Қазақстандағы саяси партиялар азаматтық қоғамды қалыптастырушы субъекті ретінде

КІРІСПЕ
Жұмыстың негізгі мазмұны
Азаматтық қоғам және саяси партия категорияларының теориялық.әдістемелік астары
Саяси.құқықтық ақыл.ой тарихындағы азаматтық қоғам идеясының даму ерекшелігі
Азаматтық қоғам және оның институттары тұжырымдамасының заманауи түсіндірілуі
Қазақстан Республикасындағы азаматтық қоғам және партиялық сектор: тәжірибелік негіз
Қазақстан Республикасы кеңістігіндегі партиялық жүйенің қызмет ету ерекшелігі: сайлау үрдістері аясында
Қорытынды
Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған еңбектер тізімі
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Осы күні тәуелсіздікке қол жеткізген Қазақстан Республикасы басқа да посткеңестік елдер сияқты өзін халықаралық қауымдастықтағы орнын нығайтуға барлық күш-жігерін салуда. Осы тұрғыдағы ең маңызды мәселелердің бірі – қоғамдық саланы әлемдік демократиялық стандарттарға келтіру болып табылады. Демократиялық үрдістердің алғы шарты - елде саяси еркіндік, адам құқықтарының сақталуы, әлеуметтік қорғау қамтамасыз етілуі, жеке және қоғамдық бастамалардың кең тарауы. Соңғысы саяси партия сияқты қоғамдық субъектінің еншісіндегі мәселе екендігі анық. Ал жалпы алғанда, жоғарыда көрсетілгендердің барлығы дерлік, бүгінгі күні «азаматтық қоғам» қағидаларына еніп отыр.
Қазақстанның азаматтық қоғам құру мүмкіндіктері, тарихи алғышарттары, күрделі мәселелері мен келешегі, сонымен бірге оның қалыптасуындағы партиялық жүйенің орны мен ролі осы жұмыста тиянақты қарастырылмақ.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Біздің мұратымыз «демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет» құру екені еліміздің конституциясында айқын көрсетілген. Ал демократиялық саяси жүйе мен құқықтық мемлекеттің қалыптасуының алғы шарты - азаматтық қоғамның қалыптасуы болып табылады. Сондықтан осы азаматтық қоғамды қалыптастырудағы саяси партиялар рөлін зерттеу өзекті де маңызды. Батыс елдерінде азаматтық қоғамның қалыптасу үрдісі бірнеше жүз жылдықтар бойында жүрді, және де тек дамыған азаматтық қоғам негізінде Батыс Еуропада, АҚШ-та, Канадада, Жапонияда және бірқатар басқа елдерде екінші дүние жүзілік соғыстан кейін белгілі бір деңгейде құқықтық мемлекет қалыптасты.
Қазақстан, Батыстың тәжірибесін пайдалана отырып, негізінде адамның экономикалық, саяси және рухани салалардағы бостандығы жатқан азаматтық қоғамның қалыптасу жолын әлдеқайда тез басып өтуде тарихи мүмкіндікке ие болып отыр. Азаматтық қоғамның мемлекет пен саясаттың демократиялық тұжырымдамасы аясындағы заманауи түсінігі, азаматтардың кәсіби саясаткер болмай тұра, мүдделерін қорғап отырған әлеуметтік топтардың мұқтаждықтарын қанағаттандыруға қол жеткізу мақсатында мемлекеттік билікке ұйымдасқан және белсене түрде ықпал ететін ассоциацияларын - тұтынушылардың, фермерлердің, кәсіпкерлердің немесе басқа да топтардың мемлекетке тәуелсіз және ерікті жиынтығын білдіреді.
Азаматтық қоғамның қалыптасуындағы мемлекеттің рөлі туралы мәселені қарай отырып, мемлекеттің қоғамдық істерді тиімді түрде басқара алу мәселесі демократия туралы көптеген ғылыми пікірталастардың орталық тақырыбы болып табылатындығын атап өту керек.
Осы орайда, мемлекеттің қоғам үстінен ұзақ уақыт үстемдік ету дәстүріне, өзгерудің қиындығына және азаматтық қоғам институттарының әлсіздігіне қарамастан, біздің мемлекетке дегенмен де өзінің негізгі рөлі – түрлі қоғамдық таптар, топтар мен қабаттардың арасындағы әлеуметтік және экономикалық қатынастары саласындағы «ойын ережелерінің» жасаушысы және оның сақталуын қадағалаушы төреші болу негізгі рөліне иелік ету талпынысын да жоққа шығаруға болмайды.
Мемлекет пен қоғам арасындағы өзара әрекеттестік арналарының бірі ретінде қиындықпен болса да, көппартиялы саяси жүйенің қалыптасу үдерісі алға қарай жылжып келеді. Қазақстан саяси салада бостандыққа қол жеткізгеннен кейін ондаған саяси партиялар пайда болғанына куәміз. Олардың көпшілігі жетілмеген, қоғамда терең тамыр жая алмаған күйінде қалып келеді. Және олар өз қоғамының нақты әлеуметтік мүдделерін білдірудің орнына батыс елдерінің саяси құрылымдарына ұқсап бағуға тырысуда.
Осы орайда, еліміздегі азаматтық қоғамды қалыптастырудағы саяси партиялар орны жәйінде елбасы Н.Ә. Назарбаевтың 2008 жылғы Қазақстан халқына жолдауында: «Партиялық механизмді нығайту қазіргі заманғы азаматтық қоғамның қалыптасуына, халықты қоғамдық үдерістерге кеңінен тартуға жағдай жасайтын болады» [1] дегені тақырып өзектілігін арттыра түседі.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан 2008 жыл.
2. Джон Кин Демократия и гражданское общество / Пер. с англ.; Послесл. М.А. Абрамова. – М.: Прогресс-Традиция, 2001. – 400 с.
3. Кокка Ю. Европейское гражданское общество: исторические корни и современные перспективы на Востоке и Западе // Неприкосновенный запас. 2003, №8.
4. Основные этапы формирования гражданского общества в странах Западной Европы и России в ХІХ-ХХ вв. – М., ИВИ РАН, 207. – 259 с.
5. Нұрымбетова Г.Р. Қазақстан халқының саяси қатысуы: сипаты мен жолдары. Монография. – А., 2005. 272 бет.
6. Мұсатаев С.Ш. Қазақстандық азаматтық қоғам: қазіргі жағдайы мен келешегі. – Алматы, 2007. – 239 б.
7. Нугманова К.Д. Политическое измерение гражданского общества. – Алматы, 2003. 129-130 б.
8. Гегель Г.Ф. Философия права // Философские наследие. - М.:Мысль, 1990. 278 б.
9. Гумбольдт В. Язык и философия культуры. – М., 1985, - 46 б.
10. Резник Ю.М. Гражданское общество как понятие //Социально-гуманитарные знания. 2002. № 2. 140 б.; Кола Д. Политическая социология. М., 2001. 284 б.
11. Чешков М. Возможности и пределы понятия «гражданское общество» применительно к развивающемуся миру // Мировая экономика и международные отношения. - 1996. - № 6, 81 б.
12. Галкин А., Красин Ю. Гражданское общество и демократия // Обозреватель. 1998. № 10. 17-б.
13. Одинцова А.В. Гражданское общество: прошлое, настоящее, будущее //Социально-политические науки. 1991. № 12.
14. Сунгуров А.Ю. Становление гражданского общества в Санкт-Петербурге и в России. // Общественные науки и современность. 1997. №3.
15. Иманбекова Б.И. Партиялар, партиялық жүйе тарихы және қазіргі кезең: Оқу құралы. – Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2004. 24-бет.
16. Политические партии Казахстана. Алматы 2004.


Диссертация тақырыбы бойынша жарияланған еңбектер тізімі:

1. Қазақстан Республикасында көппартиялық жүйенің қалыптасу ерекшеліктері // Саясат, 2007, №3. – 18-20 бб.
2. Қазақстандық партиялардың сайлау үрдісіне қатысуының заңдық негіздері // Саясат, 2007, №4. – 4-6 бб.
3. Особенности политической модернизации в странах Центральной Азии // Материалы международнойй научно-практической конференции 27 февраля 2007 года. – Алматы, 2007. – с.234-237.
4. Қазақстандағы үкіметтік емес ұйымдар қызметі хақында // Актуальные проблемы политической науки Казахстана. Сборник научных трудов. – Алматы, 2005. – с.136-141.
5. Гражданское общество и государство: проблемы институциональных отношений // Политическое развитие Казахстана на новом этапе реформ. Материалы международной научно-практической конференции в рамках восьмих мустафинских политологических чтений. – Алматы, 2007. – с.216-220.
6. Развитие политической системы Казахстана в свете новых конституционных реформ // «Новый этап демократизации Казахстана – ускоренное развитие свободного демократического общества» Материалы международной научно-практической конференции 30 мая 2007 г. – Алматы, 2007. – с.157-164.
7. Азаматтық қоғам және партиялық жүйе диллеммасы: Қазақстан Республикасының мысалында // Вестник КазНПУ, 2008, №2 – сб 101-104.
        
        ӘОЖ  329:321.001(574)                                               ... ... ... ... ... ПАРТИЯЛАР АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ СУБЪЕКТІ РЕТІНДЕ
.00.02 –саяси институттар, этносаяси конфликтология,
ұлттық және ... ... мен ... ... ... ... дәрежесін алу үшін
дайындалған диссертацияның
Авторефераты
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2008
Жұмыс Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің теориялық және қолданбалы ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы
Ә.М. Жүнісов
Ресми оппоненттері: саяси ғылымдарының докторы
Мұхамедов М.Б.
саяси ғылымдарының кандидаты ... А. ... ... әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті,
саясаттану кафедрасы
Қорғау 2008 ... ... 20 күні ... 14.00 Абай ... Қазақ ұлттық педагогикалық университетіндегі 23.00.02 –саяси институттар, этносаяси конфликтология, ... және ... ... мен ... ... ... ғылым докторы дәрежесін алу үшін құрылған Д 14.21.03 диссертациялық кеңесінің мәжілісінде өтеді. Мекен жайы: 050010, ... ... ... ... 13, ... Абай ... Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің кітпаханасында (050010, Алматы қаласы, Қазбек би көшесі, 30) ... ... 2008 ... 20 ... ... кеңестің
ғалым хатшысы, саяси
ғылымдарының докторы Г.Р. ... ... ... Осы күні тәуелсіздікке қол жеткізген Қазақстан Республикасы басқа да посткеңестік елдер сияқты өзін халықаралық қауымдастықтағы орнын нығайтуға барлық күш-жігерін ... Осы ... ең ... мәселелердің бірі –қоғамдық саланы әлемдік демократиялық стандарттарға келтіру ... ... ... ... алғы шарты - елде саяси еркіндік, адам құқықтарының сақталуы, әлеуметтік қорғау қамтамасыз етілуі, жеке және ... ... кең ... ... саяси партия сияқты қоғамдық субъектінің еншісіндегі мәселе екендігі анық. Ал жалпы алғанда, жоғарыда көрсетілгендердің барлығы дерлік, бүгінгі күні «азаматтық қоғам» ... еніп ... ... ... ... құру мүмкіндіктері, тарихи алғышарттары, күрделі мәселелері мен келешегі, сонымен ... оның ... ... жүйенің орны мен ролі осы жұмыста тиянақты қарастырылмақ.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Біздің мұратымыз «демократиялық, зайырлы, құқықтық және ... ... құру ... еліміздің конституциясында айқын көрсетілген. Ал демократиялық саяси жүйе мен ... ... ... алғы ... - ... ... ... болып табылады. Сондықтан осы азаматтық қоғамды қалыптастырудағы саяси партиялар рөлін зерттеу өзекті де ... ... ... ... қоғамның қалыптасу үрдісі бірнеше жүз жылдықтар бойында жүрді, және де тек ... ... ... ... ... ... АҚШ-та, Канадада, Жапонияда және бірқатар басқа елдерде ... ... ... соғыстан кейін белгілі бір деңгейде құқықтық мемлекет қалыптасты.
Қазақстан, Батыстың тәжірибесін пайдалана отырып, негізінде адамның экономикалық, саяси және ... ... ... жатқан азаматтық қоғамның қалыптасу жолын әлдеқайда тез басып өтуде ... ... ие ... ... ... ... мемлекет пен саясаттың демократиялық тұжырымдамасы аясындағы заманауи түсінігі, азаматтардың кәсіби саясаткер ... ... ... ... ... ... топтардың мұқтаждықтарын қанағаттандыруға қол жеткізу мақсатында мемлекеттік билікке ұйымдасқан және белсене түрде ықпал ететін ассоциацияларын - ... ... ... ... ... да ... ... тәуелсіз және ерікті жиынтығын білдіреді.
Азаматтық қоғамның қалыптасуындағы мемлекеттің рөлі ... ... ... ... мемлекеттің қоғамдық істерді тиімді түрде басқара алу мәселесі демократия туралы көптеген ғылыми ... ... ... ... ... атап өту керек.
Осы орайда, мемлекеттің қоғам үстінен ұзақ ... ... ету ... өзгерудің қиындығына және азаматтық қоғам институттарының әлсіздігіне қарамастан, біздің мемлекетке дегенмен де өзінің негізгі рөлі ... ... ... ... мен ... ... әлеуметтік және экономикалық қатынастары саласындағы «ойын ережелерінің» жасаушысы және оның ... ... ... болу ... ... иелік ету талпынысын да жоққа шығаруға болмайды. ... пен ... ... өзара әрекеттестік арналарының бірі ретінде қиындықпен болса да, көппартиялы саяси жүйенің қалыптасу үдерісі алға қарай жылжып келеді. Қазақстан саяси салада ... қол ... ... ... ... ... пайда болғанына куәміз. Олардың көпшілігі жетілмеген, қоғамда терең тамыр жая алмаған күйінде қалып келеді. Және олар өз ... ... ... ... білдірудің орнына батыс елдерінің саяси құрылымдарына ұқсап бағуға тырысуда.
Осы орайда, еліміздегі азаматтық қоғамды қалыптастырудағы саяси партиялар орны ... ... Н.Ә. ... 2008 ... ... халқына жолдауында: «Партиялық механизмді нығайту қазіргі заманғы азаматтық қоғамның қалыптасуына, халықты қоғамдық ... ... ... ... ... ... [1] ... тақырып өзектілігін арттыра түседі.
Біздің ойымызша, ең маңыздысы, азаматтық қоғам өз мүшелерінің сана-сезімдерінің оянуына жол ашады. Адам тек қана ... ... жай ғана ... де, жай ғана ... да ... ол - өзінің ішкі табиғаты бойынша қоғамдық жан және оған әріптестік пен ... өмір ... сан ... ... ... ... жатқан дүниелерге ықпал ету, өз істерінің мойындалуы қажет. Сондықтан азаматтық ... ... ... ... асыруындағы ең «үздік» құралдардың бірі.
Сонымен қатар, ел Конституциясына 2007 жылы сәуір айында енгізілген өзгерістер Парламент пен саяси ... ... ... институттарының рөлін арттыра түсуде. Осы тұрғыдан алғанда, зерттеу тақырыбы ... ... ... ... ... туындап отыр.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Партиялар азаматтық қоғам мен мемлекеттің құрылымы ретіндегі зерттеулермен, ... ... ... мен ... ... анықтаумен байланысты сұрақтар мемлекет пен құқықтың жалпы теориясында ең басты мәселелердің бірі болған және болып қала бермек те. Оның үстіне ... ... ... ... қалыптастырушы субъекті ретінде мәселесі зерттеу объектісіне айналғанына ұзақ уақыт бола қойған жоқ. Алайда, оның абстрактілі ... ... ... ... ... ... ашып айту ... Жалпы азаматтық қоғам мен саяси партия мәселесін зерделеу ... ... ... ... ... кеңінен жүргізілуде.
Біріншіден, бүгінгі күні батыстық зерттеушілер азаматтық қоғам мен оның айнымас бөлігі –саяси ... ... ... ... мен оның ... ... және ... әлеуметтік-саяси және мәдени жағдайлардағы азаматтық қоғам көрінісі туралы тұжырымдар арнайы талқылағандықтан, оған қысқаша шолу жасағанды жөн ... ... ... ... ... ... ... зерттелуі демократия мәселесін талдау шеңберінде жүзеге асырылған. Біздің зерттеуіміздің І тарауы осы ... ... ... ... ой ... көзқарас эволюциясына арнлағандықтан, қысқаша ғана шолу жасағандық жөн көрдік.
Біз, бірінші кезекте, азаматтық қоғам түсінігін қолданған Аристотель ... ... ... ... ... ... көзқарасты қалыптастырған Т.Гоббс, Дж.Локк, Ш.Монтескье, В.Вильсон, Т.Пейн, ... ... де ... ... ... атап ... ...
Сонымен бірге, ашық қоғам мәселелерін зерттеу шеңберінде Т.Вулси, В.Рошер, К. ... А. ... өз ... ... ... мәселесіне көп көңіл бөлген. Ал, Г. Алмонд, С. Верба саяси мәдениет, саяси қатысу және саяси сана түрлерін анықтауды ашық демократиялық ... ... ... ... ... ... ... мен азаматтық қоғам теорияларын зерттеген Р. Даль, А. Лейпхарт, Дж. ... С. ... ... де ... орын ... Сонымен бірге, азаматтық қоғам мәселесіне қатысты өкілеттілік, сайлау жүйелері мен партиялық жүйелердің өзара байланыстылығын зерттеген М. ... ... ... ... ... ... ... мен ролін зерттеген Г. О Доннел мен Ф.К. ... ... де ... ... орны ... кезеңдегі демократия мен азаматтық қоғам, азаматтық қоғам мен мемлекет қарым-қатынастарын ... ... ... ... еңбегін ерекше айтқымыз келеді. Біз «азаматтық қоғам таза күйінде қалыптаса ... оның тек ... ... ... ... формасы жоқ» [2, 43-б]. Дж.Кин пікірімен ... ... ... ... ... азаматтық қоғамның қалыптасуының өзіндік ерекшеліктері болатыны сөзсіз.
Осы ... ... ... шетелдік тәжірибені, әрі азаматтық қоғамның қалыптасу барысында пайда болған институттар қызметін зерттеген неміс зерттеушісі Ю. ... [3] және ... ... ... ... ... маңызы зор [4].
Сонымен қатар, біз азаматтық қоғам мен демократия мәселесін зерттеу барысында кеңестік тәжірибеге де ... ... ... атап айту ... Осы ... ... қоғамдық ғылымда азаматтық қоғам идеясын буржуазиялық ой-өріс ретінде қарастырып, жеке тұлғаның табиғатын зерттеген В.С.Нерсесянц, П.М. Егидес, И.И. Резвицкий, Л.М. Баткинді атап ... ... ... ... В.В. ... В.И. ... ... талдаулары да біршама қызығушылық тудырды.
Ресейлік зерттеушілер В.В. Витюк, К.С. Гаджиев, А.П. ... С.П. ... Л.И. ... Ю.Д. ... А.П. ... Ю.М. ... М. Ильин, А.В. Одинцова, В.Т. Данченко, Е. Рашковский ашық қоғам идеясын ... ... ... ... ... қоғамның саяси саласындағы ашықтық принципін қарастырған.
Ал отандық зерттеушілерге ... ... ... ... зерттелуі біршама кенже қалғанын байқаймыз. Сонда да болса, азаматтық қоғамға қатысты М.С. Әшімбаев, А.А. Әлімұлы, Л.А. ... Г.Ж. ... А.Ш. ... А.Б. ... М.С. ... М.Б. Мұхамедов, Ә.Н. Нысанбаев еңбектерінде Қазақстандағы қоғамды өзгерту, саяси жүйені дамыту ... ... ... ... ... сайлау жүйесінің ерекшелігін демократиялық теориялармен байланыста зерттеген Т.Т. Исмағамбетов, Г.А. Госманова, Ш.А. Құрманбаева, Г.О. Насимова еңбектерінде атап өткен жөн.
Ә.М. ... Б.И. ... ... ... ... қоғам құрудағы қоғамдық ұйымдар мен саяси партиялардың сипаты мен бағдарын анықтауда ролі ... ... С.М. ... М.Б. Тәтімов, Н.В. Романова еңбектерінде азаматтардың саяси еркіндігі мен ... ... ... ... ... спецификаның ықпалы анықталған.
Қазақстан Республикасындағы азаматтық демократиялық қоғам қалыптастырудағы жастардың қатысуын анықтауда Р.Б. Әбсаттаров, Т.С. ... ... ... ... ... отандық саяси ғылым аясында аталмыш тақырып бойынша жарық көрген тың ғылыми жұмыстарды атап өтпеуге болмас. Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мәселесін зерттеген Г.Р. Нұрымбетова[5], Қазақстанда азаматтық қоғам қалыптастыру ерекшелігін зерттеген С.Ш. ... ... ... ... ... Қ.Ж. ... ... еңбектерінің орны бөлек.
Сонымен, тақырыптың зерттелу деңгейіне жасалған шолу ... ... ... ... азаматтық қоғам мәні батыстық, ресейлік және отандық ... ... ... ... ... ... партиялардың азаматтық қоғамды қалыптастырудағы белсенді рөлі мәселесі назардан тыс ... ... ... саяси ғылымның зерттеу объектісіне толыққанды айнала қоймаған. Сондықтан әрі қарай тереңдеп зерттеуді қажетсінеді.
Зерттеудің объектісі. Диссертациялық жұмыстың ... ... ... ... ... қоғам мен партиялық жүйелердің қалыптастыру мәселелерін зерттей отырып қазіргі Қазақстан Республикасындағы осы бағыттағы ... ... ... ... табылады.
Зерттеудің пәні. Диссертацияның зерттеу пәні ретінде жалпы азаматтық қоғам және саяси партиялар феноменінің түсінігі мен ... және де ... ... ... талдауды көрсетуге болады.
Зерттеудің мақсаты. Диссертациялық зерттеу жұмысының алдында «азаматтық ... ... ... және ... ... ... ... концепцияның қалыптасуы, дамуы, іске асырылуы негіздерін анықтай отырып, Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... партиялар орны зерттелген.
Çåðòòåóä³ң міндеттері. Диссертациялық зерттеу жұмысының алдына қойған мақсатына сәйкес келесі міндеттер айқындалды:
- осы заманғы ... ... ... ... ... ... және ... проблемаларды зерттеу, оларға жауап іздеу;
- «қоғам», «мемлекет», «азаматтық қоғам», «партия» және басқа ұғымдардың құқықтық табиғатын талдау, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік-құқықтық құрылымдардағы азаматтық қоғамның тарихи даму тенденцияларын, олардың диалектикалық ... ... және ... ... ... ... заманауи азаматтық қоғамның функционалдық сипаттамасын, оның саяси жүйенің белсенді элементтерімен (мүдделі топтар, саяси партиялар, қоғамдық ... емес ... ... ... ... демократиялық құқықтық мемлекетте билік құрылымдарының қалыптасу, құрылу және ... ету ... ... ... орны мен рөлі ... ... ... қоғам құру үрдісіне жаһандану мен мәдениет факторының ықпалын анықтау;
- Қазақстан Республикасында азаматтық демократиялық қоғам орнату ... ... ... ... ... анықтау;
- Қазақстан Республикасында партиялық жүйені қалыптастырудың идеологиялық аспектілерін айшықтау;
- Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ролі мен маңызына ғылыми негізделген баға беру;
- Қазақстан Республикасындағы саяси партиялардың дамуы мен азаматтық қоғам құрудағы қоғамдық ұйым өкілдерінің ... ... ... ғылыми жаңалығы.
- партиялар азаматтық қоғам мен мемлекеттің құрылымы ретінде өзара ... осы ... ... даму ... қолдануға мүмкін болатын зерттеу жүргізілді;
- азаматтық қоғамның өтпелі құрылымына, оның саяси институттармен (саяси ... ... ... емес ... ... ... кәсіподақтар және т.б.) өзара байланысына талдау жасалды;
тақырыпқа қатысты саяси-философиялық ғылымдағы түрлі көзқарастар эволюциялық арнада қарастырылып, ... ... ... ... ... ... мен ... дамуындағы маңыздылығына терең талдау жасалып, бүгінгі заманғы ... ... ... ашып ...
қоғам жөніндегі ойларды салыстырмалы зерделеудің нәтижесінде ежелден қалыптасқан «азаматтық қоғам» концепциясының бірқатар түпкілікті өзгешеліктері анықталып, мінездемеленді;
- Қазақстан Республикасындағы азаматтық қоғам ... ... ... жүргізілді және Қазақстандағы «саяси партия» категориясына авторлық ... ... ... ... ... ... қалыптастырудағы саяси партиялардың орны мен ролі терең талданып, саяси және қоғами саланың осы тұрғыдағы ерекшеліктеріне сараптама жасау арқылы ... ... ... ...
Зерттеу жұмысының әдiстемелiк және теориялық негiздерiн қазiргi заманғы азаматтық қоғам туралы ... мен ... ... зерттеу қағидалары, Г.Алмонд, Р.Даль саяси ұстанымдары құрады.
Диссертациялық зерттеу барысында арнайы әдістерден жүйелiк, құрылымдық-функционалдық, тарихи, логикалық, бихевористiк, статистикалық, салыстырмалы ... ... және ... ... және ... жеке-дара және бірегей сияқты диалектика заңдары кеңiнен қолданылды. Бұл өз ... ... ... беруге мүмкiндiк бердi. Зерттеу жұмысында саяси партиялар бағдарламалары контент-анализ ... ... ... ... ... ... қайта құру тәжірибесі негізінде отандық қоғамтанушылардың теориялық және практикалық ... ... ... ... ...
Çåðòòåó æұìûñûíûң äåðåêòiк көздерi. Зерттеу жұмысының деректiк көздерi отандық және шетелдiк зерттеушiлер еңбектерi, Қазақстандық саяси партиялар мен қоғамдық қозғалыстардың ... ... ... ... заң ... ... жұмысына Қазақстанның даму институты, Қазақстан әлеуметтанушылары мен саясаттанушылар ассоциациясы, мемлекеттік органдардың және жеке ... ... мен ... ... мәліметтері басшылыққа алынды.
Диссертациялық жұмыстың тәжірибелік маңызы. Диссертациялық зерттеу жұмысының нәтижелерін ... ... ... ... қоғам мен толыққанды партиялық жүйе орнату бағытындағы мемлекеттік саясатын іске асыру барысында пайдалануға болады.
Диссертация материалдарын жалпы саясаттану пәнін оқыту ... және ... ... жүргізу барысында қолдануға болады. Диссертация материалдары мен қорытындылары ішкі саясат мәселелерімен айналысатын мемлекеттік және ... ... ... тудыруы мүмкін.
Қорғауға ұсынылған негізгі тұжырымдары.
Бұл проблеманы ғылыми талдаудың нәтижесі қорғауға шығарылатын қорытындылар мен ережелер болып табылады:
. Азаматтық қоғам –қоғам ... ең биік ... ... ... ... басқа элементтеріне сәйкес, яғни өзін-өзі басқаратын қоғамдық институттардың осындай байлығын қалыптастыра отырып, адамның ... ... ... ... бостандықтарымен және міндеттерімен) қамтамасыз етеді.
. Қазақстандық саяси партиялар ... ... ... ... басқару, саяси қызметке және саяси сөзсайыстарға атсалысу арқылы азаматтық қоғамның алғышарттарын қалыптастыруда. Әрі саяси партиялар ... ... ... ... ... келісім негізін құрауда. Әлеуметтік бостандық, адамның қоғамда өзін-өзі жүзеге асыруы үшін мүмкіндік жасайды.
Сонымен қатар, саяси партиялар шаруашылық конъюнктураны ... ... ... мәселелерді көтеруге және оларды шешу бойынша қадамдар жасауға ұмтылуда. Осы жолда жариялылық және ... ... ... ... ... пайдаланады;
. Азаматтық қоғам өз ұйымдары мен бірлестіктері арқылы барша қоғамдық салаларда құрылымды ... өз ... ие. ... ең ... бөлігі экономикалық, әлеуметтік саяси және рухани (мәдени) салаларға келеді.
Экономикалық салада азаматтық ... ... емес ... (өндірістік, сауда, қаржылық және басқалар) тарапынан құрылған ұйымдарының кең желісі қызмет етуде.
4. Азаматтық қоғамның әлеуметтік-саяси саласы ретінде, ... ... ... ... қол ... саяси партиялар (олардың саны оннан асып түседі), азаматтық қоғам ... ... сай ... ... болуы керек. Олар мемлекеттік емес бірлестіктер (ұйымдар) болып табылады, мемлекетпен тәуелсіз түрде қызмет етеді және өз мүдделерін жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... және бірлестіктері барлық басқа объектілер секілді, қоғамдық бастама негізінде ... және ... ... ... ... ... ... саласы ақыл-ой, сөз бостандығы, өз пікірін жария, ашып айту мүмкіндігі, дербестік және шығармашылық бірлестіктердің тәуелсіздігін қамтамасыз етуге ... Ол ... өмір сүру ... ... ... ... ғылыми шығармашылығымен, рухани кемелденуімен тікелей байланысты. Азаматтық қоғам мен мемлекет Қазақстанның қазіргі заманғы ... ... екі ... ... және ... ... ... институт ретінде шығады. Алайда, олардың өзара әрекет ету қағидалары мен әдістерін анықтау, негізінен ... ... ... ... ... әрекеттеріне байланысты.
. Саяси жүйенің орталық элементі ретіндегі мемлекеттің өзге де ... ... ... ... ... азаматтық қоғамы құрылымының трансформациясына байланысты.
. Қазақстандағы сайлау ... ... ... ... саяси жүйедегі орнын нақтылап, оның қоғамдағы рөлін арттыруда.
Зерттеу нәтижелерiнiң сыннан өтуi және ... ... ... қағидалары мен қорытындылары ашық басылымда жарық көрген ғылыми мақалалары, автордың ғылыми-тәжірибелік конференцияларда, дөңгелек үстелдерде сөйлеген сөздерінде баяндалды. Зерттеу жұмысының ... ... ... ... азаматтық қоғамның дамуы: конституциялық-құқықтық қамтамасыз ету» атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда (Алматы, 27 ақпан, 2007); «Реформалаудың жаңа ... ... ... ... атты ... ... саяси оқуларының шеңберіндегі Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда. (Алматы, 2007); «Қазақстанды демократияландырудың жаңа кезеңі –демократиялық қоғамның дамуын жеделдету» атты Халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... ... 30 май, 2007) ... ... ... ... мен көлемi.
Диссертация кіріспеден, төрт тақырыпшаны қамтитын екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... зерттеу тақырыбының өзектілігі негізделіп, ғылыми зерттелу деңгейі, теориялық және әдістемелік негіздері, зерттеу жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижесінде алынған ғылыми нәтижелер, зерттеудің қолданбалы маңызы, оның сыннан өтуі мен мақұлдануы, құрылымы мен көлемі ... ... ... ... ... және саяси партия категорияларының теориялық-әдістемелік астары» атты І тарауының «Саяси-құқықтық ақыл-ой тарихындағы азаматтық қоғам ... даму ... ... 1.1. тақырыпшасында әлемдік саяси ой тарихындағы азаматтық қоғам ... ... ... ... ... ... елде де, ... елдерінде де қоғамтанушы ғалымдар арасында аталған феноменді зерттеуде көптеген әр түрлі көзқарастар бар, ... ... ... ... оның ... ... шығу тегі мен тарихи шектеріне қатысты бірыңғай пікір болмай отыр. Публицистер, саясаткерлер мен ғалымдар бұл терминді мүлде әр ... ... ... ... пайдаланады.
Азаматтық қоғам туралы осы заманғы түсінік - әлеуметтік-философиялық және саяси-құқықтық ақыл ... ... ... ... ... ... ... тиісінше олардың сан қилылығы мен сәйкессіздіктері осымен түсіндіріледі. Осы орайда, аталған ұғымның ... ... ... келе, төмендегілерге назар аударғымыз келіп отыр.
Азаматтық қоғамды теориялық зерттеулерде оның ... ... екі ... осы ... екі әр ... ... бөліп қарауға болады.
Барынша дәстүрлі, алайда ғылым сахнасынан кетіп бара жатқан көзқарасқа сай «азаматтық қоғам» жеке ... пен ... ... ... ... ... ... «Азаматтық қоғам» ұғымы бұл жерде қоғамның белгілі бір жағдайына сипаттама үшін пайдаланылады және жеке ... ... ... мен бостандығы заңмен қамтамасыз етілген және саяси қорғалған, ерекше типтегі мемлекетпен теңестіріледі ... орай оны ... яғни ... ... деп санауға болады.
Азаматтық қоғамның екінші түсіндірмесі азаматық қоғам туралы қоғамның белгілі бір саласы - мемлекеттік емес ... мен ... ... ... ... Бұл ... әр ... азаматтық қоғамның қоғам ретінде, жалпы алғанда оның ерекше ... ... оның ... ... әлеуметтік сипаттамасы ретінде және т.б. сияқты нұсқалары болуы мүмкін.
«Азаматтық қоғам» ... ... рет қай ... ... айту ... ... азаматтық қоғам түсінігі алғаш Аристотель («societias civilis») ... ... ол оны ... ... ... ... ... бұл ұғым ортағасырлық Еуропа және Жаңа уақытта басқа мәнге ие бола бастайды.
Алайда, көптеген ойшылдар ерте дәуірде «азаматтық қоғам» ... ... ... ойы, ... ... соған жақын терминдерді пайдаланса да, бұл ұғымға ертедегі ойшылдар мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай демократияны, бостандықты, азаматтың құқығы мен міндеттерін әр түрлі ұғынумен түсіндіріледі.
Т.Гоббс заманауи мемлекет пен саяси ... тең деп ... ... іліміне сәйкес қоғамдық келісім қоғамның емес, мемлекеттің құрылуына алып келеді. Ал, Дж. Локк ... ... пен ... ... ... тырысады. Ол үшін билікті қоғамға беру, билікті өкіметке берумен бірдей емес.
Азаматтық қоғам тұжырымын қалыптастыруда Гегельді ... ... ... Себебі, ол осы теорияның негізін қалаушылардың бірі. Гегельдің пікіріне сәйкес, азаматтық ... ... ... бар: 1) ... ... (бір ... ... де, барлық азамат ретінде де), қанағаттандыру еңбек істеу арқылы жүзеге асырылады; 2) жеке ... ... және оның ... ... ... әділ сот; 3) ... ... игілігі «құқық ретінде қаралуын және жүзеге асырылуын» [8, 256- б.] қадағалайтын полиция, және ... ... істі ... ... оған кіргендердің барлығына артықшылық пен абырой сыйлайтын «мемлекеттің адамгершілік тамырын ұсына отырып» [8, ... сол ... ... мүдделер бойынша жалпыға бірдей нығайтылатын бірлестік.
«Азаматтық қоғам» ұғымын екі жақты пайдалану дәстүрі: бірінші жағдайда –жалпы мемлекетпен теңестірілді ... ... ... ... болып табылатын) әлеуметтік организмнің дамуының белгілі бір деңгейі ретінде; басқа жағдайда –мемлекеттен бұрын ... ... ... мен институттардың жиынтығын қамтитын айрықша сала және ішінара одан тәуелсіз бола ... Осы ... ұғым ... ... ... ... ... беру үшін негіз болады. Осы екі талдауды үйлестіруге тырыса отырып ... оның ... ... ... ... ... басымдылық берді.
Маркстің теориялық пайымдаулары барлық уақытта оны азаматтық қоғамды тек еңбек өндіріспен айырбас, яғни ... даму ... ... алып ... ... ... ... әлеуметтік организмді мемлекеттен тыс ерекше сала ретінде түсіндіру, А. де Токвильдің және оның ... ... ... ... ... кең етек жайды, бұл сол заманда әзірленген қоғамдық шарт және ... ... ... ... және ... іске асыратын шындыққа айналды.
А. де Токвилдің пікіріне сәйкес, азаматтық қоғамның мемлекеттен айырмашылығы, - бұл мәжбүрлеу үшін емес, ... ... ... ... адамгершілік беделге лайықты сала. Сонымен қатар ол жақсылық пен зұлымдықты біреуін екіншісіне қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... жағдайдағы олардың өзара әрекеттестігінің жемістілігін басып көрсетеді.
Батыстық саяси ой ғылымының тағы бір тармағы азаматтық қоғам идеясының ... ... ... ... ... құндылықтарды белсендіру мүмкіндіктері мен қызмет етуін жақсарту тұрғысынан қараған кезде ерекше сезіле бастайды деген пікірді ұстанады. Саяси ... ... ... ... жетекші субъектілері болып табылады.
Бірақ азаматтық қоғам институттарының қалыптасу мәні мемлекеттік емес, саяси емес ... ... ғана ... ... ... қара бастың қамы үшін ғана емес, адамның дамуы үшін құрал ғана» болғандықтан мемлекет өзінің құқықтық және әлеуметтік міндеттерін кеңейтеді емес пе [9, 45-б.]. Не ... ... ... «мемлекеттік еместің» эквивалентті ұғымы (не болмаса» азаматтық емес қоғам» - «мемлекет» ұғымы) болып табыла ала ма?
Жауап әдеттегідей теріс сипатта ... ... ... «азаматтық қоғам» «мемлекет» түсінігі сияқты мазмұны механикалық тұрғыда шектеледі. Мұндай анықтама өзінде жағымсыз элементті ұстайды, ол бір ... ... ... ... ... ... ... ал екінші жағынан «мемлекеттік» және «саяси» ретінде мазмұнды шектейді.
Бұған қоғамдағы демократиялық жүйенің одан әрі дами түсуі ... ... ... ... ... ... ... біздің ой-өрісіміз тек батыстық таным аясында шектеле ме, әлде өзіміздің төл тарихымызда бұл туралы пікірлер болды ма? ... ... Оны ... ... ... айналған Әбу Нәсір әл-Фараби, Әбу аудин әл-Жауһари, Жүсіп Баласағұни, Асан қайғы ... ... ... ... бен ... шайырларымыздың, Қазтуған, Доспамбет, Шалкиіз, Жиенбет, Марғасқа, Ақтамберді, Тәттіқара, Бұқар сияқты ақын-жырауларымыздың, Шоқан Уәлиханұлы, Абай ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қорытындылар болсақ, азаматтық қоғам –қоғам дамуының ең биік сатыларының ... ... ... ... элементтеріне сәйкес, яғни өзін-өзі басқаратын қоғамдық институттардың осындай байлығын қалыптастыра отырып, адамның басымдылық орнын (өзінің құқығымен, бостандықтарымен және ... ... ... ... ... және оның ... ... заманауи түсіндірілуі» атты тақырыпшада қазіргі кезеңдегі батыс, ресейлік және отандық зерттеушілер көзқарастары жан-жақты талданған. Осы әлеуметтік құбылыстың бір мәнді ... ... жоқ, ал ... ... ... өте көп және әр ... Солай болса да, көптеген зерттеушілер азаматтық қоғамды еркіндіктің өсуі және ... ... ... ... да, сондай-ақ мемлекеттің өзін құрылымсыздандыру мен демократияландыру арқылы да оның мемлекетпен біте ... ... ... бір ... ... ... ... келіседі. Азаматтық қоғамның бұл ұғымы мағынасында өзінің күрделілігі бойынша, Э. ... ... ... ... ... ... ... онша көп айырмасы жоқ.
Отандық және шетелдік арнайы әдебиеттерде азаматтық қоғамның негізгі тұжырымдамасын талдауға, ... ... ... ... дәстүрі объектінің өзінің тарихи өзгергіштігіне орай, әзірге қандай да бір ... және ... ... бар ... ... ... бермейді, сондықтан ұғымның түсінігі, оның құрылымы мен міндеттері оның тарихи тағдыры туралы айтыс-тартыс жалғасып ... ... ... ... әдебиеттерде азаматтық қоғамның мәнін түсіндіруде екі негізгі көзқарас қалыптасқан. Бірінші ... ... ... В.Ступишин және басқалар) «қоғам» мен «азаматтық қоғамды» іс жүзінде баламалайды, ал ... ... ... ... қоғамды тек қана «буржуазиялық қоғам» ретінде қарайды. Екінші көзқарасты негіздеушілер (Б.Славный, ... және ... ... қоғам «үлкен қоғамның» белгілі бір саласын көрсетеді деген тұжырым жасайды.
Дегенмен де, біздің пікірімізше, «азаматтық қоғам» мен «қоғам» ұғымын» бір ... ... ... гөрі оларды бөліп қарастырған дұрыс болып табылады. Бұл ұғымдарды бір біріне ... ... ... ... көзқарас тұрғысынан қоғам «азаматтық қоғам» ұғымына қарағанда мазмұны бойынша жалпылама болып табылады. Қоғам ... ... ... және ... ... кемелденуінде жеке өзіндік заңы бар бүтін бір организм ретінде көрінеді.
Қоғамның ... ... ... оның ... ... бөлектігі, өзіндік жеткілікті, бірыңғай базалық элементі, тарихи ... ... ... ... ... ... ... негізі егеменді –автономиялы индивид ретінде көрінетін және қоғамның өзі тарихи өзгерістерге қабілетті болған кезде дербес қисынға ие қызметтің жекелеген ... ... ... пен ... ие ... ... ғана қоғам бола алады [11, 81-б.].
Ресейлік авторлар А.Галкин және Ю.Красин азаматтық қоғам –«жеке мүдделер ... ... ... ... мемлекеттік емес әлемі» деп қарастырады [12, 17-б.]. Олардың ... ... ... ... ... саяси жүйенің демократиялануын және азаматтың құқығы мен ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғамның тоқырауы, депрессиялық жағдайы саяси жүйені бюрократияландырады, авторитаризмнің қалыптасуына жағдай жасайды.
Азаматтық қоғам аясында ... ... ... өзі ... ... ... оның ... мақсаттары (басқа да мақсаттарымен қатар) бар екендігін куәландырады. Оның үстіне, азаматтық қоғам ол - биліктің онсыз өз қызметтерін атқара ... ... ... емес, бейресми тәжірибелерінің жиынтығы. Сондықтан азаматтық қоғамға берілетін көптеген анықтамаларда оның саяси емес деген дефинициялары, азаматтық қоғам мемлекет емес және ... бір де бір ... ... пен оның ... ... ...
Бір зерттеушілер оны әлеуметтік-экономикалық, мәдени дамуға белгілі дәрежеде қол жеткізген және ... ... ... ... экономика, демократия, адам құқығын қадағалау және т.б.) ... ... жүйе ... ... ... ретінде сипаттайды. Мысалы, А.Одинцова азаматтық қоғамды жеке адамдар мен олардың топтарының қол жеткізілген қоғамдық ... ... көп ... ... мен ... ... асуы орын алатын қоғамдық қатынастардың (экономикалық, әлеуметтік, саяси және т.б.), формалды және формалды емес ... ... деп ... Оның ... ол қазіргі заманғы азаматтық қоғам өзінің ажырағысыз элементі ретінде құқықтық мемлекетті де қамтитындығын айтады [13, 41-б.].
Зерттеушілердің келесі бір ... ... ... ... ... ... ... және басқада формалданған құрылымдарға қарсы тұратын социумнің ерекше саласы ретінде қарастырады. Қазіргі кезде кең тарау алған бұл ... ... ... ... ... ... ... кең автономияға иеленетін (екі құрамдас бөлік ретінде зерттеледі: ... емес ... және ... емес жеке ... және ... мемлекеттік емес өмірі ретінде, немесе оның жеке саласы ретінде, не болмаса жария саласы ретінде түсіндіреді. ... ... осы ... азаматтық қоғамды нақты «үшінші сектор» ретінде қарастыратын зерттеушілер жатады. Азаматтық қоғам дегенде олар тек «үкіметтік емес, ... емес ... ... яғни ... ... ... мәдени және сол сияқты ерікті қауымдастықтарды «саяси» және «экономикалық» қоғамдастықтан бөле отырып, ... ... емес ... жиынтығы деп ұғынады[14, 56-б.].
Қазақстан жағдайында азаматтық қатынастардың мәнін тар және ... ... ... ... ... ... бұзылуына, индивидуализацияға, ұзақ жылдарда қазақ даласында қалыптасқан адамдар арасындағы ... ... ... алып ... ... ... ... қатынастарды дамытуға жан-жақты, кешенді тұрғыдан қарау қажет. Оның үстіне ресми түрде қоғамға енгізіліп отырған индивидуализм реттеуші әлеуметтік ... ... ... яғни жүз ... ... қалыптасқан мінез-құлықтың стандарттарына қайшы келеді. Басқаша айтқанда, қазақ қоғамындағы құндылықтар жүйесін еуропалық құндылықтар жүйесімен салыстырғанда ... ... ... ... бар екендігін көреміз.
Бұл пікірімізді отандық саясаттанушы С.Ш. Мұсатаевта дәлелдей түседі: «азаматтық қоғам мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру деңгейін сипаттап, тұрғылықты халықтың түрлі формадағы саяси-әлеуметтік белсенділігінің жиынтығын білдіреді» [6, 54-б.].
Қалай болғанда да Қазақстандағы ... ... ... ең ... ... ... ... қалыптасқан мінез-құлық ерекшеліктеріне және ұлттық мүддеге сүйене отырып жүретіндігі анық.
Қазақстан Республикасындағы азаматтық қоғам және партиялық сектор: ... ... атты ... ... 2.1. ... ... партия –азаматтық қоғамның институционалдық негізі ретінде зерттелген.
Азаматтық қоғам - мемлекеттегі ... ... ... ... ... өсуіне және олардың ішкі және сыртқы саясатта өз негізін белсенді түрде танытуға бірден-бір ықпал етуші күш ... ... Осы ... ... ... біздің елде, жалпы бүкіл әлемде, азаматтық қоғам және ондағы саяси партиялардың маңызы мәселесіне ... ... ... ... бастады. Демек, Қазақстандағы азаматтық қоғамның алғышарттары мен келешегіне қатысты мәселелер оңды шешілуі отандық партиялық жүйенің дамуына байланысты.
Бүкіл ... ... ... ... ... тәуелсіз, бірақ онымен тығыз байланыстағы, қоғамдық қарым-қатынастардың кешені ретінде қарастыру көзқарасы кеңінен тараған. Оған келесілер кіреді:
ерікті түрде, өздігінен ... ... ... ... ... бірлестіктері (отбасы, кооперациялар, ассоциациялар, қоғамдық бірлестіктер, кәсіби, ... ... діни және т.б. ... мемлекеттік емес экономикалық, әлеуметтік, рухани, адамгершіліктік және басқа да қоғамдық қатынастардың жиынтығы;
мемлекеттік билік пен ... ... ... заң ... ... ... ... өзін-өзі басқару және ұйымдастыру салалары.
Қазақстандағы азаматтық қоғамның ерекшелігі оның қалыптасуының әлі де ... келе ... ... ... ... асып жатқанында. Себебі, саяси және экономикалық элиталар азаматтық қоғамды қалыптастыруды ынталандыруға дайын ... еш ... ал орта тап саны ... аз болғандықтан бұл шаруаны жасай алмайды, осы тұрғыда негізгі ауыртпалық анағұрлым көп ... ... ... ... ... Олардың белсенділігінің айқын дәлелі, Қазақстанда қазіргі кезде он мыңдаған қоғамдық ұйымдардың белсенді қызмет етуі, (көпшілігі –кішігірім ... айта ... ... бұл ұйымдар биліктің айтуымен емес, қайта кәдуілгі қатардағы азаматтар бастамасымен құрылған.
Көп партиялық жүйенің қалыптасуы елдегі азаматтық қоғамның қалыптасуының ең ... ... ... Саяси партиялардың пайда болуы мен дамуы айтарлықтай мөлшерде қоғамның саяси жүйелерінің тиімділігін ... ... ... табиғатын нығайтудың, оның азаматтарының саяси құқықтарын қамтамасыз етудің маңызды ... ... ... үйлестікке экономика тұрғысынан жүгінер болсақ, онда өндіріс ... ... ... рөл ... көп ... ... ... сондай рөл атқарады. Нарық тұтынушылар мен өндірушілер арасында кері байланыс механизмін қалай ... ... ... көп ... жүйе азамат пен мемлекеттік билік арасында делдалдық қызмет атқарады.
Біріншіден, мемлекеттік билік жүйесінде партия ... бір ... ... және ... мақсаты ортақ өз мүшелерін ерікті негізде біріктіреді. Осы мақсатта жария мәлімдемелерді және оларға қол жеткізу үшін ерекше саяси құралдарды ... ... ... ... ... шегінен саяси шешімдер қабылдау процесінде билікке ықпал етуге әрекеттенетін қысым ... ... ... ... бір ... топтың саяси мүддесін көрсетеді немесе солай болуға ұмтылады. Басқаша айтқанда саяси партия өз мүшелері және ... ... ... ... ... біреулердің де мүдделерін ойлауы тиіс. Бұл түсінік «партия» ұғымы шеңберінен клубтық-сектанттық типтегі ұйымдарды шығарады.
Үшіншіден, партия білдіретін мүдделер тар корпоративтік ... ... ... ... ... ... ... Бұл қоғамды дамыту бойынша белгілі бір жобаны ұсынатын партияның айқын қалыптасқан ... ... тиіс ... білдіреді. Әрине, басты міндет ретінде жекелеген әлеуметтік топтардың мүдделері ... ... ... ... ... ол жоба ... ... мүддесін (немесе жоқ дегенде соған ұмтылуы) ескеруі тиіс. Олай болмаған жағдайда, біз тек қана қолдаушылық ... ... ... ұйымдармен іс-әрекет жасайтын боламыз.
Төртіншіден, толыққанды партия (өзінің дамыған жағдайында) өкілеттік пен міндеттерді ... ... ... ... ... әр түрлі бөлімдер арасында торапталған құрылымдарды иеленуі тиіс. Партия мол жақтастары мен белсенділеріне, аумақтық бөлімдердің желілерін және сайлаудың ... ... ие ... тиіс. Осылайша, «саяси партия» ұғымының аясынан саяси өмірге белсенді атсалысуға үміткер, алайда жария саясаттың шынайы субъектілері ретінде ... аса ... ... «ергежейлі» ұйымдар шығарылады.
Аталған барлық шарттар қоғам мен мемлекеттің жетілгендігін білдіреді. Ең бастысы, қоғам жекелеген тұйық ... ... ... ол ... ... ... ... сезінген жекелеген мүшелері мен әлеуметтік топтарының формалды теңдігі қамтамасыз етілген, жіктелген және ортақ әлеуметтік құрылымы бар азаматтық ... ... ... және ... ... емес сектордың кескіндері айқындала берді. Міне, елдегі ... ... ... осы ... ... ... тура ... Қàçàқñòàíäàғû äåìîêðàòèÿëàíäûðó үðä³ñ³ íåã³ç³íäå àçàìàòòûқ қîғàì құðó êåң³ñò³ã³íäå êөïïàðòèÿëûқ ïåí ïëþðàëèçì ìàңûçäû ðîëü àòқàðàäû. Ñåáåá³, ... ... ... ... қîғàìғà өòóä³ң áàñòû áåëã³ñ³ - қөïïàðòèÿëûқ åêåí³í åñêåðñåê, ñàÿñè ïàðòèÿëàðäûң áàñòû ìàқñàòûíà ... ... êåң ... àçàìàòòàðäûң áåëñåíä³ë³ã³í êөòåðó, қîғàìíûң äàìóû ìåí èäåîëîãèÿëûқ äåìîêðàòèÿíûң өð³ñòåó³íå çîð ... åòó àøûқ әð³ ... ... ... ... æîëäàðû äåï қàðàñòûðóғà áîëàäû. Áұë ïðîöåññ åë³ì³çäå êåçåң-êåçåң³ìåí æүçåãå àñûðûëóäà.
æûëû қàáûëäàíғàí Ñàÿñè ïàðòèÿëàð ... ... ... ... ìåí өç ... ... ... қîғàì äàìóûíäàғû íàқòûëû áàғûòûí á³ëä³ðåä³. «Қàçàқñòàíäàғû åðê³í қîғàì құðó ìәñåëåñ³ áàðûíøà êåң áîëғàíäûқòàí îíûң òåê ñàÿñè ïàðòèÿëàðäûң құðûëóû ìåí ... ... ... ... ìåìëåêåòò³ê ðåòòåóä³ң құқûқòûқ ìåõàíèçìäåð³í àíûқòàó үø³í: êîíñòèòóöèÿëûқ çàңäàðìåí, ñîíäàé-àқ ñàéëàó çàңäàðûìåí ðåòòåë³ï îòûð»[15, 24 –á.]. ... ... ... ... êåң ... æàþû қîғàìäûқ құáûëûñ ðåò³íäå ñàíàñàқ, çàìàí òàëàáûíàí òóûíäàéòûí ñàÿñè æүéåäåã³ ... ïåí ... ... ... äåï қàðàñòûðóғà áîëàäû. Ñàÿñè æүéåí³ äåìîêðàòèÿëàíäûðóäûң æîëäàðûíûң á³ð³ ðåò³íäå àäàìäàðäûң ñàÿñè ... æәíå ... ... ... ìүøå ... ê³ðó³, ñàÿñè ïðîöåññêå àçàìàòòûқ ï³ê³ðëåð³í á³ëä³ðó àðқûëû åðê³í қîғàì қàëûïòàñóûíà æàғäàé æàñàéäû.
Қàç³ðã³ òàңäà, Қàçàқñòàíäàғû ... ... ... ... ìåí ... өòå ... ... êåç³íäåã³ Îòàí, Àқæîë, Àñàð, Ðóõàíèÿò ïàðòèÿëàðû өçäåð³í³ң ìàқñàòû ðåò³íäå äåìîêðàòèÿëûқ ìåìëåêåòò³ң åðê³í қîғàì құðóäà àëäûíғû îðûíғà қîéñà, Қàçàқñòàííûң àãðàðëûқ ïàðòèÿñû, ... ... ... ... ... æәíå ... әä³ëåòò³ê ïåí ìүìê³íä³êòåð³ òåң қîғàì құðóäû ìàқñàò åòåä³[16].
Ñîíûìåí, 2003-2004 æûëäàðäàғû Қàçàқñòàíäàғû ïàðòèÿëàðäûң áàғäàðëàìàëàðûí ... ... ... ... ... өòå ... ... îðòàқ ìàқñàòқà ïàðòèÿëàðäûң әð òүðë³ æîëäàðìåí æåòåò³í³í åñêåðñåê, ìұíû äåìîêðàòèÿëûқ æүéåãå íåã³çäåëãåí åðê³í æәíå àøûқ қîғàìäû қàëûïòàñòûðóäûң ... äåï ... ... ... ... îéäû қîðòûíäûëàð áîëñàқ: Қàçàқñòàí êөïïàðòèÿëûқ æүéåí³ äàìûòó àðқûëû åðê³í әð³ àøûқ қîғàìäû қàëûïòàñòûðóäûң áàғûò-áàғäàðûí àéқûíäàé àëàäû.
Æàëïû, àçàìàòòûқ қîғàìäû ... ... ... қàòàð, қîғàìäûқ қîçғàëûñòàð, үê³ìåòò³ê åìåñ ұéûìäàð æәíå ... äà ... ... ... ... ... ... және көппартиялық жүйе орнату ісінде айтарлықтай табыстарға қол жеткізілді. Осы орайда мыналарды айтсақ та жеткілікті:
- Қазақстанда демократиялық институттардың дамуы ... ... ... ... демократиялық сайлаулар үнемі өткізіледі; тежемелік әрі тепе-теңдік негізінде билік тармақтарының ара-жігін ажырату қағидаты жүзеге ... ... ... ... ... және ... жүйе орныққан; әрбір азамат кез-келген қоғамдық және саяси бірлестікке еркін кіре алады;
- бес ... аса ... емес ... қоса ... ... ... институттары мен құрылымдары жасақталып, жұмыс істеуде;
- Қазақстанда тәуелсіз сот жүйесінің негізі қаланып, заңның ... ... ... ... ... Қазақстанда сөз бостандығы қамтамасыз етіліп, цензураға тыйым салынған; біршама мемлкеттік емес ... ... ... ... ... істеуде;
- Қазақстанда адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету саласында маңызды қадамдар ... ... ... қол ... адам ... ... ... институты құрылды; Қазақстан адам құқықтары жөніндегі халықаралық конвенцияларға қосылды; құрамы жөнінен көрнекті әрі ... ... мен ... ... мәселелері жөніндегі Ұлттық комиссия жұмыс істейді;
- кез-келген қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... әркімнің өз балаларын тиімді деп тапқан жерлерде оқытуға құқығы ... ... ... билік орнына сайлауға және сайлануға құқығы бар;
- Қазақстан діни сенім-наным бостандығын қамтамасыз етіп, ұлт және конфессиялар аралық ... мен ... діни ... ... дәйекті жүргізіп келеді;
- Қазақстанда өлім жазасына мораторий енгізіліп, ТМД-да бірінші болып сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөнінде заң қабылданды.
Сонымен, өтпелі қоғам ... ... ... ... ... ... ... бірнеше қорытынды жасауға болады.
Бірінші ерекшелігі –Қазақстанның және посткеңестік елдердің ... ... ... ... қалыптасуы Батыстың дамыған елдерінен бөлек мәдени, экономикалық және геосаяси ортада өтуде. Бұл жағдай кейбір шетел сарапшылары мен зерттеушілеріне, посткеңестік ... ... ... ... ... ... партиялардың басқа тұрақты демократиялық елдерде сәтті және уақытпен тексерілген үлгілерді іс жүзінде жүргізуге қабілетсіз деп ... ... ... ... Бірақ, біздің ойымызша, оның себебі батыстық партиялық жүйенің даму тәжірибесін ... ... ... ... ... батыс принциптерінің бұл елдердегі күнделікті мәдени-тарихтық, әлеуметтік-саяси және экономикалық өмірге сай келмейтіндігі.
Қазақстандағы және ... да ... ... партиялық секторды қалыптастырудың екінші ерекшелігі, бұл рәсімді барлық ТМД елдерінде үш ... ... ... ... ... ... 1. ... либералдық принциптерге негізделген қазіргі күннің қоғамына өту; 2. Ұлттық мемлекеттікті жандандыру және құру; 3. ... ... ... экономикаға аудару.
Үшінші ерекшелік, ол халықтың басым көпшілігі жүйелік реформалардың басында азаматтық бастамашылық пен белсенділікті еркін білдіруге толығымен дайын болмағандығы.
Партиялық сектордың ... ... ... ... ... ол ... ... саяси партиялардың үкіметпен қатынастары әлсін-әлсін ұршығып тұруымен жүріп отырды.
Бесінші ерекшелік, өзгеру және өтпелі қоғам жағдайында Қазақстанда және посткеңестік мемлекеттерде көпшілігінде ... ... ... ... ... ... нысаны орнықты.
Соңғы ерекшелік, партиялық сектордың қалыптасуына және дамуына экстремизм мен терроризм, наркобизнес пен қару-жарақ ... және ... ... ... тарауына байланысты қауіпсіздік мәселелері ерекше әсер етуде.
Åê³íø³ òàðàóäûң 2.2. Қазақстан Республикасы кеңістігіндегі партиялық ... ... ету ... ... ... аясында атты тақырыпшасында саяси партиялардың сайлау үрдісіндегі қызметі талданған.
Саяси партиялар өз қызметінде арнайы дәнекер ретінде азаматтық ... мен ... ... байланыстардың бірін қамтамасыз етеді. Өйткені партияларға мемлекет пен қоғам арасындағы тікелей және кері байланысты қамтамасыз ету міндеті жүктелген. Бұл ... ... ... көбіне қоғамдағы демократиялық принциптерінің жүзеге асырылу толықтығына, азаматтардың елдің саяси өміріне шынайы қатысуының қамтамасыз етілуіне және азаматтық қоғам мен мемлекет ... ... ... ... ... ... жүйенің тарихи тәжірибесі саяси партия билікке келгеннен кейін өзін онымен толықтай бейнеленуінен сақ болу қажет екендігін көрсетті. ... да, ... ... ... ... ... ... қателіктері мен қылмыстарын саяси партияның қызметімен байланыстармас үшін билікпен біршама арақашықтықты сақтау керек. ... ... ... қоғам өз қалыбын жасауға негіз болып табылатын, адамдардың саналы және ... ... ... және ... ... ... ... жүйесі ретінде көрінеді. Азаматтық қоғамның түрлі салаларының болуы адамдарға қандай мүддені және қандай ... оны ... ... ... өздерінің шешуіне мүкіндік береді. Ұйымдасқан мүдделер топтары қоғам қызметінің ... де ... Дәл ... ... түрлі бөліктерінің қалаулары қалыптасады. Г.Алмонд «мүдделер тобы» деп өзара мүдделіліктің немесе пайданың айрықша байланыстары арқылы біріккен және де ... ... бір ... сезінетін адамдардың тобын түсінеді.
Қазіргі кезде Қазақстандағы партиялық жүйе, азаматтық қоғамның негізгі институты ... ... ... мен халық арасын байланыстырушылық қызметті атқарады.
Мемлекет пен «үшінші сектордың» ... ... ... ... ... ... бір ... қажеттіліктерге жауап ретінде пайда болатынын дәлелдей түседі. Мемлекет саяси ... ... ... шығара алмайды, сондықтан олардың мойнына кейбір саяси-әлеуметтік міндеттерді шешуді жүктейді. Өз кезегінде ... ... ... ... ... ... ... саясатты жасау үрдісіне араласуға немесе оған әсер етуге ... ... ... пен ... ... ... ... серіктестікпен, диалогпен, әріптестікпен немесе бір-біріне қарсы тұруымен сипатталатын қарым-қатынастар орнайды.
Партияның азаматтық қоғамның дамуына тікелей әсер ететін екі функциясын атап ... ... ... үздіксіздігін қолдай отырып, саяси партиялар қоғам мен мемлекет арасындағы кері байланыстың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Бұқаралық/көпшіліктік саяси үрдістің кеңістігін кеңейте отырып, ... ... ... ... мен билеуші субъектілер арасындағы алшақтықты азайтуға тырысады.
Саяси партиялар ... ... ... күші ... ... ... Партиялардың әлеуметтендіруші функциялары сайлау кампаниялары кезінде де, сонымен қатар түрлі ... ... ... ... де жүзеге асады.
Сайлау жүйесі - өркениетті еркін қоғамда ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін билікті жасырын дауыс беру арқылы еркін сайлау процесі. Cайлау жүйесі неғұрлым ашық ... ... ... ... ... ... ... демократиялық елдер сайлау жүйесін дамытып, азаматтардың еркін таңдау жасауына мүмкіндік беруге мүдделі болып табылады.
Азаматтық қоғамда өмір сүріп ... ... ... процесінің ашықтығын дамытуда көбінесе халықтық немесе үкіметтік емес ... ... ... ... алды және сайлау процесін толық бақылау жасау әдісін қолданады. Біздің елімізде де еркін қоғам құруда осындай бақылау ... ... ... ... ... да ... ... таңдауына кең мүмкіндік берген.
Жалпы, соңғы жылдары болып өткен сайлау кампанияларын сипаттай келе ... ... және оған ... ... ... ... күнде қалыпты табиғи үрдіске айналғандығын көрсетеді деп айтуға болады. ... ... ... ... ... жаңару жолы деп қабылдауда. Саяси партиялар сайлаудан сайлауға дейін өз сайлауалды шаралары аясында тиімді әрекеттерімен көзге түсуде: олар ашық ... ... ... мол ... ... ... жоғары белсендік танытуда, үгіт насихат жұмыстарында түрліше әдістер пайдалануда, өз жұмыстарын БАҚ беттерінде жария етуде жаңа ақпараттық бағытар ойлап ... ... ... ... ... ... ... бәрі азаматтардың оларға деген қызығушылығын арттыра түсуде.
Елімізде саяси партиялардың дамуына 2007 жылдың 18 мамырындағы ҚР ... ... ... ... жаңа ... берді. Саяси партиялардың қызметіне қатысты бұл өзгерістердің мәні енді Парламент сайлауы пропорционалдық жүйе бойынша өтетіндігінде болып отыр. ... ... ... ... ... ... дамуының кезекті белесті кезеңіне бастайды. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... түседі.
жылға дейін елімізде мажоритарлық жүйе жұмыс істеп ... ... ... Ал 1999 және 2004 ... ... аралас жүйе бойынша жүзеге асырылып келген еді. Яғни, ол кезде партиялық тізім ... тек 10 ... ... Ал 2007 ... 18 тамызында болған сайлау толықтай пропорционалды негізде өтті. Бұл жүйе саяси репрезентативтікті ... ету үшін ... ... ... ... және ... ... жауапкершілігін арттыра түседі деп қарастырылады. Яғни, соңғы сайлауда біз жекелеген кандидаттар емес, партиялар бағдарламаларының тартысына куә ... ... ... ... жүйе - дауыс беру нәтижелерін анықтауда барынша демократиялық форма болып табылады, өйткені оның негізінде сайланған органдар өкілдік сипатқа ие ... ... біз ... ... ерекшеліктеріне қысқаша тоқталып өткенді жөн көрдік, өйткені алдағы уақытта еліміздегі саяси партиялардың дамуы осы ... ... ... болып отыр.
Біріншіден, пропорционалдық жүйе қоғамдағы саяси күштердің орнын барынша ... ... ... ... ... күштерінің барша топтарын өкілдендіруге мол мүмкіндік ашады. Мысалы, ел ... ... 20 ... дауысын алған партия Парламенттегі орынның 20 пайызын иеленеді. Мажоритарлық жүйеге тән болған сайлаушылардың ... ... ... қалу ... бұл ... орын алмайды, яғни дауыстардың жоғалуына жол берілмейді.
Екіншіден, бұл ... ... ... партиялардың қалыптасуына жол ашады, көппартиялықты нығайтады және демократияның аса маңызды белгісі ... ... ... жаңа ... жүйесі азаматтық борышты өтеуді жеңілдетеді. Мысалы, бұрын Парламенттік сайлауларда ... ... ... ... ... жаңа жүйе ... ... саяси партиялар деңгейінде болды.
Төртіншіден, пропорционалдық сайлау жүйесі мажоритарлық және аралас жүйеге қарағанда ... ... ... ... ... қоғамдық рөлі жоғары саяси күштердің барлығы елдің жоғарғы өкілдік органында болуына мүмкіндік алады. Яғни, қазақстандықтардың санасында саяси партиялардың рөлі ... өсе ... Таяу ... ... ... ... көзқарастарын белгілі бір саяси ұйымдардың әрекетімен байланыстыратын болады және бұл толыққанды азаматтық ... ... жол ... ... ... ... ... жүйе бойынша өткізуді енгізу саяси партиялардың дамуына үлкен серпін береді. Біз бұны ... ... ... ... ... ... байқап та үлгердік.
Бесіншіден, азаматтардың атқарушы органға ықпал етуіне шынайы мүмкіндіктері пайда болады. Бұл конституцияға ... ... орай ... ... отыр. Жаңа талаптар бойынша Президент премьер-министрді парламенттегі партиялардың фракцияларымен кеңесіп, депутаттар премьер-министрдің кандидатурасын мақұлдағаннан кейін ғана тағайындайды. Бұл дегеніміз азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... шынайы түрде қатысуға мүмкіндіп алып отырғандығын куәландырады.
Сонымен ... ... ... ... ... бюджеттің атқарылуын бақылаушы Есеп комитетін, Орталық сайлау комиссиясын қалыптастыруға қатысуы да ... ... ... ... ... ... арттыра түсті.
Алтыншыдан, Мәжілістің, тиісінше саяси партиялардың өздерінің бақылау құралдарын пайдалана отырып үкіметтің қызметіне ықпал ете алу ... Оның ... ең ... ... министрге «төнуі» мүмкін сенімсіздік білдіру болып табылады. Оның үстіне енді бұл құралды ... ... ... ... Мысалы бұрын Мәжіліс сенімсіздік білдіру үшін депутаттардың үштен екісінің дауысы қажет ... ... енді ... ... көбінің дауысы жетіп жатыр.
Осылайша конституцияға енгізілген өзгерістер саяси партиялардың қызметін белсендірек етіп, халықпен байланысын арттыра түспек. ... ... ... ... ... жүйе Латын Америкасы елдерінде, Бельгияда, Швецияда және т.б. елдерде кең ... ... ... ... ... жүйенің кемшіліктері де жоқ емес. Мысалы сайлау өткеннен кейін басым партияның жоқ болуына, әрқайсысы- ның өзіндік мақсаттары мен ... ... орай ... ... ... ... болмауына байланысты үкіметті құруда үкіметтік дағдарысқа алып келетін қиыншылықтар орын алуы әбден ... ... ... ... ... жүйе ... ... толығырақ есепке алады деп саналғанымен де, мажоритарлық жүйенің артықшылығы ол қоғамдық проблемаларға тереңірек үңілуге ... ... ... ... ... ... 100 ... пропоционалдық жүйесін енгізуге байланысты саяси партиялардың рөлі бұрынғыға қарағанда тағыда арта ... ... олар енді ... ... анықтаушы негізгі құралға ғана айналып қоймай, сонымен бірге Мәжілісті кәсіби және ... ... ... арнасына айналды. Енді саяси партиялар өз күшін бір мандатты округтерге жұмсамай тек саяси партияның беделін ... бір ... ... ... бет ...
Осы орайда, соңғы Парламент сайлауына түскен партиялардың немесе саяси блоктардың сайлаудың пропорционалдық жүйесі жағдайында ... орын ... ... ... ... шолу ... ... 2007 жылғы Парламент сайлауы кезектен тыс өтуіне қарамастан саяси партиялар сайлаушылардың ... ... ... бар ... ... Бұл ... ... екпін жеке тұлғаларға емес, тың идеялар мен нақты ұсыныстарға, яғни сайлауалды бағдарламаларға салынғандығын біз жоғарыда айтып өттік. ... бұл ... ... ... ... ... ... партия бағдарламасы болғандығы анық.
Сайлау қарсаңындағы рейтінгтерге қарағанда алдыңғы қатарға өзекті проблемаларды қамтуына байланысты «Нұр-Отан, «Ақ жол» және ... ... ... партиялары ЖСДП (ОСДП) шықты. Ал Патриоттар партиясы, Қазақстанның ... ... ... Ауыл және Руханият партиялары төменгі топтан орын алды.
Дегенмен, аталған үштіктің ішінде ... ... ... жауап берген, және шындап келгенде мемлекеттің алдағы бес жылға арналған стратегиялық даму бағдарламасын ұсынған «Нұр ... ... ғана ... ... ... ... ... және Коммунистер партияларының сайлауалды құжаттары қамтыған әлеуметтік ... ... және ... жекелеген проблемаларға жұмылдырылғанды- мен сипатталды. Оның үстіне Патриоттар партиясы мен Коммунистік партияларына өздерінің ... ... ... ... ... әдіс жетіспеді. Сонымен қатар, бұл партиялардың басты кемшілігі сайлаушыларды қызықтырар тың идеялары мен ... ... еді. ... енді ... ... ерекшеліктеріне тоқталар болсақ, олардың арасындағы айтарлықтай алшақтықтарды айтуға болады. Мысалы, Нұр-Отанның бағдарламасы бүкіл елді кешенді түрде ... ... ... және ... ... ... тұрды. Әрбір сайлаушы «Нұр-Отан» халықтық демократиялық партиясының бағдарламасынан өзіне қажет және толғандырған мәселе бойынша нақты шешім жолдарын көре алды.
Өз кезегінде ... ... ... ... плат- формасы өзінің радикалдылығымен ерекшеленді және өздерін «Нұр-Отан» партиясының платформасына қарсы қоюға негізделді. «Ақ жол» партиясы өз бағдарламасын ұсынуда өзге ... ... ... және де екі ... да ... ... позицияны ұстанды.
«Ауыл» партиясының платформасы ауыл проблемаларының ғана ... ... Оның ... өзге ... және ... ... бұл партияның бағдарламасында ескерілмей, тыс қалып қойды деуге болады. Мұндай жағдай «Руханият» ... ... да ... Егер де «Ауыл» партиясы шектеулі электоратқа жұмыс істесе, «Руханият» партиясы гуманитарлық сипаттағы мәселелерге көп ... ... ... партия мен Патриоттар партиясына келер болсақ, онда олардың сайлауалды платформалары сайлау парақшаларын еске салды. Бұл партия- лардың ... аса тар ... және ... ... ... ... ... уәделердің саны емес, оларды шешудің нақты жолдары мен мерзімдері көбірек қызықтыратындығы анық. Бұл жерде айта кетерлігі отандық партиялардың ... ... ... ... ... іс жүзінде орындауда жауаптылығы тұрғысынан мақтана алмайды. Сайлауалды платформасын жүзеге ... ... ... ... ... ... бағдарламаларында сайлау алдында қойған міндеттерін орындау бойынша шараларының кең тізімі болды. сайлаушылар үшін аса ... ... ол ... ... ... ... ... және оларды тиімді атқаруы екендігі белгілі еді. Өз платформасын жүзеге асыру жолдары ЖСДП бағдарламасында да ... ... ... олар ... қоюы ... уәделерге толы, тіпті шикізат экспортынан түскен қаржыны тікелей үлестіру секілді популистік ұсыныстардан тұрды. Өзге ... ... орай ... ... көтергенімен де оны қалай жүзеге асыратындығын нақты жеткізе алмады.
Бұл тұрғыда көлемі жағынан шағын, жаңашыл және мазмұны бойынша ... ... ... ... «Ақ жол» ... ... ұтымды болып көрінді. Бұл тұрғыда «Нұр Отан» партиясының да бағдарламасын атап өткен жөн. Мемлекеттің жетекші партиясы деген атақ оның ... ... бір ... пен ... ... ... еді. Солай бола тұра нұротандықтар, бұл қиыншылықтан шығудың ұтымды жолын таба білді. Бұл партияның платформасы оған саяси салмақ беретін мол ... мен ... ... да ... ... сөз тіркестерінің болуымен ерекшеленді.
Патриоттар партиясы, «Ауыл» партиясы және Коммунистер партиясының бағдарламаларына келер болсақ, бұл жерде олар сайлаушылардың ... ... ... ... ұсына алмады. Оның үстіне олардың сайлауалды үгіт-насихат жұмыстарының белсенділігі төмен және таратқан көрнекі материалдарының шектеулі және сайлаушы санасына әсер етер ... ... айта ... жөн. ... 2007 ... 18 ... болған толықтай пропорционалдық жүйеге негізделген, еліміздегі саяси ... орны мен ... ... берген Парламент сайлауының қорытындысына тоқталайық. Тек «Нұр-Отан» халықтық демократиялық партиясы - сайлаушылардың 88,05% дауысын, яғни 5 миллион 174 мың ... ... ... Парламанттегі толықтай 98 депутаттық орынды иеленді. Ал, қалған ... 7 ... ... өте алмай, Парламентке өз өкілдерін жіберу мүмкіндігінен ... ... ... ... ... және сайлауда жеткен нәтижелері елдегі саяси партиялардың алар орны мен мәртебесін айқын көрсетіп берді.
Дегенмен, ... ... ... ... ... ... ... құралған, бұрынғы «Отан» РСП ісін жалғастырушы «Нұр-Отан» халықтық демократиялық партиясының ... ... да ... толықтай жеңіске жетті. Өзге партиялар Парламентке өте ... Оның ... ... ... Конституциялық жаңа өзгерістерге жылдам бейімделе алмай саяси науқанды әлсіз өткізгендігі деп пайымдауға болады. ,
Дамыған азаматтық қоғамның негізі ... ... ... әлдеқайда өзгеше, еркін және ерікті ұйымдардан құралған жүйе болып табылады. Азаматтық қоғам - азаматтық мақсат жолындағы, жекеленген азаматтар арқылы ... ... ... ... ... өрісі. Бұл өріске енбейтін, мемлекет немесе экономикамен әлеуметтік өзара әрекеттесу, азаматтық қоғамға тән.
Қорытынды
Диссертацияның ... ... ... ... мен ... ... Сонымен, біз өз зерттеуімізде азаматтық қоғам тұжырымдарын талдау негізінде, оның қазіргі ... ... ... ... ... ... Әрі ... саяси партиялар қоғамдық, бұқаралық саясатты қалыптастыру арқылы қоғамдағы өз орнын анықтауда. Жүргізілген зерттеудің басты ... ... ... партия азаматтық қоғамды қалыптастырушы тетік екендігін дәлелдеу.
Сілтемелер:
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан ... ... // ... Қазақстан 2008 жыл.
. Джон Кин Демократия и гражданское общество / Пер. с англ.; Послесл. М.А. Абрамова. –М.: ... 2001. ... ... Ю. Европейское гражданское общество: исторические корни и современные перспективы на Востоке и Западе // Неприкосновенный ... 2003, ... ... ... ... ... общества в странах Западной Европы и России в ХІХ-ХХ вв. –М., ИВИ РАН, 207. ... ... Г.Р. ... ... ... қатысуы: сипаты мен жолдары. Монография. –А., 2005. 272 бет.
6. Мұсатаев С.Ш. Қазақстандық азаматтық қоғам: қазіргі жағдайы мен келешегі. –Алматы, 2007. ... ... К.Д. ... ... гражданского общества. –Алматы, 2003. 129-130 б.
8. Гегель Г.Ф. Философия ... // ... ... - М.:Мысль, 1990. 278 б.
. Гумбольдт В. Язык и ... ... –М., 1985, - 46 ... ... Ю.М. ... ... как понятие //Социально-гуманитарные знания. 2002. № 2. 140 б.; Кола Д. Политическая ... М., 2001. 284 ... ... М. ... и ... понятия «гражданское общество» применительно к развивающемуся миру // Мировая экономика и ... ... - 1996. - № 6, 81 ... Галкин А., Красин Ю. Гражданское общество и демократия // Обозреватель. 1998. № 10. 17-б.
. Одинцова А.В. Гражданское общество: ... ... ... //Социально-политические науки. 1991. № 12.
. Сунгуров А.Ю. Становление гражданского ... в ... и в ... // ... науки и современность. 1997. №3.
. Иманбекова Б.И. ... ... жүйе ... және ... ... Оқу ... –Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2004. 24-бет.
. Политические партии Казахстана. Алматы 2004.
Диссертация ... ... ... еңбектер тізімі:
. Қазақстан Республикасында көппартиялық жүйенің қалыптасу ерекшеліктері // Саясат, 2007, №3. –-20 ... ... ... ... үрдісіне қатысуының заңдық негіздері // Саясат, 2007, №4. –-6 ... ... ... ... в ... Центральной Азии // Материалы международнойй научно-практической конференции 27 февраля 2007 года. ... 2007. ... ... ... емес ұйымдар қызметі хақында // Актуальные проблемы политической науки Казахстана. Сборник ... ... ... 2005. ... ... общество и государство: проблемы институциональных отношений // Политическое развитие Казахстана на новом этапе ... ... ... ... ... в ... восьмих мустафинских политологических чтений. –Алматы, 2007. –с.216-220.
. ... ... ... Казахстана в свете новых конституционных реформ // «Новый этап демократизации Казахстана –ускоренное развитие свободного демократического ... ... ... ... конференции 30 мая 2007 г. –Алматы, 2007. –с.157-164.
. Азаматтық қоғам және партиялық жүйе диллеммасы: Қазақстан Республикасының мысалында // ... ... 2008, №2 –сб ... ... ... ... Казахстана как субъекты формирующегося гражданского общества
Диссертация на соискание ученой степени кандидата политических наук по специальности 23.00.02 –политические институты, ... ... ... и ... ... и технологии
Главным условием развития демократического, правового государства является формирование в них гражданского общества. В представляемой диссертационной ... ... роль ... партий как субъекта гражданского общества на примере Республики Казахстан.
Объект и предмет исследования. Объектом ... ... ... ... ... ... развития Республики Казахстан, на основе мирового опыта построения гражданского ... и ... ... ... ... ... ... изучение понятий и особенностей такого феномена как гражданское общество и формирующихся только в ... ... ... ... ... исследования является теоретико-методологический, научно-практический анализ положения о «гражданском обществе». Изучение роли политических партий в контексте формирование гражданского ... в ... ... и теоретическую основу исследования составили современные концепции гражданского общества, а также ... ... ... и др. В ... ... ... ... теоретические выводы и положения отечественных политологов.
При написании диссертационного исследования использованы системный, структурно-функциональный, исторический, социологический, сравнительный методы исследования.
Новизна диссертационного исследования.
- в ходе ... были ... ... пути совместных действий государства и гражданского общества в лице ... ... для ... ... ... ... в ... анализирована связь между политическими институтами гражданского общества такими как: политические ... ... ... группы по интересам, предприятия и т.д.
- в рамках избранной темы исследования было ... ... ... ... взглядов концепции о «гражданском обществе», особенности развития, его роли в ... ... ... ... ... на ... ... теоретико-методологических положений подверглось систематизации и анализу такое понятие как «политическая партия», понятию «политическая партия» автор дал собственное определение.
- были исследованы пути ... ... ... в Республике Казахстан, кроме того, автором были предложены собственные ... на ... ... выявляется роль политических партий в условиях построения гражданского общества в современном Казахстане, ... ... ... собственные предложения, выработанные на основе диссертационного исследования.
Данные выводы и ... ... ... ... исследования:
Гражданское общество –это одна из наивысших степеней развития общества, соответствующая другим элементам общественной системы, обладающая институтами самоуправления через которые реализуются ... ... и ... ... ... ... ... принимая участия в публичной политике, в обеспечении социальных свобод и в ... ... ... ... условия для развития гражданского общества. Для ... ... ... широкую огласку и связанную с этим должную информированность граждан.
. В гражданском обществе во всех общественных отраслях, различные органы и объединения ... ... свою ... ... ... ... подразделениями являются: экономические, социально-политические, духовные (культурные).
В экономической отрасли гражданского общества негосударственные организации ... ... ... и ... Как ... отрасль гражданского общества, в условиях многопартийной системы в Казахстане, партии, не оказавшиеся во ... ... ... ... из критериев гражданского общества. Они считаются негосударственными объединениями, независимыми от государства и ... свои ... ... ... гражданского общества –это обеспечение духовных потребностей человека, свобода слова, независимость печати и прессы. В свою очередь человек должен стремиться к ... ... ... ... ... ... В качестве центрального элемента политической системы государства выступают и другие институты, вступающие между собой в связь в ... от ... в ходе ... ... ... в ... ... изменения избирательной системы Казахстана повышают роль политических партий в политической ... и в ... ... ... ... и ... диссертации могут быть использованы в деятельности государственных структур и ... ... Так же ... ... ... ... быть использованы при чтении лекций и подготовке спецкурсов в высших учебных заведениях.
Summary
Ziyadin Aidos Sakhabadinovich
Political parties of The Republic ... as the subjects of the forming civic society ...... ... ethnic and ... conflict science, national and ... process and technologies
The main condition of developing democratic legal state is forming civic society within it. The ... work ... the role of ... parties as a subject of civic society on the example of the Republic ... object and subject of the ... The object of the research is analysis of ... ... in the development of the Republic of Kazakhstan. Based on the world experience of building civic society in system of ... ... subject of the work under ... is studying the notions and ... of such phenomena as civic society as well as role of political parties which are being formed in these ... aim of the research is ... ... analysis of the status about civic society as well as ... the role of the ... parties in the context of developing civic society in the Republic of Kazakhstan.
Methodological and ... basis of the research is based on the modern concepts of civic society as well as the works by R.Dal, G.Almon and others. The author uses ... ... and ... of native ... ... novelty of the research is logical development of the aims and objectives mentioned above, as well as absence of a separate ... of the problem ... novelty of research
In the course of ... the possible ways of the joined actions of the state in civic society on behalf of various parties were reviewed for further ... of ... ... in the ... contacts between political institutions of the civic society such as political parties, non-commercial establishments, interest groups etc. were ... the subject of ... the ... of ... outlooks of the concept about “civic ... ... of the ... and its role in developing modern socio-political system have been investigated.
On the basis of modern theoretical-methodological positions such concept as ... party" has ... to ordering and the ... the author has given his own ... concept "political party"
Ways of construction of a civic society to the Republic of Kazakhstan were investigated, besides, the author had offered his own ... the basis of research the role of ... parties in ... of ... of a civil society in modern ... comes to light, the author also makes own offers ... on the basis of ... research
The given conclusions and positions grow out the dissertational research:
The civil society is one of the most advanced stages of ... of the society, ... other elements of public system ... ... of ... through which realize the rights of freedom and a duty of the ... Kazakhstan political parties, taking part in the public policy, in ... of social freedom and in ... of ... reforms create ... for creation of a civil society. For this purpose parties use wide ... and the due knowledge of citizens connected with it.
In a civil society in all public ... various bodies and ... can borrow the own place. The largest ... are: ... ... spiritual (cultural).
In economic branch of a civil society ... ... have a wide ... and ... As socio - ... branch of a civil society, in ... of a multi-party system in Kazakhstan, parties not appeared in ... bear the ... ... from criteria of a civil society. They are ... ... ... independent from the state and realizing their own ... Main ... of a civil society is a ... of ... needs of the person, a freedom of speech, independence of a press. In turn the person should aspire to ... ... ... of the basic ... values.
. As the central element of political system of the state other ... which were taking up among ... ... on ... during ... of a civil society in ... act ... The constitutional changes of an electoral system of Kazakhstan raise a role of political parties in ... system and in a ... and ... value if the ... ... and ... of the ... can be used in activity of the state ... and ... parties. Also ... of the given research can be used at ... and ... спец rates of higher educational institutions
23

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Лизинг және әлемдік лизингтік нарықтың қалыптасуы28 бет
Рекреациялық туризмді жоспарлау және ұйымдастыру30 бет
Тірі табиғат объектілерінде қордаланған адамдардың қажетіне керекті биологиялық ресурстарға өсімдіктер және жануарлар ресурстары162 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь