,9 |11,0 ... ... | | | | ... екі |18,3 |9,7 |12,7 |16,5 ... | | | | ... ... сфера үшін салықтық қызмет іс-әрекетіндегі қиындықтар
және инструкцияның екі мағыналығы сияқты мәселелер бірінші орынға ие. ... орта ... ... ... осы пайда болған жағдайдың
басты екі себебін атап айтты:
Біріншіден, жалпы бизнесмендердің салықтық заңдылықтарды білмеуінен,
яғни бұл тек тәртіп бұзуға ғана ... ... ... ... талаптарын орындау мүмкін еместігі туралы ойды қалыптастырады.
Екіншіден, бір қызмет түрін реттеп отыратын заңды актілердің көп ... ал ... ... ... отырушылар. Респонденттердің
көзқарастары бойынша кейбір салық қызметкерлері осы жағдайды ... ... ... ... ... ... |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... ... |і-заңды |қойылымның|ң екі |үлкен ... ... |ың қол ... |ң жиі | | | ... |
|қиындықтар |өзгеруі | | | ... |
6 - ... - ... және орта ... ... ... ... салықтық жүйенің кемшіліктері
.
Ауылшаруашылығы кәсіпорындары үшін нормативті заңды актілердің жиі
өзгеру бірінші орында тұр. ... ... ... бұл ... ... ... ... алыс аудандарда салықтық заңдылыққа
енгізілген өзгертулер мен толықтырулар кештетіп түседі, ... жету ... ... ... ... ... және орта бизнесті қолдау
инфрақұрылымының ақпараттық-кеңестік объектілері жоқ десек те болады, ... ... салу ... ... ... Осы ... барлығы, ауыл
кәсіпкерлерінің қызметін қиындатады, ал ауылда өз ісін ашу ... ... ... ... үшін ... болады.
Сауда және қызмет сферасы үшін салық салудың ерекшелігімен байланысты,
респонденттердің ойлары бойынша, салықтар мен жинақтардың жоғары ... ... ... ... жеке ... ставканы төмендету
жағдайдың жақсаруына мүмкіндік жасайды.
1996 жылдан бері шағын және орта бизнес ... ... ... көрсетіп отырғандай, шағын және орта ... ... ... ... басты бөлігі салық қызметінің іс-әрекетімен ... және ... ... Көп ... ... осы
жағдайдан шығудың нақты жағдайда салық қызметінің қызметкерлерімен ... тұру ... ... ... ... ... отырған мәселенің басты
себептері мыналар болып саналады:
- бизнесмендердің салықтық заңдылықтары ... ... ... ... ал ... ол жаңадан өз ісін ашушыларда
мүлдем болмайды. Бұл шындық, шағын және орта ... ... өз ... ... және ... ... т.б. оқып білуге тырыспайды. Ал,
керісінше “айналып ... ... ... ... ... ... ... үшін келеңсіз
жағдайлар туғызуға тырысады;
- салық төлеушілерге олардың іс-әрекеттері немесе басқа ... ... және ... ... бере алмауы – ол ... ... ... ... ... деңгейі төмен
болуынан;
- кәсіпкерлер үшін салық қызметінің “жабықтығы”. ... үшін слық ... ... ... ... жүйесін жөндеу керек, мүмкін төлем ақы негізінде,
сонымен қатар таматикалық ... ... ... ... салық төлеушіге маманданған кеңесші және сауатты,
тиісті салығын төлеуге ... ... ... ... ... актілердің жеткіліксіздігі, олардың ішінде ең
негізгісі болып – нормативті-заңды актілердің өзгеруі, ішкі
инструкцияның екі мағыналы және қол ... ... ... ... ... ... ... салық
қызметкерлерімен дауласуда өз құқықтарын қорғауға мүмкіндік пайда болды.
Оның ... ... ... бола ... Олар ... түрде өз
құқықтарын қорғау үшін салық ... оқып біле ... ... ... ... ... және шағын және орта
фирмалардың мемлекеттік органдармен қарама-қайшы келуінде, оларды қорғаумен
айналысатын үкіметтік емес ұйымдар ... ... ... ... анықталған деңгейде салық қызметінің жүргізілген реформаға
байланысты, салық қызметкерлерінің пара алуына қатаң талап қойылды.
Аталған барлық факторлар ... ... ... ... алуға
кедергі келтіреді. Несие беру саласындағы өзекті мәселелер:
1) ... ... ... ... ... туындауына
кәсіпкерлерідің пікірі бойынша коммерциялық банктер негізсіз баға,
несие қорын шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... отыр.
2) Несиені қайтару мерзімінің қысқа болуы. Бүгінгі күні отандық тауар
өндірушілерге ұзақ мерзімді ... ... ... өнім
өндіруді ұйымдастыру мақсатында техниканы жаңарту үшін қажет.
3) Несиелендірудің кепілдік-кезеңінің болмауы.
4) Шағын және орта ... ... ... ... және орта
бизнесті дамытуға бағытталған шетел және отандық несиелендіру
бағдарламасы туралы ... ... және орта ... субъектлеріне екінші деңгейлі банктердің несие
беру шараларына макроэкономикалық көрсеткіштер де әсер етеді:
- құнсыздану ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру бағамы.
Сонымен қатар, нарық инфрақұрылымының объектлерінің дамуынан туындайтын
мәселер бар. Олар :
- кәсіпкерлердің ... мен ... ... ... ... ... даярлай алмау;
- ақпараттық-консалтингтік қызметтің жетіспеуі.
Жоғарыда көрсетілген мәселелердің жеке көрініс түрлері бар. Оларды жеке-
жеке қарастырайық:
Ссудалық ... күні ... ... шағын және орта фирмаларға беретін
несиенің пайыздық бағамы 16-20 % валютамен, 20-25 % теңгемен. 2000 жылмен
салыстырғанда ... ... ... ... ... бағамыорта
есеппен 3-5 %-ға төмендеді. Ол Ұлттық банктің қайта қаржыландыру пайызының
9 %-на дейін ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Несиені иемдену мерзімдері
Қазіргі уақытта қызмет түріне қарай, фирмалардың алдына қойған мақсатына
қарай несие 6 ... 36 айға ... ... ... ... Кей ... жылға созылады.несиені иемденудің орташа мерзімі 11-12 ай. Мұндай ... ... ... ... ... ... айналымы бар
өнеркәсіптік шағын және орта ... ... ... ... ... ... игеру үшін 5 жыл немесе одан да жоғары ... ... ... ... етеді. өйткені олар тұрақты табысты 3-4 ... ... ... ... ... ... алу үшін ... құжаттар қажет:
- жалпы құжаттар (анкета, өтініш, құрылтай құжаттары т.б);
- фирманың қаржылық есебі;
- бизнес-жоспар;
- жобаны жүзеге асыру үшін мемлекет ... ... алуы ... ... ... ... бойынша құжаттар
Кең тараған кепілдік түрі болып – қарыз алушының ... ... ... ... ... ... алу үшін бұл ... қамауға алынуы
тиіс, яғни қарыз алушы несиені ... ... ... ол ... ... ... адамға уақытша қолдануға ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті тіркеуге алумен айналысатын
мемлекеттік кәсіпорын айналысады, бұл іс ақылы ... ... 10 ... ... ... Егер ... алушы қамауға алу ісін жеделдеткісі келсе,
маклерлік контордың қызметін қолдана алады. Бірақ мұндағы ... ... ... есе ... Егер кепілдік үшін тұрғын үй ұсынылатын болса, онда ... ... ... Егер пәтерде кәмелет жасқа толмаған балалар
тіркелген болса, қамқор жасаушы ... ... ... Бұл ... ... ... алмаса, банк кепілдікке қойылған мүлікті
аукционға қояды. Кәмелетке толмаған ... ... ... ... жасаушы жүйе бұл шешімге қарсы шығып, банктер көп ... ... ... ... ... ... банктер қаупті төмендету мақсатында
кәсіпорынның бухгалтерлік құжаттары мен қаржы ... ... беру ... ... ... ... ... кезде шағын және орта фирмалар
шынайы табыстарын жасырып, салық төлемінің көлемін төмендету ... ... есеп ... ... алу үшін ... ақпараттар қажет:
- соңғы 12 айдағы кәсіпорынның қаржылық есеп беруі;
- соңғы 6 ай қызметінде тұрақты табыс ... ... ... ... ... құжаттарды банкке әкелетін
болса, оған несие берілмеуі мүмкін. өйткені салық төлемін төмендету ... ... ... ең ... ... ... көрсетеді. Сондықтан
кәсіпкер банкке беру үшін арнай шынай қаржылық құжаттар пакетін даярлайды.
Мемлекттік жүйелердің қортындысы мен ... ... ... бір ... бірнеше мемлекеттің жүйелерден рұқсат
қажет. Олар:
- Табиғат қоры мен экология Министрлігінің аймақтық өкілеттігі;
- Санитарлық-эпидемиологиялық қызмет;
- ... ... ... ... ... Стандарттау және серитфикациялау қызметі;
- Мемлекеттік құрылыс және ... ... ... ... жүйе – ... ... дейін бизнес-жоспарды құруда қиындықтар туындады. Оның себебі
біріншіден, банктердің қатаң талап қоюы, екіншіден, кәсіпкерлердің бизнес
жоспар құру үшін ... ... мен ... ... ... ... құруға көмектесетін бірнеше ұйымдар бар.
Несиені тіркеу кезіндегі консалтингті ... ... ... ... шешу ... ... ... үшін кәсіпкерлер әртүрлі
субъектлерден көмек сұрайды. Олар:
- үкіметтік емес субъектлер;
- ақпараттық-консалтингтік ұйымдар;
- жеке тұлғалар;
- банктер;
- басқа субъектілер.
Жалпы алғанда, Қазақстанда ... ... ... ... ... бойынша
ілгері қадамдар жасалуда. Мәселен, біз Қазақстанда жаңа бизнесті тіркеу
үшін кейде ... және одан да көп ... ... ... бастан кештік,
ал бүгінде бұл рәсімдер 10 күнді алады. Бұл біздің еліміз үшін, ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу тұрғысынан да
айтарлықтай ілгерілеушіліктер ... ... 2006 ... ... айында
«Жеке кәсіпкерлік туралы» Заң қабылданды [20]. Бұл ... ... жаңа ... ... Егер ... бұл тәртіп кәсіпкерлік
қызмет саласына байланыстызаңды жүзеге асыру және ведомстволық ... ... ... ... жерде мұның бәрі заңнамалық
деңгейде реттеледі.
Сонымен, шағын бизнестің құқықтық және ... ... ... ... ... ... осы ... дамуындағы
артықшылықтар мен кемшіліктерді айқындадық, сонымен бірге оның ... ... та ... ... ... ... ... бірқатар
мәліметтерді айқындадық.
2. Жеке кәсіпкерліктің әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... және әлеуметтік проблемаларды шешуде
маңызды рөл атқарады. Өйткені, жеке ... ... ... ел
экономикасының ғана емес, оның әлеуметтік сферасының дамуына да зор ықпалын
тигізеді. Елдің жалпы ішкі өнімін арттыруға, сол ... ... ... және ... ... жаңа ... орындарының ашылуына мүмкіндік
беретін болғандықтан да жеке кәсіпекрліктің экономикалық та, әлеуметтік ... ... және орта ... ... ... ... ... бірі
– инвестициялау. Шағын және орта ... ... ... ... ... өте қиын. Шағын және орта бизнес өнеркәсіптері,
егер олар өздерінің капиталдарын тиімді сала алса, өнім ... ... ... азайтып, өндірстік қуатты күшейтіп, өзінің өнімінің
бәсекеге қабілеттілігін көтеріп және нарықтағы ... ... ... ... ... өзінің саясатын активті түрде жүргізеді.
Қазіргі уақытта Қазақстан инвестициялық қоры құрылды. Оның ... ... ... ... ... ... ... компанияларды құруға бағытталған.
Шағын және орта бизнеске салынатын инвестициялар кәсіпкерліктің өзін
дамытады, жағымды әлеуметтік әсер береді, экономикалық өсу мен ... ... даму ... жүзеге асыру мақсатында ҚР-
да венчурлік кәсіпкерлікті дамытуға және оларға инновацияларды ... ... қор ... ... ... ... модернизациялауға
әсер ететін мемлекеттік даму институттары елде ... ... ... ... бұл ... ... ... экономиканың
қозғаушы күші болады және жеке өнеркәсіптерді инновациялық процестерге
енгізеді.
Инновациялық саясат ... және орта ... ... ... ... көп ... және ... пен
өткізу рентабельдігін көбейтеді. Несиелік саясат шағын және орта бизнестің
субъектілеріне мемлекеттік тапсырыстарды ... қол ... ... ... ... субъектілерін несиелеу схемасы енгізіліп өңделген.
Республикада шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау Қоры жұмыс істейді.
Оның міндеттері: осы саланың ... ... ... ... ... дамыту, дамушы кәсіпкерлікті қолдау, кеңес беру және басқа да
қызмет көрсету. Қор ... ... ... ... ... ... асырады.
Шағын бизнес субъектілерін тиімді несиелеуді коммерциялық банктер арқылы
жүзеге ... ... ... қор ... және орта ... ... ... емес, коммерциялық банктер арқылы ... ... ... ... ... ... банктерге
нейтралды позицияларды сақтай ... ... ... ... ... ... принциптеріне сай жүргізуге көмектеседі. Бұл процеске
барлық аймақтар мен қалаларда филиалы бар банктердің ... ... ... етуге мүмкіндік береді. Банктер өздеріне несиенің
қайтарылмауымен байланысты тәуекелдің 50 пайыздың ... ... ... көп тәуекел алса, соғырлым делдал ретінде көбірек маржа ала алады.
Мемлекеттің араласуынсыз шағын және орта ... ... ... ... ... ... арналған ҚР-ның әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативті жоспарының проектісінде жеке ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қаржылық қолдау; шағын бизнес
субъектілеріне жауап беретін құрал-жабдықты шығаруға ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
қолдау бойынша «Шағын кәсіпкерлікті қолдау қоры» АҚ мүмкіндіктерін кеңейту.
Сондай-ақ, шағын және орта бизнесті қолдаудың әлемдік ... ... ... әдістері болып жеңілдік несиелеу, несие бойынша
гранттар, ... және орта ... ... ... ... ... ... беру қызметтерні көрсету саналады.
Отандық банктердің тәжірибесіндегі перспективті бағыт: өнім өндіріп,
оларды сатуға бағытталған шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... бойынша сол банктердің тауар биржасымен
біріккен қызметі. Сонымен қатар, банктер өзінің клиенттеріне консалтингтік
және ақпараттық ... ... ... ... пен ... зерттеу
және анализ жасау бойынша қызметтер, қаржы-салықтық оптимизациялау
механизмін өңдеу ... ... ... ... ... ... банкі Үкіметтің талқылауына несиелік бюро
жайындағы проектіні берді. Бюроның негізгі қызметі несиелік историяларды
жүргізу және клиенттер ... ... ... ... Бұл өте қажет,
себебі, бүгінгі күні банктер шағын ... ... ... болмағандықтан несие беруден бас тартады.
Кәсіпкерлікті және төмен ... ... ... бойынша мемлекеттік
әлеуметтік саясатты жүзеге асыруды, отандық өндірісті дамыту процесін
біріктірудің маңызды ... ... ... ... ... түрі ... Микронесиелеу бағдарламалары ТМД ... ... және ... жеке ... ... ... Қазақстан да сол сияқты микронесиелеуді дамытуға өз үлесін қосты,
соның ішінде көптүрлі микронесиелеу. ... ... ... ... ... ісін аша ... көп болмаса да, ақша алуға мүмкіндіктері болуы тиіс.
Мысалы, құрал-жабдық сатып алуға, шеберхана ашуға.
Несиелеу проблемаларын ... ... ... ... ... қатысады: «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры» АҚ, «Микронисие»
Үкіметтік емес ұйымы» Қоғамдық қоры, «Баспана» заңды ... ... ... ... 5-6 жылда микронесиелеу ... ... ... ... ... ... ... қаржы қызметтерінің бір түрі болуына көмектесетін қажетті
нормативті ... ... ... ... ... проекттердің шеңберінде микрокредиттерді банктік ... ... беру ... ... ... ... схемасында
бірнеше он мыңдаған адамдар енгізілген.
Республикада микронесиелеу бағдарламасы бойынша 2004 жылы 20 ... адам 630 млн ... ... ... Бұл 60 ... астам жаңа жұмыс
орындарын ашуға мүмкіндік жасады. Несие алудағы артықшылық әйелдер ... ... ...... ... 63 ... ... мен репатрианттарға 500-ден астам микронесиелер берілген. Несиелер
арқылы тұрғылықты халық малды ... ... ... үй ... және ... ... өсірумен айналысты, тігін ательелері,
фотошеберханалары, ауылшаруашылығы техникасын жөндеу жөніндегі ... т.б. ... ... ... сферасындағы жағымды қозғалыстар жағдайында микронесиелеу елде
өте төмен деңгейде қала береді. Микронесиелеу нарығының ... ... да банк ... жеке ... ... ... ұйымдар мен
банктерде сақталады. Сонымен негізгі көңіл өзінің қызметін коммерциялық
негізде және өз ... ... ... мамандандырылған
микронесиелік ұйымдардың қалыптасуына бөліну керек. Микронесиелік ұйыммен
жасалған жарғылық капиталдың минималды ... бір мың ... ... кем ... және толығымен ҚР-нің Ұлттық валютасында, оның
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мен ... есептемегенде, микронесиелерді беру тәртібі мен ... ... ... ... ... ішкі ... ... Бұл ұйымдар
жеңілдетілген тәртіпте құрылулары тиіс, ... ... ... ... және ... ... схемасы арқылы банктердің бақылауынан тыс қалған ұсақ
кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ... жағдайлар мен елдің қаржылық секторының даму ... ... ... ... әр ... ... ... микронесиелеу
дамуының көптеген проблемаларын шешуде концептуалды жаңа ... ... ... ... мен ... алушының несие алу мөлшеріне
байланысты үш деңгейлі микронесилеуді дамыту қажет.
Бірінші деңгей – ... ... ... ... ... дамыту.
Бұл бағыт несиелеудің көзі болып банктердің өзі, ал несие алушылар – ... ... ... Бұл ... негізгі ерекшелігі –
берілетін несиелердің мөлшері өте маңызды. ... ... ... көрсетілетін қажетті пруденциалды нормативтер мен лимиттерді
сақтау жөніндегі ... ... ... – банк ... жеке ... жүзеге асыратын ұйымдар
арқылы микронесиелеуді дамыту: несиелік ... ... ... және т.б. Бұл ... ... ... ... ұйымдар арқылы жүзеге асырылатын болады, ал несие алушылар ретінде
орташа клиенттер ... ... ... қызметін реттеуге келетін
болсақ, онда бақылау неғұрлым қатал болады, ... ... ... ... ... болады. Мұндай ұйымдардың ресурстық
базасы олардың қатысушыларының ... ... ... ... ... деңгей – микронесиелеуді тек қана ... ... ... ... ... ... қаржыландыру негізінен ... ... ... ... ... ... сонымен қатар донор
қаржысы ретінде (әр түрлі жергілікті және халықаралық ұйымдар).
Шағын бизнес үшін ... ... мен ... ... ... Егер орта және ірі бизнес нарықта ірі орын алса немесе алуға
ұмтылса, өз стратегияларын ... ... ... ал ... бизнес
өзгеріп отыратын конъюктураға сәйкес бейімделе отырып, бар мүмкіндіктерімен
қанағаттанады. Артықшылыққа ... ... ... тек ... ... және орта ... мәтебесіне өту шамасымен ғана мақсатқа
лайықты болады.
Шағын және орта ... ... ... қызметінің барлық жақтарына
тікелей бақылау орнататын бірнеше тұлғалардың қолында болады. Басқару және
инжинерлік-техникалық ... ... ... ... үшін (бух. ... ... айналуының рационалды нысанын жасау, офисті
қызметті ... ... ... ... алу мен ... ... емес ... мәселелерді шешу үшін шағын бизнес сыртқы кеңес
берушілерді тартуға құқылы, бірақ ... ... ... тұрақты ұстап
тұрмайды.
Шағын және орта ... ... мен ... ... қатынас
көбінесе патриархалды сипатта болады және «үлкен отбасы» қағидасымен
құралады. Бұл ... ... және ... ... ... ... нығайтуға әсенрін тигізеді. Көбінесе, ... ірі ... ... климатты құрайтын кәсіподақтар
болмайды. Бұл ... ... ... (шағын және орта бизнесте
ол жоғары), еңбек ақының ... ... (ірі ... ол ... ... ету ... ... қамтылғандардың белгілі
көлеміне жетпеген ... ... ... ... әлеуметтік жарна
төлемейді, ... ... ... әсер ... ... ... және орта ... жалдамалы жұмысшылардың арзан еңбегін
қолданады, соның ішінде ... ... ... қатарына
иммигранттарды жатқызуға болады.
Шағын және орта бизнес саласына тән «адам факторының» негізгі ролі ... жас, ... ... ... ... Олар ... ... көрсетуге, отбасының әл-ауқатын тез көтеруге, тәжірибеде қандай да
бір техникалық идеяны жүзеге асыруға талпынады. Көбі ... бел ... ... ... ... ... ... Дағдарыс кезінде шағын
бизнестін ірі ... ... ... ... немесе барлық жұмысшыларды
жұмыстан босату арқылы жандану емес, енбек ақыны уақытша қысқарту мен жұмыс
уақыт ұзақтығын арттыру ... ... ... ... көпшілік үшін
маңызды боп келеді.
Шағын және орта бизнестің ерекше сипаты оны ... ... ... ... ... мен ... ссудалар болады, ал ірі
бизнесте – акця шығару.
Кез келген кәсіпорын ... ... ... мәжбүр болатындықтан, банктік
ссудалар алу шағын және орта ... үшін ... ... ... ... ... коммерциялық операцияларының көлемінің
өсуіне пропорционалды артады.
Шағын және орта ... ... ...... ... ләпкелері мен
қолөнер шеберханасынан бастап екі-үш жоғары билікті мамандармен құрылатын,
кейін ... сату ... бар ... ... ... ... дейін. («Сони», «Эппи» мысал бола алады).батыстың
жетекші мемлекеттерінде 70-жылдары басталған ... ... мен ... ... ... ірі ... ... ... алға ... Өз саласында технологиялық
лидер ролін атқаратын ... ... ... те бар. Жеке ... ... ірі ... сапа ... жағынан
орын бермейтін, үнемділік жағынан асып ... ... ... оған
мысал болалады (арматуралық болаттын әлемдік өндірісінің 13%-не жуығы).
Шағын және орта бизнестің әлеуметтік маңыздылығы осы ... ... көп ... ... сипатталады. Энергетикалық дағдарыс
кезінде, базалық салаларда ірі масштабты құрылымдық және ... ... ... ... ... кәсіпорындар ірі кәсіпорындардан қайта
ұйымдастыру кезінде босап қалған жұмыс күшін ... ... ... ... ... ... мөлшері мен оныңт персонал санының
динамикасы арасында пропорционалды байланыс байқала бастады: рі ... ... ал ... ... ... ... ... ж.ж шағын
бизнесте млн. жұмыс орны құрылды, ал ірі бизнес пен ... ... млн. ... орнынан айырылды; өсімшенің үштен бірі жұмыспен қамтылғандар
саны жиырмаға дейінгі фирмаларға келді. Еуропа одағы елдерінде ... ... ... ... орташа шамамен жылына 300 мың кәсіпорынға артып
отырды. өндірістік және тұтыну қызмет көрсету саласы ерекше тез ... және орта ... ... өзі жаңа ... ... ... ... тобы – әйелдер, арнайы біліктілігі жоқ жастар,
иммигранттар құрып отыр. Сөйтіп, 1980-1990 ж.ж ... ... ... 27 %-ін ... құрады. Көп жағдайда, кіші ... ... ... ... ... ... ... үштен бір
жаңа кәсіпорындар дағдарыс жылдары еңбек нарығынан шетте қалып қалған
адамдармен құрылыпты.
Деректерге ... ... ... 13 ... жуық ... ... ... қызметімен айналысады және өз жұбайларының кәсіпорындарында
жұмыс атқарады. Сонымен қатар әйелдердің жалдамалы еңбегі ... ... ... ... ... емес жұмыс күні) ретінде қолданылады.
Еуропа елдерінде 1998ж толық емес ... ... ... 30 %-і, ... 4 %-і қызмет еткен.
Шағын және орта ... ... бір ... ... ... ... ... өсуі ірі бизнестегіге қрағанда – жоғары, ал
еңбек ақының өсу қарқыны – төмен. Бұл жағдайда ... ... тән ... ...... ... ... кезде еңбек ақыны беруді
ұзаққа созу ... Ал ірі ... ... белсендіқызметі
есебінен мұндай жағдайға жол берілмейді. Бұл конъюнктура ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Жұмыспен қамтуды кеңейтуде шағын және орта ... ... ... ... ... ... үкіметі оны қолдауды өзінің
экокномикалық және әлеуметтік саясатының ... бірі ... ... ... ... ... мен жұмыстар біріншіден,
жаңа кәсіпорындар құруды ынталандыруға (жастарды, әйелдерді, инволидтерді
қолдау), ... ... ... мен ... ... ... ... бағытталған.
Бұндай шаралар дағдарыс жағдайындағы аймақтың экокнмикасын жандандыру
үшін кеңінен қолданылады. Мұндай аймақтарда экокнмикалық және ... ... жеке ... көп ... ... кезінде ғана
мүмкін болады. Аймақтық саясат қандай мақсатты қарастырса да, әрқашан оның
жетістігінің негізгі шарты жергілікті ... ... ... ... ... және қоғамдық бағалылық Батыс Еуропада 100 жылдан
астам уақыт дамып келе жатқан ... ... ... ... ... ... Кооперативтік кәсіпкерлік кейбір
мемлекеттерде күштеу сипатында болды. Мысалы, Францияда ... ... 1 млн. адам ... ... ... ... ... экспортының 50 %-ін, сүт және сүт өнімдрінің
60 %-ін ... ... ... ... 140 ... ... асады.
Кооперативтік сектордың базалық ұйымы көбінесе отбасылық шағын бизнес
(10 мың ... ... ... ... құрылымға кіреді). Бұл
құрылымдар өндірістік демократияның басында ... ... яғни ... ... ... ... «төменнен жоғары» бақылау мен өзара
көмектесу. Өндірістік коперация кейбір жағдайда кооперативті банктердің
дамыған жемісіне ... мен ... ... ... 10-ға жуық ... аймақтар,
яғни көптеген кіші әрі ұсақ жеке мамандандырылған кәсіпорындардан тұратын
территориялды-өндірістік кешендер құрылған. ... ... ... ... ... ... бар, ... әлеуметтік кшлимат орнаған. Өндіріс
сыртқы нарыққа бағытталған.
Әртүрлі салалық 200 кооперативті ... ... атты ... ... еске түсірген жөн.бұл жүйенің негізгі орталығы –
өндірісті жоспарлау бөлімі бар ... ... ... ... ... құру жүреді, өнімнің көп бөлігі сыртқы ... ... ... шағын және орта бизнесті қолдау
шаралар жүйесі ... ... ... эконоикалық саясат
концепциясымен,артықшылықтармен қолданылатын құралдарды таңдауымен,
тартылған ... ... ... ... ... экономикалық жазықтық болып дамып келе жатқан Еуропалық Одақта
мұндай ... ... ... ... ... белгілі
мәселелерді туғызады. Сондықтан, бұл жерде соңғы жылдары шағын және орта
бизнеске ... ... ... ... ... ... оны
жүргізуге көп көңіл бөлініп отыр.
Дамыған рыноктық экономикада жалпы экономикалық қызмет анықтаушы болып
табылады, бұл кәсіпкерлік ... мен жеке ... ... ... ... ... ... қызмет тауар (қызмет көрсету,
жұмыстарды орындау) өндіруге және оны нақты ... ... ... ... ... ... жалпы ішкі өнім мен
ұлттық табыс өсуінің басты шарты болып табылады.
Ресурстық қызмет- кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... барлық түрін тиімді пайдалануды талап
етеді. Кәсіпкер өз ісіне ғылыми-техникалық идеяларды, ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалана білсе жоғары
табысқа қол жеткізеді.
Сонымен қатар кәсіпкерлік шығармашылық ізденіс қызметін де ... ... жаңа ... ... қана ... алға ... жету үшін жаңа ... мен факторларды жасауы қажет.
Рыноктық экономика жағдайында кәсіпкерлік әлеуметтік қызмет атқарады.
Бұл ... ... жаңа ... дербес шаруашылық-экономикалық
қызмет атқаруға тырысатын, өз ісін ұйымдастырып, алға ... ... ... адамдардың қалыптасуынан көрініс табады.
Кәсіпкерлік ұйымдар неғұрлым тиімді қызмет етсе, ... ... ... ... тыс және ... қорларға түсетін
қаражаттары да соғұрлым көп болады. Сонымен бірге кәсіпкерліктің ... ... ... ... жұмыссыздық деңгейін төмендетеді,
жалдамалы жұмысшылардың әлеуметтік жағдайын жақсартады.
Кәсіпкерліктің келесі бір маңызды қызметі- ұйымдастырушылық қызмет, бұл
қызметке ... өз ісін ... ... ... қабылдауы,
кәсіпкерлік басқарудың қалыптасуы, күрделі кәсіпкерлік ... ... т.б. ... ... ... ... және орта кәсіпкерліктің
тез дамуынан, сондай-ақ ұжымдық кәсіпкерлікте айқын көрініс табады..
Мемлекеттің халықты жұмыспен ... ... ... нысанда жүзеге
асырылады. Соның ішіндегі аса маңызды бағыты қоғамдық өндірісте мемлекеттік
бюджет есебінен қосымша жұмыс орындарын ашу, ... ... ... және қайта даярлауды ұйымдастыру болып табылады. Сонымен қатар,
мемлекет адамдарға өзін-өзі жұмыспен қамтуға жағдай жасайды. Осы ... ... ... бірі ... және орта ... ... ... кооперативтерді, акционерлік кәсіпорындарды, жеке
кәсіпкерлікті, шаруа қожалықтарының дамуына жағдай жасау. Осы ... ... ... ... ... тиісті құықтық база құруды,
кәсіпкерлерге салық жағынан жеңілдік жасауды, несие жағынан да жеңілдіктер
беруді көздейді.
3.3 Жеке ... ... ... және оны жетілдіру бойынша
ұсыныстар
Қазақстан Республикасының қазіргі таңдағы даму барысындағы ... бірі ... ... ... даму ... ... деңгейінің сапасының артуын қамтамасыз ету болып табылады.
«Қазақстан-2030» стратегиясы, 2015 ... ... ... стратегиясы мен Елбасының Қазақстан халқына арнаған Жолдауында
кәсіпкерлік ... одан әрі ... ... оның ... ... инновациялық технологиялар негізінде диверсификациялауды жүзеге
асыруда шағын және орта кәсіпкерлікке жетекші орын беріліп ... ... ... ... ... бірі  осы ... ... одан
әрі жетілдіріп, өркендету.
Кәсіпкерліктің дамуы үшін қолайлы орта ... ... ... ... ... ... мен ... асырудағы мемлекеттік
үкімет орындарының актілеріндегі, іс-қимылдарындағы әкімшілік тосқауылдар
ретінде белгіленетін кедергілерді жою болып ... ... және ... ... ... ... салық, несие саясаттарын және
сәйкесінше олардың механизмдерін одан әрі жетілдіру жолдары мен ... ... ... туындауда. Бұл механизмдер тек Қазақстан
Республикасының экономикасының ойдағыдай дамуын қамтамасыз ететін іргелі
қаржы негізін құрып қана ... сан ... ... реттеуді жүзеге
асырады. Қаржы-несие қатынастарын жетілдіру, экономиканың ... ... оның ... шағын және орта кәсіпкерлікте экономикалық тұтқалар
мен ынталарды қолдану арқылы аталған салаларды ... ... ... Аталған істі жүзеге асырудың бір нысаны ретінде 2002 жылдың ... ... ... ... енгізілген Салық Кодексінде шағын және орта
кәсіпкерлік субъектілеріне салық салу мәселесі ... ... ... ... ... ... ... шаруа (фермерлік)
қожалықтарына, ауыл ... ... ... ойын ... ... ... ... түрлеріне салық салу ерекшеліктері
қарастырылған.
Қазақстан Республикасының заңнамаларына ... ... және ... ... ... ... кәсіпкер заңды және жеке тұлғалар
мемлекеттік тіркеуден өткен соң, салық заңнамасында ... ... ... ретінде тіркеуден өтеді. Осыған орай кәсіпкерлік қызметпен
шұғылданатын заңды және жеке ... өз ... ... және ... ... сай болған жағдайда, мынандай тәртіптердің бірі
негізінде мемлекет ... ... ... ... ... ... бір ... талон бойынша; патент негізінде; оңайтылған декларация
арқылы; жалпыға ортақ режим бойынша. [17]
Егер ... және орта ... ... ... ... ... ... режимі негізінде орындайтын болса, онда
жекелеген талаптарға сай ... ... ... ... режимі корпоративтік
(жеке) табыс салығы мен әлеуметтік салықты, сондай-ақ салық ауыртпалығын
төмендетуге бағытталған ставкалар мен ... да ... ... ... ... ... және ... жеңілдетілген тәртібін көздейді.
Шағын кәсіпкерліктің дамуы мен мемлекет тарапынан қолдаудың мысалын 2006
ж. ... ... ... кәсіпкерліктің дамуын қарастырып талдауға болады.
7 - сурет - 1.01.2006 ж. қарсаңындағы тіркелген шағын кәсіпкерлік
субъектілері -заңды ... ... ... ... ... ... 2006 ж. 1 ... шағын кәсіпкерлік субъектілерінің 10199 ... ... бұл 2004 ... ... 107% ... Оның 7429 қызмет жасайды,
ол ... 73% ... [18]. ... ... ... адам жұмыс істейді, бұл осының алдындағы ... осы ... 13,5% ... ... саны 42776, ... 2005 ж. осы ... көрсеткішке
қатысы 116%. Жеке кәсіпкерліктегі жұмысшылар саны 82416, өткен жылға қатысы
112%.
8 - ... - ... ... жеке ... саны ... ... ... жұмысшысының орташа айлық еңбек ақысы 2005ж. ... 21083 ... ... оның 2004 ж. осы ... ... ... - ... - Экономикалық қызмет түрі бойынша шағын кәсіпкерлік
кәсіпорындары жұмысшыларының орташа еңбек ақысы [20].
2006 жылы облыстағы шағын бизнес саласында 11288 жаңа ... орны ... жылы – 9453). ... ... қаржылық қолдау көрсету мақсатында
облыстық ... 2005 ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша - 20 млн. ... ... ... ... ... ... -110 млн. теңге
бөлінді.
2006 жылдың 11 айы ... ... ... ... ... ... ... кредит сомасы 42,4 млрд. тенгені құрады, ол
2005 жылғы осы аралықтағы ... ... ... - ... - ... ... субъектілеріне екінші деңгейдегі
банктер берген кредиттер [22].
Жалпы, шет мемлекеттердің тәжірибелерін талдау оны ... бір ... ... ... ... қызығушылық туғызады. Сондықтан
шетел тэжірибелерін ескерумен бірге, шағын бизнеске ... ... ... ... ... ... жеңілдікпен енсиелеу, инвесторлар
ауқымын кеңейту, несиелер бойынша мемлекеттің кепілдігі тэрізді бағыттарда
жұмыс жасауы керек.
Кез-келген кэсіпкерлік субъектісінің ... ... ... бола ... қаржы-несие ресурстарына қол ... ... ... ... ... пайызы, несиені қайтарудың қысқа мерзімі,
несие қабілетінің төмендігі, кепіл ... ... ... оның ... ... ... тапшылығы, мемлекеттік органдармен арадағы
байланыстардың олқылығы, тағы басқалары ... отыр ... ... ... банктерден шағын бизнеске берілетін несиелер
бойынша пайыздық ставкалар мөлшері валютада 16-18%-ға және теңгеде 20-24%
дейінді қүрайды. Алынған несие ресурстарын ... ... ... ... ай. Шагын жэне орта бизнеске, біздің пікірімізше, бүл түста ... ... ... еді. ... ... шағын жэне орта
бизнестің дамуына ... ... ... ... ... ... ... алудың қиындығы;
▪ несие мерзімінің қысқалығы (6 айдан 18 айға ... ... ... ... ... ... ... қойылар талаптың жоғарылығы;
▪ несиені рэсімдеу ... ... және ... ... ... ... ... туралы заңнамалық ақпараттық
базаның жеткіліксіздігі, тағы басқалары.
Шетел тәжірибееінде кеңінен таралган отандық банктік тәжірибе үшін ... ... ... ... ... ... факторинг және
форфейтинг операциялары жатады [21].
Несиелеу механизмінің әрбір элементінің өзара тығыз байланыста жұмыс
істеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... шағын және орта
бизнестің дамуына ықпал етуге, өнеркәсіптік өнімдер өндірісінің көлемін
арттыру арқылы бәсеке ... ... ... етуге, шет елдік дайын
өнім импортының көлемін азайтып, отандық өнім өндірушілер потенциалын
көтеру, ... ел ... ... ... ... сауда
балансының тапшылығын азайтуға мүмкіндік туады. Шағы және орта бизнестегі
несиелеуді дамыту нақты ... ... ... және орта ... ... артуына, жаңа жұмыс оындарының құрылуына, жалпы
ішкі ... ... ... өсуіне, үлесінің өсуіне, жоғары сапалық
бәсекелік қабілетті өнім өндірісінің ... ... ... ... орай,
шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу барысында минималды ... көп ... ... ... ... ... ... банктердің
негізгі операцияларының бірі несиелеу болып табылады десек те, шағын және
орта бизнес субъектілерінің несиені алу ... ... ... аян. Атап айтқанда, кәсіпкерліктің банкке қажетті құжаттарды
(өтініш, сұрақ –жауап ... ... ... органдардың рұқсат
құжаты) дайындауға білімдерінің ... ... ... және ... ... ... отандық және шет елдік бағдарламалар туралы
жеткілікті деңгейде ақпараттың болмауы, несиенің негізгі сомасын бірінші
айдан ... ... ... ... ету, т.б. ... беру барысында
қаржылық есеп құжаттарына кем дегенде соңғы 12 айдағы қаржылық ... кем ... ... 12 ... ... есеп құжатары мен соңғы
6 айда тұрақты алған пайдасы туралы мәліметтердің ... ... ... ... ... ... ... барысында кезігетін
кедергілердің бірі кепілмен қамтамасыз ету ... ... ... сай, ... ... кәсіпкерлік субъектісінге тиесілі өндірістік
жне әкімшілік ... ... ... үйлер, офистер, сауда
павильондары, мейрамханалар, мейманханалар, тауарлы-материалдық запастар,
автокөліктер және т.б. алынады. ... ... ... мүліктердің
орналасқан жері, комуналдық қызметтермен қамтамасыз етілуі, техникалық
жағдайы тәрізді факторларға назар аударылады. ... беру ... ... кепіл мүлкін сараптамалық бағалаудан өткізуді, кпіл мүлкі,н
иемдену ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
барысында кәсіпкерлік субъектісі кепіл мүлкінің бағалау құнын ... ... ... ... ... ... оның ... тәрізді кедергілерге кездседі. [24].
Шағын кәсіпкерлікті дамытудың негізгі факторы – экономикалық еркіндік.
Ол шаруашылық ... ... ... ... бір-бірімен өз
еркімен қызмет етудің еркіндігін ... ... ... мен ... ... ... қана ... сонымен қатар,
тұтынушының мүддесі үшін де маңызды, себебі, жекелік шығармашылық қызмет
үшін ... ... ... ... шұғылданатын жеке тұлғаларға, жеке
кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ... және жаңа ... бизнесті несиелеу;
Несие өтінімін қарастыру 7 күнге дейін;
Негізгі қарызды тоқсан сайын/ мерзімнің соңында өтеу ... - 13 – Жеке ... ... ... алу ... ұсынылатын валютасы  |теңге, АҚШ доллары, евро ... ... ... | 2 ... ... ... | ... ... ... ... қолма-қол емес ... ... ... |10  000 АҚШ доллары, немесе теңгедегі |
| ... ... ... ... ... |200 000 АҚШ ... немесе теңгедегі балама|
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... өтеу |
| ...... беретін күні бір _еет |
| ... ... ... ... ... . ... ... |Жылжымалы мүлік, басқа да кепіл түрі ... ету ... ... ...   |
|* ... көзі [18] | ... кәсіпкерлерден талап етілетін қажетті құжаттардың тізімі:
1. Тіркелгендігін, есепке ... ... және ... ... ... ... ... :
Жеке куәлік
Мемлекеттік тіркеу туралы куәлік (салық инспекциясында) немесе ... ... ... ... ... ... СТН 
Лицензия – қызмет түрі лицензияланатын болса. 
2. Қарызының жоқтығын растайтын құжаттар:
Патенттің негізінде салық салынған жағдайда патент, ... ... ... ... жағдайда  салық комитетінен 
бюджетке төленетін міндетті ... ... ... ... туралы
анықтама және салыстыру акті 
Қызмет көрсететін банктен несиелік берешектің және №2 ... ... ... ... ... ... ... жалы туралы анықтама, бір реттік талондар немесе
түбіртектер ... ... ... ... төлемдер туралы анықтама және
заемшының қолындағы белсенді бизнесінің бар екендігін растайтын басқа ... ... ... ... ... ... жобаларға  200 000 АҚШ долларынан асатын сомалар бойынша)
Ағымдағы күні  ТМЗ ... ... ... және жеке кәсіпкердің қаржылық жағдайын ашатын ... ... ... Бойлер» кәсіпорынының негізгі қызмет түрлеріне жылыту ... ... ... ... ... және жөндеу жұмыстары жатады. ... ... оң ... ... ... едәуір дамуда.
Республикамыздың нарығында жылыту жүйелерінің сапасының төмен
болуын,экологиялық қауіпсіз жылыту ... ... ... ... ... кәсіпорыны Алматы қаласында жылыту жүйелерін шығаруды жүзеге
асырды. Оның негізгі мақсаты —сұйық отынмен және газбен ... ... су ... бойлерді Алматы қаласында өндіру және сату ... ... ... Жоба ... Негізгі тиімділігі Қазақстанның өнеркәсіптік
өндірісін дамыту, қаржының шетелдерге кетуін ... ... ... көлемін көтеру, қазақстан нарығындағы импорт үлесін азайту
жоғары сапалы, төмен бағалы, қолдануда ... ... ... ... ... ... болып табылады.
2. Қаржыландыру көзі. Негізгі капиталдағы инвестициялық шығын көлемі
1 209 790 USD құрайды.
“ KyungDongBoiler ” компаниясының ... ... ... — 400 000
USD
3. Жобаның негізгі экономикалық көрсеткіші. Оны анықтау үшін есептеудің
4 варианты қолданылған. ... ...... ...... салығы бойынша жеңілдікті ескере отырып есептеу;
3) вариант − ... және ... ... ... ... ескере
отырып есептеу,
4) вариант −барлық салық және ... ... ... ... Бұл ... ... ... тиімділігі кесте түрінде
төменде берілген
Осы кестеде берілген көрсеткіштер арқылы жобаның салыстырмалы тиімділік
көрсеткіштерін ... ... - 14 – ... ... ... тиімділік көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіш аты | ... 2 ... 3 ... 4 |
| | ... 1 | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... |1209790 |1209790 |1209790 |1209790 |
| ... ... | | | | |
| ... $ | | | | |
|2 ... ... $ |5114718 |5114718 |5114718 |5114718 |
| | | | | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|3 ... ... |502225 |502225 |502225 |502225 |
| ... табыс, $ | | | | |
|4 ... ... % |37,89 |37,89 |37,89 |37,89 |
|5 ... ... $ |61185 |64685 |92117 |238313 |
|6 ... ... |1,2 |1,26 |1,8 |4,66 |
| ... % | | | | |
|7 ... индексі |0,84 |0,84 |0,9 |1,24 |
|8 ... ... ... |-198196 |-188756 |-119265 |286017 |
| |$ | | | | |
|9 ... төлеу |5 |5 |5 |4,5 |
| ... жыл | | | | ... ... ішкі |5,88 |6,18 |8,51 |19,36 |
| ... % | | | | ... ... ... ... ... ... Сұйық отынмен және газбен жұмыс істейтін автоматты су ... ... ... ... ... ... сату, монтаждау
▪ Тұрғындарға тұрмыстық қызмет көрсету
▪ Инновациялық және инвестициялық қызмет
▪ Заңда ... ... ... сыртқы экономикалық қызмет
Кәсіпорынның тиімділік көрсеткіштерін талдау
«Буран Бойлер» кәсіпорынының тиімділік ... ... ... ... (АТ) = Таза ... / ... түскен табыс
2005 жылы АТ = (46594757 / 470644185) *100 % = ... жылы AT = ... / ... *100%=14 %
2. ... ... (ӨТ)= Таза ... / ... өндіруге кеткен шығындар
2005 жылы ӨТ = (46594757 / 238206045)* 100% = 19.6%
2006 жылы ӨТ = ... / ... *100% = 26 %
3. ... ... ... ... Таза пайда / Активтер
2005 жылы АЖТ = ... / ... / 2) )*100% = 7.9 ... жылы АЖТ = ... / ... + 441869698 / 2 ))*100%= 17%
4. Меншіктік капитал тиімділігі (МКТ)= Таза табыс / Меншікті капитал
2005 жылы МКТ = ... / ... + ... / 2 )) * ... жылы MKТ = (77526213 / (16943011 + 213914474 / 2 )) *100%= 67%
5. Сатудан түскен табыс ... ... ... ...... ... жылы СТТ = 470644185 – 238206045 = 232438140
2006 жылы CTТ = ...... = ... ... ... (ПК)= Таза табыс / Меншікті капитал + Ұзақ
мерзімді міндеттемелер
2005 жылы ПК = (46594757 / 153066315 +104753969) * 100% = ... жылы ПК = ... / ... + ... + 95942267 / 2)
*100% = 35,93%
7. Кәсіпорын ... ... ... Таза ... / ... жылы КАТ = (46594757 / (375681062+427190023 / 2) )*100% = 7.9 %
2006 жылы КАТ= (77526213 / (427190023 + 441869698 / 2 ))*100%= ... Ұзақ ... ... ... ... Таза табыс / Ұзақ
мерзімді активтер
2005 жылы ҰМАТ = (46594757 / (82628037 + 105446713 / 2 )) * 100% ... жылы ҰМАТ = ... ... + ... / 2 )) *100% =73.03%
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі өндірістің нәтижелерін шығындар мен
қолданылған ресурстарды ... ... ... Қол ... ... немесе қолданылған ресурстармен салыстыра отырып
кәсіпорын қызметінің тиімділігінің бірқатар көрсеткіштерін ... ... ... ... екі топқа бөлуге болады:
1. қорытындылаушы;
2. техника- экономикалық
Бірінші топтың көрсеткіштеріне табыстың деңгейі, ... ... ... ... ... ... салудың қайтарымдылығы
жатады. Екінші топқа ресурстарды пайдалану ... ... Олар ... ... ... ... ... жоспарлау мен
нақты талдау, оның өсу себептерін есептеу үшін қолданылады. Бұлар: еңбек
құралдарын, агрегат ... ... ... жеке ... ... т.б; ... жанар-жағармай, материалдар мен шикізаттың меншікті
шығындары; меншікті капитал салымдары, өзін-өзі ақтау мерзімі, келтірілген
шығындар. [28].
Өнім ... мен ... ... ... ... өсу ... анықтайды. Өндірістің ... ... ... ... ... қол ... ... Өнімнің өсу
қарқынының ресурстардың немесе ... өсу ... ... ... ... ... ... екендігін дәлелдейді.
Өндірістің экономикалық тиімділігінің жеткілікті жоғары қарқында ... ... ... ету мүмкіншілігі тек дамудың интенсивті түріне
өтуге жағдай жасайды. Бұдан ... ... ... жан-жақты
интенсивтендіру – оның тиімділігін арттырудың шешуші себебі.
2005-2006 жылғы кәсіпорын қызметінің ... ... ... отырып
мынаны көреміз: сатудан түскен табыстың 17%-ке ... ... ... 23%-ке ... ... ... салық салғанға дейінгі табыс 44%-ке
артып отыр. Бұл сату ... ... 17%-ке аз ... ... ... ... 66%-ке өсуімен байланысты. 2005 ... 2006 жылы ... ... ... ... 110%-ке өскен, бірақ
осы кезеңдегі шығындар 2%-ке азайғандықтан таза табыс 31%- ке ... - 15 - ... ... аты |2005 ж |2006 ж ... |
| |% ... |% ... |(+;-) ... ... ... |9,9 |14 |4,1 ... ... ... |19,6 |26 |6,4 ... Активтердің жалпы | | | ... |7,9 |17 |9,1 ... ... ... | | | ... |21,3 |67 |45,94 ... ... ... ... ... ... |27097606 |
|6. ... ... |18,07 |35,93 |17,86 ... ... активтерінің | | | ... |7,9 |17 |9,1 ... Ұзақ ... | | | ... | | | ... |49,55 |73,03 |23,48 ... табыстың жоғарылап, шығындардың сәл де болса ... ... ... 2005 жылы 1 ... өнім өндіргенде 9,9% пайда ... жылы 14 % ... ... яғни ... түскен теңгеге шаққанда 0,14 тиын
пайда аламыз. Сонымен қатар өндіріліген өнім тиімділігін есептегенде 2005
жылы 1теңге шығын ... ... 26% ... ... көреміз. Ал ол
алдыңғы жылмен салыстырағанда 16,5%-ке жоғары.
Сатудан түскен пайда 2005 жылы 232438140 ... ... 2006 ... теңгеге өсіп, 259535746 теңгені құрады.
Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... сақтап, дамығысы келеді. «Буран Бойлер» кәсіпорынының да
көздейтіні осы. Сондықтанда бәсекелестерге ... ... ... ... ... ... жылжу қажет.
Жалпы, компанияның 2008 жылға құрылған жоспары мен 2006 ... ... ... ... қарайтын болсақ:
2008 жылға жалпы табыс 4,260 мың $ деп болжалынды,ал 2006 жылғы жалпы
табыс 1,624 мың $ ... ... 162 %- ке ... ... ... ... жылы 2,319 мың $ болса, 2008 жылға 6,225 мың $ ... ... ... ... ... 315 мың $ ... 8%-ті құраса, 2007 жылғы
жоспарда бұл табыс көлемін 1,184 мың $ ... ... ... ... ... ... де жоспар
құрылған. Сонымен бірге сату ... ... ... көлемі, инветиция
мөлшері де өткен жылдармен салыстырыла отырып жоспарланған
«Буран Бойлер» фирмасының ...... ... ... ... ... :
a) Қаржылық талдаулардың анық еместігі;
b) Бәсекелестердің фирма қызметімен қатарлас болуы;
c) Өнім түрлерінің көп бөлігінің үлкен ғимараттарға арналуы;
d) Қазақстан азаматтарын ... ... ... ... ... ... ... Фирманың белгісіздігі;
Осы аталған кемшіліктерді жоюға тырысу және бизнес – ... ... ... ... Қазақстанда орналасқандықтан, қазақстан
тұтынушыларын ың қызығушылығын ... және ... ... ... ... ... негізгі бағдарлама бойынша
жүзеге асырылады:
1. Жеке кәсіпкерлікті реттеу жөніндегі заңнамаларды жетілдіру.
2. Жеке ... ... ... ... және жеке ... ... да обьектілерін құру және дамыту.
3. Бюджет қаражат есебінен жеке ... ... ... ... ... ... және ақпараттық қызмет ету.
Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау және ... ... ... ... ... жеке ... ... және оны дамыту ұсыныстарын әзірлейтін ғылыми зерттеу
институттарын ... ... ... және ... ... ... ... ұйымдық кеңестерді ұйымдастыру.
3. Жеке кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау және дамытудың ... ... ... ... және ... ... қызметін
ұйымдастыру.
2006 ж. 31 қаңтарда «Жеке кәсіпкерлік туралы» ҚР заңы ... ... жеке және ... емес заңды тұлғалардың жеке кәсіпкерлікті жүзеге
асыруымен байланысты туындайтын қоғамдық қатынастарды реттейді. Елдегі жеке
кәсіпкерліктің еркіндігін қамтамасыз ... ... ... ... ... шарттар мен кепілдіктерді айқындайды. Аталмыш ... ... ... ... мен ... ... Бұл елдегі бизнес құрылымдарының барынша белсенді дамуына әсер
етуі тиіс. Заңда тәуелсіздік жылдары ішінде ... ... ... ... ... ... ... нормалары сақталған. Осы заңды
қабылдау барысында кәсіпкерлікке қадағалау жүргізетін құзырлы органдардың
жұмысын реттеу ... 66 ... ... мен ... ... заң ... ... бизнесті дамыту саласында
әзірленетін нормативтік-құқықтық актілерге сараптамалық ... ... ... ... сараптамалық кеңестер құруды көздейді.
Қазіргі таңда оның республикалық, аймақтық, облыстық, аудандық ... ... ... ... екі ... астам орта және шағын
бизнесті қорғау ... ... ... ... байланысты
«Кәсіпкерлікті қолдау қоры» арқылы екінші қатардағы банкілерден несие ... ... ... ... 10 ... теңге
қарастырылды. Сондай-ақ алдағы уақытта кәсіпкердің несиелік ... ... ... ... ... ... механизмінің әрбір элементінің өзара тығыз байланыста жұмыс
істеуін қамтамасыз еткен ... ... ... ... ... және ... ... ықпал етуге, өнеркәсіптік өнімдер өндірісінің көлемін
арттыру арқылы бәсеке қабілетті ұсынысты ... ... шет ... ... ... ... азайтып, отандық өнім өндірушілер потенциалын
көтеру, яғни, ел ... ... ... ... сауда
балансының тапшылығын азайтуға мүмкіндік туады. Шағы және орта ... ... ... ... ... ... және орта ... санының артуына, жаңа жұмыс оындарының құрылуына, жалпы
ішкі өнімдегі ... ... ... ... ... ... ... қабілетті өнім өндірісінің өркендеуіне ықпал етеді. Осыған орай,
шағын және орта ... ... ... ... минималды тәуекелен
неғұрлым көп табыс алуды көздейтін Қазақстандағы еінші ... ... ... бірі ... ... ... ... те, шағын және
орта бизнес субъектілерінің несиені алу ... ... ... аян. Атап айтқанда, кәсіпкерліктің банкке ... ... ... –жауап қағазы, бизнес-жоспар, мемлекеттік органдардың рұқсат
құжаты) дайындауға білімдерінің таяздығы ... ... және ... ... ... ... және шет елдік бағдарламалар туралы
жеткілікті деңгейде ақпараттың болмауы, несиенің негізгі ... ... ... ... кепілмен қамтамасыз ету, т.б. ... беру ... есеп ... кем ... ... 12 айдағы қаржылық есеп
құжаттарына кем дегенде соңғы 12 ... ... есеп ... мен ... айда тұрақты алған пайдасы туралы мәліметтердің болуы тәрізді талаптар
қойылады.
Шағын кәсіпкерлік ... ... ... барысында кезігетін
кедергілердің бірі кепілмен қамтамасыз ету ... ... ... сай, ... ... ... субъектісінге тиесілі өндірістік
жне әкімшілік типтегі ғимараттар, құрылғылар, ... ... ... ... мейманханалар, тауарлы-материалдық запастар,
автокөліктер және т.б. алынады. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі, техникалық
жағдайы тәрізді факторларға ... ... ... беру ... ... кепіл мүлкін сараптамалық бағалаудан өткізуді, кпіл ... ... ... талап етеді. Несиені кепілмен қамтамасыз ету
барысында кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... төмендетуі, кепіл мүлкінің жоқтығын немесе оның құнының
төмендігі тәрізді кедергілерге ... ... ... мен оған ... тарапынан көрсетілетін
қолдауларды жетілдіру бойынша жүргізілген ... ... ... мен ұсыныстар алынды.
1.Осы жұмыста шағын және орта бизнестің экономикалық табиғаты ашылған.
Кез келген қоғамның экономикасы нәтижесі ... ... құру ... тұтынушыларға қозғалуы болып табылатын қызметтің әртүрлі түрлерінің
жиынтығын білдіреді. Бұл ... ... ... мен ... ... ... негізінде жүзеге асырылады. ... ... даму ... ... ... ... болған қызмет.
2.Шағын және орта бизнесті дамытудың негізгі ...... Ол ... қызметтің, сауданың, жерді пайдаланудың, ... өз ... ... ... еркіндігін білдіреді. Экономикалық
еркіндік кәсіпкерлер мен бизнесмендерге маңызды болып қана қоймай, сонымен
қатар, тұтынушының ... үшін де ... ... ... ... үшін ... құрайды.
3.Кәсіпкерлердің көптігі ұлттық шаруашылықта бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... ұстап тұрудың белгілі кепіл берушісі
болып келеді. ... ... ... қабылдау икемділігі, аймақтық-
жазықтық мобильділігі – қазіргі кәсіпкерлікке тән қасиеттер.
4.Қазіргі уақытта Қазақстанда жеке ... ... етуі ... ... ... толықтай қалыптасқан. Атап айтқанда, «Шаруашылық
қызметінің еркіндігі және кәсіпкерлікті дамыту туралы», ... ... ... ... ... ... ... және т.б. заңдар.
5.Кәсіпкерлікті мемлекеттік қаржымен қамтамасыз ету және ... ... Оның ... мысалы «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қоры». ... ... ... ... және ... сақтандыру жүйелері мен
амортизация саясаты ... Ең ... ... ... көмегімен ынталандыру үшін салық салуды өзгерту қажет. Салық
жүйесі кәсіпкерлік пен мемлекет мүддесін ынталандырушы қызмет атқаруы тиіс.
6.Үкімет орта ... ... ... ... ету үшін ... ... арқылы несиелеуді жетілдіру шараларын қолдануда.
Республикалық және ... ... ... ... ... ... құру ... Бұл қордың қаржы көздері мемлекеттік бюджет
қаражаттары және ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау үшін бөлетін ресурстары болады.
7.Мемлекеттің кәсіпкерлікті қолдау шараларына қарамастан, оның ойдағыдай
дамуына кедергі келтіретін мәселелер әлі де жетерлік. ... ... ... ... ... ... ... келтіретін мәселелердің
ішінде: бірінші орында салық саясаты, екінші - экономикалық ... ... ... саясаты, өткізу, шикізатпен ... ... ... - мемлекеттік органдармен ара қатынас мәселесі тұр.
8.Кәсіпкерлік қызметтің даму барысын талдау нәтижесі кәсіпкерлікке
мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қызметті белсенді етудің шарттары ретінде біз өз тарапымыздан
келесілерді ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан материалдық көмек көрсету;
- шаруашылық субьектілері мүліктерінің қорғалуына кепілдік беру;
- ... ... және ... ... субьектілерінің
барлығына теңдей құқық беру;
- нарық инфрақұрылымын дамыту;
- ... ... ... ... құру, мемлекеттің
монополияға қарсы қызметін қайта құру.
9.Елімізде жеке кәсіпкерлік қалыптасты, енді ол қалай ... ... ... ... ... ... ... енгізу керек деп ойлаймыз:
біріншіден, ... ... ... ... құрылуы мен қызмет
атқару процесіне бастапқы ... ... ... ... яғни ... ... мен ... жөнінде нақты, айқын мемлекеттік саясат
қажет. Себебі, тәжірибе көрсетіп отырғандай, білімсіздік, ... өз ... ... ... ... - бәрі ... кәсіпкерлерді
қиын күйге әкеледі.
10.Екіншіден, салық жөніндегі ... ... ... ... ... ету және өз ісін жаңа ... ... кәсіпкерлерге
салық жеңілдіктерін жасау. Себебі, кәсіпкерлер үшін салық ... мен ... ... ... ... ... салық салу заңдарының
тұрақсыздығы кәсіпкерлер үшін ең маңызды бөгеттерінің бірі болып табылады.
11.Үшіншіден, кәсіпкерлік аясындағы ... ... ... ... жан-жақты қолдау арқылы жүзеге асыру, яғни
менеджменттің ... ... ... Бұл ... шағын кәсіпорынды басқару
мәнін, мазмұнын ... ... ... білу ... ... мен ... үшін зор маңызы бар.
12.Кәсіпкерлікті қолдаудың шетелдік тәжірибесін зерттеу, әлемдік аренада
жеке кәсіпкерлікті ... ... екі түрі ... ... және орталықтандырылмаған, олар өз ... әр ... Жеке ... ... қолдау келесі формаларда жүзеге
асырылады: қаржылық инновациялық, экономикалық, сыртқы экономикалық ... ... ... ... субмердігерлік, лизинг.
13.Мемлекеттік қолдаудың негізгі формасы қаржылық қолдау болып табылады,
ол ... ... ... ... ... және т.б. ... ... қаржылық қолдаудың әр түрлі формаларын талдау
олардың арасында жеке ... ұзақ ... ... ... ... және ... ... ставкалармен несиелер беру, елдің
экономикасы артта ... ... ... немесе даңа
технологияларды игеруші жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлуге
тұрарлық.
14.Жеке кәсіпкерлік субьектілері инновациялық ... ... ғана ... ... қатар оларды белсенді түрде енгізумен
айналысатын кәсіпорындарды ... ... ... Бұл ... ... ... бірі болып табылады. Мұндай қолдауды
жүзеге ... ... ... ... және ... арнайы
ұйымдардың, төменгі пайыздық ставкалардың, ұзақ ... ... ... ... ... біздің мемлекетіміз де шетел тәжірибесін кеңінен ескеріп,
жеке кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік те, ... ... ... ... тиіс деп есептейміз және біздің тарапымыздан
жасалған ... мен ... жеке ... ... ... ... ашады деген ойдамыз.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан ... ... ... 31 ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан
халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың ең басты
мақсаты» деп аталатын ... ... ... Астана, 6 ақпан
2008 ж.
3. Қазақстан Республикасының 2007 – 2024 жылдарға арналған орнықты
дамуға көшу ... ... 2006 ... ... ... ... ... жылдарға арналған
бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 06 сәуір 2007
ж. №310 Жарлығы. Астана , 2007
5. Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... 2001 ... ... ... ... ... 2007 ж.
7. Статистический ежегодник 2006 года, Алматы 2007
8. Қазақстан – цифрларда 2006 жыл, Алматы ... ... Я.Ә. ... ...... ... – 1999.
10. Мамыров Н.К. «Основы предпринимательства», Алматы, Экономика, 1997
11. Закон РК “О государственной поддержке малого ... ... ... Попов В.М., Ляпунов С.И. Практика малого кәсіпкерліка. - М. ... ... А. ... ... малого кәсіпкерліка. ... 1996. ... Курс ... ... В.Я. ... – М.,1997.
15. Малое предпринимательство: Теория, мировой опыт и Казахстан. /Под.
ред. Е.Б. Жатканбаева. А., 2001.
16. ... ... ред. М.Г. ... – М.: ... С.Н. ... Ж.Т. ... ... кәсіпкерлік
негіздері: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2004.
18. Экономическая теория. Под.ред В.Д.Камаева – М., 2002.
19. Н.К.Мамыров, ... ... ... ... ... 1-том., Алматы, 2002.
20. Хоскинг А. Курс предпринимательства. – М., 1993.
21. Гайнутдинов Э.М. ... ... ... «Высшая
школа», 2000
22. Сборник «Предприниматель и право», Издательский дом ... ... ... А.Г. ... ... курс», Москва, «Маркетинг», 2000
24. Баликоев В. «Общая экономическая теория», Лада, 2000
25. Горфинкель В.Я. «Предпринимательство», Москва, ... и ... ... А. И. ... проблемы собственности и
культуры. - М, ... ... А. ... : ... ... -М.,1997
28. Грачев И. Развитие малого предпринимательства // Деньги и кредит .
1997 . -№1.
29. Грузинов В., ... В. ... ... и ... предпринимательской деятельности // ... - М., ... ... Ф. Основы маркетинга. - М, 1990
31. Курс экономики: Учебник. Основы предпринимательства. - М.,1997
32. Прохоров В. Развитие малого ... ... и ... №34.
33. Хизрич Р., Питере М. ... или как ... дело и ... ... Хоскинг А. Среда предпринимательства. Курс предпринимательства.
М., 1993.
35. Иванова М. Малый ... ... в ... с ... ... // Российский экономический журнал.1995, №12.
36. Малый бизнес: методика и результаты ... ... А., ... Т., ... В. ... и малый бизнес:
финансирование, кредитование и налогообложение // ... - ... ... и средний бизнес: законодательства Республики Казахстан .
Алматы, Ғалым 1999.
39. Что ... ... ... и ... ... в ... А.Н, Сейтмагамбетова М.С, Есенжигитова Р.Г. Сборник кейсов
по курсу “Государственное ... ... ... ... ... ... как фактор успешного развития региона //Десять лет
реформ на постсоветском пространстве: ... ... ... международ.науч.конф.18-19 мая 2001г. В5-ти
ч. Алматы, 2001 Ч.1-С.273-277.
-----------------------
16%
Қонақ үй,
Мейрамхана-267
4%
байланыс - 404
Транспорт және
13%
1364
Өнеркәсіп-
47%
Сауда - 4821
11%
1084
Құрлыс -
Қызмет – 1659
3%
іскерлік байланыстар ұйымдастыру
шет ел ... ... ... ... ... ... технологияны
меңгеру, ноу-хау, лицензия, патент) ықпал ету
Бюрократияға, көлеңкелі айналымға және жемқорлыққа қарсы реттеу
механизмдерін құру
Шағын және орта ... ... ... ... ... олардың тиісті мемлекеттік саясат әзірлеуіне қатысу
Жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметті қолдау механизмін құру
Инвестициялық жобалар конкурсы арқылы шет ел несиелерін алуға тиімді жолдар
ашу
-кәсіпкерлік құрылымдарға жеңілдікті несиелер беру
Мемлекеттік ... ... ... ... шараларды сақтандыру
- мамандар дайындау
-материалдық-техникалық қамтамасыз ету
Қаржылық қолдау механизмін құру
Нарықтық экономиканың тиімді институттарын дамыту
ақпараттық қамтамасыз ету
құқықтық ... ... ... ... бизнесті дамытуды мемлекеттік қолдаудың жүйесі
Ауыл
шаруашылығы - 600
6%
42776
37987
27050
21750
16709
15160
0
10000
20000
30000
40000
50000
2001 ж.
2002жг.
2003 ж.
2004 ж.
2005 ж.
2006 ж.
14352
19250
25289
18975
23750
25366
18470
15072
19333
24098
25996
14918
0
10000
20000
30000
Ауыл шаруашылығы
Балық аулау,балық өсіру
Кен өндіру кәсіпорны
Өңдеу өнеркәсібі
Электр энергиясын ... және ... үй және ... ... ... операциялар, қызметтер
5,8
12,2
16,9
28
30,4
42,5
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
млрд. теңге
2000 ж.
2001 ж.
2002 ж.
2003 ж.
2005 ... ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 119 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктер нарықтық қатынастар жағдайындағы өзіндік ерекшелігі бар кәсіпкерліктің дербес түрі31 бет
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік саласы14 бет
Нарықтық жағдайда инновацияның экономикалық рөлі31 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь