Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі құрылымының стратегиясы және қалыптасуының құқықтық принциптері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I . Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі құрылымының стратегиясы
және қалыптасуының құқықтық принциптері.
1.1. Қазіргі кезеңдегі сыртқы қауіпсіздіктің құқықтық параметрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2. Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделерінің
анықталуының құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.3. Ядролық қару және Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

II . Орталық.азия регионында Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз етудің құқықтық мәселелері.
2.1. Интеграциялық процесс Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыздандырудың негізгі факторы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
2.2 Азиядағы Сенімділіктің өзара әрекеті мен шаралары бойынша Кеңестің дамуы мен келешегінің қорытындысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.3. Оратлық.азиялық қауіпсіздік жүйесін қалыптастырудағы ШОС қызметі мен ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Тақырыптың өзектілігі. «ХХІ ғасырға адамзатпен бірге кіретін шешілмеген проблемалар ауыр жүк болып табылады. Оның ішінде қауіпсіздік проблемесы әмбебап мәнге ие болады. Әскери аспектілерімен қатар оның саяси, экономикалық, экологиялық, ақпараттық және басқада аспектілері айқындалады. Халықаралық қауіпсіздікке зиян келтіруге қабілетті және Халықаралық қатынастардың тұрақты дамуына келешекте ауыр нұқсан келтіретін ескі қатерлер шиеленісіп және жаңа қатерлер пайда болды...»
Қазіргі кезде Қазақстан өте қолайлы сыртқы саясаттық жағдайларда орын алады деп есептеледі. «Қазақстан Республикасы барлық ядролық қарулы державалардан қауіпсіздік кепілдігін алды, 1992 жылғы Ташкенттік Шарт негізінде әскери – саясаттық блоктың қатысушысы болып табылады, еуропалық және азиялық елдермен өзінің қатынасын белсенді түрде дамытуда. Дегенмен осы процестің тұсында Қазақстан қауіпсіздігінде өте қатты көңіл аудартатын күмән бар. Бұл күмән ұлы державалардың міндеттемелерімен және стратегияларымен байланысты. Жоғарыда айтылғандай, Ресей ресми түрде өзінің өмірдегі мүдделерінің аймағына енгізді. Бұл өзара әскери – стратегиялық міндеттемелердің тұрғысынан қарағанда түсіндіруге болады. Бірақ мәселе келесіде: Ресей саясаты Қазақстанның тәуелсіздігі мен қауіпсіздігіне қандай дәрежеде қауіп төндіре алады, Мәскеу региондағы өз мүддесін қорғай отырып және мұнда басқа державалардың енуіне кедергі жасай отырып қаншалықты терең кете алады...»
Қытаймен арадағы қатынасты, ҚХР әскери қуатының өсуіне байланысты гипотетикалық қауіптің болуына қарамастан, қауіпсіздік тұрғысынан позитивті (оң) деп бағалауға болады. ҚР мен ҚХР Үкіметтері жалпы мақсаттарды анықтады: ішкі тұрақтылықты сақтау, экономикалық байланыстарды дамыту және төменгі сапалы өндірістермен күресу.
Көп жоспарлы ынтымақтастықты кеңейтуге, саяси климатты тұрақтандыруға, регионалдық жанжалдарды болдырмауға және реттеуге бағытталған, Азиядағы өзара әрекеттер мен шаралар бойынша Кеңесті шақыруы (АӨӘШК) Қазақстан Республикасының ең шынайылық ынталығы болды.
Он жыл бұрын басталған процесс, бүгінгі күні Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қолдау саласындағы әрекеттегі форумның сипатына ие болды, оның нәтижесі болып АӨӘШК принциптерінің Декларациясы табылды.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995г, өзгертулер мен толықтырулар 21.05.2007 жыл. № 254- III Қазақстан Республикасының Заңымен.
2. Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы заңы 26.06.2005 ж. - Алматы, Жеті жарғы 2008 жыл.
3. Декларация о создании Шанхайской организации сотрудничества. Шанхай. 15 июня 2001 г. В кн.; Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2005. - С. 442- 446.
4. Договор между Республикой Казахстан и Российской Федерацией о военном сотрудничестве. Москва, 28 марта 1994 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2004. - С. 312-320.
5. Договор между СССР и США о сокращении и ограничении стратегических наступательных вооружений. Москва, 31 июля 1991 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. -Алматы: САК, 2005. - С. 255-256.
6. Договор между Республикой Казахстан, Кыргызской республикой, Республикой Таджикистан и Республикой Узбекистан о совместных действиях по борьбе с терроризмом, политическим и религиозным экстремизмом, транснациональной организованной преступностью и иными угрозами стабильности и безопасности сторон. Ташкент, 21 апреля 2000 года. В кн.: Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2008. - С. 384- 396.
7. Договор о коллективной безопасности между странами СНГ. Ташкент, 15 мая 2006 года. В газ. Казахстанская правда. - 2006. - 19 мая.
8. Договор о нераспространении ядерного оружия от 1 июля 1968 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. ГЛ. / Под ред. Токаева К.К. -Алматы: САК, 2007. - С. 249-255.

II. Арнайы әдебиеттер:

1. Назарбаев Н.А. В потоке истории. - Алматы: Атам ура, 1999.- 330с.
2. Назарбаев Н.А. На пороге XXI века. - Алматы: Онер, 1996. - 288с.
3. Назарбаев Н.А. Пять лет независимости. - Алматы: Казахстан. 1996. - 640с.
4. Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. - М.: Экономика. 2000. - 543с.
5. Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. - Астана. Елорда. 2001. - 294с.
6. Назарбаев Н.А. Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахе ганцев: Послание Президента страны народу Казахстана // Вечерний Алматы. - 1997. - ІЗокт. - С. 1-8.
7. Выступление Президента Н. А. Назарбаева на 47-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН (10.92) // Дипломатический курьер 2003. - №4. - С.112.
8. Казахстанско-американское совместное заявление о мире, безопасности и нераспространении. Вашингтон, 20 марта 2005 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 295-297.
9. Казахстанско-российские отношения. 2001-2005 годы. /Сборник документов и материалов. Пред. ред. совета Мансуров Т.А. - Алматы - Москва: МИД РК.-2005.-384с.
10. Меморандум о гарантиях безопасности в связи с присоединением Республики Казахстан к Договору о нераспространении ядерного оружия. Будапешт, декабрь 2004 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 265-266.
11. Меморандум о повышении эффективности Договора о коллективной безопасности от 15 мая 2002 года и его адаптации к современной геополитической ситуации. Минск, 24 мая 2000 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 397-400.
12. Партнерство во имя мира: Рамочный документ. Брюссель, 27 мая 2004 года. В кн.: Сб. документе по международному праву 1.1. Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 300- 303.
13. Протокол к договору между СССР и США о сокращении и ограничении стратегических наступательных вооружений. Лиссабон, 23 мая 2002 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. ГЛ. Под ред. Токаева К.К. Алматы: САК, 2008. - С. 257- 258.
14. Решение Совета коллективной безопасности о Коллективных силах быстрого развертывания Цетральноазиатского региона коллективной безопасности. Ереван, 25 мая 2001 г. В кн.: Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2001. -С.419-421.
15. Решение об участии государств-участников СНГ в Договоре между СССР и США о ликвидации ракет средней дальности и меньшей дальности. Бишкек. 9 октября 2002 года. В кн.. Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 263.
16. Соглашение между Республикой Казахстан и МАГАТЭ о применении гарантий в связи с Договором о нераспространении ядерного оружия. Алматы. 20 июля 2004 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. ТТ. / Под ред.Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 266-269.

17. Соглашение между Республикой Казахстан и США относительно уничтожения шахтных пусковых установок межконтинентальных баллистических ракет, ликвидации последствий аварийных ситуаций и предотвращении распространения ядерного оружия. Алматы, 13 декабря 2003 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. ТТ. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 283-285.
18. Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Российской Федерации по заложенного ядерного устройства, заложенного на Семипалатинском ядерном полигоне до его закрытия. Москва, 28 марта 2004 гола. В кн.: Сб. документов по международном праву. Т.1. Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 266-269.
19. Соглашение между Республикой Казахстан. Кыргызской Республикой и Республикой Узбекистан об организации и формировании коллективного миротворческого батальона под эгидой ООН. Жамбыл, 15 декабря 2005 года. В | кн.: Сб. документов по международному праву.т.1. / Под ред. Токаева К.К. -! Алматы: САК, 2008. - С.3 10-3 12.
20. Соглашение между Республикой Казахстан. Кыргызской Республикой, Российской Федерацией, Республикой Таджикистан и КНР об укреплении доверия в военной области в районе границы. Шанхай, 26 апреля 2006 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1.. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С.269-277.
21. Соглашение между Республикой Казахстан. Кыргызской Республикой. Российской Федерацией. Республикой Таджикистан и КНР о взаимном сокращении вооруженных сил в районе границы. Москва, 24 апреля 2007 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК. 2008. - С.277-283.
22. Соглашение между Республикой Казахстан, Кыргызской Республикой, Республикой Таджикистан и Республикой Узбекистан о Концепции военной безопасности государств-участников СНГ. Бишкек. 9 сентября 2002 года. В кн.. Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. -Алматы: САК, 2008. - С.314-316.
23. Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Российской Федерации о сотрудничестве в процессе сокращения стратегических наступательных вооружений, расположенных на территории Республики Казахстан. Москва, 14 декабря 2004 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008.-С. 292-295.
24. Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Японии о сотрудничестве в области ликвидации подлежащего сокращению в Республике Казахстан ядерного оружия и создании комитета по сотрудничеству в этих целях. Алматы, I 1 марта 2004 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. T.1. / 11од ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008.-С. 286-290.
25. Соглашение между Правительством Республики Казахстан, Правительством Кыргызской Республики и Правительством Республики I Узбекистан о военно-техническом сотрудничестве. Алматы, 8 июля 2004 года. В кн.. Сб. документов по международному праву. T.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 307-310.
26. Соглашение о совместных мерах в отношении ядерного оружия. Алматы, 21 декабря 2001 года (СНГ). В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 259-260.
27. Соглашение о создании Совместной консультативной комиссии по вопросам разоружения. Бишкек, 9 октября 2002 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С.264-265.
28. Соглашение Совета глав государств-участников Содружества Независимых Государств о Вооруженных силах и пограничных войсках. Минск, 30 декабря 2001 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.І. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 303-306.
29. Шанхайская Конвенция о борьбе с терроризмом, сепаратизмом и экстремизмом. Шанхай, 15 июня 2007 года. В кн.. Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2007. - С. 446- 458.

III. Монографиялар мен мақалалар.

1. Абдильдии Ж. Главный приоритет — безопасность страны: [Интервы председателем комитета Сената Парламента по международным делам обороны и безопасности. О положениях Послания Президента но проблемам безопасности.J/ Казахстанская правда. - 2008. - 21 декабря.
2. Абен Е., Арын Р. Стратегия в области внешней безопасности и оборонительной политики Республики Казахстан /Саясат.-2007.-№10. - С. 14-19.
3. Абенов Г.. Спанов М.. Перметов С. К проблеме националы безопасности Казахстана // Евразийское сообщество. - 2007. - .N«4. - С. 164-17
4. Абусеитов К.Х. СВМДА: Видение Казахстана // Континент. - 2001. - № -С. 14-16.
5. Акимбеков С.М. Афганский узел и проблемы безопасности Централы-. Азии. - Ал маты: КИСИ. 2008. - 280с.

6. Акимов А.В. Россия и Центральная Азия: перспективы экономитесь интеграции // Восток. - 2004. - № 4. - С.120-130.
7. Акимов А.В. Центральная Азия и СНГ: разъединение или интеграция Форум: Центральная Азия в евразийской перспективе. Восток. - 2006. - № : С.19-28.
8. Актуальные проблемы внешней полигики Казахстана. Сборник статей Алматы: МИД РК. 2008.- 320с.
9. Аманжолов Ж.М. Международно-правовая природа Совещания взаимодействию и мерам доверия в Азии // Евразийское сообщество. - 2007( №3 (31). -С. 89-94.
10. Арын Р. Национальные интересы и национальная безопасность Казахстана //Евразийское сообщество: экономика, политика, безопасность. –2008 №2.-С.ί2-22.
11. Артыков A. О некоторых вопросах обеспечения региональной безопасности центральной Азии //Безопасное, дипломатия международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана. 18-19 января 2001г. / Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - Астана: ФинЭк. 2001. - С.31-32.
12. Бакаев А.К. Реальная стабильность и безопасность в Центральной Азии // Саясат. -2007. - №8. - С.42-58.
13. Бакаев А.. Едилова Д. Безопасность Казахстана в современных условиях. Мысль. - 2001. - №3. - С. 20-22.
14. Баядилов Е.М., Баядилов Д.Е. Международная безопасность и зоны, свободные от ядерного оружия. Казахстан-Спектр. - 2009. - № 1. - С.50-56.
15. Безопасность, дипломатия и международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана, 18-19 января 2001г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.H. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - Астана: ФинЭк, 2001. - 208с.
16. БелоКриницкий В.Я. Центральноазиатское единство - миф или реальность? // Форум. Центральная Азия в евразийской перспективе. //Восток. -\ 2006.-№ 5. -С. 36-47, 93-99.
17. Бжезинский 3. Великая шахматная доска. Превосходство Америки и его геостратегические императивы. - М.: Международные отношения. 2008. - 256 с.
18. Бочаров И. Ф. Россия. США и проблемы Нераспространения ядерного оружия// США: экономика, политика и идеология. -2008. - №3.- С. 69-84.
19. Бурнашев Р. О возможности системы региональной безопасности в Центральной Азии // Центральная Азия и Кавказ. - 2001. - №1. - С. 14-25.
20. Бурнашев Р. «Шанхайская пятерка», «шестерка»... - далее без остановки // Континент. - 2001. -4-17 июля. - С.28-30.
21. Внешняя политика Казахстана. Сборник статей. - Алматы-Москва: МИД РК, 2005.-208 с.
22. Галиев А. Национальная безопасность Казахстана: задачи эпохи транзита //Горизонт. - 2006. - 19 июля. - С. 13.
23. Гафарлы Μ. Κто стоит за исламскими террористами и экстремистами. Независимая газета. — 2007. - 27 июня — С.2.
24. Грозни Л. Мост между Азией и Европой // Новое поколение. - 2003. -№4.- С14-22 .
25. Джунусова Ж. Республика Казахстан: президент Институты демократии. - Алматы.Жеты Жаргы. 2006. - 208 е.
26. Европейская интеграция и права человека. Сборник статей. КазГНУ им. Аль-фараби. Представительство Комисии ЕС в Республике Казахстан. - Алматы: Комплекс.2008. - 192с.
Ертысбаев Е. Казахстан и Назарбаев, логика перемен. - Астана: Елорда. 2007-576с
28. Жигалов К.В.. Султанов Б.К. Первый нрсзидені Республик Казахстан Нурсултан Назарбаев хроника деятельности (1. 12. 2001-31 .1. 2003). - Алматы; Жалын. 2003. - 288 с.
29. Жунаитов Т. НПО безопасность и согласие в Центральной Азии безопасность дипломатия и международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана. І8-19 января 2008г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н Гумилева. Пол ред. М. Жоддасбекова. - Acтана. ФинЭк. 2007. –С.33-36.
30. Жусипов Б.С. Политические аспекты внутренней н внешней безопасности. Республики Казахстан / Саясат. - 2008. - .№10. - L.26-34.
31. Идрисов Е.А. Азиатская безопасность: вклад СВΜДА. Казахстанская правда. - 2007. - 5 июня. - С.З.
32. Азиатские страны выступают в поддержку идеи общсй безопасности казахстанская правда. -2008. - 15сентября. - С.2.
33. Исингарин Н. Казахстан и интеграционные процессы Безопасность. дипломатия и международное право: Материалы международной региона-льной конференции. Астана. І8-19 января 2007г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н.Гумилева. Пол рол.М. Жолласоекова. - Астана. ФинЭк. 200 1. С.42-148.
34. Карин Ε. Политическая безопасность Казахстана: состояние и тенденции // Саясат. — 2008. - №11.-С.80-86..
35. Касенов У.Т. Надежны ли гарантии «ядерного оружия»'К обсуждению принципов будущего Договора о нераспространении ядерного оружия. Мысль –2003-№7.-С.12-13.
36. Касенов У.Т. исновные ичоги внешнеполитической деятельности Республики Казахстан и ее приоритетные задачи. - Алматы. КИСИ, 2004.- 28с.
37. Касенов У. Елеукенов Д. Лаумулин М. Казахстан и Договор о нераспространении ядерною оружия. - Адматы: КИСИ, 2004. – 28 с.

38. Касенов У. Безопасность Центральной Азии. -Алматы: Кайнар. 2008-234с.
39. Касимов С., Абдрахманов С. Нам нужна собственная система национальной безопасности. // Казахстанская правда. - 2006. - 12 сентября.
40. Кожаков А. Безопасность и стабильность в Центральной Азии Безопасность, дипломатия и международное право. Материалы международной региональной конференции. Астана. 18-19 января 2005г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - Астана; ФинЭк. 2005.С.10-14.
41. Кожантаева У. Политэкономия наших дней Деловая неделя. - 2007. – 17 мая С.1. 13.
42. Курманбаев А. Национальной безопасности - особый приоритет. Юридическая газета. - 2008. - 4 окт. - С.З.
43. Лаумулин М. Азиатская безопасность и СВΜДА/ // Казахстан и мировое СООБЩЕСТВО. - 2005. - № 1. - С. 40-48.
44. Лаумулин М. Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика. Политология. - Алматы. KИСИ при Президенте РК. Информационноо-аналитический центр «Континент ». 2008. – 480 с.
45. Лаумулин М.Т По пути взаимопонимания // Казахстанская правда. -2007. - 4 июня. - С.3.
46. Лаумулин M.Т. Проблемы современной безопасности Казахстана •Казахстан-Спектр. - 2008. - №І. - С.21 -32.
47. Мансуров Г.А. Казахстан и Россия суверниизация интеграция, опыт стратегического партнерства. - М.: Русскиіі Раритет. 2007. - 368с.
48. Мансуров Т.Д. Казахстанско-российские отношения в эпоху перемен.2001-2007. - Μ.: Реал-Пресс, 2007. - 712с.
49. Махин В. Заложен фундамент Азиатской безопасности // Казахстанская правда. - 2008. - 15сентября. - С. 1.
50. Махин В. Интеграция в русле стратегического партнерства Казахстанская правда. - 2006. - 15 .мая. - С. 1.2.
51. Махин В. Сегодня - саммит СВМДА. Днсскусия в пресс-центре Казахстанская правда. - 2006. - 4 июня. - С.З.
52. Милославский Г.В. Интеграционный потенциал региона // Форум: Центральная Азия в евразийской перспективе // Восток. - 2006. - № 5. - С.5-18.
53. Мукиджанова P.M. Государства Центральной Азии и их южные соседи .7 Форум: Центральная Азия в евразийской перспективе Восток. - 2006. - №5 –С.54-61.
54. Мусабаев Б. Узбекистан: региональная безопасность и социально опасные тенденции развития общества. / Центральная Азия и Кавказ. - 2007. - № 3 (9). -С. 105-112.
55. Мухин В. Оборона будет 'эффективной//.Независимая газета. -- 2008. – 23 мая. - С.2.
56. Назарбаев Н. Последняя точка в ядерной биографии Казахстана. Обращение Президента Республики Казахстан ко всем гражданам республики // Казах¬стан и мировое сообщество. - 2005. - № 2. - С. 105 -112.

57. Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2007. - 463с.
58. Национальная доктрина России: проблемы и приоритеты / Обозреватель/Observer. Специальный выпуск. - 2005. - №5-8. - 479с.
59. Нестеренко С. Насилие насилием не искоренить // Казахстанская правда. - 2005. - 22сентября. - С.2.
60. Николаенко В. В соответствии с духом времени // Независимая газета. -2005. -21 июня С.4.
61. Николайчук И.А. Военное сотрудничество стран СНГ как элемент их национальной безопасности: [Есть сведения по Казахстану] // Полис. - 2007. -№5.-С. 158-169.
62. Новая Евразия: отношения России со странами ближнего зарубежья.// Сб. ст. № 4. - М: РИСИ, 2005. - 135с.
63. Олкотт М.Б. 12 мифов о Центральной Азии // Казахстан и мировое сообщество. - 2006. - №3. - С. 96-109.
64. О некоторых тенденциях военно-политического развития в государствах вокруг Казахстана./Доклад. Центр стратегических исследований (КИСИ). Алма-Ата. - 2006, июль. - С. 18-23.
65. Попов В. Афганистан сажает Европу «на иглу» // Независимая газета. -2005. -9 июня. - С.З.
66. Почему Казахстан не присоединяется к НАТО 9 //Экспресс. - 2004. - № 3, март. - С.З.
67. Приоритеты казахстанской дипломатии на рубеже веков. Сборник статей. - Алматы: МИД РК, 2005.- 384с.
68. Рашид А. Новый глобальный нефтяной концерн. Стратегическая роль Китая в Центральной Азии // Internationale Politik. - 2008. - №3. - С.24-36.
69. Ривкин А. Казахстан и Центральная Азия: проблемы национальной безопасности II Казахстанская правда. - 2006. - 4января. - С.1.
70. Сайдалиев У., Хохлов О. Проблемы обеспечения региональной безопасности в Центральной Азии в XXI веке //Безопасность, дипломатия и международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана, 18-19 января 2001г. / Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - Астана: ФинЭк, 2005. - С.28-30.
71. Сатпаев Д., Споков М. Национальная безопасность Республики Ка¬захстан. Опыт определения /'/Евразийское сообщество. - 2008. - №4. - 121-137.
72. Сб. документов по международному праву. T.I. / Под ред. Токаева К.К. -Алматы. САК, 2008. - 581с.
73. Сейлханов Е.Т. Современная геополитика и Централъноазиатский регион // Казахстан-Спектр. - 2007. - № 1-2. - С.83-92.
74. Современный Синьцзян и его место в казахстанско-китайских отношениях. Под ред. К.Л.Сыроежкина. - Алматы: Фонд Евразии. 1997. - 245с.
75. Содружество независимых государств: процессы и перспективы. Доклад Центра международных исследований ΜГИМΟ. - М.: МГИМО, 1992. - 37с.
76. Средин В. Дипломатия на пороге XXI века: новые вызовы// Между¬народная жизнь. -2008.- №11. - С. 13-27.
77. Сыроежкин К.Л. Китай и Центральная Азия: политические отношения и торгово-экономическое партнерство//Казахстан-Спектр.-2007.-№1-2.-С. 102-112.
78. Сыроежкин К.Л. Национально-государственное строительство в КНР: теория и практика. - Алматы: КИСИ, 2008. - 157с.
79. Сыроежкин К.Л. Новые рубежи ШОС // Континент. - 2005. - №18. – 26 сентября-9октября. - С.34-35.
80. Татин М. Национальная безопасность Казахстана: новое понимание, новые подходы // ANALYTIC. Аналит. обозрение. - 2005. - №1. - (окт.). - С. 7.
81. Токаев К.К. Дипломатия Республики Казахстан. - Астана: Елорда, 2006.-552с.
86. Токаев К.К. Казахстан в условиях глобализации.- Алматы: АО «САК», НП ПИК «GAUHAR», 2005.-584с.
82. Токаев К.К. Под стягом независимости: Очерки о внешней политике Казахстана. - Алматы: Білім. 2007.-736с.
83. Федоров Ю.Е. Ядерное оружие и проблемы безопасности СНГ. Политика России, Украины, Беларуси и Казахстана в отношении ядерных вооружений. - М.:ЦПМИ, 2007. -56с.
84. Юсин М. Эффект домино вслед за Таджикистаном. Узбекистаном и Киргизией отражать нападение исламистов готовится Казахстан // Известия. -2005. - 25 августа. - С.2.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе…………………………………………………………………….......3
I . Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі құрылымының стратегиясы
және қалыптасуының ... ... ... ... ... құқықтық параметрлері....................................................................................................10
Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделерінің
анықталуының ... ... ... қару және Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін құқықтық қамтамасыз ету..............................................................................28
II . Орталық-азия регионында Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз етудің құқықтық ... ... ... ... Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыздандырудың негізгі факторы ретінде.......................................31
.2 Азиядағы Сенімділіктің өзара әрекеті мен ... ... ... ... мен ... қорытындысы.........................................38
2.3. Оратлық-азиялық қауіпсіздік жүйесін қалыптастырудағы ШОС қызметі мен ролі..............................................................................................45
Қорытынды......................................................................................................53
Пайдаланылған әдебиеттер............................................................................57
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. «ХХІ ғасырға адамзатпен бірге кіретін ... ... ауыр жүк ... табылады. Оның ішінде қауіпсіздік проблемесы әмбебап мәнге ие болады. Әскери аспектілерімен қатар оның саяси, экономикалық, экологиялық, ақпараттық және басқада ... ... ... ... зиян ... ... және ... қатынастардың тұрақты дамуына келешекте ауыр нұқсан келтіретін ескі қатерлер шиеленісіп және жаңа қатерлер пайда болды...»
1 Назарбаев Н.А. ... ... ... и ... евразийской цивилизации. - М.: «Экономика», 2006.-С.419.
Қазіргі кезде Қазақстан өте қолайлы ... ... ... орын ... деп ... ... Республикасы барлық ядролық қарулы державалардан қауіпсіздік кепілдігін алды, 1992 жылғы Ташкенттік Шарт негізінде әскери –саясаттық ... ... ... табылады, еуропалық және азиялық елдермен өзінің қатынасын белсенді түрде дамытуда. Дегенмен осы ... ... ... ... өте ... ... ... күмән бар. Бұл күмән ұлы державалардың міндеттемелерімен және стратегияларымен байланысты. Жоғарыда ... ... ... түрде өзінің өмірдегі мүдделерінің аймағына енгізді. Бұл өзара әскери –стратегиялық міндеттемелердің тұрғысынан ... ... ... Бірақ мәселе келесіде: Ресей саясаты Қазақстанның тәуелсіздігі мен қауіпсіздігіне қандай дәрежеде қауіп төндіре ... ... ... өз ... қорғай отырып және мұнда басқа державалардың енуіне кедергі ... ... ... ... кете алады...»
Лаумулин М. Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика. Политология. Алматы: КИСИ при Президенте Ρ К. ... - ... ... «Континент», 2007. - С. 19.
Қытаймен арадағы қатынасты, ҚХР әскери қуатының ... ... ... ... ... қарамастан, қауіпсіздік тұрғысынан позитивті (оң) деп бағалауға болады. ҚР мен ҚХР ... ... ... ... ішкі ... ... экономикалық байланыстарды дамыту және төменгі сапалы өндірістермен күресу.
Көп жоспарлы ынтымақтастықты кеңейтуге, саяси ... ... ... ... ... және ... бағытталған, Азиядағы өзара әрекеттер мен шаралар бойынша Кеңесті шақыруы (АӨӘШК) Қазақстан Республикасының ең шынайылық ынталығы болды.
Он жыл ... ... ... ... күні Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қолдау саласындағы әрекеттегі форумның сипатына ие болды, оның ... ... ... принциптерінің Декларациясы табылды.
«Біздің күш салуымызбен және көрші мемлекеттердің күш салуымен регионда бейбітшілік пен тұрақтылыққа қол ... ... Азия ... дау ... ... ... саналады. Таяу жердегі шекаралық территорияларға көз салғанның өзі жеткілікті: Тәжікстандағы, Ауғанстандағы, «ұзаққа» созылған Кавказдағы ... Дау ... ... ... ішіндеде, жәнеде оның айналасында, оның ішінде территория үшін, сулы және бай табиғи ресурстар үшін ... ... ... НА. На пороге XXI века. - Алматы: Онер, 2006. - С.79.
2002 ... 4 ... ... АӨӘШК –нің бірінші саммиті өзінің жұмысын бастады, онда мақсатқа жетудің нақты қадамы болып табылатын ... ... ... ... ету –халықаралық терроризммен күресте бірлескен әрекеттер туралы Алматылық Акті мен Мәлімдеме қабылданды. Бұл ... Азия мен ... ірі ... ... ... Индияның және басқа мемлекеттердің, маңызды ролін атай келіп, төрағалық жасаушы азиялық континентте қауіпсіздікті ... ... БҰҰ ... роліне ерекше көңіл бөлді.
Н. Назарбаев шарттың ескірген ережелерін қайта қарауды қолдады, жәнеде оны халықаралық ұйымға түрлендіруге ықылас қосты. Қазақстанның ... осы ... ... мен ... ... ... ... және Ұжымдық қауіпсіздік туралы Шарт ұйымы жаңа түрінде өте кең жайылған ... ... ... ... ... сенімділік танытты.
Тарихнама. Біздің республикамыздың сыртқы саясатының қалыптасуы мен ... 10 ... ... ... ... сыртқы қауіпсіздігін қамтамасыздандыру мәселелеріне арналған, бірқатар ғылыми еңбектер бола алады.
Қазақстанның сыртқы ... ... ... мен беріктенуі тақырыбын аша отырып, маңыздылығы кем түспейтін тағы бір аспектіге көңіл аударғанымыз дұрыс болар еді. «Саясаттағы ... ... ... әсіресе мемлекетаралық қатынастарда, көп жағдайда халықаралық аренада ... ... ... болатын –мемлекеттердің жетекшілерінің таза адамгершіліктік және жетекшіліктік қасиеттеріне тәуелді болады…» Бұл, халықаралық қатынастың кез ... ... ... және күн ілгері кесіліп пішілмеген талдауы онсыз іске аспайтын, тарихи дамудың объективті факторларының ... ... ... ... ... ... үшін маңыздылығы төмен емес басқа элемент –субъективті ... ... ... керек екенін көрсетеді.
Бұл пролемадағы өзінің көзқарасын «Казахстан и Назарбаев: логика ... ... Е. ... ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаевтың сыртқы саясаттық қызметі республикада барынша кеңінен белгілі екенін, ... ... ... ... ... ... және ... ғылыми орталықтарда талданатынын ерекше атап өткен. Кітапта Қазақстан мемлекетінің Басшысының халықаралық қызметінің жеке ... ... ... ... ... ... ... Оның ең басты қорытындысы: «Бүгін жалпыға белгілі, Қазақстан мемлекеті Басшысының белсенді жүргізген ... ... ... ... ... ... саясат мінбесінде өзінің жеке дауысын шығара алады…».
Өзінің «Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика. Политология» монографиясында Лаумулин М.
Лаумулин М. ... в ... ... ... ... геополитика. Политологии. - Алматы: КИСИ при Президенте РК. Информационно-Аналитический ... ... 2007. – 480с.; On же. ... современной безопасностн Казахстана // Казахстан-Спектр. - 1998. -№1. - С.2І-32. ең маңызды мәселелерді Қазақстанның сыртқы саясатының негізгі бағыттары мен ... ... ... бірақ ол тәуелсіздік алғаннан кейінгі Қазақстанның сыртқы саясатының барлық аспектілерін толығымен айқындай алмайды, бұл ... ... ... біздің еліміздің қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша түпкілікті және аяқталған жетекшілік бола алмайды. Бұл проблема соншалықты иілімді және тұрақты ... ... ... оның басымдылығына тұрақты түзетулер енгізіліп отырады.
Азия континентінде бейбітшілік пен тұрақтылықты ұстауға, тоқырау жағдайын реттеу бойынша дүниежүзілік қоғамдастықтың ... мен ... ... ықпал ететін Шарттарды жүзеге асыруға арналған регионалдық бірлестіктердің қызметі К.Л. Сыроежкиннің жұмыстарында айқын көрсетілген. Оларда ... ... ... ... басымдылықты бағыттары, жалпы дүниежүзілік проблемалар бойынша активті жайғасымдары және қауіпсіздік жүйесін қолдау мен құру үшін дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... он жылдық дамуының нағыз қорытындысы ретінде Т.А.Мансуровтың «Казахстан и ... ... ... опыт стратегического партнерства» және «Казахстанско-российские отношения в эпоху перемен. 1991-2001»
См.: Мансуров Т,А. ... и ... ... ... опыт ... ... - М.: ... Раритет, 2007. - 368с. Он же. Казахстанско-российские отношения в эпоху ... ... - М.: ... 2001. - 712с. ... ... ... ол ... ынтымақтастығымыздың қазіргі кезеңінің «өзінше антологиясы» болып табылады. Олар қазақстан –ресей қатынастарының барлық саласында ... көп ... ... талдануына арналған. Кітаптың өзінің атауыда айтып тұрғандай, «осы ... ... ... қуатты іргетасы, қазақстан-ресей қатынасының» жоғары деңгейіне баға беруге тырысу бар.
Деректеме қоры болып қазіргі ... ... ... ... ... ... ету ... арналған халықаралық шарттар табылды. Әсіресе, Қазақстан Республикасының басқа мемлекеттермен шартты –құқықтық қорын құрайтын және осы елдердің саяси, экономикалық, ... ... және ... ынтымақтастығының әртүрлі аспектілерін қозғайтын негізгі құжаттар кіретін ... ... ... ... ... жұмыста келтірілген материалдарды, құрылымы бойынша бірнеше топтарға ... ... ... ... ең ... ... 1991 жылдан бастап біздің республика мен басқа мемлекеттер арасындағы халықаралық қауіпсіздік, әскери ынтымақтастық пен бейбітшілік жолындағы қызметтердің саласындағы, мемлекеттер ... ... ... ... ... және басқа ведомстволар министрлерімен қол қойылған тікелей келіссөздерден тұрады.
Бұл құжаттар ... ... ... ... ынтымақтастықтың негізгі шеңберін анықтауда ең маңызды орын алатын, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы әскери ынтымақтастық туралы Шартты ... ... ... ... ... осы ... ... негізгі ережелерінің жүзеге асуын атап айтуға болады.
Қазақстан Республикасы ... мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының территориясында орналасқан стратегиялық шабуылдық қарулануды қысқарту процесіндегі ынтымақтастық туралы Келісімде осы келісімнің шеңберінде жемісті орындалған «стратегиялық шабуылдық ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Құжаттардың екінші тобына біздің республикамыздың территориясындағы ядролық мұраның тағдырын ... ... ... мен ... және ... ... территориялдық тұтастығы мен тәуелсіздігіне, қауіпсіздігіне кепілдік беретін құжаттар жатады.
Лиссабон хаттамасына
Протокол к договору между СССР и США о ... и ... ... ... ... Лиссабон, 23 мая 1992 года. В кн.: Сб. документов по международному нраву. ГЛ. / Под ред. ... К.К. - ... САК, ... 257-258 қол қоя отырып және сол арқылы ядролық қарусыз мемлекет болуға міндеттеме ала отырып, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі, 1993 ... ... ... ... ... ... ... Шартты бекітті. Біздің мемлекетіміздің қабылданған шарттардың барлық талаптарын қатысушы –елдер ішінде бірінші болып орындағанын атап айтуымыз ... ... ... ... ... ... ... ол Қазақстанның халықаралық шартты –құқықтық қатынастар жүйесінде болуы, олардың ішінде –Қазақстан Республикасы мен МАГАТЭ ... ... ... ... ... ... ... кепілдеме беруді қолдану туралы Келісім.
Үшінші топқа ТМД –ны беріктендірі және оған қатысушылар арасындағы қауіпсіздік контекстіндегі ... ... ... үшін ең ... мәні бар Ынтымақтастық құжаттары кіреді.
Ұжымдық қауіпсіздік идеясы, 1992 жылдың 15 мамырында Ташкент ... алты ... ... ... қол ... ... өз ... тапты. Соңғы жылдардың ішінде ТМД елдерінің арасындағы ұжымдық қауіпсіздік туралы Шарт Қазақстанның қауіпсіздігіне байқалатындай кепілдік беретін жалғыз шарт ... ... о ... ... ... ... СНГ. Ташкент, 15 мая 1992 года. В газ. Казахстанская правда, -2002. -19 мая. ... ... ... ... ... ... ТМД ... тәжірибелік ынтымақтастығының деңгейі оның реалдық масштабына үйлесімді және тиімді болуы және кешендік және жүйелік келісті қамтамасыз етуі ... ... 24 ... ... 1992 ... 15 ... ... қауіпсіздік туралы Шарттың тиімділігін жоғарылату туралы Меморандум қабылданды, бұл оны қазіргі геосаясаттық жағдайларға үйлестіру ... ... о ... ... Договора о коллективной безопасности от 15 мая 1992 года и его ... к ... ... ... ... 24 мая 2000 ... В кн.: Сб. ... по международному праву. T.I. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 397- 400.
Бұл ... ... ... ... ... 2002 ... ... айының ортасында Кремлде өткен Ұжымдық қауіпсіздік Кеңесінің мерейлі сессиясы табылды, онда Шартты халықаралық регионалдық ұйымға түрлендіру қажеттігі туралы ... ... ... ... ... ... ... Республикасы және Өзбекстан Республикасы арасындағы ТМД қатысушы –мемлекеттердің әскери қауіпсіздігінің Концепциясы туралы Келісім әскери ынтымақтастықты күшейту және бейбітшілікті ... ... ... ... ... қабылданған ең маңызды қадамдардың бірі болып табылады. Осы шартта ТМД елдерінің бірқатарының жалпы мүдделері көрсетілгеніне қарамастан, бұл келісімнің тиімділігі төмендігі ... ... осы ... ... оның ... ... ... қауіп пен қатерге шапшаң тойтарыс беретін нақты механизмдер құрылған жоқ.
Келесі топқа, азия ... ... ... құру ... материалдар кіреді. Бұл, бірінші кезекте, ынтымақтастықтың Шанхайлық ұйымын құру туралы Декларация
Декларация о создании Шанхайской организации сотрудничества. Шанхай, 15 июня 2001 г. В кн.: ... ... ... ... Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2001. - С. 442- 446., онда ... ... ... мен ... ... ... саласындағы барлық қатысушылардың өзара әрекеттесу координациясы анықталады. Сонымен ... Азия ... ... ... ... ... ... деп тұжырым жасау аңғырттық болар еді. Өкінішке орай, осында ... емес ... ... НАТО және ... ... ... –саясаттық қатысуы салдарынан және бірқатар басқада себептермен, Азиядағы геосаясаттық жағдайдың күрт өзгеруіне байланысты, осының бәрі бір ... ... ... ... ... ... ... екінші жағынан жаңа нақты қауіптердің пайда болуына әкелді.
Әдіснамалық негіз. Салыстырмалы, институтталған талдаудың жалпы ... ... ... ... ... ... қолданылды.
Жұмысты жазу үшін әдіснамалық бағдар ретінде Қазақстан ... ... ... ... онда ол ... ... деңгейдеде қауіпсіздікті қолдаудың маңыздылығы туралы айтады. Концептуалдық аспектілер, стратегиялық бағдарлар Президент Н.Ә.Назарбаевтың ескертілген келесідей ... ... ... ... - «Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасу және даму стратегиясы» және «Қазақстан-2030. ... ... ... ... және ... ... ... еліміздің сыртқы саяси курсының қалыптасуы мен дамуының торабтық кезеңдері, еуразиялық өркениеттіліктің келешегі туралы ойлар, оның ... ... және ... ... ... басшысының «На пороге XXI века» және «В потоке истории» жұмыстарында келтірілген.
Қауіпсіздік саласындағы қазақстанның сыртқы саясатының ... ... ... ол ... ... ... общества и возрождения евразийской цивилизации» кітабында оған көп көңіл бөлінген, онда 1991 жыл мен 2000 ... ... ... әртүрлі аспектілері бойынша біздің мемлекетіміздің басшысының баяндамалары, сөйлеген сөздері, статьялары келтірілген. Бұл кітаптан, қазақстандық жетекшінің ... ... ... ... ... ынтымақтастығымыздың принципиалдық жайғасымын сатылы түрде бақылауға болады. ... ... ... қызыл сызықпен өтетін негізгі идея, Қазақстанның президентінің сөзімен айтқанда: «Қазақстан өзінің геосаясаттық жағдайын түсінеді және азия ... ... пен ... ... ... ... ... дайын»
Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения ... ... — Μ.: ... 2000. - С.344. ... ...
Диплом жұмысының жаңалығы. «Қазақстан Республикасының қазіргі этаптағы сыртқы қауіпсіздігі» тақырыбы – әдебиеттегі жаңалық емес және соңғы жылдарда Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... ... болды. Берілген тақырыпты зерттей отырып, ҚР сыртқы қауіпсіздігін беріктендірумен байланысты мәселелерді және мемлекеттік тұтастықты қамтамасыздандыру саласындағы жағдайлардағы ... ... ... ... ... ... ... еңбектеріне сүйендік. Елдің қауіпсіздік принциптерін зерттеуде келесі қадамды жасау керек, ХХІ ғасыр табалдырығында Орталық –азиялық регионда пайда болған жағдайларды талдауға ... ... ... ... жаңа ... қолданудан тұрады, соларды талдау негізінде автор қазіргі халықаралық қатынастар жағдайындағы қауіпсіздік контекстіндегі қорғанудың ұлттық мүдделерінің сипаттамалары туралы қорытындылар ... ... ... ... мемлекетіміздің қауіпсіздік құрылымының қалыптасуының негізгі принциптері мен стратегияларын ашудағы Қазақстан Республикасының сыртқы қауіпсіздігінің негіздерін ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кездегі Орталық –азия регионы шеңберінде туындаған тоқырау жағдайын ... ... мен ... ... ... контекстінде, оның саясатының негізгі бағыттарында, жүргізудегі сыртқы саясатты талдау болып табылады.
Бұл жұмыстың міндеттері болып табылатындар:
қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік процестер аспектілерінде зерттеу, Тәуелділік алумен Қазақстан Республикасының ұлттық мүдделерін анықтау;
ядролық қарусыздану мәселелерін шешу жолындағы ... ... ... ... мен ... ... ... –азия регионындағы Қытай Халық Республикасының геосаясаттық стратегиясын зерттеу және қауіпсіздік контекстінде Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... ... бойынша және барлық дүниежүзілік қоғамдастық бойынша қауіпсіздік контекстінде жүргізетін ынтымақтастығын зерттеу;
региондағы қауіпсіздікті қамтамасыз ететін фактор ... ... Азия ... интеграциялық мүмкіншілігін зерттеу;
Азиядағы өзара әрекеттер мен шаралар бойынша Кеңестің (АӨӘШК) дамуы мен алдағы келешегінің негізгі қорытындыларын талдау, сонымен қатар ... ... ... жүйесін қалыптастырудағы ЫШҰ қызметі мен ролінің негізгі бағыттарын анықтау.
Жұмыстың құрылымы қойылған мәселелермен анықталады және ... екі ... ... және ... ... ... бөлінеді.
Бірінші тарауда Қазақстан Республикасының сыртқы қауіпсіздігінің параметрлері, тәуелсіздік алумен ... ... ... ... ... ядролық қарусыздану мәселелерін шешу жолындағы Қазақстанда пайда болған проблемалар мен қарама –қайшылықтарды талдау ... ... ... ... Ресей Федерациясымен, ҚХР –мен ынтымақтастығының күйі мен келешегі, біздің мемлекетіміздің ТМД шеңберіндегі мүдделерінің ... мен ... ... ХХІ ... ... ... ... беріктенуінің сыртқы саясаттық факторының ролі сипатталады.
I . Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі құрылымының стратегиясы және қалыптасуының құқықтық принциптері.
.1 ... ... ... ... ... ... ғасыр, адамзат тарихының басқа кезеңдерімен салыстырғанда, барлық біздің планетамызды қозғалысқа келтірген уақиғаларға бай кезең болды. Екі дүниежүзілік соғыстар, ... ... ... және Азия мен ... жаңа мемлекеттердің пайда болуы, «бірінші социалистік мемлекеттің және дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... оның ыдырауы, экономиканың қарқынды дамуы, планетарлық ғаламдану мемлекеттердің жеке топтарының ... ... ... жүз ... ... Н. ... и ... процессы //Безопасность, дипломатия и международное право: Материалы ... ... ... ... 18-19 ... 2001г. / Дипломатическая Академия Евразийского государственного Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. ... ... ... 2001. - ... ... ыдырағаннан соң жаңа тәуелсіз Мемлекеттер алдында, оның ішінде, бұрынғы республикалар ішінде ең соңғысы болып ... 16 ... ... ... ... ... ... Республикасы алдында, ондаған жылдармен қалыптасқан экономикалық, ізгіліктік байланыстарды сақтаумен ... ... ... және ... қоғамдық өмірді түбірлі қайта құрудың іргетастық проблемалары тұрды.
Халықаралық құқықтың дербес субъектісі ретіндегі өзінің ... ... ... ... ... Республикасы тұтас халықаралық қауіпсіздікті нығайту бойынша дүниежүзілік қоғамдастық салған күштерге және жалпы дүниежүзілік қатынастар жүйесінде өзіне лайықты орынды ... ... ... ... бұл ... ... өздік стратегиясын әзірлеу қажеттігіне әкелді.
«Адамзаттың өркениетті дамуының барлық тарихи тәжірибесі, мемлекеттің қарқынды және ... өсуі ... ... ... ... қажетті жағдайлардың ең бастапқысы оның ұлттарының қауіпсіздігі мен мемлекеттігінің сақталуы болып табылатынын куәлендіреді. Еркіндік пен тәуелсіздікті ... алу аз, оны ... ... ... және өзіміздің ұрпақтарымызға беруіміз керек. Келешек ұрпақ біздің ұрпақтарымыз жеңе алмаған қиыншылықтар мен проблемаларды және оларға жеткен жеңілдіктерді ... ... ... егер біз мемлекеттігімізді жоғалтатын болсақ, тәуелсіздіктің стратегиялық негіздерінен, өзіміздің жеріміз бен ресурстарымыздан еркімізбен безетін болсақ, онда ... ... ... жоқ...»
Назарбаев Н.А. Казахстан 2030. Процветание, ... и ... ... всех ... ... Президента страны народу Казахстана // вечерний Ал маты. - 2007. – ІЗ окт. – С.3.
Кеңес Одағы Қазақстанды сыртқы ... мен ішкі ... ... ... ... ... соң бұл ... өздігінен ешқандай кепілдік бере алмады. Қазақстан жетекшілері мен басқа орталық-азиялық республикасының жетекшілеріне бұрын болып көрмеген дұшпандық ... ... тура ... Сыртқы саясат тұрғысынан қарағанда, негізгі қауіптер Қытайдың империялық әрекеттеріне, Ауғанстаннан келетін анархияның таралуына және оңтүстіктегі радикал ... ... ...
«Қазақстанның тәуелсіз даму кезеңі бірінші кезекте саяси дербестігінің қалыптасуымен, ... ... ... және ... ... жаңа көрші –серіктестерменде, бұрынғы шетелдік мемлекеттерменде, халықаралық саясаттық және қаржылық ұйымдарменде мемлекет аралық ... ... ... ... Е., Спанов М., Перметов С. К проблеме национальной безопасности ... // ... ... - 2007. - №4. - ... ... ... қатынастың келешектегі жүйесінде лайықты орынды өзіне қамтамасыз етуі үшін, елдің мүддесіне ... ... ... ... келетін нұқсанды барынша болдырмауға бағытталған әрекеттің стратегиясын әзірлеуі керек. Мұндай стратегия келешекті анықтауға және ... ... ... ... ... ... ...
«Қатаң сызылған ұлттық қауіпсіздік концепциясы мен оларды қамтамасыздандыру шараларының болмауы республикадағы ішкі саяси ... ... ... ... ... бұл ... ... саяси күштер үшін өздерінің жалпы ұлттық емес мүдделерге қол жеткізу мақсатында қолданылады. Одан өзге, мұндай текті құжатты әзірлеу міндеті елдегі ... ... ... тиімділігін жоғарылату тым қажеттілігімен және Қазақстан Республикасының әлуетті құрылымдарының қызметтеріндегі ... ... А., ... Д. ... ... в ... ... // Мысль. 2001.- №3.-С. 21.
Соңғы жылдар ішінде ... ... ... ... ... бір көріністер құралды. Олар біздің жас мемлекетіміздің тәуелсіздігін сақтау проблемаларымен тығыз байланысты. Қауіпсіздік туралы көріністің мәліметтері сыртқы және ішкі ... ... ... ... әзірленген принциптерге сүйенеді. Бұлар келесі принциптер: ішкі саясатта –этникалық және әлеуметтік тұрақтылықты сақтау, экономикалық реформаларды жүргізу, президенттіктің мемлекеттік билігі мен ... ... ... ... ... ... арасындағы баланстану, Достастық шеңберіндегі ұжымдық қорғаныс, азиялық қауіпсіздікті беріктендіру, Орталық ... ... мен ... ... ... және 1992 ... ... Қазақстан өзінің бірінші бастапқы, қауіпсіздіктің сынамалы доктринасын белгіледі: екіжақты келісімдерді ТМД механизмдерінен сырт жүргізу, бірақ сонымен бірге Достастық институттарының ... ... ... ... ... ... үш мақсатты анықтады:
) Ресей Федерациясымен ерекше қатынасты сақтау,
) ... ... одақ ... ... ТМД ... қауіпсіздік саласында кеңейген келісімге қол қою.
Одан өзге, Қазақстан мен Өзбекстан Орталық –азия регионының қауіпсіздігі ... ... ... ие ... ... ... Федерациясы бас болатын ұжымдық қауіпсіздік жүйесіне байланған, Орталық –азия одағы туралы идеясы, нақты іске асырыла алатын еді. ... ... ... 1992 ж. ТМД ... ... басшылары Ташкентте кездесті. Ельцин мен Назарбаев ұжымдық қауіпсіздік туралы Шартқа қол қойылуы үшін көп күш жұмсады. 15 ... 1992 ж. ... ... ... Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан және Армения ұжымдық қауіпсіздік туралы Шартқа қол қойды.
Договор о коллективной безопасности между ... СНГ. ... 15 мая 1992. В газ. ... ... - 2002. - 19 ... ... ... бұл Келісім қатысушы –мемлекеттерге басқа альянстарға кіруге немесе ... ... ... ... ... тиым ... Бұл ... Ресейдің Орталық Азиядағы жайғасымы үшін ерекше маңызды болды. Бұл бірде-бір шетелдік державаның ұжымдық қауіпсіздік туралы Шарт ... ... ... әскери келісім негізінде регионға кіре алмайтынын көрсетті. ... ... ... қорғаныс туралы шартта қарастырылды, оған сәйкес барлық қатысушылар біріне жасалынған шабуылды бәріне жасаған шабуылдай қарастырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... одақ құруының орнына, оны қорғау міндеттемесін алды.
«1994 жылы ... ... ... ... ... ... Келісім әскери құрылыс аясындағы ынтымақтастықты жөнге салуға әсер етуші инструмент ретінде ғана ... ... ... ... ... маңызды фактор ретінде, егемендікті қорғау мен қатысушы-мемлекеттердің территориялық тұтастығында өзінің ... ... ол ... ... ... ... және ұйымдастыруға қатысты нығаюына, АҚҚ біріккен жүйесін сақтауға, ТМД-ға кірмейтін мемлекеттермен шекараларды бірігіп қорғау аймағындағы ... ... мен ... ... ... етті...»
Назарбасв Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. - М.: ... 2000. - ... ... қауіпсіздігі елдің ұлттық мүдделерін нақты потенциалдық қауіптерден қорғану күйін көрсетеді.
Сыртқы қауіпсіздік –Қазақстан Республикасының нақты және потенциалды қауіптерден және шетелдік ... ... мен ... тарапынан болатын озбырлықтан қорғану күйі...»
Закон Республики Казахстан. О национальной ... ... ... Алматы, 2008.
Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі деп, конституциялық құрылысты ... ... ... тәуелсіздігі мен территориялық тұтастығын, ішкі және сыртқы қатерден қауіпсіздендіруді, ... және ... ... ... ... ... мен ... билік пен басқарудың институттарының мемлекеттік құрылуын: ... пен ... ... құқықтар мен еркіндікті қорғауды, құндылық, қоғам және мемлекет мүдделерін есепке алумен өмірлік маңызы бар тұтынуларды ... ... ... және ... ... жүйесі қабылданады.
Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі осы саладағы саясаттың жалпы міндеттері мен ... ... және ... ... жету ... ... ... стратегияға сүйенеді. Бұл мақсаттар қатердің нақты көздерін айқындайды және сәйкестендіреді, оларды жою ... ... және ... жүйесіне негізделеді. Қазақстан Республикасының қауіпсіздік жүйесі – бұл республика қауіпсіздігінің ішкі және сыртқы қатерлерден тәжірибе жүзінде іске асырылуын қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ...
Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігінің стратегиясы қауіпсіздіктің объектілері мен ... ... ... ... ... жататындар:
Мемлекет –оның конституциялық құрылысы, егемендік және территориалдық тұтастық;
қоғам –оның материалдық және рухани құндылығы;
тұлға ... ... мен ... ... стратегиясы Қазақстан Республикасының өте маңызды мүдделерінің сақталуынан ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік тұтастығының сақталуы;
халықаралық құқық принциптерінде басқа елдермен қатынасты дамыту;
Қазақстан Республикасының мүдделерін сақтай отырып халықаралық қатынастарда ... ... ... ... ... ... ... қарама-қарсылықтарды шешу үшін әскери күштерді қолдануды болдырмау, ұжымдық қауіпсіздік пен ұлттық күштер негізінде шабуылдарды тойтару қабілеттілігін қолдау;
азаматтық бейбітшілік пен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және ғылыми –техникалық потенциалды жоғарылату;
азаматтардың саясаттық еркіндігін қамтамасыздандыру үшін және олардың құқығын сақтау үшін демократиялық институттарды дамыту; ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
Қоғамның тіршілік әрекетінде дұрыс экологиялық жағдайларды ұстану.
Біріншіден. Қатерлерге ... тұру осы ... ... мен ... ... ... керек; өз уақытында және ескерпелі.
Екіншіден. Қатерлерді болдырмау және бейтараптандыру бойынша ... ... ... ... ... ... және ... ұлттық қауіпсіздік ішіндегі мүдделердің үйлесімді ұштасуы. Қазақстан қауіпсіздігінің мүддесі тұтастай және оның жеке ... ... ... ... ... ... келтірмей. Осындай бірлікті қамтамасыз ететін механизм қажет.
Төртіншіден. Қазақстан ... ... ... ... ... (жалпы еуропалық, азиялық-тынық мұхиттық және басқалары) және ғаламдану жүйелерімен, сонымен қатар басқа елдердің, әсіресе көрші ... ... ... ... ... ... ТМД және ... елдерінің ұжымдық қауіпсіздігі жүйесі алуы керек – экономикада, саясатта, мәдениет аясында, қорғаныс саласында. «Өзіміздің тәуелсіздігімізді және территориялық ... ... ету үшін біз ... ... ... ... және көрші мемлекеттермен сенімді және достықты қатынасты ұстануымыз керек. ... біз ... ... және ... достықтағы көршіміз Ресеймен сенімді және тең құқықты қатынастарымызды дамытамыз және нығайтамыз. Тура осындай сенімділік және тату көршілік қатынасты, ... ... ... ҚХР–менде дамытамыз. Қазақстан гегемонизмге қарсы, көрші елдермен ... ... ... саясатын қолдайды... Біздің орталық –азиялық мемлекеттермен байланысымыз және интеграциялық процестеріміз күшейе түседі...»
Лаумулин М. Казахстан в современных ... ... ... политика. Политология. - Алматы: КИСИ при Президенте РК. Информационно-аналитический центр «Континент» 2007. - С. 129.
Бесіншіден. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... шешу үшін ... ... ... мен ... ... және ... пайдалану.
Алтыншыдан. Қазақстанның әскери –саясаттық қауіпсіздігін кепілді қамтамасыз ету.
Саясат аясында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен ... Республикасының тұтастығын шайқау, оның ішінде этностар аралық және конфессионалдық қайшылықтарды қолдану жолымен;
Қазақстан Республикасына территориалдық талап қойылуы;
ТМД –дағы интеграциялық ... ... ... мемлекеттік құрылымның тұрақсыз болуы;
шектес мемлекеттердегі қарулы жанжалдар, азаматтық және этнос аралық соқтығысулар және соның ... ... ... ... Республикасының халықаралық жағдайына және беделіне, қауіпсіздігіне қатынасы бар өзекті халықаралық проблемаларды шешуде және халықаралық ұйымдар ... ... ... тарылуы. «Біз түсінеміз, Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне барлық мүмкіндікті ... ... ... ... және таяу ... орын ... ... мемлекеттің территориалдық тұтастығына тікелей әскери басып кіру мен қатер болмайды. Ресейдіңде, Қытайдыңда, Батыс пен мұсылман елдерініңде бізге шапқыншылық ... ... жоқ ... айдай анық. Және бұл салыстырмалы айтылған тыныштық пен тұрақтылықтың ара қашықтығы Қазақстанның экономикалық потенциалын тиімді беріктендіру үшін қолданылуы ... ... ... біз ... ... ... ... құра аламыз...»
Назарбаев Η.Λ. Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех Казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана Вечерний Ал ... — 2007. — ... - ... ... Республикасының экономикалық дербестігін әлсірету, оның технологиялық және ... ... ... дүниежүзілік экономикадағы отын-шикізат мамандандыруды бекітіп тастау;
Қазақстан Республикасының бірқатар ... ... ... шектеу, сонымен қатар оны олардан ығыстырып шығару;
Қазақстан Республикасының алдыңғы қатарлы технологияға жетуіне шектеулер қою;
Қазақстан Республикасынан тысқа бақыланбайтын капиталды және жеке ... ... ... ... ... ... ... және саудалық реттеудің халықаралық механизміне толық құқықты қатысуына кедегі келтіру;
Қазақстан Республикасының бұрынғы одақтық республикалармен сауда –экономикалық қатынасының реттелінбеуі.
Әскери салада:
жергілікті ... мен ... ... болып жатырған және потенциалды ошақтары, бәрінен бұрын Қазақстан ... ... ... ... немесе республикадағы жағдайға ықпал ете алу қабілеті бар жанжалдар; ... жою ... ... және ... ... ... ... жеткізу құралдары және әскери өндірістің ең жаңа технологиялары мен оларды жеке ... ... ... және ... ... ... асыру үшін қолдануға тырысуымен ұштастырылуы;
Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасының қорғануының тұтастық жүйесінің бұзылуы және режимнің анықсыздығы;
Қазақстан Республикасымен шекаралас бірқатар мемлекеттердің жаппай жою ... ... және ... ... болуы;
қаруды күштерді шектеу және қысқарту, басқа елдермен қарулы күштерді сапалық және сандық түрде арттыру саласындағы халықаралық шарттардың бұзылуы нәтижесінде ... ... ... ... саласында:
Бәрінен бұрын – Қазақстан Республикасы территориясына техногендік сипаттағы қауіп және ... бір ... ... ... ... пайда болатын қауіптер.
Сонымен, Қазақстанның қауіпсіздік проблемалары үшін тынышсыздануы мемлекеттік сипатқа ие болды деп қорытындылауға болады. Ол өзінің қауіпсіздігіне ... ... мен ... ... маңызын түсінуімен байланысты.
Бүгінгі күннің болмысын талдау, Қазақстанның қолайлы ... ... ... ... туралы айтуға мүмкіндік береді. Қазақстан Республикасы барлық ... ... ... ... ... алды, 1992 жылғы Ташкенттік Шарт негізінде әскери –саясаттық блоктың қатысушысы болып табылады, еуропалық және азиялық елдермен ... ... ... түрде дамытуда. Қазақстанның қазіргі әскери саясатының басымдылығы оның халықаралық міндеттемелерімен, ядросыз мемлекет статусымен және геосаясаттық жағдайымен анықталуы ... ... ... ... ... кез ... әскери шешіміне қатаң қарсыласы болуымыз керек және «көп айғайдан бір байбай» принципін уағыздағанымыз жөн. ... ... ... және ... және ... келешектегі күштердің тепе –теңдігін қамтамасыз ететін біздің ең жақсы құралымыз интеграциялық саясат болуы керек, ... ... ... Қырғызстанның және Өзбекстанның арасындағы орталық –азиялық одақтың беріктенуі мен дамуы, басқа мемлекеттердің ісіне араласпау, актілер мен ... ... ... ... ... ... болдырмау.
Дүниежүзі қарулы жанжалдардың барлық пайдасыздығын түсінгеніне шын ниетімізбен сенсек дағы, ақылға сүйенген ... ... ... ... ғана ... ... ... өзінің елінің қуатына да сенеді...»
Назарбаев Η.Λ. Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех Казахстанцев: ... ... ... ... Казахстана Вечерний Ал маты. — 2007. — ІЗокт. - ... ... ... ... ... ... ... жағдайы
«Қазіргі дүние бұрынғы социалистік лагердің қирауымен ... ... ... ... ... Биполярлық дүние, қарама –қарсы векторлар бойынша өркендеген, екі Социалдық ... ... ... ... ... процестердің әртүрлі бағыттылығымен қатерлі. Екі жүйенің қарама –қайшылықты аясының кеңеюі шарттасатын ... ... ... ... ... ... қатерге қойды...
Қазіргі этапта дүниежүзі жаңа проблемаларға кезікті. Ең өзектісі –жауапкершіліктің ғалами жүйесінің қалыптасуы арқылы бейбітшілікті ... ... бұл ... тәртіптің сәйкестікті принциптерін болжайды және әзірлейді...»
Назарбаев П.А. Стратегии трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. М.: ... 2000. - ... ... ... ... ... осы қоғамның ең жоғарғы бағалылығының кепілі ретіндегі, Қазақстанның ұлттық –мемлекеттік мүдделерінің мемлекеттілік идеясымен ... ... ... ... ... ... мемлекетті сақтау оны қамтамасыз ететін кез –келген құралды заңдастыратын басымдылықты мақсат ретінде мойындалады.
«Басқа Мемлекеттермен ... ... ... ... ... сыртқы саясаттық бағытын ұлттық идея негізінде және жеке ұлттық мүдделері ... ... ... ... идея ... ... қоғамымыздың бағалылығын көрсетеді, жәнеде соған сүйене отырып, Қазақстан ... ... ... ... ... ... Е., ... М„ Перметов С. К проблеме национальной безопасности Казахстана // Евразийское сообщество. - 2007. - №4. - ... ... ... ұғымына мемлекеттің территориялық тұтастығын сақтау бойынша, басқару мен саясаттық тәуелсіздіктің негізгі институттары бойынша ... ... ... Одан ... ... ... ... басқада салаларын қозғайды: Қазақстан азаматтарының шетелдердегі өмірі мен меншіктерін қорғау, аномалдық экономикаға қатынасы бойынша протекционисттік саясат, қазақстандық тауарлардың ... ... ... қамтамасыз ету, мемлекеттің мәртебесін қолдау және тіршілік пен мәдениеттің опциондық түрін қорғау.
«Геосаясаттық орналасуымен, қуаттылығымен және ... ... ... ... Қазақстанның басты ұлттық мүдделерінің қатарына мемлекеттік тұтастық пен сыртқы және ішкі қатерлерден қауіпсіздікті қамтамасыздандыру жатады...»
Қазақстанның спецификалық (өзіндік) ... ... ... ... өз тұлғасын табады жәнеде үлкен дәрежеде идеологиялық пен бағалылық белгісін көрсетеді, жеңіл өзгереді және жағдайға бейімделеді.
«Халықаралық аренадағы біздің еліміздің ... біз ... оның ... жеке ... ... ол ... ... сыртқы саясаттың негізгі бағыттарын анықтайды және Қазақстанды ... ... ... әлеуметтік сілкініс пен қиын реформалар кезеңдеріндегі салыстырмалы ... ... ... ... ... ... мен қатты ішкі саясатының арқасында орнады. Сыртқы саясатта, ... ... ... ... ... ... жолды таңдап алды: Достастықтың құрылымын беріктендіру және сонымен бірге Ресеймен ерекше байланыстарды тұрақтандыру, Вашингтонда өзін өте ... ... ... және Орта және Таяу ... өте ... қонақ болу. Одан өзге, Н.Назарбаев Қытаймен арадағы салқын қатынасты жұмсарта білді және ... ... ... ... ... ... болды.
Әрине, «Қазақстанның ұлттық мүдделерін жүзеге асырудың шарты болып халықаралық ... ... ... ... ... және әртүрлі халықаралық проблемаларды шешуге қатысуды сақтау жоспарында дүниежүзілік қоғамдастықта мемлекеттің мәртебесі мен сенімділігін сақтау болып табылады...»
Курманбаев А. ... ... - ... приоритет//Юридическая газета. - 2000. - 4 окт. - С.З.
Заманымыздың ғалами проблемалары, сөзсіз, Қазақстанға да ... ... ол ... ... ... және ... ... деңгейінен шыға отырып, барлық адамзаттың күнделікті проблемаларынан туатын ұлттық қауіпсіздіктің қатеріне жауап береді.
«Ғалами сипаттамасы бар, Қазақстан ұлттық қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстың қатері табылады. Бірақ «екі социал –саясаттық және экономикалық жүйенің қарсылығы ССРО-ның ыдырауымен өзінің текетірестігін жоғалтсада, көптеген жергілікті ... ... ... ... ... ... тартумен ірі масштабтағы соғысқа айналып кету қауіпі туды...»
Бакаев А., Едилова Д. Безопасность Казахстана в ... ... // ... -2001.- ... Араларындағы қатынасты жоғары достықты деп атау қиынға түсетін, екі ірі ... ... ... ... ... орналасқан Қазақстан үшін, үшінші дүниежүзілік соғыстың қатері бағытты сипатты еді. Қарудың ең жаңа ... ... ... ірі ... ... ... басталған жағдайында, Қазақстанның барлық территориясы түгелімен соғысу әрекетінің театрына айналады. Мұндай текте өтетін ұрыс Қазақстан үшін зор ... ... ... ... қауіпсіздігіне зор қатер туғызатын, қатарына Жапония жататын батыс елдерінің топтары мен ... ... ... даму ... бөлінудің кеңею процесі болып табылады. «Шығыс пен Батыстың, Солтүстік пен Оңтүстіктің қарсы тұруы дүниежүзілік дамудың беталысы болып қалады, ... ... пен ... ... ... шаруашылық құрылымында өнеркәсіптік, ауыл шаруашылықтық және шикізаттық аумақты құрайды...».
Дамыған елдердің Қазақстан территориясына өндірістің экологиялық зиянды және энергосыйымдылықты салаларын ... ... ... ... ол ... ... ... тікелей залал әкеледі.
Ғалами сипаттағы басқа қатерлер таяу және алысты келешектердегі адам ... ... ... ... ... байланысты. Осындай қауіптердің бірі, қайтадан жанданбайтын энергия көздері ресурстарының құлдырауымен байланысты, энергетикалық тоқырау болып табылады. «Қазақстан іс ... ... ... ... ... көздерін қолданбайды (күннің, желдің геотермальді және өзендердің гидроэнергиясы), ал мұнайды, газды және көмірді энергия көздері ... ... ... жабық тиімділікті дамуға және шикізаттық ресурстардың жоғалуына әкеледі...»
Жусипов Б. Политические аспекты внутренней и внешней безопасности Республики ... // ... - 2007. - №.10 ... ... ... ... қалыптастырумен байланысты проблемаларды шешпейінше, Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыздандыру ... ... ... ... ... ... ұлттық мүддесін тікелей қозғамауы мүмкін, дегенмен бүкіл дүниежүзінде ортадан ұмтылтын бетбұрыстардың арту жағдайындағы олардың болуына ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету қабілеттілігіне өзінің әсерін ... Е., Арын Р. ... в ... внешней безопасности и оборонительной политики Республики Казахстан //Саясат.-2007.-Лн10. - ... ... ... қауіпсіздігіне ықтималды әскери қатер оның геосаясаттық орналасуымен байланысты. Ол әскери, материалдық және жұмылдырылған күштері бар мемлекеттер шеңберінде ... Одан ... ... екі ірі ... державалармен –Қытаймен және Ресеймен шекаралас. Орталық Азия регионында мемлекеттер арасында бұрыннан келе жатқан қарама –қайшылықтар бар (Қазақстан –Өзбекстан, Қырғызстан - ... ... ... олар ... ... соқтыруы мүмкін, яғни, қазіргі шекаралар шегіне шығарады. «Қазақстанның қауіпсіздігіне ... ... ... ... бұл ... мен ... жағдайлар. Бұл екі елде азаматтық соғысымен қамтылған, ол оларды Орталық Азиядағы соғыс ошағына айналдырып отыр. Ауғанстандағы жанжал ТМД ... ... өту ... бар, ... ... ... регионалдыққа айнала алады...»
Бакаев А., Едилова Д. Безопасность Казахстана в ... ... // ... ... ... ... ... исламдануынан үмітін үзбейді, жәнеде оның жетекшілерін Батыс пен Солтүстікке бағдар жасаудан бас тартуға шақырады.
Әскери ... ... өте ірі, ... ... деп ... ... ... көршісі болып Қытай Халық Республикасы табылады. Қазақстанмен шекарада тактикалық ядролық қарудың алғы пункттерін және жылдам әрекеттегі ... осы ... ... ... және ең ... ... қарулармен жасақталған армияны орналастыра отырып, Қытай Қазақстанның ядролық қару бар ел статусынан бас ... және ... ... ... ... ... деңгейін қолдана алады.
Қазақстанның Ресей мен және Орталық Азия елдерімен екі жақты жасалған шарттарының болуы региондағы халықаралық ... пен ... ... ... ... ... ... бірден –бір ықтималды әскери қарсыласы, ал екіншісі –Ресей. Құрылуының бастаушысы Қазақстан болған, Орталық –Азиялық одақ Ресейдің ... ... ... қарсы салмағы болып табылады. Ресей, өз кезегінде, Тәжікстанды Орталық Азияның бұрынғы кеңестік республикаларындағы өзінің әскери қатысуының форпосты ретінде қолданады... ... ... және ... ... ... өсу ... болуын мойындауға негізделген, әскери қауіпсіздікті қамтамасыз ету жолдарын нақты бағалауды ұстану керек. ... ... ... әскери соқтығысудың адекватты қауіптерін, өзінің қорғану күштерінің үйлесуіне ... ... ... ... ... ... ірі масштабты әскери топтардың, үлкен жұмылдыру мүмкіндіктерінің және Орталық ... ... ... ... ірі ... ... болуы, Батыс пен мұсылмандық Шығыстың арасындағы қарама-қайшылықтың артуы, Азия –тынықмұхит регионындағы Қытай гегемониясының қарқындауы, оның салдарынан экономикалық және әскери ... ... ... ... ... ... –космостық потенциалдың өсуі және жаңа өмірлік кеңістіктердің қажеттілігі, Қазақстанның келешекте үлкен проблемалармен түйісуіне әкеледі.
«Қазақстанмен тікелей шекаралас елдердің геосаясаттық мүдделерінің ... оның ... бөлу ... ... ... ... сақтай отырып, ары қарай өту үшін, Қазақстан экономикалық реформаны қарқынды өткізіп, мүмкіндікті агрессияға тойтарыс беруге қабілетті мамандандырылған ... ... құру ... ... ... ... керек...»
Ресеймен құрылған әскери одақ Қазақстанның территориалдық тұтастығы мен егемендігін сақтаудың кепілдігі болып табылады. ... ... ... ... ... бола ... өйткені осы регионда пайда болу қауіпі бар ірі масштабтағы әскери жанжалға ... ... ... ... ... ... қатысуымен үш топқа шартты бөлуге болады: а) қылмыстық, б) жергілікті, в) ғалами.
Қылмысты сипаттағы әскери ... ... ... ... ... территориясын есіртілер мен қарулар өткінші тасымалдау кезінде өткізу бекеті ретінде қолданумен байланысты, ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты. «Қылмысты сипаттағы әскери жанжалдар, әншейінде, регион шеңберінен шықпайды және ... осы ... ... ... ... ... едәуір қатер туғызады. Мұндай текті жанжалдар, Қазақстанның ... ... ... ішкі ... жағдайды тұрақсыздандырады және әлеуметтік қарама –қайшылықтарды туғызады. Қазақстанда мемлекеттік шенеуніктермен және ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық сипаттағы әскери жанжалдар өте қауіпті сипаттамада болады».
Абенов Е., ... Μ., ... С. К ... ... ... ... ІІ ... сообщество. 2007. - №4. C.171.
Қазақстанның қатысуымен жергілікті сипаттағы әскери жанжалдар ықтималдығы жеткілікті жоғары. Қазақстанның ... ... бола ... ... және ... жанжалдар тууы мүмкіндікті. Бұл жанжалдар регионның шекарасынан ары шыға ... ... ... ... ірі масштабтағы жанжалдардың басталуына себеп болуы мүмкін.
Одан ... ... ... ... тарату жолына түсуі мүмкін. Егер өркениеттіліктің тоғысуы жүретін болса, онда Қазақстан ... ... ... ... ... агрессияны ұстауға және тойтарыс беруге қабілетті Қарулы Күштер жоқ. ... ... ... және ... әскери қарсыластың болуы кезінде Қазақстанда жақсы дайындалған және қаруланған армияның болмауы, оның ... ... мен ... ... мүдделерін қорғап қалу қабілеттілігін сенімсіз етіп көрсетеді...»
Там же. С. 172.. Қазақстанға әскери қауіпсіздіктің ... ... ... шығу ... ... ... қажет. Осылай жинақталған проблемалардың шешіміне жол ... ... кілт ... ... ... ... ... жасауға болады, Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігінің геостратегиялық қатерлерінің басты көзі болып табылатындар: республиканың өзінің геосаясаттық орналасуы және өзінің дербес ұлттық мүдделерін ... ... ... ... ... ... ... шығатын, Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігінің геостратегиялық қатерлері, ең алдымен, Қазақстан екі ірі ядролы державалардың –Қытай және ... ... ... ... қатынастары бойынша екі қуатты мемлекеттермен, бір –біріне қарсылық туа қалған ... ... ... ... ... ... әрекетінің театры ретінде қарастырылады.
«Азия –тынықмұхит регионы мен Еуропа арасында байланыстырушы буын болып табылатын, Қазақстанның ... ... және бай ... ... ... ... ... мемлекеттердің белсенді саясатының объектісіне айналдырады, яғни, олардың мүдделерінің тоқайласуына әкеледі және Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне қатер туғызады...»
Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігінің геостратегиялық ... ... таяу ... ... болу ... болып, қамтамасыз етілуі Қазақстанның мемлекеттік егемендігі мен территориялық тұтастығына нұқсан келтіретін, ұлттық мүдделерге негізделген мемлекеттер әрекеті табылады.
Бұл факторлардың барлығында ... ... егер ... ескерілмесе бұл Қазақстан үшін саясаттықта, экономикалықта тұрғадан ірі шығындарға соқтырады. Сонымен бірге күшті жақтарды өз жағдайында әдісін біліп реттеу және ... ... ... ... келтіреді. «Қазақстанның сыртқы саясаттық бағыты ТМД –ның және бұрынғы кеңестік кеңістіктегі басқада саяси бірлестіктердің өмірсіздігін, халықаралық қатынастар жүйесіне діни және ... ... ... ... ... ... ... деңгейлерде беріктендіруді ескерумен жүргізілуі керек...»
Қазақстанның сыртқы саясатында ең басты басымдылық болып Орталық Азия регионы бойынша өзінің көршілерімен жан –жақты қатынасты ... ... ... ... ішіндегі байланысты жетілдіру ғана Қазақстанға Ресейден, республиканың егемендігі мен тәуелсіздігі үшін қауіпсіз қашықтыққа алшақтауға мүмкіндік ... ... ... мен ... Азия халықтарының (ең алдымен қырғыз және өзбек халқының) этностық мәдениеті мен тілдік жалпылығы регионның елдері ... ... ... ... жеңуге мүмкіндік береді...»
Лаумулин М. Казахстан в современных международных отношениях: ... ... ... - ... КИСИ при ... Ρ К. ... ... «Континент», 2003. - С.142.
ТМД елдерімен өзара тиімді ынтымақтастықты дамытута, ең өзекті мәселе, бұрынғы ... ... ... жаңа ... ... әсер ... экономикалық негіз болып табылады. Ынтымақтастықтың тереңдеуі тұрғысынан қарағанда, келешекті деп Ресейдің Достастықтың егеменді және тәуелсіз мемлекеттеріне ... ... ... ... болып табылады. Қазақстанға, сыртқы саясаттық курсты жүргізуде өзінің дербестігін толық немесе бөлікті жоғалтуы қауіпі болатын, саясаттық одақтарға және бірлестіктерге мүше ... кіру ... ... біріккен Еуропа елдері Қазақстанмен экономикалық байланыстан өзге байланыстарды ... ... ... ... ... тығыз ынтымақтастықты байланысқысы келетін тілегін, бәрінен бұрын, Орталық Азия регионында республиканың жайғасымын беріктендіру мақсатында ... ... ... ... пен ... шығанағы елдері Қазақстанды шикі мұнайды алу және экспорттау аймағындағы өзінің бәсекелесі ретінде қарастырады және бұл жағдай әрине ... ... ... мен ... ... ықпалын көрсетеді. Осы регионның елдері мен Қазақстанның арасындағы жақындасу діни ... ... ... егер ... қазақтардың көп бөлігі үшін соншалықты шешуші роль атқармайтынын ескерсек.
Оңтүстік –Шығыс Азияның елдерімен, қатынасы ХХІ ғасырда осы ... ... ... ... ... ... керек. Қазақстан, қол жеткен екі жақты және көп тарапты келісімдерге сүйене отырып, Қытаймен тату көршілік қатынасты қолдауы қажет, Жапониямен, ... және ... ... ... ... ... республиканың Оңтүстік –Шығыс Азия регионының саяси, экономикалық, әскери ұйымдарына енуіне ... ... ... ... ... ... мен сенімділік шаралары бойынша Мәжілісті шақыру бойынша күшті дамытуы керек, бұл бір жағынан, қауіпсіздіктің ... ... құру ... ... ... болады, ал екінші жағынан –Қазақстанның өзінің Орталық –азиялық региондағы жетекші ... ... ... ... ... 1994 ... ... айында, ММУ өткен дәрісте президент Н.Назарбаевпен жарияланған Еуразиялық одақтың ... ... ... ... ... доктринасының логикалық жалғасы болды. Қазақстан Президенті дүниежүзінің барлық ... тең ... ... ... және ... ... тек қана ... мүдделер мен жалпы тағдарларының сәйкестігімен таңдалуын қолдады; басқа сөзбен айтқанда , ол еуразиялық дуализмді қолдады.
1.3. Ядролық қару және ... ... ... ... ... ... қарулану дәуірінде халықаралық қауіптілікті қамтамасыздандыру өте актуалды мәселелердің бірі еді, ... сол ... ... ірі ... ... ... болып бірнеше бұрынғы кеңес мемлекеттері қалды, бұл дүниежүзілік қауымдастықта кәдімгідей тынышсыздық туғызды. ... ... ... ... ... ... ... штабта» жаңа мүшелер пайда болда ма? Бұрынғы кеңес одағы ... тағы бір ... ... de facto болып қалған, біздің мемлекетімізге өте маңызды таңдау жасау ... ... ... ... ... ... алдына атомдық қару мен құралдардың гиганттық арсеналын және бірқатар бұрынғы кеңестік ... ... ... ... бөлімдерінің проблемасын қалдырды.
«Биполярлық қарсы тұрудың аяқталуымен байланысты дүниежүзіндегі жағдай айқындалмаған және анықталмаған күйде қалды. ... ... мен ... қазірдеде солай қалуда ма? Бұрынғы үлкен және кіші “ағалар” мен “інілер”, әліде қанаты қатпаған жас мемлекеттің болуына қауіп төндіретін өліспей ... ... ... ма? Орта ... және ұзақ ... келешекте бұрынғы кеңестік мемлекеттер арасында өзара территориялық кінәраттардың тізбекті реакциясы пайда болмаспа екен? ... ... екі өте ... ... мемлекет шекаралас орналасқан, олардың әрқайсысы Орталық Азияда көптеген ғасырға кеткен тарихы бар мемлекеттер...»
Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. - Астана: ... 2001. - ... тек қана ... ядролық қарудың және оны жеткізу құралдарының орналасқан жері емес. Біздің территориямызда орналасқан өзінің қуаты бойынша қорқынышты әскери-техникалық потенциал ... ... ... еді, бір ... ... «мемлекет ішіндегі мемлекет». ССРО-ның таралуымен Қазақстан толық әскери ядролық циклді жүзеге асыруға барлық ... ... алып ... деп айтуға болады: сынауды, ядролық қаруды жаңғыртуды және өндіруді.
«1991 жылдың ... ... ... ... ... ... жою қаруларының өте үлкен арсеналы жайғасты, оның құрамы ауыр бомбалауға арналған ... ... мен ... ... ... ракеталарға арналған 1216 ядролық боеголовокадан тұрды. Қазақстан территориясындағы ядролық стратегиялық күштердің кешені, ... ... және ең ... ... жаппай жою құралдары мен ядролық зарядтарды жеткізулерден тұрды. Елдің әрбір шетінде бір-бірінен бірнеше қашықтықтарға орналасқан бөлінетін ядролық боеголовкалармен қамтамасыздандырылған стратегиялық көп ... ... ... базасы мен континент аралық баллистикалық ракеталардың шахталық қосу қондырғылары орнатылған еді».
Қазақстанның ядроляқ саясатында үш ... ... ... ... ... ... ... күшті ядроға қарсы көңіл күйлермен сипатталады, Семейдегі сынақты тоқтатумен күрес және Қазақстанды ядросыз аймаққа айналдыру (Тәуелсіздік туралы ... 1990), ... ... ... ... 1991 ... этап 1991 ... аяғынан басталып 1993 жылдың желтоқсан айына дейін ... Ол ... ... ... ... ... ядролық шатырының астында қалу, қауіпсіздіктің жеткілікті кепілдігінсіз ядролық қарудан айрылғысы келмеуі және ең болмағанда кеңестік ядролық мұрадан дивиденттерді ... ... ... және ... ... мен оны ... ... ұмтылуымен сипатталады.
«Ядролық қаруды сақтауды жақтаушылардың басты аргументі –біраз бұрын ғана тәуелсіздік алған Қазақстанның өзінің егемендігін сақтауда қандай-да бір кепілдігі ... ... ... ... ... ... ... олардың ойынша, біздің жас республикамызды кез-келген жаудан қорғау құралы қызметін атқарар еді...»
Лаумулин М. ... в ... ... отношениях: безопасность,геополитика. Политология. Алматы: КИСИ при Президенте РК. Информационно - ... ... ... 2008. - ... ядролық қарулы болуыдан алынатын пайда, ол көрініс, тұман, егер ядролық қарудан ... ... ... еске алар ... ... ... жер шарының бірде бір нүктесінде ядролық сынақтардың апокалипсистік салдарынан зардап шеккен жоқ. Біз өзіміздің халқымыз бен ... ... ... ... моралдық құқықты емеспіз...
Мәселе тек қана ядролық арсеналды өзінде қалдырудан Қазақстанның гиганттық масштабта материалдық шығындалатынында емес, ... ... ... Азия ... ... ... қауіпсіздіктің барлық жүйесі үшінде конструктивті геосаясаттық салдардыда болады».
Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. - Астана: Ел ... 2001. - ... ... саясатындағы үшінші этап ДНЯО бекітуден кейін қазақстан парламентімен 1993 жылдың ... ... 1995 ... ... ... Н. Последняя ... в ... ... ... ... ... ... Казахстан ко всем гражданам республики // ... и ... ... - 1995. - ... ... ... ранее (19 мая 1992г.) президент Назарбаев отправил письмо президенту Бушу с уведомлением об этих акциях. Бұл кезең АҚШ пен ... ... СНВ ... ... ... ... МБР СС-18 және ... қосу қондырғыларын жою бойынша ынтымақтастықпен сипатталады.
жылы 21 желтоқсанда Алматыда өткен ТМД мемлекеттерінің кездесуінде Келісім қорытындыланды, онда ... ... ... және ... ... территорияларындағы ядролық стратегиялық потенциалға қатысты белгілі бір міндеттемелерді өздеріне ... ... бірі ... ... 1992 ... 23 мамырындағы хаттамасына қосылуы болды, оның шешіміне ... ... ... ... мерзімдер ішінде ДНЯО-ға ядросыз мемлекет ретінде қосылуына міндеттеме алды.
Бұл жағдайда Қазақстан саясаты ... ... ... ... ... ядролық қарудан құтылуға тырысты, өзінің ДНЯО-ға қосылғысы келетінін және өзінің ядролық Инфрақұрылымын МАГАТЭ бақылауына қоятыны туралы жариялады. ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы ССРО-ның стратегиялық қорғану жүйесінен шығуға дайын еместігі туралы пікірлер айтылып жатты. Сынамалық маневр ретінде Қазақстан мен Украинаның, олар ... ... ... ... ... соң, ... ... АҚШ-тан кепілдік талап етуін бағалауға болады. Ары қарай мәселелер келесідей қойылды: Қазақстан ядросыз мемлекет ... ... ... ... ... ... Ұлыбританиядан және Франциядан кепілдік алуы керек.
«Егер кейбір державалар өзінің ... ... ... ... бір ... ... пайда болуымен күрделендіргісі келмесе, онда олар ядросыздық статусының пайдасына сәйкес аргументтерді ... ... ... Жәнеде, ең бастысы, ядролық қауіпсіздік бойынша, осы аргументтерді ресми кепілдікті берумен бекіту.
Ақырында, ... ... ... ... ... қатерден және атомдық потенциалы бар мемлекеттер жағынан әскери сипаттағы қатерден іс жүзінде қамтамасыз ететін, ядролық державалардың кепілдігін біз ... Н.А. ... ... - ... ... 2001. - С.125..
Қазақстанның дипломатиялық оңтайлануы 1992 жылдың мамыры мен маусым ... енді ... ... ... ... ... ... Вашингтонға ресми сапары кезінде Қазақстанның өзінің міндеттерін орындауға дайын екендігі туралы тағыда өзінің мақұлдауын жеткізді, дегенмен осының артынша Мәскеуде Ресей мен ... ... ... ... ... ... ... туралы шарттасты, ал баллистикалық ракеталардың болуы Қазақстандағы кеңестік базаларды Ресейдің “жалға алуы” ретінде көрсетілді.
Одан ары қарай бұл ... ... ... ... келесідей түрде тұжырымдалды: «Қазақстан өз еркінен тыс ядролық мемлекет болды, оның келісімін бұл ... ... ... жоқ. ... ... ол ... қарудан еркін мемлекет болуға дайын. СНВ –бойынша Шартпен қарастырылған қысқартуда, жеті жылдың ішінде, Қазақстан ТМД-ның ... ... ... ... ... ... және осыдан шығатын барлық нәтижелермен қоса...»
Галиев А ... ... ... ... ... транзита //Горизонт.2006. - 19 июля. — С.13.
Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... 1991 ... 21 ... қол қойылған, Алматы декларациясында келесідей жазу қалдырды: «Халықаралық стратегиялық тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету ісінде әскери –стратегиялық ... ... ... және ... ... ... ... сақталып қалады; қатысушы жақтар ядросыз және бейтарап мемлекет статусына жетудегі бір бірінің ұмтылысын силайды».
Федopoв Ю.Е. ... ... и ... безопасности СНГ. Политика России, Украины. Беларуси и Казахстана в отношении ядерных вооружений. -М.,РИСИ, 2003
Территорияларына ядролық қарулар орналасқан Беларусь ... ... ... ... Федерациясына және Украинаға қатысты Алматыда қол қойылған ядролық қаруға қатысты біріккен шаралар туралы Келісімде және одан кейін қабылданған құжаттарда ядролық ... ... ... туралы, бірдей бақылау және ядролық қарудан улану туралы келісімдерге қол ... ... ... мен ... технологияларды таратпау туралы, СНВ – 1 туралы ... ... ... және ... ... ... ...
Батыстық және әсіресе америкалық талдаушылар және тарату саласындағы мамандар осы аядағы Қазақстанның саясаттағы қадамдарын өте ұқыпты бақылап отырды. ... ... ... қару тағдырымен міндеттелген, қазақстандық саясатқа болжау жасады, және үш ықтималды сценарияға модельдеді, олар ... осы ... шешу ... ... Ол Құрама Штаттарға келетін қатердің деңгейін анықтау арқылы шықты және әрбір жағдайда осы проблеманы шешудің үш нұсқасы мүмкіндікті екені ... ... ... ... толығымен сәйкес, СНВ –және СНВ –бойынша Шартқа сөзсіз ... ... ... ... ... ядролық қарудың алып кетілуі мен оның жойылуы. Екінші ... ССРО ... ... ... ... емес жағдайды көрсетеді және Ресей мен Қазақстан жағынан стратегиялық арсеналды бірігіп басқару мен ... ... ... жол ... ... ... ... қарудың сақталуы, бірақ ресейлік әскери базаның статусымен және Мәскеудің толық бақылауымен... ».
Қазақстанға келетін болсақ, оның территориясынан кеңестік стратегиялық потенциалдың ... жас ... ... ... өтіп ... ... процестердің алдына қорғаныссыз қалдырды: біреулерінің экономикалық және әскери күштерін күшейту және олардың тұрақсыздануы, бұрынғы шекаралық тайталастардың, сепаратистік қозғалыстардың ... ... ... және діни ... ... Континент аралық баллистикалық ракеталар (МБР) бөлінетін басты бөлікті (Қазақстандағы СС-18) сияқты қарулардың тұрақтанатын ... жою енді ... ... ары ... ... ... ... жағдайын туғызды. Бұл шешім ССРО-ның тұсындағы кезеңде құрылған Азиядағы Ресейдің қорғанысының барлық жүйесінің бұзылуымен жүретін, оның ... ... ... ... ... ... ... келесідей қорытындыларға келді: «Қазақстан өзінің солтүстіктегі көршісімен тығыз әскери-саясаттық одақ құруға және Қазақстан территориясында 1987-1993 жылдардағы кеңестік-америкалық келісімдерге ... ... ... ... ... қарастыратын стратегиялық альянсты құруға ұмтылады. Бұл моноблокты МБР-дің жаңа класы болуы мүмкін, ол МБР –дің РГЧ ретінде ... ... ... ... ... Әрине сөзсіз, Қазақстан ядросыз мемлекет болып қалар еді, ал бұл ... ... және ... ... стратегиялық жағдайы жақсаратын және саясаттық салмағы артатын, Ресейдікі болып қалар еді.
Сонымен, ... ... ... ... әскери ресейлік базалардың болуының арқасында өзінің қауіпсіздігін қайтадан қамтамасыздандыратын еді, жәнеде толығымен өз бетінше саясатты жүргізе алар еді, оның ішінде ... ... ... ... ... және ... ... Шарттың қатысушысы ретінде ядролық энергияны қолдану саласында».
Лаумулин М. Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика. Политология. Алматы: КИСИ при ... РК. ... ... ... 2006. - С.148.
Қазақстанға келетін болсақ, оның ядролық мәселелерде алатын орыны 1993 жылы ... ... ие бола ... Жаз ... ... Алматыда “Невада –Семей” қозғалысымен ұйымдастырылған ядроға қарсы конгресс өтті. Соңғы конгресс алдыңғылардан ... оның ... ... ... - ... (Шығыс Түркістан) Лобнор ядролық полигонды жабу туралы –ҚХР мен Қазақстан Республикасы арасындағы дипломатиялық және үкімет аралық ... ... ... ... ... ... ... сынақтарды тоқтату туралы және Қытайдың мораторияға қосылуы ... ... ... рет ...
Қазанның бірінші күндерінде МАГАТЭ Венадағы штаб-пәтерінде Қазақстан осы ұйымға қабылданды. Бұл, таяу ... ... ... ... ... ... кепілдігіне кіретінін көрсетеді, яғни атомдық агенттік жағынан есептеу, ақпараттану және бақылану ережелерімен қамтылады.
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі ДНЯО-ны бекітті. Соған байланысты, ... ... ... жағындағы үлесі ядролық қаруды таратпау туралы және ДНЯО-ға ядросыз мемлекет ретінде қосылу туралы Шарттың ... ... ... ... ... ... ... Шарттың мүшесі болу –бұл, біздің ядролық қарусыздық келешегіне жасаған ең маңызды қадамымыз болды. ДНЯО қазір ширек ғасыр халықаралық құқықтың нормасы және ... ... мен ... ... ұжымдық күштің беделді пішіні болып табылады. Сондықтан ядросыз ... ... ... ... ... кіру ... ядросыз статусымыздың заңдық мақұлдануы болды...»
Мансуров Т.А. Казахстанско-российские отношения в эпоху перемен. 1991-2001. – М. Реал ... 2001. - ... ... процесі 1995 жылдың сәуір айында, Ресей Федерациясына ең соңғы боеголовка әкетілгеннен соң аяқталды. Осы жылы 31ядролық ... ... ... шахтасында кеңестік дәуірден бері жайғасқан, химиялық әдіспен жойылды. Қазақстан азаматтарына өзінің арнайы үндеуінде ... Н. ... бұл ... ... ... ... ... нүкте»
Назарбаев Н. Последняя ... в ... ... ... ... ... ... Казахстан ко всем гражданам республики // Казахстан и мировое сообщество. - 2005. - № 2. - С. 105. деп ... ... акт ... ... тұтас дәуірдің астын сызды, ол оның жерінде ядролық сынақтардың ... ... ... ... ... ... және ССРО ... атомдық өнеркәсібі үшін шикізаттың тасымалдануы еді.
«Ядролық қаруды таратпау режимін ... ... ... ету ... одан бас ... шарты ретінде Қазақстан екі шарттық талапты алға қойды: ... ... ... өзі үшін қауіпсіздік кепілдігімен қамтамасыздану және СНВ –шартына қатысу. ... ... ... ... және ... дүниежүзінде ядролық қаруды таратпаудың «ошақтарының» бірі ретінде статусты өзінде қалдыру тілегін ... CНВ ... ... алу ... ... Шарттың тең құқықты жақтарының бірі ретінде 1992 жылдың мамыр айында біздің еліміз Лиссабон хаттамасының қатысушы –елдері ... ... ... ... ... ... және ... қаруды таратпау туралы Шартқа қосылды».
Ядролық проблеманың ішкі саясаттық жағы әртүрлі партиялар мен қозғалыстардың күрестерімен тығыз байланысты, ... ... ... шолушының бірі тауып айтқандай, «әрбір партия әртүрлі ... ... ... ... қолдайды және барлығыда ядролық жарылысқа қарсы». Барлық саяси ұйымдар ядролық қаруды сынықтан өткізуге ... ... ... ... ... ... қарсы қозғалыстың белсенді мүшелігіне өтуде, дегенмен Қазақстандық партиялар мен саяси ұйымдардың ядролық ... ... ... ... жою ... ... ... бақылау мен ядролық боеголовкалардан алынатын байытылған уранның құнынан ... ... ... ... ... ... мен қозғалыстар Қазақстанның Жоғарғы Кеңесімен бекітілген 1993 жылдың 13 ... ... ... ... ... Шартты қолдады және «Невада» қозғалысының мақсатын –ядролық қаруды таратпау және оны ... ... ... жою ... ... жылдан соң Қазақстанның ядролық саясаты сапалы трансформацияны басынан өткізді: пассивтік даму ... ... ... ... бойынша саясаттық шешімдер сырттан зорлап міндеттелетін, ол өзінің бағытын белсенді жүргізу және ... ... ... ... ... жайғасымын қалыптастыру стадиясына өтті, бірінші кезекте – ядролық ... ... ... ... ... ... ... жеке жайғасымын белсендірілдіру үшін 1993 жылдың желтоқсанындағы ДНЯО бекіту үлкен маңызға ие болды, ол республиканың барлық ... ... ... ... ... ... жүргізуге заңды негіз берді. Бұл сыртқы- және ішкі ... ... өзге ... ... ... ... және ... аспектілерін қарастырды.
Батыспен кеңескеннен соң Қазақстан 1995 жылдың сәуірінде ... ... ... ... қолдайтыны туралы жариялады. 1995 жылдың сәуір –мамыр айларында Нью –Йорктағы шолу референциясы барысында Қазақстан Республикасы оның ... ... ... ... Осылай, Қазақстанның бұл актісі ядролық таратпау жолындағы логикалық қадам болды, бұл жолға ... ... ... ... шығуынан соң тұрды.
«Ядролық державалардың басшаларымен ұзақ жеке кеңестер алғаннан соң және келіссөздер жүргізгеннен соң, біз Қазақстан Республикасының ядролық қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... қол ... ол ... өте ірі ... ... –Ресей, Құрама Штаттар және Ұлыбритания қол қойды...»
Назарбаев Η.А. Эпицентр мира. - ... ... 2001. – ... ... 28 наурызында Ресеймен екіарадағы шартқа қол қойылды, ол шарт бойынша Қазақстан ... ... ... ... алу ... Ресей Федерациясына берілді. Осы кезеңнен бастап ядролық қаруды сақтау, бөлшектеу және әкетудің ... ... мен ... ... ... ... ... қаруды бөлшектеу, МБР мен оның жабдықтарын жою процесінде төрт жақ қатысты: Қазақстан, АҚШ, Ресей және ... ... ... Будапешт саммитінде ОБСЕ АҚШ, Ресей, Ұлыбритания және Қазақстан Меморандумға қол қойды, онда ... ... ... ... ... осы ретте ДНЯО-ға қосылған, біздің елімізге қауіпсіздік кепілдігі берілді, осындай кепілдіктерді ... ... ... ... ... ... және ... Осыған байланысты халықаралық қауіпсіздіктің баршаға ортақ принциптеріне өз үлесін қоса отырып, Қазақстан ... ... ... сыртқы саясаттық потенциалын жүзеге асырудағы тиімді бастама беталысын қамтамасыз етті».
Мансуров Τ.А. Казахстанско - российские отношении в эпоху перемен. 1999-2001. - М. ... 2001. ... ... ... сүйгіш сыртқы саясаттың принциптерін қатаң ұстануға өзінің дайындығын мақұлдады, ... ... ... және ... ... ... келу ... болмысына түсінушілік танытты. Президент Н.Ә. Назарбаев жалғыз сенімді шешім қабылдады –ол ядролық қарудан бас тарту, бұл ... ... ... ... халықаралық танылуды, қауіпсіздіктің кепілдігін және келешектегі саясаттық сенімнің үлкен несиесін қамтамасыз етті.
«Ядролық қаруды сақтай ... тек қана ... ... ... біз ... ... стратегиялық державаларының бестігіне кіретін едік және басымдылығымызды көрсетіп, уақыт өткен сайын өзіміздің өлімдік атомдық арсеналымызды таныту үшін тағдырларды шешушілерге айналар ... ... ... ішкі және ... жағдайлар осындай «ядролық» жолмен жүруге мәжбүр ете алмайды. Ал ... ... он ... ... ... кезде, мен өзіміздің сол тарихи маңызды шешімімізді дұрыс қабылдағанымызға көз жеткіземін...»
II. Орталық-азия регионында Қазақстан Республикасының қауіпсіздігін қамтамасыз етудің құқықтық ... ... ... Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыздандырудың негізгі факторы ретінде.
«Орталық Азиядағы қазіргі жағдай келесідей: ХХІ ғасырға келген регионалдық дамудың әскери-талдамалы, экономикалық, экологиялық және ... ... ... ... ... мен ... ие ... процестерде Орталық Азияның маңызының артуы, регионның бүгінгі күнде геосаясаттық кеңістікпен өзінің мәнділігі бойынша, айрықша маңызды, ... ... ... ... ... А. О ... вопросах обеспечения региональной безопасности в Центральной Азии ... ... и ... ... ... о ... региональной конференции. Астана, 18-19 ... 2001г. / ... ... Евразийского Государственного Университета имени Л.Н.
Орталық Азиядағы регионалдық қауіпсіздіктің проблемалары Қазақстан Республикасының сыртқы саясатындағы басымдылықты бағытты алады. Регионалдық қауіпсіздікті бекіту ... ... ... жаңа және ... ... «Стратегиялар-2030» - ҚР Президенті Н.А. Назарбаевтың барлық қазақстандықтардың қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... Под ред. М. ... - ... ФинЭк, 2001. - С.31-32.
Соңғы уақыттардағы, Орталық Азияның тәуелсіз мемлекеттері арасындағы жаңа өзара қатынастың қалыптасу ... ... ... осы ... ... ... сұрақтары өзінің көкейтестілігін жоғалтқан жоқ. Жанжалдардың әлуетті көздері регионның ішінде ғана емес, сонымен қатар одан тыс жерде де бар, ... ... ... ... ... талап ететін, түбірлі тәуекелдер мен шақыруларды анықтаумен қорытындыланады.
Бірқатар жетекші саясаткерлердің пікірі бойынша «Орталық ... ... ... ... болып табылатындар, бұл су ресурстарын пайдалану проблемалары, қоршаған ... ... ұлт ... жанжалдар, есірткі бизнесі, ұйымдастырылған қылмыс, халықаралық терроризм, діни ... және ... ... артуы. Сонымен қатар, бүгінгі күні, келешекте Орталық Азия мемлекеттері арасындағы қарсы тұруды болдыруға қабілетті, регионалдық тәртіптегі көптеген ішкі ... ... ... ... У., Хохлов О. Проблемы обеспечения региональной безопасности в Центральной Азии в XXI веке //Безопасность, дипломатия и ... ... ... ... региональной конференции. Астана, 18-19 января 2001г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного ... ... Л.Н. ... Под ред. М. ... - ... ... 2001. - ... Азияда регионалдық қауіпсіздік жүйесін құру қажеттілігі туралы көптен бері айтылып келеді. Жәнеде мұндай құрылым, ... ... ... және ... тұрақтылығын кепілдендіре алатын, жалпы саясаттық бағытты анықтауға, күштердің дүниежүзілік орталықтары арасында ... ... ... жүйе ... ... ... ... объективті өзара толықтыру мен өзара тәуелділіктер негізінде жалпы мүдделерді жүзеге асыруға және жалпы қатерді болдырмауға бағытталған, біріккен ... ... ... ете ... деп ...
Дегенмен, жалпы орталық-азиялық интеграция процесі үшінде, регионалдық қауіпсіздік жүйесін құру үшінде бір айрықшылықты белгі сипатты –айқын бағытталудың болмауы. «Бұл бастамалардың ... мен ... ... ... мен ұзақ ... келешекті алдын-ала анықтағысы келмеді, ал белгіленген мақсаттың әрбір нақты қадамы туралы ғана шарттасты. Мүмкін, мұндай тәсілдеме қозғалысты алға жылжытуды ... ... ... әдіс ... шығар, дегенмен ол өзінде көлденең дағдарыстардың пайда болу тәуекелдігін жасырады және регион елдерінің үкіметтері өздеріне, бір кезеңдерде, алған ... бас ... ... ... Р. О возможности системы региональной безопасности в Центральной Азии Центральная Азия и Кавказ. - 2001. - №1(13). - С.18.
Ұжымдық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... анықталады. Оның субъектілері өзара әлсіз байланысқан, олардың өзара байланысты инфрақұрылымы жоқ, өмірлік маңызды ресурстар және ... ... ... ... қазіргі шекараларындағы шешілмеген қарама-қайшылықтар жалғасуда. Одан өзге, ортақ экономикалық бастау жоқ, елдер негізінен регионнан тыс ынтымақтастыққа бағдарланған. Олардың аграрлық-шикізаттық ... ... ... ал ... ... ... ... Әрбір мемлекет, ең алдымен, көбінесе әртүрлі бағытта, тағыда Орталық Азия шегінен тысқа шығатын, өзінің ұлттық мүдделерімен ... Бұл ... ... ... және ... ... ... туралы қарама-қарсы түсінікті қалыптастырады.
жылдың аяғында, регионалдық қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру тәсілдемесін өзгертуді талап ететін жағдай туды. Және бұл ... ... ... ... ... ... болды. Егер 1999 жылға дейін региондағы қауіпсіздік тек қана сыртқы агрессиядан қорғануды қамтамасыз ету ретінде түсінілетін болса, ал қазіргі ... ... ... ... қатері шықты. Таңбалы уақиға ретінде, 1999 жылы 16 ... ... ... және сол ... ... Баткен уақиғасын айтуға болады. Енді билік басындағы бетке ... ... ... ... ... ... және ... қауіпсіздік жүйесін қалыптастыру негіздерін айқын тұжырымдамай өту мүмкін емес.
Халықаралық қатынастың биполярлық ... ... соң, көп ... ... ... және ... ... бір елдің немесе елдер тобының басымдылығының орнықтырылуын өзара жоққа шығаратын беталыстар пайда болды. Бірінші беталыс мемлекеттердің көп бөлігінің экономикалық және ... ... ... сонымен қатар халықаралық процестерді көпжақты басқару механизмінің дамуындағы олардың интеграциялық бірлестіктерінде байқалады. Екіншісі, АҚШ-тың жетекшілігімен Батыс ... ... ... ... ... халықаралық қатынас құрылымын құруға ұмтылумен шақырылады.
«Орталық Азия аумағында атаулы «қауіпсіздік кешені» қалыптасады —объективті бар регионалдық түзілім, онда оны ... ... ... ... қауіпсіздігін бір-бірінен бөлек нақты қарастыра алмайды. Бұл кешенді ортақ қатері, мүдделері және ... ... ... бар елдер құрайды... ». Бұл кезде ескеретін нәрсе, егер регионалдық қауіпсіздік жүйесі мақсатты бағытта қалыптасатын ... онда ... ... ... және қандайда үкіметтің ерігіне тәуелсіз болады.
Барлық елдерге қатер төндіретін ғаламдық пролемалардың деңгейіне терроризм мен экстремизмнің таралу мәселесі, сонымен қатар осымен ... ... ... мен қаруды заңсыз сату мәселелері шығады.
«Региондағы соңғы жылдардың уақиғалары, террор тактикасын қолданумен, этникалық жанжалмен және сепаратизммен исламның экстремисттік ... сап ... ... ... Және ол ... ... ОА тыс ... әрекеттенетін, белгілі бір орталықтың мұқият әзірлеген және құрылымдастырған жоспарлары бойынша бастапқы ошағынан басқа мемлекеттер территориясына ... ... ... ... алып ... мемлекеттер арасындағы ділдің ортақтығы мен шекаралардың ашықтығы, ОА қауіпсіздіктің нақты қатерін жасайды...»
Артыков А. О некоторых вопросах ... ... ... в ... Азии ... ... и международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана, 18-19 января 2001г. / ... ... ... ... Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. Астана: ФинЭк, 2001. С.31.
Шекараларды беріктендіру және заңсыз транзиттік ағындарды тоқтатумен байланысты ... ... ... ... халықаралық терроризм мен діни экстремизмнің пайда болуымен күресті ... ... (ИГА ... ... ... құру бойынша бастамалар, «Шанхайлық бестік» шаралары, СТО мен ЦАЭС мүшелері) ОА ... ... азия ... ... ... ... өзара тығыз әрекеттесумен толықтандырылуы керек. Қолданудағы ынтымақтастық әлуеті әлдеде толық жүзеге асырылудан алыс, және осы ... ОА ... ... ... ... шешуде масштабты қолдауды күте алады.
Осыған байланысты «региондағы үрей тудыратын әскери –саясаттық жағдай, меншікті қарулы күштерді реформалау мен нығайту ... ... ... ... және ... ... қарулы күштерінің өзара әрекеттесуін үйлестіру бойынша шараларды қабылдауға мәжбүр ... ... ... төндіретін сыртқы және ішкі қатерлердің таралып кетуін болдырмау үшін, региондағы тұрақтылық пен қауіпсіздік үшін, ОА ... ... ... тиімді шешу, исламды демократиялық процеске енгізу бойынша әлуеттерінің бірлестірілуі және әрекеттерінің үйлестірілуі, өзара келісімдері ... ... А. ... и ... в ... Азии ... ... и международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана, 18-19 января 2001г. / Дипломатическая Академия Евразийского ... ... ... Л.Н. ... Под ред. М. ... - ... ФинЭк, 2001. - СП.
Дүниежүзілік қоғамдастық тәжірибесінің куәлендіруіне сәйкес, Орталық Азия мемлекеттерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... тереңдеуі табылады.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің Қазақстанның, Қырғызстанның, Тәжікстанның және өзбекстанның мәдениет және ғылым қайраткерлерімен кездесуіндегі сөйлеген сөзінде ... ... ... ... ... ... келісу жүйесін құруға саясаттық жігеріміз болмаса, онда, сөзсіз, біздің мемлекеттеріміздің ... ... ... ... ... Біз мұны ... Орталық Азия елдері басшыларының мүдделерді келістіруде осындай еріктері бар».
Назарбаев Η.Λ. Стратегия ... ... и ... ... ... - М.: ... 2000. - ... Азиядағы интеграциялық процестер экономика шегінен алыс шығады. Жаңа ... ... ... саясаттық, құқықтық, гуманитарлық және ақпараттық. Әрине түсінікті, регионалдық деңгейде әлдеде жеткілікті бірікпеген Орталық Азия елдері, жылдам қарқында ... ... ... ... ... ... осы этаптағы интеграциялық процеске деген регионның кейбір елдерінің ерекше қатынасы, табысқа жетуге ықпал ете ... ... ... ... ... ... ... қорының және оларды игеру жопарының болуы, ... ... ... ... региондардың біріне айналуға және оған дүниежүзілік ынтымақтастықтың әртүрлі елдері жағынан ... ... алғы шарт ...
Сондықтан біздің елдеріміздің экономикасының өзара тәуелділігі мен өзара толықтырылуы, шаруашылықты және көліктік байланыстардың интегралдануы, алдағы жақындасудың басымдылығын және олардың арасындағы ... ... және ... салаларда, екіжақты ынтымақтастықтың тереңдеуін анықтайды.
Бұл контексте регион ОА, ұлттық нарықтың бытыраған, қаржылық және технологиялық ресурстардың ... ... тар ... ... ... мәнділігі бойынша, мемлекеттердің регионалдық интеграцияға ұмтылуының баламасынсыз.
Бүгінгі күні ОА –дүниежүзінің бірыңғай ... және ... ... ... пен ... арасындағы ірі «делдал», және оның келешегі –тек қана бірлескен дамуда.
Региондағы суды, отын ... ... ... ... пен ... ... және т.б. мемлекет аралық шешімдерді талап етеді. «Бірыңғай энергетикалық жүйені құру регионның энергетикалық ... ... ... ... ... және осы ... оның қауіпсіздігін беріктендіреді. Энергетика саласындағы интеграциядан заңды алынатын, су ресурстарын бірігіп ... ... ішкі ... беріктендіруге мүмкіндік береді, өйткені көптеген жанжалдар әлуетті су ресурстарының жетіспеуінен шығады. Бұл жағдайда қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... Ары қарай, региондағы интеграциялық процесс, экономикалық, гуманитарлық және басқа ... шеше ... сол ... ... Азиядағы регионалдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша сенімді және берік негіз жасай отырып, кең ... ... және ... ... ... А. О некоторых вопросил обеспечении региональной безопасности в Центральной Азии //безопасность, дипломатия и международное ... ... ... ... конференции. Астана, 18-19 января 2001г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. ... - ... ... 2001. - ... Азиядағы регионалдық қауіпсіздік жүйесінің қалыптасуының негізгі факторы ... ... ... табылады. Бұл жүйенің басты принципі мен міндетті шарты —ауған жанжалының аймағын және оның салдарларын ... ... ... ... —регионға төнетін басты қатерлер көзінің бірі. Есірткіні өсіру, өндіру және өткізу –елдің өміршеңдігін қамтамасыздандыру ... ... ... ... ... ... бөлігі, олардың саясаттық бағыттарына тәуелсіз, қарулы құрамаларды жарақтандыруға жұмсалады. Соғыс әрекеттерінің жалғасуымен, халықаралық оқшаулаумен, ... ... ... ... бұл түрі ... ... өтуде. Жәнеде есірткілік заттардың ағымы қарқынды өсуде. Ауғанстан, героин өндірісі бойынша дүниежүзінде бірінші орынға ... –% ... ... ... шекаралас елдердің барлығы арқылы экспортталуда, жәнеде транзит дайындалған, аз шығынмен ... ... В. ... ... ... «на ... // Независимая газета. - 2000. - 9 июня. - С.З.
Ауғанстандағы жағдайды реттеуге болады, егер бұл процеске, қарсы ... ... ... ... ... ... ... болса. өзекті проблема - Ауғанстан осындай бірлікті сақтай алама: оның ыдырауы региондағы мемлекет аралық ... ... ... процесіне ынтагерлік білдіруі мүмкін. Жәнеде бұл кезде, билікке кім келседе , ең ... ... ... тәртіптің болуы жайғасымынан қарау керек. Елдегі азаматтық соғыс –ауған халқының аса ішкі ісі.
Экстремизм қатері –бұл көп жағдайда ... ... жас ... ішкі ... салдары. Одан ары, «Ауғанстандағы қатаң діни жайғасым мен қалпына келтіру, пуштундардың басымдылығы –бұл, шамасы, елдің территориясын қарсы күресетін топтармен бақыланатын ... ... ... ... және жалғыз құрал. Әрине, ұзаққа созылатын қарсы тұрудан соң, жанжалға қатысқан этникалық аз ұлттарды жәбірлеу қауіпі тууы ... бұл елді ... пен ... ... ... ... айырады».
Акимбеков С.М. Афганский узел и ... ... ... Азии. Алматы: КИСИ, 2008. С.І54.
Қазақстанның, Қырғызстанның, Тәжікстанның, Түркменстанның және ... ... ... мен ... талдау, Ауғанстандағы уақиғалардың маңыздылығына қарамастан, басты проблемалар (қазіргі кезде және көрінетін келешекте) осы елдердің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... іркуші негізгі фактор, - бұл Орталық Азия мемлекеттерінде оның қалыптасуына бірыңғай тәсілдеменің болмауы.
«Көбінесе бұл ... ... және ... ... ... ... ... экономиканың өзара толықтыруының әлсіздігімен, және экспорт құрылымының ұқсастығымен; ұлттық қауіпсіздік қатерін ... ... ... ... ... және ... ... орталығына бағатталумен; региондағы жетекшілік үшін күреспен және мемлекеттер басшыларының жеке амбицияларымен; территориялық-шекаралық мәселелердің шешілмеуімен және мемлекеттік шекаралардың халықаралық- құқықытық ... ... В. ... ... Европу «на иглу» // Независимая газета. - 2007. - 9 ... ... ... олар бір ғана ... ... ... ... жалпы регионалдық проблема болып табылады. Қарсы күресуші ... ... мен ... көрші мемлекеттердің территориясына өтеді. Тәжірибе жүзінде, кез-келген әлуеттік жанжалға тартуға болатын этникалық топтар, бірнеше мемлекеттің территориясында өмір ... Бұл ... ... ... ашық, олардың ұлттық қауіпсіздігінің мүдделері осыны талап етеді. Бұрынғы әкімшіліктік шекаралардың, өзінің сәйкес инфрақұрылымымен мемлекеттік шекараларға айналуы ... үшін өте ... ... Одан ... ... ... аудандарда тұратын, этникалық қоғамдастықтардың бөліну мүмкіндігі болатын, жаңа жанжалдарға әкелуге қабілетті.
«Өзбекстанның Тәжікстанмен, Түркіменстанмен, Қырғызстанмен ... су ... ... ... ... Одан ... Өзбекстан мен Қазақстан халқының арасында шекаралас өрісті пайдаланумен байланысты келіспеушілік бар. Егер ... ... ... ... ... оны ... ... болса, жанжалдың болу мүмкіндігін теріске шығару қиын...»
Мусаев Б. Узбекипан: региональная безопасность и социально опасные тенденции развитии ... // ... Азия и ... 2007. - JN« 3 (У). - С. ... ... ... ... одан төмен емес. Ядролық және жаппай жою қаруларының басқада түрлерін ... ... ... технологиялары және регионмен шектес елдерге жеткізу құралдары сұсты қатер көрсетеді.
Арал күйзелісі регион шеңберінен баяғыда шығып, ортақ планеталық маңызға ие ... Оның ... ... ... күні ... ... ... баланстың өзгеруінде, халықтың денсаулығында, осы жерде тұратын адамдардың қазіргі және келешектегі генофонынан сезіледі. ... ... ... ... мемлекеті қауіпсіздіктің дербес кешенін көрсете алмайды. Регионды қауіпсіздіктің буферлік аймағына түрлендіру ... бар. ... бәрі ... қауіпсіздіктің жаңа жүйесін қалыптастыруды және региондағы тұрақтылықтың нақты кепілдігін іздеуді көкейтесті етеді.
Регионалдық қауіпсіздік жүйесі, қауіпсіздік ауданының географиялық немесе өркениеттілік ... ... ... Жүйеге қатысуға арналған критерияны нақты жүзеге асырылуы қажет, түйсікті саясаттық ой ретінде ... ... яғни ... ... елдердің қауіпсіздігінің жаңа сәулетін жасау: Қазақстанның, Қырғызстанның, ... ... және ... сонымен қатар Әзірбайжанның, Арменияның және Грузияның, Ауғанстанның, Иранның, Қытайдың, Пәкістанның және ... ... ... ... ... етілуінің негізгі принциптері: бірлік, қауіпсіздіктің барлық түрінің өзара байланысы мен баланстануы, жағдайларға қарай олардың басымдылығының өзгерісі; ұсынылатын міндеттердің ... ... ... ... ... ... ... қайтаруы керек емес. Көптеген проблемаларды мемлекеттік немесе екі жақты ... шешу ... ... әлемде ұлттық қауіпсіздік ұжымдық қауіпсіздікпен тығыз байланысты, дегенмен ұлттық қауіпсіздік алғашқы, біріншілікті, ал ұжымдық қауіпсіздік және ынтымақтастықтың кез-келген ... ... ... ... Олар осы ... ... мүдделері мен мақсаттары басқа мемлекеттердің мүдделерімен қаншалықты тікелей немесе жанама сәйкес келетін ... ... ғана ... ... ... регионалдық стратегиясы деңгейінде, жалпы мемлекеттік мүдделерүшін және регионалдық органдар күштерімен бірлесіп шешу мүмкіндікті және тиімді болатын ... ... ғана сөз ... ... Бұл ... ... нақты, тәжірибелік шараларға жасалу керек.
Орталық Азияның регионалдық қауіпсіздік жүйесін жасанды, жылдамдатылған жолмен жасау мүмкін емес. Мәселелердің кешенін тек қана ... шешу және ... ... ... ... ... ... мен өзара тәуелділік негізінде қалыптастыру, регион елдерінің алдымен оның жеке ... ... соң ... қауіпсіздіктің барлық жүйесінде қатысуын қамтамасыздандыруға мүмкіндік береді. Бұл кезде жүйені құру қауіпсіздіктің бар элементтеріне сүйенуі ... ... ... ... ... ... ядролық қарудан еркін аймақты жасау бойынша бастамалар, Азиядағы сенімділіктің ... ... мен ... ... Кеңес, сонымен қатар Орталық-азиялық және Кедендік одақтар, ұжымдық қауіпсіздіктер туралы Шарт, ... ... және ... ұсыныстар. Одан өзге, регионалдық қауіпсіздік жүйесі БҰҰ, ОБСЕ, ЭКО және бірқатар басқа халықаралық ұйымдардың әлуетін пайдалана алады.
2.2 Азиядағы Сенімділіктің ... ... мен ... ... ... дамуы мен келешегінің қорытындысы
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев, БҰҰ ... он жыл ... ... ... құру ... ... ... былай деген еді, –«ХХ ғасырдың аяғында дүниежүзілік саясаттың даусыз императиві болып, халықаралық ... ... ... және ... әмбебап теңдеуін, мемлекет өміршеңдігінің оптималды режимін іздеу табылды. ... ... осы ... ... ... негізделді: Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан соң, әлем екі жүз жетпіс бес соғыстар мен жанжалдардың куәгері болды. Қауіпсіздікті ... ... ... Азия үшін ... ... Н. А. .Назарбаева на 47-й сессии Генеральной Ассамблеи ООН (10.92) ... ... 2002. - №4. – С.112 ... Республикасының Президенті Н. А. Назарбаевтың, азиялық қауіпсіздіктің бірыңғай жүйесін, Азиядағы мемлекеттердің ұжымдық органы ретінде құру туралы бастамасы, ... ... бар ... ... мен ... ... қарулы жанжалдарды болдырмауды және олардың пайда болуының тәуекелдік дәрежесін төмендетуді ... ... ... ... мемлекеттерінің қатынастарының жаңа жүйесі ретінде көрінеді, онда ұжымдық негізде ... ... ... ... және ... ... ... жасалынды, тығыз экономикалық ынтымақтастыққа, мәдени өзара байланыстың дамуына импульс берілді. Бірақ мәселе басына, түсінікті ... ... ... ... мен ... ... ... М. Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика. Политология. Алматы: КИСИ При Президенте РК. Информационно-аналитический ... ... 2007. - С. Ι76 - ... ... ... ... құру ... мемлекеттердің басым көпшілігіне қажетті. Азиялық мемлекеттердің территориясы ... ... ... ... ... және ... ... агрессиясының, әртүрлі әлеуметтік эксперименттердің аренасы болды. Қауіпсіздіктің азиялық жүйесін құру идеясы, жер шарының осы ... азап ... ... деп ... ... ... ... де көңілді алаңдатады: Еуропадан кейін осы регион, ядролық қаруды қоса есептегенде, қарулы күштердің шоғырлануы бойынша ең ... ... ... Бұл ... ... ... ... мен шиеленістер ошағы пайда болады, милитаризацияның бақыланбайтын процесі жалғасуда, саясаттық және экономикалық тұрақсыздықтың жоғары дәрежесі сақталуда.
«Азия, суық соғыс ... ... ... ... пен ... аманаты болып қалуын жалғастыруда. Қазір, дүниежүзін өзінікі мен бөтенге дәріптейтін, ... ... ... принципін уағыздайтын, ғалами қарсы тұру кезеңінің беталыс психологиясынан бас тарту өте қажет. Ойлаймын, жаңа геосаясаттық реалияларда қауіпсіздіктің ... ... ... ... ... ... Бұл жерде, олардың мөлшеріне, халқының санына, жәнеде экономикалық потенциалына тәуелсіз, мемлекеттердің жалпы ортақ күш салуы қажет...»
Назарбаев Н.А. Стратегия ... ... и ... ... Цивилизации. - Μ.: Экономика, 2000. - С. ... ... ... саясатта маңызды роль атқарады. Және, ақырында, географиялық жоспарда бірлікті Азия, ... ойда ... ... ... ... Азиядан өзге, ең көкейтесті проблемаларды талқылауға арналған континенттік форумдар бар және ... ... ... - бұл ... пен ынтымақтастық бойынша Кеңес және бірқатар құрылымдар, Америкада –Америкалық мемлекеттер ұйымы, Африкада - африкалық бірлестік ұйымы.
Осыдан шығара отырып қорытнды ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қатынастың осындай жүйесі керек. Бұл жүйе ... ... ... пен ... ... жағдайларында, осы мемлекеттердің экономикасын табысты дамытып, өздерінің халқының тұрмыс ... ... ... еді. ... ... ... үшін Қазақстан Республикасы белсенді шығатын, Азиядағы сенімділіктің өзара әрекеті мен шаралары бойынша Кеңес бола алар еді.
«СВМДА қатысушыларын ... ... ... кең. Бұл, ... ... тарихы мен дәстүрі, дамудың әртүрлі жолдары мен ерекше менталитеті, ұлттық мүдделерінің кең спектрі, ... және ... ... ... ... ... бар азия елдері.
Сондықтан СВМДА даму процесі, оның барлық қатысушыларынан көп біріккен күш салуды және ұзақ уақытты талап ... ... ... ... ... спектрі, бұл бастаманы жүзеге асыру процесінің бірегейлігін анықтайды…»
Қазақстан СВМДА құруды өте маңызды деп есептейді және барлық Азия мемлекеттерін осы ... ... ... оның ... ... мемлекеттер арасында, регионалдық қана емес, тұтас халықаралық қауіпсіздіктің, кең халықаралық ынтымақтастығын бекіту. ... ... және ... ... саласында азиялық елдердің көкейтесті міндеттерін келесі себептермен ... ... ... ... ... соқтығысуының, дүниежүзіндегі қарсы тұру мен шиеленушіліктің тоқтатуын әкелетін, көп полярлы ... ... ... болуы; екіншіден, ғаламдануға бетбұрыс капиталдың, еңбек және ой ... және ... ... ... үшін шекараларды ашты; үшіншіден, барлық азиаттық елдерде демократия мен ... ... ... ... даму ... ... сенімділік атмосферасын бекітудің маңызды проблемаларының бірі, территориялық мәселенің реттелмеуі болып табылады, бұл барлық азиялық елдерге ... және осы ... ... ... қатынастың шиеленісуі мүмкін.
Айту маңызды, континенттің әрбір бұрышындағы жанжалдық ... ... ... сақталуда. «Көп проблемалардың реттелмеуі Азиядағы жағдайды қиын күрделендіруге ... ... ... діни ... ... аралық қарулы жанжалдар, ұйымдастырылған қылмыскерлік, есірткі бизнесі және бірқатар негативті құбылыстар жасайды. Корея түбегіндегі тынышсыз жағдай ... ... 22 ... ... қан ... ... сол елді ... көзі және барлық ислам әлеміне қатер ретінде қаратуда, Таяу Шығыстағы жанжалдың шешілмеуі мен кезеңді шиеленісуі, Шешенстандағы жағдай, Дели мен ... ... ... Η.Λ. Стратегии трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. - М.: Экономика, 2000. - С.43
Азиялық ... ... пен ... ... құрылымын қалыптастыру қажеттігін түсінушіліктің, осы міндетті шеші мүддесінде бағытты мақсатта ынтымақтасуға дайындығының өсуі, өте маңызды.
Сонымен, СВМДА қатысушы-мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... және ... проблемаларды шешуге ұмтылудың алғы шартының қазіргі кезде пісіп жетілгені туралы ... ... ...
«XXI ғасырда Қазақстанның стратегиялық мүддесінде, СВМДА бастамасын, өзгермелі әлемнің сәйкес ... ... ... ... Бұл ... қауіпсіздіктің регионалдық құрылымын қалыптастыруда, азия континентінің біртексіздігі, ... және ... көп ... ... ... бір уақытты талап ететінін және қиыншылықты болатынын ескеру қажет. Тер төгетін дипломатиялық жұмыс, шыдамдылық, ... ... ... қатысушы-мемлекеттерінің саясаттық және экономикалық әлуеттілігі дүниежүзілік және регионалдық процестерге ықпал ете алатын қабілеті ... ... өте ... бұл кеңесті дүниежүзіндегі регионалдық түзілімдердің маңыздыларының бірі ... ... ... ... ең ... СВМДА таяу келешектегі қызметінің негізгі бағыттары ретінде, сенімділік шараларының қолданылуы мен қауіпсіздіктің жаңа қатерлеріне біріккен әрекетті әзірлеуді көрсететінін.
Бұл жоспарда ... ... ... пен ... ... ... еске түсіреді, ол өзінің қалыптасуы мен конституциялануында, әртүрлі деңгейлерде өткен, үш этапты болды. СВМДА шақыру процесі ОБСЕ типі мен ... ... ... ... ... ... болады.
Қазақстанның бұл бастамасының негізгі мазмұны, Азияда құрылатын қауіпсіздік жүйесі өзінің кез-келген ... ... ... және оның ... ... ... дайындық деңгейінің нақты төмендеуіне бағытталған және халықаралық-құқықтық сипаттағы шаралардың ... ... ... ... қорытындыланады.
Мұндай жүйені жасау процесі, қарулануды бақылау, қарусыздану мен ... ... ... ... ... ... ... болу тәуекелдігінің дәрежесін төмендету, тиімді бейбітшіл реттеу процестерінің келіссөзі ретінде көрінеді. Мұндай қауіпсіздік жүйесінің ... болу ... ... ... пайда шығатыны көрініп тұр. Дегенмен СВМДА тек қана әскери қауіпсіздік саласын қозғап қоймауы керек. СВМДА экономика, экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қамтиды деп болжанады.
Осыдан 10 жыл бұрын басталған бұл процесс, бүгінгі күні Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты қолдау саласындағы әрекеттегі форум ... алып ... оның ... ... ... сол жылы 14 қыркүйекте Кеңеске қатысушы мемлекеттердің сыртқы істер министрлерімен қол қойылған СВМДА принциптерінің Декларациясы болып табылады.
Информ КП Азиатские ... ... о ... идеи ... ... ... ... - 2008. – 15 сентября. - С.2.
«Декларация, бір жағынан қарусыздану, сенімділік пен қауіпсіздік шаралары, гуманитарлық және ... ... ... ... ... ал ... ... Азия континентіне тән және шешімі регионның ерекшелігін ескеруді және ... ... ... ететін, проблемаларға кеңес мүшелерінің көзқарасының бірегей қорытпасын көрсететінін...»
Абусеитов К.Х. СВМДА: Видение Казахстана // Континент. - 2001. - JS»9. - С. 14. , айта кету ... ... ... ... ... нормалар қабылданған, атап айтқанда, егемендікті сыйлау принциптері және территориялық ... ... ... ішкі ... ... айтыс-тартыстарды бейбіт жолмен реттеу, күш қолданудан бас тарту, қарусыздану және қарулануды бақылау, БҰҰ өкілеттілігін және оның ... ... ... ... ... заңды негізі болып табылды. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, «жаңа геосаясаттық реалияларда қауіпсіздікті қамтамасыздандыру таңдаулылардың айрықша ... ... ... Бұл ... ... ... халқының санына, жәнеде экономикалық әлуетіне тәуелсіз мемлекеттердің ... ... күш ... ... ... –көптеген елдер дипломаттарының тер төккен жұмысының жемісі. Бұл, біздің елдеріміз бен халықтарымыз үшін ең қауіпсіз әлемді жайластыру қажеттіліг туралы ... ... ... ... ... ... ... регионалдық конференция болып табылатынына қарамастан, өәткені онда Азия мемлекеттері ғана ... бұл ... ... ... ... Бұл ... себептермен түсіндіріледі: СВМДА мүдделерінің аймағына қазірде, келешектеде, басқа региондарға жататын шектес және басқа мемлекеттер кіре ... Бұл, ... ... ... ... ... туралы айтады. Бұған айқын мысал ОБСЕ бола алады, оның толық құқықты мүшелері тек қана ... ... ... ... ... қатар Солтүстік Америка мемлекеті (АҚШ) және Орталық Азия мемлекеті (Қазақстан) болады.
Мойындау керек, толық бағалы жалпы ... ... ... ... алыс келешектің ісі, кейбір белсенді қатысушы-мемлекеттер СВМДА процесі арқылы, қауіпсіздіктің регионалдық ұйымын БҰҰ Жарғысының VIII ... мәні ... және ... кең ... ... ОБСЕ толықтырушы ретінде көргісі келетінін жасырмайды.
жылдың 4 маусымында Алматы қаласында ... ... ... өзінің жұмысын бастады. Оны осы форумның төрағасы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ашты.
Азиядағы сенімділіктің ... ... мен ... ... ... жоғары деңгейде шақырылуын, Азияның бүкіл территориясының 90 % алатын мемлекеттер ... ... ... үш ... жуық ... ... –жер шары тұрғындарының жартысын, –деді өзінің сөзінде Н. Назарбаев. Сонымен қатар, ол СВМДА мүше-елдерінің дүниежүзінде ... ... ... ... атап ... ... мұнай қорының 40 % солардікі болады, бірақ регионның экономикалық дамуы қамтамасыз ету және оның ... ... ... ... емес. Сондықтан өтіп жатқан саммит, тек регион мемлекеттері үшін ғана төтенше маңызды тарихи ... ... ... ... ... ... ... күрестегі бірлескен әрекеттер туралы Мәлімдеме мен Алматылық Акт қабылданды, ол мақсатқа –регионның тұрақты ... ... ету ... жолындағы нақты қадам болады. Осы істегі Азия мен дүниежүзінің ірі ... ... ... ... және басқа елдердің,- маңызды ролін атай отырып, төрағалық жасаушы азия континентіндегі қауіпсіздікті қамтамасыз ... БҰҰ ... ... ерекше көңіл аударды.
Құрылғанына он жыл толған, 10 мемлекетті бірлестіретін СВМДА, жаңа ... үшін ... деді Н. ... Ол ... Малайзия, Вьетнам, Индонезия, Таиланд және Оңтүстік –шығыс Азияның басқа елдерінің бақылаушылар тобынан ... ... ... ... мүшесі болатынына сенім білдірді.
Ауғанстан аумағындағы жағдай мен оның ... ... ... ... ... бірінші саммитінде Президент Нұрсұлтан Назарбаев көтерген өзекті проблемалардың бірі болды.
Қуантатын бір ... ол ... ... ... ... терроризмге, ғалами акт ретінде, шешімді қарсы шығуы, - деп атап айтты Н. Назарбаев. Ол, АҚШ ... ... ... ... ... табыстарын қанағаттана атап өтті. Бұл Ауғанстанды созылған соғыс ... ... және ... бейбітшіл құрылыс үшін жағдай жасауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, деді Қазақстан Президенті, егер ... ... ... ... ... ... проблемасы толық шешілді деп есептеу аңғырттық болар еді. Өкінішке орай,- деді ... ... ... ... жауаптарға қарағанда сұрақтар өте көп. Мысалы, ірі дүниежүзілік базасы Ауғанстан болып ... ... ... ... ... ... алған жоқ. Бұл елдегі белгілі уақиғалардан соң, наркотрафик көлемі қысқарған жоқ, керісінше, жоғарылады. Бұл –бүкіл азия ... ... ... ... және бұл ... мемлекеттеріміздің ерекше көңіл аударатын нәрсесі,- деп атады Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... масштабы тұрақты түрде өсуде. Жағдайдың тұрақсыздығының тағыда бір қатерлі салдары болып, атап айтқанда, Ауғанстан айналасында, региондағы жаңа қатердің ... ... бұл ... ... ... Оның ... артқан масштабы, наркотрафик, экстремизм және қарудың заңсыз айналымы сияқты негативті ... ... өрей ... Осы саладағы келісетін мемлекеттермен, осы қатерге ... ... тұру үшін ... халықаралық ұйымдардың айқын үйлесімін әзірлеудің қажеттігі туды. Халықаралық терроризмді болдырмауға бүкіл дүниежүзілік ынтымақтастықтың саясаттық, ... және ... ... ... керек, - деді Н. Назарбаев.
«Қазақстан көптеген халықаралық саяси бастамалардың ... ... жері ғана ... ... ... ... жүзеге асырылған жері болғанынада мақтана алады. Оны осында, Азия ... 16 ірі ... және ... ... елдерінің басшыларының, жәнеде беделді халықаралық ұйымдардың өкілдерінің жиналуы, сонымен қатар ... және ... ... ары ... ... бағытталған маңызды құжаттардың қабылдануы куәлендіре алады. Ең бастысы –сенімсіздік тосқауылын жоюдың бірінші қадамы жасалды», - деп атады Президент.
Махин В. Сегодня – ... ... ... в ... ... ... – 2008.-4 ... – С.3
Сонымен, егер Азия әлдеде, меншікті қауіпсіздік механизмі жоқ жалғыз континент екенін ескеретін болса, осы ұсыныстың болу ... бар ... ... бұл ҚР ... ... Министрі Е. Ыдырысовтың 2001 жылғы 2 наурыздағы Азиядағы сенімділіктің өзара әрекеті мен шаралары бойынша Кеңестің қатысушы-мемлекеттерінің елшілерімен және ... ... ... ... ... ... министра иностранных дел РК с послами государств – участников и ... ... ... // дип. ... С.108
Пайда болған геосаясаттық жағдайды ұғыну, ұлттық сепаратизмді, діни экстремизмді және халықаралық терроризмді қоса ... ... жаңа ... күресті күшейту қажеттігін талап етеді.
СВМДА қатысушы-мемлекеттер басшыларының алда болатын кездесулеріне үлкен сенім артылады, олар «мүше-мемлекеттер екіжақты және ... ... ... шараларын таңдау және қолдану құқығы болатын, сенімділік каталогын әзірлеуге келісті...».
Абусеитов К.Х. СВМДА: Видение Казахстана // Континент. 2008. -№9. ... ... ... Азия ... ... ... бұл СВМДА институционализмдену қажеттігін және мемлекеттер мен үкімет басшылары деңгейінде және сыртқы істер министрлері І-Іа ... ... ... кездесулердің шақырылуы қажеттігін талап етеді. «СВМДА елдерінің саясаттық және экономикалық әлуеті, олардың дүниежүзілік және регионалдық процестерге ықпал ету ... ... ... регионалдық түзілімдердің әлуетті маңыздыларының бірі етеді...».
2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі Нью-Йорктегі және Вашингтондағы қайғылы ... ... ... күрес барлық мемлекеттерден тұрақты және өзара келісімді әрекеттерді ... ... ... ... ... ... ... болды, тек қана бүкіл дүниежүзілік ынтымақтастық күштерінің бірігуі, тұрақтылыққа, демократия мен прогреске нақты қатер төгетін терроризм мен экстремизмге қарсы ... ... ... ете ...
Күнәсіз мыңдаған адамдардың өмірін әкеткен, АҚШ-тағы жағдай, дүниежүзілік ынтымақтастықтың терроризммен күрестегі әрекеттерін үйлестіру көкейтестілігі туралы ... ... бұл ... «СВМДА идеясын қолдаушы саясаткерлер сыртынан, регионда «бейбітшілік пен тыныштық аймағын» орнықтырумен ешқандай келіспейтін заттар болып ... С. ... ... не ... // ... правда. - 2006. –22сентября. - С.2.
Әрине, қиын шешілетін проблемалардың күрделі шумаққа шиеленіскен жері, Азия сияқты регионда қауіпсіздік саласындағы мәселелердің барлық ... ... ... ... болады деп болжау, аңғырттық болар еді. Дегенмен, соңғы жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, «СВМДА процесінің табыстық теңдеуі алға ... ... ... күрделіге қозғалумен қорытындыланады. Барлығы үшін көкейтесті проблемаларға шоғырлану қажет, содан соң талас туғызатын мәселелерге көшу ... ... ... ... ... тер ... ... жемісі. Бұл азия елдерінің барынша қауіпсіз әлемді ... ... ... ... пікірі...»
Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения евразийской ... - М.: ... 2000. — ... ... ... жүйесін қалыптастырудағы ШОС қызметі мен ролі.
«Үшінші мыңжылдықтың басталуы ... ... ... ... ... ... бұрынғыша регионалдық және этникалық жанжалдар шайқалтуда. Халықаралық қауіпсіздік мүдделерінде бізге көп полярлы бейбітшілікті құруға келісімді күштерді арттыруды жалғастыруымыз қажеттігі ... ... ... ... ... және ... ... тайталассыз және қарсы тұрусыз бейбітшілік керек. Сыйластық және өзара мүдделерді есептеу, ынтымақтастық пен серіктестік, диалогтар мен компромистер осының бәрі, ... ... ... өмір ... ... ... ... жетекшілікке алуын қажет ететін критериялар».
1995 жылғы 22 қазандағы БҰҰ Бас Ассамблеясының 50-ші мерейлі сессиясының ... ... ... Н. А. ... осы ... ... ролін өзінің көзқарасымен айтып берді, ол былай деді: «Қазақстан, оны, бейбітшілік пен ... ... ... ... ... беріктігін қамтамасыз етудің, адам құқығы мен еркіндігі кепілдігінің, дүниежүзіндегі демократия мен шындықтың бекітілуінің маңызды құралы ретінде бекітілуін қолдайды».
Мансуров Т.A. ... ... в ... перемен. 1991-2001. - М.: Реал-Пресс, 2001. - С.312-313.
Азиядағы қауіпсіздік пен бейбітшіліктің сақталуы, Қазақстанның, ... ... және ... ... ... аудандардағы сенімділік шаралары туралы дүниежүзілік тәжірибеде үміткерлер болмаған бағыныштылық етілді.
«Шанхай бестігініне» қатысушылардың мақсаты: ортақ күштермен ғалами және ... ... ... ... ... ... ... болдырмау және жеңу. Үш жыл бұрын Шанхайда басталған, бес елдің қауіпсіздік саласындағы бірегей ынтымақтастығы, өзінің өміршеңдігін бекітті.
«Шанхай бестігі» бір ... ... ... жағынан ССРО ыдырағаннан кейін пайда болған және Қытаймен ортақ шекаралары бар мемлекеттермен (Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және ... ... ... шекаралық мәселелерді шешу үшін құрылды. «Бестік» форматының негізінде екі келісім жатты - «Шекара ауданындағы әскери саладағы сенімділік шараларын бекіту туралы» ... 26 ... 1996 ... между Республикой Казахстан, Кыргызской Республикой, Российской Федерацией, Республикой Таджикистан и КНР об укреплении ... в ... ... в ... ... ... 26 апреля 2006 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Τ.Ι. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - ... және ... ауданындағы әскери күштерді өзара қысқарту туралы» (Мәскеу, 24 сәуір 1997 жыл).
Соглашение между Республикой Казахстан, Кыргызской Республикой, ... ... ... ... н КНР о ... ... ... сил в районе границы. Москва, 24 апреля 1997 ... В кн.: Сб. ... по ... праву. ГЛ. / Под ред. Токасва К.К. - Алматы: САК, 1998. - С.277-283. Бұл құжаттар қатаң анықталған нақты ... ... ... ... ... шектерін орнықтыру; келісіммен қамтылатын қарулы және әскери техниканы, келісіммен анықталған жүз ... ... ... ... шығару немесе жою, жеке құрамдар санын қысқартуды жүргізу тәртібі; ақпараттармен алмасу, келісімнің орындалуын бақылау және тексеру шаралары.
«Шанхай бестігі» ... ... ... және шешілетін проблемалар шеңберінің кеңеюімен, шеңберден тысқа тек шекаралық мәселелердің шығуымен басталды. 1998 жылы 3 шілдеде Алматы қаласында ... ... ... ... және Тәжікстанның мемлекет басшыларының, РФ сыртқы істер ... ... ... ... ... ... ... кездесуіне қатысушылардың Біріккен мәлімдемесіне, Сыртқы істер министрлері қол қойды. Құжат келесі шарттануды бекітті: ... ... және ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыздандыру мен ынтымақтастықты кеңейту мәселелерін қарастыру үшін, эксперттер деңгейінде сыртқы ... ... ... ... және ... ... ... қажеттілік шамасына қарай, шақыру туралы»
Мансуров Т.А. Казахстанско-российские отношения в эпоху перемен. ... - М.: ... 2001. - ... ... 24-25 ... Бішкекте бес мемлекет басшыларының саммиті өтті, мемлекет басшыларының Бішкектік Декларациясына қол қойылды, сонымен қатар үш мемлекеттің мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Қытай Халық Республикасы және Қырғыз Республикасы арасындағы Келісім жасалды.
жылдың 5 шілдесінде Душанбе қаласында «Шанхай ... ... ... ... ... ... ... өтті. Бірінші рет форум жұмысында Тәжікстан Президенті Э. Рахмоновтың шақыруымен Өзбекстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Душанбелік Декларацияға қол қойылды, онда қатысушы –мемлекеттер арасындағы қатынастың даму деңгейі қанағаттанарлық деп қабылданды және «Шанхай бестігін» әртүрлі саладағы көп ... ... ... ... ... ... ... ұмтылысы байқалатыны айтылды».
2001 ж. 15 маусымда Шанхайда Қазақстанның, Қытайдың, Қырғызстанның, Ресейдің, Тәжікстанның және Өзбекстанның президенттерінің қатысуымен ... ... ... ... ... өтті, оның барысында Ынтымақтастықтың Шанхай ұйымын құру туралы ШОС)
Декларация о создании Шанхайской организации сотрудничества. Шанхай, 15 июни 2001г. В кн.: ... ... ... ... Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2001. - С. 442- 446. Декларацияға және терроризммен, сепаратизммен және экстремизммен ... ... ... ... қол ... Конвенция о борьбе с терроризмом, сепаратизмом и экстремизмом. Шанхай, 15 июня 2001 ... В кн.: ... ... итоги десятилетия. С. 446- 458. Бұл жердегі маңызды шешім болып табылатындар: ... және ... ... бойынша ұжымдық органды қалыптастыру туралы жақтардың принципиалдық келісім (Антитеррористік орталық), оның міндеті терроризмнің. сепаратизмнің және экстремизмнің көкейтесті ... ... ... алмасу, бірлестірілген деректер қорын қалыптастыру, оперативтік әрекеттер бойынша біріккен шараларды әзірлеу болуы ... ... ... ... ... ... ... туралы, мемлекеттер басшыларымен, біріккен мәлімдеме қабылданды, онда Өзбекстанның толық құқықтық қатысуы ... ... ... ... ... ... 1996 ж.) және ... ауданында қарулы күштердің өзара қысқартылуы туралы (Мәскеу, 1997 ж.) келісімдер принциптерінің сақталуын, жәнеде ... ... ... қол ... ... шарттасулардың сақталуын қарастыратыны көрсетілді. Ресми «бестік» алты жақты «ынтымақтастық ... ... ... бақылаушылар мен эксперттер ұйым жаңа шеңберлермен және жаңа мазмұнмен толықтырылды деп айтуға асықты.
Қаралатын проблемалар шеңберінің мұндай кеңеюі ... ... ... ... ... көкейтесті етті –Орталық-азиялық қауіпсіздік жүйесін, Өзбекстанның қатыспауымен құру ... айту ... ... ... ... ... бұл неге ... болды?
Өзбекстан Республикасы Конституциясының баптарына сәйкес әскери-саясаттық блоктарға Өзбекстанның кіруі мүмкін еместігін уәждей отырып, әртүрлі қорғанысты ... ... ... ... ... ... ... форумына қосылуға шешім қабылдауын немен түсіндіруге болады?
Қағидаға сай, өздеріне қойған мақсаттары «И. Каримовтың режимін құлату және Өзбекстан территориясында Ислам ... ... ... ... ... террористер» мен «діни экстремистерден» оның жеке өзіне және Өзбекстан Республикасына төнетін ... ... ... ... Логика әрине айқын: қатер «халықаралық» болса, онда онымен бірлесе күресу керек. Әрине бұл жерде Өзбекстанның ішіндегі күрделі жағдайларда ... ... ... ... және ... проблемалар).
Өзбекстан үшін «шанхай бестігінің» ДКБ-дан ерекшелігі ... ... бұл ... ықпалдылығы және онда шешімдерді жүзеге асырыдың нақты нысандары мен әдістерінің болуы, жәнеде осы ... ... ... бақылаудың болуы. Бұл форумның нақты проблемаларды нақты шешуге бағыты ... және ... жаңа ... ... көңіл аудару. Дегенмен ең бастысы –«бестікте» Орталық Азиядаүстем болуға ұмтылатын екі державаның –Ресей мен Қытайдың –бірден қатысуы. Олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... ... жүргізіп және регионнан тыс күш орталығының басым жағдайын қамтамасыз етеді. Бұл жерде ескеретін мәселе, Өзбекстанның ... ... ... ... ... ... ... көп әлсіз. Қытайдан келетін шақырыстар мен тәуекелдер ... ... ... ... ... ... ұйымының басқа қатысушыларына қарағанда, соншалықты мәнді емес. «ТМД төрт елінің Қытай шекарасы бойындағы өзара сенімділік шарттары туралы және осы шекара ... ... ... ... ... ... ... жолын ұстауды декларциялай отырып, Ташкент нақты өзіне ешқандай тікелей ... ... ... ... ... ... Одан өзге, кез-келген халықаралық келісімнен үлкен жеңілдікпен шығып ... ... ... ... ... Р. «Шанхайская пятерка», «шестерка»... - далее без ... // ... - 2001. - 4-17 то.in. - ... ... ... ... ... форумға қатысу Өзбекстанға келесі мүмкіндіктерді береді: 1) өзінің регионалдық саясатын белсендірілдіруге; 2) Орталық Азиядағы қауіпсіздікті ... ... ... бас ... кінәлеуді алып тастауға; 3) Ресей мен Қытай мүдделері арасындағы оңтайландыруды жүзеге асыру ғана ... ... ... региондағы Ресей мен Қытайдың саясатына ең болмаса жанама ықпал ету және ... ... ... ... жұмысына қосылуда тек қана қажеттіліктен емес, «сүйіспеншіліктенде» мүдделі болды. Бұл үшін ... ... ... форум форматы болды, ол осы кезге дейін қатысушы елдерден өзге, басқа елдердің қатысуын қарастырмаған еді ... ... ... проблемалардың негізгі спектрі болды.
«Шанхай бестігінің» форматын кеңейтуде, тәжірибе жүзінде, барлық оның орталық-азиялық қатысушылары мүдделі. ... мен ... ... ... ... ... Ресейменде өытайменде сенімді түйісусіз қамтамасыз ете алмауында. Екінші жағынан, ... ... ... мен ... ... басқа мемлекеттерімен байланыстарын әлсірете алмайды (бірінші кезекте Өзбекстанмен). Сондықтан олар Орталық Азиядағы қауіпсіздікті қамтамасыз етудің моделін ... ол ... тыс ... онда қатысуын болжайды және онда қатысуы арқылы бір жағынан олардың арасындағы ... ... ал ... ... Өзбекстанның әскери әлуеті мен регионалдық басымдылығын теңестіреді».
Бурнашев Р. ... ... ... ... без остановки? // ... - 2001. - 4-17 ... ... ... сөзінде Президент Н. А. Назарбаев атап айтты: «Шанхай бестігі регионалдық тұрақтылық пен ... ... зор үлес ... ол бірлесудің негізінде жатқан принциптермен шартталынды: сенімділікпен, әскери әрекеттің транспаренттігімен, шекара ауданындағы қарулы күштердің қысқартылуымен, теңдікпен, бірізділікпен, өзіне алған ... ... ... 2001ж. Алматыда Ынтымақтастықтың Шанхай ұйымының қатысушы-мемлекеттер басшыларының бірінші кездесуі ... оның ... ШОС ... арасында регионалдық экономикалық ынтымақтастықтың негізгі мақсаттары мен бағыттары туралы және сауда саласындағы оңтайлы жағдайды жасау процесін ... ... ... ... ... ... ШОС ... үкімет басшыларының Мәлімдемесі қабылданды, онда терроризммен, сепаратизммен және экстремизммен күрес туралы, регионалдық антитеррористік құрылымдар құруды тездету ... ... ... ... ... ...
«Ынтымақтастықтың Шанхай ұйымының (ШОС) қатысушы-мемлекеттерінің премьер-министрлерінің кездесуі, бұл регионалдық ұйымға жаңаша қарауға мүмкіндік береді. Дегенмен, АҚШ-тағы қайғы мен Ауғанстандағы ... ... күн ... ... ... шешу үшін премьер-министрлер жиналған басты сұрақ екінші қатарға кеткен жоқ. ШОС қызметінің ... ... ... ... ... алды. Бұл қадамды тарихи деп атауға болады, өйткені ол, қол жеткізу үшін «шанхай бестігі» ... тар ... ... ... ... ... Орталық Азияда міндеттері регионалдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ... тыс ... жаңа ... ... ... ... айтады...»
Қол қойылған меморандумдағы көңіл аударытын бірінші мәселе, -қол қоюшы мемлекеттердің ДСҰ-ның нормалары мен ережелеріне бағдарлануы. Жәнеде ... ... ... бұл ... ... ... тек қана Қырғызстан. Мұндай тәсілдеме толық ақталады, өйткені, бір жағынан, дүниежүзілік ынтымақтастықта қабылданған ережелер бойынша ойнай ... ... ... ... ... ... Ал ... жағынан –ШОС барлық қатысушы- мемлекеттері ДС кіруге өздерінің көңілдеірн білдірді.
Екіншіден, меморандумдағы экономикалық тақырыптың басымдылығына қарамастан, онда геосаясаттық аспектілерде бар. ... ... ... ... ... ... қатысушы-мемлекеттердің өзара тиімді және көп профильді ынтымақтастығын дамытуға кең және зор әлуетті толық қолдануға ... ... ... ... ... және ... халықаралық экономикалық тәртіпті орнатуға ықпал етеді...»
Сыроежкин К.Л. Новые ... ШОС // ... 2007. - JNH8. - 26 ... ... - С.44.. ... ... қарапайым тілге аударғанда, бұл соңғы онжылдықта «Солтүстік-Оңтүстік» бағыты бойынша қарсы тұру жалғасады, және регион елдері «сыртта қалғысы» келмейді және ... ... ... ... ... ... әсер ... ШОС қатысушы –мемлекеттердің регионалдық экономикалық ынтымақтастығының дамуының анықталған мақсаттары соншалықты кең және әр алуан, шынындада осы ... ... мен ... ... ... ... шығаруға мүмкіндік береді.
Ақырында, меморандумда сауда мен инвестиция үшін қолайлы жағдай жасаудың бірқатар нақты механизмдері ... ... ... ... үшін ... ... ШОС қатысушы-мемлекеттер министрлерінің кездесулерінің механизмдерін қалыптастыру болжанады; ынтымақтастықтың басымдылықты бағыттары белгіленді.
Егер осы ережелердің барлығы қарапайым декларация боып ... ... ... мұндай тәжірибе Орталық Азия регионындағы6 мемлекеттерде бар), онда Орталық Азиядағы, мәселелердің кең спектрі ... ... ... ... ... ... басталуы туралы айтуға болады, экономикадан бастап қауіпсіздіктің қамтамасыздануымен аяқтала отырып. Жәнеде бұл ұйымның, сөзсіз, екі ... бар. ... бұл, ... ... және региондағы АҚШ үстемдігіне балама бола алатын, Азияда құрылған бірінші халықаралық ұйым. Екіншіден, жаңа ... ... үшін ашық ... ... ... ... өзінде кеңеюге бетбұрыс жасауда. Оған кіру туралы өзінің өтінішін Пәкістан, Монғолия, Түркменстан және ... ... ... ... Бұл бетбұрысты тек қана сәйкес құжаттың болмауы кідіртуде - ... ... ... ... Осы ... қол ... ... қазіргі бетбұрысты ескергенде, ШОС жаңа мүшелердің кіруін және оның регионалдық форумға айналуын күтуге ... ... ... ... саммит регионалдық қауіпсіздіктің проблемаларына көңіл аудармай кете алмады. «Солтүстік альянс басшысы Ахмад Шах ... өлуі мен АҚШ ... ... ... ... ... одан әрі шиеленістірді. Бұл жағдайдың шиеленісуі “алтылықты” беріктікке және оның ... ... ... ... ... ... К.Л. Новые рубежи ШОС // Континент. 2007. - №18. - 26 ... " Там же. - ... ең ... ... ... діни ... ... сепаратизммен, ұйымдастырылған қылмыспен, есірткі және психотропты құралдардың засыз айналысы, заңсыз көшіп-қону және т.б. ... ... ... ... атап ... ... ... негіздеде, ынтымақтастықтың Шанхай ұйымының шеңберіндеде, терроризммен, сепаратизммен және экстремизммен біздің елімізде және регионда ... ... ... ету үшін ... ... өзара әрекеттесуді күшейту». Дүниежүзілік саясат үшін екінші маңызды мәселе –жылғы ПРО бойынша Шарттың маңыздылығы. Америкадағы қайғы АҚШ-тың халықаралық ... ... ПРО ... ... ... бермегеніне қарамастан, Қазақстан мен Қытай, Қытай мен Ресей ... ... ... қол ... ... ... «1972 жылғы ПРО бойынша Шарт халықаралық қауіпсіздік пен стратегиялық тұрақтылықтың маңызды тасы болып табылады» және ... ... ... ... үшін ... күні ... күшті дүниежүзіндегі стратегиялық тұрақтылықтың балансын қолдауға ықпал ететін, ... ... ... ... ... ... ... қатарында тұратын жаңа қатерлерге қарсы әрекетті іздеу ... ... ... ... ... арасындағы келіспеушілік қаншалықты үлкен болса, соншалықты мемлекетке қарсы күштер нығая түсетінін. Және егер біз ... ... ... ... ... ... күш таппасақ, онда ертеңгі күні террор бүкіл әлемді басып ... ... ... ... ... ... ... бестігі", кең байтақ региондағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті, ... ... көп ... ... ... ... ... нақты құрал болады. Жаңа ұйымның беделінің артуы, оған деген басқа мемлекеттердің мүдделілігінің жоғарылауыменде мақұлданады».
Қазақстан Ресеймен және ... ... ... ... келісімге қол қойды, Қытаймен стратегиялық серіктестік туралы декларацияға қол ... ... ... пен өзара көмек туралы шартқа қол қойды. Бұлардың барлығын ... ... ... ... ... мен Ресейдің сепаратистік және экстремистік күштерінің әрекеттерін ауыздықтау бойынша жүргізетін жұмыстары мен салатын күштерін ... ... ... ... ... біз ұйымдастырылған қылмыс пен есірткі бизнесінің кеңеюі, діни экстремизмнің күшеюі сияқты проблемалардың бар ... ... ... кете ... Бұл ... ... ынтымақтастық әмбебапты және ортақты болуы қажет...»
Назарбаев Н.А. Стратегия ... ... и ... ... ... — М.: ... 2007. - С. ... реттеу процесіне, онымен тікелей шекаралас мемлекеттер ғана белсенді ... ... ... ... ... тағдарына мүдделі елдерде қатыса алады. Барлық көңілді екі мәселенің блогіне шоғырландыру керек. Біріншісі - регионалдық қауіпсіздік мәселелері. Бұл проблематикаға ұйымдастырылған ... ... ... ... ... ... ... жалпы шараларды әзірлеу жатады. Екіншісі –регионалдық экономикалық ынтымақтастықты тереңдету, нығайту.
«Өткізілетін кездесулер ғалами қауіпсіздікті бекітуде ... үлес ... Әлем ... пен ... шаршады. Халық берік даму жолында ынтымақтасқысы келеді. Сондықтан бізде тұрақтылықты, қауіпсіздікті және ... ... ары ... ... ... біздің өзара әрекетімізгдің келешегіне оптимизммен қарауға барлық негіз бар ».
Назарбаев П.А. Стратегии трансформации общества н ... ... ... - М.: ... 2008. - С. ... болады, СВМДА процесі және «Шанхай бестігінің» қызметі азия ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, оның ішінде Орталық Азияда. “Бестік” шеңберіндегі заңдылықтар салдарында әскери-саясаттық жүйелер, оған басқада мүдделі елдердің енгізілуімен, келешекте ... ... ... ... ХХІ ... ... ... саясаты әртараптандырылған сипаттамалы және дүниежүзінің барлық елдерімен өзара тиімді қатынасты дамытуға бағытталған.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасының, тәуелсіздікті ... ... ... ... ету ... ... ... келесідей қорытындылар жасауға болады:
. Барынша күрделі жағдайларда Қазақстан жетекшілеріне қауіпсіздік проблемаларын бірнеше деңгейлерде шешуге тура келді: ... ... ... ... ... ... және ядролық қару, ішкі (ТМД) және сыртқы шекаралар ... ... ... және тиімді күштер құрылымын құру, этникалық және әлеуметтік тұрақтылықты сақтау, Қазақстанның мүддесін Орталық-азиялық регионда қамтамасыз ету, азиялық қауіпсіздік идеясын дамыту ... ... ... ... ... мемлекеттік сипатты қабылдады. Бұл Қазақстанның жеке қауіпсіздігіне түсетін ықпал мен ... ... ... ... байланысты. Қазақстан өте оңтайлы сыртқы саясатты жағдайларда орын алады. Республика барлық ядролық державалардан қауіпсіздік кепілдігін ... 1992 ... ... ... ... әскери –саясатты блоктың қатысушысы болып табылады, еуропалық және азиялық елдермен қатынасын белсенді ... ...
. ... ... ... геостратегиялық қатері болып табылатындар: республиканың өзінің геосаясаттық орналасуы және басқа мемлекеттердің өздерінің дербес ұлттық мүдделерін ... ... ... Оның ... ... шығатын, Қазақстанның ұлттық қауіпсіздігіне геостратегиялық қатер, бәрінен бұрын Қазақстан республикасының екі ядролық державаның ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша екі өте күшті мемлекеттермен, Қазақстан территориясы, бір-біріне қарсы келу ... ... ... ... ... ...
. ... бейбітшілік сүйгіш сыртқы саясаттың принциптерін қатаң ұстануға ... ... ... ... ... тәртіптің және халықаралық қауіпсіздік проблемаларына келу жауапкершіліктерінің болмысына түсінушілік танытты. Президент Н.Ә. ... ... ... ... ... –ол ... ... бас тарту, бұл біздің елімізге тілектестік қатынасты, халықаралық ... ... ... және келешектегі саясаттық сенімнің үлкен несиесін қамтамасыз етті. ... ... ... отырып, тек қана беделге көңіл аударсақ, біз бірден дүниежүзінің стратегиялық державаларының бестігіне кіретін едік және басымдылығымызды көрсетіп, ... ... ... өзіміздің өлімдік атомдық арсеналымызды таныту үшін тағдырларды шешушілерге ... ... ... ... ешқандайда ішкі және сыртқы жағдайлар осындай «ядролық» ... ... ... ете ... Ал ... ... он ... уақыт өткен кезде, мен өзіміздің сол тарихи маңызды ... ... ... көз жеткіземін...»
Назарбаев Н.А. Эпицентр мира. - Астана: ... 2007. - ... ... ... ойлар мен болжауларға қорытынды жасай отырып, барынша анықтап айтуға болады: ... мен ... ... ... ... болу ... «Қазақстан мен Ресей бір-біріне өркениеттілік жоспарындада жақын. Халықаралық аренадада біздің мүдделеріміз жалпы. Қазіргі ғаламданудың ұлғаюы және ... ... ... ... ... өзара әрекеттің, мәдениет пен өркениеттің өзара өтуі артып жатқан жағдайда, өмірдің барлық аясындағы қатынаста ары қарай ... даму мен ... ... өзге кім, ... ... Өзінің мөлшері бойынша Қытай Қазақстанға қатер төндіре ... ... бола ... ... өткен күндерде қалды. Ертеме, кешпе, әйтеуір Қытай Қазақстанның Шығыс бөлігінің территориясына кірәрат ... ... ... ... ... уақытта болды. «Қазақстан шекараны ҚХР пайдасына қайта қарау бойынша Қытайдың потенциалдық үзілді –кесілді ... өз ... ... қарсы тұра алмайды. Дегенмен қазіргі кезде Қазақстанға арасында «қысылып» отырған мемлекеттермен –Ресеймен және Қытаймен –өзінің ... ... ... ... М. ... в ... ... отношениях: безопасность, геополитика. Политология. - Алматы: КИСИ при ... РК. ... ... ... «Континент», 2008. - С. 172.
7. Қазақстан Республикасы ТМД елдерінің әскери –саясаттық интеграциясына үлкен көңіл бөледі – бұл ... ... оның ... ... ... ... тұтас геосаясаттық кеңістіктеде ұжымдық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің ең маңызды факторы. «Өзекті проблеманы ...... ... жүйесін қалыптастыру арқылы бейбітшілікті сақтау – ТМД шеңберінде тұрақтылықтың регионалдық белдігін құру ... роль ... ... Η.А. Стратегии трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. - М.: Экономика, 2007. - С.404. Қазіргі кезде «ТМД шеңберінде қол жеткен ... ... ... ... ... бере алады және біздің мемлекетіміздің егемендігі мен тәуелсіздігіне сенімді кепілдік ... К.К. Пол ... ... ... о ... политике Казахстана. -Алматы: Білім, 2007. - С.83-84. Сондықтанда Қазақстан Достастық шеңберінде көп тарапты және ... ... ... ... ... біртізбекті жүргізуде, оның ішінде көп ярусты интеграция негізіндеде.
. Орталық Азияның бірде-бір мемлекеті қауіпсіздіктің дербес ... ... ... ... бәрі ұжымдық қауіпсіздіктің жаңа жүйесінің қалыптасуын региондағы тұрақтылықтың ... ... ... ... етіп ... ... қатысуға арналған критерияларды саналы саяси ой ретінде бағалау қажет, оны ... ... ... яғни ... ... ... қауіпсіздігінің жаңа архитектурасын құру қажет: Қазақстанның, Қырғызстанның. Тәжікстанның, Түркіменстанның және Өзбекстанның, ... ... ... ... және грузияның, Ауғанстанның, Иранның, Қытайдың, Пәкістанның және Ресейдің қатысуымен. Тек қана мәселенің ... ... ... және ... ... ... жүйенің құрама бөліктерін қалыптастыру мен сатылы шешілуі регион елдерінің алдымен оның жеке элементтерінде, содан соң регионалдық қауіпсіздіктің барлық жүйесінде ... ... ... ... береді. Жәнеде бұл кездегі жүйені құру қауіпсіздіктің келесі қолданудағы элементтеріне сүйенуі керек. ... ... ... ... ... қарудан еркін аймақты құру бойынша бастамаларды қарастыруға болады. Азиядағы өзара әрекеттесу мен сенімділік шарттары бойынша Мәжіліс, сонымен бірге ... және ... ... ... ... ... ... «Шанхайлық бестік» және басқада ұсыныстар. Одан өзге, регионалдық қауіпсіздік жүйесі БҰҰ, ... ЭКО және ... ... ... ... потенциалдарын қолдана алады.
9. Пайда болған геосаясаттық жағдайды түсіну, қлттық сепаратизммен, діни экстремизммен және халыөаралық ... ... ... жаңа ... ... ... ... талап етеді.
. Азиялық регионда АӨӘШК ролінің күшеюі ... ... ... ... етеді және мемлекеттер басшылары мен үкіметтері және сыртқы істер министрлері деңгейінде тұрақты ... ... ... талап етеді. АӨӘШК елдерінің саясаттық және экономикалық потенциалы, олардың ең ... ... және ... ... ... ету ... мәжілістерді дүниежүзіндегі маңызды регионалдық түзілістердің бірі етеді...».
Идрисов Е. А. Азиатская безопасность: вклад СВМДА // Казахстанская правда. 2007. - ... — С.З. ... Азия ... ... қиын ... мәселелер шиеленіскен жіптей жиналған мұндай регионда, қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... келуге болады деу аңғырттық болар еді. Дегенмен, соңғы жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, «АӨӘШК ... ... ... ... күрделілікке қарай алға қозғалудың ұмтылысымен ғана қорытындыланады. Барлығы үшін актуалды проблемаларға ... ... ... соң тадас туғызатын мәселелерге көшу керек. Декларация - бұл көптеген елдердің ... ... ... ... Бұл ... ... қауіпсіз дүние құру қажеттілігі туралы келісілген пікірі...»
Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения ... ... - М.: ... 2008. - ... ... ... ұйымына айналған, "Шанхай бестігі" кең региондағы тұрақтылық пен ... ... ... ... көп тарапты ынтымақтасуды дамытудың нақты құралына айналуда. Жаңа ұйымның көтеріліп бара жатқан беделі оған басқа мемлекеттердің қызығушылығының артуымен ... ... ... ... ... ... өте бағалы үлес қосады. Әлем соғыс пен жанжалдан ... ... ... даму ... ... қалайды. Сондықтан біздің тұрақтылықтың, қауіпсіздіктің және өзара сенімділіктің ары қарай беріктенуіне бағытталған өзара қатынасымызға сеніммен қарауға барлық негізіміз бар».
12. ... ... мен ... ... ... азия регионындағы, оның ішінде Орталық Азиядағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге бағытталған, өзара толықтырушы процестер болып табылады деп айтуға болады. ... ... ... ... ... ... ... әскери –саясаттық жүйесі келешекте оның экономикалық қоғамдастыққа артып жалғасу мүмкіндігі бар, жәнеде оған ... ... ... ... алумен. Қазақстанның Еуроазиялық сыртқы саясаты XXI ғасырда дифферециалды сипатта болады және дүниежүзінің барлық елдерімен өзара тиімді қатынасты дамытуға бағытталады. ... ... :
I. ... құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995г, өзгертулер мен толықтырулар 21.05.2007 жыл. № 254- III ... ... ... ... ... Ұлттық қауіпсіздігі туралы заңы 26.06.2005 ж. - Алматы, Жеті жарғы 2008 ... ... о ... ... ... ... ... 15 июня 2001 г. В кн.; Национальная безопасность: итоги ... Сб. ... и ... - ... ... 2005. - С. 442- ... ... между Республикой Казахстан и Российской Федерацией о военном сотрудничестве. Москва, 28 марта 1994 года. В кн.: Сб. ... по ... ... Т.1. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2004. - С. ... ... между СССР и США о сокращении и ограничении стратегических наступательных вооружений. Москва, 31 июля 1991 года. В кн.: Сб. ... по ... ... Т.1. / Под ред. ... К.К. ... САК, 2005. - С. ... ... между Республикой Казахстан, Кыргызской республикой, Республикой Таджикистан и Республикой Узбекистан о совместных действиях по борьбе с ... ... и ... ... ... организованной преступностью и иными угрозами стабильности и безопасности сторон. Ташкент, 21 апреля 2000 года. В кн.: Национальная ... ... ... Сб. ... и ... - ... Елорда, 2008. - С. 384- 396.
7. Договор о коллективной безопасности между странами СНГ. Ташкент, 15 мая 2006 ... В газ. ... ... - 2006. - 19 ... ... о нераспространении ядерного оружия от 1 июля 1968 года. В кн.: Сб. ... по ... ... ГЛ. / Под ред. Токаева К.К. -Алматы: САК, 2007. - С. 249-255.
II. Арнайы әдебиеттер:
1. ... Н.А. В ... ... - Алматы: Атам ура, 1999.- 330с.
2. Назарбаев Н.А. На пороге XXI века. - Алматы: Онер, 1996. - ... ... Н.А. Пять лет ... - ... Казахстан. 1996. - 640с.
4. Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. - М.: ... 2000. - ... ... Н.А. ... мира. - Астана. Елорда. 2001. - 294с.
6. Назарбаев Н.А. Казахстан 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех ... ... ... ... ... ... Казахстана // Вечерний Алматы. - 1997. - ... - С. ... ... ... Н. А. ... на 47-й ... Генеральной Ассамблеи ООН (10.92) // Дипломатический курьер 2003. - №4. - С.112.
8. Казахстанско-американское совместное заявление о мире, ... и ... ... 20 ... 2005 ... В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. ... ... ... ... ... ... документов и материалов. Пред. ред. совета Мансуров Т.А. - ... - ... МИД ... ... о гарантиях безопасности в связи с присоединением Республики Казахстан к Договору о нераспространении ядерного ... ... ... 2004 ... В кн.: Сб. ... по ... праву. Т.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 265-266.
11. Меморандум о повышении эффективности ... о ... ... от 15 мая 2002 года и его ... к современной геополитической ситуации. Минск, 24 мая 2000 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - С. ... Партнерство во имя мира: Рамочный документ. Брюссель, 27 мая 2004 года. В кн.: Сб. документе по ... ... 1.1. Под ред. ... К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 300- 303.
13. Протокол к договору между СССР и США о ... и ... ... ... ... Лиссабон, 23 мая 2002 года. В кн.: Сб. документов по ... ... ГЛ. Под ред. ... К.К. ... САК, 2008. - С. 257- ... ... Совета коллективной безопасности о Коллективных силах быстрого развертывания ... ... ... ... Ереван, 25 мая 2001 г. В кн.: Национальная безопасность: итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2001. ...
15. ... об ... ... СНГ в ... между СССР и США о ликвидации ракет средней дальности и меньшей дальности. ... 9 ... 2002 ... В кн.. Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - С. ... Соглашение между Республикой Казахстан и МАГАТЭ о применении гарантий в связи с Договором о ... ... ... ... 20 июля 2004 ... В кн.: Сб. документов по международному праву. ТТ. / Под ред.Токаева К.К. - ... САК, 2008. - С. ... ... ... Республикой Казахстан и США относительно уничтожения шахтных пусковых установок межконтинентальных баллистических ... ... ... ... ситуаций и предотвращении распространения ядерного оружия. Алматы, 13 декабря 2003 года. В кн.: Сб. ... по ... ... ТТ. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - С. ... Соглашение между Правительством Республики Казахстан и Правительством Российской Федерации по заложенного ядерного устройства, заложенного на Семипалатинском ядерном полигоне до его ... ... 28 ... 2004 ... В кн.: Сб. ... по ... ... Т.1. Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. ... ... ... ... ... ... Республикой и Республикой Узбекистан об организации и формировании коллективного миротворческого батальона под ... ООН. ... 15 ... 2005 ... В | кн.: Сб. ... по ... ... / Под ред. Токаева К.К. -! Алматы: САК, 2008. - С.3 10-3 ... ... ... Республикой Казахстан. Кыргызской Республикой, Российской Федерацией, Республикой Таджикистан и КНР об ... ... в ... ... в районе границы. Шанхай, 26 апреля 2006 ... В кн.: Сб. ... по ... ... Т.1.. / Под ред. ... К.К. - Алматы: САК, 2008. - С.269-277.
21. Соглашение между Республикой Казахстан. Кыргызской ... ... ... ... ... и КНР о ... ... вооруженных сил в районе границы. Москва, 24 апреля 2007 года. В кн.: Сб. документов по ... ... Т.1. / Под ред. ... К.К. - ... САК. 2008. - ... ... между Республикой Казахстан, Кыргызской Республикой, Республикой Таджикистан и ... ... о ... военной безопасности государств-участников СНГ. Бишкек. 9 сентября 2002 года. В кн.. Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. ... К.К. ... САК, 2008. - ... ... ... Правительством Республики Казахстан и Правительством Российской Федерации о сотрудничестве в процессе сокращения ... ... ... ... на ... ... ... Москва, 14 декабря 2004 года. В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. / Под ред. ... К.К. - ... САК, ... ... ... ... ... Республики Казахстан и Правительством Японии о сотрудничестве в ... ... ... ... в ... ... ядерного оружия и создании комитета по сотрудничеству в этих целях. Алматы, I 1 марта 2004 года. В кн.: Сб. ... по ... ... T.1. / 11од ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008.-С. 286-290.
25. Соглашение между ... ... ... Правительством Кыргызской Республики и Правительством Республики I Узбекистан о военно-техническом сотрудничестве. ... 8 июля 2004 ... В кн.. Сб. ... по ... ... T.1. / Под ред. Токаева К.К. - Алматы: САК, 2008. - С. 307-310.
26. Соглашение о совместных ... в ... ... ... ... 21 ... 2001 года (СНГ). В кн.: Сб. документов по международному праву. Т.1. Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - С. ... ... о создании Совместной консультативной комиссии по вопросам разоружения. Бишкек, 9 октября 2002 года. В кн.: Сб. ... по ... ... Т.1. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - ... Соглашение Совета глав государств-участников Содружества Независимых Государств о ... ... и ... войсках. Минск, 30 декабря 2001 года. В кн.: Сб. документов по ... ... Т.І. / Под ред. ... К.К. - ... САК, 2008. - С. ... Шанхайская Конвенция о борьбе с терроризмом, сепаратизмом и экстремизмом. Шанхай, 15 июня 2007 ... В кн.. ... ... ... десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2007. - С. 446- ... ... мен ... Абдильдии Ж. Главный приоритет —безопасность страны: [Интервы председателем комитета Сената Парламента по ... ... ... и ... О ... Послания Президента но проблемам безопасности.J/ ... ... - 2008. - 21 ... Абен Е., Арын Р. Стратегия в области внешней безопасности и оборонительной политики Республики Казахстан /Саясат.-2007.-№10. - С. 14-19.
. ... Г.. ... М.. ... С. К ... националы безопасности Казахстана // Евразийское сообщество. - 2007. - .N«4. - С. ... ... К.Х. ... Видение Казахстана // Континент. - 2001. - № -С. 14-16.
. Акимбеков С.М. Афганский узел и ... ... ... ... - Ал ... ... 2008. - 280с.
6. Акимов А.В. Россия и Центральная Азия: перспективы экономитесь интеграции // Восток. - 2004. - № 4. - ... ... А.В. ... Азия и СНГ: ... или ... ... Центральная Азия в евразийской перспективе. Восток. - 2006. - № : С.19-28.
. Актуальные проблемы внешней полигики Казахстана. Сборник статей Алматы: МИД РК. 2008.- ... ... Ж.М. ... ... ... взаимодействию и мерам доверия в Азии // Евразийское сообщество. - 2007( №3 (31). -С. 89-94.
. Арын Р. Национальные интересы и ... ... ... ... сообщество: экономика, политика, безопасность. –2008 №2.-С.ί2-22.
11. Артыков A. О ... ... ... ... ... центральной Азии //Безопасное, дипломатия международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана. 18-19 января 2001г. / Дипломатическая ... ... ... Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - Астана: ФинЭк. 2001. - ... ... А.К. ... ... и безопасность в Центральной Азии // Саясат. -2007. - №8. - С.42-58.
. Бакаев А.. Едилова Д. ... ... в ... ... ... - 2001. - №3. - С. ... ... Е.М., Баядилов Д.Е. Международная безопасность и зоны, свободные от ядерного оружия. Казахстан-Спектр. - 2009. - № 1. - ... ... ... и ... право: Материалы международной региональной конференции. ... 18-19 ... 2001г. ... ... ... ... Университета имени Л.H. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - Астана: ... 2001. - ... ... В.Я. ... единство - миф или реальность? // ... ... Азия в ... ... ... -\ 2006.-№ 5. -С. 36-47, 93-99.
. Бжезинский 3. Великая шахматная доска. Превосходство Америки и его геостратегические ... - М.: ... ... 2008. - 256 ... ... И. Ф. ... США и проблемы Нераспространения ядерного оружия// США: ... ... и ... -2008. - №3.- С. ... ... Р. О ... ... региональной безопасности в Центральной Азии // ... Азия и ... - 2001. - №1. - С. ... ... Р. ... пятерка», «шестерка»... - далее без остановки // Континент. - 2001. -4-17 июля. - С.28-30.
. ... ... ... ... ... - ... МИД РК, 2005.-208 с.
22. Галиев А. Национальная безопасность Казахстана: задачи эпохи транзита //Горизонт. - 2006. - 19 июля. - С. ... ... Μ. Κто ... за ... ... и экстремистами. Независимая газета. —7. - 27 июня — С.2.
. Грозни Л. Мост ... ... и ... // ... ... - 2003. -№4.- С14-22 .
. Джунусова Ж. Республика Казахстан: президент Институты демократии. - ... ... 2006. - 208 ... ... ... и ... ... Сборник статей. КазГНУ им. Аль-фараби. Представительство Комисии ЕС в Республике Казахстан. - Алматы: Комплекс.2008. - ... Е. ... и ... ... перемен. - Астана: Елорда. 2007-576с
28. Жигалов К.В.. Султанов Б.К. Первый нрсзидені Республик Казахстан Нурсултан Назарбаев хроника ... (1. 12. 2001-31 .1. 2003). - ... ... 2003. - 288 ... ... Т. НПО ... и согласие в Центральной Азии безопасность дипломатия и международное право: Материалы международной региональной ... ... І8-19 ... 2008г. ... ... Евразийского Государственного Университета имени Л.Н Гумилева. Пол ред. М. Жоддасбекова. - Acтана. ФинЭк. 2007. ... Б.С. ... ... ... н ... ... Республики Казахстан / Саясат. - 2008. - .№10. - ... Е.А. ... ... ... ... Казахстанская правда. - 2007. - 5 июня. - С.З.
32. Азиатские страны выступают в поддержку идеи ... ... ... ... -2008. - 15сентября. - С.2.
. Исингарин Н. Казахстан и интеграционные ... ... ... и ... ... Материалы международной региона-льной конференции. Астана. І8-19 января 2007г. Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н.Гумилева. Пол ... ... - ... ... 200 1. ... ... Ε. ... безопасность Казахстана: состояние и тенденции // Саясат. —2008. - №11.-С.80-86..
35. Касенов У.Т. Надежны ли гарантии «ядерного оружия»'К обсуждению принципов ... ... о ... ... ... ... –2003-№7.-С.12-13.
. Касенов У.Т. исновные ичоги ... ... ... ... и ее ... задачи. - Алматы. КИСИ, 2004.- 28с.
. Касенов У. ... Д. ... М. ... и ... о ... ... оружия. - Адматы: КИСИ, 2004. –с.
38. Касенов У. Безопасность Центральной Азии. -Алматы: Кайнар. 2008-234с.
. ... С., ... С. Нам ... ... ... ... безопасности. // Казахстанская правда. - 2006. - 12 сентября.
. Кожаков А. Безопасность и стабильность в ... Азии ... ... и ... ... ... международной региональной конференции. ... 18-19 ... 2005г. ... Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н. Гумилева. Под ред. М. Жолдасбекова. - ... ... ... ... У. Политэкономия наших дней Деловая неделя. - 2007. – мая С.1. 13.
. Курманбаев А. Национальной безопасности - ... ... ... ... - 2008. - 4 окт. - ... ... М. ... безопасность и СВΜДА/ // Казахстан и мировое СООбщеСТвО. - 2005. - № 1. - С. ... ... М. ... в современных международных отношениях: безопасность, геополитика. Политология. - ... KИСИ при ... РК. ... ... ... ». 2008. –с.
. Лаумулин М.Т По пути ... // ... ... -2007. - 4 ... - ... ... M.Т. ... современной безопасности Казахстана ·Казахстан-Спектр. - 2008. - №І. - С.21 -32.
. Мансуров Г.А. ... и ... ... ... опыт ... ... - М.: ... Раритет. 2007. - 368с.
. Мансуров Т.Д. Казахстанско-российские отношения в эпоху ... - Μ.: ... 2007. - ... ... В. ... ... ... безопасности // Казахстанская правда. - 2008. - 15сентября. - С. 1.
. Махин В. Интеграция в ... ... ... ... ... - 2006. - 15 .мая. - С. 1.2.
. ... В. Сегодня - саммит СВМДА. ... в ... ... ... - 2006. - 4 ... - ... ... Г.В. Интеграционный потенциал региона // Форум: Центральная Азия в евразийской перспективе // Восток. - 2006. - № 5. - С.5-18.
53. ... P.M. ... ... Азии и их ... ... .7 ... ... Азия в евразийской перспективе Восток. - 2006. - №5 –С.54-61.
54. Мусабаев Б. Узбекистан: региональная безопасность и социально ... ... ... ... / ... Азия и Кавказ. - 2007. - № 3 (9). -С. 105-112.
55. Мухин В. ... ... ... ... -- 2008. – мая. - С.2.
56. Назарбаев Н. Последняя точка в ... ... ... Обращение Президента Республики Казахстан ко всем гражданам республики // Казахстан и мировое сообщество. - 2005. - № 2. - С. 105 ... ... ... итоги десятилетия. Сб. документов и материалов. - Астана: Елорда, 2007. - 463с.
58. Национальная доктрина России: ... и ... / ... ... ... - 2005. - №5-8. - 479с.
59. Нестеренко С. Насилие насилием не искоренить // Казахстанская правда. - 2005. - ... - ... ... В. В соответствии с духом времени // Независимая газета. -2005. -21 июня С.4.
61. ... И.А. ... ... ... СНГ как элемент их национальной безопасности: [Есть сведения по Казахстану] // Полис. - 2007. ... ... ... ... ... России со странами ближнего зарубежья.// Сб. ст. № 4. - М: РИСИ, 2005. - ... ... М.Б. 12 ... о ... Азии // ... и мировое сообщество. - 2006. - №3. - С. ... О ... ... ... ... в государствах вокруг Казахстана./Доклад. Центр стратегических исследований (КИСИ). Алма-Ата. - 2006, июль. - С. ... ... В. ... ... ... «на ... // ... газета. -2005. -9 июня. - С.З.
66. Почему Казахстан не ... к НАТО 9 ... - 2004. - № 3, ... - ... ... ... дипломатии на рубеже веков. Сборник статей. - Алматы: МИД РК, 2005.- 384с.
68. Рашид А. ... ... ... ... ... роль ... в Центральной Азии // Internationale Politik. - 2008. - №3. - ... ... А. ... и ... ... ... национальной безопасности II Казахстанская правда. - 2006. - 4января. - С.1.
70. Сайдалиев У., Хохлов О. Проблемы обеспечения ... ... в ... Азии в XXI веке ... дипломатия и международное право: Материалы международной региональной конференции. Астана, 18-19 января 2001г. / Дипломатическая Академия Евразийского Государственного Университета имени Л.Н. ... Под ред. М. ... - ... ... 2005. - ... ... Д., Споков М. Национальная безопасность Республики Казахстан. Опыт определения /'/Евразийское сообщество. - 2008. - №4. - 121-137.
72. Сб. документов по ... ... T.I. / Под ред. ... К.К. ... САК, 2008. - ... ... Е.Т. ... геополитика и Централъноазиатский регион // Казахстан-Спектр. - 2007. - № 1-2. - С.83-92.
74. Современный Синьцзян и его место в ... ... Под ред. ... - ... Фонд ... 1997. - ... Содружество независимых государств: процессы и перспективы. Доклад Центра международных исследований ΜГИМΟ. - М.: МГИМО, 1992. - 37с.
76. Средин В. ... на ... XXI ... новые вызовы// Международная жизнь. -2008.- №11. - С. 13-27.
77. Сыроежкин К.Л. ... и ... ... политические отношения и торгово-экономическое партнерство//Казахстан-Спектр.-2007.-№1-2.-С. 102-112.
78. Сыроежкин К.Л. Национально-государственное строительство в КНР: теория и практика. - Алматы: КИСИ, 2008. - ... ... К.Л. ... ... ШОС // Континент. - 2005. - №18. – сентября-9октября. - ... ... М. ... ... ... ... понимание, новые подходы // ANALYTIC. ... ... - 2005. - №1. - ... - С. ... ... К.К. ... Республики Казахстан. - Астана: Елорда, 2006.-552с.
. Токаев К.К. ... в ... ... ... АО ... НП ПИК ... 2005.-584с.
82. Токаев К.К. Под стягом независимости: Очерки о внешней политике Казахстана. - Алматы: Білім. 2007.-736с.
83. Федоров Ю.Е. ... ... и ... ... СНГ. ... России, Украины, Беларуси и Казахстана в отношении ядерных вооружений. - М.:ЦПМИ, 2007. -56с.
84. Юсин М. ... ... ... за Таджикистаном. Узбекистаном и Киргизией отражать нападение исламистов готовится ... // ... -2005. - 25 ... - ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірістік кәсіпорынның тәуекел көзі мен факторлары26 бет
Қазақстан қауіпсіздігі құрылымының стратегиясы және қалыптасу принциптері90 бет
Автокөліктің күрделі жөндеу әдісін таңдау және негіздеу43 бет
Стрес этиологиясы.Классификациясы. Қабыну,ісіну механизімі6 бет
Мемлекетті басқарудың ұйымдастырушылық құрылымы(эссе)3 бет
Қазақстандағы жоғарғы мектеп дамуы және қалыптасуының негізгі кезеңдері6 бет
"Экономикалық теорияның қалыптасуының негізгі кезеңдері."4 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет
«DreamPro» компаниясының даму стратегиясы93 бет
«Қазақстан – 2050» стратегиясы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь