Қадағалау сатысындағы іс жүргізу мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА СОТТЫҚ ҚАДАҒАЛАУ САТЫСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.1 Қазақстан Республикасында соттық қадағалау сатысының қалыптасуы, соттық қадағалаудың міндеттері мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.2 Қадағалау тәртібімен сот үкімдері мен қаулыларына шағымдану және наразылық білдіру. Қосымша материалдарды пайдалану мәселелері ... ... ... ... .27

2 ЗАҢДЫ КҮШІНЕ ЕНГЕН СОТ ШЕШІМДЕРІН ҚАЙТА ҚАРАУ БОЙЫНША ІС ЖҮРГІЗУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
2.1 Қадағалау өндірісін қозғаудың процессуалдық және істі тексерудің ревизиялық тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
2.2 Қадағалау сатысындағы соттың өкілеттігі. Сотта дәлелдемелерді бағалау ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55

3. ҚАДАҒАЛАУ ТәРТІБІМЕН ҮКІМНІҢ КҮШІН ЖОЮДЫҢ НЕМЕСЕ ӨЗГЕРТУДІҢ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
3.1 Сот тергеуінің біржақтылығы немесе толық еместігі. Сот тұжырымдарының істің нақты мән.жайларына сәйкессіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
3.2 Қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі түрде бұзылуы. Қылмыстық заңды дұрыс қолданбау. Тағайындалған жазаның қылмыстың ауырлығына және сотталушының ерекшеліктеріне сәйкессіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...86

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..106

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..110
Диссертациялық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің маңызды саласы – қадағалау сатысының қалыптасуынын, пәні мен міндеттерін, субъектілердің шағымдану және наразылық білдіру құқықтарын, өндіріс қозғаудың процессуалдық және іс тергеуінің ревизиялық тәртібін, қосымша материалдарды пайдалануымен байланысты дәледемелерді бағалау ерекшеліктерін және қадағалау тәртібімен үкімнің күшін жоюдың не өзгертудің негіздерін зерттеп, қадағалау сапасының заңнамасын жетілдіруге, сот тәжірибесінің қажетті деңгейде қалыптасуына арналған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қылмыстық процестің міндеттері адамды және азаматты негізсіз айыптау мен соттаудан, олардың құқықтары мен бостандықтарын заңсыз шектеуден қорғауды, кінәсіз адам заңсыз айыпталған немесе сотталған жағдайда оны дереу және толық ақтауды қамтамасыз ету, сондай-ақ заңдылық пен құқық тәртібін нығайтуға, қылмыстың алдын алуға, құқықты құрметтеу көзқарасын қалыптастыруға жәрдемдесу болып табылады. Қылмыстық процестің барлық институттары осынау мақсаттарға қол жеткізуге ықпал ететіндей етіп құрылған. Еліміздің заңнамасы осыларды жүзеге асырудың кепілдігі ретінде процеске қатысушының оның ойынша заңсыз, негізсіз деп табылған үкімдерді, содан кейін қабылданған сот қаулыларын қайта қарату құқын, сонымен қатар, процеске қатысушы басқа адамның әлгі сот шешімдерін қорғап шығу құқын белгілейді.
Профессор Қ.Ә. Мәми атап өткендей, әлемнің барлық өркениетті елдерінде азаматтардың, мемлекеттік құрылыс пен тәртіптің құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың кепілдігі сот, сондай-ақ тәуелсіз, қуатты материалдық-техникалық базамен қамтамасыз етілген сот жүйесі болып табылады [1, 152 б.]. Сот жүйесінің рөлі жөнінде анықтама берген профессор Қ.Х. Халиков, сот құлықтылыққа, әділеттілікке негізделген заңды тәртіпті қоғамда және мемлекетте орнықтыруы тиіс деп көрсетеді [2, 72 б.].
Бірін-бірі кезек алмастырып отыратын қылмыстық процесс сатылары жүйесінде қадағалау өндірісі ерекше орын алады. Сот жүйесінің ең жоғары сатыларында орналасқан оған сот қаулыларының заңдылығы (заңсыздығы) мен негізділігі (негізсіздігі) туралы процеске қатысушыға жауап беру әрі сол арқылы іс бойынша түпкілікті шешім қабылдау сияқты өте жоғары жауапкершілік жүктелген.
Облыстық және соларға теңестірілген соттардың, Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының қадағалау алқалары, Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты Қадағалау алқасының қаулыларына жасалған Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты төрағасының ұсынысын, Қазақстан Республикасы бас прокурорының наразылығын қарау жүктелген Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының Жалпы отырысы тізбесі мен мазмұны ҚР ҚІЖК-нің 10-31-баптарында көрсетілген, азаматтардың алдыңғы сот сатыларында бұзылған конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қорғауды мұрат тұтады.
1 Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в Республике Казахстан. – Астана: Елорда, 2001. – 352 с.
2 Халиков К.Х. Судебная власть на переходном этапе развития государства // Тураби. – 2001. – №3. – С.71-78.
3 Қазақстан Республикасы. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу және Азматтық іс жүргізу кодекстеріне соттылықтың аражігін ажырату мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы: Заң. №111-III, 2005 жылдың 30 желтоқсаны // Егемен Қазақстан. – 2006. – 7 қаңтар.
4 Общая характеристика Уголовно-процессуального кодекса Республики Казахстан в сравнении с Уголовно-процессуальным кодексом Казахской ССР. – Алматы: Жеті жарғы, 1998. – 352 с.
5 Альшевский Т. В. Пределы прав суда при рассмотрении уголовных дел в кассационном порядке и в порядке надзора // Советское государство и право. – 1956. – № 6. – С.27-29.
6 Мотовиловкер Я. О. О некоторых вопросах уголовно-процессуального законодательства // Советское государство и право. – 1964. – № 5. – С.113-115.
7 Раудсалу В. Ю. Доказательственная сила дополнительных материалов, представленных в суд второй инстанции // Советское государство и право. – 1965. – №12. – С.104-106.
8 Арсеньев В.Д. Специфика и пределы оценки доказательств вышестоящим судом // Советское государство и право. – 1966. – №8. – С.68-74.
9 Трубников П.Я. Значение дополнительных материалов, представляемых суду надзорной инстанции // Советское государство и право. – 1969. – №2. – С.29-33.
10 Посник В. С. Основания возобновления уголовного дела по вновь открывшимся обстоятельствам (п. 4 ст. 384 УПК РСФСР) // Социалистическая законность. – 1969. – №12. – С.31-33.
11 Безуглов А. Возобновление дел по вновь открывшимся обстоятельствам // Социалистическая законность. – 1952. – №6. – С.19-21.
12 Арсеньев В.Д. Новые материалы и новые обстоятельства по уголовному делу в вышестоящем суде // Советская юстиция. – 1973. – №5. – С.12-14.
13 Фляте Н. Расширить право на защиту в надзорных инстанциях // Советская юстиция. – 1970. – №1. – С.12-13.
14 Сапаргалиев М.С. История народных судов Казахстана (1917-1965). – Алма-Ата: Казахстан, 1966. – 448 с.
15 Айтмухамбетов Т.К. Дополнительные материалы в кассационной инстанции // Советская юстиция. – 1973. – №8. – С.32-36.
16 Айтмухамбетов Т.К. Отграничение дополнительных материалов от вновь открывшихся обстоятельств // Социалистическая законность. – 1974. – №11. – С.27-32.
17 Толеубекова Б.Х. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. – Алматы: Құқықтық бастама – Правовая инициатива, 1998. – 432 с.
18 Макулбеков Б. Необходимо дальнейшее углубление судебной реформы // Тураби, 2003. – №5. – С.40-43.
19 Когамов М.Ч. Актуальные вопросы уголовного судопроизводства Республики Казахстан // Заң және заман, 2003. – №5. – С.124-126.
20 Берсугурова Л. Судебная реформа с точки зрения специалиста // Континент, 2000. – № 9. – С. 71.
21 Ахпанов А.Н., Юрченко Р.Н. Производство по уголовным делам в надзорной инстанции // Тураби. – 2000. – № 2. – С.2-18.
22 Алибеков Б.С. Производство в судах кассационной и надзорной инстанций по новому уголовно-процессульному кодексу РК // Заң және заман, 1998. – №2(12). – С.35-40.
23 Бондаренко Г. Положения закона о рассмотрении уголовных дел в порядке надзора // Заңгер. – 2003. – №6. – С.40-41.
24 Қазақстан Республикасы. Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне сот ісін жүргізу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы: Заң. №238-ІІ, 2001, 11 шілде // Қазақстан Республикасы Парламентінің ведомостары. – 2001. – №15. – С.239-251.
25 Қазақстан Республикасы. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексін қолданысқа енгізу туралы: Заң. №207-І, 1997, 13 желтоқсан // Қазақстан Республикасы Парламентінің ведомостары. – 1997. – №23. – С. 335.
26 Ривлин А.Л. Организация суда и прокуратуры в СССР. – Харьков: Издательство Харьковского университета, 1968. – 256 с.
27 Ривлин А.Л. Пересмотр приговоров в СССР. – М.: Госюриздат, 1958. – 312 с.
28 Суд и правосудие в СССР / Под общей ред. проф. А.Т. Бажанова. – Казань: Издательство Казанского университета, 1980. – 490 с.
29 Образование Казахской АССР. – Алма – Ата: Казгосиздат, 1957. – 367 с.
30 Уголовно-процессуальный кодекс РСФСР. – М.: Госюриздат, 1956. – 255 с.
31 Президиум Верховного Совета СССР. О судоустройстве СССР, союзных и автономных республик: Закон // Сборник законов СССР и указов Президиума Верховного Совета СССР 1938-1956 гг. – М.: Государственное издательство юридической литературы, 1956. – С.98-107.
32 Президиум Верховного Совета СССР. О порядке рассмотрения дел президиумами судов: Указ. 1955 год, 25 апреля // Сборник законов СССР и указов Президиума Верховного Совета СССР 1938-1956гг. 25 апреля 1955 г. – М.: Государственное издательство юридической литературы, 1956. – С.109-111.
33 Основы уголовного законодательства Союза ССР и союзных республик: Основы законодательства Союза ССР и союзных республик. – М.: Юридическая литература, 1982. – 298 с.
34 Основы уголовного судопроизводства Союза ССР и союзных республик: Основы законодательства Союза ССР и союзных республик. – М.: Юридическая литература, 1982. – 124 с.
35 Сборник Законов Казахской ССР и Указов Президиума Верховного Совета Казахской ССР 1938-1964 гг. – Алма-Ата, 1965. – 310 с.
36 Верховный Суд СССР. О практике пересмотра в порядке судебного надзора приговоров, определений и постановлений судов по уголовным делам: Постановление. 1974 год, 21 января // Бюллетень Верховного Суда СССР. – 1974. – №2. – С.44-45.
37 Верховный Суд СССР. О применения судами законодательства, регламентирующего пересмотр в порядке надзора приговоров, определений, постановлений по уголовным делам: Постановление. 1985 год, 5 апреля // Бюллетень Верховного Суда СССР, 1985. – №2. – С.40-42.
38 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумы. Қадағалау сатысында қылмыстық істер бойынша іс жүргізу тәртібі туралы: Қаулы. №2, 2000 жыл, 28 сәуір / Қазақ ССР Жоғарғы Соты Пленумының, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулылар, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылар жинағы – 1961-2003 жылдар. – Алматы: Норма-К, 2004. – 238 б.
39 Қазақстан Республикасының Конституциясы (ресми мәтіні). – Алматы: Жеті жарғы, 2002. – 52 б.
40 Қазақстан Республикасы. Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы: Конституциялық заңы. – Алматы: Юрист, 2001. – 22 б.
41 Познанский В. А. Вопросы теории и практики кассационного производства в советском уголовном процессе. – Саратов: Изд-во Саратовского университета, 1978. – 136 с.
42 Гродзинский М.М. Кассационное и надзорное производство в советском уголовном процессе. – М.: Госюриздат, 1953. – 231с.
43 Строгович М.С. Проверка законности и обоснованности судебных приговоров. – М.: Изд-во Акад. наук СССР, 1956. – 319 с.
44 Рыжаков А.П. Надзорное производство. – М., 1997. – 232 с.
45 Уголовно-процессуальное право Российской Федерации / Отв. ред. П.А. Лупинская. – М.: Юрист, 2001. – 591 с.
46 Комментарий к Уголовно-процессуальному кодексу Республики Казахстан. Особенная часть / Под ред. д.ю.н., проф. И.И. Рогова, д.ю.н. К.А. Мами, С.Ф. Бычковой. – Алматы: Жетi жарғы, 2003. – 686 с.
47 Кореневский Ю.В. Рецензия на книгу В.Б.Алексеева: Оценка доказательств в стадии надзорного производства // Советская юстиция. – 1972. – №6. – С.31-33.
48 Демидов В.В. Производство по уголовным делам в суде надзорной инстанции // Российская юстиция. – 2003. – №3. – С.31-34.
49 Комментарий к Уголовно-процессуальному кодексу РСФСР / Под.ред. А.М. Рекункова и А.К.Орлова. – М.: Юрид.литература, 1981. – 539 с.
50 Мотовиловкер Я.О. Проверка законности и обоснованности приговора. – Ярославль: Ярославский университет, 1975. – 38 с.
51 Кореневский Ю., Темушкин О. Прокурорский надзор за законностью приговоров и постановлений судов // Социалистическая законность. – 1967. – №5. – С.41-45.
52 Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан: Общая характеристика (в сравнении с УПК Казахской ССР). – Алматы: Норма-К, 2002. – 351 с.
53 Қазақстан Республикасы. Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне қылмыстықпен күрес мәселері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы: Заң. №47-ІІ, 2000 жыл, 5 мамыр // Қазақстан Ресаубликасы Парламентінің ведомостары. – 2000. – №6. – С. 141-148.
54 Комментарий к Уголовно-процессуальному кодексу Республики Казахстан: Особенная часть. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 342 с.
55 Толеубекова Б.Х. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. – Алматы, 2004. – 412 с.
56 Андреева М.А. Новые доказательства в кассационной инстанции // Рабочий суд, 1928. – №14. – С.1048-1052.
57 Тагер А.С. О новых доказательствах в кассационном процессе // Социалистическая законность, 1936. – №1. – С.10-18.
58 Либерман А.Л. О новых доказательствах в кассационном процессе // Социалистическая законность. – 1939. – №3. – С.27-30.
59 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. – М.: Изд-во АН СССР, 1958. – 703 с.
60 Перлов И.Д. Кассационное производство в советском уголовном процессе. – М.: Юрид. литература, 1968. – 395 с.
61 Перлов И.Д. Надзорное производство в уголовном процессе. – М.: Юрид. литература, 1974. – 256 с.
62 Рахунов Р.Д. Пересмотр приговоров и определений в президиумах судов. М.: Госюриздат, 1956. – 131 с.
63 Рахунов Р. Д. Теория и практика экспертизы в советском уголовном процессе. – М.: Госюриздат, 1953. – 213 с.
64 Цыпкин А.Л. Право на защиту в кассационном и надзорном производстве и при исполнении приговора. – Саратов.: Приволж. кн. издательство, 1965. – 152 с.
65 Алексеев В. А. Оценка доказательств в стадии надзорного производства. – М., 1971. – 126 с.
66 Грун А.Я. Пересмотр приговоров в порядке судебного надзора. – М.: Юрид. литература, 1969. – 159 с.
67 Куцова Э.Ф. Советская кассация как гарантия законности в правосудии. М.: Госюриздат, 1957. – 227 с.
68 Кондрашов П.Е. Право обжалования в уголовном судопроизводстве: к обсуждению проекта Уголовно-процессуального кодекса. – file: // A: / 16. /HTM, 08.01.2002.
69 Вандышев В.В. Уголовный процесс: Конспект лекций. – Спб.: Питер, – 2002. – 304 с.
70 Рыжаков А.П. Уголовный процесс. – М.: Норма, 2003. – 633 с.
71 Уголовно-процессуальное право Российской Федерации / Отв. ред. П.А. Лупинская. – М.: Юрист, 1997. – 591 с.
72 Уголовный процесс / Под ред. проф. В.П. Божьева. – М.: Спарк, 2003. – 574 с.
73 Айтмухамбетов Т.К. Оценка дополнительных материалов в кассационной и надзорной инстанциях / Тезисы докладов и сообщений пятой научной конференции аспирантов и соискателей. – М., 1974. – С.147-151.
74 Ахпанов А.Н., Юрченко Р.Н. Апелляция в уголовном судопроизводстве // Тураби. – 1998. – №4. – С.45-48.
75 Пленум Верховного Суда СССР. О применении судами законодательства, регламентирующего пересмотр в порядке надзора приговоров, определений, постановлений по уголовным делам: Постановление. №2, 1985 год, 5 апреля // Сборник постановлений Пленумов Верховных Судов СССР и РСФСР (Российской Федерации). – Москва: Спарк, 1997. – 242 с.
76 Атырау облыстық соты қадағалау алқасы: Н-ның ісі бойынша қаулы. – Атырау. 2002. – №44у-58/02. – 17 қазан.
77 Полный сборник кодексов Российской Федерации: 21 действующий кодекс РФ с последними изменениями и дополнениями по состоянию на 1 марта 2005 года. – Новосибирск: Сибирское университетское издательство, 2005. – 920 с.
78 Комментарий к Уголовно-процессуальному кодексу Российской Федерации / Под ред. Д. Н. Козак и проф. Е. Б. Мизулиной. – М.: ЮРИСТЬ, 2002. – 1040 с.
79 Арсеньев В. Новые материалы и новые обстоятельства по уголовному делу в вышестоящем суде // Советская юстиция, – 1973. – №5. – С.10-12.
80 Потеружа И.И. Значение надзорного производства уголовных дел в укреплении законности. – Минск.: Наука и техника, 1985. – С.140.
81 Блинов В.В. Возобновление дел по вновь открывшимся обстоятельствам. – М., 1968. – 119 с.
82 Мотовиловкер Я.О. Некоторые вопросы теории советского уголовного процесса в свете нового уголовно-процессуального законодательства. – Кемеров, 1962. – 325 с.
83 Саркисянц, Г.П. Участие защитника в кассационной, надзорной инстанциях и при исполнении приговоров. – Ташкент, 1965. – 135 с.
84 Тетерин В.С. Возобновление дел по вновь открывшимся обстоятельствам. – М., 1969. – 115 с.
85 Шинд В.И. Рассмотрение уголовных дел в президиумах судов. – М., 1960. – 189 с.
86 Гродзинский М.М. Аналогия в советском уголовно-процессуальном праве // Ученые записки Харьковского юридического института. – Харьков: Изд-во Харьковского юр.института, 1948. – 124 с.
87 Полянский Н. Н. Вопросы норм советского уголовного процесса. – Ленинград: Изд-во ЛГУ, 1956. – 189 с.
88 Рахунов Р.Д. Аналогия в советском уголовном процессе // Правоведение. – 1972. – №2. – С.68-73.
89 Добровольская Т. Н., Каминская В.Н. Толкование и применение норм уголовно-процессуального права. – М.: Советское государство и право, 1960. – №1. – С. 158-163.
90 Лазарев В.В. О видах пробелов в праве // Правоведение. – 1969. – №6. – С.31-35.
91 Айтмухамбетов Т.К. К вопросу о применении аналогии закона в уголовном судопроизводстве // Экономика и право Казахстана. – 2004. – С.33-36.
92 Каминская В.Н. Демократические основы советского социалистического правосудия. – М.: Наука, 1965. – 215 с.
93 А-ның ісі бойынша Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (2003 жылдың 13 қаңтары).
94 Сборник законов СССР и указов Президиума Верховного Совета СССР 1938-1967 г. –М.: Изд-во Известия советов депутатов трудящихся СССР, 1968. – Т. 2. – 513 с.
95 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. – Алматы: Норма-К, 2005. – 158 б.
96 М-ның ісі бойынша Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (2006 жылдың 19 сәуірі).
97 Оңтүстік Қазақстан облыстық соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының қаулысы (№22-1242/02, 2002 жылдың 31 шілдесі).
98 Николаев В.С. Задачи кассационного проиводства и ревизионный порядок пересмотра дел в советском уголовном процессе. – М.: МГУ, 1961. – 51 с.
99 Кобликов А.С. Существенные вопросы судебного надзора по уголовным делам // Советское государство и право. – 1975. – №3. – С.133-138.
100 В судебной коллегии по уголовным делам (извлечение) // Бюллетень Верховного Суда Республики Казахстан». – 2004. – №2. – 34 с.
101 Мотовиловкер Я.О. Вопросы теории советского уголовного процесса. – Томск: Изд-во Томского ун-та, 1971. – 252 с.
102 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының нормативтік қаулысы. Сот үкімі туралы. №19, 2002 жыл, 15 тамыз // Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының бюллетені, 2006. - №3. – С.7-8.
103 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№44 у - 75, 2001 жылдың 5 қарашасы).
104 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№44 у – 66/03, 2003 жылдың 28 наурызы).
105 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№11 н -16/06, 2006 жылдың 15 мамыры).
106 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№11 н – 26/06, 2006 жылдың 6 маусымы).
107 Уголовно–процессуальный кодекс Республики Казахстан / Учебно– практическое пособие. – Алматы: Норма-К, 2002. – 288 с.
108 Постановление Коллегии по уголовным делам Верховного Суда Республики Казахстан. №2н-82-01, 7 февраль 2001 г. – http://www.sup court.kz/site/Judgements.NSF/Document/5E2B71054368B07BC6256DA1004847CE?OpenDocument.
109 Постановление Коллегии по уголовным делам Верховного Суда Республики Казахстан. №2н-353-0, 5 июня 2001 г. – http://www.supcourt. kz/site/Judgements.NSF/Document/218A8CBE8573CDD7C6256DA100484C88?OpenDocument.
110 Жалыбин С. Состязательность как принцип уголовного процесса // Право и государство, 1977. – №5. – С.10-14.
111 Чельцов М.А. Советский уголовный процесс. – М.: Госюриздат, 1962. – 346 с.
112 Теория доказательств в советском уголовном процессе: Часть общая / Отв. ред. Н.В. Жогин. – М.: Юридическая литература, 1966. – 358 с.
113 Полянский Н.Н. Вопросы теории советского уголовного процесса. – М.: Госюриздат, 1956. – 271 с.
114 Трусов А.И. Основы теории судебных доказательств. – М.: Юридическая литература, 1960. – 204 с.
115 Пашкевич П.Ф. Объективная истина в уголовном судопроизводстве. – М.: Издательство юридической литературы, 1961. – 171 с.
116 Фойницкий И.Я. Курс уголовного судопроизводства. – СПб.: Альфа, 1996. – 608 с.
117 Уголовный процесс России / Под ред. проф. В.Т. Томина. – М.: Юрайт, 2003. – 821 с.
118 Башкатов Л.Н., Ветрова Г.Н., Доценко А.Д., Зажицкий В.И., Шестаков В.И. – Уголовный процесс: Учебник для вузов. – М.: НОРМА-ИНФРА-М, 2000. – 341 с.
119 Пашин С.А. Проблемы доказательственного права // В кн.: Судебная реформа: профессионализм и проблемы юридического образования. Дискуссии. – Москва, 1995. – С.198-203.
120 Розин В.М. Новая ситуация в юриспруденции: формы осознания // Состязательное правосудие научно-практических лабораторий. – Москва, 1966. – С.89-93.
121 Баранов А.М. Состязательность как принципы и формы Уголовного процесса. – Омск: ОмЮИ МВД России, 1997. – 43 с.
122 Теория доказательств в советском уголовном процессе: Часть особенная. – М.: Юридическая литература, 1967. – 414 б.
123 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№11 н – 12/06, 2006 жылдың 24 сәуірі).
124 Потеружа И.И. Роль суда второй инстанции в укреплении законности. – Минск: Наука и техника, 1980. – 192 с.
125 Кони А. Ф. Нравственные начала в уголовном процессе: Избранные произведение. – М.: Госюриздат, 1967. – Т.4. – 542 с.
126 Теория доказательств в советском уголовном процессе / Отв. ред. Н.В. Жогин. – М.: Юридическая литература, 1966. – 584 с.
127 Строгович М.С. Материальная истина и судебные доказательства в советском уголовном процессе. – М.: Изд-во Академии наук СССР, 1955. – 384 с.
128 Выдря М.М. Вещественные доказательства в советском уголовном процессе. – М.: Госюриздат, 1955. – 116 с.
129 Перлов И. Д. Приговор в советском уголовном процессе. – М.: Госюриздат, 1960. – 264 с.
130 Зеликсон Э. С. Доказывание как деятельность субъектов уголовного судопроизводства. – Автореф... докт. юрид. наук. – Алма-Ата, 1973. – 163 с.
131 Фаткуллин Ф. Н. Общие проблемы процессуального доказывания. – Казань, 1973. – 263 с.
132 Белкин А.Р. Теория доказывания. – М.: Норма, 2000. – 120 с.
133 Арсеньев В. Д. Вопросы общей теории судебных доказательств. – М.: Госюриздат, 1964. – 321 с.
134 Резник Г. М. Внутреннее убеждение при оценке доказательств. – М.: Юридическая литература, 1977. – 120 с.
135 Бохан В. П. Формирование убеждений суда. – Минск: Издательство БГУ, 1973. – 160 с.
136 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтік қаулысы. №13, 2003 жыл, 19 желтоқсан // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. – 2004. – №1. – 54 бб.
137 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты сот алқасының қаулысы // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. – 2002. – №1. – 8 бб.
138 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. – 2004. – №2. – 14-15 бб.
139 Дорохов В. Я., Николаев В. С. Обоснованность приговора в советском уголовном процессе. – М.: Госюриздат, 1959. – 234 с.
140 Постановление Пленумов Верховного суда Республики Казахстан 1992-2002 гг. / Справочное пособие. – Алматы: НОРМА-К, 2003. – 367 с.
141 Уголовно-процессуальный кодекс Казахской Советской Социалистической Республики. – Алма-Ата: Казгосиздательство, 1960. – 148 с.
142 Постановление Пленума Верховного Суда СССР. О практике применения судами законодательства при предании обвиняемого суду. 28 ноября 1980 г // Бюллетень Верховного Суда СССР. – 1981. – №1. – С. 9.
143 // Бюллетень Верховного Суда СССР». – 1981. – №6. – С.14.
144 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулысы. Қылмыстардан жапа шеккен адамдардың құқықтары мен міндеттерін регламенттейтін заңнамаларды қолдану тәжірибесі туралы. №2, 1992 жыл, 24 сәуір. – Алматы: Норма-К, 2003. – 308 с.
145 Шпилев В. Н. Содержание и формы уголовного судопроизводства. – Минск, 1974. – 326 с.
146 Морщакова Т. Г., Петрухин И. Л. Оценка качества судебного разбирательства (по уголовным делам). – Москва: Наука, 1987. – 238 с.
147 Богословская Л. А. Основания к отмене или изменению приговоров. –Харьков, 1981. – 215 с.
148 Нормативное постановление Верховного Суда Казахской ССР. О практике применения уголовно-процессуального законодательства, регулирующего право на защиту. 6 декабря 2002 года, № 26 // Сборник постановлений Пленума Верховного Суда Казахской ССР, Пленума Верховного Суда Республики Казахстан, нормативных постановлений Верховного Суда Республики Казахстан (1961 – 2003). – Алматы: Норма–К, 2004. – С.370-376.
149 Мами К.А. Становление судебной власти - объективное требование времени // Заңгер, 2001. – №3. – С.7-11.
150 Ляхов Ю. Новые изменения в УПК РФ - отражают потребности практики // Российская юстиция, 2004. – №1. – С.43-45.
151 Бозров В. Тактика судьи» в прошлом и настоящем уголовном процессе // Российская юстиция. – 2003. – №10. – С.31-32.
152 Абдиканов Н. Проблемы назначения главного судебного разбирательства по уголовному делу и пути ее решения // Тураби. – 2000. – № 3. – С.22-31.
153 Фомин М. Протокол судебного заседания: «прошу данный вопрос и ответ на него отразить дословно» // Российская юстиция. – 2003. – №11. – С.22-24.
154 Львова Е., Паршуткин В. Недостоверный протокол судебного заседания – не доказательство // Российская юстиция. – 2003. – №9. – С.52-53.
155 Мами К. Духовность и нравственность как качественные категории, обеспечивающие конституционную законность правосудия // Фемида. – 2003. – №2. – С.4-8.
156 Жусупов Н. Судья, процессуально не защищенное лицо // Тураби». – 2000. – №6. – С.29-34.
157 Темирова Е.А. Формирование внутреннего убеждения судей // Заңгер. – 2003. – №9. – С.27-30.
158 Орлова Н. Судейская этика при отправлении правосудия // Заңгер. – 2003. – №8. – С.42-44.
159 Шайкенова С. Независимость судей – фундаментальная основа правосудия // Фемида. – 2002. – №3. – С.37-45.
160 Смолин А. Правовая культура судебного процесса // Заңгер. – 2003. – №3. – С.8-12.
161 Жалмуханбетов К. Об укреплении независимости судебной власти // Тураби. – 1999. – №3. – С.2-16.
162 Гусева С.А. Профессионализм судьи и престиж суда // Современные проблемы взаимодействия материального и процессуального права России: теория и практика. Материалы Всероссийской научно–практической конференции. – Екатеринбург: УрГЮА, 2004. – С.163-166.
163 Аверин А.В. Правоприменительная деятельность суда и формирование научно–правового сознания судей: проблемы теории и практики. – Саратов: Саратовская государственная академия права, 2003. – 414 с.
164 Юридический словарь. – М.: Государственное издательство юридической литературы, 1956. – 660 с.
165 Нерсесянц В. С. Общая теория права и государства. – М.: НОРМА, 2000. – 539 с.
166 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасы. Қаулы. – 2006. –26 қыркүйек. – №1 н - 313,
167 Қазақстан Республикасының заңы. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы декларацияның қабылдануына он жыл толуына орай рақымшылық жасау туралы. №134-ІІ, 2000 жыл, 29 желтоқсан // Қазақстан Республикасы Парламентінің ведомостары. – 2000. – №24. – С.414.
168 Верховный Суд Республики Казахстан. Надзорная коллегия. Постановление № 2н-312, 24 апреля, 2003 год // http://www.supcourt.kz/site /Judgements.NSF/Document/0C4C708D401B6E3BC6256DA100484E1B?OpenDocument.
169 Алматы қалалық соты Қадағалау алқасы. Қаулы. – 2006. – 1 тамыз. – №11 н – 25.
170 Алматы қалалық соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасы. Қаулы. – 2002 жыл. – 9 шілде. – №22-1133-02.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
ӘОЖ 343. 13(574)
Қолжазба құқығында
ХАЙРУЛЛИНА ҚАНИЯ
Қадағалау сатысындағы іс жүргізу ...... іс ... ... және сот ... ... қызметі
Заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған диссертация
Ғылыми жетекшісі
заң ғылымдарының
докторы Айтмұхамбетов Т.Қ.
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2006
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
....................................…........3
1 ... ... ... ... САТЫСЫНЫҢ
ҚАЛЫПТАСУЫ..................................................................
......12
1.1 Қазақстан Республикасында соттық қадағалау сатысының қалыптасуы, соттық
қадағалаудың ... ... ... тәртібімен сот үкімдері мен қаулыларына шағымдану және
наразылық ... ... ... ... ... ... ... СОТ ШЕШІМДЕРІН ҚАЙТА ... ... ... ... ... ... процессуалдық және істі тексерудің
ревизиялық
тәртібі…....................................................................
.......….................39
2.2 Қадағалау сатысындағы соттың өкілеттігі. Сотта дәлелдемелерді бағалау
ерекшеліктері...............................................................
..............................................55
3. ... ... ... ... ... НЕМЕСЕ ӨЗГЕРТУДІҢ
НЕГІЗДЕРІ...................................................................
..................64
3.1 Сот тергеуінің біржақтылығы немесе толық еместігі. Сот ... ... ... ... іс ... заңының елеулі түрде бұзылуы. Қылмыстық заңды
дұрыс ... ... ... ... ауырлығына және
сотталушының ... ... ... ... сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс
Қазақстан ... ... іс ... кодексінің маңызды саласы –
қадағалау сатысының қалыптасуынын, пәні мен міндеттерін, субъектілердің
шағымдану және ... ... ... ... ... және іс тергеуінің ревизиялық тәртібін, қосымша материалдарды
пайдалануымен байланысты дәледемелерді ... ... ... ... ... күшін жоюдың не өзгертудің негіздерін зерттеп,
қадағалау сапасының заңнамасын жетілдіруге, сот тәжірибесінің ... ... ... ... ... ... ... міндеттері адамды
және азаматты негізсіз айыптау мен соттаудан, олардың құқықтары ... ... ... қорғауды, кінәсіз адам заңсыз айыпталған
немесе сотталған жағдайда оны ... және ... ... ... ... заңдылық пен құқық тәртібін нығайтуға, қылмыстың алдын алуға,
құқықты ... ... ... ... ... ... ... барлық институттары осынау мақсаттарға қол жеткізуге
ықпал ететіндей етіп құрылған. Еліміздің заңнамасы осыларды жүзеге ... ... ... қатысушының оның ойынша заңсыз, негізсіз деп
табылған үкімдерді, содан кейін қабылданған сот қаулыларын ... ... ... қатар, процеске қатысушы басқа адамның әлгі сот шешімдерін
қорғап шығу құқын белгілейді.
Профессор Қ.Ә. Мәми атап өткендей, ... ... ... ... ... ... пен ... құқықтары мен
бостандықтарын қорғаудың кепілдігі сот, ... ... ... ... ... етілген сот жүйесі болып табылады
[1, 152 б.]. Сот жүйесінің рөлі ... ... ... ... ... сот ... әділеттілікке негізделген заңды тәртіпті қоғамда
және мемлекетте орнықтыруы тиіс деп көрсетеді [2, 72 б.].
Бірін-бірі кезек алмастырып отыратын ... ... ... қадағалау өндірісі ерекше орын алады. Сот жүйесінің ең жоғары
сатыларында орналасқан оған сот ... ... ... ... ... ... процеске қатысушыға жауап беру әрі сол
арқылы іс бойынша түпкілікті шешім қабылдау сияқты өте жоғары ... және ... ... ... ... ... сотының қадағалау алқалары, Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты
Қадағалау алқасының қаулыларына ... ... ... ... ... ұсынысын, Қазақстан Республикасы бас прокурорының
наразылығын қарау жүктелген Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... ҚР ... ... көрсетілген,
азаматтардың алдыңғы сот сатыларында бұзылған конституциялық құқықтары мен
бостандықтарын қорғауды мұрат тұтады. Қадағалау сатыларындағы ... ... ... ... ... тәртібін (сот қаулыларының күшін
жою, өзгерту немесе оларды өзгеріссіз қалдыру құқы) қолдана отырып, төменгі
сатылардағы соттарды қолданыстағы ... мәні мен ... ... бағыттайды және олардың дұрыс қолданылуын қамтамасыз етеді.
Қадағалау өндірісін реттейтін заңнама республикамыздың ... ... ... басқа да заңнамалары сияқты даму және жетілдірілу үстінде.
Ұлттық заңнамаларымыздың дамуы адам ... ... ... ... сай олардың кепілдіктеріне деген ... ... ... Осы ... қол ... табыс ретінде
процеске қатысушылардың ... ... ... ... ... ... түсуіне мүмкіндік берген Қазақстан
Республикасының 2005 жылдың 30 ... ... ... іс ... және Азаматтық іс жүргізу кодекстеріне ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу
туралы» №111-III ... ... ... ... ... 2005 ... 30
желтоқсанындағы ҚР заңы) [3, 6 б]. ҚР ... осы ... ... ... жазылған 463-465-баптары процеске қатысушының ... ... ... ... үш судьясынан құрылған сотта алдын ала
қараудың және сол бойынша қадағалау іс жүргізуін ... ... одан ... туралы қаулы қабылдаудың тәртібін бекітті. Алдын ала қараудың тәртібі
прокурордың қадағалау наразылығы үшін де ... Жаңа Заң ... ... ... ... күшіне енген сот шешімдерін қадағалау тәртібімен
қарау сатысында кездесетін ... ... ... (прокурордың наразылығы қадағалау тіртібі бойынша, қорғау
тараптарының қадағалау шағымдарынан ... ... ... ... ... ... ... қаралуға жататын) жойды [4, 21 б].
Сот жүйесін реформалау, қадағалау өндірісін регламенттеуге ... ... ... ... ... қолданыстағы
сот жүйесінде алатын орнын, осы сатыдағы ... сот ... ... түзетудегі және осы сатының жалпы һәм оның әрбір буынының
Қазақстан Республикасының сот өндірісі жүйесінде орын ... ... ... отырып, осыған орай құқық қолдану ... ... ... ... ... ... әрмен
қарай жалғастыруға себепші болады.
Әрі осы айтылған фактілер аталмыш зерттеу ... ... ... және ... ... ... ой салған еді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қадағалау өндірісі сот ... ... сот ... ... бойынша іс жүргізу сатыларының бірі
ретінде кезінде талай әйгілі ... ... ... ... ... Кеңестік авторлардың сот ... ... ... ... қайта қарау мәселелеріне арналған ғылыми
жарияланымдары мен оқулықтары көптеп жарық көрді. Солардың ішінен мынадай
авторларды ... атап ... ... едік: М.М. Гродзинский [42], М.С.
Строгович [43], Р.Д. Рахунов [62], А.Л. Ривлин [27], А.Л. ... [64], ... [66], В.А. ... [65], И.Д. Перлов [61].
Қадағалау өндірісінің ... ... ... государство и
право» [5, 27б.; 6, 113 б.; 7, 105 б.; 8, 69 б.; 9], ... [10; 11], ... ... [12; 13] ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексі қолданыста болған 1960-1997 жылдары
қадағалау өндірісіне қатысты республиканың сот тәжірбиесі мен ... ... ... ... М.Е. Сапарғалиевтің [14, 388-389
бб.] еңбегі мен Т.К. Айтмұхамбетовтың [15; 16] ... заң ... ... ... ... тәуелсіздік алып, Қазақстан Республикасының жаңа ... ... ... ... ... ҚР ... өмірге енгізілгеннен кейін талқыланып
отырған тақырыпқа байланысты мәселелер Қ.Ә Мәмидің [1], Б.Х. Төлеубекованың
[17] еңбектерінде, ... заң ... ... ... [2, 71-78 бб.], Б. Мақұлбековтың [18], М.Ч. Қоғамовтың [19],
Л.Ш. Берсугурованың [20, 71 б.], А.Н. ... Р.Н. ... [21, ... Б.С. ... [22, 35-40 бб.], Г.Л. ... [23, 40-41 бб.]
мақалаларында тұрақты түрде талқылана бастады.
Қадағалау сатыларындағы өндіріс жайын жазған барлық ғылыми- ... ҚІЖК мен ... ... ... болған барлық уақытта
бірыңғай ортақ пікірді ұстанды: қадағалау инстанциясы қылмыстық ... ... саты ... табылады, ол өміршең және міндетті түрде
іс жүзінде қолданылуы тиіс. ... ... ... ... ғалымдардың жоғарыда аталған еңбектері аталмыш сатыны
дамытудың нысандары мен тәсілдерінің ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау барысында процеске
қатысушылардың шағымдарын қараудың процессуалдық мүмкіндіктерін кеңейтудің
жолдарын ... ... ... заң реформаларының негізіне ... ... ... де, ... өндірісіндегі барлық мәселелер теориялық
әдебиеттерде өз ... ... ... деп айту ... Ғалымдар осынау сатының
мәнін, оны қолданудың процессуалдық жағдайларын, ол қабылдайтын шешімдердің
түрлерін анықтау мәселесінде ... ... әлі ... жоқ. Мәселен, істі
тексерудің ревизиялық тәртібін қолдану, ... ... ... ... ... бар. ... арасында қадағалау
өндірісін бастау туралы, қадағалау шағымдарын қарау процедурасы және істі
сұратудан бас ... ... ... ... бас тарту жөніндегі
жауаптардың процессуалдық мәртебесі туралы әр ... ... ... ... ... ... соның ішінде Республика
Жоғарғы соты төрағасының істі қайта қарауға байланысты ... ... ... туралы да әр алуан ұстанымдарға жол берілген. Істі
қарау кезінде прокурордың орнын ... ... де ... байлам
жасалмаған.
Қадағалау сатыларындағы соттардың құқық қолдану тәжірибелерінде туындап,
бірақ теориялық әдебиеттерде өз шешімін таппаған осынау ... ... ... ... өндірісі туралы ережелеріне байланысты жаңа
проблемалар пайда болды. ... сот ... мен ... ... ... ... ойлануды және шектеу қоюды қажет етеді. Шын
мәнінде, бұлар сот ... ... және ... білдіру
мәселесінде процеске қатысушыларға үлкен кедергілер жасап отыр. Сондай-ақ
процессуалистердің кейінгі жаңа ... ... 2001 ... 11 ... ... ... кейбір заң актілеріне сот ісін
жүргізу ... ... ... мен ... ... ... ... №238-ІІ заңымен (әрмен қарай 2001 ... ... ҚР ... [24, 233-251 б.] ... сот ... пайда
болған едәуір ауыр қылмыс түрлері және ... ... ... ... ... ... жаңа институтты екшеу мәселесі тұр. ... ... ... Қазақстан Республикасының 2005 жылдың 30
желтоқсанындағы Заңымен де елеулі өзгерістер енгізілді.
Сонымен, сот ... ... ... ... ... ... ... мен
кейінгі уақыттарда қабылданып жатқан заңнамалардағы өзгерістерге орай
мейлінше актуалды проблемалардың ... ... ... қиын ... ... ... өндірісі саласындағы Қазақстан Республикасының
жаңғырған ... іс ... ... ... ... ... енген сот
шешімдерін қайта қарау проблемаларын саралауға бағытталған зерттеу ... ... ... ... ... сот ... ... енген сот үкімдері мен қаулылырын қайта қарауға ... ... ... болып табылады.
Зерттеудің пәні заңды күшіне енген сот шешімдерін қайта ... ... ... ... ... сот өндірісіне
тартылған адамдардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... қайта қараудың осы сатысының орнығуы мен ... ... және ... ... іс жүргізу заңнамаларын және
әркімнің өз ... мен ... сот ... ... ... ... ережелерді жүзеге асыруға байланысты құқық ... ... ... ... ... ... конституциялық құқықтары мен
бостандықтарын жүзеге асыру барысындағы қадағалау ... ... ... ... ... ... ... құқықтық
регламенттелуін және оның іс жүзінде қолданылуын ... ... ... ... ... ... міндеті. Белгелінген мақсатқа қол жеткізу үшін мынадай
міндеттерді іске асыру көзделеді:
- ... ... ... ... заңнаманың қазіргі жағдайын
және ұлттық сот өндірісіндегі сот шешімдерін ... ... ... ... ... осы ... регламенттелу принциптерін пайымдау мақсатымен
шетелдік мемлекеттердің қылмыстық іс жүргізу заңнамаларындағы заңды күшіне
енген сот ... ... ... институттарының рөлі мен мазмұнын
зерттеу;
- сот ... ... ... ... құқықтарын жүзеге асыру
жолдарын кеңейту және олардың істі қарауға қатысуын қамтамассыз ету
мәселелерін негіздеу;
- ... ... ... ала ... және қарау туралы Қазақстан
Республикасының 2005 жылдың 30 желтоқсанындағы Заңының жаңа ережелерін
қолдануға ... сот ... ... және ... ... ұсыныстар әзірлеу;
- істі қадағалау тәртібімен қараған кезде ... ... ... ... 459-баптың бірінші бөлігі) және үкімнің күшін жоюдың
немесе өзгертудің негіздерін реттейтін ережелерді қолдану теориясы мен
практикасын ... ... ... жүргізу;
- заңды күшіне енген сот ... ... ... ... ... тәртіппен қайта қараудың мазмұнын ашу және істі қараудың
шектерін ... ... ... ... жол берілетіндігіне байланысты
қадағалау сатысындағы сот өкілеттігінің шегін белгілеу;
- ... ... ... ... ... қолдану
тәжірибелерін зерттеу және оларды ... ... ... ... ... ... еңбектерін, құқық қолдану тәжірибелерін
талдау арқылы заңды күшіне ... сот ... ... қарауға
байланысты мәселелерді реттейтін қылмыстық іс жүргізу заңнамаларын
жетілдіруге бағытталған ұсыныстарды негіздеу.
Зерттеудің ... ... ... ... ғылыми жаңалығы сол,
мұнда Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі қолданысқа
енгізілгеннен ... ... рет ... және ... мәні зор ең ... бірі – Қазақстан Республикасы соттарының заңды күшіне енген
үкімдері мен қаулыларын қайта қарау ... ... ... ... ... екінші ғылыми жаңалығы, еліміздің тоталитарлық жүйеден
демократиялық жүйеге өту ... ... және сот ... рөлі ... ғылыми тұжырымдар жасалады. Сонымен қатар, ... ... ... олардың жаңа ҚР ҚІЖК-де ... ... ... отырып қарастырылады.
Диссертацияда заңды күшіне енген сот шешімдерін қайта қарауды ... ... ... ... ... ... ... нашарлату жағына қарай бұруға тыйым салу іліміне
сәйкестілігіне зерттеу жүргізілген.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... құруды көздеген сот құрылысы мен сот өндірісінің қиын да
жаңа жолында туындап ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Диссертациялық жұмыста заңды күшіне
енген сот ... ... ... ... орнығу жағдайын жақсарта түсу
мақсатымен қылмыстық іс жүргізу заңнамасын жетілдіруге бағытталған ... ... ... ... ... Апелляциялық және қадағалау сатысындағы соттарға істі жаңадан сот
талқылауына ... ... ... ... шешім
қабылдауға рұқсат етілуі, тек процессуалдық ... ... ... оның сот ... ...... келетіндігін ескеретін болсақ,
уақытты осылайша үнемдеу әлде қайда қымбатқа түсетінді.
Апелляциялық сатыда істің нақты мән-жайларын анықтаудың ... ... ... ... ... ... ... 405-бап), қадағалау
сатысындағы сотқа мұндай өкілеттік берілмеген. ... ... ... ... дұрыс қолданбау негізінде қадағалау тәртібімен істі қайта
қарауға тек сот тағайындаған жаза қылмыстың ауырлығы мен сотталған ... ... сай ... жағдайда ғана негіздеме болып табылады. Алайда
істің нақты ... ... ... ... дұрыс қолданылғанын
анықтау мүмкін емес.
Үкімді сотталғанның жағдайын жақсартуға қарай өзгерту заңның дұрыс
қолданылғандығын делелдейді, ал ... ... ... кез келген
күдік айыпталушының ... ... ... ... ... сот ... бұл ... едәуір ауыр қылмыс туралы заңды
қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... ... жоқ екендігі туралы тұжырым жасауға ерік
береді. Ал, ... өзі жаңа ... ... ... ... ... бастамасы бойынша жүргізілетін тексерудің ревизиялық тәртібі
және іске қатысты шешім ... ... ... ... ... шағымданған сотталғанның, сол сияқты прокурор наразылығының,
жәбірленуші шағымының жолданған-жолданбағанына қарамастан іске қатысты ... ... ... ... ... ... олар ... нашарлату жөнінде келтірілгенде де) қолданылады. Заң сотталғанның
пайдасына ... ... ... тек ... ... және
жәбірленуші шағымының осы сияқты дәйектерімен негіздейді. ... ... ... ... ... сот ... біржақтылығына немесе толық
еместігіне, яки қылмыстық іс ... ... ... түрде бұзылуына
байланысты үкімнің күшін жою туралы ... ... ... ... ауыр ... туралы немесе қатаңырақ жаза тағайындау ... ... ... ... ... ... ... болмайды.
3. Сот қорытындысының нақты мән-жайларымен сәйкес ... ... бұзу ... ... ... бірі ... мынадай жайттармен
толықтыру қажет:
а) үкімнің сипаттау-дәйектеу ... мен ... ... ... ... ... ... бөлімінің ішіндегі елеулі қайшылықтар –
қылмыс оқиғасын, қылмысқа қатысушылардың әрекеттерін, кінәнің нысандарын,
қылмыс жасаудың ... ... ... ... ... ... жеке басы ... мәліметтерді анықтаудағы
қателіктер;
б) үкім мен сот ... ... ... қайшылықтар.
4. ҚІЖК-нің 459-бабында келтірілген сот шешімдерін ... ... ... ... деп айтуға болмайды. Өйткені ҚІЖК 467- бабының
жетінші бөлігінде былай деп жазылған: «Істі қадағалау ... ... ... ... жоюға немесе оны өзгертуге осы Кодекстің ... ... ... ... ... табылады». Сонымен, көріп
отырғанымыздай, үкімнің күшін жою немесе оны ... ... ... қараудың негіздеріне қарағанда әлдеқашан кең. ... ... ... арасында оларды түсіндіруде және іс жүзінде қолдануда
әр қилылықты туындатады. ... ҚІЖК – нің ... 459 және ... ... ... жою ... ... ғылым мен практика қосымша ... ... ... әрқалай түсіндіріп келеді. Заң ... ... ... ... жатқызу керек деген пікірлер айтылды.
Алайда сот ... ... ... кезінде пайдаланылатын қосымша
материалдарда, оларды дәлелдемелердің қатарына жатқызуға келмейтін өзіндік
табиғи өзгешеліктер бар. ... ... ... тән міндетті қасиет –
рұқсат етушілік жоқ.
Апелляциялық ... ... ... ... мұнда
мәні бойынша қосымша материалдарды пайдаланудың заңдық регламенттелуі ... ... ... ғана шағымның, наразылықтың ... ... өзге де ... ... ... қоса ... ... Заңды күшіне енген сот шешімдерін
қайта қараған кезде мұндай материалдардың пайдаланылу қажеттігі көп ... ... ... түсіндіріледі. Қосымша материалдарды
қадағалау өндірісінде пайдаланудың құқықтық негізі жөніндегі ... бұл ... ... ... ... ... мүмкін болмақ,
өйткені апелляциялық ... ... ... ... ... тәртібін реттейтін заңды ұқсастығы бойынша қолдану ... ... ... ... ... ... қолданудың жалпы теориясының
жекелеген жағдайы болып табылады.
Демек, қадағалау сатысында қосымша материалдарды ... ... ... ... ... ... әдістемелік негізі. Зерттеудің негізіне диалектикада
қарастырылып, салалық ... ... ... ... ... білімнің жалпы методологиясы алынды. Ұсыныстарды
әзірлеуге байланысты нормативтік материалдарды, сот тәжірибелерін, арнайы
әдебиеттерді ... ... ... ... салыстырмалы-
құқықтық, формальды- логикалық, нақтылы-тарихи тәсілдері, ... және тағы ... ... ... ... ... тұрғыда басшылыққа Қазақстан Республикасы Конституциясының,
отандық және шетелдік қылмыстық және қылмыстық іс ... ... ... Республикасы Жоғарғы сотының ... ... ... ... ... және ... ... қылмыстық құқықтың, криминалистиканың жалпы теориясы мен сот
делелдемелерінің теориясы саласындағы ... ... ... ... ... Қазақстанның белгілі ғалым-заңгерлері С.З.
Зимановтың, С.С. Сартаевтың, З.О. ... К.Х. ... ... А.А. ... М.Ч. ... И.И. ... Қ.Ә.
Мәмидің, С.Ф. Бычкованың, Б.М. Нұрғалиевтің, С.Ударцевтің, А.Н. ... ... XIX–XX ... ... ірі ... ... И.Я. Фойницкийдің, М.А. Чельцовтың, В.С. ... ... И.Д. ... А.Л. ... В.М ... ... В.А. Алексеевтің, К.Ф. Гуценконың еңбектеріне ... ... ... ... ... және ... құралған. Негізгі фактілік базасы Қазақстан Республикасы сот
және прокуратура органдарының 1991-2006 ... ... ... ... зерттеу тақырыбының мәнін толығырақ аша түсу үшін ... және ... ... соттардың іс-тәжірибелерін зерттеп,
оларға талдау жүргізді. ... ... және ... ... 418 ... мұқият зерттеліп, 6 облыстық соттардың
(Алматы, Атырау, Ақтөбе, Павлодар, Қостанай, ... ... ... Республикасы Жоғарғы сотының іс-тәжірибелері сараптан өткізілді.
Диссертант Қазақстан Республикасы Жоғарғы сотының (пленумының) ... ... сот ... ... ... һәм қылмыстық
істері бойынша жан-жақты талдау жасады.
Зерттеу жұмысында ізденушінің көп жылдар бойы ... ... ... 2 ... және ... қаласында қызмет ете жүріп жинақтаған
іс-тәжірибелері де көрініс тапты.
Зерттеу жұмысының тәжрибелік құндылығы мен теориялық маңыздылығы.
Зерттеу барысында жасалған ... ... ... іс ... ... ... сот шешімдерін қайта қарауды реттейтін қылмыстық іс жүргізу
заңнамаларын ... ,осы ... ... ... ... ... заң ... қызметінде;
- сот органдары жүйесін, олардың іс жүргізу нысандарын ... ... ... ... ... ... қайта қарауды жүзеге
асыратын соттардың құқық ... ... ... ... ... ... ... қамтамассыз
етудегі, қылмыстық процеске қатысушылардың құқықтары мен заңды ... сот ... ... ... ... ... теориялық
және практикалық проблемаларын әрмен қарай зерттеудегі ... ... ... ... ... жұмыстарында;
- жоғары оқу орындарының білім беру процесі барысында «Қылмыстық
процесс» ... Сот ... ... арнайы курсын,
магистранттарға арналған арнайы курсты ... ... ... кезінде пайдалануға болады.
Зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі.
Диссертацияоық жұмыстың негізгі ұсыныстары мен ... ... ... ... ... төрт ғылыми
мақала жарияланған.
Диссертацияның құрылымы мен көлемі.
Диссертация кіріспеден, үш ... алты ... ... ... тізімінен тұрады. Диссертацияның көлемі 117 бетті
құрайды.
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА СОТТЫҚ ҚАДАҒАЛАУ САТЫСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1. Қазақстан Республикасында соттық қадағалау ... ... ... ... мен ... ... ұлттық сот өндірісі 1997 ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
кодексін қолданысқа енгізу туралы» Қазақстан Республикасының № ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
кодексі (әрмен қарай ҚР ҚІЖК) жұмыс ... ... 1998 ... 1 ... ... [25, 335 ... сот ... кез келген басқа елдердікі сияқты үлкен де
қиын жолдан ... ... ... қосылғанға дейін оның аумағында
қазақтардың ... ... ... сол ... ... ... даулар
соның негізінде шешілді.
Қазақстан Ресейге қосылғаннан кейін мұнда қылмыстық іс жүргізудің екі
түрі ... Атап ... ...... ... құқық
бұзушылықтарды және қабылданған шешімдерге шағымдануды шешуде ұлттық салт-
дәстүрге негізделген дәстүрлі құқық ... сот ісін ... ... ... ... ... ... қатысты істер бойынша сот ісін
жүргізу. Сот өндірісінің кейінгі түрі бойынша іс орыс тілінде ... ... ... ... ... ... ... кейін қылмыстық сот
өндірісі жергілікті жерлерде құрыла бастаған ... ... ... ... кеңес өкіметі органдарының декреттері, нұсқаулықтары, ... ... ... мен ... ... ... ... құқығы аясында жүзеге асырылды [14, 33-86 бб.].
Осы кезеңде сот жүйесіндегі институттар, сонымен қатар сот шешімдерін
қайта ... ... ... ... ... ... келер болсақ, кеңестік
сот туралы бірінші заңнамалық акт ретінде 1917 жылдың 22 ... ... ... ... ... ... атауға болады. Ол кеңестік
сот жүйесі тарихында сот туралы №1 ... ... ... ие ... ... ... арқылы революцияға дейінгі ... ... ескі сот ... ... ... еді. ... шағымдану және оларды қайта қарау
кеңестік процесте ... рет сот ... №1 ... ... атап ... Осы мәселеге арналған жалғыз бапта былай ... еді: ... ... ... мен ... ... және
оларға апелляциялық тәртіппен шағымдануға рұқсат етілмейді. 100 ... ... ... ... алу немесе 7 күннен астам мерзімге бас
бостандығынан айыру көзделген істер бойынша кассация ... ... ... ... ... инстанция – жергілікті судьялардың уездік, ал
астаналарда астаналық съезі болып ... [26, 28 б.]. ... ... ... ...... ... толық аша алмаған
еді. Осындағы жергілікті соттар шығарған үкімдердің түпкілікті ... жазу ... ... енген шешімдерге кассацияны қолдану ... ... ... ал ... кассацияға өтініш туралы келесі жолдары
мен заң реформалары заңды күшіне енбеген ... ... ... қаралуын куәландырады. Кейін осы екі ұштылау жағдай 1918 жылдың 21(8)
ақпанында жарияланған сот ... №2 ... ... ... нақтыланды. Сот
туралы №2 декрет соттардың мынадай жүйесін бекітті:
1) ... ... ... ... сот;
3) облыстық сот;
4) жоғары сот бақылауы.
Бірақ облыстық соттар мен Жоғары сот ... ... жоқ [14, 43 ... ... 10 ... ... ... Атқару Комитеті (БОАК)
мен РСФСР Халық Комиссарлар Кеңесінің (РСФСР ХКК) декретімен ... ... ... ереже бекітілді. Ол үкімдерді қадағалау тәртібімен қайта
қараудың төмендегідей ерекшеліктерін белгіледі:
1) арнайы негіздер арқылы сот ... ... күші жоқ деп ... ... қайта қараудың сол түрін ерекше тәртіппен қозғау.
Үкімдерді заңдық күші жоқ деп ... ... ... ... ... ... заңдастырғанды ашық бұзу немесе қолданбау;
2) сот талқылауына жатпайтын істерді сот органдарының өз өндірісіне
қабылдауы;
3) ... ... ... ... ... ... ... үкіметінің жалпы саясатына ашық қайшы келуі [27, 87-88
бб.].
Сөйтіп, қадағалау ... ... ... ... ... идеологиясы мен үкіметтің саясатына ... ... тиіс ... ... ... отырып жұмыс істей бастады.
Осы арада кеңес өкіметінің сот туралы №1 декреті де, №2, №3 ... ... ... да ... заң ... ... жаңа ... алайда 1917 жылға дейінгі Қазақстан ... ... ... ... соты ... мәселеге ешқандай назар аудармағанын атап өткеніміз
жөн. «Кеңес үкіметі Қазақстанның кеңестік сот ... ... ... ... ... тыйым салған жоқ»,- деп көрсетті
М.Сапарғалиев. ... ... ... ... ... дәстүр мен шариғаттың
кейбір нормаларын тек қазақтар мен қазақтардың, ... мен ... ... ... ... қарайтын билер мен қазылар
соты ғана басшылыққа алды. Осы тұста кеңестік ... ... ... ... ... ... мен ... заседательдерінің
революциялық ар-ождандары мен революциялық құқықтық түйсіктеріне ... еді. ... мен ... сотының қызметі революциялық комитеттің
және жергілікті кеңестердің бақылауында болды [14, 59-62 ... сот ... ... ... ... мен ... ... құрылымының жасақталуына тікелей байланысты болды.
1919 жылдың 10 шілдесінде Қырғыз өлкесін басқару жөніндегі Революциялық
комитет құру туралы декрет қабылданды [28, 230 б.]. Осы ... ... ... ... ұлт өкілдерінің арасындағы мүліктік дауларды қарайтын
аралық соттардан, уездік халық соттарынан, округтік ... ... ... сот ... ... ... ... қазақ бөліміндегі істер тұрақты халық ... ... ... съезінде сайланған екі заседательдің ... ... ... ... ... кезде қазақтардың дәстүрлі
құқық нормаларын ... ... ... өйткені олардың заңдық ... ... әлі ... жоқ ... ... ... бөлімі аралық сотта қаралған істер бойынша
кассациялық және қадағалау ... ... ... ... ... ... ... соты қадағалау тәртібімен аралық
соттың дұрыс емес үкімінің күшін жойып, істі сол ... ... ... жіберу құқын иеленді.
1920 жылдың 26 тамызында Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті мен Халық
Комиссарлар Кеңесі «Қырғыз (Қазақ) автономиялық ... ... ... ... ... «Қырғыз АССР-і» атауы 1925 жылдың
сәуіріне дейін сақталды. 1925 жылдың 19 сәуірінде ... АССР ... ... қазақ халқының тарихи дұрыс атауын қалпына ... ... ... ... деп өзгерту жөнінде шешім қабылдады. Сөйтіп,
1925 жылдың 15 ... БОАК ... ... АССР ... V съезінің
шешіміне сәйкес республикамызды Қазақ Автономиялық Советтік Социалистік
Республикасы деп атау ... ... ... [29, 367 ... ... 4-10 ... ... Кеңестердің Бүкілқазақстандық І
Құрылтай съезі өткізіліп, Қырғыз (Қазақ) Автономиялық Совтеттік Социалистік
Республикасы жарияланды. ... ... ... жоғарғы билік
және басқару органдары – Орталық Атқару Комитеті (ОАК) мен ... ... (ХКК) ... ... ... ... соттарын
дамытуға және нығайтуға байланысты ... ... ... ... Съезд ҚазАССР Юстиция Халық Комиссариатын (ЮХК) ... ... сот ... ... ... жүктеді.
Кеңестердің Бүкілқазақстандық Құрылтай съезін өткізудің қорытындысы
Қазақстанның бүкіл ... ... ... сотын құру жұмысын аяқтау болып
табылды. Нәтижесінде 1920 жылдың соңына қарай республика аумағында халық
соттары мен ... ... ... ... түпкілікті орнықты.
Кейінірек, 1921 жылы Бүкілресейлік Орталық Атқару комитеті билік ... ... ... ... міндетін айқындайтын бірқатар
декреттер мен ... ... 1922 жылы ... Социалистік
Республикалар Одағы құрылғанан кейін «ССРО және одақтас республикалар сот
өндірісінің негіздері», ... және ... ... ... ... ... бекітіліп, барлық одақтас республикалар сот
органдарының бірыңғай ССРО сот жүйесіне бірігуінің ... ... [27, ... жылы сот реформасының жүргізілуі нәтижесінде «РСФСР-дың сот
құрылысы туралы ереже» өмірге келді. ... осы ... ... ... ... мен ... трибуналдардан тұратын екі буынды сот жүйесі
РСФСР аумағында жұмыс істеуін тоқтатты. Алты халық судьясы қатысатын ... ... ... ... ... ... кеңесі
кассациялық инстанция ретінде жойылып кетті. Бұл мекемелердің ... ... ... және ол ең маңызды қылмыстық, азаматтық істерді
қарай отырып, бірінші сатыдағы сот ретінде де және ... ... ... үшін кассациялық сатыдағы сот ретінде қызмет ... ... сот ... ... ... ... кейін РСФСР Жоғарғы
Соты құрылып, осыған байланысты БОАК жанындағы Жоғарғы трибунал мен ... ... ... және РСФСР ЮХК жүйесіндегі ... ... ... ... Сот республиканың барлық соттарына сот бақылауын жүргізіп,
губерниялық соттарда шешілген істер үшін ... ... ... ... қатар қадағалау инстанциясы ретінде кез ... ... кез ... істі ... еркі ... қайта құрулар Қазақстанның сот жүйесіне де ... ... ... ... ... ... бөлімі құрылып, Қазақстанда үш буынды
сот жүйесін ... ... Оған ... ... ... (облыстық)
сот және РСФСР Жоғарғы Сотының қазақ ... ... ... сот шешімдерін қайта қарау институтының әрмен қарай дамуына
1923 жылдың 15 ақпанында БОАК-тың қаулысымен ... ... іс ... бекітілуі үлкен септігін тигізді. Әрі осы ... ... ... ... ... жалғыз нысаны ретінде кассация алынды [30, 88-111
бб.].
Губерниялық соттың істі ... ... ... ... шығарған шешімі
кассациялық ұйғарым ретінде рәсімделді. Әрі бұл түпкілікті деп есептелді,
және оған тек ерекше жағдайларда қадағалау ... ... ... ... Жоғарғы Сотқа наразылық келтіруге мүмкін болды.
Кеңестік мемлекеттің сот жүйесін тағы да дамыта түсу үшін ... бір ... ... – 1924 ... 29 қазанында қабылданған ССРО ОАК-ның
қаулысы еді. Ол ССРО мен одақтас республикалардың сот құрылысы ... Осы ... ... сот ... ... ... губерниялық
соттан, одақтас республиканың Жоғарғы Сотынан және ССРО Жоғарғы Сотынан
құрылды.
ССРО ОАК қабылдаған ... мен ... ... сот ... ... 1926 жылдың 19 қарашасында «РСФСР-дың сот ... жаңа ... ... Осы ... ... ... РСФСР аумағында сот
мекемелерінің үш буынды жүйесі – халық соты, ... сот және ... Соты ... ... ... мен ... ... наразылық
білдірудің тәртібі бұрынғы күйінде қалдырылды.
Қазақстанның автономиялық республикадан одақтас ... ... 1937 жылы ... ... ... Республикасы (ҚазССР)
Конституциясының қабылдануы өте маңызды оқиға ... ... ІХ ... мен ҚазССР Конституциясының VІІ тарауы
сот және ... ... құру ... олардың жұмыстарын
ұйымдастырудың негізгі принциптеріне арналды.
ҚазССР Конституциясына сәйкес республикада сот ... ... ... ... облыстық және халық соттары арқылы іске асырылды.
Қазақ ССР ... Соты ... ең ... сот органы болып
есептелді. Ол өте маңызды қылмыстық, азаматтық істерді қарады, кез келген
сотқа ... кез ... істі ... ... ... ... ... соттардың үкімдеріне, шешімдеріне жасалған кассациялық шағымдарды,
наразылықтарды қарады. Қазақ ССР Жоғарғы Соты республиканың ең ... ... ... ... ... соттардың заңды күшіне енген үкімдері
мен шешімдерін қайта қарай ... ... 16 ... ССРО Жоғарғы Кеңесінің ІІ сессиясында «ССРО,
одақтас және автономиялық республикалардың сот ... ... ... ... ... 1938 жылдың 16 тамызындағы Заң) [31, 98-107 бб.].
Осы Заң ... ... ... ... ... түрлері белгіленді:
тараптардың шағымдары мен наразылықтары ... ... ... қайта қарау және ССРО ... Соты ... ... ... ... Төрағаларының, ССРО Бас Прокурорының,
одақтас республикалар прокурорларының наразылықтары арқылы ... ... ... қайта қарау.
Заңның 15-бабына сәйкес қайта қараудың мақсаты шығарылған үкімдердің
заңдылығын және ... ... ... ... бап сот ... қайта
қараудың ревизиялық тәртібін ... яғни ... ... ... үшін тек шағымда, наразылықта көрсетілген жайттармен
ғана шектеліп қалмауға рұқсат етілді.
Аталған Заң бойынша облыстық ... өз ... ... халық
соттары үшін жоғары тұрған соттар деп танылып, олар ... ... ... ... нақтырақ айтқанда, халық соттарының үкімдеріне,
шешімдеріне, ұйғарымдарына жасалған шағымдарды, ... ... ... ... күшіне енбеген шағымдалған және наразылық тудырған
барлық үкімдері мен шешімдері ... ... ... ... ... үкімдері, шешімдері, ұйғарымдары шағым немесе наразылық бойынша
жоғары тұрған сотта қаралғаннан кейін, олардың ... ... ... ... жіберілді. Мұндай істерді тек ерекше жағдайда ғана
қадағалау тәртібімен ... ... ... соттары және
ССРО Жоғарғы Соты қайта қарай алды.
Қазақ ССР ... Соты ... ... сот ... ... ... ССР ... Кеңесі арқылы бес жыл мерзімге сайланды. Оның құрамына
төраға, оның орынбасарлары, Жоғарғы Соттың мүшелері, ... ... ССР ... ... ... ... істер жөніндегі алқа және
Азаматтық істер жөніндегі алқа жұмыс істеді. Бұл алқалар тең құқылы ... сот ... ... ... Олар ... мен ... ... соттардың заңды күшіне енбеген үкімдерін, шешімдерін,
ұйғарымдарын қайта ... ... ... ССР ... Соты ... ... ... наразылықтары бойынша қадағалау тәртібімен
төменгі ... ... ... ... ... енген үкімдерін, шешімдерін,
ұйғарымдарын қайта қарады. Бұдан басқа Қазақ ССР ... Соты ... сот ... аса маңызды істерді қарады.
1954 жылдың 14 тамызындағы ССРО Жоғарғы ... ... ... ... республикалардың Жоғарғы Соттарының, өлкелік және
облыстық соттардың, ... ... ... ... құру ... ... ... Қазақ ССР Жоғарғы Сотында
президум құрылып, оған 1955 ... 25 ... ... ... «Сот ... істерді қарау тәртібі туралы» жарлығы
негізінде сот қадағалауы тәртібімен халық ... ... ... ... ... ұйғарымдарына, сондай-ақ облыстық соттың ... ... ... ... ... жүктелді [32, 109-111
бб.].
«Одақтас республикалардың сот құрылысы туралы заңнамаларын реттеуді,
азаматтық, қылмыстық және іс ... ... ... ... ... беру туралы» заңды орындау мақсатында ССРО
Жоғарғы Кеңесі 1958 ... 25 ... ... және ... қылмыстық заңнамаларының Негіздерін» [33, 275-298 ... ... және ... ... ... сот өндірістерінің
Негіздерін» [34, 124 б.] қабылдады (әрі қарай Негіздер).
Осы аталған Негіздердің ережелерін ... ... 1959 ... ... ... ССР ... ... ІІ сессиясында мынадай өте маңызды
үш заң қабылданды: «Қазақ ССР-нің сот құрылысы туралы» заңы, ... ... ... және ... іс ... ... Бұған дейін Қазақ ССР-
нің сот құрылысы туралы өзінің кодекстері, заңы жоқ ... Оның ... ... ... ... ... ... «Қазақ ССР-нің сот құрылысы туралы» заңы бойынша Қазақ ССР-
інде сот төрелігі республиканың Жоғарғы Соты, ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды. Осы Заң Қазақ ССР ... ... ... ... оған біршама маңызды өкілеттіктерді жүктеді:
сот тәжірибесіне, сот статистикикасына байланысты қорытынды ... және ... ... ... ... ССР ... қолдану
мәселелеріне байланысты соттарға басшылыққа алынатын түсініктемелер беру;
Қазақ ССР ... Соты ... ... ... ... республика Жоғарғы Соты алқаларының жұмыстары ... ... ... ... ССР ... Соты Президумының құрамында Жоғарғы соттың Төрағасы,
төрағаның орынбасарлары және сот мүшелері болды. Президум ... ССР ... ... ... ... ... ... қарады әрі оған міндетті түрде республика прокуроры ... ... ... ... ... байланысты Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесі
Президумының жарлығымен өлке прокурорларына және өлкелік ... ... ... ... ... ... ... наразылық келтіру құқығы берілді [35, 310 б.].
Қазақ ССР Қылмыстық іс жүргізу кодексі сот ... ... ... ... ... түрі ретінде кассацияны,
қадағалау тәртібімен іс жүргізуді және жаңадан ашылған мән-жайлар ... ... ... бастауды бекітті. 1959 жылғы Қылмыстық іс ... ... ССР ... ... болып, еліміз тәуелсіздік мәртебесін
алғаннан кейін де 1998 жылдың 1 қаңтарына дейін толық пайдаланылды.
1997 ... 13 ... ... ... Президенті
«Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... қол ... [25, 335 б.].
ҚР ҚІЖК-нің 10-бөлімі «Соттың заңды күшіне енген шешімдерін қайта қарау
жөнінде іс жүргізу» деп аталды. Оған екі ... ... ... ... ... іс жүргізу» және 51-тарау – «Жаңадан ашылған мән-
жайларға байланысты іс бойынша іс жүргізуді қайта ... ССРО ... Соты ... ... ... сот ... ... сот қадағалауы тәртібімен қайта қарау тәжірибесі
туралы» №2 қаулы (1974 ... 21 ... [36, 44-45 бб.] және 1985 ... сәуірінде «Қылмыстық істер бойынша үкімдерді, ұйғарымдарды, қаулыларды
қадағалау тәртібімен қайта қарауды регламенттейтін заңнамаларды ... ... №2 ... [37, 40-42 бб.] ... атап ... ... қаулы Республикамыздың сот өндірісінде 2000 жылдың 28 ... ... ... Ол 2000 ... 28 сәуірінде Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Соты Пленумының «Қадағалау сатысында қылмыстық істер бойынша іс
жүргізу ... ... №2 ... жұмыс істеуін тоқтатты [38, 238 б.].
Сондай-ақ осы Қаулы ... ... ... ... ... ... берді.
1997 жылдың 13 желтоқсанында қабылданған Қазақстан Республикасының жаңа
Қылмыстық іс жүргізу кодексі сот шешімдерін қайта қараудың төрт ... ... ... ... енбеген үкімдері мен қаулыларын қайта қараудың екі
сатысы (апелляциялық және кассациялық шағымдану, наразылық);
- соттың күшіне енген үкімдері мен қаулыларын қайта ... екі ... ... өндіріс және жаңадан ашылған мән-жайларға
байланысты іс бойынша іс жүргізуді қайта ... сот ... ... ... негізгі актілер – Қазақстан
Республикасының Конституциясы [39] және ... ... ... және ... мәртебесі туралы» 2000 жылдың ... ... ... ... ... заңы [40]. Осы
құжаттар бойынша республикамыздың сот жүйесін ... ... Соты және ... ... ... және ... теңестірілген
соттар, сондай-ақ аудандық және соларға теңестірілген соттар) құрайды.
Осы аталған соттардың бәрі бірігіп тұтас бір ... ... ... сот ... ... және ... ... басшылыққа ала
отырып, әрқайсысы істерді қарау және шешу меселесі бойынша өздеріне тиесілі
нақтылы міндеттерді ... ... ... ... ... сот сатылары жатыр.
Мәселен, бірінші сатыдағы сот – істі мәні ... ... сот, ... сот – ... ... ... ... күшіне енбеген үкімдеріне,
қаулыларына келтірілген апелляциялық шағымдар мен ... ... ... сот, ал ... ...... күшіне енген сот
шешімдеріне тараптардың жасаған шағымдары, ... ... ... ... ... екі саты – ... және ... – соттардың
үкімдері мен қаулыларын қайта ... екі ... ...... мен ... ... күшіне енбеген жағдайда, ал
қадағалау – үкімдер мен ... ... ... ... ... Заң шығарушы
сот төрелігі міндеттерінің қапысыз ... ... ету үшін ... ... ... айтылған іс жүргізудің екі инстанциясынан басқа
соттардың үкімдері мен қаулыларын қайта ... және бір ...... ... байланысты іс бойынша іс ... ... ... Іс ... бұл ... ... сот ... жүзеге асыру барысында өте маңызды. Олар азаматтардың құқықтары
мен мүдделерін сот тәртібімен қорғауда қосымша кепілдік болып табылады, сот
қателіктерін ... сот ... ... дұрыс қолдануға бағыттайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің бұрынғы ҚІЖК-
ден өзгешілігі қадағалау өндірісіне ... жаңа ... ... ҚІЖК сот ... мен ... қайта қараудың арнайы негіздерін
белгіледі (ҚІЖК 459-бап), сот шешімдеріне қадағалау ... ... ... ... (ҚІЖК 462-бап), сотта қадағалау шағымдарын алдын
ала қараудың ережесін қарастырды (ҚІЖК 463-бап). Осынау жаңа ... ... ... ... тың серпін берді.
Қадағалау өндірісінің мүмкіндігін әрмен қарай дамыту 2001 жылдың 11
шілдесінде ... ... ... ... заң ... сот
ісін жүргізу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
Қазақстан Республикасының №238-ІІ заңында (әрмен ... 2001 ... ... ... 239-251 б.] және 2005 ... 30 ... ... алған «Қазақстан Республикасының ... іс ... ... іс ... ... ... ... ажырату мәселелері
бойынша өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... қарай 2005 жылдың ... Заң) [3] ... ... ... 2001 ... 11 ... Заң ҚІЖК-нің 458-бабын
мынадай мазмұндағы үшінші ... ... ... ... ... ... ... қаулыларын қайта қарауға және істі
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... ... ... ... ... осы алқа ... ... адамдардың өмірі, денсаулығы
үшін не Қазақстан Республикасының экономикасы мен қауіпсіздігі үшін ауыр,
орны толмас зардаптарға әкеліп ... ... ... ... деректердің
анықталуына байланысты енгізілген Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты
Төрағасының ұсынысы бойынша немесе ... ... Бас ... бойынша жол беріледі».
Заң азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын бұзғандығы
жөніндегі істі қысқарту туралы қаулыларды қайта ... ... ... ... ... орташа ауырлықтағы қылмыс жасауды қосты
(ҚІЖК 459-бабы бірінші ... 2) ... ... ... саны тағы екі ... ... 5) ... талап қоюдың
дұрыс шешілмеуі және 6) ... ... ... ... ... ... Ал,
2005 жылдың 30 желтоқсанындағы Заң бұл екі ... ... ... ... Бұл, әрине, енгізілген ... ... ... ... ... азаматтық талап қоюдың дұрыс
шешілмеуі заңның дұрыс қолданылмау мазмұнымен қамтылады, ал ... ... ... ... ... түпкілікті шешім болып табылмайды және
қадағалау өндірісімен реттелетін құқықтық салдарларға әкеліп соқтырмайды.
Заң ... сот ... ... ... ... мен мәнін
анықтаған кезде сот төрелігінің жалпы міндеттеріне сүйенген еді [27, 11
б.]. Біз осы ... ... Бұл ... сот төрелігіне жүктелген
міндеттердің ... ... ... ... ... іс ... кез келген сатысы сияқты іске қатысты жалпы
өндірістің міндеттерінен тыс жеке міндеті ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін бегілейтін ҚР ҚІЖК-нің 8-бабын сөзбе-
сөз келтіргенді жөн көрдік:
«1. ... ... ... ... тез және ... ашу,
оларды жасаған адамдарды әшкерелеу және қылмыстық жауапқа ... әділ ... және ... ... ... қолдану болып табылады.
2. Қылмыстық істер бойынша іс жүргізудің заңда ... ... және ... ... айыптау мен соттаудан, олардың құқықтары мен
бостандықтарын заңсыз шектеуден қорғауды, кінәсіз адам заңсыз айыпталған
немесе ... ... – оны ... және ... ... ... етуі,
сондай-ақ заңдылық пен құқық тәртібін нығайтуға, қылмыстың ... ... ... ... ... жәрдемдесуі тиіс».
Көріп отырғанымыздай, келтірілген нормалардың бірінші бөлігі қылмыстық
процестің нағыз арналу бағытын көздесе, ал ... ... ... ету ... ... ... дәл осындай міндеттерді қадағалау өндірісіне де жүктейді.
Мәселен, 2005 жылдың 30 желтоқсанындағы Заң ... ҚР ... ... ... енген сот үкімдері мен қаулыларын қайта қараудың негіздеріне
істі тергеу немесе ... ... ... ... ... мен ... ... жол берілуін не заңның дұрыс
қолданылмауын жатқызады.
Осы аталған құқық бұзушылықтар яки ... ... ... ... ... ауыр ... ауыр ... аса ауыр қылмыс жасады деп айыпталған
адамға қатысты ... ... ... ... ... істі ... жәбірленушіні сот арқылы қорғалу құқығынан айыруға;
4) сот тағайындаған жаза ... ... мен ... адамның жеке
басына сай келмеуіне әкеліп соқтырса, заңды күшіне енген ... ... ... ... ... болып табылады.
Қолданыстағы ҚІЖК-де көзделген негіздердің ... 2005 ... ... Заң және бір ... қосты:
«2. Заңды күшіне енген сот актілері, егер:
1) сот ... ... ... ... мүдделерді, мемлекет
қауіпсіздігін қозғаса не адамдардың өмірі, денсаулығы үшін орны толмас ауыр
салдарларға ... ... ... ... қайта қаралады» (ҚІЖК 459-бабының
екінші бөлігі). Яғни, облыстық және ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасы ... соты ... ... ... ... сот ... қайта қарау үшін жоғарыда
аталған салдарлар орын алуы тиіс [3, 6 б.].
2005 ... 30 ... Заң ... ... болған Республиканың
ең жоғарғы сот инстанциясын Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Жалпы
отырысы ... ... ... ... оның қарауына тек Қазақстан
Республикасы ... Соты ... ... қаулыларын тапсырды. Яғни,
Қазақстан Республикасы ... Соты ... ... ... ... ... өмірі, денсаулығы не Қазақстан Республикасының
экономикасы мен қауіпсіздігі үшін орны толмас ауыр ... ... ... ... туралы деректердің анықталуына байланысты ерекше
жағдайларда, Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынысы немесе
Қазақстан ... Бас ... ... ... ... ... ... Жалпы отырысында қайта қаралуы мүмкін.
Сонымен, ҚР ҚІЖК (458, 459-баптар, 2005 жылдың 30 желтоқсанындағы Заң
бойынша) қадағалау сатыларындағы соттарға ... сот ... ... ... ... жағдайда қайта қарауды міндеттеді:
1) азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары бұзылудан не
заңды дұрыс қолданбаудан ҚІЖК ... ... ... ... әкеліп соқтыруы;
2) мемлекеттік немесе ... ... ... ... не адамдардың өмірі, денсаулығы үшін орны толмас ауыр жайттарға
әкеліп соқтыруы.
ҚІЖК 459-бабы екінші бөлігінің 2) ... және ... ... өлім ... сот ... қайта қарауды реттеді.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Жалпы отырысына ҚР Жоғарғы Соты
Қадағалау алқасының ... ... ... өміріне, денсаулығына не
Қазақстан Республикасының экономикасы мен қауіпсізідігі үшін орны толмас
ауыр ... ... ... ... ... ... ... міндеті жүктелді.
Демек, жоғарыда айтылған объектілерге қатысы жоқ сот қаулылары қадағалау
өндірісінде қаралмайды.
Бұдан басқа, қадағалау инстанцияларының сот ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік және жеке
айыптаушылардың айыптаудан бас ... ... ... істі ... ... жаңадан сотта қарау үшін жіберу туралы шығарылып, заңды
күшіне ... сот ... алып ... Байқап отырғанымыздай, заң
мемлекеттік айыптаушыны да, жеке айыптаушыны да айыптаудан бас ... ... ... біреуі айыптауды қостаған жағдайда, ҚІЖК 317-бабының
жетінші ... ... істі ... ... және қабылданған сот
қаулысы қадағалау сатысында ... ... ... ... ... құқығына айыптаудың мемлекеттік және жеке айыптаушылар ... де ... ... төрелігінің міндеті туралы кеңес заманында мейілінше дәлірек
айтылған профессор В.Познанскийдің қылмыстық сот ... ... ... ... барлық сатылары мен барлық органдарында
(анықтау, тергеу, прокуратура, сот) ... тиіс ... ... ... [41, 5-7 бб.].
Бұл бойынша екінші сатыдағы соттың міндеті істі ... ... ... ... сатыдағы соттың қаншалық дұрыс ... ... ... баға ... ... ... қылмыстық
заңды қолдану нәтижесінде туындайтын салдарларды анықтау, былайша айтқанда,
дұрыс үкім шығару үшін қажетті шарт ретінде іс ... ... ... табылады.
Енді осы айтылғандардың іс жүзінде қолданылу ... ... ... көрелік. Мәселен, заңсыз және негізсіз деп танылған
барлық кеңес соттары үкімдерінің тек 60 пайызы – ... ... ал ... 40 ... сот ... тәртібінен күшін жойған. Осыдан-
ақ кассацияның кемшілігін процестің ерекше сатысы – қылмыстық ... ... ... ... ... белең ала бастағанын
байқау қиын болмаса керек. Бірақ бұл құбылысты құптауға ... ... ... ... ... ... тән ... маңызды
кепілдіктермен (шағым түскен жағдайда істің міндетті түрде қаралуы,
авдокаттың қатысуы, т.б.) ... ... ... ... ... бұл сатыны ерекше деп көрсетті. Осы
сатының ... ... ... ... ... ... түсінді. Яғни, сол уақыттарда қалыптасқан көзқарас бойынша заңды ... ... қате ... шығуы ерекше жағдай деп есептелді, сондықтан
оларды қайта қарау да өзінше ерекшеленді. Сонымен қатар, ... ... ... ... тек ... ... құқығы бар сот қадағалауының
өкілдері ғана таласа ... ... ... қайта қарау іске қатысушы
тараптарға байланысты емес деп ... ... ... ... үкімдерді қайта
қараудың мұндай тәртібі оларды тексеруге мүмкіндік аша отырып, әрі олардың
тұрақтылығын қорғайды [27, 48-49 бб.].
М.М. ... ... ... үкімдерді қайта қараудың
ерекшелігі осы өндірісті қозғаудың процессуалдық ... ... ... ... ... прокуратура және сот органдарының
қажет деп тануы) деп түсіндіреді [42, 52-53 бб.].
М.С. Строговичтің пікірінше, қадағалау ... іс ... ... сатылау тәртібімен өтетін соттың үшінші инстанциясы емес.
Оның түсінігінше, сот қадағалауы тәртібінің ... ... осы ... сот ... тек ... өте ... ... ғана қайта қаралады
дегенді білдірмейді. Сот қадағалауы тәртібімен ... ... ... ... - ... сот қателіктерін түзету қажет болған барлық ... ... ... сот қадағалауы тәртібінің ерекше сипаты сот
қадағалауы тәртібімен үкімнің күшін жою немесе ... үшін іс ... ... да бір ... ... ... бұзушылықтар қажет дегенді
де білдіреді.
М.С. Строговичтің ... сот ... ... ... ... ол сот ... ... күшіне енгеннен кейін барып қолданылады және мұндай
үкімді қайта қарау үшін қадағалау тәртібімен наразылық білдіре алатын, ... ... ... бар ... ... ... талап етіледі [43,
260 б.].
Бұл сатының ерекшелігі жөніндегі пікірлерді социалистік дәуірден ... те ... ... пайымдауынша, қадағалау ... сол, ... ... ... жою ... ... ... сот шешімі
заңды күшіне енгесін барып іске асырылады және заңды ... ... ... ... ... кепілдік болады, жалпыға
міндетті сот актілері ретінде олардың беделін қамтамасыз етеді [44, 9 б.].
П.А. Лупинскаяның ... ... ... өндірісінің ерекшелігі –
сот шешімдерінің неғұрлым кең ауқымда ... ... ... қаулылары, соттың басқару мәжілісінің ... ... ... ... ... ... ұйғарымдары мен
қаулылары, соттардың сотталғандарды жазадан шартты түрде ерте босату туралы
және соттың үкімді орындау сатысында ... өзге де ... ... ... [45, 488-489 ... ... сатысының ерекшелігі туралы ғалым-процессуалистердің
пікірлері сол уақыттардағы заң шығарушылардың көзқарастарымен сәйкес келді.
Одақтас республикалардың заңнамалары қадағалау ... тек сот ... ... ... ... наразылық білдіруіне
байланысты туындайтын ... деп ... ... келтірілуі, оның
қаралуы және шешім қабылдануы бойынша іс-әрекеттерді реттеді. Процеске
қатысушылардың әрекеттері туралы (Қазақ ССР ҚІЖК ... 7) ... ... ... оның ... ... қорғаушысын, жәбірленушіні
және оның өкілін, азаматтық талапкерді, азаматтық жауапкерді және ... ... осы ... «Қадағалау тәртібімен іс жүргізу» деп
аталатын ХХХІІІ-тарауы тек ... ... ... шақырылуы мүмкін
адамдар») былай дейді: «Қадағалау тәртібімен істі қараушы соттың ... ... ... беру үшін сотталушы, ақталған ... ... ... ... заңды өкілдері, жәбірленуші және
оның өкілі, азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер және олардың өкілдері
шақырылуы ... ... ... адамдар наразылықпен ... ... ... ... Егер олар сот ... ... онда олар ... баяндамасынан кейін өздерінің ауызша
түсініктемелерін беруге құқылы (Қазақ ССР ҚІЖК ... ... ... ... арқылы сотталғандардың, ақталғандардың және тағы басқа
процеске қатысушылардың іс-әрекеттерін заң жүзінде регламенттеудің аясы
шектеліп қалған еді. Ал, шын ... осы ... ... өндіріс солар
үшін қозғалып, солар үшін жүргізілді.
Шағымдарды қарау тәртібі ССРО Жоғарғы Соты ... ... ... ... атап ... жөн. ... ССРО ... Сотының
Пленумы үш рет ... ... ... ... ... ... ... қойылған болатын (сол уақыттағы ... ... ... тек процеске қатысушылар ғана ... кез ... ... ... де шағымдармен, арыздармен,
өтініштермен шығуына рұқсат ететін). Ол қаулылар мыналар еді: 1963 ... ... «Сот ... бойынша азаматтардың шағымдары мен арыздарын
қарауды әрмен қарай жақсарту жөніндегі ... ... №18 ... 1974
жылдың 21 қаңтарындағы «Қылмыстық істер ... ... ... қаулыларын қадағалау тәртібімен қайта қарау тәжірибесі туралы
№2 қаулы және 1985 ... 5 ... ... ... ... ... ... қадағалау тәртібімен қайта қарауды регламенттейтін
заңнамаларды соттардың қолдануы туралы» №2 қаулы.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі ... ... 30 ... ... енгізілген толықтырулар мен өзгертулерді
қоса алғанда) қадағалау сатысындағы өндіріс ... ... ... 460, 461, 462, 462-1, 463, ... ... процессуалдық
әрекеттер (Заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларына шағым ... ... ... бар ... Заңды күшіне енген сот шешімдеріне
шағымдану мерзімдері; Заңды күшіне ... сот ... ... ... ... ... ... шағымын немесе прокурор наразылығын
қайтару; Сотта қадағалау шағымдарын алдын ала ... ... ... ала ... іс ... салдары);
2) сот қадағалауы тәртібімен сот шешімдерін қайта қарау: бұған соттардың
қадағалау алқаларында шағымдарды, ... ... және ... ... Соты ... ... немесе Қазақстан
Республикасы Бас Прокурорының наразылығын қарау және солар бойынша қаулылар
қабылдау жатады ... ... ... – бұл сот ... жою үшін ... кепілдік
қызметін атқаратын іс жүргізу сатысы, сондай-ақ заңды күшіне енген заңсыз,
негізсіз және әділетсіз үкімнің орындалуына кедергі жасайтын тиімді ... ... ... іс ... кодексі бұрынғы ҚІЖК-
лерден айырмашылығы, осы соттың қадағалау ... ... ... ... ... сотқа келіп түскен кезінен бастап,
істің мәні бойынша ... ... ... ... ... ... қалады.
Заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын қадағалау тәртібімен
қайта қараудың мәні жөнінде ҚР ҚІЖК-нің ... ... деп ... ... және ... ... ... барысында сот
сатыларында жіберілген қателіктерді жоюға, нақтылы бір санаттағы қылмыстық
істерді заңға сәйкес ... ... ... ... сот ... мүмкіндік тудырады [46, 495 б.].
Аталмыш түсініктемеде қадағалау сатысындағы өндірісті қылмыстық ... ... ... ретінде айқындайды [46].
Қадағалау өндірісі сатысының «ерекшелігі» жайлы В.Алексеев, қадағалау
тәртібімен іске асырылатын бұл өндірістің мәні, ең ... ... да ... ... ... ... ... анықталуы мүмкін емес
болған сот қателіктерін жоюдың қосымша кепілдігін беруінде деп ... Әрі ... ... тап осы ... ... сондай-ақ
заңды күшіне енген сот шешімдеріне наразылық білдірудің осындағы ерекше
тәртібі қадағалау өндірісінің «ерекшелігін» ... [47, 31 ... ... ... өз ойын ... ... ... дейді:
«Қадағалау сатысындағы сот өндірісін бұрын жайдан-жай ерекше деп ... бұл ... ... ... сот ... наразылық білдіру тиісті
сот және прокуратура органдарындағы лауазымды адамдардың өз ... ... ... ... ... [48, 31-34 бб.].
Біздің пайымдауымызша, теориялық заң әдебиетінде қадағалау сатысының
заңдылықты сақтаудың кепілдігі ... ... ... аталып
өтіледі. Прокурордың кез келген негіздер бойынша ... ... ... ... ... қорғайтындығын білдіреді.
А.Я. Грунның пікірінше, қадағалау тәртібімен ... ... ... үшін ... Егер ... ... істі қысқарту,
сотталғанға жеңілірек қылмыс ... ... ... ... ... жеңілдету
туралы мәселе көтерілсе де, наразылықты енгізуші адам айыптаушының өкілі
ретінде емес, заңның ... ... ... ... ... ... ... етеді [49, 459 б.].
Заңның мүддесі үшін деген ұғым ... ... ... ... ... бар. ... ... Жоғары Соты кассациялық
тәртіппен істі тексеру кезінде заң бұзушылықты анықтаған ... ... ... ... тек бұл ... ... шешімінде атап көрсетеді.
Заң әдебиетінде жазаның жұмсақтығы үшін немесе неғұрлым ауырырақ қылмыс
туралы ... ... ... ... үкімнің күшін жою сот
әділдігінің мүддесін ... ... ... ... ... ... айтылады [50, 25 б.].
Сот төрелігі заңды қатаң сақтай отырып жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсу органдарының қылмыстық істер
бойынша іс жүргізу кезінде ... ... жол ... және ол ... жауаптылыққа, заңсыз актілерді жарамсыз деп тануға және олардың
күшін жоюға әкеліп ... ... ... ... ... аударады: Қоғамдық-құқықтық
бағалаудан тыс қылмыстық әрекет жоқ. Әрі істің мән-жайларын ... ... ... ... ... ... белгілі бір талаптарға
сай болуы тиіс. Әдетте, процессуалдық ... бұзу ... ... және ... қоғамдық-құқықтық тұрғыдан бағалауда ... ... ... ... болмай шығуы, ... ... ... ... ... жазаның тағайындалуы.
Олай болса, В. Масловтың кассациялық және қадағалау ... ... ... олардың міндеттерінің ерекшеліктерінде деген
тұжырымы осынау қайта қараудың ешқайсысының тағайындалуына сәйкес келмейді.
Шын мәнінде, жоғары тұрған сот ... ... ... қай
тәртіппен тексермесін, оның ең басты мақсаты заңның ... ... ... мәні ... дұрыс шешілмегендігін көрсететін қателіктерді түзету
болып табылады ... да, ... ... сот ... ... ... тексеруден бөлек,
жеке-дара заң талаптарының сақталуын қалай тексермек. Бұл үкімдердің күшін
жоюдың және өзгертудің ... ... ... ... және ... ... сот ... дұрыстығын тексерудің бірегей әрі ... ... ... шығармағанымыз жөн [41, 47 б.]. ... ... ... ... және ССРО ... ... үкімдерін,
ұйғарымдарын заң бойынша кассациялық тәртіппен қайта қарауға болмайды.
Сондай-ақ өкімдік және сот ... ... ... көптеген
ұйғарымдары да кассациялық тәртіппен шағымдалуға және ... ... ... ... ... ... ... үкімдер шығарылғанмен, бірақ
қылмыстық заңнаманы және оны іс жүзінде ... ... ... ... ... ... туындаған жағдайда қылмыстық істер сот
қадағалауы ... ... ... ... да бір себептерге байланысты құқық пен процесс жөніндегі түрлі
мәселелерді шешу жолдарының өзгеруіне қарай, көп уақыт ... ... ... сот ... тәртібімен қайта қаралған ... саны ... жолы өсу ... [51, 41-45 бб.]. ... ... ... сатыдағы соттардың да, екінші сатыдағы соттардың ... ала ... ... ... осы айтылғандарды ескере отырып, сот қадағалауы тәртібімен үкімдерді
қайта қараудың мақсаты мен міндеттері туралы дұрыс тұжырым жасауға ... бұл ... сот ... ... ... азаматтардың құқықтары
мен заң жүзінде сақталатын мүдделерін қорғаудың маңызды қосымша кепілдігі
қызметін атқарады, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қадағалау жасап, оған басшылық етудің бір нысаны
болып ... ... ... сот ... мен ... ... ... білдіру. Қосымша материалдарды пайдалану мәселелері
Қылмыстық іс жүргізу кодексі 23-бабының бірінші бөлігі ... ... ... ... және ... ... ... мен тең
құқықтылығы принципінің ... ... ... ... Осы
принцип ҚІЖК 23-бабының жетінші бөлігінде ... ... ... ... сот ісін ... ... тараптар тең құқықты, яғни оларға
Конституциямен және осы Кодекспен өз айқындамаларын ... ... ... ... ... іс ... кодексіне түсініктеме
беруші авторлар аталмыш нормаға қатысты былай дейді: «Заңда айыптау ... ... ... ... ... қол ... процессуалдық тепе-теңдіктері толық дерлік қамтамасыз етілген,
олар тек заңды ... ... сот ... ... тәртібімен қарау
сатысында ғана аздап бұзылатыны бар (қадағалау тәртібімен ... ... ... тарабының қадағалау шағымдарынан
айырмашылығы, олар міндетті ... ... ... ... сот ... ... [52, 21 б.].
2005 жылдың 30 желтоқсанындағы Заң осындай ... алып ... ... ... ... ... қадағалау сатыларына
тікелей келіп түседі, бірақ ... мәні ... ... ... ... осы ... ... көзделген қадағалау
тәртібімен істі қайта қарау ... ... ... ... ... кейін прокурор наразылығын мәні бойынша қарайды. ... ... ... ... алқасы істі сот қадағалауы тәртібімен қайта
қараудан бас тарту туралы қаулы шығарады» (ҚІЖК 460-баптың ... ... ... 30 ... Қазақстан Республикасының заңы бойынша) [3,
6 б.].
Сонымен, тараптардың тең құқықтылығы ... ... ... ... ... ... ... прокурордың наразылығы бойынша процеске
қатысушылардың шағымы сияқты істі қайта қараудан бас ... ... ... мүмкін. Прокурордың наразылығын алдын ала қараудың келтірілген
тәртібі облыстық және соларға теңестірілген соттардың ... ... ... Республикасы Жоғарғы Сотының Қадағалау алқасына келіп
түсетін наразылықтар үшін белгіленген. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... Бас ... бұл тәртіп қолданылмайды. ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынысы мен
Қазақстан Республикасы Бас ... ... ... ... – олар ... қаралады. Мұндай қорытындыны біз 2005 жылдың 30
желтоқсанындағы Заңда көрсетілген ҚІЖК ... ... ... ҚІЖК ... ... ... ... сүйеніп айтып отырмыз.
Дегенмен де ҚР ҚІЖК оған енгізілген өзгертулер мен ... ... ... ... ... ... ... процессуалдық
тәртібін соңына дейін реттеген жоқ.
Мәселен, тараптардың тең ... ... ... бере ... ... ҚІЖК-ге енгізерде айыптау мен қорғау тараптарының
процессуалдық әрекеттерін теңестіріп ... және оны ҚІЖК ... ... ... ... «Шағым (наразылық) беруші адам, өз пікірі
бойынша, шағым жасап отырған шешімнің заңсыз, негізсіз, әділетсіз ... ... ... мен ... айтып береді. Онан соң
төрағалық етуші процестің өзге қатысушыларына сөз береді». Бұл ... ... ... және ... ... едәуір нақтырақ
реттелген: шағым берілген жағдайда қорғанушы тараптан кейін сөзді прокурор
алса, ... ... ... ... ... тараптан кейін
төрағалық етуші сөзді процестің басқа қатысушыларына береді. Заң шығарушы
айыптау және қорғау тараптарының тең ... ... олар ... ... ... ... ... де сақтайды: «Істі қараудың
уақыты және орны туралы тиісінше ... ... ... ... ... болмауы сот отырысын жалғастыру мүмкіндігін теріске шығармайды»
(ҚІЖК 467-баптың бірінші бөлігі).
Осындай ... екі ... жыл ... ... «Қазақстан
Республикасының кейбір заң актілеріне ... ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының №47-ІІ05.05.2002 жылғы заңы ҚІЖК ... ... ... ... ... ... ... сатысының сот
отырысына қатысуы міндетті» [53, 141-148 бб.]. ... Заң ... ... ... ... жоқ. ҚР ... ... беруші
авторлардың пікірінше: «Прокурор қаралып жатқан істің мәні және қадағалау
шағымының дәлелдері ... ... ... [54, 519 б.]. ... ... бесінші бөлігі айтылған ережемен толықтырылуы қажет. Әрі
қадағалау инстанцияларының ... ... ... ... ... атап өткеніміз жөн.
ҚІЖК 458-бабының үшінші бөлігіне сәйкес Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Соты Қадағалау алқасының қаулыларын Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... үшін «осы алқа ... қаулы адамдардың
өмірі, денсаулығы үшін не Қазақстан Республикасының ... ... үшін ... орны ... ... әкеп соқтыруы мүмкін»
ерекше жағдайлар негіз болып табылады. Алқаның қаулысын ... ... ... күн ... қою тек ... ... мән-жайлардың орын
алғандығы немесе орын алуға қауіп төндіріп ... ... ... ғана ... ... мүмкін.
Заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын қайта қараудың негіздерін
реттейтін ҚІЖК-нің ... осы ... ... мынадай ережемен
толықтырылды: заңды күшіне енген сот актісі, егер ол «мемлекеттік немесе
қоғамдық ... ... ... ... не адамдардың өмірі,
денсаулығы үшін орны толмас ауыр салдарларға әкеп ... ... ... ... ... 459-бабы екінші бөлігінің 1) тармағы).
Заңның ... ... ... ... ... ... ... шағымында үкім немесе қаулы
мемлекеттік яки ... ... ... ... ... ... өмірі, денсаулығы үшін орны толмас ауыр салдарларға әкеп
соқтыруы мүмкін ... ... ... ... ... етеді.
Прокуратураның лауазымды қызметкерінің наразылығы қадағалау алқасының
мәжілісінде мәні ... ... үшін ең ... ... ҚІЖК ... талаптарына сәйкес екендігін анықтау қажет. Ал бұл тек ... ... ... ғана ... ... яғни наразылық
алдын ала сараланып, оны мәні ... ... ... ... ... шешілуі
тиіс. Сонымен, қадағалау алқасы наразылықты екі рет қарайды: ең алдымен
наразылық қайта қараудың ... ... ... да, егер ... бар деп ... онда ... мәні бойынша қаралады. Ал егер
негіздер жоқ ... ... ... қайтарылады. Бұл шағымдардың өту
тәртібіне сәйкес келеді. Сырттай ... ... ... парпарлығы қамтамасыз етілгендей болады. Бірақ, біздіңше, бұл
процедуралардың ішкі жақтары заңмен нақты белгіленбеген.
Егер шағым үш судьядан құралған ... ... ала ... ... сот ... ... қарау жөнінде қадағалау өндірісін қозғау және
қадағалау шағымын қылмыстық істі талап ете ... ... ... ... ... ... сот ... қайта қарау жөнінде қадағалау
өндірісін қозғаудан бас тарту туралы яки ... ... кері ... қаулы қабылдар болса, ал наразылықты қарау процедурасы туралы заң
шығарушы ештеңе айтпайды. Егер судьялардың бірі актіні мәні ... ... өзге ... ... ... ше? ... пайымдауымызша,
мұндай жағдайда істі алқалы қарау кезіндегі шешім қабылдау ережесі іске
қосылуы тиіс: «Азшылықта қалған ... ... ... ерекше пікірін
жазбаша түрде баяндауға құқылы» (ҚІЖК 373-баптың бесінші бөлігі). ... ... ... ... Ал бұл процедура, біздіңше, әлгі
судьяны істі мәні бойынша қараудан ... ... ... Іс жүзінде
судьяны істі қараудан босатудың ... ... ... ... ... ... қосымша 2005 жылдың 30 желтоқсанындағы
Заңмен енгізілген болатын. Бірақ ҚІЖК-нің 90-бабында ... ... ... ... ол іс ... шешім қабылдауға қатысқан
жағдайда, оны әрмен қарай істі қараудан босатады. Сот актісін қайта ... ... ... ... бұл ... ... ... мәлімдеген
жағдайда, оның әрмен қарай іске қатысуына кедергі болуы тиіс.
Енді мынадай сұрақ туындайды: ... ... ... бар- ... ... ... ... қатыса ма? Үш судьядан ... ... ... ала қарау кезінде оған прокурордың міндетті түрде қатысуы
заңда көзделмеген. Дегенмен де ҚІЖК ... ... ... қадағалау
шағымының алдын ала қаралатын күні туралы шағым берген адамға хабарлауды
сотқа міндеттейді. Алайда оның келмеуі іс ... сот ... ... ... ... ... бар немесе жоқ екендігі туралы мәселені шешуге
кедергі ... ... ... осы ... ... да ... жөн.
Яғни, қадағалау сатысында наразылық алдын ала ... ... ... міндеттелуі тиіс.
Қадағалау сатысының сот отырысын тағайындау ҚІЖК 465-бабының бірінші
бөлігіне сәйкес шағым берілген сот актісін қайта ... ... ... ... ... ... соттың қаулысы алынғаннан кейін жүргізіледі. Сот
отырысы тағайындалғаннан ... ... ... ... ... көшірмесін, сот отырысын өткізу күнін, уақытын, орнын ... ... ... сатысында қаралуы туралы хабарлама жібереді.
Осы айтылған тәртіп прокурордың қадағалау наразылығы түскен жағдайда
қадағалау ... үшін ... ма, егер ... онда қай ... ... Мұндай сұрақтың туындауы ҚІЖК ... ... ... байланысты болып отыр. Бұл жағдай 2005 ... ... ... ... көрсетіледі: «ҚІЖК-нің 463-465-баптарында
көзделген ережелер прокурордың наразылықтарына қолданылмайды және ... ... ... ... ... біз – Қ.Х.). ... қадағалау
алқасы қадағалау тәртібімен істі қайта қарауға негіздердің бар-жоғы туралы
мәселені шешеді, содан кейін прокурор ... мәні ... ... істі ... ... ... бар ... туралы шешім
процессуалдық құжатпен - қаулымен рәсімдеуді талап етпейді. Бұл жерде шешім
қабылдау ... ... ... ... ... қадағалау алқасы істі
сот қадағалауы тәртібімен қайта қараудан бас тарту ... ... ... 2005 ... 30 желтоқсанындағы Заң сот актісін қайта қарау
бойынша қадағалау өндірісін ... басы ... ... ... ... сот ... қайта қарау бойынша қадағалау өндірісін қозғау
туралы қаулының шығарылуы;
- қадағалау сатыларына прокурор наразылығының келіп түсуі;
- Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... ... Соты Төрағасының ұсынысының, Қазақстан Респаубликасы
Бас Прокурорының наразылығының келіп түсуі.
Жоғарыда атап өткеніміздей, заң ... ... ... (1-5-
бөліктер) іс қадағалау сатысында қаралған кездегі ... ... ... ... ... Осы ... ... сот отырысына қатысушыларға шағымның, наразылықты көшірмесін алған
кездегі олардың процессуалдық ... ... ... ... ... ... қоса алғанда істің мәнін баяндау міндеті
туралы ештеңе айтылмаған. ... ... ... ... төрағалық
етушінің істің мәнін баяндаумен қатар, сот ... ... ... ... олардың прокурордың наразылығына жасаған
қадағалау шағымдарының ... ... бар ... келтіру міндетімен
толықтырылуы тиіс.
Қадағалау сатыларында (төралқада, пленумда) істі хаттамалар ... ... ... ... ... ССР ... ... айырмашылығы ҚР
ҚІЖК іс Жоғарғы Соттың қадағалау алқасында, Жалпы отырысында қаралған ... ... бас ... Әрине, мұнымен келісу қиын. Өйткені кейбір
ерекшеліктеріне қарамастан істі қадағалау тәртібімен ... да ... мен ... қоса ... процесті жүргізуші адамдардың әрбір
процессуалдық әрекетін хаттамаға ... ... ... сот ... ... ... алады ғой (ҚІЖК 7-баптың 31) тармағы). ҚІЖК-нің
122-бабы сот іс-әрекеттерінің барысы мен ... ... ... ... ... бар іс ... деректерді дәлелдемелердің
қатарына жатқызады. Қадағалау сатысындағы сот мәжілісі барысында ... ... ... оның ... денсаулығына қатысты,
т.б. жаңа материалдар ұсынып, олар шешім қабылдауға әсер етуі мүмкін. ... ... ... ... басқа қай жерде тіркелмек?
ҚІЖК 460-бабының бірінші бөлігі заңды ... ... ... ... шағымдану құқын апелляциялық шағым жасауға еркі бар процеске
қатысушыларға, бас прокурорға, оның ... ... мен ... ... прокурорларға береді. Сөйтіп, осы
арқылы Заң қылмыстық іс ... іс ... ... ... немесе өзгелердің
құқықтарын қорғаушы әрбір адамның қадағалау сатысындағы соттарға ... ... ... ... ... ... қадағалау өндірісі – бұл тараптардың ... ... ... ... ... ... соттағы өндіріс сатысы екендігін
ескере отырып, наразылық білдіру құқығын иемденуші ... ... ... ... істі ... ... прокурорды да көрсету
қажет еді. Себебі ол тең құқылы сот талқылауына қатысушы ретінде қадағалау
сатысындағы ... да ... ... ... құқылы ғой. Әрине,
егер қызметі жағынан ... ... ... оның ... ... ... кері қайтарып алса сөз басқа. Прокуратура органдарындағы
қызмет иерархиясы сот төрелігінің жалпы принциптерінен ... ... ... Б.Х. ... ... сатысында тараптардың бәсекелестігі
мен тең құқықтылығы негізінде сот ... ... ... ... мен оның қорғаушысына рұқсат етілуді қосады [55, 340 б.]. ... ... 2005 ... 30 ... Заң ... күшіне сот
актілерін қайта қарау кезінде бұл принциптің қолданылуын едәуір кеңейте
түсті.
Ғалым-процессуалистердің күні бүгінге ... ... ... ... ... ... де талқылай беретін қылмыстық процеске қатысты негізгі
мәселелердің бірі - іс жоғары тұрған соттарда қайта ... ... ... ... ... ... ... баспасөз беттерінде жарияланған М.А. Андреевтің [56,
1048-1052 бб.], А.С. Тагердің [57, 10-18 бб.], А.Л. ... [58, ... ... ... ... ... ... материалдарды
осылай атаған) пайдаланудың қажеттілігі және процессуалдық шарттары туралы
мәселелер кейін әйгілі ... ... ... [43, ... 59, 393 б., 394 б., 398 б., 437-462 бб.], И.Д. Перловтың [60, 263-276
бб.; 61, 229-234 бб.], Р.Рахуновтың [62, 46 б., 78, 95-101 бб.; 63, ... А.Л. ... [64, 20-25 бб., 52-53 бб., 60-61 бб.] ... ... ... ... Жоғары тұрған соттарда қосымша материалдарды
қараудың іс жүзіндегі мәселелері В.А. ... [65, 54-73 бб.], ... [27, 152-158 бб., 196-202 бб., 261-273 бб.], А.Я. ... [66, ... бб.], Э.Ф. Куцованың [67, 150-157 бб.], т.б. ... ... ... ... ... дәуірден кейінгі Ресейдің жаңа әдебиеттерінде де
талқылану үстінде [68; 69, 37 бб.; 70, 567 бб.; 71, 490 б.; 72, 452 ... ... ... сатыдағы соттарға ұсыну мәселелерін шешуде
Қазақстандық ғалымдар да өз ... ... ... ... [73; 74; 17, ... ... ... сот шешімдерінің әділдігін тексеру үшін
қосымша материалдарды қатыстыру туралы мәселе бірінші рет 1938 ... ... ... ... одақтас және автономиялық республикалардың сот
құрылысы туралы» ССРО ... ... заңы ... ... Осы ... 15-
бабы мынадай ережені бекітті: «ССРО Жоғарғы Соты мен ... ... ... ... ... ... үкімдеріне,
шешімдеріне, ұйғарымдарына заңда белгіленген тәртіп бойынша жоғары тұрған
сотқа сотталғандардың, ... ... ... және ... мүдделерін қорғаушылардың шағымдануына немесе
прокурордың наразылық келтіруіне болады.
«Шағымдар мен наразылықтарды қарау барысында жоғары тұрған сот ... және ... ... ... бойынша төменгі сот шығарған үкімнің
немесе шешімнің заңдылығын және ... ... 100 ... ... заң ... ... ... күшіне енбеген сот
үкімдері мен өзге де шешімдерін тексеру үшін пайдалануға рұқсат еткен.
Қосымша ... ... ... мен ... кассациялық
тәртіппен тексеру үшін қатыстыру туралы дәл осындай ереже 1958 ... ... ССРО ... ... заңымен бекітілген «ССРО және одақтас
республикалардың қылмыстық сот өндірісі ... ... орын ... ССР ... іс ... ... ... одақтас республикалардың
ҚІЖК-сі сияқты қосымша материалдарды іске ... тек ... ... үшін ... ... Республикасының жаңа Қылмыстық іс жүргізу кодексінде қосымша
материалдарды қадағалау сатысындағы соттарда пайдалану жөнінде ... жоқ. ... ҚІЖК ... ... бөлігі қадағалау шағымдарының,
наразылықтарының авторларына шағым жасалып отырған сот ... және ... ... ... негізділігін
қуаттайтын өзге де материалдарды қоса өткізу ... ... ҚР ... ... ... ... де материалдар» ұғымына ... бас ... ... де, ... ... ... назар
аударған. Олар заңды күшіне енген сот ... ... ... шағымның немесе наразылықтың дәлелдемелерінің негізділігін ... [46, 507 ... ... ... де материалдар» санатында тек қосымша
материалдар ғана болуы мүмкін. Әрі ... ... ... ... ... Пленумы өзінің 2000 жылдың 28 сәуіріндегі «Қылмыстық істер
бойынша қадағалау сатысында іс ... ... ... №2 қаулысында дәл
осылай сипаттап берді: «Іс үшін мәні бар, ... ... ... ... ... соттың материалдық және процессуалдық заңдарды
дұрыс қолданбағанын куәландыратын, айыптаудың дәлелденгендігін ... ... ... ... ... ... рөлі мен
кінәлілік дәрежесін және ... ... ... ... ... тағы басқа мән-
жайларды қуаттайтын қосымша материалдар үкімінің күшін жойып, істі жаңадан
сот қарауына ... ... ... ... [38, 221 ... ең ... сот инстанциясы - ССРО Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... процессуалдық қызметі
саласындағы заңнамалардың олқы ... ... ... ... іс
жүзінде кездесетін түйінді мәслелерді қапысыз шешулеріне мүмкіндік тудырып
отыратын оң тәжірибелерін дер ... ... ... ... ... байланысты екі қаулы қабылданып, процеске
қатысушы дәлелдемелердің жаңа қайнар ... ... ең ... ... жолымен өздерінің құқықтарын қорғауға ... ... ... ... қосымша материалдарды пайдалану іс-
тәжірибелерін тиімді және сот төрелігінің мақсаттарына сай деп ... ... ... ... ... 1974 ... 21 қаңтарындағы «Қылмыстық
істер бойынша соттардың үкімдерін, ұйғарымдарын, қаулыларын сот ... ... ... ... туралы» №2 қаулысында аталмыш мәселе
жөнінде соттарға мынадай түсініктеме берді: ... іс сот ... ... ... ... ... ... немесе соттардың өз
бастамашылығымен талап етіп алынған қосымша ... ... [36, 44 ... ... ... осы ... және ССРО Жоғарғы Соты Пленумның
1985 жылдың 5 сәуіріндегі «Қылмыстық істер бойынша үкімдерді, ұйғарымдарды,
қаулыларды сот ... ... ... ... ... ... ... туралы» №2 қаулысына сүйеніп келді [75].
Пленумның бұл қаулысы Республикамыздың сот ... 2000 ... ... дейін қолданыста болып, тек Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты
Пленумының 2000 ... 28 ... ... ... ... ... іс ... тәртібі туралы» №2 қаулысымен қолданыстан шығарылды [38,
246 б.].
Сот тәжірибесі жаңа ҚР ҚІЖК-нің негізінде ... ... ... ... арқылы шешім қабылдап, оны негіздеп келеді.
Мысалға жүгінейік. Н. деген азаматша қылмысты ... ... ... қара ... 12 ... ... алғаны үшін 2002 жылдың 29
мамырында ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... тәртіппен қаралмаған. Облыс прокуроры Атырау облыстық сотының
Қадағалау алқасына сот үкімінің ... ... істі ... сот ... ... ... түсірген. Қадағалау сатысына Н.-ның 2002 жылдың 30
сәуірінде ҚР ҚК 183-бабының ... ... ... айыппұл төлеуге
сотталғандығын көрсететін материалдар ұсынылған. Қадағалау сатысындағы сот
наразылыққа қоса тіркелген материалдарға ... ... ... арқылы істі соттың қарауына жіберген [76].
Теория мен практика көрсетіп отырғандай, қосымша материалдар қадағалау
сатасындағы ... ... ... еніп алды, ендігі жерде,
біздіңше, заң шығарушының міндеті оларды ... ... ... ... сан ... ... отырып, біз апелляциялық
инстанцияға қатысты ҚІЖК-де баяндалған тараптардың ... ... ... ... және ... қабылдау үшін оларды пайдалану
жөніндегі соттың міндеті туралы заңдық регламенттеуді қадағалау ... ... деп ... ... ... ... ... пайдалануға
болатындығын Ресейдің ҚІЖК-сі де мойындайды. Осы Кодекстің ... ... ... шағымдалып отырған үкімнің немесе басқадай сот
шешімдерінің ... ... ... және ... сот үкімінің немесе ұйғарымының, қадағалау сатысындағы ... ... ... ... қоса ... ... ... қадағалау шағымдарына, ұсынымдарға қажетті ... ... ... қадағалау шағымында немесе ұсынымда баяндалған
дәлелдемелерді қуаттайтын өзге де ... ... ... ... құқығын береді [77, 350 б.].
Кодекске түсініктеме беруші авторлар жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... да, атап ... шағымдарының негізділігін қуаттайтын ... т.б. ... [78, 651 б.]. ... ... ... ... тараптар ұсынған қосымша материалдар
қадағалау ... ... ... тиіс ... ой-пікірі өте
дұрыс. Алайда, ҚР ҚІЖК-ге түсініктеме ... ... ... ... тек ... ... күшіне енген үкімнің (қаулының)
заңсыздығы туралы шағымдардың ... ... ... ... тиіс
екендігімен шектеуіне келісу қиын. Рас, қосымша материалдар көп ... ... ... немесе негізсіздігін дәлелдеу үшін ұсынылады.
Бірақ Заң (ҚІЖК ... ... ... ... ... ... ... шағым жасап отырған шешімнің заңсыз, негізсіз, әділетсіз болып
табылатындығы туралы өз дәйектерін келтіруіне мүмкіндік ... ... ... өзге қатысушыларына сөз береді ғой. Ендеше шағым ... ... ... ... өзінің дәлелдемелерін негіздеу үшін тиісті
материалдар ұсынуға ерікті болғанда, ал ... жақ ... ... адам)
неліктен оның заңдылығы жөнінде өз дәлелдемелерін ұсыну ... ... ... ... ҚІЖК-ге енгізілген толықтыру екі жақтың да
құқықтарын ескере отырып, қосымша материалдардың ... ... ... (наразылықтарын) негіздеу үшін не ... ... ... көрсетуі тиіс.
Қадағалау сатасындағы соттарда қосымша ... ... әр ... ... М.М. ... ... сатысындағы сотта қосымша
материалдардың пайдаланылу қажеттілігін кассациялық және ... ... ... һәм ... ... жою немесе
өзгерту негіздерінің ұқсастығымен байланыстырады. Жоғары тұрған сот, ... ол, - сот ... ... ... ... ете отырып,
кассациялық инстанция сияқты істегі бар барлық материалдар мен ... ... жаңа ... негізінде өзінің алдына қойылған ... ... ... әр ... ... ... тағы ... болуы мүмкін. Сот қадағалауы сатысының міндеті – ... іс ... ... ... ... ... үкімнің заңдылығын
және негізділігін тексеру. Сондықтан кассациялық тәртіппен үкімнің күшін
жоюға немесе өзгертуге ... ... ... – кассациялық себептер
немесе дұрысы – кассациялық негіздер сот қадағалауы тәртібімен ... да ... ... де ... ... табылады. Осыған орай жоғары
тұрған сот үкімдерді ... ... ... ... ... әрбір жолы
мына мәселелерді шешуі тиіс: іс алдын ала ... және сот ... ... ... ме, яғни, іс бойынша процессуалдық ... жол ... жоқ па; ... үкім ... бе; ... ... бе; жаза ... қылмыстың ауырлығына және қылмыскердің
жеке басына, қаншалық кінәлілігіне сәйкес ... ба? [42, ... В.Д. ... қадағалау сатысындағы сотта қосымша
материалдардың пайдаланылуына жол бере ... ... ... ... 25 ... «ССРО және одақтас республикалардың қылмыстық сот
өндірісі Негіздерінің» ... ... ... онда «жоғары тұрған сот»
деген тіркесті пайдаланады: «Кассациялық және ... ... ... ... сот ... ... сот ... тек заңдылығын ғана емес,
сонымен қатар негізділігін де тексереді... Сот актілерінің ... ... бар және ... ... ... ... жоғары
тұрған соттар жүзеге асырады»[79, 10-12 бб.].
И.И. Потеружаның ... ... ... ... (наразылық
білдіру) кезінде адамдардың кассациялық сатыдағы сотқа ... ... алу ... ... ереже, шығарылған шешімдердің заңдылығы мен
негізділігін тек ... ... ... ғана ... ... ... ... бойынша да тексеруге міндетті қадағалау сатысындағы сот
үшін де қолданылуы тиіс [80, 98-99 бб.].
Бұл мәселеде В.В. Вандышев те осы ... ... Ол 2002 ... ... ... ... ... Ресей Федерациясы Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің ережелерін түсіндіретін лекцияларында ... ... ... ... ... ... заңды күшіне енбеген сот шешімдерін
қайта қарау ... тән ... ... бар ... ... Осы екі саты көптеген ережелер мен инстуттардың басын қосады».
Автор ... ... ... ... ... тоғыз белгіні атап шығады. Әрі
солардың қатарында ең алдымен сатылардың «мақсаттары мен ... ... ал ... тармақта «сотқа қосымша материалдар ұсыну
ережелерін» атайды [69, 261 ... ... ... А.П. ... ... де назар аударарлықтай.
Ол қосымша материалдарды қадағалау сатысындағы сотта ... ... ... бұл жөнінде, яғни тараптардың қосымша материалдарды
ұсынуына РФ ... ... ... ... ... РФ ҚІЖК 86-
бабының екінші бөлігіне сәйкес айыпталушыға, ... ... ... ... ... және олардың өкілдеріне
дәлелдеме ... ... іске ... қою үшін ... ... ... ... ұсыну құқығының берілгендігімен байланыстырады. Демек,
мұндай жағдай, оның ... ... ... ... үшін ... да ... деп айтуға толық мүмкіндік бермек [70, 567 б.].
Істі сот қадағалауы тәртібімен ... ... ... ... жағдайын В.В. Блинов [81, 15 б.], Я.О. Мотовиловкер [82, 276-295
бб.], Г.П. Саркисянц [83, 45-49 бб., 81-82 бб., 118 б.], В.С. ... ... бб.], В.И. Шинд [85, 21-70 бб.] ... ... ғалымдар да қостады.
Я.О. Мотовиловкер қосымша материалдарды қадағалау сатысындағы соттарда
пайдалануға рұқсат етуге болатындығын ... ... үш ... ... ... негіздерімен байланыстырады: «жаңадан ашылған мән-
жайларды қоспағанда, қадағалау сатысында үкімнің ... жою ... ... ... ... істі ... ... қайта
қарау сатысындағы жаңа материалдар жаңадан ашылған ... ... ... ... ... ... [82, 287 б.].
Тілге тиек етіп отырған мәслеле жөнінде М.М. Гродзинскийдің пікірін біз
жоғарыда келтірген болатынбыз. Алайда 1923 жылғы ... ... ... іс ... ... ... болған уақыттарда процессуалдық
құқық теориясы мәселелерін зарттеумен айналысқан ... ... ... оның қадағалау сатысында қосымша материалдарды қылмыстық іс ... ... заңы ... ... мүмкіндігі туралы негіздемесін
келтірмесек, толық ашылмаған болып қалар еді. Ол бұл ... ... ... ереже бойынша кеңестік қылмыстық процесте әрбір іс тек екі ... ... ... ол ... мәні ... ... ... – кассациялық сатыда «Сот құрылысы туралы» заңның 15-бабына
сәйкес үкімнің заңдылығы мен ... ... Ал, ... ... ... қайта қарау мәселесіне келсек, ол ... саты ... және ... ... сот жіберген яки кассациялық саты
жөндемеген не осы саты жол берген ... ... ... ... ғана қолданылады. Бұл сот қадағалауы инстанциясы ретінде қызмет
атқаратын жоғары тұрған ... ... ... ... не ... үкімдерді тексеруге арналған деген сөз. Ал, бұл өз кезегінде,
үкімдерді сот ... ... ... ... мәні ... қайта
қараудың мәні сияқты үкімнің заңдылығы мен негізділігін тексеруде жатқанын
аңғартса керек. Басқаша айтқанда, ... ... ... үкімдерді қайта
қараудың сипаты мен мазмұнын анықтайтын «Сот құрылысы туралы» заңның 15-
бабы ұқсастығы бойынша ... ... ... ... қайта қарауға да
толықтай қатысты болмақ. Сонымен, бұл ... ... аса ... ... мұрындық болғанын байқаймыз» [86, 23-24 бб.].
Белгілі кеңестік ... Н.Н. ... [87, 167 ... ... [88, 58-73 бб.], М.С. ... [59, 447 б.], П.С. Элькинд
[89, 158-163 бб.], В.В. Лазерев [90, 31-35 бб.] ... іс ... ... ... мәселесін қостап, оның жүзеге асырылу жолдарын
негіздеп берді. Олардың ұстанымы социалистік дәуірден ... жаңа буын ... Б.Х. ... [17, 123 б.], П.Е. ... Т.К. ... [91, 25-32 бб.] ... көрініс тапты.
Біз Б.Х. Төлеубекованың төмендегідей шарттар ... ... сот ... ... бойынша қылмыстық іс жүргізу
заңының қолданылу мүмкіндігі туралы пікіріне қосыламыз:
1) ұқсастықтар жаңа ... ... ... ... ... ... заңның негізгі ержелерінен шығатын
қажеттілікке байланысты орын алғаны ... ... ... ... ... ... қылмыстық сот
өндірісінің міндеттеріне қайшы келмеуі тиіс;
3) ұқсастығы бойынша заңды қолдану қылмыстық сот ... ... ... ... ... бойынша заңды қолдану қылмыстық сот өндірісіне
қатысушыларға өз ... ... ... кедергі
жасамауы тиіс[17, 125 б.].
В.Н. Каминская [92, 89 б.] мен Т.Н. ... [89, 158-163 ... іс ... ... ұқсастықты қолданудың мүмкін еместігі туралы
пікірлері теориялық әдебиетте қолдау таппастан, сот тәжірибесінде теріске
шығарылды.
А. ... ... ... үш жыл екі айға бас ... ... Іс ... тәртіппен қаралмаған. Қазақстан Республикасы Бас
Прокурорының орынбасары ... ... ... ... ... туралы
Алматы қалалық сотының Қадағалау алқасына наразылық түсірген: «Қылмыстық іс
материалдарынан көрініп ... А. ... ... ... №2 ... ... 2001 ... 13 ақпанындағы үкімімен (Алматы қалалық соты
Қылмыстық істер жөніндегі ... 2001 ... 28 ... ... қалдырылған) ҚР ҚК 24-бабының үшінші ... ... ... «в» ... ... ... ... екі жылға бас
бостандығынан айыруға сотталып, жазасын ... ... ... ... ... ... ... Соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының 2001 жылдың 16
мамырындағы қаулысымен аталған сот ... ... ... ... бас ... ... ... ҚР ҚК-нің 55-бабын қолдану
арқылы бір ... ... ... және ҚР ҚК ... ... ... жыл ... мерзімімен шартты түрде деп есептеуге қаулы шығарған.
Бұл жерде ҚР Жоғарғы Сотының ... А.-ға ... ... тағайындай
отырып, «Қазақстан Республикасының ... ... ... он ... ... рақымшылық жасау туралы» 2000 жылдың
29 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасы заңының 11-бабын қолданбаған және
оны жазадан ... А.-ға оны ... ... ... пайдаланбау кейін А.-ны
басқа бір қылмыстық іс ... ... ... №2 ... ... сотының
2002 жылдың 4 сәуіріндегі үкімімен ... ... оның ... ... бар деп ... және ҚР ҚК ... ... бөлігін
қолдануға, сондай-ақ үкімдердің жиынтығы бойынша оған жазаны ҚР ҚК 60-
бабының бірінші бөлігіне сәйкес ... ... ... ... ... заң ... жою үшін Қазақстан Республикасының
Бас прокуратурасы сот қаулыларын ... А.-ға ... ... ... оны ... босату жөнінде ҚР Жоғарғы Сотының Қадағалау алқасына
наразылық түсірген.
Сөйтіп, ҚР Жоғарғы Соты Қадағалау алқасының 2002 жылдың 28 қарашасындағы
қаулысымен ... ... №2 ... ... сотының 2001 жылдың 13
ақпанындағы үкімі және ... ... ... ... ... ... қаулылары өзгертілген: А.-ға 2000 ... ... ... ... ... ... ... он жылдығына байланысты рақымшылық жасау туралы» Қазақстан
Республикасы заңының 11-бабы қолданылып, ол жазадан босатылған.
Осы өзгертулерге байланысты А. ... 2001 ... 13 ... үкімі
бойынша жазадан босатылған болып есептеледі, демек, ҚР ҚК 77-бабының екінші
бөлігіне сәйкес соттылығы жоқ адам ... ... ... осы ... Алматы қаласы №2 Алмалы аудандық сотының 2002 жылдың 4 сәуіріндегі
үкімінен А.-ның әрекеттерінде қылмыстық қайталау бар дегенді алып ... ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... басқа, А.-ға ҚР
ҚК 60-бабының бірінші бөлігін қолданып, үкімдердің жиынтығы бойынша жаза
тағайындау да ... жоюы ... ... ҚР ҚІЖК 459-бабы бірінші бөлігінің 4) тармағына
сәйкес сот қаулыларын қадағалау тәртібімен ... ... ... ... сот үкімін өзгертіп, оның ішіндегі айыптаулардан ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... бар деп ... және
оған ҚР ҚК 59-бабының ... ... ... алып ... ... ... наразылықпен қоса ұсынылған сот құжаттарының көшірмелері іс
бойынша түпкілікті шешім ... үшін ... ... Егер ... заңның ұқсастығы бойынша қолданылмаса, қандай тәртіппен сот
қателігі түзетілер еді?
2 ЗАҢДЫ КҮШІНЕ ... СОТ ... ... ... ... ІС ... ... өндірісін қозғаудың процессуалдық және істі тексерудің
ревизиялық тәртібі
2005 жылдың 30 желтоқсанында қабылданған ... ... іс ... және ... іс ... ... соттылықтың
аражігін ажырату мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы» Қазақстан Республикасының №111-ІІІ заңы [3, 6 б.] ... ... ... ... ... ... жөнінде іс жүргізу мәселелері бойынша –
қадағалау сатысындағы ... ... ... елеулі түзетулер енгізді.
Солардың ішінен ең алдымен жаңа инстанцияның – Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Соты Жалпы отырысының пайда болғанын атауға ... ҚІЖК ... ... ... жаңа ... ... Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сотының Жалпы отырысы Қазақстан ... ... ... алқасының қаулыларына қабылданған қаулы ... ... не ... ... ... мен қауіпсіздігі үшін
орны толмас ауыр ... ... ... ... ... туралы
деректердің анықталуына байланысты ... ... ... ... Соты ... ұсынысы немесе Қазақстан Республикасы
Бас Прокурорының наразылығы бойынша істерді қарайды.
Бұл бұған дейін қолданыста болған екі ҚІЖК (1923 жылғы ... ҚІЖК ... ... Қазақ ССР ҚІЖК) кезінде пайдаланылған инстанцияның ... ... ... ... тиек етіп отырған Заң 1997 жылғы жаңа ҚІЖК
жіберген «олқылықтың» орнын толтырған сияқты. Ол Заң ... ... ... және ... ... ... басымдық бере
отырып, Республикамыздың сот өндірісі үшін, осындағы сот ... үшін аса ... ... – ҚР ... ... ... сот
инстанциясы санатынан алып тастауға келіскен болатын [52, 20 б.]. ... ҚІЖК ... ... ... ... жәбірленушілер, процеске
қатысушы басқа да адамдар сот ... ... ... біріктіретін
инстанция – Республика Жоғарғы Сотының Пленумы арқылы өздерінің құқықтарын
қалпына келтіруге ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының
шешіміне келіспейтін процеске қатысушылар ССРО Жоғарғы Сотына немесе ССРО
Бас Прокурорына шағым жасайтын. ССРО Жоғарғы ... ... және ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының қаулысы
жалпыодақтық заңнамаға ... ... ... ... осы қаулы арқылы өзге
одақтас ... ... ... бұл ... ССРО ... ... наразылық білдіруге құқылы болды [94, 513 б.].
ССРО Жоғарғы Сотының Пленумы үш айда бір рет ... ... ... ... ... қызметтері бойынша ССРО
Жоғарғы Сотының құрамына енді.
Жаңа инстанцияның – Жоғарғы Соттың Жалпы отырысының ... ... ... ... мән де бар. Яғни, ендігі жерде істің соңғы
нүктесін бір ... алқа ... ... ең ... ... ұсынысын, наразылығын екшеп, түпкілікті шешім қабылдай отырып,
жоғарғы конституциялық сот органы қояды.
Заң ... ... ... сот ... ... азайтты. Мысалы, ҚІЖК-
нің 109-бабында («Прокурордың шешіміне шағымды ... ... ... ... сезіктіні, айыпталушыны қамауға және қамау
мерзімін ұзартуға ... ... ... ... ... ... айыпталушыны медициналық мекемеге мәжбүрлеп
орналастаруға ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және жеке айыптаушы айыптаудан бас тартуына байланысты,
сондай-ақ істі қосымша тергеуге немесе ... сот ... ... ... ... ... енген сот қаулылары сот қадағалауы тәртібімен қайта
қарауға ... Онша ауыр емес ... ... ... күшіне енген
үкімдер ҚР Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... ҚК 10-бабының екінші бөлігі, жасалғаны үшін осы Кодексте көзделген ең
ауыр жаза екі жылға бас бостандығынан айырудан ... ... ... ... ... үшін осы ... көзделген ең ауыр жаза бес
жылға бас бостандығынан айырудан аспайтын абайсызда жасалған әрекетті онша
ауыр емес қылмыс деп ... [95, ... ауыр емес ... ... ... ... осы ... және жасауға оқталғаны үшін қылмыстық жауаптылықтың жоқтығы,
әрекеттеріне өкінуіне және жәбірленушілермен татуласуына, т.б. ... ... ... жауаптылықтан босатылу мүмкіндігі),
сондай-ақ көрсетілген санаттағы істердің әдетте облыстық және ... ... ... ... ескерер болсақ, аталмыш
тұрғыдағы істердің Жоғарғы Соттың ... ... ... өте дұрыс деп
есептейміз.
Қадағалау сатысындағы соттардың қарау объектілері қатарынан істі қосымша
тергеуге немесе жаңадан сот қарауына жіберу ... ... ... да
орынды. Сот қаулыларының көрсетілген түрлерінде істің ... ... және ... ... ... сот қорытындылары айтылмайды. Олар
қайта ... ... істі ... және шешу ... функционалдық
міндеттерін атқарудан алшақтатып, аралық функцияларды орындатады. Оның
үстіне, ... ... ... ... ... ... ... қалдырылуы немесе күшінің жойылуы төменгі сатыда тұрған ... ... ... етуі ... ... ... түскен қадағалау шағымдарын қарау тәртібіне де елеулі
өзгерістер енгізді. Осыған орай ... 463, 464, ... ... ... қадағалау шағымын алдын ала қарауды реттейтін ҚІЖК-нің ... ... «Сот ... ... ... ... қарау туралы
қадағалау шағымы облыстық және оған ... сот ... ... ... Соты ... тапсырмасы бойынша тиісті
қадағалау алқасының үш ... ... ... ... ала зерделенеді және
қаралады. Қажет болған жағдайда қылмыстық іс ... ... ... зерделеудің нәтижелері соттың қарауына енгізіліп, бұл
жөнінде шағым иесіне хабарланады. Сот шағымды алдын ала қарау ... ... сот ... ... ... ... ... іс жүргізуін
қозғау не одан бас тарту туралы шешім шығарады. ... ... ... ... ... адамға жіберіледі (ҚІЖК 464-бап).
Қадағалау сатысы шағым берілген сот актісін қайта қарау ... іс ... ... ... ... ... алғаннан кейін
тараптарға қадағалау шағымының көшірмесін, сот отырысын өткізу күнін,
уақытын, ... ... ... ... ... ... қаралуы туралы
хабарлама жібереді (ҚІЖК 465-бап).
Бұл жерде Заңның қадағалау сатысында мүлдем жаңа, іс ... ... ... атап өткеніміз жөн, яғни, процеске
қатысушының шағымын алдын ала зерттеу және ... ... соң, егер ... құралған сот шағымдалған сот актісін қайта қарау бойынша қадағалау
өндірісін қозғауға және қадағалау шағымын ... ... істі ... ... ... ... бар деп тапса, оны түпкілікті қарау.
Енгізілген жаңа өзгеріс ... ... да ... бар. ... наразылық бойынша қадағалау алқасы істі қадағалау тәртібімен қайта
қарау үшін ҚІЖК-нің 459-бабында ... ... ... туралы
мәселені шешіп, содан кейін прокурордың наразылығын мәні бойынша ... ... жоқ ... ... қадағалау алқасы істі сот
қадағалауы тәртібімен қайта қараудан бас тарту туралы қаулы шығарады ... ... ... ... наразылықты қайтару туралы шешім қабылдау ... ... ... және наразылыққа қойылатын талаптар заңда
(ҚІЖК 462-1-бап) ... Олар ... ... ... ... ... ал бірқатар істер бойынша ... ... ... қадағалау өндірісін қозғау немесе одан бас тарту туралы
мәселені шешу үшін шағымды, ... іс ... ... ... ... ҚР ... ... Республикамызда қолданыста болған 1923
жылғы РСФСР ... және 1960 ... ... ССР ... айырмашылығы «заңды
күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын қайта ... ... ... жаңа процессуалдық ұғым енгізді. Оның құқықтық талаптары ҚІЖК-нің
459-бабында көрініс тапты. 2001 жылдың 11 шілдесінде қабылданған «Қазақстан
Республикасының кейбір заң ... сот ісін ... ... ... мен ... ... туралы» Қазақстан Республикасының №238-
ІІ заңы Республикамыздың ең жоғары сот ... - ҚР ... ... ... ... қайта қарау үшін арнайы негіздер белгіледі
[24, 239 б.]. 2005 жылдың 30 желтоқсанындағы «Қазақстан ... іс ... және ... іс ... ... соттылықтың
аражігін ажырату мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу
туралы» ... ... заңы ... ... және бір
негізін енгізді (ҚІЖК 459-бабы екінші бөлігінің 1) тармағы) [3, 6 б.].
Сонымен, жоғарыда аталған түзетулерді ... ... сот ... ... ... мына ... жатқызуға болады:
- істі тергеу немесе сотта қарау кезінде азаматтардың конституциялық
құқықтары мен ... ... жол ... не ... ... ... 459-бабы бірінші бөлігінің 1) - 4) ... ... ... ... сот актісі мемлекеттік ... ... ... ... қозғаса не адамдардың өмірі, денсаулығы үшін орны толмас ауыр
салдарларға әкеліп соқтыруы мүмкін болса (ҚІЖК 459-бабы екінші ... ... адам өлім ... ... үкім ... ... ... болмаса
(ҚІЖК 459-бабы екінші бөлігінің 2) тармағы);
- өлім жазасы туралы ... ... ... ... өлім ... орындауға
мораторийдің күші жойылғаннан кейін қайта қаралуы мүмкін (ҚІЖК 459-баптың
үшінші ... ... ... ... Соты ... алқасының қаулылары
қабылданған қаулы адамдардың өмірі, денсаулығы не Қазақстан Республикасының
экономикасы мен ... үшін орны ... ауыр ... ... ... екені туралы деректердің анықталуына байланысты ерекше
жағдайларда қайта қаралуы мүмкін (ҚІЖК 458-баптың үшінші бөлігі).
ҚІЖК 459-бабының ... ... ... ... ... ... шағымда, наразылықта іс жүргізу кезінде осы Кодекстің ... ... ... орын ... және осы ... сот ... қалай көрініс тапқаны көрсетілуін талап етеді
(ҚІЖК 462-баптың бірінші бөлігі).
Біздіңше, ... ... ... ... ... наразылықта
ҚІЖК 458-бабының үшінші бөлігінде және 459-бабы екінші ... ... ... ... ... ... бұл ... ҚІЖК-нің
462-бабына толықтыру енгізу қажет еді.
ҚІЖК 459-бабының бірінші ... ... ... ... ... жылғы РСФСР ҚІЖК және 1960 жылғы Қазақ ССР ҚІЖК ... ... ... сот өндірісі үшін белгісіз еді, сондықтан олар мүлдем
жаңа институт ретінде қабылданды.
Біріншіден, ... ... ... заң шығарушы нені жатқызады?
Неліктен Республикамыздың жалпы сот ... ... және бір ғана ...... конституциялық құқықтары мен бостандықтарын қорғауды
мұрат тұтатын сот қадағалауы инстанциясы үшін ерекше ...... ... ... және орын алуын дәлелдеу белгіленген?
2000 жылдың 28 сәуірінде ... ... ... ... Соты
Пленумының «Қадағалау сатысында қылмыстық істер бойынша іс жүргізу тәртібі
туралы» №2 ... ... жаңа ... ... түсініктеме
берілді. Мәселен, аталмыш қаулының 5) тармағы былай дейді: ... ... ... ... ... қайта қарауға негіз болып табылатын
азаматтардың конституциялық ... мен ... ҚІЖК ... ... адам құқықтары жатады». Сонымен қатар, осы Қаулының 6)
тармағында Пленум: «Істі қарау ... сот ... ... сот
тергеуінің біржақтылығы және толық еместігі, сот қорытындысының істің нақты
мән-жайларына сәйкес келмеуі, қылмыстық іс жүргізу заңының ... ... ... ... ... заңның дұрыс қолданылмауы, тағы басқа
құқық бұзушылықтар, егер осы құқық бұзушылықтар ҚІЖК ... ... 1) ... ... салдарларға әкеліп соқтырса, ... ... сот ... мен қаулыларын қайта қарау үшін негіздер болып
табылады» деген түсініктеме береді [38, 240 б.].
Осы ... іс ... ... ... мынадай сұрақтар
туындайды: жалпы осылардың барлығы қажет пе? ... ... ... ... ... адам ... наразылық
келтірілген сот актісінің дұрыс еместігін неден байқап отырғанын ... емес ... ... ... сот Л.-ға ҚР ҚК ... бірінші бөлігі
бойынша жеті жылға бас бостандғынан айыруға жаза тағайындаған. Апелляциялық
инстанция соттың үкімімен келісіп, прокурордың сот ... ... үшін ... күшін жою жөніндегі наразылығын қанағаттандырмай
тастаған. Прокурор дәл осындай ... ... ... ... ... ... Сот осы істі қайта қарау жөнінде қадағалау
өндірісін ... үшін ол ... ... қандай құқық бұзушылықты және
қандай салдарлардың болғанын көрсетуі тиіс?
Біздің пайымдауымызша, прокурор өзінің наразылығында сот ҚР ҚК ... ... ... санкциялардың ең төменгі мөлшерін ... ... да бір ... ... ... ... ... Егер тіпті ол өзі ... ... ... ... ... қозғау қажеттілігіне соттың көзін жеткізсе де, бірінші сатыдағы
сот қабылдаған шешім жаза ... ... ... ... ... деп ... оның аузы бармас. Мұндай ұшқары ойға жол
беру соттың өз ішкі сенімі арқылы дәлеледемелерді бағалауы ... ... тең ғой. ... ... соттар тарапынан үкімдердің, қаулылардың
бұзылуының ... ... ... ... сот ... ... салдары болып табылмайды деген қағида ешбір ... ете ... Заң ... сот ... күшін жоюға немесе
өзгертуге әкеліп соқтыратын себептерді бес негіздің аясына топтастырды.
Олардың ... ... ... ... құқық бұзушылықтар ретінде
көрсетіп, солар анықталған жағдайда ... ... ... ... ... ... міндеттеді. Ал, қайта қараудың басқа негіздерін заң
шығарушы құқық бұзушылықтар деп атаудан тартынады.
Біздің байқаумызша, сот қаулыларын қайта қарау жөніндегі сот ... ... ... келе ... ... ... ... ол ҚІЖК-нің 412-
бабында көзделген үкімдердің және ... ... ... ... ... ... Пленум қаулысы сілтеме жасаған негіздерге
сүйенеді. Бірақ тәжірибе жіберуге жол берілетін құқық ... ... ... ... ... дәлелдеуге тырысқан емес,
дәлірек айтқанда, мүмкіндігі болған жоқ. Шын мәнінде, сот ... ... ... оны ... ... ... ... қараудың негіздері жөнінде
ҚІЖК 459-бабы бірінші ... ... ... ... ... ... ... жасайды десек, әсте артық ... ... ... алқаларының бірде-бір қаулысынан ҚІЖК 462-бабының бірінші
бөлігіндегі ережелердің іс ... ... көре ... ... 2006 ... 19 ... Алматы қалалық соты Қадағалау
алқасының М.-ға ... 2005 ... 11 ... ... ... ... және 2006 ... 14 желтоқсанындағы Алматы қалалық соты
Қылмыстық істер жөніндегі алқасының қаулысын қайта қарау бойынша ... ... ... ... назар аударсақ болады.
Алқа қадағалау өндірісін қозғау туралы қаулының нұсқау бөлігінде істің
мән-жайы мен қадағалау шағымының дәлелдерін келтіре ... ... ... дейді: «Адвокат П.-ның қадағалау шағымындағы дәлелдерді талқылап, іс
материалдарын тексере ... алқа ... ... ... ... мүддесіне орай П.-ның қадағалау шағымы бойынша қадағалау өндірісін
қозғауды қажет деп есептейді.
ҚР ҚІЖК 459-бабы бірінші ... ... ... істі сотта қарау
кезінде азаматтардың конституциялық құқықтары мен ... ... ... не ... ... қолданбаудан сот тағайындаған жазаның қылмыстың
ауырлығы мен сотталған адамның жеке басына сай келмеуіне әкеліп соғуы ... ... ... мен ... ... қарауға негіз болып табылады.
ҚР ҚІЖК 25-бабының бірінші бөлігіне сәйкес судья дәлелдемелерді қаралған
дәлелдемелердің жиынтығына негізделген ... ішкі ... ... бұл орайда заңды басшылыққа алады.
Өзінің қадағалау шағымында адвокат сұрағандай М.-ның әрекетін Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексі 98-бабының бірінші бөлігі ... ... заң ... ... күш ... ... немесе ауыр
балағаттауынан не өзге де заңға қарсы немесе моральға жат іс-әрекетінен
(әрекетсіздігінен) болған ... ... ... ... жан ... ... ... табылады.
Осынау іс бойынша аталған қылмыс құрамының жоғарыда аталған барлық
қажетті белгілері орын алған.
Оның үстіне, Г.-ны ... ... ... ... ... ... жөнінде айтқан адвокаттың дәлелдемелерін 2005 ... ... ... ... ... сараптамасының №169
қорытындысы да растайды. Аталмыш құжат ... М. ... ... ... ... жасаған сәтте қатты жан ... ... Мұны ... ... сот ... сот-медициналық
сараптамасының қорытындысы да (№291, 2005 ... 6 ... ... ... М. ... ... ... іс-әрекеттерінен туындаған
қатты ұрыс-керіс үстіндегі физиологиялық аффект жағдайында болған.
Сот отырысында сотталушы мен оның ... ... ... және ... ... ... жасай отырып, М.-ның кісі өлтіру
кезінде аффект ... ... ... ... рет мәлідеме жасаған.
Бірақ сот пен апелляциялық инстанция М.-ның және оның қорғаушысының
көзқарастарымен келіспеген. Олар мұны ... 2001 жылы өзі ... ... әрі ... еске түсіруімен түсіндіреді, яғни олардың пікірінше,
қатты эмоционалдық қозу кезінде бұл мүмкін емес екен.
Сондай-ақ М. ... ала ... ... және сот ... Г.-ны қалай және қандай жағдайда өлтіргенін ... ... ... Ал, сот осы ... ... ... аяқ астынан
туындайтын қатты жан толқуы ... ... кісі ... тән
тұтқиылдықтың бұл жерде жоқ екендігі туралы қорытынды жасаған. Әрі ... тез ... ... да орын ... ... тиек ... соттың және сот алқасының мұндай қортыныдысымен ... ... ... ... әрекеттерін кенет пайда болған қатты
жан күйзелісі жағдайында Г.-ны өлтіргендігі туралы айтқан жауабын оның кісі
өлімінен ... өзін ... ... сілтеме жасай отырып,
қанағаттанарлықсыз деп ... Төрт жыл ... ... де ... ... ... қайда және қалай тұрғандығы оның есінде толық
сақталған, әрі ол сол уақыттағы ... қаз ... ... ... ... қалай алғандығын, оны шиыршықтап, өлтіру мақсатымен Г.-ның
мойнына қалай ... ... ... бұл ... Г.-ны ... ... оның аяқ астынан
туындаған қатты жан күйзелісі жағдайында болуы ... ... ... ... ... ... тұрғандай, оның ашулануына Г.-ның киімсіз
күйінде ... ... ... шалбарын шешіп, жыныстық қатынас жасауға
кірісіп кеткені ... ... Сол ... ... оянған М.-ның
қарсылығына қарамастан Г. өзінің әрекетін әрмен қарай жалғастырып, М.-ны
еркектер ... ... ... ... күштеп көндірмек болған.
Мұндай қорлыққа қатты ашуланған М. ... ... ... ... ... ... ... арқылы оны үйден шығармай қояды. Сол жерде ... ... ... ... жан ... ... М. Г.-ны
тұншықтырып өлтірген.
Кінәлі адамның әрекеттерін тиісінше бағалау туралы сот қорытындысы ... ... ... ... ... ... М.-ның жауабында көрсетіліп, сарапшы-психиаторлардың,
психологтардың екі комиссиясының ... ... кісі ... ... мен оның ... ... ... деңгейі М.-
ның жәбірленушінің күш қолдануы мен ... жат ... аяқ ... ... ... жан ... ... Г.-ны
өлтіргенін куәландырады, яғни оның ... ... ... ... ... бірінші бөлігінде көзделген
қылмыс белгілері бар.
Іс материалдарынан көрініп тұрғандай, М. бұрын ... өз ... шын ... ... ... ... ... ашылуына белсене
көмектескен, жұмыс орны мен тұрғылықты жері бойынша мінездемесі жақсы.
Осыған орай алқа, сотталған М.-ның әрекетінің ... ... ... ... кодексінің 98-бабының бірінші бөлігіне
өзгертілуіне байланысты, ол орташа ауырлықтағы ... ... үшін ... ... ... рет ... тұрған адам ретінде 2002 жылдың
19 ақпанындағы ... ... ... он ... рақымшылық жасау туралы» Қазақстан Республикасы заңының 2-бабына
толық сәйкес келеді деп ... ... ... ... ... қаулының 2005 жылдың 30 желтоқсанындағы
Заң бойынша қабылданған алғашқы сот құжаттарының бірі ... ... жөн. Біз оның ... ... бір ғана мақсатпен келтірген едік.
Ол – қайта қараудың негіздері туралы ... 459- ... ... мен судьялардың назарын аудару. Аталмыш қаулының мәтінінен көрініп
тұрғандай, бағалау бірінші және ... ... ... ... ... берілген. Әрі алқа өзінің дәлелдерін
сотта зерттелген дәлелдемелерді бағалау негізінде келтірген. Ол ... ... ... ... және ... олардың тарапынан жіберілген қандай да бір заң бұзушылық
пен ... ... ... ... ... ... бұл мүмкін емес еді,
өйткені заң бұзушылық істе жоқ. Бұл жерде ... ішкі ... ... ... ... ... бар. Ал, бағалауда
қандай да бір құқық бұзушылық байқалмайды. Тек бірінші сатыдағы сот ... ... ... ... ... ... ортақ бір
қорытындыға келсе, ал қадағалау ... ... үш ... бар соты ... негізінде басқа қорытынды жасаған. Осы тұста мынадай сұрақ
туындайды: егер ... сот ... ... мен апелляциялық
сатыдағы соттың қаулысы) ешқандай құқық бұзушылық ... әрі олар ... ... негізделсе, қабылданған соңғы қаулы ҚІЖК 459-
бабының талаптарына сәйкес келе ме? Енді осы ... біз ... ... ... ҚІЖК 459-бабының талаптары қадағалау ... ... ... келе ... ... сот, - деп атап көрсетілген ҚР ҚІЖК 467-бабының он екінші
бөлігінде, - қадағалау шағымдарын берген ... ... да, ... жағдайларын нашарлатпау шартымен іс бойынша барлық сотталғандарға
қатысты сот ... ... ... және ... ... ... ... қатысты істі толық көлемінде тексеру құқын, заң
апелляциялық ... сот үшін де ... ... ҚІЖК ... ... апелляциялық тәртіпте істі қарайтын сотқа ... ... ... тек үкімге шағым берілген немесе
наразылық келтірілген бөлігінде және тек шағым немесе наразылық ... ... ... өкілеттік бере отырып, осы баптың екінші
бөлігінде «егер істі қараған ... ... ... ... алып ... ... мен заңды мүдделерінің бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... бөлігінде де
және шағым бермеген, наразылық келтірілмеген адамдарға қатысты да ... ... ... деп соттың өкілеттігін кеңейте түседі.
Осы нормалардың мәтінінен ... ... заң ... ... ... ... ... көлемінде тексеру және іс бойынша барлық
сотталғандарға қатысты ... ... ... ... ... Істі ... ... шағым бермеген, наразылық келтірілмеген адамдарды қоса
алғанда заң әдебиетінде «істі ревизялық тәртіппен қайта қарау» деген ... ... [27; 42; 64, 64 ... атап көретілгендей, тексерудің ревизиялық тәртібі үкімге шағым
жасамаған сотталғандарға қатысты тек ... ... мен ... ... ... жағдайда ғана қолданылады. Егер тап
осындай құқық бұзушылықтар анықталмаса, онда ... ... ... ... растау қажет етілмейді.
«Үкімге шағым жасамаған М.-ға қатысты істі ревизиялық ... алқа оған ... ... үкімді заңды деп есептейді,
сондықтан ол өзгеріссіз қалдырылуы тиіс» [97]. Соттың мұндай ... ... ... ... ... ... ... кеңестік сот өндірісінде кассациялық
саты үшін де, қадағалау сатысы үшін де рұқсат етіліп, бұл заң жүзінде 1923
жылғы РСФСР ҚІЖК-де ... ... (1923 ... ... ... ... АССР-
інде және Қазақ ССР-інде 1959 жылдың 31 желтоқсаны аралығында қолданыста
болды), ал 1959 ... ... ССР ҚІЖК мен 1997 ... Қазақстан
Республикасының ҚІЖК аталмыш тәртіпті апелляциялық саты үшін де, ... үшін де ... жол ... Республикамызда қолданыста болған РСФСР ҚІЖК шағымдардың және
наразылықтардың себептеріне ... іс ... ... ... ... ... ... (412-бап) және заң бұзушылық анықталған
жағдайда, егер негіздер сотталғандардың барлығына қатысты болса, шығарылған
үкімнің ... ... ... ... ішінде үкімге шағым бермеген
немесе наразылық келтірілмеген ... да ... ... ... ... ... ... еді (422-бап).
ҚазССР ҚІЖК («Істі толық көлемінде тексеру» деп аталатын 325-бабы)
кассациялық сатыдағы ... істі ... ... ... ... ... ... бермеген, наразылық келтірілмеген адамдарға да қатысты
тексеруді міндеттеді.
Алайда ҚІЖК шағым бермеген, прокурор ... ... ... ... шешім қабылдау барысындағы кассациялық инстанцияның
өкілеттігінің ауқымы жөнінде ... ... ... тек жаңа ... ғана ... олқылықтың орнын толтыра білді. Сөйтіп, ҚР ҚІЖК
404-бабының екінші бөлігі сотқа мынадай өкілеттіктер берді: ... ... ... ... ... қабылдануына алып келген сотталғандардың
құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуы белгілі болса, сот осы ... ... ... ... ... сондай-ақ шағым берілмеген,
наразылық білдірілмеген бөлігінде де және ... ... ... ... ... да жоюға немесе өзгертуге құқылы».
Сонымен, апелляциялық сатыдағы сот:
- істі шағымдалған, наразылық білдірілген ... және тек ... ... бар ... ... ғана ... ... 404-
баптың бірінші бөлігі);
- істі шағымдар мен наразылық бойынша толық көлемінде ... ... ... іс ... және ... ... ... жүргізіледі. Толық көлемде тексеруге: а) істің нақты ... және ... ... ... ... ә) ... заң нормаларының сақталуын; б) сот үкімінің, қаулысының
заңдылығын және негізділігін саралау ... ... ... жоғарыда айтылған барлық түрлері мен нысандары көздеген ... ... ... ... заң ... ҚІЖК-нің 411-
бабында атап көрсетеді.
Сонымен қатар, кейбір жағдайларда бірінші сатыдағы сот ... ... ... шағымданбауы немесе оларға қатысты
прокурор ... ... ... ... яки оның ... ... ... мүмкін екендігін ескере отырып, ... ... ... байланысты қабылданатын шешімдердің ықтимал
түрлерін ҚІЖК 404-бабының екінші бөлігінде қарастырады.
ҚІЖК 404-бабының бірінші бөлігінде және 405-бапта – істі ... ал ... істі ... ... ... ... шешімдерге қойылатын заң талаптары көрсетілген. ҚІЖК 404-
бабының екінші бөлігі істі ... ... ... ... үкімнің
қабылдануына алып келген сотталғандардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... жағдайларды қамтиды. Мұндай құқық
бұзушылықтар анықталған ... ... ... сот үкімді шағым
бермеген, наразылық білдірілмеген бөлігінде де және ... ... ... адамдарға қатысты да жоюға немесе өзгертуге құқылы.
ҚІЖК 404-бабының екінші бөлігінде айтылған ережелерді ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылық жайттарын анықтауы;
2) сот анықтаған құқық бұзушылықтар сотталғандардың құқықтары мен
заңды мүдделеріне қатысты болуы;
3) ... ... ... ... ... қабылдануына алып
келуі.
Тек осы аталған мән-жайлар орын алған жағдайда ғана ... сот ... ... ... ... құқылы, яғни үкімнің шағым
берілмеген, наразылық білдірілмеген бөлігіне де және ... ... ... ... ... да ... қабылдай алады.
Егер іс бойынша аталмыш құқық бұзушылықтар заңда белгіленген ... қоса ... сот ... ... ... ... қатысты наразылық білдірілмеген сотталғандардың тағдырын сөз етуге
құқы жоқ.
Біз ... ... істі ... ... наразылықтың шектерінен тыс қарау
жөніндегі жоғары тұрған соттың құқы мен істі ... ... ... бір
шешімдер қабылдау жөніндегі жоғары тұрған соттың құқын бірдей деп ұқсатуға
болмайды деген В.С. Николаевтың пікірін [98, 41 б.] ... деп ... ... ... ... істі қарау барасында табылғандардың
бәрі бірдей қабылданатын шешімге енгізілмеуі тиіс. ... ... ... ... ... ... ... сипаттап береді.
Шағым жасамаған, наразылық білдірілімеген сотталғандардың әрекеттерінің
құқықтық дұрыс бағаланбауы туралы фактілерді қаулыға енгізу заң ... әрі ... ... ... ... ... ... ҚР ҚІЖК-ге ... ... ... ... ... сол ... ... басқа талаптармен немесе
жаңа дәлелдерге негізделген бұрынғы талаптарымен сол сот ... ... ... үшін ... көрсету қажет деген ... сот ... ... ... ғана ... деп ... яғни тек ... жайында баяндалуы тиіс.
Кеңес дәуірінде қадағалау сатысындағы соттар 1974 жылдың 21 қаңтарында
қабылданған ССРО Жоғарғы Соты ... ... ... ... 44 б.], ... қаулыларында істі ревизиялық тәртіппен тексеру және
шағым жасамаған немесе ... ... ... қатысты сот
шешімдерін өзгеріссіз қалдыру туралы көрсетпейтін.
Осы тәжірибені заң әдебиеті де ... ... ... олар ... ... ... ... қатысты істі сол қадағалау
сатысында қайта қарау мүмкіндігі сақталатын да, заңсыз ... ... ... адамдар мен қадағалау сатылары үшін көбірек ... ... 133-138 бб.]. Бұл, ... процеске қатысушылардың, әсіресе,
сотталғандардың мүдделерін қорғау үшін маңызы зор еді.
Әйткенмен де И.Перловтың, ... ... ... ... ... ... ... немесе өзгертуді қажет емес деп шешу жағдайы,
оның тек үкімнің осы бөлігін заңды және негізді деп ... ... ... ... мүмкін емес. Шын мәнінде, ұйғарымда (қаулыда) ... ... ... ... ... іс жүзінде ол анықталған
ғой, яғни қадағалау сатысындағы соттың тексеруі мен ... ... ... ... ... [60, 144 ... ... ревизиялық тексерудің практикалық жағдайлары дұрыс
атап көрсетіледі. Әдетте олар мынадай жайттардан туындап жатады: іс бойынша
жіберілген құқық ... ... ... ... ... дұрыс және
толық көрсетіле бермейді; сотталғандардың бәрі ... ... ... ... ... бермейді; сотталғандардың бәрі бірдей
үкімге шағымдана бермейді. Міне, істі тексерудің ревизиялық тәртібі ... ... ... бұзылған құқықтарды қалпына келтіреді.
Істі ревизиялық тәртіппен тексеру ережелерін қолдану жағдайлары
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... 2003 жылдың 19 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... туралы»
№13 нормативтік қаулысы ҚІЖК-нің 405-бабына қатысты мынадай нұсқау ... ... ... ... ... ... ... соты
шағымдар мен наразылықтар бойынша істі қарау кезінде әрбір сотталған адамға
қатысты істің қаншалықты жан-жақты, толық әрі ... ... ... ... дұрыстығын, жазалау шарасының жасалған әрекетке
сәйкестігі өз құзыреті шегінде тексеруге тиіс», яғни ... ... ... ... ... жоғары сатыдағы соттың міндеті деп есептейді
және оны үкімнің заңдылығы мен ... ... ... ... тексеруге бағыттайды.
Осы аталғандарға байланысты біз 2000 жылдың 28 сәуіріндегі Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сот Пленумының ... ... ... істер
бойынша іс жүргізудің тәртібі туралы» №2 қаулысының 24) тармағындағы «істі
тексеруге соттың құқығы туралы» сөз ... ... ... ... ... ... ... сотты міндеттейтін» деп жазылуын қалар
едік.
Істі толық көлемінде тексеру туралы ҚІЖК 467-бабының он екінші бөлігінде
айтылған ережені ... ... ... ... ... ... облыстық соты 2001 жылдың 12 сәуірінде Қ. деген азаматты ҚР ҚК 96-
бабы бірінші ... «а» ... ... екінші бөлігінің «а» тармағы
және 185-бабының төртінші бөлігі бойынша соттап, шығарылған үкім ҚР Жоғарғы
Соты Қылмыстық істер жөніндегі ... ... ... ... іс ... ... қатысушы А. ҚР ҚК 179-бабы екінші бөлігінің «а»
тармағы және 185-бабының ... ... ... сотталған. ҚР Жоғарғы
Сотының Қадағалау ... А.-ға ... ... ... оның ... ҚР ҚК 178-бабы екінші бөлігінің «а», «б», «в» ... ... ... ... «в» ... ... дәрежелеген. Алайда Қ.
А.-мен бірігіп істеген, бірдей әрекеттері үшін сотталғанмен оған қатысты іс
ревизиялық тәртіппен ... ... ... ... ... ... Қадағалау алқасы өзінің 2003 жылдың 30 ... ... ісі ... ... сот ... ... оның
әрекетін ҚР ҚК 178-бабы екінші бөлігінің «а», «б», «в» ... ... ... бөлігінің «в» тармағымен дәрежелеп, жазалау шараларын
төмендеткен [100, 34 б.].
2005 жылдың 30 ... ... ... ... іс жүргізу және Азаматтық іс жүргізу кодекстеріне соттылықтың
аражігін ажырату мәселелері бойынша ... мен ... ... Қазақстан Республикасының №111-ІІІ заңына сәйкес мемлекеттік және
жеке айыптаушының айыптаудан бас ... ... ... ҚР ... ... ... бойынша істерді ... ... ... сот қарауына жіберу туралы шығарып, заңды күшіне
енген қаулылары қадағалау тәртібімен ... ... ... болды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Қадағалау сатысында сот қадағалауы
тәртібімен ... ... ... ... қатарынан онша ауыр ... ... ... ... ... ... де алып тасталынды.
Қадағалау сатыларының сот жүргізу құқығына жататын қылмыстардың басқа
санаттары жөнінде сотталғандар немесе олардың қорғаушылары тілек ... сол ... ... ... ... ... сот қаулыларының
заңсыздығы немесе негізсіздігі анықталса, әрі ол істер қадағалау тәртібімен
қайта қарауға жатпайтын ... ... ... ... әрекет жасауы керек?
Біздіңше, мұндай жағдайларда қадағалау сатыларының соттары ҚР ҚІЖК ... он ... ... ... ... сақтай отырып, ұқсастығы
бойынша қайта қараудың ревизиялық тәртібін қолдануы тиіс. Бұл ереже біздің
пайымдауымызша, апелляциялық саты үшін де ... ... ... ҚІЖК-нің 404-бабы сотталғандарға, сондай-ақ шағым бермеген, ... ... ... ... және ... шағым берлімеген,
наразылық келтірілмеген бөлігінде оның күшін жоюды немесе ... ... мен ... ... ... байланыстыратын
болғандықтан, тексерудің ревизиялық тәртібі және оның ... ... ... көрсетілген адамдардың тек құқықтары мен мүдделері шын
мәнінде бұзылғандарына ғана ... ... ... ... тек ... ... ... тиісті жаза тағайындала отырып,
айыптау үкімі шығарылған сотталғандар ... ... ... ... ... 1) ... ҚІЖК 375-бабы екінші бөлігінің 2) - 5) ... ... ... адамды қылмыстық жауаптылықтан босата отырып; қылмыстық
жаза ... және оны ... ... ... қылмыстық жаза
тағайындамай және ... ... өтеу ... ... ... айыптау
үкімі шығарылған, сондай-ақ ісін тоқтату туралы қаулы қабылданған (ҚІЖК 324-
бап) яки ақталған адамдарға ҚІЖК 404-бабының екінші бөлігі тек, егер ... ... ... ... ғана қолданылады.
Істі тексерудің ревизиялық тәртібі ҚІЖК 404-бабының екінші ... он ... ... ... және неғұрлым ауыр қылмыс туралы
заңды қолдану және осыған байланысты неғұрлым қатаң жаза ... ... ... ... бөлігінің 3) тармағында, 467-бабының оныншы бөлігінде
және жеке айыптаушы, жәбірленуші, ... ... ... наразылық
немесе шағым жасалмаған сотталғандарға ... ҚІЖК ... ... 4) – 9) тармақтарында көрсетілген ережелерге қолданылмайды.
И.Д. Перлов ақталғанның кассациялық шағымының немесе ... ... ... егер үкімнің сипаттау бөлігінде
ақталғанның кінәсіздігіне күдік тудыратын тұжырымдар кездессе, ... ... ... болады деп есептейді. Оның ... ... сот ... ... соларды жоюға міндетті. Ол дәл осындай
шешімді азаматтық талапқа ... ... ... де және ... алғанда
барлық ақтау үкімдеріне қолданылуы мүмкін дейді [60, 385 ... ... ... Я.О. ... де [101, 181 б.] – азаматтық
талапқа қатысты, М.С. Строгович те [59, 506 б.] – ... ... ... ... ... бас ... немесе оны қараусыз
қалдыруға, айғақты заттарға, сот шығындарына қатысты мәселелерді ... атап ... іс ... ... ... наразылық бойынша
сотталғандарға қатысты істі қарау барысында шығарылған үкімнің сөзсіз
жойылуға тиіс ... (сот ... ... ... ... ... т.б.) қабылданғандығы анықталуы мүмкін.
Біздің пайымдаумызша, осынау ешбір шүбәсіз ... ... ... ... іс жаңадан сот қарауына тек үкімнің негізсіздігін, заңдық нысанға
сәйкессіздігін көрсету үшін жіберілуі мүмкін.
«Аталмыш құқық бұзушылықтардың (бұл ... ... ... ... отыр – Қ.Х.) кез ... бірі орын ... ... - деп көрсетеді
М.С. Строгович, - шығарылған үкімнің мәні бойынша дұрыстығына күдіктенуге
негіздің ... ... ... ... жоқ ... қарамастан ондай
үкімнің күші міндетті ... ... тиіс және ... кассациялық
негіздерге жататын процессуалдық құқық бұзушылықтардың қаншалық елеулілігі
заңның өзінде белгіленген, ... ... ... негіздер – бұл
үкімнің дұрыстығына әсер ... ... емес ... ... [59, 506 ... ҚІЖК-нің 423-3-бабы көрсетілген адамдардың мәртебесін ... ... жаңа үкім ... үкім ... ... ... беруге мүдделі.
Э.Ф. Куцованың үкімнің күшін жою жөнінде мәселе қойылған сотталғандармен
бірге сотқа берілген ақталғандарға қатысты ... ... ... ету ... ... ... қолдау таппады [67, 198-199 бб.].
Осы жерде қарастырылып отырған мәселеге ... РФ ... ... ... жөн ... жылғы РФ ҚІЖК апелляциялық немесе ... ... ... істі ... ... ... тұрған сотты қылмыстық іске толықтай
ревизия жүргізу ... ... ... тек ... (ұсынымның)
дәлелдерімен байланыстырды. Мұны 360-баптың екінші ... ... ... ... істі ... ... ... тәртіппен
қараушы сот қабылданған сот шешімінің заңдылығын, ... тек оның ... және ... ... ... көрсетілген
сотталғандарға қатысы бар бөлігінде ғана тексереді».
Кейін осы ... ... ... ... ... өзгертулер мен
толықтырулар енгізілді. Аталмыш баптан ... ... ... ... көрсетілген сотталғандар жөніндегі шектеу алып тасталды да, ол
істі ревизиялық тәртіппен тексеруге рұқсат ... ... ... ... істі ... ... тап осы ... іс бойынша сотталған
немесе ақталған және оларға қатысты шағым немесе ұсыным жасалмаған, басқа
адамдардың мүдделерін қозғайтын мән-жайлар анықталса, онда ... іс ... ... да ... ... ... кезде олардың жағдайын
нашарлатуға жол берілмейді [77, 346 б.].
Көріп отырғанымыздай, заң шығарушы істі тексерудің ревизиялық ... ... ... ... жауаптылықтан ақталған, босатылған,
басқа адамдарға қатысты бұрынғы ҚІЖК-нің ережелерін қолдану жөнінде заң
әдебиетінде ... ... ... ... отырып, оларға ревизиялық
тексеруді бастауға жол ашқан. Заң ревизиялық тексерудің ... ... ... ... бұзушылықпен емес, 1923 жылғы және 1960 жылғы ... ... ... ... ... ҚІЖК істі тексерудің ревизиялық тәртібін қадағалау сатысындағы сот
үшін де қарастырады. ҚІЖК 410-бабының бірінші ... ... ... ... ... ... толық көлемінде тексеруге өкілеттік береді.
Осы баптың екінші бөлігі мұндай ... ... ... ... ... нақтылай түсті: «Егер қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... шағымы немесе ұсынымы тек кейбіреулерінің
атынан ... ... ғана ... ... онда ... сот қылмыстық істі барлық сотталғандарға қатысты тексеруге
құқылы». Мұндай жағдайда заң осындай ... ... ... ... жою туралы шешім қабылдауға, негізінен ақталғандарға қатысты істі
тексеру туралы қарастырылып отырған нормада көзделмесе де ... ... да ... рұқсат етеді. Заң сот ... ... ... ... ... ... ... (РФ ҚІЖК 410-баптың бесінші бөлігі).
Тексерудің ревизиялық тәртібіне үкімнің толықтай немесе жарым-жартылай
шағымдалуына яки оған барлық немесе ... ... ... оның ... ... ... ... мен мәні бойынша
дұрыстығын толық тексеру ... Істі ... дәл ... ... ... ... (жекелеген айыптаушының), азаматтық
талапкердің немесе азаматтық жауапкердің немесе ... ... ... ... ... ... шағымдары болған кезде де
сақталуы тиіс. Жалпы, тексерудің ревизиялық тәртібіне іс ... ... ... ... толықтай тексеру жатады. Мұндай тексеру
негізінен үкімді бұзу ... ... ... ... Алайда
үкімнің шағымдалмаған, наразылық білдірілмеген бөлігіне және мүдделері
шағым немесе наразылық ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтарға байланысты болады. Егер құқық
бұзушылықтар заңсыз үкімнің ... алып ... ... мен ... ... ... болса, тек осы жағдайда ғана сотқа
үкімді шағымдалмаған, наразылық білдірілмеген бөлігінде де және ... ... ... ... қатысты да жоюға ... ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу кодексінен көрініп
тұрғандай ... заң ... ... ревизиялық тәртіппен тексеру
мүмкіндігін қарастырмайды. Бұл бір ақталған адамның шағымы орын алған ... ... ... ... ... ақталу негізділігін
тексеруге құқы жоқ дегенді білдіреді. Заңның ... ... ... ... прокурордың наразылығына да қатысы бар.
Заң, сондай-ақ сотталушының пайдасына шығарылған істі қысқарту туралы
ақтау үкімдеріне, қаулыларына ... ... ... ... ... нысандарының сақталуын тексеруді жүргізуге де ... ... ... Егер ... ... кінәсіздігіне немесе сотталушының
пайдасына шығарылған өзге де шешімнің ... дау ... ... ... ... заңының елеулі түрде бұзылуы да өздігінен ақтау үкімінің күшін
жоюға негіз бола ... ... ... ... ... ... ... көрініп тұрғандай, қылмыстық іс жүргізу
заңының елеулі ... ... деп ... іс ... ... мен өзге де ... ... бұзылуы, қаралатын
дәлелдемелердің талқылаудан қателесіп алып тасталуы, тараптың іс ... ... ... дәлелдемелерін зерттеуден негізсіз бас тарту, міндетті
түрде зерттелуге тиіс дәлелдемелердің зерттелмеуі танылады.
Елеулі құқық бұзушылықтардың ... ... ... орын алуы ... ... ... күшін жоюға, яғни міндетті түрде үкімді бұзуға
себепші ... ... ... ... ... ... ... соттың заңсыз құрамы шығарған ... ... ... ... ... ... бұзылуы, үкімге судьялардың
бірінің қол қоймауы, істе сот отырысы хаттамасының болмауы аталады.
Жоғарыда атап ... ... ... ... әкеп соқтыратын
осынау төрт түрлі құқық бұзушылық орын ... ... біз істі ... ревизиялық тәртібінің қолданылу мүмкіндігіне жол ашылғанын ... ... ... ... ... ... ... оның мәні қадағалау сатысындағы өндіріске де қатысы бар.
2.2 Қадағалау сатысындағы соттың өкілеттігі. ... ... ... ... ... ... жағдайын нашарлату құқы 2001
жылдың 11 шілдесіндегі Қазақстан Республикасының №238-ІІ заңы ... ... ... ... ... қараған сот... жазаны
күшейтуге не неғұрлым ауыр қылмыс туралы заңды қолдануға құқылы ... ... ҚР ҚІЖК ... ... ... былай деп өзгертілді: «Істі
қадағалау тәртібімен ... сот ... ... ... алады немесе онша ауыр емес қылмыс ... ... ... ... ... егер ... ... немесе жәбірленуші мен оның
өкілінің шағымында көрсетілсе, сотталғанға тағылған айып ... ... ауыр ... ... ... қолдануы не жазаны күшейтуі мүмкін» ... ... ... ... ... іс ... кодекстері жоғары
тұрған соттарға үкімді сотталғанның жағдайын нашарлатуға қарай ... сала ... ... де осындай дәйектермен прокурордың наразылығы
немесе жәбірленушінің шағымы бойынша үкімнің күшін жоюға және істі ... ... ... ... ... ... 11шілдесіндегі Заң сотталғанның жағдайын нашарлату құқын
апелляциялық ... ... да ... ... ҚР ҚІЖК ... бірінші
бөлігінің 3) тармағы бойынша апелляциялық сатыдағы сот ... ... ... ... ... ... кезінде мемлекеттік немесе ... ... ... ... ... ... ауыр ... туралы
заңды қолдануға және осыған байланысты неғұрлым қатаң жаза ... 2002 ... 21 ... ... Республикасының
Қылмыстық, Қылмыстық іс жүргізу және ... ... ... мен ... енгізу туралы» Қазақстан Республикасының №363-
ІІ заңы ҚІЖК 421-бабының бірінші бөлігін ... ... 9) ... ... сот үкімімен тағайындалған жаза тым жеңіл деп танылса,
жаза мөлшерін ұлғайтуға немесе жазаның ... ... ... ... келтірілген нормаларды салыстыру бізге қадағалау сатысында
сотталғанның ... ... үшін – ... ... ... ... сатыдағы сот үшін тағылған айыптау шегі немесе соттың ... ... ... ... жеке ... қолдаған айыптау шегі
белгіленген деп қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Біздің пайымдауымызша,
сотталғанның ... ... үшін ... шегі мемлекеттік немесе жеке
айыптаушы қолдаған айыптау шегімен шектелуі тиіс. Өйткені, ҚІЖК 317-бабының
жетінші бөлігіне ... сот істі тек ... ... жеке ... бөлігінде ғана қарайды ғой. Әрмен қарай көрсетілген норма істі
прокурор мен жәбірленуші келісіп келген жаңа айыптау ... ... ... ... орай ... ... ҚІЖК ... оныншы
бөлігіне енгізілуін орынды деп білеміз.
И. қажетті қорғану шегінен асып кетіп, ... ... ауыр ... үшін ҚР ҚК ... ... бөлігі бойынша бір жылға бас
бостандығынан айыруға сотталған. Соттың үкімі ... ... және оған ... келтірілмеген. Жамбыл облыстық сотының
Қадағалау алқасы прокурордың наразылығы ... істі ... ... ҚР ҚК ... ... ... «ж» тармағымен қайта дәрежелеп,
соттың үкімін өзгерткен және оған алты жыл алты ай ... ... ... ... тағайындаған.
Сотталғанның шағымы бойынша істі ҚР Жоғарғы Сотының Қылмыстық істер
жөніндегі алқасы ... И. ... ... сотта үстірт қаралғандығын, өз
әрекетінің дұрыс бағаланбағандығын көрсетіп, қадағалау алқасының қаулысын
бұзып, істі ... сот ... ... ... ... ... ... дәйектермен келісе отырып, іс
бойынша қабылданған ... ... ... жойып, істі жаңадан сот
қарауына жіберген. Қаулыда алқа ... сот ... ... ҚІЖК ... – істі ... шешу үшін ... ... мән-жайын жан-жақты,
толық және объективті зерттеу шараларының жете ... ... ... сотта тек сотталғанның туыстары, жәбірленушінің шешесі
мен әкесі ғана ... ... А., Б. және тағы ... ... істі
тергеу барысында төбелестің қалай және неден ... ... ... ... қатыспаған, олардың сотқа келмеу себебі келтірілмеген, олардың сотқа
шақырылғандығы туралы мәліметтер іске ... Іс бір ... ... ... сот ҚІЖК ... талаптарын және 2002 жылдың 15 тамызындағы
«Сот үкімі туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының №19 ... 19) ... ... сот ... тек ... басты сот
талқылауында зерттелген дәлелдемелерге негізделуі тиіс деген ережелерін
бұзған [105]. Әрмен ... ... ... ... ... ... ... 28 сәуіріндегі «Қадағалау сатысында қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты Пленумының №2
қаулысының 22) тармағындағы ... ... ... заңды күшіне
енген үкімдер мен шешімдердің заңдылығы және негізділігі туралы қорытындысы
істегі материалдарада негізделуі ... ... ... ... ... ... жөн. Істі ... тәртібімен қараушы сот істегі
материалдарда олар жөнінде мәліметтер болғанымен, бірақ ... ... ... әрі ... ... ... ... одан бас тартылған
фактілерді дәленденген деп есептеуге құқығы жоқ» [24, 244 б.] ... ... ... ... көрініп тұрғандай, облыстық соттың қадағалау алқасы
заң нормаларынан едәуір ауытқушылыққа барған. Нақтырақ айтқанда, ... ... ... ... ... ала ... мәні бойынша істің нақты
мән-жайларын анықтаған. Заң ... ... ... ... ... сотқа істің мән-жайларының ... ... ... ... заң Қылмыстық кодекстің жалпы бөлімінің талаптарын
бұза отырып қолданылғандығын немесе қолданылуға тиістісінен басқа ... ... бап ... ... ... ... ... заңды қолдану құқын береді.
Дегенмен де, сот алқасының істі жаңадан сот ... ... ... ... ... мәтінінен байқағанымыздай, соттың үкіміне
шағым жасалмаған және наразылық келтірілмеген, яғни ... ... ... ... ... ... алқасы үкімнің күшін
жойған кезде ол жоғары қадағалау ... ... ... ... іс сот ... ... бастамшылығымен келіп түскен және
алқа қабылданған шешімде ... ... ... ... Осы ... ... сұрақ туындайды: сот істі жаңадан
қараған кезде қандай ... ... ... Сот алқасының нұсқауларын
ұстана отырып, сот істің заң ... ... ... қамтамасыз етеді,
бірақ ол тек біріншіге ұқсас не одан гөрі жеңілдеу (ақтау) ... ... ... ... ... бұру үшін сот ... және ... білдіру мерзімінің алты аймен шектелуі де біраз
сұрақтар туындатады.
Көрсетілген сот ... ... және ... ... ... ... ... Аталмыш баптың бірінші бөлігі бұл
жөнінде былай дейді: ... ... ... ... ... ... қылмыс туралы заңды қолдану қажеттігіне, жазаның қатаңдығына
байланысты немесе сотталғанның жағдайын жақсартатын өзге де ... ... ... ... ... ... қарау мерзіммен
шектелмейді». Осында аталған мақсаттар үшін ... ... ... шағымдануға наразылық білдіруге сотталған адам жазасын
өтегеннен кейін де рұқсат ... ... сот ... ... ... ... қатысушылардың
шағымдары бойынша да, прокурордың наразылықтары ... да ... ... тиек етіп отырған бапты «Заңды күшіне енген ... ... ... білдіру мерзімдері» деп атау қажет еді.
Келтірілген норманың екінші бөлігіне сәйкес ... ауыр ... ... ... ... ... ... себептері бойынша немесе
сотталушының жағдайын нашарлататын өзге де негіздер ... істі ... ... ... ... ... үкіміне – а) неғұрлым ауырырақ қылмыс туралы заңды қолдану
қажеттілігі дәйектері бойынша; ә) ... ... ... б) ... ... ... соқтыратын өзге де негіздер бойынша;
- ақтау үкіміне не істі қысқарту туралы соттың қаулысына шағым жасауға,
наразылық білдіруге олар ... ... ... ... алты ай ... ... наразылық білдіруге алты ай мерзіммен шектелетін сот
шешімдерінің қатарында апелляциялық алқаның ... ... ... ... ... қарай өзгерту туралы апелляциялық және
қадағалау инстанцияларының қаулылары көрсетілмеген. Аталмыш сот қаулылары
жөнінде ҚІЖК ... ... және ... ... ... ... және қадағалау сатыларындағы соттардың қаулылары,
егер осы ... ... ... сот ... және негізсіз шешім
қабылдаған не алдыңғы қаулыларды немесе іс бойынша үкімнің жоғарыда ... ... және ... күшін жойған немесе өзгерткен деп танылса, не егер
істің жоғары тұрған ... ... ... қабылданатын шешімнің дұрыстығына
әсер еткен немесе әсер етуі мүмкін болған заңды елеулі бұзуға жол берілсе,
күші ... ... ... ... ... ... істі ... кезінде істі заңсыз қысқартуға
немесе сотталғанға жазаны жеңілдетуге жол ... ... ... ... сатысы төмен тұрған қадағалау сатысы қаулысының күшін жоюға және
бірінші сатыдағы соттың үкімін, апелляциялық ... ... ... ... ... ... ... ережелері апелляциялық және қадағалау ... оның ... ... ... ... ... ... қарауға
жататындығын көрсетеді. Олай болса, мынадай ... ... Алты ... ... ... сот ... ... жағдайын нашарлатуға
қарай қайта қарауға қолданыла ма? ... бұл ... ... ... ... 28 сәуіріндегі Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... наразылығы немесе жәбірленушінің шағымы бойынша
іс қадағалау тәртібімен қаралған кезде, сот онша ауыр емес қылмыс ... ... ... немесе жазаны негізсіз төмендеткен апелляциялық,
кассациялық инстанциялардың яки төмен ... ... ... ... жою ... ... ... бірінші сатыдағы сот
үкімімен белгіленгенмен салыстырғанда нашарлатпастан неғұрлым ауыр қылмыс
туралы заңды қолдануға және ... ... жаза ... ... ... ... ... келтірілген түсініктеме апелляциялық, кассациялық
инстанциялар немесе төмен тұрған қадағалау ... ... онша ауыр емес ... ... ... ... ... жазаны
төмендету барысында сотталғанның жағдайын нашарлату жөнінде шағымдар немесе
наразылық жоқ жағдайларға қатысты болса ... Егер ... ... ... ... ауыр ... туралы заңды қолдану немесе жазаны
ауырлату жөніндегі ... ... және ... ... ... онша ауыр емес ... туралы заңды қолдану және жазаны
төмендету жөніндегі шағымы бойынша қараған кезде сотталғанның және ... ... ... ... ... ... ... тұрған қадағалау инстанциясы процессуалдық себептер
(жәбірленушінің шағымы немесе прокурордың наразылығы) орын алған ... ... ... ... ... ... ... қатысты оның күшін
жоюға және ҚІЖК 467-бабының оныншы бөлігіне сәйкес неғұрлым ауыр ... ... ... немесе жазаны қатайтуға неге құқылы емес?
Неғұрлым ауыр қылмыс туралы заңды қолдануға немесе жазаны қатайтуға бір
ғана бөгет тыйым ... алты ... ... ... тиіс. Өкінішке қарай, заңда
(ҚІЖК 461-бап) осы мерзімді неғұрлым ауыр ... ... ... ... ... қатайту жөніндегі қадағалау инстанцияларының қаулыларына қатысты
қолдану жайлы ештеңе ... Бұл ... ... ... ... ... толықты: «Осындағы норма кез келген негіздер бойынша
сотталғанның немесе ақталғанның ... ... ... ... ... өндірістің қысқартылуының заңдылығына күдік тудыратын сот актісі,
мұндай ... ... ... енгеннен кейін алты айдың ішінде процеске
қатысушы басқа адамдардың тарапынан шағымдалуы ... ... ... наразылық білдірілуі мүмкін екендігін белгілейді» [46, 506 б.].
Біздіңше, ҚІЖК 461-бабының екінші бөлігін ... оны ... жазу ... ... «Неғұрлым ауыр қылмыс туралы заңды қолдану
қажеттігі, жазаның жұмсақтығы себептері ... ... ... ... өзге де негіздер бойынша соттың айыптау үкіміне,
қаулысына, сондай-ақ ақтау үкіміне, істі қысқарту ... ... ... жасауға, наразылық білдіруге олар заңды күшіне енгеннен кейін алты ай
ішінде жол беріледі».
Бұл жерде байқасаңыз, ... ... де, ... ... де ... ... ұғым – сот ... кез келген соттың қаулысына қатысты
айтылса, ал нақты ұғым – істі ... ... сот ... ... ... ... ... (ҚІЖК 324-бап) және үкім шығарылғанға
қатысты болмақ (ҚІЖК 375-баптың жетінші бөлігі).
Қадағалау сатысындағы шешім дәлелдемелерді бағалау арқылы қабылданады.
Дәлелдемелерді ... іс ... кез ... ... ҚР ҚІЖК 25-
бабының ережелеріне бағындырылған, онда ... ... ... мен ... негіздері көрсетілген: «Судья, прокурор, тергеуші,
анықтаушы ... ... ... жиынтығына негізделген
өздерінің ішкі сенімі бойынша бағалайды, бұл орайда заң мен ар-ожданды
басшылыққа ... Осы ... ... ... оның ... ... «Ешқандай дәлелдеменің күні бұрын белгіленген күші ... ... ... олардың түрлеріне қарамастан бәрі бірдей пайдалы
ақпарат көзін құрайды.
Б.Х. Төлеубекова, А.Новиков қылмыстық ... ... ... ... ... ... ойлау-танымдық
қызметі ретінде қарастырып, оған талдау, ... ... ... процесі іс бойынша жиналған барлық нақтылы мәліметтерді жекелеген
дәлелдемелерге бөліп-бөліп ... ... ... ... және ... ... ... өзара салыстыруды, ондағы
тұжырымдарды, негіздемелерді, ұсыныстарды, қайшылықтарды ... ... ... іс ... бар ... белгілі бір тұжырымдар, қорытындылар жасау, іске қатысты қайсыбір
мән-жайларды анықтау немесе ... ... ... Осы көрсетілген сәттердің
арасында бөлінбейтін біртұтас логикалық байланыс бар. Олар жалпы ... ... ... ... [17, 350 б.]
Дегенмен де, іс жүргізудің әрбір сатысында бағалаудың ... ... ... Олар сол саты ... тиіс міндеттерден, оның ... ... ... ... ... сот ... ең ... саты ретінде
дәлелдемелерді бағалауда бірқатар ерекшеліктерді ... Бұл ... ... ... ... іс материалдарын бағалау
нәтижесі ... ... ... да ... Мысалы, егер
бірінші және апелляциялық сатыдағы ... ... ... ... ... ... тармағының 1) тармақшасында айтылған:
«Адамның кінәлі ... ... ... енген сот үкімімен танылғанша ол
жасалған қылмысқа кінәлі емес деп есептеледі» принципі ... ... ... ... ... ... немесе апелляциялық сотыдағы соттың
бағалау қорытындысы – заңды ... ... үкім ... ... ... оның
көз алдында тұрады. Соттың бұл қаулысы заңды күшіне енген әрі ... яғни ... бір ... бері ... ... деген сөз.
Қадағалау сатысындағы соттың бағалау заты – алдыңғы инстанциялардың бағалау
қорытындысы. Дегенмен де, бұл ... да ... ... ... 25-
бабындағы «ешқандай дәлелдеменің күні бұрын белгіленген күші болмайды»
деген дәлелдемелерді бағалаудың негізгі ... ... ... ... әрине, дәлелдемелер қатарында заңға ... ... ... ... берілуі мүмкін.
Мәселен, ҚІЖК 467-бабының оныншы бөлігіне сәйкес ... ... сот ... ... ... фактілерді анықтауға немесе
дәледенген деп есептеуге құқығы жоқ. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... бірінші сатыдағы соттың
зерттеуі және бағалауы нәтижесінде нақтылы бір фактінің анықталуына ... ... ... ... Сот ... заты болған факті
және сол ... ... ... ... ... ... бағалау заты болып табылады. Бұл дәлелдемелер ... ... ... ... ... де, ... ... сот талқылаудың заты ретінде танылып, сот
анықтаған фактінің негізіне алынғаннан басқа, сот ... ... ... ... ... ... ... қадалау сатысындағы сот
қылмыс жасаған сәтте сотталғанның физиологиялық жан күйзелісі жағдайында
болғанын анықтауы ... яки ... айып ... ... ... ... жағдайында жасалған деп тануы мүмкін.
Істі қадағалау тәртібімен қараудың нәтижесінде сот ҚІЖК ... ... ... ... ... ... ... шағымды (наразылықты) қанағаттандырусыз қалдырады не істі ... ... ... ... бас ... туралы қаулы шығарады;
2) апелляциялық және қадағалау саталыраның үкімі мен қаулысын өзгертеді;
3) ... және ... ... кейінгі шешімдердің күшін жояды және істі
жаңадан сот қарауына жібереді;
4) үкімнің және кейінгі ... ... ... жояды және істі
қысқартады;
5) соттың үкімін өзгертіп немесе оны өзгеріссіз ... ... және ... ... шығарылған қаулылардың күшін
жояды;
6) апелляциялық сатыдағы соттың үкімі мен қаулысын өзгеріссіз қалдыра
отырып қадағалау сатысы шешімдерінің күшін ... ... ... ... негізінен түпкілікті шешім қабылдау
өкілеттігі берілген (ҚІЖК 467-бабы алтыншы бөлігінің 1), 2), 4), 5), ... ... ... ... тек осы ... 3) ... ... Яғни, тиісінше, дәлеледемелерді бағалауды сот жоғарыда аталған
бес тармақ бойынша – түпкілікті, ал 3) тармақ ... ҚІЖК ... ... бөлігінде көрсетілген тыйым салуларды қатаң сақтай отырып, аралық
тұрғыда жүргізеді.
Алматы қаласы Медеу аудандық сотының 2001 ... 20 ... ... И. және т.б. ... 6 ... сотталған. Прокурордың наразылығы бойынша
істі қараған Алматы қалалық ... ... ... жөніндегі алқасы
үкімнің күшін жойып, істі жаңадан сот қарауына жіберген. Алқаның пікірінше,
ағайынды Ф.-лар ҚР ҚК ... ... ... және ... ... ... ... ақталған, ал қалған төрт сотталғанның әрекеттерін сот
негізсіз қайта дәржелеген және ... ... ... ... ... ... ... қалалық сотының Қадағалау алқасы Қылмыстық ... ... ... ... ... ... өз
өкілеттігін асыра пайдаланғандық ретінде атап көрсетіп, оның қаулысының
күшін жойған [103].
Ал енді, түпкілікті ... ... ... ... ... келер болсақ, В.Д. Арсеньев әділін атап ... ... ... істі ... ... ... ... жойған кезде және ... ... ... ... ... ... жағдайларда жоғары тұрған
сот айыптаудың дәлелділігі, дәрежелеу, жазалау шаралары туралы, ... ... тиіс [79, 12 ... ... сот ... мән-жайын және дәлеледемелерді бағалауды
шағымдардың немесе наразылықтың себептеріне ... ... ... ... ... адамдарға қатысты да, сондай-ақ іс ... ... ... да ... ... жүргізеді (ҚІЖК 467-баптың
тоғызыншы, он екінші бөлігі), яғни іс материалдары толық көлемінде, бірақ
аталмыш ... «Сот ... ... ... тек ... ... ... мен оның өкілінің шағымында ... ... ғана ... құқылы. Сот сотталғанның жағдайын
оның қадағалау шағымы бойынша нашарлатуға құқылы емес» ... ... ... ... ... және ... ... іс бойыша қылмыстың санатына, адамдардың санына және олардың
шағымдарының немесе наразылықтың дәлелдеріне қарамастан үкімнің ... ... яғни ... ... мән-жайларын анықтаудың және іс
бойынша өндірістің ... ... ... ... заң ... ... ... тексеріледі.
Мұндай тексеру ҚІЖК-нің 412-бабында көрсетілген үкімді ... ... ... бар ... ... жоқ екендігі ескеріле отырып
жүргізіледі.
Қадағалау сатысындағы соттың бағалауы оның ... ... ... иемденуімен де ерекшеленеді. Рас, заңда бұл жөнінде нақты
айтылмағанмен, сот практикасында ... ... ... ... ... Алматы қалалық сотының Қадағалау алқасы жәбірленуші А.-ның өзіне
келтірілген шығынының орнын толық толтыру туралы шағымының және ... қоса ... ... ... ... негізінде оның ісі
бойынша Бостандық аудандық соты ... ... ... ... қатысты
бөлігін өзгерткен [104]. Тап осы сияқты қадағалау сатысына ұсынылған
құжаттар ескеріле ... ... ісі ... ... ... ісі ... үкімдер өзгертілген (№44 у – 73/03 қаулы, 2003 жылдың 17 мамыры;
№44 у-128/03 қаулы, 2003 жылдың 22 қыркүйегі).
Осы ... ... біз, 2000 ... 28 ... ... Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының «Қадағалау сатысында
қылмыстық ... ... іс ... ... ... қаулысындағы 23)
тармақты өзгертіп, осындағы «істің дұрыс шешілуіне ықпал ететін ... ... ... ... істі жаңа сот ... ... негіз
болуы мүмкін» деген нұсқауды мәтіннен алып ... ... ... ... жоғарыда тілге тиек етілген, сондай-ақ Республиканың
сот тәжірибесіндегі басқа да мысалдардан ... ... ... ... ететін қосымша материалдар (құжаттардың өзі және ондағы
мәліметтер анықтығы жөнінде күдік тудырмаған жағдайда) сот ... ... ... де ... ... ... ... бірге, Пленум қадағалау сатысындағы соттардан заңды күшіне енген
үкімдер мен ... ... және ... ... ... ... ... істегі материалдарға негізделуі тиістігін,
мұндайда істен тысқары материалдарға сүйенуге болмайтындығын негізді түрде
талап етті. Істі қадағалау ... ... сот ... да бір ... ... ... материалдардың ішінде болғанымен, бірақ бірінші
сатыдағы сот оларды ... ... және ... айқындамаса немесе жоққа
шығармаса, мұндай фактілерді ... деп ... ... жоқ [38, ... ... ... ... сот тұжырымын іс бойынша
түпкілікті шешім ... ... ... ...... ... ... не оларды өзгертуге қатысты деп түсінеміз. Ал,
үкімнің, қаулының күші жойылып, іс жаңадан сот ... ... ... ... сот, ... пайымдауымызша, істе бар қандай
да бір фактілер туралы ... ... ... қоса ... ... беруге құқылы.
«Қайта қарау кезінде жоғары тұрған соттың міндетіне үкімнің заңдылығы
мен негізділігін тексеру жатады, ал ... ... - деп атап ... М.М. Гродзинский, - егер жоғары тұрған сот ... ... ... ... өзіндік түрін жүргізбесе, мүмкін ... әрі ... ... дәлеледемелер мен айғақтық фактілердің жекелеген
көздерімен қатар, олардың ... және ... ... ... да ... [42, 174 ... ҚАДАҒАЛАУ ТӘРТІБІМЕН ҮКІМНІҢ КҮШІН ЖОЮДЫҢ НЕМЕСЕ ӨЗГЕРТУДІҢ НЕГІЗДЕРІ
3.1 Сот тергеуінің біржақтылығы ... ... ... Сот
тұжырымдарының істің нақты мән-жайларына сәйкессіздігі
Апелляциялық сатымен қатар, заң шығарушы әділетсіз сот қаулыларының
заңды күшіне ... де ... ... ... ... 10-
бөлімі заңды күшіне енген сот үкімдері мен ... ... ... екі ... ... қадағалау сатысындағы іс жүргізу (50-тарау)
және жаңадан ашылған мән-жайларға ... іс ... іс ... ... ... ... сот өндірісінің міндеттерін орындау барысында
бұл сатылардың мәні өте зор.
Екі инстанция – апелляциялық және ... – сот ... ... ... қараудың екі сатысына жатады: заңды күшіне енбегендері –
апелляциялық, ал заңды ... ...... Іс жүргізудің осы екі
сатысына сот төрелегінің міндеттерін қамтамасыз ... ... ... заң ... сот ... мен қаулыларын қайта қараудың және бір
түрін – жаңадан ашылған мән-жайларға байланысты іс бойынша іс ... ... ... Ол ... ... бұл ... ... түсініктеме
бермегенімен, бірақ ҚІЖК-нің «Соттың заңды күшіне енген шешімдерін қайта
қарау жөнінде іс ... деп ... ... енгізілген.
Аталған нормалардың мазмұнынан көрініп тұрғандай, сот шешімдерін қайта
қараудың барлық түрлерін ... ... ... ... ... Ал бұл ... ... Республикасы Конституциясының 13-бабындағы «Әркімнің
өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар» ... ... «Сот ... ... ... мен ... құқықтарын,
бостандықтары мен заңды ... ... ... ... өзге де ... ... ... шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді ... етіп ... ... іс ... іске ... көрсетсе керек. Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Соты Қадағалау алқасының қылмыстық ... ... шолу ... ... ... мысалы, 2004 жылы аудандық
соттарда қабылданған 256 ... күші ... 1201 үкім ... ... ... 16 ... өзгертілуге жатқызылған. Ал, 2005
жылы қадағалау ... ... ... ... ... 998 үкімі
өзгертілген, облыстық соттың 1 үкімінің күші жойылып, 17 үкім өзгертілген.
Жалпы, республикамыз бойынша қадағалау ... ... ... үкімдердің саны туралы статистикалық мәліметтерді 1-кестеден
көруге болады.
1-кесте
|Уақыты ... ... ... ... |
| ... ... |өзгертілген үкімдердің |
| ... саны ... ... |130 |156 ... |158 |233 ... |184 |390 ... |319 |950 ... |304 |1554 ... |275 |1572 ... |256 |1217 ... |157 |1015 ... ... ... ... ... қарау бойынша |
|соттардың жұмысы туралы» №8 нысандағы ... ... ... ... сатыдағы соттар заңмен белгіленген құралдар арқылы сот
билігінің бір «тік ... ... ... соң бірі ... ... ... ... және одан кейінгі ... ... ... тағы ... ... ... мен
негізділігін тексеру жөніндегі өздеріне жүктелген міндеттерді орындайды.
Бұл өндірістердің мәні алдыңғы сатыларда қабылданған ... ... ... ... ... ... тексерулердің мақсаты үкімнің
заңдылығы мен негізділігін сараптау деп есептейді.
Үкімнің заңдылығы дегеніміз – істі тергеу және қарау ... ... ... ... ... қылмысты дәрежелеу туралы
мәселені шешу кезінде қылмыстық заңның дұрыс ... ... ...... ... сот қорытындысының шын
мәнінде орын алған жайтпен сәйкес келуі, яғни ... мәні ... ... ... да сол іс ... сот анықтаған объективті шындық көрініп
тұратын үкім ғана негізді деп танылады. Мұндай үкім тек ... ... ... тексерілуі барысында жиналған барлық дәлелдемелердің негізінде
ғана шығарылуы мүмкін. Сонымен бірге, үкімнің негізділігі сол іс ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ
жасаған қылмысы үшін кінәлі сотталушыға ... ... ... ... мазмұны мен шегі заң жүзінде үкімнің ... ... оны ... негіз ретінде қарастырылатын мән-жайлардың ауқымымен
анықталады және осы инстанция әрбір қылмыстық істі ... ... ... әңгіме жоғары тұрған сот үшін іс бойынша шығарылған үкімді дұрыс емес
деп танып, оны ... ... ... ... ... ... құқық
бұзушылықтар жөнінде айтылып отыр. Бірақ бұл негіздерді қолдану үшін 2005
жылдың 30 желтоқсанындағы Заң сол ... ... үш ... судья
құрамымен шағымды алдын ала тексеруді және прокуратура наразылықтарын алдын
ала қарауды белгіледі, әрі ... ... ... сот ... қайта қарау
үшін негіздерді анықтау болып табылады.
Үкімнің, қаулының күшін жоюда немесе ... ... ... әрбір
түрінің «өзіндік» негіздері бар: қайта қараудың апелляциялық және қадағалау
тәртібінде – бір бөлек, жаңадан ашылған мән-жайларға байланысты іс ... ... ... ...... бір бөлек. Ал, қайта қараудың барлық ... ... ... ... ... ... ... болады:
1) процеске қатысушылардың және ... ... ... ... ... ... әрекеттері;
2) іс жүргізу бойынша ҚІЖК талаптарының бұзылуы: заңның елеулі түрде
бұзылуы және ... ... ... мен ... ... көрсетілген салдарларға әкеп соқтырған); сот тергеуінің
біржақтылығы және толық еместігі; сот ... ... ... ... ... істің жаңа сот қарауына ... ... ... ... ... істі қарау туралы заң талаптарының сақталмауы;
3) ... ... ... сот тағайындаған жазаның қылмыстың
ауырлығына және сотталғанның жеке басына сәйкес келмеуі;
4) басқадай жайттар: Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... болған актіні конституциялық емес деп тануы; шешім
қабылдаған кезде сотқа белгісіз ... ... сот ... ... пайда болған мән-жайлар; рақымшылық туралы акті, сотталғанның қазасы.
Сондықтан жоғары тұрған соттың міндеті әрбір жеке ... ... ... істе орын ... ... орын алмағандығын
анықтап, соған байланысты үкімді күшінде қалдыру не оның ... жою ... ... ... шешу ... ... Жоғары тұрған соттың аталмыш
негіздер тұрғысынан істі тап осылай қарауы ... ... ... тәртібі және жаңадан ашылған мән-жайларға байланысты
іс бойынша іс ... ... ... ... мәнінен туындап,
тұтастай алғанда тергеу органдары мен сот қызметінің жан-жақты сарапталуын
және осы қызметтің соңғы нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... жою немесе өзгерту негіздері сот ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді:
сот әділдігін тек соттың ғана жүзеге ... ... ... заңдылық (ҚІЖК
10-бап), қылмыстық істер бойынша іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау (ҚІЖК ... ... ... ... ... сот ... заң мен сот ... теңдік және тараптардың
бәсекелестігі негіздерінде жүзеге асыру (ҚІЖК 21, 23-баптар), істің ... ... ... және ... ... (ҚІЖК 24-бап), сондай-ақ
ҚІЖК-нің екінші тарауында көзделген өзге де принциптер.
Мәселен, Алматы қалалық соты Қылмыстық істер жөніндегі ... ... 9 ... ... ... қалдырылған, Алматы қаласы
Әуезов аудандық сотының 2006 жылдың 20 ... ... ... А. ... ... ҚР Қылмыстық кодексінің 105-бабы бойынша жүз
айлық есептік көрсеткіш ... яғни 103000 ... ... ... ... ... 2006 ... 9 қаңтарындағы «Қазақстан
Республикасының тәуелсіздігі күнін мерекелеуге байланысты рақымшылық ... ... ... ... ... босатылған және аталмыш
Заңның 15-бабына сәйкес соттылығы алып тасталынған.
Сөйтіп, А.-дан Н.-ның пайдасына 66000 теңге материалдық шығынды ... 50000 ... ... ... ... толтыруға қаулы шығарылған.
Сот А.-ны 2004 жылдың 26 желтоқсанында 22 сағат 35 ... ... Саин ... 20/1 үйде ... ... ... ... бұрыннан өзіне таныс Н.-ны ұрып-соғып, денсаулығына ... ... үшін ... деп ... А. өзінің қадағалау шағымында сот тарапынан ҚР ҚІЖК 24, 115-
баптарының талаптары бұзылды деп есептейтіндігін, сот ... ... ... ... ... баға ... атап көрсеткен.
Сондай-ақ А.-ның тұжырымы бойынша сот ... ... ... өйткені ол зақымдану механизмін нақты көрсетпей, тек соққы
әлдебір доғал затпен жасалған дегенге саяды. Осы ... ... А. ... һәм ... ... ... нормаларын бұза
отырып шығарылған акт ретінде үкімнің және қылмыстық істер жөніндегі
алқаның ... ... ... ... әрекеттерінде қылмыс құрамының
жоқтығына байланысты істі қысқарту ... жаңа ... ... ... ... ... әрекеттерінде қылмыс құрамы жоқ болғандықтан
істі қысқарта отырып, соттың үкімі мен алқаның қаулысының күшін жойған ... ҚІЖК 24, ... ... сәйкес сот істі дұрыс шешуге қажетті
және жеткілікті мән-жайларды жан-жақты ... және ... ... ... көзделген барлық шараларды қолдануға міндетті екендігін, ... ... ... ... ... ... сотталушыларды
ақтайтын не олардың жауаптылығын жеңілдететін дәлелдердің бар екендігі
туралы барлық мәліметтерді тексеруі ... ... ... ... шешімі негізделген дәлелдер және сот басқа ... ... ... ... қажеттігін атап көрсеткен. Демек, Қазақстан
Республикасы Қылмыстық кодексінің 105-бабы ... ... ... дәлелденгендігі туралы соттың қорытындысы толық зерттелмеген және
жете бағаланбаған дәлелдемелердің негізінде жасалған. ... ... ... ... ... ... алайда, бұл құжаттардың
жәбірленуші тараптың өтініші бойынша ҚІЖК-нің талаптарына ... ... ... сот талқылауының хаттамасынан көрінбейді.
Сондай-ақ үкімнен байқалып тұрғандай, сот сотталғанның ... ... тек ... тараптың куәларының, соның ішінде А.-ның
кінәсін растаған оның ... ... мен ... ... ... ... ... адамдар біле тұра сотқа ... ... ... дәл сондай қорытынды жасауға сотта ешқандай негіз жоқ еді, сондықтан
да қадағалау алқасы олармен келісе алмаған.
Сонымен қатар, алқа жеке ... ... ... ... ... бейім,
мінезінің шәлкес, істің нақтылы мән-жайын бұрмалауы мүмкін екендігін
анықтаған.
Іс бойынша ұсынылған ... ... ... һәм ... зерттеп шыққан алқа мынадай қорытындыға келген: айыптау ... ...... оның туған сіңлісінің,
таныстарының, көршілерінің Н.-ға қарсы жасалған қылмысқа А.-ның қатысы ... ... ... ... ... ... ... теріске
шығарылады. Әрине, бұл өз кезегінде А.-ның кінәсіздігін куәландырады.
Дәлелдемелердегі осынау қайшылықтарды жою мүмкін емес, әрі ҚР ... ... ... ... ... ... ... қатысты үлкен күдік бар.
Оның үстіне сот ... істі ... ... ... ... заң ... ... алмаған.
Айыпталушының кінәлілігіне сейілмеген күдік оның пайдасына түсіндіріледі
деген заң талаптарына (ҚІЖК 19-баптың үшінші ... ... ... ... ... ... ... оны жоқ деп
есептегендіктен, сот үкімі мен алқа ... ... ... А.-ға ... ... ... ... деп тапқан.
Бұл жерде алқа, әрекеттерінде ... ... ... кезде
қылмыстық іс ҚІЖК ... ... ... 2) ... ... яғни ... ... құрамының болмауы себепті қысқартылады деген
ҚІЖК 37-бабының екінші бөлігіне сүйенген [105].
Және бір мысалға назар аударайық. Алматы ... ... ... ... жылдың 7 қазанындағы үкімімен, бұрын Алматы қаласы Әуезов аудандық
сотының 2000 жылдың 18 ... ... ... ... ... ... ... бөлігінің «а», «г» тармақтары бойынша
бес ... бас ... ... ... Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының 2000 жылдың 16 ... үкім ... ... ... ... ... 55-
бабын қолдану арқылы бастапқы жазасы бір жыл алты айға бас ... ... 2000 ... 11 ... ... ... ... сотының 2000 жылдың 11 қазанындағы қаулысымен шартты түрде қалған
бес ай бір күнге мерзімінен бұрын босатылған С. ҚР ... ... ... ... бөлігі бойынша мүліктерін тәркілемей екі жылға ... ... ҚР ... кодексі 178-бабы екінші бөлігінің «б»
тармағы бойынша үш жылға бас бостандығынан айыруға сотталып, ҚР ... ... ... ... ... ... бойынша
түпкілікті жаза ретінде мүліктерін тәркілемей төрт ... бас ... ... ... режимдегі түзету колониясында өтеу белгіленген.
С.-ның әрекеттерінде қылмыстардың қауіпті қайталануы бар деп танылған.
Алматы қалалық соты Қылмыстық істер ... ... 2005 ... ... ... үкім ... өзгертіліп, ҚР Қылмыстық кодексі 13-
бабының екінші бөлігін қолдану алып тасталынған және ... ... ... ... ... режимдегі түзету колониясы белгіленген. ... ... ... ... С.-ны 2004 ... 2 ... кәмелетке толмаған Г.-ның «Нокиа»
ұялы телефонын ашықтан-ашық ұрлап алғаны үшін кінәлі деп ... ... 2005 ... 14 ақпанында Алматы қаласының «1-Ақсай» мөлтек ауданында
жүріп №18 үйдің жанында тұрған «Мерседес» автокөлігін көреді де ... оны ... ... ... ... қадағалау шағымында сотталғанның бір қылмыстық
әрекетінің ҚР Қылмыстық кодексі 185-бабының бірінші ... ... және ... дәлелденгенін жоққа шығармастан, өзге әрекетін
оның мүддесін көздей отырып, ҚР ҚК 178-бабы екінші бөлігінің «б» ... ҚК ... ... ... ... ... Мұны ол ... Г.-дан тартып алмағандығымен, Г.-ның алдауға иланып, оны ... ... ал бұл ... объективті жағы болып
табылатындығымен түсіндірген. Бұдан басқа, адвокаттың пікірінше, ... ... ... ... қылмысы үшін соттылығы жойылған, демек, оның
әрекеті ҚР ҚК ... ... ... ... ... тиіс еді. ... шағымда соттың ҚР ҚК 13-бабының екінші бөлігі бойынша С.-ның
әрекеттерінде ... ... бар деп ... ҚР ҚК ... ... ... ескерткен. Алайда апелляциялық алқа тек
қайталауға ғана көңіл бөлген. Осы алқаның қаулысында «ҚР ... ... ... ... екі ... бас бостандығынан айыруға сотталған»
деп көрсетілген. Яғни, аталмыш баптың қай ... ... ... ... ... ... деуге болар еді, бірақ адвокат атап көрсеткендей,
«мүлкін тәркілемей бас ... ... ... олай деп ... келмейді. Бұл үкімдегі қателікті көшіріп жазуға жатады. Өйткені
185-бап тәркілеуді қарастырмайды. Сонымен қорыта ... ... ҚР ҚК ... ... ... «б» тармағынан ҚР ҚК 177-бабының
бірінші бөлігіне ... ... ҚР ҚК ... екінші бөлігін
қолдану арқылы істі қысқарту, сондай-ақ ҚР ҚК ... ... ... ҚР ... ... ... тағайындалған жазаны сынақ мерзімімен
шартты түрде деп есептеу, сөйтіп «Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының 2006 жылдың 9 қаңтарындағы заңының ... С.-ны ... ... ... ... осы іс ... ... сот қаулыларын өзгертуге
қатысты бөлігін ... ... деп ... прокурордың
қорытындысын, қадағалау шағымының ... ... ... ... тыңдап, іс материалдарын жан-жақты тексерген қадағалау
алқасы С.-ға қатысты Алматы қаласы Әуезов аудандық сотының 2005 ... ... ... және ... ... соты Қылмыстық істер жөніндегі
алқасының 2005 жылдың 9 ... ... ... ... деп ... қадағалау ... ... ... бойынша ішінара
қанағаттандырған.
С.-ның авдокатының ... ... ... ... ҚР ҚК ... екінші бөлігінің «б» тармағынан ҚР ҚК 177-бабының бірінші бөлігіне
ауыстырып дәрежелеу, оның ... ... ... ... ... сотта және Алматы қалалық соты Қадағалау алқасында
қаралып, негізді түрде қанағат етерлік емес деп танылған.
Дегенмен де, ҚР ҚІЖК ... ... ... сәйкес істі қарау
барысында сот тағайындаған ... ... ... сотталушының жеке
басына сәйкес келмеуіне әкеп ... ... ... мен ... ... не ... дұрыс қолданылмауы
заңды күшіне енген сот үкімдері мен қаулыларын қайта қараудың ... ... ... С.-ны ... ... қорытындыдан ҚР ҚК 178-бабы
екінші ... «б» ... алып ... ... дәлелдемелері негізді,
өйткені ҚР ҚК-нің 11-бабына сәйкес, егер ... ... ... ... үшін
соттылығы жойылған немесе алынған болса, қылмыс бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ... 3) тармағында былай деп атап көрсетілген: ҚР ҚК 175-181-
баптарындағы бірнеше рет ... ... деп осы ... сондай-ақ ҚР ҚК-
нің 248,255,260-баптарында көзделген бір немесе одан да көп ... ... ... танылады.
Қылмыстық істің материалдарынан көрініп тұрғандай, Алматы қаласы Әуезов
аудандық сотының 2000 ... ... ... С. он бес ... ... ... үшін ... ... ... ... екінші бөлігінің «а», «г» тармақтары бойынша бес жылға
бас бостандығынан айыруға сотталып, ... ... ... Республикасы
Жоғарғы Соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының 2000 жылдың 16 тамызындағы
қаулысымен үкім ... ... ... ... кодексінің 55-
бабын қолдану арқылы жаза бір жыл алты айға бас ... ... 2000 ... 11 ... ... қаласы Жетісу аудандық
сотының 2000 жылдың 11 қазанындағы қаулысымен ол шартты түрде ... бес ... ... ... бұрын босатылған.
ҚР ҚК 86-бабының «в» тармағына сәйкес он ... ... ... дейін
қылмыс жасаған адамдар үшін ҚК-ның 77-бабында көзделген соттылықты жою
мерзімдері қысқартылады және ... ауыр және аса ауыр ... үшін ... ... өтегеннен кейін үш жылға тең болады.
Демек, ауыр қылмысы үшін С.-ның ... ... жою ... ... 11 қазанында өткен, ал тонауды ол 2004 жылдың 2 қарашасында жасаған,
сондықтан оның әрекеттерінде ҚР ҚК 178-бабы екінші бөлігінің «б» ... ... рет ... ... ... ... ... отырып, алқа С-ның әрекеті бөтен мүлікті ашық
ұрлау ретінде ҚР ҚК 178-бабының бірінші бөлігі бойынша бағалануы тиіс ... ... ... ... заң ... ... ... жоғары
тұрған сот тағайындалған жазаны жеңілдетуге құқылы.
Осыған орай, алқа сотталғанның әрекетін бағалаудың ҚР ҚК 178-бабының
бірінші ... ... ... С. ... ... қылмыс
жасағаны үшін бірінші рет бас ... ... ... ... ... ішінде, оның ҚР ҚК ... ... ... ... тағайындалған мерзімнің үштен бірін өтегендігі ескеріліп, 2006
жылдың 9 ... ... ... ... ... ... ... жасау туралы» Қазақстан Республикасы
заңының 2-бабы негізінде жазадан босатылуға жатады деп шешкен.
Осы ... ... ... ... ... С.-ға ... қаласы Әуезов аудандық сотының 2005 жылдың 7 қазанындағы үкімі мен
Алматы қалалық соты ... ... ... ... 2005 ... ... ... оның әрекетін бағалау ҚР ҚК 178-бабы
екінші бөлігінің «б» тармағынан ҚР ҚК ... ... ... және осы ... бір жыл он айға бас бостандығынан ... жаза ... ҚР ҚК ... ... ... ... жиынтығы бойынша түпкілікті жаза ретінде жеңілірегін ауырырақ
қатаң жазаға сіңіру жолымен екі ... бас ... ... ... жалпы режимдегі түзету колониясында өтеу белгіленсін деп қаулы
еткен.
Сөйтіп, 2006 ... 9 ... ... Республикасының
тәуелсіздігі күнін мерекелеуге байланысты рақымшылық жасау ... ... ... ... ... С. ... ... жазаны
өтеуден босатылған [106].
Біз Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының ... ... ... екі ... ... ... 2005 ... 30 желтоқсанындағы
Заңның қабылдануына байланысты қадағалау ... ... ... сот ... жаңа ... ... ... көрсету
мақсатымен толық баяндалды. Егер бұрын қолданыста болған ҚІЖК (1997 ... ... ... ... сот және ... ... ... және наразылықты жатқызып, процеске қатысушылардың
шағымдарының қадағалау ... ... ... лауазымды
қызметкерлерінің, жекелеген судьялардың ұсыныстары себепші болса, ал 2005
жылдың 30 желтоқсанындағы Заң ... ... ... ... заты
болып үш судья құрамымен алқалы түрде алдын ала қаралған шағым, ... ... ... ... өзінде қаралған наразылық қызмет атқарады.
Біз келтірілген қаулыларда жан-жақты ... ... ... осы сатыны әрмен қарай дамыту бастамасының жатқанын көреміз.
Сонымен бірге, ... тиек ... ... мазмұнынан көрініп
тұрғандай, соттардың істі қараудың, сот құжаттарын ... ... ... ... жол ... ... ... шығарушы соттардың осындай қателіктерінен азаматтардың құқықтары мен
заңды мүдделерін қорғау үшін бірқатар инстанцияларды ... ... ... ... ... ... істі шешу барысында
жіберілген кемшіліктер мен заң бұзушылықтарды ... ... ... Сотының Қадағалау алқасы, Республика Жоғарғы ... ... және ... ... ... ... іс ... іс
жүргізуді қайта бастау – айыптаудан қорғаудың ... ... әрі ... ... ... ... мұнда қайсыбір себептермен
апелляциялық және қадағалау инстанцияларынан өтпеген сот ... ... ... жылдың 11 шілдесінде ... ... ... ... сот ісін ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» Қазақстан ... ... ... ... заң
шығарушы ҚІЖК-нің 458-бабын мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен толықтыра
отырып, ҚР Жоғарғы Сотының Қадағалау сатысына және бір ... ... ... ... ... Сотының Қадағалау алқасының қаулыларын қайта
қарауға және істі Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... ... ... осы алқа ... қаулы
адамдардың өмірі, денсаулығы үшін не Қазақстан Республикасының экономикасы
мен қауіпсіздігі үшін ауыр, орны толмас зардаптарға әкеп ... ... ... деректердің анықталуына байланысты енгізілген Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Соты Төрағасының ұсынысы бойынша немесе ... Бас ... ... ... жол ... ... бапқа 2005 жылдың 30 желтоқсанында ... ... ... іс жүргізу және Азаматтық іс жүргізу кодекстеріне
соттылықтың аражігін ажырату мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... ҚІЖК ... ... ... ... редакцияда жазылды. Атап
айтқанда: «Қазақстан Республикасы ... Соты ... ... ... қаулы адамдардың өмірі, денсаулығы не ... ... мен ... үшін орны ... ... әкеп соқтыруы мүмкін екені туралы деректердің ... ... ... ... қаралуы мүмкін».
Бұл жерде істің жаңа қадағалау сатысында қайта қаралуын заң шығарушы
қадағалау қаулысы ... ... ... ... ... ... ... нақтырақ айтқанда: адамдардың ... яки ... ... ... мен ... ... толмас ауыр салдарларға әкеп соқтыруы. Сірә, қадағалау алқасының
қаулыларын осылайша қайта қарау ерекше ... ... ... жалпы ҚІЖК қорғайтын объектілердің – азаматтардың ... ... ... ... ... қатысушылардың конституциялық құқықтарын
қорғау, заңды және негізделген сот қаулыларының қабылдануын қамтамасыз ету
– тек белгілі бір бөліктерін құрағанда ғана ... ... ... ... сатысының міндеттері сот өндірісінің жалпы міндеттерінен
туындайды, ендеше іс ... ... ... да олар сол ... сәйкес болуы тиіс. Сондықтан қадағалау алқасының қаулыларын
қайта қараудың негіздері де ... ... ... ... ... жөн.
Адамдардың өмірі, денсаулығы не Қазақстан Республикасының экономикасы
мен қауіпсіздігі үшін орны ... ауыр ... – бұл ... ... Олар сот ... қайта қараудың мазмұнымен тікелей
қамтылмаған. Үкімдерді, қаулыларды бұзудың немесе ... ... ... ... сот ... ... де құқық
бұзушылықтың материалдық салдарын ... ... ... ... ... мен ... ... мақсат тұтқан және
мақсат тұта береді. Біздің пайымдауымызша, қарастырылып отырған толықтыру,
қылмыстық істер бойынша іс жүргізу адамды және ... ... ... ... олардың құқықтары мен ... ... ... ... адам ... ... ... сотталған жағдайда – оны
дереу және толық ақтауды қамтамасыз етуі, сондай-ақ заңдылық пен ... ... ... алдын алуға, құқықты құрметтеу көзқарасын
қалыптастыруға жәрдемдесуі тиіс деген оның ... ... ... ... ... ... қаулысын қайта қарауға құқығы жоқ ... ... ҚР ... ... ... ... үшін жүрмейтін. Мұндай мәселелер
1998 жылдың 1 қаңтарына дейін ҚР Жоғарғы Сотының Пленумында шешілетін. 2005
жылдың 30 желтоқсанындағы Заң бұл ... – ҚР ... ... ... ең ... сот ... ретінде қалпына келтірді.
Негізсіз қылмыстық жауапқа тартылмау үшін ... ... ... ҚІЖК, әйткенмен де, республиканың сот ... мен ... ... үшін ... мәні бар ... ... ... сот инстанцияларының қатарынан шығарып тастады.
Қазақ ССР Жоғарғы Сотының Пленумын құру 1959 жылы «Қазақ ССР-нің ... ... ... көзделген болатын. Осы Заң оған мынадай бірқатар
өкілеттіктер берген еді: сот ... мен сот ... ... ... қарау және сот істерін қарау кезінде
Қазақ ССР заңнамаларын қолдану мәселелері бойынша ... ... ССР ... Соты ... ... келтірілген наразылықтарды
қарау; алқалардың жұмысы туралы Республика Жоғарғы Соты сот ... ... ... ҚІЖК ... болған 1923-1959 жылдар аралығында процеске
қатысушы өзінің құқықтарын іс ... ... ... ... ... ... ... арқылы қорғауға мүмкіндігі бар еді. Ол құқықтардың бұзылуы
туралы өзінің дәлелдерін КСРО Жоғарғы Сотына дейін ... ... ... онда қолдау таба білді.
Сот жүйесі элитасының (Республика Жоғарғы Соты) дүние танымын, ... ... ... біріктіретін инстанцияны қалпына ... ... ... ... қорғаудағы республикалық
сот өндірісінің потенциалын едәуір кеңейте түспек.
Заңда көрсетілген негіздер орын алған жағдайда заңды ... ... ... сатыдағы соттардың үкімдері мен қаулылары;
2) апелляциялық және қадағалау ... сот ... ... ... ... ... 458-бап).
Істі тергеу немесе сотта қарау кезінде ... ... мен ... ... жол ... не ... дұрыс
қолданбаудан:
1) кінәсізді соттауға;
2) орташа ауыр қылмыс, ауыр ... аса ауыр ... ... ... ... қатысты ақтау үкімін негізсіз шығаруға ... ... ... ... сот арқылы қорғалу құқығынан айыруға;
4) сот тағайындаған жазаның қылмыстың ауырлығы мен ... ... ... сай ... әкеп соғуы заңды күшіне енген үкімдер мен
қаулыларды қайта қарауға негіз болып табылады (ҚІЖК 459-бап, 2005
жылдың 30 ... ... ... бойынша).
Сондай-ақ заңды күшіне енген сот шешімдері, егер:
1) сот актісі ... ... ... ... мемлекеттің
қауіпсіздігін қозғаса не адамдардың өміріне, денсаулығына байланысты орны
толмас ауыр зардаптарға әкеп соқтырса;
2) адамды өлім жазасына ... үкім ... ... ... ... қайта қаралуы мүмкін.
2004 жылдың 10 наурызындағы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
Қылмыстық, Қылмыстық іс жүргізу және Қылмыстық атқару ... мен ... ... ... заңымен ҚІЖК-нің 459-бабы
мынадай мазмұндағы үшінші бөлікпен ... «3. ... ... ... ... ... ... өлім жазасын орындауға мораторийдің ... ... ... ... да мүмкін».
2000 жылдың 28 сәуіріндегі Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... туралы» №2 қаулысының 4) тармағына сәйкес «тек ҚІЖК 459-бабының
бірінші ... ... ... ... әкеп ... ... ... мен бостандықтарын бұзушылықтар ... ... ... ғана ... сот ... ... қараудың
негіздері болып танылады. Яғни, ҚІЖК 459-бабының бірінші ... ... ... ... ... ... қайта қараудың
негіздерін толық тізім деп түсінгеніміз жөн. ҚІЖК ... ... ... ... ... ... мен қаулылар қадағалау
шағымдары, наразылықтары арқылы және ҚІЖК ... ... ... салдарлар болмаған жағдайда да қайта қаралуы мүмкін» [38, 239
б.].
Енді осы ережелердің сот тәжірибесінде қаншалық ... ... ... ... ... облысы Шемонаиха аудандық сотының 2000 ... ... ... А. ... ... ҚР ҚК ... бірінші бөлігі
бойынша ай сайынғы еңбек ақысының 15 ... ... ... ... бір жыл алты айға ... жұмыстарына сотталған және оның иелігіндегі
1515512,1 теңгеге бағаланған ... ... ... есебіне
тәркіленген. Ол заттарын кеден ... ... үшін ... ... ... ... облыстық соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының
2000 жылдың 12 қыркүйегіндегі қаулысымен үкім өзгеріссіз қалдырылған.
Сотталған А. ... ... іс ... ... қаулының тауарларды
тәркілеуге қатысты бөлігін өзгертіп, оларды иесіне ... ... ... ... ... ҚР ҚК ... бірінші бөлігі
мүліктерді тәркілеуді көздемейді және заттардың иесі ол емес - Д. ... ... ... туралы мәселе көтерген судьялардың қорытындысы
бойынша іс ҚР Жоғарғы Сотының алқасында қадағалау тәртібімен қаралған.
Алқа ҚР ҚІЖК ... ... ... ала ... ... ... ... жасырып алып ... ... ... қатысты бөлігі қадағалау тәртібімен қайта қаралуға жатпайды
деген қорытындыға келген. Сөйтіп, сот қаулылары мәні ... ... ... ... жоқ деп ... жасалған [108].
Басқа мысал, Екібастұз қалалық сотының 2000 жылдың 14 ... К. ... ... ҚР ҚК 327-бабының бірінші бөлігі бойынша
сотталып, оған 14500 ... айып ... ... ... ... ... 12500 ... өндіріп алынған.
К. 2000 жылдың 26 тамызында өзінің күзен терісінен тігілген бөркінің
жоғалғанын ... ... ... көргендіктен оның пәтеріне келіп, өз
бетімен құны 15500 ... ... 4600 ... 10500 ... екі ... ... 2000 ... бас киімін алып кеткені үшін кінәлі деп ... ... соты ... ... ... ... 2001 жылдың
30 қаңтарындағы қаулысымен 2000 ... 29 ... ... ... ... ... декларацияның қабылдануына
он жыл ... орай ... ... туралы» заңның 1-бабы ... ... ... ... ... К. ... ... да
басқа бөлігінде өзгеріссіз қалдырылған.
Қадағалау шағымында К. сот қаулыларына тек ... ... ... байланысты талас тудырған. Ол былғары күртешелер
мен ерлер бас ... ... ... ... ... ... бөлігінің
күшін жоюды сұраған.
Осы істі алқа судьяларының қорытындылары негізінде қадағалау тәртібімен
қараған ҚР Жоғарғы Сотының қылмыстық ... ... ... ... ... сот ... қайта қарауға негіз
болып табылмайды, өйткені олар не К.-ның әрекеттерін дұрыс дәрежелеуге, не
жазалау шараларын ... ... әсер ... ... ... ... сотталғанның қадағалау шағымы алқаның қарауына ҚІЖК-нің 459-
бабында белгіленген ... ... ... ... ... ... ... [109].
Енді осы екі мысалды қорытындылайтын болсақ, бірінші жағдайда А. ҚР ҚК
209-бабының ... ... ... ... ... мұндағы санкция мүлік
тәркілеуді көздемейді. Сот А.-ны ... ... одан ... ... ... ... біле тұра ... ҚІЖК-нің 459-бабында істі қайта қараудың
мұндай негіздері қарастырылмаған. Міне, ҚР Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... ісі бойынша Жоғарғы Соттың алқасы азаматтық
талаптың көлемі мен құны туралы К. көтерген мәселе сот ... ... ... ... табылмайды деген қорытындыға келген.
Былайша қарағанда, қадағалау сатылары екі істі де ... ... дәл ... ... ... ... сондай-ақ мынадай мазмұндағы ереже
де бар ғой: ... ... ... ... ... үкімнің күшін жоюға
немесе оны өзгертуге осы Кодекстің 412-бабында көрсетілген ... ... ... ... ... ... бөлігі). ҚІЖК-нің 412-бабы бірінші
сатыдағы сот үкімінің ... ... не ... ... ... ... жатқызады:
1) сот тергеуінің біржақтылығы және толық еместігі;
2) соттың үкімде (қаулыда) айтылған тұжырымдарының ... ... ... ... ... ... іс жүргізу заңының едәуір бұзылуы;
4) қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауы;
5) жазаның қылмыстың ауырлығына және сотталғанның жеке ... ... ... ... 413-417-баптарында қарастырылады. Ал, енді
аталмыш негіздерге сүйенсек, жоғарыда сөз болған. А.-ның ... ... ... – қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауы (ҚІЖК 416-бап), ал К.-
ның ісі бойынша соттың үкімде ... ... ... істің нақты
мән-жайына сәйкес келмеуі (ҚІЖК 414-бап) ретінде өзгертілуі ... ... ... ... ... коллизия. Біздіңше, қадағалау инстанциясы ҚІЖК
412-бабының ... ... ... еді. Біз ... бұл ... ... ... бөлігіне сүйеніп айтып отырмыз. Онда ... ... ... ... ... ... ... аумағында жоғары заң күші болады және ол ... Осы ... пен ... ... ... ... ... болған жағдайда Конституцияның ережелері
қолданылады».
Ендеше 459-бапты ҚІЖК-ден алып тастау ... ... ... ұсынамыз.
Бұл баптың ережесі ҚІЖК-нің принциптеріне қайшы келеді. ... ... ... ... ... үкімдер мен қаулыларды қайта қарау істі
тергеу кезінде жол берілген ... ... ... ... бұзушылықтардың салдарынан жүзеге асырылуы мүмкін. Ал, ... ... ... ... ... ... үкімі (қаулысы) болып
табылады деген жалпы ережелер мен принциптерге ... ... ... және оның ҚІЖК-нің 413-417-баптарында көрсетілген
негіздерінде тек істі сотта қарау кезінде жіберілетін құқық бұзушылықтарға
сілтеме жасалынады. Осыған орай ... ... ... ... ... жөн көріп отырмыз.
Қылмыстық іс жүргізудің негізін қалаушы принциптердің бірі істің мән-
жайын ... ... және ... ... ... ... 24-бабы оның материалдық-құқықтық мазмұнын егжей-тегжейлі ашып,
қылмыстық ізге түсу органдары мен сот қызметкерлерінің әрекеттерін ... және ... ... ... ... ... ... іс бойынша:
- оны шешу үшін қажетті және жеткілікті мән-жайлар зерттелуі;
- солардың негізінде іс үшін мәні бар ... ... ... ... ... ... әшкерлейтін де, ақтайтын да, сондай-ақ оның жауаптылығы
мен ... ... және ... мән-жайлар анықталуы;
- айыпталушының кінәсіздігі немесе кінәсінің аздығы туралы, ... ... не ... ... ... бар ... туралы
барлық мәліметтер тексерілуі тиіс.
Заң осы аталған әрекеттерді ... ... ... ... анықтаушыға жүктейді. Сонымен қатар, тараптардың жарыспалылығы
мен тең құқықтылығы негізінде сот іс ... ... ... ... заң ... лауазым иелерінің ішінен сотты бөліп ... ... пен ... ... ... мән-жайларының жан-жақты
және толық зерттелуіне қатысты тараптардың құқықтарын жүзеге асыру үшін
қажетті ... ... ... ... - дейді Қ.Ә. Мәми, - сот мәжілісінде тараптарға өз мүдделерін
қорғау үшін тең ... ... ... олардың процессуалдық
белсенділігін қамтамасыз етуі тиіс. Судья сот төрелегін жүргізу кезінде
бейтарап ... ... өз ... іс ... ... ала ... да ... айтуға құқығы жоқ» [1, 181 б.].
Тап осындай көзқарасты С.М. Жалыбин де ұстанады. Ол істі жарыспалылық
негізде жүргізу ... ... ... ... және жан-жақты зерттеуге, әрбір
қорытындыны, әрбір дәлелдемені тексеріп, таразылауға мүмкіндік беретіндігін
айтады [110, 10 б.].
Заң, сонымен бірге, қылмыстық іс ... ... ашу үшін ... ... қажетті шараларды қолдану құқығын да береді. Сөйтіп, ... ... қос ... ... ... ұсыну, оларды
зерттеу, сотта өздерінің пікірлерін еркін баяндау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... асырумен қатар, іс
бойынша шындықты ашу үшін шаралар қолдануды жүктейді.
Сот анықтайтын ақиқатқа қатысты кеңестік процессуалистер: сот ... ... ... ... болды [111, 122 б.; 112, 44 б.; 113, 26 б.;
114, 20-24 бб.; 115, 20-22 бб.; 27, 14-15 бб.]. ... орыс ... «Сот ... ... деп ... ал егер бұл презумпция
ақталмаса, егер ... қате ... ... ол ... ... ... Шындық – сот төрелігіндегі ең жоғары заң, әрі оған қол жеткізу үшін
барлық шаралар қолданылғаны жөн» деп ... [116, 510 б.]. ... ... ... дәуірден кейінгі ғалым-процессуалистері де
қостайды [117, 186 б.; 118, 85-87 бб.]. Дегенмен де, жаңа ... ... ... ... пікір де айтуда [119, 198-202 бб.; 120, 89-93 бб.;
121, 11 б.].
Біз өз тарапымыздан іс ... ... ... ... ... 24-
бабында айтылған ережені негізді деп есептейміз. Ол қылмыстық іс жүргізудің
міндеттерінен туындап, процесті жүргізуші ... ... және ... ... ... міндеттері мен әрекеттерін ... ... ... инстанциясы аяқтайды. Оған іс бойынша барлық өндірісті
тексеру құқы берілген, әрі ол іс ... ... ... ... ... дұрыс қолданылмауын анықтаған жағдайда сот шешімінің ... ... оны ... 412-бабы сот шешімдерін заңсыз деп тану негіздерінің қатарында
ең алдымен сот тергеуінің ... мен ... ... ... Бұл ... ҚІЖК-ге енгізер кезде сот тергеуімен қоса бұдан бұрын Қазақ ССР ҚІЖК-
нің 328-бабында келтірілгендей анықтаудың және ... ала ... мен ... ... де ... Алайда 2000 жылдың 5 мамырында
қабылданған «Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне қылмысқа қарсы
күрес ... ... ... мен ... енгізу туралы»
Қазақстан Республикасының №47-ІІ заңы ... ... ... мен ... ... алып ... [53, 141-148 бб.]. ... Заң, егер сот тергеуі жан-
жақты және толық ... ... ... деп тану жөнінде жоғары
инстанцияға өкілеттік береді.
Заңның осынау ... біз ... деп ... ... бұл ... Конституциясының 75-бабында ... ... сот ... тек сот қана ... ... деген байламға
сәйкес келеді [39]. Демек, әділ сот төрелігі тек соттан талап етілуі ... ... сот ... ... мен ... ... мынадай белгілерді атайды: 1. Анықталған жағдайда істің дұрыс
шешілуі үшін елеулі мәні болуы мүмкін мән-жайларды ... күйі ... ... ... ... ... емес деп танылады.
2.Іс бойынша:
1) айғақтарының іс үшін елеулі мәні бар адамдардан ... ... заң ... ... міндетті болып табылатын сараптама
жүргізілмеген, сол сияқты елеулі мәні бар ... ... ... сұратып алынбаған;
2) істі соттың жаңадан қарауына берген сот ... ... ... ... жеке басы ... ... саты ... алмайтын
деректер жеткілікті дәрежеде толық анықталмаған барлық жағдайда сот тергеуі
толық емес деп танылады.
Осындағы нормалардың мазмұнынан ... ... сот ... мен ... ... ұғымын негіздейтін белгілердің қатарында ең
бірінші кезекте анықталған жағдайда істің дұрыс шешілуі үшін ... ... ... ... ашылмаған күйі қалуы аталады.
Заң әдебиеті істі дұрыс шешу үшін елеулі мәні болуы ... ... ... тартынады. М.М. Гродзинский сонау 1923 жылғы РСФСР ҚІЖК
қолданыста болған кезде-ақ (413-бап үкімнің ... ... ... ... жеткіліксіз және дұрыс емес жүргізілуін» қарастыратын) [30, ... осы ... ... деген еді: «Істің барлық мән-жайлары анықталып, ... ... ... ... ... қаралған жағдайда ғана ол жан-
жақты әрі толық зерттелген болып табылады. Тек нақты қандай мән-жайлардың
анықталу қажеттігі туралы алдын ала айту ... ... ... ... істің
өзіндік жағдайы болады. ... бұл ... әр жолы ... ... ... тергеу органы немесе сот өзі шешуі тиіс
Дәлелдеу теориясы дәлелдеуге жататын нақтылы мән-жайлардың қатарына
олардың түрлеріне, жасалу ... т.б. ... ... іс ... ... сан алуан қосымша (аралық) мән-жайларды жатқызады [122, 198-
218 ... ҚР ... орын ... ... ... ... ... көрсете алмады. Мысалы, қылмыстық іс ... ... ... ... шыққан ҚІЖК-нің 117-бабы өзінің ... 1) ... ... атады: «оқиға мен қылмыстық заңда
көзделген қылмыс құрамының белгілері (қылмыстың жасалу уақыты, болған жері,
әдісі және ... да ... ... көрініп тұрғандай, Заң басқа мән-
жайларды қылмыс оқиғасымен, оның құрамының белгілерімен ... ... олар ... ... ... ... өзге де ... дәлелдеу бөлігі болып табылады.
ҚР ҚІЖК ... ... ... нақтылы дәлелдеме көздерінің
зерттелмегендігі ретінде мыналарды ... ... іс үшін ... ... ... ... алынбауы; жүргізілуі міндетті болып есептелетін
сараптаманың жүргізілмеуі; елеулі мәні бар ... ... ... ... ... сотталғанның жеке басы туралы деректердің
жеткілікті дәрежеде толық анықталмауы.
Заң тек неғұрлым жиі ... ... ... ғана атап отыр. Оның
үстіне, әрбір дәлелдеме тек заң ... ... ... ... ... жинау нысаны туралы заң талаптарының бұзылуы міндетті түрде
мұндай дәлелдемелерді жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... сотының 2006 жылдың 12 қаңтарындағы
үкімімен ... ... Д. ... ... ... ... Қылмыстық
кодексінің 191-бабы екінші бөлігінің «б» ... ... ... деп
танылып, әрекеттерінде қылмыс құрамы жоқ болғандықтан ақталып шыққан.
Алматы қалалық соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының 2006 ... ... ... үкім ... ... ала ... ... Д.-ға заңсыз банктік қызмет жасады деген айып
таққан ... ... ... ... кәсіпорны арқылы банктік операция жүргізу
лицензиясы) банктік ... ... ... жолымен заңсыз пайда табуға
бағытталған өзінің қылмысты ойын 2000 жылдың тамыз айында іске ... ... ... ... ... ... ... мен
қаулысының күшін жойып, істі сол сотқа, ... ... ... ... қарауға
жіберу туралы мәселе көтерген.
Наразылықтың дәлелдерін қостаған Алматы қаласы прокурорының міндетін
атқарушы Х.-ның, наразылықтың дәлелдеріне қарсы ... үкім мен ... ... ... Д. мен оның ... ... қорытынды
сөздерін тыңдап, іс материалдарын тексерген ... ... ... ... ... ... ... жылдың 15 тамызында қабылданған Қазақстан Республикасы Жоғарғы
сотының «Сот ... ... №19 ... ... 47) ... ... үкімінің сипаттау-дәлелдеу бөлігінде айыптау мен істің ... ... ... ... алынған айғақтарды теріске шығарған
соттың дәлелдемелері, талдауы, дәйектері келтірілуі тиіс.
Алайда, аталмыш қылмыстық істі қарау барасында бірінші ... сот ... ... ... сот та ... ала ... кезінде ашылып, сот
отырысында зерттелген дәлелдемелерді ескермеген.
Сот-экономикалық ... ... ... сот 2004 ... 26
қарашасындағы ҚР Жоғарғы сотының «Қылмыстық істер бойынша сот сараптамасы
туралы» №16 нормативтік ... ... ... ... ... ... қаулының, істі дұрыс шешу үшін мәні бар мәселер
сараптама тағайындау туралы қаулыда нақты көрсетілуі тиіс ... 6) ... ... заң ... ... ... ... адамның алдына
қойылатын мәселелер оның арнайы білімінің шегінен аспағаны жөн. Сараптама
тағайындау ... ... ... ... жатпайтын құқықтық
мәселелерді шешу жайы ... осы ... ... бұза отырып, сот-экономикалық
сараптамасын қайта тағайындаған.
Сондай-ақ қадағалау алқасы, сот ... сот ... ... тікелей зерттеу принципін бұзып, алдын ала тергеу кезінде
іске тартылған куәлардан жауап ... ... ... ... ... ... сот осы ... істі толық, жан-жақты және
объективті қарау үшін қажетті барлық шараларды қолданбаған.
ҚР ҚІЖК-нің 369-бабына сәйкес үкім заңды және негізді болуға ... ... ... ... іс ... жан-жақты және толық зерттелуі шарт.
Қорыта айтқанда, соттың ақталған Д.-ның әрекеттерінде ҚР ҚК ... ... «б» ... ... ... құрамының жоқ екендігі
және оның ҚР ҚК 191-бабы екінші бөлігінің «б» ... ... ... ... ... ... ... бағаланған
дәлелдемелердің негізінде жасалмаған.
Мұндай жағдайда, Д.-ға қатысты ҚР ҚК 191-бабы ... ... ... ... шығарылған сот үкімі мен алқа қаулысының күші жойылып, ... сот ... ... тиіс ... ... ... ... айыптау үкімдерінің басым көпшілігі
және ақтау үкімдерінің түгелге жуығы сот тергеуінің ... ... ... ... күшін жояды екен.
Үкімнің күшін жоюдың немесе оны өзгертудің себебі болып табылатын
үкімнің негізсіздігі үкімде ... ... ... туралы, сотталушының
оны жасағандығы туралы, қылмыстың дәрежесі мен қылмыскердің ... ... ... ... ... бойынша сот қорытындысы істе
бар барлық ... ... ... ... және ... орын ... жайттарға сәйкес келмейді, іс бойынша әділ шындықты
көрсете алмайды.
Ал, сот ... ... ... басты міндеті әрбір істі жүргізу
барысында туындайтын барлық ... ... ең анық ... жасау
арқылы сол қаралып жатқан іс ... ... ... ашу ... (қаулыда) баяндалған сот қорытындыларының істі ... ... ... мен ... сөз ... сот тергеуінің біржақтылығы
және толық еместігі арасында біраз ұқсастық бар. Бұл жөнінде И.Потеружа
былай ... «Шын ... ... ... ... ... ... бос сөзділігіне һәм сенімсізділігіне, онда ... ... ... ... ... соқтыруы мүмкін.
Бұл, әрине, үкімнің қаралып жатқан ... ... ... ... ... ... ... анық» [124, 110 б.].
Сонымен бірге, В.А. Познанскийдың қарастырылып отырған ... ... ... мен ... ... тек ... жағынан ғана
емес, мазмұны жағынан да өзгешелігі бар және сот тергеуіндегі біржақтылық
пен ... ... ... ... ең ... дәлелдемелерді жинауға,
тексеруге қатысты (яғни, тергеушінің, анықтауды жүргізетін ... ... іс ... ... ... ... ал ... баяндалған сот қорытындысының істің нақты мән-
жайларына сәйкессіздігі негізіне дәлелдеудің соңғы кезеңінде – үкім ... ... ... ... сот ... ... жатады деген пікірімен [41, 80 б.] келісуге болады.
Жоғарыда айтылған осынау негіздерді топтастырып тұрған ҚІЖК 413-417-
баптарының ... осы ... ... тиек етіп ... ... заң шығарушы
өз алдына бөлектеп, төрт тармаққа ... ... ... ... ... сот ... сот отырысында қаралған дәлелдемелермен расталмаса;
2) сот өз тұжырымдарына едәуір ықпал ете алатын мән-жайларды ескермесе;
3) сот тұжырымдары үшін елеулі мәні бар ... ... ... ... ... бұл дәлелдемелердің біреулерін қабылдап,
екіншілерін қабылдамай тастауына қандай негіздер болғаны көрсетілмесе;
4) соттың ... ... ... ... ... ... олар
істің шешілуіне, соның ішінде сотталғанның, ақталғанның кінәлілігі немесе
кінәсіздігі туралы мәселені ... ... ... ... ... ... жазалау шараларын анықтауға ықпал еткен немесе ықпал
етуі мүмкін болса, үкім ... ... ... ... ... ... отырған негіз 1923 жылғы РСФСР ҚІЖК бойынша жеке ... ... жоқ ... ал ... ССР ... оның тек екі тармағы ғана
қарастырылды. ... ... ... ... үкімнің мәніне – істің мән-
жайларын анықтаудың дұрыстығына тікелей қатысты екенін ескерген ... оны ... ... ретінде бөлектеп, орын алған жағдайда ... ... деп ... мәжбүр ететін құқық бұзушылықтардың жекелеген
тармақтарына біріктірді.
ҚР ҚІЖК-ге түсініктеме беруші ... ... ... ... ... сот ... атай отырып, «...бұл жерде
әңгіме дәлелдемелерді және сот ... ... ... ... ... ... айтылады» деп нақтылай түседі [46, 452 б.].
Сол үшін де, 2002 жылдың 15 ... ҚР ... ... «Сот ... №19 ... ... сот ... мемлекет атынан шығарылуы оның
заңдылығы мен негізділігіне байланысты соттардан үлкен ... ... ... ... ... аударды. Онда былай деп
жазылған: «Үкім, егер ол оның ... ... ... ... ... тең ... зерттеуге мүмкіндік беру қамтамасыз
етіле отырып, тараптардың бәсекелестігі және тең құқықтылығы принциптерінің
негізінде сот ... ... ... ... іс ... ... сәйкес, құқық нормалары дұрыс қолданыла отырып соттың заңды
құрамымен шығарылса заңды болып табылатынын соттардың ... жөн. ... ... ... ... және тікелей сот отырысында толық, ... және ... ... ... ... баға ... ... тұжырымдары дәлелденген үкім негізді болып
табылады» [102, 336 б.].
ҚІЖК-нің 371-бабы соттың үкім ... ... ... ... Бұл, әрине, істің нақты мән-жайларына қатысты мәселелерден
басталады:
1) жасалуына сотталушы айыпталып ... ... орын ... ... бұл ... ... ... табыла ма және ол нақ қандай ... ... ... ... ... ... бұл ... жасағаны дәлелденді ме;
4) сотталушы бұл қылмыстың жасалуына кінәлі ме;
5) оның жауаптылығы мен айыбын жеңілдететін немесе ... ... бар ... 165 ... ... ... – қылмыстық сот өндірісінің негізгі
мәселелерінің шешілуіне байланысты айыптау немесе ақтау ... ... ... ... ... ... бірқатар
жұмыстарын дәлелдемелерді бағалау, оның міндеттері, «ішкі ... ... ... ... ашу ... ... [125; 126; 127; ... 130; 131; 132; ... іс ... әдебиетінде дәлелдемелерді бағалауға, – деп атап
көрсетеді Г.Резник, - дәлелдеу ... ... іс ... ... ... ... субъектілердің ой қызметі жатқызылады.
Мұндайда тергеу жүргізу ... ... ... көбіне жойылған болады ... ... ... [134]. Осыған ұқсас пікірді В.Бохан да ұстанды
[135].
Расында да, алдын ала тергеу және сот ... ... іс ... заң ... ... түрде белгіленген тәсілдер арқылы өткен
оқиғаларды анықтауға бағытталған ғой.
2003 жылдың 19 желтоқсанындағы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі туралы» №13
нормативтік қаулысының 17) тармағы жоғары тұрған соттардың назарын ... ... ... баға ... қабылданған шешімді
дәлелдеуде жіберілген қателіктерді, айыптауды сот талқылауы ... ... ... ... ... баяндалған мән-
жайлардың сот анықтаған нақтылы мәліметтерге қайшы ... ... ... ... ... ... ... деп түсіну қажет.
Егер апелляциялық сатының соты істі қарау кезінде ... ... ... ... ... ... деп тапса, ол егер ... ... ... істі жаңа сот ... ... ... ... сәйкес келтіре алады» [136, 54 б.].
Келтірілген түсініктеменің ... ... ... ... ... бар ... сәйкес істің нақтылы мән-жайын анықтау ... яғни ол істе бар ... ... ... ... ... жүгінейік. А. деген азамат екеуара төбелес кезінде Р. деген
азаматты саналы ... ... үшін ... ... Жоғарғы Сотының
сот алқасы сотталған мен оның қорғаушысының шағымы бойынша істі ... ... ... ҚР ... ... ... дәрежелеп (қажетті қорғану
шегінен асып ... ... ... ... Алқа өзінің қаулысында,
төбелес кезінде болған өлім ... сот ... сот ... дәлелдемелермен расталмайтындығын атап көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... қажетті қорғану шегінен асып кеткендігін куәландырған еді [137, ... бір ... ... ... мұнда істе бар дәлелдемелер, нақтырақ
айтқанда, кінәсіздігі туралы сотталғанның жауабы мен басқа дәлелдемелердің
жоқтығы сотталғанның кінәсіздігі жөнінде куәландырады.
Өскемен ... ... 2002 ... 28 наурызындағы үкімімен Шығыс
Қазақстан облыстық соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының және ... 2002 ... 22 ... және 10 ... және ҚР Жоғарғы
Соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының 2003 жылдың 25 ... ... ... ... соң Д. деген азамат куә К.-нің
жауабы негізінде сату мақсатымен шағын мөлшерде есірткі ... ... ... үшін және ... рет ... заттарын сатқаны үшін кінәлі
деп танылған.
Есірткі заттарын бірнеше рет сату ... Д.-ға ... ... ... К.-ға ... деп көрсеткен.
Алайда, іс материалдарынан көрініп тұрғандай, Д.-дан сатып алынды-мыс
деген есірткі заттары куә К.-дан іс ... ... сол ... ... де, ... да ... Ал, ... заттарын Д.-дан
сатып алу фактісі бойынша К.-ға ... ... іс ... ... ... заттарын сатты деген бірінші сатыдағы соттың қорытындысы
дәлелдемелер жиынтығы бойынша расталмағандықтан, ҚР ... ... ... Д.-ның есірткі заттарын бірнеше рет сатты деген айыбы
дәлелденбеді деп ... ... осы іс ... ... ... ... ... дәрежелеуді ҚР ҚК 259-бабының екінші бөлігіне
ауыстыру арқылы тағайындалған жазаны төмендеткен [138, 14-15 ... жаңа ... ... ... ... ... ... табылады.
Нормативтік қаулы апелляциялық сатыдағы соттың заңдылық күшін реттеп
отырады және ... ... ... ... ... ... сәйкес
келеді. Екінші мысалды біз қадағалау инстанцияларында ... ... ... Бұл іс ... да ... ... ... бағалаудың
негізінде қабылданған.
Мұндай шешімнің қабылдануына ... ... сот ... ... ... оны ... дәлелдемелермен негіздемеуі себеп болған.
Кеңестік дәуірдегі теориялық әдебиет қарастырылып ... ... ... негізділігін танытатын мынадай белгілерді атап көрсетеді:
- сотталушының кінәлілігі немесе кінәсіздігі туралы соттың шешімі, оның
тағайындаған жазасы және азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... материалдарға, дәлелдемелерге сәйкес келеді;
- дәлелдемелер шын мәнінде орын алған барлық елеулі ... ... олар ... көрініс табады;
- дәлелдемелердің анықтылығы [139, 24 б.].
Үкімнің негізділігіне ... және бір ... ... – оның ... ... яғни үкімде баяндалмаған сот ... ... ... ... ... ... етуі ... елеулі қайшылықтар болмауы
тиіс. Кіріспесінде, сипаттау және ... ... ... ... жасағаны үшін кінәлі деп танылған адамға, соттың тұжырымы негізделген
дәлелдемелерге, қылмысты дәрежелеуге, ... ... ... ... ... ... елеулі
айырмашылықтар орын алатын болса, ондай айыптау үкімі міндетті түрде ҚІЖК
414-бабының 4) тармағына сәйкес ... ... ... сот ... ... ... сот ... зерттелген дәлелдемелерге негізделгеніне, растығы мен сапасы ешқандай
күдік тудырмайтындығына және сол іс бойынша ... ... ... ... көз ... ... ... басқа мән-жайларды көлденең
тартатын дәлелдемелер жан-жақты зерттеліп, ... орай ... ... жоққа шығарылады. Сөйтіп, үкім іштей сәйкестендіріледі,
яғни нысаны мен ... ... заң ... сай ... ... ... Жоғарғы Сотының 2002 жылдың 15 тамызындағы №19 нормативтік
қаулысының 15) тармағында ... ... ... ... ... ... жасалған талдау, айыптың ... ... жаза және ... ... түрі, азаматтық талап ... ... ... ... Ол қорытынды бөлікте баяндалатын
шешімдердің негіздемесі болып табылады, әрі оған ... ... ... [140,
341 б.].
Көріп отырғанымыздай, республиканың ең жоғары сот сатысы үкімнің
дәлелділігін ... ... ... ... ... ... деп
біледі. Осы шарттың ... сот ... ... ... ... ... ... соттың күдігін тудырады.
ҚР ҚІЖК 414-бабының төртінші тармағында көрсетілген негіздердің қатарына
мыналарды жатқызуға болады:
а) үкімнің (қаулының) ... ... мен ... ... ... ... ... (қаулының) сипаттау-дәлелдеу бөлігінің өзіндегі елеулі
қайшылықтар; қылмысты оқиғаларды, ... ... ... ... қылмыс жасау тәсілдерін сипаттаудағы қателіктер мен
шындықтан ауытқушылықтар; сотталушылар туралы жеке мәліметтерді анықтаудағы
қателіктер, т.б.;
б) үкім мен ... ... ... Қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі түрде бұзылуы. Қылмыстық заңды
дұрыс қолданбау. ... ... ... ... және
сотталушының ерекшеліктеріне сәйкессіздігі
Қылмыстық іс жүргізу заңын бұзу – осы ... ... істі ... ... ... сақтамауды білдіреді. Бұл өз кезегінде, тараптардың
құқықтарына қысым жасауға немесе оларды ... іс ... қате ... ... соқтыруы мүмкін. Міне, сондықтан да қылмыстық процесте
үкімдерді қайта қараудың негізі ... ... іс ... ... ерекше мән беріледі. Осыған сәйкес жоғары тұрған сот үкімді қайта
қараған кезде әрбір жолы іс ... ... да бір ... ... ... ... ... олар елеулі ме, яғни
тараптардың құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына әкеліп соқтырады ма,
сол істің нәтижесіне, мәні ... ... ... ... ете алды ма
деген мәселелерді шешіп отыруы тиіс.
Қайсыбір процессуалдық құқық бұзушылық бір істе елеулі, ал ... ... ... болуы мүмкін. Бұл негізінен қаралып жатқан істің нақтылы мән-
жайына байланысты шешіледі. Яғни, іс бойынша ... ... ... ... ... ... ... мәселені істі қараушы
жоғары тұрған сот шешеді.
Қылмыстық процестің мәні мен ... ... оның ... түрде сақталу басымдығына сүйенер болсақ, олар оның ең маңызды
қасиеті мен сапалық тұрпаты, ... ... заты мен ... 38 б.]. Оларды бұзу, оның сипаты мен мәніне қарай, іс
бойынша болған іс ... ... деп ... мұндай іс жүргізудің
барысында ... ... ... не осы ... ... ... күші жоқ деп тануға әкеліп соқтырады (ҚІЖК ... ... ҚІЖК ... ... ... істі сот ... кезінде
ҚІЖК принциптері мен өзге де жалпы ережелерінің былайша бұзылатындығын атап
көрсетеді:
а) іске қатысушы адамдардың заңда кепілдік берілген ... ... ... ... ... ... сот ісін жүргізу рәсімін сақтамау;
б) өзгедей жолмен: - істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті
зерттеуге кедергі жасау;
- ... ... әділ ... ... өзге де ... ықпал ету
немесе ықпал етуі мүмкін болса.
Сонымен, заң шығарушы жоғары тұрған соттарға әлгінде ... ... ҚІЖК ... мен өзге де ... ... ... орын ... үкімді заңсыз деп тану туралы шешім қабылдау құқын береді.
ҚІЖК 415-бабының екінші бөлігінде сот тергеуінің біржақтылығы ... ... істі ... жол ... ... ... ... немесе бір тараптың іс үшін маңызы болуы мүмкін дәлелдемелерін
зерттеуден негізсіз бас ... не ... ... ... ... ... ... болған кезде үкімнің күші жойылуға
тиіс екендігі қарастырылады. Ал, осы ... ... ... көзделген
негіздердің кез келген бірінің орын алуы жоғары тұрған соттарға ... ... ... Бұл ... ... заң ... ... жоюдың «сөзсіз» негіздері деген атауға ие болған.
Аталмыш норма бойынша, егер:
1) сот ҚІЖК-нің 37-бабында белгіленген негіздер болғанда қылмыстық ... ... ... ... ... ... болса;
3) ҚІЖК 315-бабының екінші бөлігінде көзделген реттерді ... ... ... ... заң ... ... ... міндетті болғанда, іс оның
қатысуынсыз ... ... ... ... ие болу құқығы өзгедей
жолмен бұзылса;
5) сотта сотталушының ана тілін немесе өзі білетін тілді не ... ... ... бұзылса;
6) сотталушыға сот жарыссөзіне қатысу құқығы берілмесе;
7) сотталушыға соңғы сөз берілмесе;
8) үкім шығарылған кезде ... ... ... ... ... ... бірі қол қоймаса;
10) істе сот отырысының хаттамасы болмаса, кез келген жағдайда үкімнің
күші жойылуға тиіс.
Елеулі құқық бұзушылық қабылданған ... ... жою ... ... 1923 ... РСФСР ҚІЖК-мен және 1960 жылғы Қазақ ССР ҚІЖК-мен
енгізілген болатын. 1923 ... ... ҚІЖК бұл ... «сот ... ... түрде бұзушылық» деп атап, оған ҚІЖК ережелерін бұзу
арқылы істі сот ... ... ... ... ... ... айыру немесе оларға қысым көрсету жолымен немесе өзгедей
жолмен істі жан-жақты ... ... ... жасау, әділ үкімнің
шығарылуына ықпал ету немесе ықпал етуі ... ... ... ... ... ... төрт негіз алынды [30, 97 б.].
1960 жылғы Қазақ ССР ҚІЖК елеулі құқық бұзушылықтар деп ... ... бұзу ... ... ... жолмен сотқа істі
объективті және ... ... ... әрі ... үкім ... ... ... Мұнда үкімнің күшін жоюдың сөзсіз негіздеріне жеті негіз
жатқызылды [141, 122 ... ... ССРО ... жалпыодақтық заңдарға негізделген тиісті салалар
бойынша одақтас республикалардың заңдары қолданыста ... ... ... ... ... ... өндірісі Республиканың
Қылмыстық іс жүргізу кодексі мен 1958 жылдың 25 желтоқсанындағы ... ... ... ... сот ... Негіздері» (әрмен қарай
Негіздер) арқылы реттелді. Негіздердің ... ... деп ... ... ... іс жүргізу тәртібі осы Негіздермен және соларға
сәйкес шығарылатын ССРО-ның басқа заңдарымен және одақтас республикалардың
қылмыстық іс ... ... ... ... ... жөнінде түсініктемелер беру ССРО Жоғарғы Сотының Пленумына
жүктелді. Пленум одақ және ... ... ... ... ... ... басшылыққа алып, қолдану үшін ... ... ... ... мәселеге байланысты ССРО Жоғарғы Соты
Пленумының ... ... ... ... Онда Қазақ ССР ҚІЖК-де
ескерілмеген елеулі құқық бұзушылықтар айтылды.
Мысалы, 1980 жылдың 28 ... ССРО ... Соты ... ... ... беру ... ... қолдану тәжірибесі
туралы» қаулысында «Қылмыстық істі қозғамастан, жаңа айыптау ... ... ... ... ... алынып, бөлек өндіріске шығарылған материалдар
бойынша алдын ала тергеу ... ... ... ... бұзу ... ... көрсетілді [142, 9 б.].
1983 жылдың 1 желтоқсанындағы ССРО Жоғарғы Соты Пленумының қаулысы
бойынша ... ... ... ... ... ... айып ... сотталушыға айыптау қорытындысы көшірмесінің тапсырылмауы;
- заң бойынша сараптама жүргізу міндетті ... де ... істе ... беру ... ... ... жоқ ... істің қорғаушының қатысуынсыз қаралуы;
- сотталушыға соңғы сөздің берілмеуі [143, 14 б.].
Жоғарыда аталған құқық бұзушылықтар сол кезде Қазақ ССР және ... ... ... іс ... ... ... Бірақ ССРО Жоғарғы Соты Пленумының қаулысынан кейін жергілікті
соттар ... іс ... ... бастады.
Осыған ұқсас қаулыларды одақтас республикалардың ... ... ... ... ... ... ... және басқадай
ерекшеліктерін ескере отырып, ҚІЖК-де жоқ құқық бұзушылықтарды ... ... да бір ... ... ... деп тануға байланысты мұндай
тиімді тәжірибелерді Респуликамыздың Жоғарғы Соты әлі де ұстанып келеді.
Мысалы, 1992 жылдың 24 ... ... ... ... ... ... жапа шеккен адамдардың құқықтары мен ... ... ... тәжірибесі туралы» №2 қаулысының 26)
тармағында ... ... ... ... ... бас ... оларды шектеу, егер сотқа істі жан-жақты зерттеуге бөгет жасап,
заңды әрі ... үкім ... ... ықпал ететін болса, бұл жағдай
қылмыстық іс жүргізу заңын ... ... бұзу ... ... [144, ... осындай ұстаныммен қабылданған 2002 жылдың 6 ... ... ... Сотының «Қылмыстық істер бойынша сот ісін
жүргізу ... ... ... ... ... №25 ... да назар аударарлықтай. Осы қаулының 2) тармағында былай ... ... ... сот ... ... іс ... ... ашық қаралуы туралы талаптарын қатаң сақтауға және сот ісін
жүргізудің жариялылығы ... ... ... сот отырысына
негізсіз қатыстырмау фактілеріне жол ... ... ... ... (іс материалдарын негізсіз құпиялау, заңда
көзделмеген негіздер бойынша жабық отырыстар өткізу және т.б.) ... ... ... ... және ... келтіруге
әкеліп соғуы мүмкін.
Осы бұзушылықтардың сипаты мен ... ... іс ... ... деп ... ... шешім бұзылуы не жиналған ... күші жоқ деп ... ... [38, 383 ... ... ... ... айтылған осынау ережеге байланысты, біз
осы принцип сот бақылауына қойылған ... ... ... ... іс ... ... ... аударғымыз келеді.
Мәселен, ҚР ҚІЖК-нің 29-бабында қылмыстық істерді талқылау барлық соттар
мен ... сот ... ашық ... сот ... ... ол мемлекеттік құпияны қорғау мүдделеріне ... ғана жол ... ... Сонымен бірге, іске қатысушы
адамдар өмірінің жеке ... ... ... ... болдырмау
мақсатында, сондай-ақ оны жәбірленушінің, куәнің немесе ... да ... ... ... ... ... мен ... туыстарының
қауіпсіздік мүдделері талап ететін жағдайларда, кәмелетке толмағандардың
қылмыстары туралы істер бойынша, ... ... ... істер және басқа
да істер бойынша соттың дәлелді ... ... сот ... ... ... ... сот ... сот процесінің сотқа
дейінгі сатысында сот шешетін ... ізге ... ... ... ... мен ... ... да қаралады.
Істер мен шағымдарды жабық отырыста қарау ҚІЖК-де белгіленген барлық
ережелер сақтала отырып ... ... ... ... 29-бабында «...іске қатысушы адамдар
өмірінің жеке жақтары туралы мәліметтерді жариялауды ... ... оны ... ... ... ... да іске қатысушы
адамдардың, сондай-ақ ... ... ... мен жақын туыстарының
қауіпсіздік мүдделері талап ететін жағдайларда, ... ... ... істер бойынша, жыныстық қылмыстар туралы істер және басқа
да істер ... ... ... ... ... сот ... жол
беріледі» деп нақты жазылған.
Осыған орай, кейбір кездері ұшырасып қалуы ... сот ... ... ... бір мысал келтіргенді жөн көріп отырмыз. Бұл
оқиға ескі ҚІЖК қолданыста болған жылдары орын алғанымен, әлі де ... ... жоқ ... ... Соты ... ... ... үшін кінәлі деп айыпталған
Е. жөніндегі істің ашық сот ... ... іс ... ... ... ... деп таныған. Ол өзінің түсініктемесінде, заң жыныстық
қатынастарға байланысты қылмыстық істердің жабық сот ... ... тек іске ... ... ... ... ... жағын ғана емес, сонымен қатар, шындықты анықтау үшін істің мән-
жайын ... ... ... ... ... ... назар аударған. Алайда, осы жағын ескермеген халық соты,
тіпті әзірлік мәжілісі кезінде-ақ істі ашық сот ... ... ... ... Ал, бұл іске кері әсерін тигізген. ... ... ... ... ... ... қыздан жауап алған
кезде сотталушының ... ... ... ... ... қоя
алмайтындығы жөнінде сотқа мәлімдеген. Бірақ сот қорғаушының сөзіне ... Сот ... іс ... ... осылайша бұзылуы, сөз жоқ, істің
толық зерттелуіне кері әсерін тигізген. ... осы ... ... сот
үкімінің күші жойылған [42, 120-121 бб.].
Қылмыстық іс жүргізу заңының елеулі түрде бұзылуы туралы ҚР ҚІЖК ... ... 2002 ... 6 ... ... ... Сотының «Қорғану құқықтарын реттейтін қылмыстық іс ... ... ... ... №26 ... қаулысымен және
2003 жылдың 19 желтоқсанындағы «Қылмыстық істерді апелляциялық тәртіппен
қарау тәжірибесі туралы» №13 ... ... ... ҚІЖК ... ... ... 4) тармағы, егер заң бойынша
қорғаушының қатысуы міндетті болғанда, іс оның ... ... ... ... ие болу ... өзгедей жолмен бұзылса, «кез келген
жағдайда» яғни сөзсіз ... күші ... тиіс ... ... ... сотталушының қорғаушыға ие болу және қорғану құқы туралы
келтірілген ереженің шектерін, елеулі деп ... тиіс ... ... ... ... ... 19 ... ҚР Жоғарғы Сотының «Қылмыстық істерді
апелляциялық тәртіппен қарау тәжірибесі ... №13 ... ... ... ... ... ... соттың істі қамауға алынбаған
сотталған адамның, ... ... ... ... қорғаушысының
қатысуынсыз қарауы, егер олар сот отырысының болатын уақыты туралы хабардар
болмаса және мұның өзі ... сот ... ... мүмкіндігінен айырса,
қылмыстық іс жүргізу заңын айтарлықтай бұзу болып табылады [136, 56 ... ... заң ... туралы ҚІЖК-нің, нормативтік қаулылардың
ережелерін талдау нәтижесі құқық бұзушылықтардың нысандары мен тәсілдері әр
түрлі ... ... ... Дегенмен де, заң шығарушы елеулі
бұзушылықтардың тізімін ... және ... орын алуы ... ... ... жою үшін ... тұрған соттарға негіз болып
табылады. Бірақ процессуалистер бұл тізім ... ... ... сөзсіз
негіздерін толық қамтылмайтындығын айтуда [59, 373 б.; 60, 161 б; 124, 115
б.; 145, 118 б.]. Оның ... ... іс ... азаматтардың
конституциялық құқықтары мен бостандықтарын ескеріле отырып, сот ... олар ... ... ғой.
Біз Т.Г. Морщакова мен И.Л. Петрухинің үкімдерінің күшін жоюдың сөзсіз
негіздерінің тізімі сот өндірісін жүзеге ... ... ... оң ... ... ... ... келісеміз. Өйткені олар жоғары
тұрған соттардың тізімде көрсетілген ... ... ... ... ала ... Ал, бұл өз кезегінде, судьяларға құқықтық
нормалардың ... ... ... екендігіне жете түсінуіне
көмектеседі [146, 121 б.]. Я.О. Мотовиловкердің сөзсіз ... ... ... ... танымал кеңестік процессуалистер қостамады [66, 50
б.; 147, 49-51 бб.].
Жоғарыда тілге тиек еткеніміздей, ҚР ҚІЖК-нің 415-бабы істі сот ... ... ... мен өзге де ... ... ... іс жүргізу заңының елеулі түрде бұзылуы деп танып (бірінші
бөлік), дәлелдемелерді ... ... ... ... бұзушылықтар үшін
үкімнің күшін жоюға ерік береді (екінші ... және сот ... ... үшін ... ... ... ... негіздерін
қарастырады (үшінші бөлік). Сот қылмыстық жауапқа тартылған адамды кінәлі
деп тануға жауапты (ҚР ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге міндетті (ҚІЖК 369-бап). Демек, сот, тек сот
қана үкімнің ... үшін ... ... алуы ... Заң ... ... ... толық және объективті қарау үшін, ... ... жол ... ... ал барлық жиналған
дәлелдемелер жиынтығында қылмыстық істі шешу үшін жеткіліктілігі ... үшін ... ... ... ... ... 128-бап). Анықтаудың және
тергеудің дәлелдемелер саласындағы ... ... ... ... 2002 ... 6 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасы Жоғарғы
Сотының «Қорғану құқықтарын реттейтін қылмыстық іс жүргізу ... ... ... №26 ... ... ... 16) ... деп жазды: «Сезіктіні, айыпталушыны, сотталушыны жауап беруге, өзіне
тағылған айыпты мойындауға, ... ... ... оның ... ... бермеу құқығына қайшы келетін басқадай әрекеттер ... ... ... елеулі түрде бұзу ретінде қаралуы тиіс».
«Осыған байланысты ... ... ... тергеудің
(анықтаудың) заңсыз тәсілдері қолданылғандығы туралы арызы ... ... егер ... жайт ... ... ... ... заң талаптары бұзыла отырып алынған ... ... күші жоқ деп ... ... [148, 370-376 ... анықтау мен тергеудің барлық бұзушылықтары ... ... ... ... ... ... ... салдарынана байланысты
соттың шешімі қабылдануы қажет. Осы ... ... ... ... ... ... талдап шыққан «Ресейдің қылмыстық процесі» оқулығының
авторлары заң шығарушының «елеулі құқық бұзушылықтар» санатынан бас тартып,
РФ ... ... іс ... ... ... ... ... атап
өтеді. Бұл әрине, ҚІЖК 381-бабының ... ... ... түрде
анықталмаған үкімнің күшін жою немесе өзгерту үшін ... деп ... ... ... ... кеңейте түспек. Әрмен қарай,
кітап авторлары ҚІЖК-нің 381-бабына енгізілген өзгерістерді атай ... ... ... ... заң шығарушы соттардың бағалау қызметі мен
кез ... ... ... ... деп тану ... ... шексіз
мүмкіндік берген деген қорытындыға келеді [117, 606-607 бб.].
Әлбетте, бұл жерде автордың сақтық танытуы ... ... ... ... ... постсоциалистік қылмыстық процестің тең жағдайдағы бір сот
органдарын тең жағдайдағы бір деңгейге ... ... ... процестен
айырмашылығы сол, байырғы үйреншікті көлбеуден кетіп, сотты басқадай ... ... ... ... сот сот ... ... ... жүзеге асырады және тек сот қана дәлелдемелердің
мазмұндық мәні мен процессуалдық жарамдылығын тең ... ... ... ... ... ... ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексіне де ... ... ... қылмыстық іс жүргізу заңын елеулі түрде бұзу – ... ... ... ... ... ... заң
шығарушылар қылмыстық процестің жазалаушылықтан қорғаушылық ... ... орай ... ... ... іс жүргізудің тәртібіне,
рәсімделуіне ерекше мән ... Бұл ... ... ... әлі ... әрі көп ... ... талас тудырып отырғандықтан
қазіргі ғалымдардың назарын ерекше аударуда [149, 4-8 бб.; 150, 29-34 ... 27-30 бб.; 152, 42-44 бб.; 153, 37-45 бб; 154, 8-12 бб.; 155, ... 156, 163-166 бб.; 157; 158; 159; 160; 161; 162; ... ... ... ... қолдану дегенді мемлекеттік атқару
органдарының алдын ала ... ... ... ... ретінде
түсіндіреді [164, 244 б.].
Философия және құқық ... ... ... ресейлік танымал ғалым
В.Нерсесянц нормаларды қолдану процесін мынадай үш сатыға бөледі:
1) істің нақтылы ... ... осы ... ... заң ... ... іс бойынша шешім қабылдау.
“Құқық қолданудың барлық сатыларындағы құқық қолданушы органның, адамның
барлық әрекеттері, - дейді В.С. Нерсесянц, - бұл ... ... ... ... ... мәнін анықтап, сол бойынша ... ... ... үшін қолданылатын құқықтық нормаларда алдын ала жазылған заңдық
маңызы бар әрекеттер. ... ... ... мен ... ... ... фактілік және заңдық аспектілері өте тығыз ... әрі ... ... ... сатыларында қосылып кеткен [165, 485-486 бб.].
ҚР ҚІЖК-нің 416-бабы қылмыстық заңның ... ... ... ... ... ... кодексінің жалпы бөлімі
талаптарының бұзылуы;
2) Қазақстан Республикасы Қылмыстық ... ... ... ... ... баптың, бап бөлігінің, бап бөлігі тармағының қолданылуы;
3) Қазақстан Республикасы Қылмыстың ... ... ... ... санкциясында көзделгендегіден неғұрлым қатаң жазаның белгіленуі.
Бұрынғы Қазақ ССР ҚІЖК-нің 331-бабы қылмыстық заңның ... ... ... жатпайтын заңның қолданылуын; қолданылуға жататын заңның
қолданылмауын және заңды ... ... ... Осы заң ... сот ... жіберілген қателік заңды дұрыс қолданған жағдайда
тағайындалуы тиіс жазадан басқа жаза ... ... ... әрі ... үкімді өзгерту арқылы түзетуге мүмкін болмаса, жоғары тұрған ... ... ... ... еді. Ал, жаңа ҚІЖК ... ... ... келіп, апелляциялық және қадағалау сатыларындағы соттарға өздерінің
қарауы бойынша үкімнің (қаулылардың) күшін жоюға ... ... ... қатар, Қазақ ССР Қылмыстық іс жүргізу кодексіндегі сияқты мұнда
да баптың атауы қылмыстық заңның ... ... ... ... бұл
өзгертілуі тиіс. 1923 жылғы РСФСР ҚІЖК қолданыста болған кездің өзінде-ақ
ғалымдар сот тәжірибелерін зерттеу негізінде ... ... ... күшін жоюдың немесе оны өзгертудің негізгі ретінде алу, бұл ... ... ғана ... басқа да заңдардың, нормативтік актілердің
де ... ... ... ... дегенді айтқан болатын [43, 104-105
бб.].
Әдетте, соттар рақымшылық жасау актілерін қолдану, азаматтық ... ... ... ... ... Осы ... соттар Қазақстан
Республикасы Конституциясының 4-бабына сәйкес қолдануға ... ... ҚР ... ... мен ҚР ... ... ... да жататындығын есте ұстағандары жөн.
Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының соты сотталған Т.-ның қадағалау
шағымы бойынша оның қылмыстық ісін ... ... ... Түрксіб аудандық
сотының үкімі мен Алматы қалалық соты Қылмыстық істер жөніндегі алақасының
қаулысын өзгертіп, оның әрекетін бағалауды ҚР ҚК ... ... ... ... ҚР ҚК ... бірінші бөлігіне ауыстырған. Бұл жерде
алқа өзінің шешімінде 2003 жылдың 11 ... ... ... ... ... ... ... бойынша сот тәжірибелері ... ... 23) ... ... ... Онда ... деп
жазылған: «Өзгенің мүлкін иемдену мақсатымен күш ... ... ... әрекеті жәбірленушінің денсаулығына зиян келтірмегенмен, бірақ күш
қолдану кезінде оның өмірі мен ... ... ... ... ... болмаған жағдайда ҚР ҚК 179-бабының бірінші бөлігі
бойынша бағалануы тиіс» [166].
ҚР ҚІЖК 416 және ... ... орай ... ... ... ережелерінің бұзылуы, оның ерекше бөлімінің тиісті баптарының
қолданылмауы, жаза тағайындау кезінде әділетсіздіктерге жол ... ... ... Республикасының қылмыстық құқықтары принциптерін бұзу
болып табылады.
Атап айтқанда:
- заңдылық принципін (іс-әрекеттің қылмыстылығы және ... ... ... ...... 9 және ... ... заңды ұқсастығы бойынша қолдануға тыйым салу принципін – ҚК-
нің ... ... заң мен сот ... тең екендігі принципін – ҚК-нің 14-
бабы;
- тек кінәлі жауаптылық принципін ... ... ... өз ... ... қауіпті әрекеті және пайда болған қоғамдық ... үшін ғана ... ... тартылуға тиіс) – ҚК-нің 19-бабы;
- жеке жауаптылық принципін (есі дұрыс, Қылмыстық кодексте ... ... жеке адам ғана ... ... ... ...... 14-
бабы;
- заңның кері күші принципін – ҚК-нің 5-бабы;
- әділеттілік принципін (қылмыстық-құқықтық бағалауға сәйкес жасалған іс-
әрекетке әділ жаза тағайындау) – ... ... ... принципін (жаза тән азабын шектіруді немесе адамның қадір-
қасиетін қорлауды мақсат етпеуі тиіс) – ҚК-нің 38-бабы.
Профессор В.А. Познанский заңның дұрыс ... ... ... ... ... ... соттар тарпынан жіберілетін қателіктерден көрді
[41, 101 б.]. ... ... ... де ... Ол ... дейді: «Сот
үкімде сипатталған фактілерге ... ... ... ... бірақ
фактілердің өзі құқықтық белгілері бойынша дұрыс сипатталмауы, яғни іс
бойынша жиналған дәлелдемелерге ... ... ... ... ... ... ақиқат фактілердің үкімде дұрыс көрсетілмеуіне байланысты
материалдық заңдар бұзылады». Ол мұндайда материалдық заңдардың ... ... ... ... ... ... ... ұсынады. Оның пікірінше, бұл істің мәнін қараумен сөзсіз байланысты
болады [27, 175-176 бб.].
Профессор К.Х. Халиқовтың тұжырымы бойынша сот ... ... ... ... ... ... құқықтық нормаларды қолдану
механизмі сияқты әртекті екі процестен тұрады: объективті түрде орын ... мәні бар ... яғни ... ... ... және ... сәйкес олардың заңдық салдарларын айқындау. Осыған орай жұмыстың
бірінші бөлігін орындау үшін – ... ... ол ... ... ... ар-ожданын, парасаттылығын, өмірлік тәжірибесін,
сондай-ақ олардың қоғамдық көзқарасын ... ... Ал, ... ... құқық нормаларын дұрыс түсіндіріп (түсініп), дұрыс қолдана ... ... ... ... мен тәжірибесін ғалым заңдық салдарларды анықтау
үшін қажетті қасиетке жатқызады [2, 74 ... ... бөлу ... әрине, шартты түрде ғана. Бірақ ол негізінен
құқық қолдану арқылы істің нақтылы мән-жайын анықтаумен басталатын ... ... ... Әрі ұлттық заңнамамыз олардың екеуін де
кәсіби судьялардың құзырына беріп ... және ... да, ... те, ... да ... заң ... ... жүзеге асырылуына мүдделі.
Өкінішке орай, іс жүзінде мүлт ... жол ... ... ҚР Жоғарғы Соты Қылмыстық істер ... ... ... 11 ... ... өзгеріссіз қалдырылған Алматы облыстық
сотының 2002 ... 11 ... ... ... ... шегінен асып
кету жағдайына К.-ны өлтіргені үшін Ш. кінәлі деп ... ҚР ... ... ... екі ... бас бостандығынан айыруға сотталып, 2000 жылдың 29
желтоқсанындағы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы
декларацияның қабылдануына он жыл ... орай ... ... ... ... ... заңы ... жазадан босатылған [167,
414 б.].
Ш. құрбысы екеуі ... ... мас ... ортасына түсіп
қалады да, олардың қоқан-лоқысын көрген соң тез үйлеріне ... ... ... ... ... ішінде жәбірленуші К. де қыздардың жолын
бөгеген. ... ... ... соң ... мақасытмен ұрып-соққан. Ш.
бірнеше рет бөлмеден қашып шыққан. Бірақ К. оны ... кері ... ... ұрып-соққан. Қолайлы бір сәтте Ш. ас үйден пышақ алып, оны ... ... ... ... ... тығып қойған. Сөйтіп К.
оны және балағаттай жүріп шешіндіріп, ... ... ... ... ... ... пышақты суырып алған да, жігіттің арқасына тіреп тұрып,
зорлауын ... және өзін ... ... ... ... К. күш ... берген. Арлы-берлі тартыс кезінде Ш. К.-ға бірнеше рет пышақ
жұмсап, бір рет суық қаруды кеудесіне сұғып алған. ... ... ... ... ... қайта қараған қадағалау алқасы, бірінші сатыдағы сот кісі өліміне
дейін Ш. зорлықты ... үшін ... ... ... және ... ... төндірген К.-ның әрекеттерінің өте қауіпті, оны басқадай
жолмен тоқтату мүмкін емес екенін және ... ... ... түсініп, К.-ның қылмыстық әрекеттерін қалайда тоқтатпақ оймен оны
өлтіргенін ескермеген деген қорытындыға келген.
Сөйтіп, ҚР Жоғарғы Соты ... ... 2003 ... 24 ... іс бойынша шығарылған қаулылардың күші жойылып, Ш.-ның
әрекеттерінде ... ... жоқ ... оған ... ... ... [168].
Және бір мысалға назар аударайық. Соттың 1999 жылдың 5 шілдесіндегі
үкімімен сатуды мақсат ... ... ...... түрде қолдан
әзірленген құрамында морфин, кодеин, тебаин бар 9 миллиграмм дәріні заңсыз
алып, сақтағаны үшін Х. бір ... бас ... ... ... Х.-ны ... рет ... бұл соттылығын қылмыстың қайталануын
құрайды деп қате тұжырымдаған. Өйткені құрамында ... ... ... ... ... ... заттар 2002 жылы, 31 ... ... ... ... мен прекурсорлардың айналымына бақылау
жасау жөніндегі кейбір заң актілеріне өзгерістер енгізу туралы» №327 ... ... ... ... жататын есірткі заттарының
кестесінен алып тасталынған. Осы ... 1999 ... 15 ... сот
үкімінде ҚР ҚК 259-бабының бірінші бөлігі бойынша көрсетілген Х.-ға қатысты
қылмыс құрамы криминалсыздандырылған деп есептелуі тиіс-тін. Сондықтан ... ... ... ... деп ... келмейді.
ҚР ҚК-нің 5-бабына сәйкес әрекеттің қылмыстылығын немесе жазаланушылығын
жоятын, жауаптылықты немесе жазаны ... ... ... ... ... өзге де ... жеңілдететін заңның кері күші болады, яғни
осындай заң күшіне енгенге дейін тиісті әрекет ... ... ... ... өтеп ... ... ... өтеген, бірақ соттылығы бар
адамдарға қолданылады.
Демек, Х. ... ... ... үшін ... бір (екі ... бар адам деп ... Себебі оның ҚР ҚК ... ... ... 1999 жылдың 15 шілдесінде ... ... ... ҚР ҚК ... бірінші бөлігіне сәйкес оның
әрекеттерінде қылмыстық қайталауы ғана бар.
Осы баяндалған ... ... ... қадағалау алқасы бірінші
сатыдағы соттың Х.-ның әрекеттерінде қылмыстың қауіпті қайталауы бар ... ... ... әрекеттерінде қылмыстық қайталау бар деп
үкімнің өзгертілуін қажет деп тапқан ... ... ... екі ... ... ... Ш.-ның ісі бойынша сот
тарапынан жіберілген қателіктердің негізінде оның әрекеттерін бағалау
кезінде судьяның ... ... ... ал ... ... ... ... білмеуі жатыр деп ойлаймыз.
Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының ... ... ... ... ... ... ... 101 адамға қатысты шығарылған
үкімдердің күші ... ... 27-сі ... ... дұрыс
қолданбағандықтан орын алған. Осы уақыт ішінде қадағалау ... 433 ... ... ... ... 231 ... ... қылмыстық заңды
дұрыс қолданбағандықтан (төмендету арқылы немесе онсыз жазаны бағалауды
өзгерту) орын ... ... ... ... адамға құқықтық дәрежелеу дұрыс
қолданылмаған.
Қылмыстық құқықтың осынау ережелерін бұзу көп жағдайда ... ... ... ... ... ... ... бөлімі талаптарының бұзылуы түрлі нысанда
кездесуі мүмкін. Сот практикасы көрсеткендей, ... ең кең ... ... ... ... ... қайталануы туралы заң талаптарының дұрыс қолданылмауы.
2. Басқа мемлекеттердің аумағында жасаған қылмысы үшін ... ... ... ... ... ... Қылмыстардың жиынтығы бойынша жаза түрінің дұрыс анықталмауы.
4. Кәмелетке толмағандардың жауапкершілігін ... ... ... ... ... нысандарын анықтауға байланысты жіберілетін
қателіктер.
Қылмыстық кодекстің 13-бабының бірінші бөлігіне сәйкес ... ... ... үшін ... бар адамның қасақана қылмыс жасауы қылмыстың
қайталануы (рецидив) деп танылады.
Қылмыстың қайталануының ҚК-нің ... ... ... рет ... ... ... түрлерінен (қылмыстың бірнеше
мәрте жасалуы және қылмыстардың жиынтығы) айырмашылығы сол, ... ... екі ... одан да көп ... ... жасалуымен ерекшеленеді.
Заң қылмыстың қайталануының мынадай үш ... ... ... аса ... ... қайталану түрлерінің негізіне екі ...... ... ... санаты және бұрын жасаған
қылмыстары үшін ... ... ... ... ... түрлеріне
тән ортақ белгі – қылмыстың қасақана жасалуы (бұрын сотты болған қылмысының
да және кейінгі қылмысының да). Сондай-ақ ... ... ... аса қауіпті түрлеріне тән және екі қосымша ... бар – ... ... ... айыруға соттау. ҚР ҚК 13-бабының негізінде қылмыстың
қайталануының қауіпті және аса қауіпті ... ... ... ... болады:
1. Егер бұрын кез келген санаттағы (ауыр немесе аса ауыр ... ... ... ... ... үшін бір рет бас бостандығынан
айыруға сотталған адам және қасақана қылмыс ... ... ... деп ... ... ... қауіпті деп мынадай екі жағдайда танылады:
- егер бұрын қасақана жасаған қылмысы үшін екі рет бас ... ... адам тағы да бас ... ... ... ... жасаса;
- егер бұрын қасақана жасаған ауыр қылмысы үшін бас бостандығынан
айыруға сотталған адам және ... ауыр ... ... Заң ... ... ... аса қауіпті түрін мынадай
негіздерге сүйеніп анықтауды ұсынады:
- егер бұрын қасақана жасаған ауыр қылмысы ... ... ... орта
дәрежедегі қылымысы үшін үш немесе одан да көп рет бас ... ... адам тағы да бас ... айыруға жататын кез келген
санаттағы қасақана қылмыс жасаса;
- егер бұрын ... ... ауыр ... үшін екі рет ... ... ... немесе аса ауыр қылмысы үшін сотталған адам
және қасақана ауыр қылмыс жасаса;
- егер ... ... ... ауыр ... аса ауыр ... ... адам және ... аса ауыр қылмыс жасаса.
Адамның он сегіз жасқа толғанға дейін жасаған ... ... ... ... ... ... есепке алынбайды.
Сондай-ақ заң тәртібімен жойылған немесе алып тасталған соттылық та (ҚР ... ... ... ... ... есептелмейді.
Қылмыстың қайталануының әр түрі құқықтық салдары бар. ҚР ҚК 54-бабының
а) тармағына сәйкес ... ... ... ... ... пікіріне жүгінсек, іс ... ... ... ... деп тек егер ... заң ... іс-әрекеттің
құқықтық белгілерін анықтаушы фактілер үкімде орынды көрсетілсе ғана атауға
болады екен [27, 172 б.].
Бұған көрнекі мысал ретінде Алматы қаласы №2 ... ... ... ... 6 маусымындағы бұрын екі рет сотталған С.-ның ісі ... ... ... болар еді [173]. Осы істі қайта қараған ... ... ... ... ... сот ... ... қылмыстық
қайталауының қауіптілігіне назар аударған. Өйткені ол бұған дейін ... ... үшін бас ... ... ... ... Ал, ... аудандық соттың үкімінде ешқандай көрініс таппаған.
Қылмыстың қайталануы туралы заң талаптарын дұрыс қолданбау қайталауды
анықтау ... ... ... ... ... алу, ... қылмыстың қайталануының бар-жоқтығы туралы мәселені шешкенде
жойылмаған соттылықтарды ескермеу кезінде орын алуы ... ... ... түрлерін мойындаудың құқықтық салдары әр түрлі. Мәселен, ҚК-нің ... ... ... а) ... сәйкес қайталау қылмыстық жауаптылықты
ауырлататын мән-жай ретінде танылса, ал ҚК-нің 175-181,257, ... ол ... ... ... ... іспетті. Сонымен қатар,
қылмыстың қайталануы сотталушыларға түзеу мекемелерінің ... ... да ... ... Оның ... қылмыстың қайталануының үш түрі
де (қайталану, қауіпті қайталану, аса қауіпті қайталану) жаза ... оның ең ... ... ... тәртібінің негізі болып табылады. Әрі
қылмыс қайталанған жағдайда көрсетілген шектен төмен жаза тағайындауға ... ... ой ... ... ... ... қайталануы
туралы заңды дұрыс қолданудың қаншалықты маңызды екенін аңғару қиын болмаса
керек.
Соттар ҚР ҚК-нің 59-бабын (жаңа ... ... ... ... Бұл
бап қылмыстардың қайталануы жағдайында жаза тағайындауды регламенттейді.
Аталмыш ережелер бұрын ... және ... ... ... қауіптілік сипатына, дәрежесіне қарай жаза ... ... ... қайталануы жағдайында жасалған қылмыс үшін жазаның мерзімі
мен мөлшері, жасалған қылмыс үшін көзделген ең қатаң жаза түрінің ең жоғары
мерзімі мен ... ... ... төмен, ал қылмыстардың ... ...... ... ал қылмыстардың аса қауіпті
қайталануы жағдайында – үштен ... ... ... ... (ҚР ҚК ... ... – 2002 ... 21 желтоқсанында қабылданған Қазақстан
Республикасының «Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізу туралы»
№363-ІІ заңының мәтіні бойынша).
Осы ... ҚР ҚК ... ... бөлігіне сәйкес тек мынадай екі
жағдайда ескерілмейді:
- егер Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... ретінде қылмыс жасаған адамның соттылығына сілтеме болса;
- егер Қылмыстық кодекстің 55-бабында көзделген ерекше мән-жайлар болған
кезде (әрекеттің мақсаттары мен ... ... рөлі оның ... ... ... одан ... ... т.б.).
Заңның дұрыс қолданылмауының жоғарыда аталған түрлерінің қатарына басқа
мемлекет сотының үкіміне қатысты соттылығы негізінде қылмыстың қайталануын
анықтауға ... ... да ... ... Заң ... бұл мәселе
Қылмыстық кодексте де, Қылмыстық іс жүргізу кодексінде де шешімін таппаған.
Сондықтан ҚР Жоғарғы соты өз ... ... ... ... 2003 ... 11
маусымында қабылдаған «Ұрлық жөніндегі істер бойынша сот тәжірибесі туралы»
№8 ... ... ... ... ... егер ... бекіткен халықаралық шарттарда ... ... ... егер ... мемелекеттің аумағында жасалған қылмыс
Қазақстан Республикасының ... ... ... онда ... ... ... ... қылмысынан туындайтын соттылығы мен өзге
қылмыстық-құқықтық зардаптары, оның ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселені шешу
үшін қылмыстық-құқықтық мәні ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жауапкершілігі туралы заңнама ... ... ... ... ... ... ... регламенттеуде
бірқатар ерекшеліктерді қарастырған. Осы талаптардан ауытқу сот қаулыларын
бұзуға немесе ... ... ... ... жүзінде көбірек тараған қателіктердің санатына мындай жайттар
жатқызылады:
- он ... ... ... ... ... ... ... жағдайдағы
қылмыстылығын есепке алу;
- тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралын қолдану арқылы белгілі бір
жағдайларда кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарға жаза тағайындау ережесін регламенттейтін заң
талаптарын бұзу.
ҚР ҚК-нің 78-бабына сәйкес ... ... деп он төрт пен ... жас аралығындағы адамдар танылады. Жалпы ереже бойынша қылмыстық
жауапқа он алты жасқа ... ... ҚР ҚК ... екінші
бөлігінде көрсетілген жекелеген қылмыс түрлері үшін ... он ... ... ... ... анықтаған кезде адамның он сегіз жасқа дейін
жасаған қылмысы үшін соттылығы есепке ... ... ... жаза ... кезінде сот тек қылмыстың
сипаты мен қоғамдық қауіптілік дәрежесін, айыпкердің жеке басын, ... ... ... және ... ... ... ... адамның түзелуіне ықпалын ғана емес, сонымен бірге оның
өмірі мен тәрбиесінің жағдайларын, психикалық даму деңгейін, жеке ... де ... оған жасы ... ... ... ... (ҚР ҚК ... рет кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасаған кәмелетке
толмаған адам тәрбиелік ... бар ... ... қолдану жолымен
қылмыстық жауаптылықтан босатылуы мүмкін (ҚР ҚК 81-бап).
Кәмелетке толмағандарға ... ... ... түрі ... ... толық тізбесі ҚР ҚК-нің 79-бабында көрсетілген:
- айыппұл;
- белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру;
- қоғамдық ... ... ... ... ... шектеу;
- қамау;
- бас бостандығынан айыру.
Аталған жазаларды ... ... ... бар. ... де, ... де ... ... кейде үлкен адамдарға заңмен
тағайындалатын дәл осындай жазалардың (ҚР ҚК 40-48-баптар) жартысына ... ... ... ... ... ... немесе өндіріп алуға
жарайтын мүлкі болған жағдайда ғана тағайындалады. ... ... бес ... ... ... ... ... немесе кәмелетке толмаған
адамның ... яки өзге ... екі ... алты айға ... мөлшерінде белгіленеді.
Кәмелетке толмағандарға белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру
бір жылдан екі жылға ... ... ... жұмыстарға тарту жүз алпыс сағат мерзімге дейін тағайындалады.
Жазаның бұл түрі ... ... ... ... ... ... ... табылады және ол оны оқудан немесе негізгі жұмысынан бос
уақытында атқарады. Он алты ... ... ... бұл жаза түрін
орындауының ұзақтығы күніне екі сағаттан, ал он ... он ... ... үшін ... үш сағаттан аспауы керек.
Түзеу жұмыстары сот үкім шығарған кезде он алты жасқа жеткен кәмелетке
толмаған адамдарға бір жылға дейінгі ... ... ... ... ... бір жылдан екі жылға дейінгі
мерзімге тағайындалады.
Үкім ... ... он алты ... ... адамдарға қамау жазасы
қолданылмайды. Кәмелетке толмағандарға бас бостандығынан айыру он ... ... ... кісі ... үшін ... қылмыстар жиынтығы
бойынша, әрі оның бірі ... ... кісі ... ... – он екі ... аспайтын мерзімге тағайындалуы мүмкін.
Кәмелетке толмағандарға өлім жазасы және өмір бойына бас бостандығынан
айыру жазасы қолданылмайды.
Жазаны өтеуден ... ... ... бұрын босату (ҚР ҚК 84-бап) бас
бостандығынан айыруға немексе түзеу жұмыстарына сотталғандарға:
- кішігірім немесе орташа ауырлықтағы ... үшін сот ... ... ... ... бірін (үлкендерге кемінде жартысын);
- ауыр қылмысы үшін сот ... ... ... ... ... екісін);
- аса ауыр қылмысы үшін сот тағайындаған жаза мерзімінің кемінде үштен
ексін (үлкендерге төрттен үшін) нақты өтегеннен кейін ... ... ... ... толмағандарды қылмыстық жауаптылықтан немесе
жазасын өтеуден ... ... ... ... тең ... (ҚР ҚК ... соттылықты жою мерзімдері де қысқартылған:
- бас бостандығынан айыруға қарағанда ... ... ... ... ... төрт ... кішігірім немесе орташа ауырлықтағы қылмысы үшін бас ... ... ... бір ... ауыр және аса ауыр қылмысы үшін бас ... ... ... үш ... тең ... (ҚР ҚК ... ... жауаптылығын реттейтін жоғарыда аталған
ережелер ... ... он ... бен ... жас ... ... адамдарға да қолданылуы мүмкін (кәмелетке толмағандарға ... ... ... ... мекемесіне орналастыруды қоспағанда)
– ҚР ҚК 87-бап.
Соттар 2002 жылдың 11 ... ... ... ... ... толмағандардың қылмыстары мен оларды ... және ... ... ... тарту жөніндегі істер бойынша сот тәжірибесі
туралы» №6 нормативтік қаулысының ... (2003 ... 11 ... ... ... №4 нормативтік қаулысымен енгізілген өзгертулерді қоса
алғанда) әрдайым дәл орындай бермейді.
Мәселен, осы Қаулының 21) тармағында ҚР ҚК 79-бабының ... ... ... ... ... ... жасаған адамдарға мүлкін тәркілеу
түрінде қосымша жаза қолдануға болмайтындығы жөнінде айтылады.
Егер ҚР ҚК ... ... ... санкциясы мүлікті тәркілеуді
міндетті қосымша шара ретінде қарастыратын болса, онда ... ... ... ... ... ҚР ҚК-нің 79-бабына сілтеме жасай
отырып, түсіндіруі тиіс.
Сот тәжірибесінде қылмыстық ... ... ... ... ... түрі – ол ... ... қылмыстық-құқықтық тұрғыдан дұрыс
дәрежелемеу, яғни оған ... ... ... ... баптарын дұрыс
қолданбау. Мұны таратып ... сот ... ... оны
сотталушының жасағанын және оның кінәлі екенін анықтап, соған лайықты ... ... ... көзделген баптың (бап ... бап ... ... әлгі ... ... өзге түрін қарастыратын бапты
(баптың бөлігін, бап бөлігінің тармағын) қолданады деген сөз. ... ... ... ... өз ... жаза ... қателікке
ұрындырады.
Дұрыс дәрежелемеу қылмыстың белгілерін қате бағалаудың салдарынан болуы
мүмкін. Бұл, әрине, заңды теріс түсінуге, ... ... ... ... ... ... соқтырады. Мұндай жағдайлар көбіне ұрлық, өзгенің
мүлкін қорқытып күшпен алу ... ... ... ... ... ... ... дәрежелеу белгілері ретінде бұрынғы соттылықты
көлденең тартады. Соттылықтың жойылуы немесе алып ... ... ... ... ... соттылыққа қатысты барлық құқықтық
салдарды жояды деп заңда ерскертілгеніне қарамастан, іс ... ... ... ... ретінде есепке алынуы жиі ұшырап жатады.
Бұрын екі және онда да көп рет ұрлық ... яки ... ... ... үшін ... адамның әрекетін белгілері бойынша дұрыс
дәрежелемеу ... ... ... ҚР ҚК ... ... ... в)
тармағы бойынша жауаптылық тек егер осында көрсетілген соттылықтар ҚР ҚК-
нің 77-бабында белгіленген ... ... ... және ... ғана орын алуы мүмкін. Осы ереже бойынша соттылық әрбір қылмыс
үшін арнайы ... ... ... ... ... өз ... ... Егер адам қылмыстардың немесе ... ... ... ... онда ... әрбір қылмыс үшін өз алдына ... Ал, ... ... жою үшін ... ... ... ... жаза өтелгеннен кейін барып есептеле бастайды. Соттылықтың
жойылуы немесе алынуы соттылыққа ... ... ... ... жоққа
шығарады.
Бұл ережені 2003 жылдың 11 шілдесінде қабылданған Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Сотының «Ұрлық жөніндегі істер бойынша сот ... ... ... ... 17) ... да ... Осы қаулыға сәйкес, егер
адам ұрлық не қорқытып алушылық үшін бұрын екі ... одан да көп ... және бұл ... ... белгіленген тәртіппен жойылмаған, не
алынбаған болса, онда кінәлінің әрекеті ... ... ... ... в) ... 176-бабы үшінші бөлігінің в) тармағы, 177-бабы үшінші
бөлігінің в) тармағы, 178-бабы үшінші бөлігінің в) тармағы, 179-бабы үшінші
бөлігінің в) ... ... ... ... Кінәлінің әрекеттерін осы
белгілер бойынша ... ... оның ... ... ... ... ұрлығы үшін соттылығы есепке алынбайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Құрамында бірінші сатыдағы соттардың заңды күшіне енген үкімдері мен
қаулыларын қайта ... ... бар ... қылмыстық іс жүргізу
құқығы қайта қараудың осынау сатысының жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... тиімді әрекет ету жағдайын жақсарту мақсатында
зерттеу нәтижесімен және қорғауға ... ... ... ... және ... Республикасы Жоғарғы Соты нормативтік
(Пленумының) қаулыларын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру жөніндегі ұсыныстар:
1. Аппеляциялық сатыдағы істің нақты мән – жайларды анықтау негізінің
қадағалау сатысын қолдану ... ... ... ҚІЖК-нің 459-бабы
бойынша қылмыстық заңның дұрыс қолданылмауы тек егер ол сот ... ... ... және сотталғанның жеке басына сәйкес келмеуіне
әкеліп соқтырса ғана істі ... ... ... ... негіз болып
табылады. Бұл жерде істің ... ... ... тексермей
заңның дұрыс қолданылғандығын тексеру мүмкін емес. Ендеше істің ... ... ... ... тексеру істі қадағалау тәртібімен
қараудың мәніне ... ... ... ... соттың
өкілеттігінен заңның дұрыс қолданылмауына байланысты үкімді сотталғанның
жағдайын нашарлатуға қарай бұруға өзгерту мүмкіндігін алып тастау ... ... ... ... ... Сот ... істің
нақты мән-жайларымен сәйкес келмеуі негізін үкімді ... ... бір ... ретінде былайша толықтыру:
- үкімнің сипаттау-дәйектеу бөлігі мен қорытынды бөлігінің арасында
елеулі қайшылықтар болса;
- үкімнің ... ... ... ... ... болса.
Қылмыс оқиғаларын, қылмысқа қатысушылардың әрекеттерін, кінәлау нысандарын,
қылмыс жасау тәсілдерін сипаттау, сотталушылар туралы жеке ... ... ... ... мен ... үкім мен сот ... хаттамасының арасында қайшылықтар болса.
3. Сот шешімдерін қайта қараудың негіздерін, ҚІЖК-нің 459-бабында
көрсетілген тізіммен шектеу ... ... және ... ... қайшы. Өйткені ҚІЖК 467-бабының жетінші бөлігінде ... ... ғой: ... ... ... ... ... үкімнің күшін жоюға
немесе оны өзгертуге осы Кодекстің 412-бабында көрсетілген мән-жайлар негіз
болып табылады». Демек, үкімді өзгертудің және оның ... ... ... қайта қараудың негіздеріне қарағанда саны жағынан көп деген сөз. ... ... ... ... ... әрине, оларды түсіндіру
және іс жүзінде қолдану барысында әртүрлі мағына тудырады.
4. ҚІЖК 416-бабының атауы үкімнің күшін жоюдың ... оны ... ... тек ... ... ... ... көрсететін
болғандықтан, ал шын мәнінде, үкімнің күшін жоюдың немесе оны ... ... ... ... қолданылмауы алынған кезде оған басқа заңдар
мен өзге нормативтік актілер де ... ... ... ... ... баптың атауын өзгерту қажет.
5. Ұсынылатын қосымша материалдардың сан алуандығын ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ұсыну жөніндегі
тараптардың құқықтары туралы, сондай-ақ ... ... үшін ... ... ... ... туралы құқықтық регламенттеуді
қолдану қажет (467-iнші бабына).
6. Шағым иесі сот ... ... ... ... ... үшін тиісті материалдар тапсыруға болатындығы заңда көзделген.
Демек, тарапқа (мысалы, ... ... сол сот ... ... ... ... құқы берілуі керек. Сондықтан ҚІЖК-ге
енгізілетін толықтыруда екі ... да ... ... ... шағымдарын (наразылықтарын) негіздеу үшін яки оларды жоққа шығару
үшін қосымша материалды ... ... ... ... ... ... сот шешімдеріне шағымдану, наразылық білдіру мерзімдері
ҚІЖК-нің 461-бабында қарастырылған. Осы ... ... ... ... ... себептері бойынша, сондай-ақ неғұрлым жеңіл қылмыс
туралы заңды қолдану ... ... ... байланысты немесе
сотталғанның жағдайын жақсартатын өзге де негіздер ... ... ... ... ... қарау мерзіммен шектелмейді. Осы мақсаттарға
орай соттардың үкімдері мен қаулыларына ... ... ... адам ... ... кейін де рұқсат етіледі.
Көрсетілген барлық сот шешімдерін қайта қарау процеске қатысушылардың
шағымдары бойынша да, прокурордың ... ... да ... ... баптың атауында «...сот шешімдеріне шағымдану,
наразылық білдіру мерзімдері» деп жазу ... ... ҚІЖК ... ... ... толықтырып, мынадай редакцияда жазу:
«Жазаның жұмсақтығына немесе басқадай негіздерге байланысты сотталғанның
жағдайын нашарлатуға әкеліп соқтыратын неғұрлым ауыр ... ... ... ... ... ... соттың айыптау үкіміне, қаулыларына
қадағалау тәртібімен шағымдануға, наразылық білдіруге олар күшіне енгеннен
кейін алты айдың ... ... ... Қадағалау шағымын алдын ала қарау процедурасы және заңды күшіне енген
сот шешімдеріне келтірілген прокурордың наразылығын қарау ... ... ... ҚІЖК-нің 463-бабына өзгерту енгізу.
10. ҚІЖК-нің 467-бабын екі бапқа бөлу. Істі қадағалау ... ... ... ... ... 467-бабында қалдыру, ал алтыншы
бөліктен бастап, қадағалау сатысындағы сот ... ... ... ... ... ... ... 2001 жылдың 11 шілдесіндегі Заңы
сотталғанның жағдайын нашарлатуды ... ... ... да ... ҚІЖК ... ... ... 3) тармағы апелляциялық сатыдағы
сотқа тағылған айыптау шегінен ... ... ... ... ... ... жеке ... қолдаған айыптау шегінен шықпай, неғұрлым
ауыр қылмыс туралы заңды қолдану және осыған ... ... ... жаза
белгілеу құқын берді. «Қазақстан Республикасының Қылмыстық, Қылмыстық іс
жүргізу және Қылмыстық ... ... ... мен ... ... ... ... 2002 жылғы 21 желтоқсандағы
№363–ІІ Заңы ҚІЖК 421-бабының бірінші ... ... ... 9)
тармақпен толықтырды: «Егер сот үкімімен тағайындалған жаза тым жеңіл ... жаза ... ... ... ... ... ... түрін
тағайындауға құқылы».
Осы келтірілген нормаларды салыстырып қарайтын болсақ, қадағалау
сатысында ... ... ... үшін – тағылатын ... ал ... сот үшін ... айыптаудың шектері немесе басты
сот талқылау кезінде мемлекеттік яки жеке ... ... ... ... деп ... жасауға толық негіз бар. Біздіңше,
сотталғанның жағдайын нашарлату үшін айыптау шегі мемлекеттік немесе ... ... ... ... ... сот ҚІЖК ... ... сәйкес істі тек мемлекеттік немесе жеке ... ... ғана ... Әрмен қарай көрсетілген норма сотқа прокурор мен
жәбірленушінің ... ... ... істі жаңа ... ... қарауды
міндеттейді. Осы айтылғандарға байланысты ҚІЖК 467-бабының оныншы бөлігіне
тиісті өзгертулердің енгізілгені жөн.
ІІ. Қазақстан Республикасы ... Соты ... және ... ... ... ... 2000 жылдың 28 сәуіріндегі Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу тәртібі
туралы» №2 қаулысының 23) тармағына ... ... ... ... ... шешілуіне ықпал ететін қосымша материалдар үкімнің күшін жойып,
істі жаңадан сот қарауына ... ... ... ... ... ... алып
тастау.
2. 2003 жылдың 19 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының
«Қылмыстық істерді апелляциялық тәртіппен ... ... ... ... ... ҚІЖК 405-бабының ережелеріне қатысты соттарға мынадай
нұсқау береді: «ҚІЖК 405-бабының ... ... ... ... соты шағымдар мен наразылықтар бойынша істі қарау кезінде әрбір
сотталған адамға қатысты істің қаншалықты жан-жақты, ... әрі ... оның ... ... дұрыстығын, жазалау шарасының
жасалған әрекетке сәйкестігін өз құзыреті шегінде тексеруге тиіс». Яғни, іс
ревизиялық тексеруді қоса ... ... ... тексерілгені жөн.
Нормативтік қаулы мұны соттың міндеті деп есептейді және оны ... мен ... ... ҚІЖК ... ... тексеруге
қолданады.
Осы айтылғандарға байланысты, 2000 жылдың 28 ... ... ... Соты ... ... сатысында қылмыстық істер
бойынша іс ... ... ... №2 қаулысының істі тексеру жөніндегі
соттың құқығы ... 24) ... істі ... ... қатысты толық
көлемде тексеруді (тексерудің ревизиялық тәртібін ... ... ... ... ... Әдебиеттер тізімі
1. Мами К.А. Становление и развитие судебной власти в ... ... ... ... 2001. – 352 ... ... К.Х. ... власть на переходном этапе развития государства //
Тураби. – 2001. – №3. – С.71-78.
3. Қазақстан ... ... ... ... іс ... Азматтық іс жүргізу кодекстеріне соттылықтың аражігін ажырату
мәселелері бойынша ... мен ... ... ... Заң. ... 2005 ... 30 желтоқсаны // Егемен Қазақстан. – 2006. – 7 қаңтар.
4. Общая ... ... ... ... в ... с ... ... Казахской ССР. –
Алматы: Жеті жарғы, 1998. – 352 ... ... Т. В. ... прав суда при ... уголовных дел в
кассационном порядке и в порядке ... // ... ... ... – 1956. – № 6. – С.27-29.
6. Мотовиловкер Я. О. О некоторых вопросах ... // ... ... и ... – 1964. – № 5. – ... Раудсалу В. Ю. Доказательственная сила дополнительных материалов,
представленных в суд второй ... // ... ... и ... ... – №12. – ... Арсеньев В.Д. Специфика и пределы оценки доказательств вышестоящим судом
// Советское государство и право. – 1966. – №8. – ... ... П.Я. ... ... ... представляемых суду
надзорной инстанции // Советское государство и право. – 1969. – №2. ... ... В. С. ... возобновления уголовного дела по ... ... (п. 4 ст. 384 УПК ... // ... – 1969. – №12. – С.31-33.
11. Безуглов А. Возобновление дел по вновь открывшимся обстоятельствам ... ... – 1952. – №6. – ... ... В.Д. ... ... и ... обстоятельства по уголовному
делу в вышестоящем суде // ... ... – 1973. – №5. – ... ... Н. ... ... на защиту в надзорных инстанциях // ... – 1970. – №1. – ... ... М.С. ... ... судов Казахстана (1917-1965). – Алма-
Ата: Казахстан, 1966. – 448 с.
15. Айтмухамбетов Т.К. Дополнительные ... в ... ... ... ... – 1973. – №8. – ... Айтмухамбетов Т.К. Отграничение дополнительных материалов от вновь
открывшихся обстоятельств // Социалистическая ... – 1974. – ... ... Б.Х. ... ... ... ...
Алматы: Құқықтық бастама – Правовая инициатива, 1998. – 432 ... Б. ... ... ... судебной реформы // Тураби,
2003. – №5. – С.40-43.
Когамов М.Ч. Актуальные вопросы уголовного судопроизводства ... // Заң және ... 2003. – №5. – ... ... Л. ... ... с ... зрения специалиста //
Континент, 2000. – № 9. – С. ... А.Н., ... Р.Н. ... по ... делам в надзорной
инстанции // Тураби. – 2000. – № 2. – ... Б.С. ... в ... ... и надзорной инстанций по
новому уголовно-процессульному кодексу РК // Заң және ... 1998. ...... Г. ... ... о рассмотрении уголовных дел в порядке
надзора // ... – 2003. – №6. – ... ... ... ... Республикасының кейбір заң актілеріне
сот ісін жүргізу мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар ... Заң. ... 2001, 11 ... // ... ... ведомостары. – 2001. – №15. – С.239-251.
25. Қазақстан Республикасы. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу
кодексін қолданысқа енгізу ... Заң. ... 1997, 13 ... //
Қазақстан Республикасы Парламентінің ведомостары. – 1997. – №23. – ... ... А.Л. ... суда и ... в ...... Харьковского университета, 1968. – 256 с.
27. Ривлин А.Л. Пересмотр приговоров в СССР. – М.: Госюриздат, 1958. – ... Суд и ... в СССР / Под ... ред. проф. А.Т. ... ... ... Казанского университета, 1980. – 490 с.
29. Образование Казахской АССР. – Алма – Ата: Казгосиздат, 1957. – 367 с.
30. ... ... ... – М.: ... 1956. – 255 ... ... Верховного Совета СССР. О судоустройстве СССР, союзных и
автономных республик: Закон // Сборник законов СССР и ... ... ... СССР ... гг. – М.: ... издательство
юридической литературы, 1956. – С.98-107.
32. Президиум Верховного Совета ... О ... ... ... ... ... 1955 год, 25 ... // Сборник законов СССР и
указов Президиума Верховного Совета СССР 1938-1956гг. 25 апреля 1955 г.
– М.: ... ... ... ... 1956. – ... Основы уголовного законодательства Союза ССР и союзных республик:
Основы законодательства Союза ССР и ... ... – М.: ... 1982. – 298 ... ... уголовного судопроизводства Союза ССР и ... ... ... ... ССР и ... ... – М.: Юридическая
литература, 1982. – 124 с.
35. Сборник Законов Казахской ССР и ... ... ... Совета
Казахской ССР 1938-1964 гг. – Алма-Ата, 1965. – 310 с.
36. Верховный Суд ... О ... ... в ... ... ... определений и постановлений судов по ... ... 1974 год, 21 ... // ... ... Суда ... ... – №2. – С.44-45.
37. Верховный Суд СССР. О ... ... ... ... в ... надзора приговоров, определений,
постановлений по уголовным делам: Постановление. 1985 год, 5 апреля //
Бюллетень ... Суда ... 1985. – №2. – ... ... Жоғарғы Соты Пленумы. Қадағалау сатысында қылмыстық
істер бойынша іс жүргізу тәртібі туралы: Қаулы. №2, 2000 жыл, 28 ... ... ССР ... Соты ... ... Республикасы Жоғарғы Соты
Пленумының қаулылар, Қазақстан Республикасы ... ... ... жинағы – 1961-2003 жылдар. – Алматы: Норма-К, 2004. – 238 б.
Қазақстан Республикасының Конституциясы (ресми мәтіні). – ... ... 2002. – 52 ... ... ... ... сот ... және
судьялардың мәртебесі туралы: Конституциялық заңы. – Алматы: Юрист, 2001. ... ... ... В. А. ... теории и практики кассационного производства
в советском уголовном процессе. – Саратов: ... ... 1978. – 136 ... ... М.М. Кассационное и надзорное производство в советском
уголовном процессе. – М.: ... 1953. – ... ... М.С. ... законности и обоснованности ... – М.: ... ... наук ... 1956. – 319 ... Рыжаков А.П. Надзорное производство. – М., 1997. – 232 с.
45. Уголовно-процессуальное право Российской Федерации / Отв. ред. ... – М.: ... 2001. – 591 ... к ... кодексу Республики Казахстан.
Особенная часть / Под ред. д.ю.н., ... И.И. ... ... К.А. ... ...... Жетi ... 2003. – 686 с.
47. Кореневский Ю.В. Рецензия на книгу В.Б.Алексеева: ... ... ... надзорного производства // Советская юстиция. – 1972. – №6. ... ... В.В. ... по уголовным делам в суде надзорной инстанции
// Российская юстиция. – 2003. – №3. – ... ... к ... ... ... / ... ... и А.К.Орлова. – М.: Юрид.литература, 1981. – 539 с.
50. Мотовиловкер Я.О. Проверка законности и ... ... ... ... ... 1975. – 38 ... Кореневский Ю., Темушкин О. Прокурорский надзор за ... и ... ... // ... ... – 1967.
– №5. – С.41-45.
52. Уголовно-процессуальный кодекс ... ... ...... с УПК ... ССР). – Алматы: Норма-К,
2002. – 351 ... ... ... ... ... ... ... қылмыстықпен күрес мәселері бойынша өзгерістер ... ... ... Заң. ... 2000 жыл, 5 ... // Қазақстан
Ресаубликасы Парламентінің ведомостары. – 2000. – №6. – С. ... ... к ... ... ... ... часть. – Алматы: Жеті жарғы, 2003. – 342 с.
55. Толеубекова Б.Х. Уголовно-процессуальное право Республики Казахстан. ... 2004. – 412 ... ... М.А. ... доказательства в кассационной инстанции // Рабочий
суд, 1928. – №14. – С.1048-1052.
Тагер А.С. О новых ... в ... ... //
Социалистическая законность, 1936. – №1. – С.10-18.
Либерман А.Л. О ... ... в ... ... ... ... – 1939. – №3. – ... Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. – М.: Изд-во ... 1958. – 703 ... ... И.Д. ... ... в советском уголовном процессе. –
М.: Юрид. литература, 1968. – 395 с.
61. Перлов И.Д. Надзорное ... в ... ... – М.: ... 1974. – 256 ... ... Р.Д. Пересмотр приговоров и определений в президиумах судов.
М.: Госюриздат, 1956. – 131 с.
63. Рахунов Р. Д. ... и ... ... в ... уголовном
процессе. – М.: Госюриздат, 1953. – 213 ... ... А.Л. ... на защиту в кассационном и надзорном производстве и
при исполнении приговора. – ... ... кн. ... 1965. ... ... ... В. А. Оценка доказательств в стадии надзорного производства. –
М., 1971. – 126 ... Грун А.Я. ... ... в ... ... ... – М.: Юрид.
литература, 1969. – 159 с.
67. Куцова Э.Ф. Советская кассация как гарантия законности в ... ... 1957. – 227 ... ... П.Е. Право обжалования в уголовном судопроизводстве: к
обсуждению проекта Уголовно-процессуального кодекса. – file: // A: / ... ... ... В.В. ... ... ... ... – Спб.: Питер, –
2002. – 304 с.
70. Рыжаков А.П. ... ... – М.: ... 2003. – 633 ... ... ... ... Федерации / Отв. ред. П.А.
Лупинская. – М.: Юрист, 1997. – 591 с.
72. ... ... / Под ред. ... В.П. ... – М.: Спарк, 2003. –
574 с.
73. Айтмухамбетов Т.К. Оценка дополнительных материалов в ... ... ... / Тезисы докладов и сообщений пятой научной
конференции аспирантов и соискателей. – М., 1974. – ... ... А.Н., ... Р.Н. ... в ... ... //
Тураби. – 1998. – №4. – С.45-48.
75. Пленум Верховного Суда СССР. О ... ... ... пересмотр в порядке надзора приговоров, ... по ... ... ... №2, 1985 год, 5 ... ... ... Пленумов Верховных Судов СССР и ... ...... ... 1997. – 242 с.
76. Атырау облыстық соты қадағалау алқасы: Н-ның ісі бойынша қаулы. ... 2002. – ... – 17 ... ... сборник кодексов Российской Федерации: 21 действующий кодекс РФ
с последними ... и ... по ... на 1 ... ...... Сибирское университетское издательство, 2005. – 920
с.
78. ... к ... ... ... Федерации /
Под ред. Д. Н. Козак и проф. Е. Б. Мизулиной. – М.: ЮРИСТЬ, 2002. – ... ... В. ... ... и ... ... по ... делу в
вышестоящем суде // Советская юстиция, – 1973. – №5. – ... ... И.И. ... надзорного производства уголовных дел в
укреплении ...... ... и ... 1985. – ... Блинов В.В. Возобновление дел по вновь открывшимся обстоятельствам. –
М., 1968. – 119 с.
82. Мотовиловкер Я.О. ... ... ... ... ... в ... ... уголовно-процессуального законодательства. –
Кемеров, 1962. – 325 с.
83. Саркисянц, Г.П. Участие защитника в кассационной, ... ... при ... приговоров. – Ташкент, 1965. – 135 с.
Тетерин В.С. Возобновление дел по вновь открывшимся обстоятельствам. – ... – 115 ... Шинд В.И. ... ... дел в ... ... – М., 1960. ... с.
86. Гродзинский М.М. Аналогия в советском уголовно-процессуальном праве ... ... ... ... ... – Харьков: Изд-во
Харьковского юр.института, 1948. – 124 с.
87. Полянский Н. Н. ... норм ... ... ...
Ленинград: Изд-во ЛГУ, 1956. – 189 с.
88. Рахунов Р.Д. Аналогия в ... ... ... // ... 1972. – №2. – ... ... Т. Н., Каминская В.Н. ... и ... ... ... – М.: ... государство и право,
1960. – №1. – С. 158-163.
90. ... В.В. О ... ... в ... // ... – 1969. – №6. ... Айтмухамбетов Т.К. К вопросу о применении аналогии закона в ... // ... и ... ... – 2004. – С.33-36.
92. ... – М.: ... 1965. – 215 ... А-ның ісі бойынша Алматы қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (2003
жылдың 13 қаңтары).
94. Сборник законов СССР и ... ... ... ... СССР ... г. –М.: Изд-во Известия советов депутатов трудящихся СССР, 1968. –
Т. 2. – 513 ... ... ... ... ...... ... 2005.
– 158 б.
96. М-ның ісі бойынша Алматы қалалық соты ... ... ... ... 19 ... ... Қазақстан облыстық соты Қылмыстық істер жөніндегі алқасының
қаулысы (№22-1242/02, 2002 ... 31 ... ... В.С. ... кассационного проиводства и ревизионный ... дел в ... ... процессе. – М.: МГУ, 1961. – 51 с.
Кобликов А.С. Существенные вопросы судебного ... по ... ... ... ... и право. – 1975. – №3. – ... ... ... по ... ... (извлечение) // Бюллетень
Верховного Суда Республики Казахстан». – 2004. – №2. – 34 ... ... Я.О. ... ... советского уголовного процесса. –
Томск: Изд-во Томского ун-та, 1971. – 252 с.
102. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... №19, 2002 жыл, 15 ... // Қазақстан Республикасы
Жоғарғы сотының ... 2006. - №3. – ... ... қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№44 у - 75, ... 5 ... ... ... соты ... алқасының қаулысы (№44 у – 66/03, 2003
жылдың 28 наурызы).
105. Алматы қалалық соты ... ... ... (№11 н -16/06, ... 15 ... ... ... соты Қадағалау алқасының қаулысы (№11 н – 26/06, 2006
жылдың 6 ... ... ... Республики Казахстан / ... ...... ... 2002. – 288 ... ... по ... делам Верховного Суда Республики
Казахстан. ... 7 ... 2001 г. – ... ... по уголовным делам Верховного Суда Республики
Казахстан. №2н-353-0, 5 июня 2001 г. – ... ... С. ... как ... ... ... // ... государство, 1977. – №5. – С.10-14.
111. Чельцов М.А. Советский уголовный процесс. – М.: Госюриздат, 1962. ... ... ... ... в ... уголовном процессе: Часть общая /
Отв. ред. Н.В. Жогин. – М.: ... ... 1966. – 358 ... ... Н.Н. ... ... ... уголовного процесса. – М.:
Госюриздат, 1956. – 271 с.
114. Трусов А.И. Основы теории судебных доказательств. – М.: ... 1960. – 204 ... ... П.Ф. ... ... в ... судопроизводстве. – М.:
Издательство юридической литературы, 1961. – 171 ... И.Я. Курс ... ... – СПб.: ... 1996. – ... Уголовный процесс России / Под ред. проф. В.Т. Томина. – М.: ... – 821 ... ... Л.Н., ... Г.Н., Доценко А.Д., Зажицкий В.И., ...... ... ... для ... – М.: НОРМА-ИНФРА-М, 2000. –
341 с.
119. Пашин С.А. Проблемы ... ... // В кн.: ... ... и ... юридического образования. Дискуссии.
– Москва, 1995. – С.198-203.
120. Розин В.М. Новая ситуация в ... ... ... ... ... ... лабораторий. – Москва,
1966. – С.89-93.
121. Баранов А.М. Состязательность как ... и ... ...... ОмЮИ МВД ... 1997. – 43 с.
Теория доказательств в советском уголовном процессе: Часть особенная. – ... ... 1967. – 414 ... ... қалалық соты Қадағалау алқасының қаулысы (№11 н – 12/06, 2006
жылдың 24 ... И.И. Роль суда ... ... в ... законности. – Минск:
Наука и техника, 1980. – 192 с.
Кони А. Ф. ... ... в ... ... ... – М.: ... 1967. – Т.4. – 542 с.
Теория доказательств в ... ... ... / Отв. ред. Н.В. ... М.: ... ... 1966. – 584 с.
Строгович М.С. Материальная истина и ... ... в ... процессе. – М.: Изд-во Академии наук СССР, 1955. – 384 с.
Выдря М.М. Вещественные доказательства в советском ... ... ... ... 1955. – 116 ... Перлов И. Д. Приговор в ... ... ... – М.:
Госюриздат, 1960. – 264 ... ... Э. С. ... как ... субъектов уголовного
судопроизводства. – Автореф... докт. юрид. наук. – Алма-Ата, 1973. – ... ... Ф. Н. ... ... ... ... – Казань,
1973. – 263 с.
132. Белкин А.Р. Теория доказывания. – М.: ... 2000. – 120 ... ... В. Д. Вопросы общей теории судебных доказательств. – М.:
Госюриздат, 1964. – 321 ... ... Г. М. ... убеждение при оценке доказательств. – М.:
Юридическая ... 1977. – 120 ... ... В. П. ... ... ...... Издательство БГУ,
1973. – 160 с.
136. ... ... ... ... ... ... №13, 2003
жыл, 19 желтоқсан // Қазақстан Республикасы ... ... ... ... – №1. – 54 ... Республикасы Жоғарғы Соты сот алқасының қаулысы // ... ... ... ... – 2002. – №1. – 8 ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. – 2004. – №2. – 14-
15 бб.
139. ... В. Я., ... В. С. ... ... в ... ... – М.: ... 1959. – 234 с.
140. Постановление Пленумов Верховного суда ... ... ... / ... ... – Алматы: НОРМА-К, 2003. – 367 с.
141. Уголовно-процессуальный кодекс Казахской Советской Социалистической
Республики. – Алма-Ата: Казгосиздательство, 1960. – 148 ... ... ... ... Суда ... О ... ... законодательства при предании обвиняемого суду. 28 ноября 1980 ... ... ... Суда ... – 1981. – №1. – С. ... // ... Верховного Суда СССР». – 1981. – №6. – С.14.
144. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулысы. Қылмыстардан
жапа ... ... ... мен ... ... ... тәжірибесі туралы. №2, 1992 жыл, 24 сәуір. – Алматы:
Норма-К, 2003. – 308 с.
145. Шпилев В. Н. ... и ... ... ...... – 326 ... Морщакова Т. Г., Петрухин И. Л. Оценка качества ... (по ... ...... ... 1987. – 238 с.
147. Богословская Л. А. Основания к отмене или ... ... 1981. – 215 ... ... ... ... Суда ... ССР. О практике
применения уголовно-процессуального законодательства, регулирующего право
на защиту. 6 декабря 2002 года, № 26 // ... ... ... Суда ... ССР, ... ... Суда ... нормативных постановлений Верховного Суда Республики Казахстан
(1961 – 2003). – Алматы: Норма–К, 2004. – С.370-376.
Мами К.А. Становление ... ... - ... ... времени //
Заңгер, 2001. – №3. – ... Ю. ... ... в УПК РФ - отражают ... ... ... ... 2004. – №1. – ... В. ... ... в прошлом и настоящем уголовном процессе ... ... – 2003. – №10. – ... Н. ... ... ... судебного разбирательства по
уголовному делу и пути ее решения // Тураби. – 2000. – № 3. – ... М. ... ... ... ... данный вопрос и ответ на него
отразить дословно» // Российская юстиция. – 2003. – №11. – С.22-24.
Львова Е., ... В. ... ... ... заседания – не
доказательство // Российская юстиция. – 2003. – №9. – ... К. ... и ... как ... категории,
обеспечивающие конституционную законность правосудия // Фемида. – 2003. –
№2. – С.4-8.
Жусупов Н. Судья, процессуально не ... лицо // ... – 2000. ...... Е.А. ... ... ... судей // Заңгер. –
2003. – №9. – С.27-30.
Орлова Н. Судейская ... при ... ... // ... – 2003.
– №8. – С.42-44.
Шайкенова С. Независимость судей – ... ... ... //
Фемида. – 2002. – №3. – С.37-45.
Смолин А. Правовая культура судебного процесса // Заңгер. – 2003. – №3. ... К. Об ... ... ... власти // Тураби. –
1999. – №3. – ... С.А. ... ... и ... суда // Современные проблемы
взаимодействия материального и процессуального права ... ... ... ... ... ... ...
Екатеринбург: УрГЮА, 2004. – С.163-166.
Аверин А.В. Правоприменительная деятельность суда и ... ... ... ... ... и ...... государственная академия права, 2003. – 414 с.
164. ... ... – М.: ... ... ... 1956. – 660 ... ... В. С. Общая теория права и государства. – М.: НОРМА, 2000.
– 539 с.
166. Алматы қалалық соты Қадағалау алқасы. ... – 2006. –26 ... ... н - 313,
167. Қазақстан Республикасының заңы. Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы декларацияның ... он жыл ... ... ... туралы. №134-ІІ, 2000 жыл, 29 желтоқсан // Қазақстан
Республикасы Парламентінің ... – 2000. – №24. – ... ... Суд ... ... Надзорная коллегия. Постановление
№ 2н-312, 24 ... 2003 год // ... ... ... соты ... ... ... – 2006. – 1 тамыз. – №11
н – 25.
170. Алматы қалалық соты Қылмыстық істер жөніндегі ... ...... – 9 ......

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 156 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізу құқығы: пәні, әдісі, жүйесі6 бет
Азаматтық істерді сырттай іс жүргізу тәртібімен қараудың сот тәжірибесіне шолу9 бет
Тауар өткізу арналарының мәні, қызмет аясы28 бет
Эксперимент құбылыстардың себепті салдарлы байланыстары жайлы гипотезаны тексеру процедурасы ретінде. Зерттеудің гипотезасын белгілеу7 бет
Қазақстанда валюталық операцияларды жүргізу ерекшіліктері10 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Турбина сатысындағы жоғалтулар және пайдалы әсер коэффиценті6 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
Алдын-ала тергеудің заңдылығын қамтамасыз ету мақсатындағы прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру41 бет
Анықтау және алдын ала тергеу органдарында заңдардың орындалуын қадағалау24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь