Кәсіпорынның шаруашылық қызметі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 КӘСІПОРЫННЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Кәсіпорын экономикасын талдауда оның қаржылық жағдайын зерттеудің маңыздылығы, мәні және мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Кәсіпорын іс.қызметін талдау үшін қаржылық ақпаратпен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

2 «МАРТ.ЛИЗИНГ» ЖШС.Ң ӨНДІРІСТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 «Март.Лизинг» ЖШС.ң шаруашылық қызметін экономикалық талдау ... .24
2.2 Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен қаржылық тұрақтылығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.3 Кәсіпорын қызметінің іскерлік белсенділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42

3 КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Кәсіпорын активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін арттыру ... ..47
3.2 Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығы мен іскерлік белсенділігін арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53
3.3 Кәсіпорынның табыстылығын арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
Қазақстан Республикасы кәсіпорындарында, соңғы жылдары еліміздің экономикасының нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты олардың экономикалық жағдайы, оны талдау әдістемесі мен тәжірибесінде түбегейлі өзгерістер болды. Сонымен қатар, қазіргі уақыттағы әлемдік дағдарыс жағдайындағы кәсіпорын қызметінің қаржылық жағдайын экономикалық жағынан талдау өте маңызды болып отыр.
Есеп тіркемелерінде шаруашылық операцияларын жазып көрсетудің дәстүрлі бухгалтерлік қызметі, көптеген қаржылық ақпаратты пайдаланушылардың сұрақ-тілектеріне толығынан жауап бере алмайтындығын тәжірибе көрсетті. Іскерлік шешімдер қабылдау үшін бұл ақпарат белгілі түрде өзгертілуі және өңделуі қажет. Қазіргі жағдайда бухгалтер қаржылық нәтиже қалыптастырудың әр түрлі әдістерін білуді, кәсіпорында қабылданған қаржылық стратегияны іс жүзіне асыруды камтамасыз ететін есеп саясатын таңдап алып, соны басшылыққа ұсынуы керек, яғни оның қызметінің аясы жай есепшіліктен қаржы жағдайын талдау ісі ажырамас бөлігі болып табылатын, қаржы менеджментіне дейін өсіп, айтарлықтай кеңейеді.
Қоғамда шаруашылық-экономикалық зерттеу біреудің орынсыз тілегінен емес, өмірлік аса қажеттілік салдарынан туыңдады: салмақ, ұзындық өлшемін және есептеу жүргізбей, шаруашылық субъектінің мүліктік жағдайы мен оған әсер ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай, біріншісінің екіншісінен артық болуына қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай жүргізу мүмкін емес.
Қай уақытта да болмасын бұл өте маңызды. Қазіргі қоғамның әкімшілік -әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынасқа ену кезеңінде оның мәнділігі одан әрі арта түседі. Басқаша айтқанда, жалпы мемлекеттік («иесіз») меншік жағдайында кеңінен орын алған ұқыпсыздық пен жауапкерсіздікті іскерлік, басқарушылық, қатаң орындаушылық тәртіп, ұқыптылық және үнемділікпен алмастыру - нарықтық экономиканың өзіне тән ерекшеліктері.
Нарықтық экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өзгеше іс-әрекетті талап етеді. Ол зауыт қоймалары мен ашық алаңдарда, материалдар мен шикізаттың қисапсыз қорларының көгеріп, тот басып жатуына, яғни миллиондаған теңгенің доғарылып, бекерге ысырап болуына жол бере алмайды.
Кәсіпорын мүлкіне салынған әрбір теңге жаңа табыс әкелу үшін осы қорларды қозғалысқа келтіреді. Жасанды көрсеткіш пен жоспар үшін жұмыс істеу келмеске кетеді.
Қазіргі уақытта болып жатқан нарықтық қатынастар кәсіпорындардың шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып, олардың көптеген өндірістік және қаржылық мәселелерді өз бетінше шешуіне мол мүмкіншілік ашты. Атап айтқанда, ішкі және сыртқы рынокта білікті серікті таңдауға қол жетті, өйткені болашақтағы бірлескен іс-әрекеттің тиімділігі көбінесе осыған байланысты болады. Кәсіпорындар бұрынғыдай жоғарғы жақтың жөн сілтеуімен емес, контрагенттерді (жабдықтаушы, сатып алушы, мердігер, банк және т.б.) қазіргі кезде өз қалауы бойынша алады.
1. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001 ж.
2. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа. - М.: ИНФРАМ, 1995.
3. Русак Н.А. Анализ финансового положения предприятия. В учебнике «Анализ хозяйственной деятельности в промышленности». Под общ. ред. В.И. Стражева - Минск: Высшая школа, 1995.
4. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции. — М.: Изд-во «Перспектива», 1995.
5. Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности акционерных обществ в промышленности, строительстве и торговле. - М.: АО «ДИС», «МВ-Центр», 1994.
6. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия. - М.: Центр экономики и маркетинга, 1995.
7. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. пособие. - М.: Финансы и статистика, 1994.
8. Бухгалтерско-аудиторский портфель. ( Книга предпринимателя. Книга бухгалтера. Книга аудитора ) / Отв.ред. Рубин Ю.Б., Сол-даткин В.И. - М.: «ОМИНТЭК», 1994.
9. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учебное пособие. — Издательство «ДИС», НГАЭ и У, 1997.
10. Маркарьян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ -М.: «ПРИОР», 1996.
11. О бухгалтерском учете. Указ Президента Республики Казахстан, имеющий силу Закона, от 26 декабря 1995 г., №2732.
12. Стандарты бухгалтерского учета. Национальная комиссия Республики Казахстан. - Алматы,1996.
13. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. - К.:Торгово-издательское бюро ВНУ, 1993.
14. Введение в бухгалтерское дело: Пер. с англ.: — К.: Торгово-издательское бюро ВНҮ, 1994.
15. Руководство по финансовому учету, отчетности и аудиту. Первая редакция Центральный и операционный отдел учета и отчетности. Всемирный банк, январь 1995.
16. «Март Лизинг» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржы экономикалық мәліметтері.
17. Методические рекомендации по составлению финансовой отчетности. Утверждены директором Департамента методологии бухгалтерского учета и аудита. Министерства финансов Республики Казахстан 21.05.97 г., №7 /Бюллетень бухгалтера. 1997., №29.
18. Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: Учебник ІИ.А. Богдановская, Г.Г. Виноградов, О.Ф. Моргун и др:. Под.общ. ред. В.И. Стражева. - Минск: Высшая школа, 1995.
19. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия (практическое пособие). — «Бизнес-школа», Интел-Синтез, 1994.
20. Лоханина И.М., Золкина З.К. Основы анализа финансового состояния предприятия. Учебное пособие. - Ярославль, 1993.
21. Андреев В.А. Практический аудит. /Справочное пособие/.- М.: Экономика, 1994.
22. Ковалев В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности. — М.: Финансы и статистика, 1995.
23. Финансовый менеджмент: теория и практика: Учебник /под. ред. Е.С. Стояновой. — М.: изд-во «Перспектива», 1996.
24. Чечета А.П. Анализ финансового состояния предприятия. /Бухгалтерский учет. 1992 г., №5.
25. Ковалев В.В. «Практикум по анализу и финансовому менеджменту». -
Москва, Финансы и статистика, 2006.
26.Кубышкин И. «Использование финансового анализа для управления компанией».// Финансовый директор. - 2005. - №4.
27. Попова М. «Как вывести предприятие из финансового кризиса».// Финансовый директор.-2005. -№3.
28.Румянцева Е.Е «Новая экономическая энциклопедия».-Москва, Инфра-М, 2006.
29.Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности предприятия». - Москва, Инфра-М, 2006.
30.Трохина С.Д., Ильина В.А., Морозова Т.Ф. «Управление финансовым состоянием предприятия».//Финансовый менеджмент. - 2004. - №1.
31.Финансовый менеджмент./ Под. ред. Стояновой Е.С. - М.: Перспектива, 2006.
32.Шеремет А.Д. «Теория экономического анализа». - Москва, Инфра-М, 2006.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 КӘСІПОРЫННЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДІҢ ... ... ... ... оның ... ... ... мәні және мақсаты…………………………………………………6
1.2 Кәсіпорын іс-қызметін талдау үшін қаржылық ақпаратпен ... ... ... ӨНДІРІСТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 «Март-Лизинг» ЖШС-ң шаруашылық қызметін экономикалық талдау…..24
2.2 Кәсіпорынның ... ... мен ... ... ... ... ... белсенділігін
талдау......................................42
3 КӘСІПОРЫННЫҢ ... ... ... ... ... ... ... мен төлем қабілеттілігін арттыру……47
3.2 Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығы мен ... ... ... ... ... ... ... соңғы жылдары еліміздің
экономикасының нарықтық ... ... ... ... жағдайы, оны талдау әдістемесі мен тәжірибесінде түбегейлі
өзгерістер болды. Сонымен қатар, ... ... ... дағдарыс
жағдайындағы кәсіпорын қызметінің қаржылық жағдайын экономикалық жағынан
талдау өте маңызды ... ... ... ... ... жазып көрсетудің дәстүрлі
бухгалтерлік қызметі, көптеген ... ... ... ... ... ... бере ... тәжірибе көрсетті. Іскерлік
шешімдер қабылдау үшін бұл ақпарат белгілі түрде өзгертілуі және өңделуі
қажет. ... ... ... ... ... қалыптастырудың әр түрлі
әдістерін білуді, кәсіпорында қабылданған қаржылық стратегияны іс жүзіне
асыруды камтамасыз ететін есеп ... ... ... соны басшылыққа ұсынуы
керек, яғни оның қызметінің аясы жай ... ... ... ... ... бөлігі болып табылатын, қаржы менеджментіне ... ... ... ... ... ... орынсыз тілегінен
емес, өмірлік аса қажеттілік салдарынан туыңдады: салмақ, ұзындық өлшемін
және есептеу жүргізбей, шаруашылық субъектінің ... ... мен ... ететін себептерді білмей, табыс пен шығынды өзара салыстырмай,
біріншісінің ... ... ... қол жеткізбей шаруашылықты ойдағыдай
жүргізу ... ... ... да ... бұл өте ... Қазіргі қоғамның әкімшілік
-әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынасқа ену кезеңінде оның мәнділігі
одан әрі арта ... ... ... ... ... ... меншік
жағдайында кеңінен орын алған ұқыпсыздық пен жауапкерсіздікті іскерлік,
басқарушылық, қатаң орындаушылық тәртіп, ... және ... - ... ... ... тән ... экономика оған қатысушылардың барлығынан ой жүйесі мен өзгеше
іс-әрекетті талап етеді. Ол зауыт қоймалары мен ашық ... ... ... қисапсыз қорларының көгеріп, тот басып жатуына, ... ... ... ... ... болуына жол бере алмайды.
Кәсіпорын мүлкіне салынған ... ... жаңа ... ... үшін осы
қорларды қозғалысқа келтіреді. Жасанды көрсеткіш пен ... үшін ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар кәсіпорындардың
шаруашылықты жүргізуші субъект ретінде құқық ... ... ... ... ... және қаржылық мәселелерді өз бетінше ... ... ... Атап ... ішкі және ... ... ... таңдауға қол жетті, өйткені ... ... ... ... ... ... болады. Кәсіпорындар бұрынғыдай
жоғарғы жақтың жөн сілтеуімен емес, ... ... ... ... банк және т.б.) ... ... өз қалауы бойынша алады.
Олардың өздеріне іскер серіктерді қаншалықты дәл және қатесіз тандауымен
нарықтық қатынастар негізінде мүмкіндігінше тез және ... ... ... ... ... жұмыстарының тиімділігі әр түрлі болады. Басқаша сөзбен
айтқанда, шаруашылықты жүргізуші ... ... ... ... қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы,
шұғылдығы мен ғылыми негізделуіне тікелей ... ... ... ... ... және қаржы ресурстарын тиімді пайдаланып,
еліміздің экономикалық ... ... ... ... кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай күйінің
орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы ... ... Ол ... ... орын ... ... ... тиімді пайдалану жолымен
өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің
қаржы ... ... ... ... ... бағалау, объективті, ғылыми
негізделген үшін оның қаржылық жағдайын талдау ... Тек ... және ... ... ғана оның ... объективті бағалап, кәсіпорынның
экономикалық тұрақтылығын нығайту немесе жақсарту және оның ... ... ... ... шешімдерін қабылдау үшін,
басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... талдау мәселесі аз
зерттелген, сондықтан оның прогрессивті әдістері әзірше бізде ойдағыдай
қолданыс таба алмай отыр. Ал бұл ... ... ... ... ... дамуына, ең ақырында еліміздің экономикалық өсуіне кері ... ... ... ... ...... шаруашылық-
экономикалық жағдайын талдау және оны жетілдіру ... ... ... ... ... жету үшін ... ... анықталады:
- кәсіпорындардың қаржылық-экономикалық жағдайын талдау барысында ... ... ... ... ... ... пайдалану;
- қарастырылып отырған мәселе бойынша статистикалық және ... ... ... және ... ... ... жағдайын талдау;
- жүргізілген талдау нәтижелері бойынша ... ... ... жою ... ... объектісі ретінде «Март-Лизинг» Жауапкершілігі Шектеулі
Серіктестік алынды. Оның ... ... ... өнімдерін өндірумен
айналысады, атап айтсақ, сұйық май, ... ... ... ... және ... ... ... теориялық бөлімі қаржылық жағдайды талдаудың түсінігін ашуға
негізделген. Бұл бөлім өзіне қаржылық ... ... ... және ... ... талдаудың ақпараттық негізі, әдістері
мен тәсілдері туралы ақпараттарды біріктіреді.
Жұмыстың тәжірибелік бөлігі «Март-Лизинг» қаржылық жағдайын талдауға
және оның ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту бойынша іс-шаралар ұсынуға негізделген.
Жұмыстың теориялық базасы болып К.Ш. Дүйсенбаевтің, Э.Т. Төлегеновтың,
Ж.Г. Жұмағалиеваның, В.В.Ковалевтің, А.Д. ... ... ... ... барысында ҚР-ның заң актілері және «Март-Лизинг» ЖШС-ның құжаттары
пайдаланылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом ... ... үш ... және ... ... ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... ... оның ... ... зерттеудің
маңыздылығы, мәні және мақсаты
Нарықтық қатынастары ... ... ... талдаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ... ... және де ... ... алдында өзінің өндірістік-
кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін ... ... ... ... ... ... ... сұрақтарды
қарастырмас бұрын, "қаржылық жағдай" дегеніміз немесе ... ... не, соны ... ... жөн. ... жылдары шығарылған арнайы
әдебиеттерде бұл ұғым әр ... ... ... А.Д. ... қаржы (активтер) жағдайы қаржыны тарату, пайдалану және оның
қалыптастыру көздерімен (меншіктік ... және ... ... ... деп ... Н.А ... [3] бұл ... былайша анықтайды: «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы қаржы ресурстарын жасау, тарату және ... ... ... кәсіпорынның қалыпты ... және ... да ... түрлері үшін қажетті қаржы ресурстармен
қамтамасыз ... және ... ... сай, ... ... ... ... басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-
қатынаста ... ... ... және ... ... ... төлеу мүмкіндігі оның қаржылық жағдайының
жақсылығын ... ... мен М.А. ... ... қаржылық жағдайы "қаржы
ресурстарының калаптасуымен, таратылуы және пайдалануымен көрсетіледі" деп
жазады.
М. Н. ... [5], А.И. ... және В.П. ... [6] ... ... ... түсіндіреді: ''Қаржылық жағдай - бұл қаржы ресурстарының
қолда ... ... ... және ... ... ... И.Т. ... ... ... ... ... бұл
оның қаржы бәсекелестік қабілеттілігінің сипаттамасын ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекет алдында және басқа да шаруашылық ... өз ... ... ... ... ... талдаудың келесі түрлерін жүргізеді: ... ... ... ... ... ... ... валюталық өзін-өзі ... - деп ... ... ... осы ұғым ... өзінің көзқарасын келесі сөздермен
баяндайды: "Кәсіпорынның қаржылық жағдайы - бұл ... ... оның ... мен өмір сүру ... кешенді түрде
бағалау".
Жоғарыда берілген анықтамалар қарастырылып отырған ұғым мәнін жеткілікті
дәрежеде ашпайды, бірақ олардың әрқайсысында бұл ұғымды ... ... ... ... ... бар. Бірқатар түрлі әдістермен
есептелетін бірыңғай көрсеткіштерге қарағанда ... ... ... ... ... құн, ... ... тиімділік) қаржылық жағдай
түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың жалпы ... ... ... ... анықталатыны анық. Қорыта ... ... ... ... және өмір сүру ... жоқ ... қарайтын бәсекелі нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорынның
сенімді болуын, тұрақтылығын және ... ... ... ... ... бойынша, сенімділік кәсіпорын ... және оның ... ... ... ... түсініктерге сүйене отырып, біз бұл ұғымды былай ... ... ... осы ... белгілі бір кезеңдегі
экономикалық тұрақтылығын және оның өз ... ... ... мен ... қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы нені білдіреді? Бұл сұрақ та арнайы
оқулықтарда түрліше түсіндіріледі. Бір авторлар қаржылық ... ... ... ... қабілеттілігі, жұмыс процессінде үздіксіздігін
қамтамасыз ететін қаржының ... ... деп ... ... - ... және ... қаражаттарының байланысы деп жазады [6].
Енді біреулер "өз қаражаттары ... ... ... ... емес ... айналым қаражаттары) жіберілген қаражаттарды
жабатын, сондай-ақ ... ... және ... қарыздарға жол
бермейтін және де өз міндеттемелерін уақтысында ... ... ... тұрақты болып табылады" деп ... ... ... А.Д. Шеремет пен Р.С. Сайфуллин өте ықшам түрде анықтайды.
Олардың ойынша "Қаржылық тұрақтылық - бұл ... ... ... ... ... бір ... жағдайы".
В.М. Родионова мен М.А. Федотова бұл ұғымды келесідей түсіндіреді:
"Кәсіпорында ... ... ... ... артуының өзіне тән
айнасы - қаржылық тұрақтылық болып табылады. Ол ақша ... ... ... ... қолдану арқылы өндіру мен өнімді ... ... ... ететін, сондай-ақ қәсіпорынды кеңейтуге
және жаңартуға қажетті шығындарын ... ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы
тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады". Осы еңбегінде бұл ... әрі мына ... ... қаржылық тұрақтылығы - бұл тәуекелділіктің мүмкін болатын
деңгейінде төлем қабілеттілігі мен несие ... ... ... ... ... ... тарату мен пайдалану арқылы кәсіпорынның
дамуын ... ... ... ... ... мен М.В. ... бұл ұғымды былай түсіндіреді: "Қаржылық
тұрақтылық - бұл ... ... ... ... артуы. Ол ақша
қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және ... ... ... ... және ... сату ... ... болуына жағдай
жасайды.
Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі
процесінде ... және ... ... ... ... ... табылады [9]. Ал кәсіпорынның жалпы қаржылық ... ... ... ... табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының
қозғалысын көрсетеді. Нарық жағдайында ол ең ... ... ... ... ... ... ... талап етеді және оның мөлшері
мемлекетпен, ... ... ... ... және ... есеп ... үшін ... дәрежеде болуы тиіс. Сонымен қатар
кәсіпорынның одан әрі дамуы үшін барлық есеп ... мен ... ... ... осы ... ... дамытуға,
оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де әлеуметтік ... және ... ... ... дәрежеде табыс қалуы қажет.
Айта біз олардын кейінгі шешімдерімен келісе ... ... мәні - ... ... ... ... тарату және
пайдаланумен анықталады" - деп жазады В.Т.Артеменко мен М.В.Беллендир.
Біздің ойымызша бұл ... ... мен ... ... ... ... Олар қаржылық тұрақтылықтың мәні — бұл қорлар ... ... ... қамтамасыз етілуі - деп түсіндіреді.
Э.А.Маркарьян мен Г.П.Герасименко да дәл ... ... ... өз ... бойынша есептесу мүмкіндігі" [4] немесе
"Сауда, несие және басқа да төлем сипатындағы ... ... ... ... ... ... ... және толық орындау
мүмкіндігін көрсететін телем қабілеттілігі, қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... ... ... ... ... өтумен бірге
оның қаржылық жағдайы және оны сауықтыру жолдарын іздеу жөніндегі сұрақтар
да шиелінісе түсті.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... В.М. Радионова және М.А.Федотова келесідей түрлерге жіктейді:
1) пайда болу ... - ішкі және ... ... ... ... және ... ... құрылысы бойынша - ... және ... ... ету ... ... және уақытша.
Ішкі факторлар кәсіпорынның ... ... ... байланысты
болады, ал сыртқы ... ... ... ... ... ішкі факторларды ... ... ... ең ... ... ... үздіксіз байланысқан өндірілген
өнім мен көрсетілген қызметтің құрамы мен ... ... ... және ... ... ... қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның ... өнім және ... ... тығыз
байланысқан қаржылық тұрақтылығының маңызды ... бірі ... ... ... мен құрылымы, сондай-ақ кәсіпорынның басқару
стратегиясын дұрыс таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді ... - ... ... оның ағымдағы жедел қызметі үшін қажет болатын
қаржы-ның ең ... ... ... ... тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі - бұл ... ... (мен ... ... ... ... мен
тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз ... ... ... таза ... ... көп ... соншалықты ол өзін жайлы сезіне
алады.
Сонымен бірге тек таза табыстың көлемі ғана ... ... ... ... ... ... ... дамытуға бағытталған бөлігі де өте
маңызды ... ... ... тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы
қосымша жұмылдырушы (мобилизацияланушы) қаражаттар үлкен әсерін тигізеді.
Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның ... де ... ... ... ... сонымен бірге қаржылық
тәуекелділік те ... - яғни ... өз ... ... ала ма, жоқ па? - ... ... ... Және де бұл ... ... ... ... ... бір түрі ретінде
резервтерге ... роль ... ... ... ... ... ... тұрақтылығына
әсер ететін мынадай ішкі факторларды атап ... ... ... ... ... жатуы;
... ... ... ... ... және оның ... ... бар ... ... ... ... ... ... шығындардың көлемі, олардың ... ... ... қорлар мен резервтерді, олардың құрамы мен ... қоса ... пен ... ресурстарының ... ... ... ... ... жүргізудің экономикалық жағдайының әсері,
қоғамда үстемдік етуші ... мен ... ... ... бар ... ... табысының деңгейі, ҚР Үкіметінің салық және несие саясаты,
кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі заң ... ... ... және тағы ... жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық ... ... оның ... ... ... ... жабдықтаушылар, сатып
алушылар, акционерлер және тағы басқалар) өзара қарым-қатынасы үлкен ... ... да ... ... ... қатынаста болу -
жақсы қаржылық жағдайдың бірден-бір шарты ... ... ... өз ... ... ... тиімділікке ие және дивиденттерді
ұқыпты төлейтін қаржылық тұрақты ... ... ... ... ... тек бүгінгі күні ғана емес, болашақта ... ... ... ... ... жақсы болуы тиіс. Сондай-
ақ, бұл жыл ... өз ... ... белгілі бір пайызбен алғысы
келетін, ал заем мерзімі ... ... ... ... ... өтеуді
талап ететін облигация иелеріне де ... Кез ... ... ... банктер де өз несиелерімен тәуекел ете ... ... өз ... ... және толық өтеуін қалайды, сондықтан оны беру
туралы шешім қабылдай ... кез ... банк өз ... ... және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді. Басқаша айтқанда,
кәсіпорынның қаржылық жағдайы банктер осы ... ... беру ... ... па, ал бұл ... дұрыс шешкен жағдайда - қандай пайызбен және ... ... ... шешудегі негізгі ... ... ... мен тұтынушылар сенімді және төлем қабілеттілігі жоғары
кәсіпорындармен ... ... ... ... Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы ... ... ... тек ... ... ғана салықтар мен басқа да ... ... және ... ... алады.
Осылайша, ... ... ... ... қабілетін және оның
іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын анықтайды, кәсіпорынның өзінің және
оның ... ... және ... қатынастар тұрғысындағы
экокомикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... ең
жақсы тәсілі, бұл талдау, ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, оның
шаруашылық қызметіне ... ... баға ... ... ... және
осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен ... ... ... қызметі арасында байланыстырушы қызмет атқарады.
Кәсіпорын осы мерзімге дейінгі уақытта ... ... ... ... ... ... жауап береді: кәсіпорын осы мерзімге дейінгі
уақытта қаржы ... ... ... ... Қаржы ресурстары
жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де ... ... ... ... бере алуы өте ... болып табылады,
себебі қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі ... ... ... және оның дамуына қажетті ... ... ал ... ... ... басы ... қорлармен және резервтермен кәсіпорын
шы-ғындарын көбейтуіне ... ... ... экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын талдаудың басты ... ... ... ... ... ... капиталының көлемін, оның өсуін (кемуін) және ... ... ... ... және ... ... сақтау;
• кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын ... ... ... ... ... оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар есебі;
• қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру мерзіміндегі ... мен ... ... ... ... ... оларды
таратудағы рационалды және ... ... ... ... өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін ... ... ... ... ... табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, сондай-ақ олардың
деңгейінің өзгеруіне әсер ... ... ... ... ... ... ... анықтау;
• кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ұзақ және ... ... яғни оның ... ... анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның, шаруашылық қызметін талдаудың
қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 сатыны қамтиды:
жабдықтау, ... және ... ... ... ... және ... ... құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі –
бұл оның осы қызмет нәтижесінде меншікті және тартылған капиталдың ... ... ... ... ... ... табылады. Ол қаржы
ресурстарының жүйелі түрде түсуі мен тиімді пайдаланылуына, есеп және ... ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі
мақсатында қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы тиіс. Кәсіпорын
қызметінің қаржылық, ... және ... ... арасында тығыз
байланыс пен өзара тәуелділік бар. Осылайша қаржылық қызметінің жетістігі,
көбінесе оның өндірістік-сату ... ... ... ... ... және ақша ... алуы оның ... сатуына, алдын
ала қарастырылған ... ... ... өнім ... ... сәйкестігіне және оны бір қалыпты өндіруге және төлеуге байланысты
болады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және ... ... ... ... оң ... тигізеді. Өндіріс процесінде өнім
сапасының төмендеуі және оны ... ... ... ... ... ... ... кедергі жасайды, нәтижесінде кәсіпорынның
төлеу қабілеті төмендейді. Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... ... ... іркілісіне, демек өндіріс
процесінің тоқтауына ... ... ... ... өндіріс процесінің тиімділік деңгейімен ... ... ... көп ... кәсіпорын өнімді өткізу көлемін
сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды соншалықты ... Және ... ... пен ... шығындарының нормасының
өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің төмендеуі, басқа да ... тыс ... және ... емес ... ... ... ... қажеттілігіне себепші болады. Еңбек және материалдық ресурстар
шығыны ең ... ... ... ... ... соң табыста талдап
қорытылады.
Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі кәсіпорының өзіндік қаражаттарының
көлемін өзгерте отырып, оның ... ... ... ... ... ... қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз кезеңіндегі
қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылықтан
бастаған жөн және оған ... ... ... ... ... және ... динамикасын талдау;
• кәсіпорын активтерінің қалыптасу көздерінің құрамдық және ... ... ... ... ... және ... ... баланс ... ... ... ... қабілеттілігін және несие қабілеттілігін
талдау.
1.2 Кәсіпорын іс-қызметін ... үшін ... ... қамтамасыз ету
Кәсіпорынның экономикалық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі қаржылық
есеп беру ... ... ... 1995 ... 26 желтоқсандағы №2732 ... ... заң күші бар ... ... 1998 ... бастап қаржылық есеп
беруге ... ... ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражаттарының ... ... ... ... қатар түсіндірме хат болады, сондай-ақ қаржылық есеп беруге
негізделген немесе қаржылық есептен алынған материалдармен толықтырылуы
мүмкін және бұл ... ... ... ... Түсіндірме хатта,
берілген субъектінің есеп және есеп берудің қандай саясатын ... және ... ... ... талаптарына сай басқа да
ақпараттар жазылуы тиіс. Мысалы, оған: субъектіге әсер етуші ... ... ... ... есепте жазылған міндеттемелер ... ... ... ... ... сегменттер, сомалық
ерекшеліктер, қызмет түрлері туралы ақпараттар, баға өзгерісінің әсері
туралы мәлімдемелер және ... ... ... ретінде қарастырылады.
Субъектілерге қаржылық есепті бухгалтерлік есеп стандартында анықталған
жеңілдетілген түрде ... ... ... ... Бұл егер ... көрсетілген 3 шарттың кез келген екеуі орындалғанда ғана (соңғы 2
қаржылық жыл үшін) маңызға ие болады:
1) зейнетақыны, ... ақша және ... ... төлемдерді есептеу,
сондай-ақ жылдық табыс ҚР ... ... 10000 есе ... ... ... жыл бойы ... ... саны 50-ден аспайды;
3) активтердің ... құны 60000 ... ... ... ... ... бізде қолданылып жүрген отандық қаржылық есеп негізі
шамалары бо-йынша халықаралық есеп стандартының ... сай ... ... соңғы жылдары бухгалтерлік есепті халықаралық тәжірибеге
бейімдей отырып реформалау процесі ... ... ол ... ... ... ... болып табылатын жаңа экономикалық
жүйенің қалыптасуымен, екіншіден, біздің ... ... ... ... ... бухгалтерлік есепті реформалау процесі барысында есеп беруді құру
мақсаттарына жаңа көзқарастар пайда болды және оның бағыты өзгерді. ... ... ... - ... ... №2 ... баланс және
қаржылық есептегі негізгі ашылулар» деген стандартында ... ... ... ... ... ... және оның қызметінің нәти-
желері мен есепті кезеңдегі қаржылық жағдайында ... ... ... ... әрі дәл ... ... ету ... табылады[12].
Қаржылық есеп негізінен өтелген жағдайлардың қаржылық ... және ... үшін ... ... мен ... беру бойынша шешімдерді
шешу үшін, ... ... ... ақша ... және осы
субъектіге сеніп тапсырылған ресурстар мен ... ... ... ... ... мен ... бағалау үшін қажетті
пайдалы ақпараттарды сипаттайды.
Алайда қаржылық есеп қолданушыларға экономикалық шешімдерді ... ... ... ... қамты-майды. Қаржы есебін пайдаланушылар
қабылдайтын ... ... ... ақша ... ... бағалауды, сондай-ақ оларды айналдыру уақытын есептеу және
нәтижеге ... ... ... ... Бұл нәтижесінде, субъектінің өз
жұмысшыларына және ... ақы ... ... ... ... және табысты тарату қабілетін анықтайды. Егер де қолданушылар тек
қана субъектінің экономикалық жағдайын, ... және оның ... ... ... ... өзгерісін сипаттайтын ақпараттармен емес,
сонымен қатар барлық қажетті ақпараттармен ... ... онда ... ... ақша қаражаттарының айналдыру мүмкіндігін одан да жақсы
бағалайды. ... ... ... ... ... заң ... алатын
қаржылық ақпаратқа шек қояды, дегенмен олардың ішінде кейбіреулері (тергеу
органдары, ревизорлар, аудиторлар) ... ... ... ... ... ақпараттарға косымша ақпараттарды талап ете ... ... ... ... ... ... ... көзі
ретінде ... ... ... жағдайында қаржылық есеп шаруашылық субъектілерінің
қызметі жөнінде ... ... ... бірден-бір көзіне,
әр түрлі ұйымдық-құқықтық нысандардағы шаруашылық субъектілерінің өзара
негізгі байланысына және ... ... ... қажетті анали-
тикалық есептердің ақпараттық ... ... ... ... талдауда негізгі ақпарат көзі қызметін бухгалтерлік баланс
атқарады.
Баланс - есепті жылдың ... және ... ... ... сипаттайды және маңызды қызметтер атқарады. ... ... ... шаруашылық субъектісінің мүліктік жағдайымен таныстырады.
Осы арқылы олар бұл субъекті нені иеленеді, материалдық құралдардың ... ... ... ... ... ... ... үшінші жақ алдындағы өз
міндеттемелерін ақтай ала ма, соны білдіреді. Екіншіден, ... ... ... ... жүйесіндегі өз орны, таңдап алын-ған
стратегиялық бағытының ... ... ... пайдалану
тиімділігінің салыстырмалы сипаты және кәсіпорынды басқару бойынша әр түрлі
сұрақтарға шешімдер ... ... ... алады. Үшіншіден, баланстың
мазмұны, оны ішкі ... ... ... ... да ... ... ... аудиторлар жұмыс процесінде дұрыс шешім қабылдау
үшін өз ... ... ... ... ... ... ... есеп жүйесінде мүмкін болатын, әдейі жасалынған және әдейі
жасалынбаған қателіктер аумағындағы әлсіз ... ... үшін ... ... талдаушылар қаржылық ... ... ... ... негізінде сыртқы қолданушылар берілген кәсіпорынмен
өзінің серіктесі ретінде жұмыс жүргізудін ... ... және ... ... ... қабылдай алады; өз салымдарының мүмкін болатын
тәуекелділіктерін және ... ... ... ... және ... ... бағалайды. Баланстың ... көп ... ... ... ... баланстық талдау деп
атайды.
Бухгалтерлік баланс қаржылық есептің негізгі түрі бола отырып, ол ... ... ... ... мен кұрылымын, ағымдағы активтердің
айналымдылығы мен өтімділігін, меншікті ... мен ... ... ... және ... ... ... мен жағдайын және
кәсіпорынның несие қабілеттілігі мен төлеу қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... орналастыру
тиімділігін, оның ағымдағы және алдағы кезеңдегі ... ... ... ... көлемі мен құрылымын, сондай-ақ оларды ынталандыру
тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді. ... ... ... үшін және ... қаржылық жағдайын бағалауда ақпараттың ең
қажетті түрі ... ... ... ... мен ... ... ... жеделдік
дәрежесіне байланысты мына принципке сай құрылды: төлем ... аз ... ... көп бағыттарға дейін.
Бухгалтерлік стандарттың іске қосылуынан ... ... ... ... және оның екі ... мен ... де жаңаша
сипатталады.
Олардың түсіндірмесі нарықтық экономикасы дамыған елдердің бухгалтерлік
есеп және аудит ... ... ... ... арқа ... орай ағылшын тілінен орыс тіліне ... ... ... ... ... ... ... көзқарас болып
табылады.
Жоғары оқу орындарында экономикалық мамандық алатын ... ... мен ... ... ... ағылшын авторының
"Бухгалтерлік талдау" деген оқулығында келесідей анықтама берілген: Баланс
- бұл кәсіпорынның белгілі бір ... ... ... ... ... ... бұл кәсіпорын нені иеленеді және ол нені алуға ... ... ... ... - бұл кәсіпорынның иелігіндегі және алуға
тиісті ... ... - бұл ... ... ... ... қарызы
немесе борышы. Активтер сомасы әрқашан да пассивтер сомасына тең болуы ... ... ... ... және оның элементтері туралы
бұл анықтамалар біздің бухгалтерлік есеп ... ... ... ... өте ... ... ... есеп туралы
заңды жасаушылар негіз ретінде батыс ғалымдарының еңбегін алып ... ... ... ... ... ... байланысқан
негізгі элементтері – активтер, меншікті капитал және ... ... ... айта ... олар ... есептің бұл
элементтеріне ... ... ... - бұл ... бағасы бар кәсіпорыннын мүлкі, мүліктік, жеке
мүліктік емес ... және ... ... ... - бұл ... (қарыз адамның) белгілі бір әрекетті басқа бір
тұлғаның (несие берушінің) пайдасына жасайтын міндеті - мүлікті беру, ... ақша ... және ... ... ... бір іс-әрекеттен бас тарту,
ал несие берушінің қарыз адамнан өзінің міндетін орындауын ... ... ... ... - бұл ... өз ... шегеріп
тастағаннан кейінгі активтері» [11]. Сонымен, ... ... ... ... ... батыс елдерінен ешқандай айырмашылық
жоқ деп ... ... үшін ... есептің өте пайдалы екендігіне БЕС–2-нің 7-
пунктінде ерекше көңіл бөлінген. Онда былай жазылған: "барлық ... ... ... ... үшін анық және ... ... ашылуы тиіс" [12].
БЕС-2 және қаржылық есепті жасаудың әдістемелік нұсқаулары негізінде
құрастырылған [17] бухгалтерлік баланс көлденең түрде ... ... ... ... мен ... құру принциптері бұрынғы қалпында қалып отыр,
яғни активтер олардың өтімділік ... ... ... ... өтімділігі жоғары активтерге қарай, пассивтер принцип ... ... ... деңгейіне байланысты мерзімінің жеделдігі азынан
көбіне ... ... ... ... 5 ... ... ұзақ ... ... ағымдағы активтер;
3) меншікті капитал;
4) ұзақ ... ... ... ... ... есеп ... үш ... ... ... меншікті
капитал және міндеттемелер. Қалған екі элемент - табыс және шығын – қаржы -
шаруашылық ... ... ... есеп ... көрсетіледі.
Қаржылық жағдайды талдау барысында тек бухгалтерлік баланс мәліметтеріне
ғана сүйенуге ... ... ... ... ... себебі
бухгалтерлік баланс кемшілік пен шек қоюшылықтан ада емес, ... ... ... ... ... Баланс табиғаты жағынан тарихи сипатта болады. Баланста келтірілген
мәліметтер оны құрған кезеңдегі шаруашылық қызметінің нәтижесін көрсетеді.
Бұл ... ... ... ретроспективалық және перспективалық талдау
мақсаттары үшін ... ... ... ... ... және ... статус-квоны
сипаттайды, яғни пайдаланылып жүрген есеп ... сай осы ... ... ... ... тұр ... ... жауап береді, бірақ бұл
жағдайға ненің нәтижесінде жеткеніне жауап бермейді. Бұл сұраққа жауап беру
үшін, тек ... ... ғана ... ... ... есеп және есеп ... ... факторлардың талдануы қажет (мысалы,
ғылымитехникалық прогресс, ... ... ... ... БЕС - 2 ... құрастырылған бухгалтерлік баланс*
|Активтер ... ... және ... |
|1 |2 |
|1 Ұзақ ... ... |1Меншікті капитал ... ... ... капитал ... ... ... мен ... ... бағалау сомасы ... да ... ... ... капитал ... ... ... ... ... зиын) |
|-аяқталмаған күрделі құрылыс |Жиыны: ... емес ... |2 Ұзақ ... ... ... ... ... етілетін |
| ... ... ... белгілер және |-қайтарылуы қамтамасыз етілмеген |
|басқалар ... ... емес ... ... шаруашылық серіктестігі мен |
|амортизациясы ... ... ... |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... ... |
|инвестициялар | ... ... | ... | ... инвестициялар | ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелер ... ... ... ... ... және ... топтық операциялар нәтижесінде|-ұзақ мерзімді несиелердің ағымдағы |
|пайда болған негізгі шаруашылық |бөлігі ... мен оның ... | ... ... | ... ... | ... қоғамның лауазымды |-кредиторлық борыш ... ... ... | ... ... ... ... тиіс ... мен ... |
|-алдағы кезең шығындары ... ... мен ... |
| ... ... ... |
|Жиыны: ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестігі мен |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |-акционерлік қоғамның лауазымды |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|-қысқа мерзімді қаржылық | ... | ... ... ... активтерді сатып |-төленуге берілген шығындар ... ... ... ... | ... тиіс ... | ... ... | ... ... инвестициялар |-алдағы ... ... ... ... ... ... | ... ... оның | ... ... | ... дебиторлық борыш | ... ... ... ... ала ... жағдайға |
|тұлғаларының дебиторлық борышы |байланысты бөлінген төлемдер ... ... ... көзі: Методические рекомендации по составлению финансовой
отчетности. №7 /Бюллетень ... 1997., ... ... ... ... ... жүргізу үшін қажетті
база жоқ. Ол кеңістіктік және уақыттық салыстырулармен қамтамасыз етпейді.
Сондықтан оның ... ... ... тиіс және ... олардың орташа салық және орташа прогрессивтік маңыздылығы-
на шолу ... ... ... ... мақсатпен ұқсас кәсіпорындар
тобы бойынша негізгі есептік көрсеткіштерді ашық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
4. Баланста кәсіпорынның ... ... ... мәлімет жоқ.
Баланстың сол немесе басқа бабы бойынша соманың аз немесе көптігі туралы
қортындыны ... ... ... ... ... ... ғана ... болады. Мысалы, екі кәсіпорынның
баланстарындағы ... бабы ... ... ... яғни 5 ... Бір ... ... айналымы, бірінші кәсіпорында 60 млн. теңге,
ал екіншіде 10 млн. теңгені құрады. Осыған ... ... ... қоры ... тұтынушылардың 1/12 (5/60)-ін (айлық қор), ал
екінші ... 1/2 (5/10), яғни ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
5. Баланс есепті кезеңнің басы мен соңындағы мезгілдік мәліметтердің
жиын-тығы ... ... яғни онда осы ... ... кезіндегі
шаруашылық
операцияларының жиынтығы жазылып отырады. Ол кәсіпорынның ... ... ... жағдайын көрсетпейді. Бұл ең алдымен баланстың
динамикалық баптарына ... олар ... ... ... ... борыш" және ... жыл ... ... бар өнім ... үлес ... көп ... ... борыштың айтарлықтай үлесі, мұндай жағдай жыл бойы осылай
болды ... ... ... кәсіпорынның активтерін сатып алуда тарихи бағаны коддану
принципі жүргізіледі, ол ... ... ... ... ... ... бұрмалайды. Баланстың жеке баптарына ... ... ... коньюктурасының өзгерісі едәуір бұрмалаушылық әсерін тигізуі мүмкін.
Инфляция , кәсіпорын пайдаланатын шикізат пен жабдықтарға бағаның өсуі ... ... ... ... ... жағдайында көптеген баланс
баптары функционалдық қызметі жағынан бірдей, бірақ есеп объектітерінің ... ... әр ... жиынтықты көрсетеді.
Бұл әр түрлі есеп ... ... ... ... салыстырмалығының бұзылуына әкеліп соқтырады. Әрине, ол
сондай-ақ кәсіпорын ... ... оның ... ... ... ... ... Бұл ке-дергі баланс валютасының
кәсіпорын бағасының дәл құнын көрсетпейтіндігін дәлелдейді.
Баланс жиыны кәсіпорын активтері мен оны жабу ... ... ... көрсетеді, ал осы кезде бұл активтердің нарықтык бағасы мүлдем басқаша
болуы мүмкін және ... ... ... ... мен оның ... ... ұзақ ... есептік баға мен ағымдағы нарықтық баға
арасындағы айырмашылык ... көп ... ... және ... есеп ... ... да нысандары шаруашылық
субъектісі қызметінің барлық жақтарын толығымен көрсетпейді. ... ... мен оның ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... да ... болады. Олардың қатарында: мүмкін болатын саяси
және ... ... ... ... және ... басқарудың
ұйымдастырушылық құрылымын қайта құру, меншік түрінің алмасуы, қызметкердің
кәсіби және ... ... ... және тағы басқалар. Сондықтан қаржылық
есеп беруді соның ішінде бухгалтерлік балансты талдау ... ... тек бір ғана ... ... ... ... қаржылық нәтижесі туралы есеп бухгалтерлік есептің
№3 "Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы ... ... Онда ... ... ... құру және ... мақсатында
қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі жөніндегі есептің баптарын жіктеу және
есепке алудың тәртібі көрсетіледі, бұл өз ... ... ... ... ... ... ... есебі мен түрлі заңды тұлғалардың
қаржы ... ... ... ... ... ... ... алынған табыс пен шығынды, төтенше
жағдайлардан және тоқтатылған операциялардан болатын табыс пен ... есеп ... ... ... есеп ... ... және
қаржылық есептегі елеулі қателерді түзетуден болатын әр түрлі табыс ... ... ... ... мен ... ... арасын ажырату да субъектінің жұмысының
нәтижесін көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл ... әр ... ... Мысалы, кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы
есеп жалпы табысты, салық салынғанға дейін және салық ... ... ... ... табысты және таза табысты көрсетуі мүмкін.
Бұл есептің ... №3 ... есеп ... ... ... ... қызмет деп субъектің табыс алу жөніндегі негізгі ... оның ... және ... ... ... жоқ, ... ... ... ... ... - бұл ұзақ мерзімді активтерді сатып алу
және ... ... ... беру және ... ... бұл ... меншікті капитал мен ... ... мен ... ... ... ... қызметі
болып табылады. Субъект қызметінің барлық осы түрлері ақша қаражаттарының
келіп тусуі мен ... ... ... болып табылады.
2-кесте. Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп*
|Көрсеткіштердің аты |Код ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |
| ... қызметтен алынатын |010 | |* ... | | | |
|2 ... ... ... |015 |* | ... ... құны | | | |
|3 ... табыс |020 | | |
| ... ... | | | ... және ... шығындар|025 |* | ... ... ... |030 |* | ... ... ... |035 |* | |
|5 ... ... ... ... | | ... | | | |
|6 ... емес ... ... |045 | | ... (шығын) | | | |
|7 ... ... ... |050 | | ... ... алынатын | | | ... ... | | | |
|8 ... ... |055 |* | |
|9 ... салынғаннан кейінгі |060 | | ... ... ... | | | ... (шығын) | | | ... ... ... |065 | | ... ... ... | | | ... Таза ... ... |070 | | ... көзі: Интернет мәліметтерінің негізінде автормен құрастырылған.
Бұрынғыға қарағанда бұл едәуір оңайлатылған. ... ... ... ... ... ... бойынша жеңілдіктерді есептеу
барысындағы шығындар ашып көрсетілмеген. Ол тек есепті кезеңдегі қаржылық
нәтиженің қалыптасуын ... ... ... ... ғана ... ... қаржы жағдайын талдаған кезде тек бухгалтерлік
баланс мәліметтері ғана емес сонымен бірге басқа да ... есеп ... ... түсіндірме хаттағы мәліметтер және де ... ... ... ... де қолданылады.
Қаржылық есеп ... жаңа ... ... ... ... ... ... сүйенбестен, оның қаржылық жағдайын кешенді түрде
талдауға мүмкіндік береді [1].
Нарықтық қатынастың қалыптасуы шаруашылық ... ... ... ішкі ... және ... (қаржылық талдау) талдау деп бөлуді
кажет етіп ... ... бұл ... ... ... ... ... ... ... ... есеп ... екі түрі бар: ... жұртшылықты, банктерді, сондай-ақ сақтандыру ұйымдары мен үкімет
органдарын кәсіпорынның жұмыс жағдайы мен оның каржылық жағдайы және ... ... ... ... таныстыру үшін қаржылық
газеттер мен бюллетендерде, ... ... ... шығатын қаржылық
есеп беру. Сонымен қатар көбіне, ... ... ... ... ... ... даму бағыты мен оның алдыңғы кезеңдегі
жағдайын болжауға мүмкіндік беретін ... ... ... Есеп берудің екінші түрі - басқару талдауы, бұл кәсіпорын
шығаратын өнімдердің жеке ... ... ... ... ... сапасының төмендігіне немесе тауардың мөлшерден тыс шығарылып,
өтпей қалуына байланысты ... ... ... ... ... үшін жабық есеп болып табылады. Ішкі есеп берудің ішіндегі
жауапкершілік ... мен ... болу ... ... ... сияқты
жеке бөлімшелердің жұмыс нәтижелерін сипаттайтын маңызды есеп ... жеке ... ... жүргізу деңгейін анықтау
шығындар мен нәтижелерді салыстыру, кім ... ... ... көруге
мүмкіндік береді және еңбекке ақы төлеуде ... да бір ... ... ... ... есебі, ал сыртқы талдау қаржылық есеп негізінде
жүргізіледі. Бүгінгі таңдағы нарыққа өту ... ... ... ... жаңа ... ... кездері мерзімді баспасөздерде, сондай-ақ жеке басылымдарда
қаржылық талдауды жүргізу бойынша бірқатар ... ... ... еңбектің авторлары кәсіпорынның қаржылық жағдайын және оның ... ... әр ... ... ... ... Бұл
әдістемелердің көпшілігінде олардың ... ... ... табылатын,
кәсіпорынның қаржылық жағдайының біздің отандык тәжірибеде қолданылмаған
жаңа көрсеткіштерінің жүйесін толық талдауда.
Жаңа ... ... ... ... бірі - онда ... мен нормативтердің жоқтығы ... ... ... ... ... ... оқудың негізгі ережелерін
қалыптастырды. Олардың ішінен алты негізгі әдісті бөліп қарастыруға болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... талдау - есеп берудің әрбір позициясын өткен
кезеңімен ... Ол ... ... ... ... түрлі баптарының абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларын анықтауға
мүмкіндік ... ... ... - ... есеп ... жалпы нәтижеге
тигізетін әсерін айқындай отырып, қорытынды қаржылық көрсеткіштердің құ-
рылымын анықтау. Ол жалпы баланс немесе оның ... ... ... жеке ... үлес ... анықтауға мүмкіндік береді.
Мысалы, ұзақ және ағымдағы активтердің кәсіпорын мүлкінің ... ... ... ... үлес салмағы және тағы ... және ... ... ... ... ... ... есептік бухгалтер үлгі құрылымы секілді оның жеке ... да ... ... жиі ... талдау барлық көрсеткіштер 100% деп алынатын базистік жыл
деңгейінен, ... ... ... салыстырмалы ауытқуын
есептеуге негізделеді. Басқаша айтқанда, трендтік талдау әрбір ... бір ... ... ... салыстыруды және трендті, яғни жеке
кезеңдердің дербес ерекшеліктері мен кездейсоқ ... ... ... тенденциясын анықтауды көрсетеді. ... ... ... ... ... ... қалыптасады, одан кейін
перспективті, ... ... ... ... ... ... ... оларды есептеу
кезінде шамалардың біреу бірлік ретінде алып, ал екіншісін бірлікке қатынас
ретінде көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстарға негізделген. Олар
кәсіпорынның қаржылық жағдайын кезекті факторлық ... үшін ... ... ... және де олар ... ... талдау жүргізушіге жасырын
құбылыстарды ашуға мүмкіндік беретін екі ... ... ... ... ... ... үшін ... ... ... ... дұрыс түсіндіруге байланысты болады. Бұл – қатынастарды талдаудың ... ... ... ол осы ... ... ішкі және сыртқы
факторларын білуді ... ... ... ... ... ... ... басшылығының саясаты және басқалар.
Қатынастарды үлкен байыптылықпен талдау кажет, өйткені тек бір ... ... да, ... де әсер етуі ... ... ... ... кезеңдегі, теориялық дәлелденген салалық қатынаспен салыстырылады.
Қатынасты ... ... ... ... талдаудың ролін асыра бағалаудың да кажеті жоқ, себебі олардың
әмбебап мәні ... және ... үшін ... ... ... ... талдау, қатынас негізінде жасалған шешімдерді
әрқашан қолдай бермейді, себебі олардың ... ... әсер ... кәсіпорындардың ерекшіліктері орташа салалық ... ... ... ... ... ... ... механикалық түрде көшіріп алу, көп жағдайда тиімсіз,
себебі бұл ... ... ... өз ерекшеліктеріне назар
аударылмайды. Нәтижесінде бір көрсеткіштердің мүмкін болатын ... ... ... ... ... расталмайды. Дегенмен, қаржылық ... ... ... ... ... ... ... себебі
ол болып жатқан жағдайларды түсінуге және де оларды тек ... ... ... сонымен қатар болашақта да дұрыс бағалауға мүмкіндік береді.
Әлдеқайда кең ... және ... ... ... жатады:
өтімділік, қаржы-лық тұрақтылық, ... және ... ... ... талдау - бұл ... ... ... және ... ... ... ... құрама көрсеткіштерін шаруашылық ішіндегі талдау, сондай-ақ
берілген фирманың ... ... ... және орташа жалпы
экономикалық мәліметтері бар бәсекелес фирмалардың ... ... ... талдау ... ... ... - бұл ... ... (себептердің) қорытынды
көрсеткішке тигізетін әсерін ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар факторлық талдау
қорытынды көрсеткіштерді оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде - ... ... жеке ... ... қорытынды керсеткішке біріктіргенде ол - кері
(синтез) ... ... ... ... ... ... ... талдауда
экономикалық (элиминирлеу, баланстық үйлесу және тағы ... ... және ... статистиканың (топтау, ... ... ... ... және ... ... корреляция, регрессия
және тағы басқа) дәстүрлі тәсілдері қолданылады. Белгілі бір экономикалық
ғылым ... ... ... ... мен тәсілдерді іскерлікпен пайдалану
кәсіпорынның қаржылық жағдайына терең ... ... және ... қаржылық тұрақтылығын нығайтуға, ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-Ң ӨНДІРІСТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ТАЛДАУ
2.1 «Март-Лизинг» ЖШС-ң шаруашылық жағдайын экономикалық талдау
«Март-Лизинг» Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестігі ... ... ... 81 А үй ... бойынша Алматы қалалық Әділет
басқармасында ... СТН ... ... ... ... ... өз қызметінің негізі табыс шығару болып табылады.
Көзделген мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... қызмет;
• халық тұтынатын тауарларды өндіру. [16]
Аталған серіктестік азық-түлік өнімдерін ... ... ... сұйық май, сусындар, майонез, томат пастасы, кетчуп және т.б.
Серіктестіктің тіркелген күні 28.04.2001ж. ... ... ... 8 жыл ... етіп ... ... ... қаласындағы зауытында Әкімшілік-басқару
аппаратында 69 адам жұмыс істейді, ал барлығы 97 адам.
Сонымен жалақының жылдық қоры ... ... ... үшін ... құрайды.
Ұйымның миссиясы – халықты азық-түлік өнімдерімен қамтамсыз ету, ал
мақсаты – табыс ... Ал ... ... маманданған саласы – азық-
түлік ... ... ... ... ... ... болсақ, өндірілетін өнім көлемі мен оларға кететін шығынды, олардан
түсетін түсімді алдын ала ... ... ... 1 айға ... 1 ... ... ... майды да өндіретін болғандықтан, оның ең басты
бәсекелесі «Шедевр» сұйық майы болып ... Ал ... ЖШС ... ... ... ... ... келетін болсақ, бұл кәсіпорын ЖШС формасында
құрылған.
Серіктестік:
• Қатысушының ... ... ... ... ... сондай-ақ заңдарда тиым салынбаған басқа да
көздер есебінен құралатын ... ... иесі ... ... ... бағалау көрсеткіштерінің жүйесі. Ол көрсеткіштер
төменде көрсетілген:
1) Өнімді өткізуден түскен ... ... ... ... Таза табыс;
4) Салық;
5) Қорқайтарымдылығы т.б.
«Март-Лизинг» ЖШС-ның басқарушылық құрылы-мы ... 1- ... ... ... 2007-2008 жылдар үшiн ... ... ... мен бухгалтерлiк есеп беруi негiзiнде
кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығы талданады.
Қаржылық ... деп өз ... ... ... ... қорлар, материалдық емес активтер, айналым құралдары( құралдарды
жаба алатын, ақталмаған дебиторлық және кредиторлық ... ... өз ... ... уақтылы есеп беретiн шаруашылық жүргiзушi
субъектiнi айтамыз.
3-кесте. «Март-Лизинг» ЖШС-ның 2007-2008 жылдар үшін активтерді бөлуді және
оның ... ... ... |2007 ж |2008 ж ... |
| | Мың|% |Мың тг.|% |Мың тг. |% |
| |тг. | | | | | |
| | | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |147819 |42, 28|1 |30, 38 |41996 |128, 4 |
| | | |89815 | | | ... |201778 |57, 72|4 |69, 11 |222989 |210, 5 ... | | |24767 | | | ... ... | | | | | | ... ... |37, 57|2 |36, 53 |93147 |170, 2 |
| | | |24481 | | | ... борыштар |62813 |1 7, |76381 |28, 7 |113568 |280, 8 |
| | |97 | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |7631 |2, 18 |23876 |3, 88 |16245 |312, 9 ... да ағымдағы |- |- |29 |0, 005 |29 |- ... | | | | | | ... |349597 |100 |6 |100 |264985 |175, 8 |
| | | |14582 | | | ... ... ... ... құжаттарының негізінде автормен
құрастырылған.
3-кестенiң берiлгендерi бойынша кәсiпорынның активтерi 1 жылдың ... мың ... ... 75,8( ... көрiнiп тұр. Активтегi құралдар
төмендегi түрде ... ... ... тыс ... 147819 және 189815 мың ... активтердiң жалпы сомасының 2007 жылы 42,28(, ал 2008 жылы ... ... ... 201778 және 424767 мың тг ... ... және 69,11(. Ағымдағы активтердiң негiзгi үлесi тауар-материалдық
қорларға - 37,57( және 36,53( және дебиторлық борышқа – 2007 жылы ... 2008 жылы 28,7( ... ... ... ... жылдар үшiн ағымдағы активтердiң ... ... ... ... ... ... құрамы мен құрылымы*
|Көрсеткіштер |2007 ж. |2008 ж. ... |
| |Мың тг. |% |Мың тг. |% |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... - ... |201778 |100 |424767 |100 |210,5 ... ішінде: | | | | | ... |43416 |21, 52 |93398 |21,99 |215,1 ... өнім |86791 |43,01 |130015 |30,61 |149,1 ... да ТМҚ |1127 |0,56 |1068 |0,25 |94,8 ... ... |62813 |31,13 |176381 |41,52 |280,8 ... ... |7631 |3, 78 |23876 |5,62 |312,9 ... да ... ... |- |- |29 |0,01 |- ... ... «Март-Лизинг» ЖШС-ның құжаттарының негізінде автормен
құрастырылған
4-кестеден ағымдағы активтердiң динамикасы жағымды жағдайда екендiгi
көрiнедi. Ең ... ... – ақша ... 2007 жылмен салыстырғанда
2003 жылы 212,9( өстi, бұның себебi дайын өнiм 1,5 есе өстi, бiрақ ... ... ... ... ... ... ... үлестi
алмайды (3,78( және 5,62((. Ағымдағы активтерде негiзгi үлестi ... өнiм ... және 31,13( және ... ... ... – 2007 жылы 31,13( ... жылы – ... ... бағалаудың ең маңызды көрсеткiшi болып нақты
активтердiң өсу ... ... – бұл ... бар ... ... және шын ... қаржылық салымдар. Нақты активтерге материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... активтердiң өсу
темпi мүлiктi көбейту интенсивтiлiгiн ... және ... ... ...... ... өсу ... (;
С – негiзгi құралдар және өткiзiлмеген тауарлар мен материалдық емес
активтердiң ... ... ... салымдары;
З – қорлар (запас( мен шығыстар;
Д – қолданылған заемдық ... ... ақша ... және ... да ... - ... жыл;
(1( - талданатын жыл.
А((((189815 + 424767(/(147819 + 201778(( - 1(*100(75,8(
Сонымен, 1 ... ... ... өсу ... 75,8( ... ... ... тұрақтылығының жақсарғандығының белгiсi.
Талдаудың келесi кезеңi қаржы ресурстары көздерiнiң ... ... ... ... ... ... ЖШС-ның 2007-2008 жылдарға үшін қаржылық ресурс
көздерінің құрылымы*
|Қаржы ресурстары |2007 ж |2008 ж ... ... ... |Мың тг |% |Мың тг|% |Мың тг|% |
| | | | | | | ... ... ... |233604 ... |111,6 |
| | | | |4 | | ... ... ... |51689 ... |8,4|0 | ... Бөлiнбеген табыс (шығыс) |1970 |0,6 |37175 |6, |35205 |1887,1 |
| | | | |0 | | ... ... ... Оның |115993 ... ... | | | |6 | | ... ... мерзiмдi несиелер |- |- ... |
| | | | |5 | | ... ... ... |5172 |1,5 |- |- |- |- ... Бюджетпен есеп айырысу |93283 |26,7|158520|25,|65237 |169,9 |
| | | | |8 | | ... ... да ... ... |17538 |5, 0|13783 ... |78,6 ... |349597 |100 ... |
*Дерек көзі: «Март-Лизинг» ЖШС-ның ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары көздерiнiң
қосындысы 1 жылда 264985 мың тг немесе 75,8( ... ... ... ... ... 27126 мың ... немесе 11,6(-ға. Қысқа мерзiмдi
несие ретiнде тартылған қаражаттар 181549 мың теңгеге өстi, 2008 ... ... ... жоқ, ал ... да ... борыштар 2008 жылы
21,4( азайды.
Меншiктi қаражат үлесi 24,4( азайды, ал тартылған қаражат 24,4( өстi.
Кәсiпорынның ... ... ... үшiн ... және ... ... ... қолданылады.
Автономия коэффициентi шаруашылық ... ... ... ... заемдық көздерiнен тәуелсiздiгiн сипаттайды. Ол
меншiктi қаражаттың қайнар көздердің жалпы сомасындағы үлесiн ... ( М / ...... коэффициентi;
М – меншiктi қаражат, мың тг.;
SH – қайнар көздердiң жалпы сомасы, мың тг.
Автономия көрсеткiшiнiң минималды мәнi 0,6 * Ка ( 0,6 ... және ... ... мiндеттемелерiн оның меншiктi
қаражаттары арқылы өтеуге болатынын бiлдiредi.
2007 жыл үшiн Ка ( 233604 / 115993 ( ... жыл үшiн Ка ( 260730 / 353852 ( ... ... 0,6 * 2,014 ( 0,6, яғни 1,21 ( ... ... 0,6 * 0,737 ( 0,6, яғни 0,44 ( ... жылғы көрсеткiштiң мәнi кәсiпорынның қаржылық тәуелсiздiгiн
көрсетедi, ал 2008 ... ... ... ... ... ... ... және заемдық қаражаттардың
қатынасын бiлдiредi:
Ку ( М / К + З,
(3)
мұндағы,
Ку – ... ... ... – меншiктi қаражат, мың тг.;
К – заемдық қаражаттар, мың тг.;
З – кредиторлық борыш және ... да ... мың ... қаражаттың заемдық қаражаттардан көп болуы ... ... ... қоры бар ... және ... ... ... түрде тәуелсiз екендiгiн бiлдiредi.
2007 жыл үшiн Ку ( 233604 / 115993 ( ... жыл үшiн Ку ( 260730 / 353853 ( ... 2007 жылы ... ... тұрақты емес болып табылады,
себебi берiлген ... ... ... ... көздерi болып жарғылық капитал, пайдадан
бөлiнетiн сомалар, мақсаттық ... және ... ... ... ... ... ... қарай дебиторлық және кредиторлық борыштарға талдау жасалады, олар
келесi кестеде салыстырылады.
6-кесте. «Март-Лизинг» ЖШС-ның 2007-2008 жылдар үшін ... ... ... ... |2007 ж |2008 ж ... |
| | | |Мың тг. |% ... борыш, мың тг. |62813 |176381 |113568 |280,8 ... ... мың ... |- |- |- ... |57641 |176381 |118740 |306, 0 ... ... ... ... ... ... автормен
құрастырылған.
Дебиторлық борыш ағымдағы активтерде елеулi үлестiк салмақты алады: 2007
жылы 31,13( және 2008 жылы 41,52(. 2008 жылы дебиторлық ... өсiп ... ... борыштың үлкен көлемi, әсiресе оның күмәндi ... ... ... айналымдылығының тежелуiне ... ... ... ... керi әсер ... ... ... кредиторлық борыш 2007 жылы ғана
болғандығы және оның ... ... ... ... ... қаржыландырудың қосымша көздерiн тартпағандығы туралы айтады.
Баланстың өтiмдiлiгi кәсiпорынның мiндеттемелерiнiң оның активтерiмен
өтелу деңгейi ... ... ... ... ... ... жабу ... сәйкес келедi.
Өтiмдiлiк көрсеткiштерi кәсiпорынның ... ... ... ... ... үшiн қолданылады. Олар
кәсiпорынның тек қана берiлген сәттегi ... ... ... төтенше
жағдайлар кезiндегi төлем қабiлеттiлiгi туралы түсiнiк бередi.
Төлем қабiлеттiлiгiнiң жалпы ... ... ... ... оны өтеу ... ... өтеу коэффициентi деп те атайды.
Ағымдағы өтiмдiлiк коэффициентi ағымдағы активтердiң ... ... ... ( ... – ең ... ... – тез ... активтер
А3 – ақырын өтетiн активтер
П1 – ең асығыс ...... ... ... ... коэффициентiн анығырақ талдайық. Оның ағымдағы
мiндеттемелердiң өсу есебiнен 0,67( төмендегенi түсiнiктi.
Тез өтiмдiлiк ... ... ... ... болып табылады,
және қорды (запас( алып тастағанда ағымдағы активтер арқылы қанша бөлiгiн
жабуға болатынын көрсетедi.
Кт ( ... ... мәнi 0,8 ден 1ге ... шекте ұсынылады.
Абсолюттi өтiмдiлiк коэффициентi ең өтiмдi активтердiң ағымдағы
мiндеттемелерге ... ... ( А1 / ... ... коэффициентi төлем қабiлеттiлiктiң ең қатаң критериi
болып табылады және қысқа мерзiмдi борыштың қанша ... ... ... ... ... Оның көлемi 0,2 ден төмен болмау керек.
7-кесте. «Март-Лизинг» ЖШС-ның ағымдағы активтерінің өтімділік
көрсеткіштері (2007-2008 жылдар үшін)*
| ... |2007 ж. |2008 ... |
| | |мың тг. |мың ... тг. |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... Оның ... |201778 |424767 |222989 ... ... қорлар: |131334 |224481 |93147 ... |43416 |93398 |49982 |
|. | | | | ... өнім |86791 |130015 |43224 |
|. | | | | ... ... ... |62813 |176381 |113568 ... ... қаражаттары |7631 |23876 |16245 ... ... да ... ... |- |29 |29 ... ... міндеттемелер |108455 |356569 |248114 ... ... ... |5172 |- | ... төлемдер бойынша |93283 |158520 |65237 |
|. | | | | ... да ... ... |17538 |13783 |-3755 |
|. | | | | ... ... көрсеткіштері | | | ... ... ... ... | | | ... |( ... / 2-жол ) |0,07 |0,067 |-0,003 ... |Тез өтімділік коэффициенті |  | |  |
| |( ... + ... ) / 2-жол |0,65 |0,56 |-0,09 ... ... ... коэффициенті |  |  |  ... |( ... ) / ... |1,19 |-0,67 ... ... «Март-Лизинг» ЖШС-ның құжаттарының негізінде автормен
құрастырылған.
Кестенiң ... 2008 жылы ... ... 2007 ... ... көрсеткiштер бойынша төмендегенiн көрсетедi.
Қаржылық тұрақтылықтың абсолюттi көрсеткiштерi ... ... ... олардың қалыптасу көздерiмен ... ... ... ... ... көқздерiн сипаттау үшiн 3 ... ... ... ... ... (МАҚ( ... Оның өсуi кәсiпорын
қызметiнiң ары қарай дамуы туралы айтады.
МАҚ ( МК-АА,
(7)
мұндағы,
МК – ... ...... тыс ... ... мен ... қалыптастырудың меншiктi және ұзақмерзiмдi (Мµ(
заемдық көздерiнiң болуы.
Мµ ( МАҚ + µП,
(8)
мұндағы,
µП – ұзақ мерзiмдi пассивтер;
• Қорлар мен шығыстарды қалыптастырудың ... ... (НК( ... ( Мµ + ...... ... заемдық қаражат.
Сәйкесiнше қорлардың қалыптасу көздерiмен ... ... ... атап ... ... Меншiктi айналым қаражатының ( (МАҚ ( артықшылығы
(+( немесе жетiспеушiлiгi (-(.
( МАҚ ( МАҚ – Қ,
(10)
мұндағы,
Қ – ... ... ... қалыптастырудың меншiктi және ұзақмерзiмдi
((Мµ( көздерiнiң артықшылығы (+( немесе жетiспеушiлiгi (-(.
( Мµ ( Мµ - Ѕ,
(11)
... ... ... ... ... ... ... (+( мен жетiспеушiлiгi (-(.
(НК ( НК – ... ... ... ... ... ... егжей-
тегжейлi талдау жүргiзу үшiн түйiстiремiз.
Кестенiң берiлгендерi талданатын кезеңде қорларды қалыптастыру көздерi
өзгергенiн көрсетедi.
МАҚ ( -17,33(; µМ ( -17,33(; НК ( ... та 2008 ... ... ... ... қалыптастырудың
ұзақмерзiмдi заемдық көздерi мен ... ... ... қатысты кәсiпорынның жағдайы нашарлады, ал қорларды
қалыптастырудың негiзгi көздерiнiң жалпы ... оң ... ... ... ... ... ... қарастырылған көздерiнiң 2-
уiмен қамтамасыз етiлмеген.
Әрі қарай тұрақтылықтың салыстырмалы көрсеткiштерiне талдау жүргiзiледi.
8-кесте. ... ... ... ... ... |Шартты |2007 |2008 ... |
| ... | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |К. м. қ. |1 |1 |0 |0,1 ... ету |қ. | | | | ... ... |К. м. қ. |0,66 |0,32 |-0,34 |0,6 -0,8 ... ... |қ. | | | | ... етілу | | | | | ... | | | | | ... ... |К. м. |0,37 |0,27 |-0,1 |0,5 ... | | | | | ... | | | | | ... активтің |К. т. |0,63 |0,73 |0,1 |- ... ... | | | | | ... ... ... ... құжаттарының негізінде автормен
құрастырылған.
Меншiктi қаражатпен қамтамасыз етiлу коэффициентi (( 0,1( ... ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етiлу коэффициентi
2 есеге дерлiк азайды және нормаға сәйкес келмейдi. Бұл меншiктi ... және ... ... ... ... ... капиталдың маневрлiк коэффициентi төмендедi және нормаға сәйкес
келмейдi. Меншiктi ... ... ... емес ... ... актив индексiнiң коэффициентi жоғарылады, бұл меншiктi қаражат
көздерiндегi негiзгi құралдар үлесiнiң өскендiгi туралы ... ... ... ... мен ... ... талдау
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі оның қаржылық тұрақтылығының ... бірі және ... ... ... ... болады. Сол
себепті нарық экономикасы жағдайында оған көп көңіл бөлінеді. ... ... ... баланс өтімділігін талдаудан басталады.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар ... ... ... және ... ... анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші тұжырымдама бойынша
өтімділік: кәсіпорынның ... ... ... ... ... ұғынылады. Ал екінші тұжырымдама бойынша, ...... ... ақша ... ... дайындығы мен жылдамдығы.
Өтімділік кәсіпорынның сөзсіз төлем қабілеттілігін білдіреді және
активтер мен міндеттемелердің ... ... ... бойьшша да, келіп
түсу уақыты бойынша да әрдайым теңдікті көрсетеді. Кәсіпорынның өтімділігі
шын мәнінде баланс ... ... ... ... ... бағалау үшін бухгалтерлік баланстың көрсеткіштерін тереңінен
зерттеу керек.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні – ... ... ... ... ... ... міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір тәртіппен топталады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша ... ... ... ... ... келесідей топтарға бөлінеді:
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша
қаражаттарының ... ... мен ... ... ... Тез ... активтер. Бұларға қысқа мерзімді дебиторлық борыш
басқа да активтерді жатқызады.
А3. Баяу өткізілетін активтер. Бұларға ... ... Қиын ... ... ... ... ұзақ мерзімді активтер
жатқызылады.
Баланс пассивтері оларды қайтару, төлеу уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады:
П1. Неғұрлым тезірек төленуге тиісті ... ... ... ... ... ... басқа да қысқа ... ... ... ... қарыздары бойынша есеп айырысу
көлемінен асқан мөлшерде жұмыскерлерге берілген қарыздар жатады.
П2. Қысқа мерзімді міндеттемелер – қысқа мерзімді несиелер мен ... ... ... қарыздар.
П3. Ұзақ мерзімді міндеттемелер – ұзақ мерзімді несиелер мен заемдар.
П4. Тұрақты міндеттемелер. Бұған меншікті капитал жатқызылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін ... пен ... ... ... ... салыстыру керек. Баланс толық өтімді деп ... ... ... ... егер ... сол алғашқы үш теңсіздігінің әрбір
тобы кәсіпорынның сәйкес ... ... ... ... оған тең болса
баланс өтімді болады, кері жағдайда баланс өтімді емес.
Жоғарыда келтірілген жүйедегі ... үш ... ... ... ... қажеттілігін туғызады, сондықтан актив пен пассив
бойынша алғашқы үш ... ... ... ... орын ... ... ... сипатын алады, сонымен қатар терең экономикалық
мәні бар: оның орындалуын қаржылық тұрақтылықтың ең ... ... ... меншікті айналым қаражатының барын дәлелдейді.
Баланстың топтастырылған баптарын 9-кесте түрінде ... ... ... ... ... ... негізінде баланс активінің
өтімділік дәрежесі және оның пассивінің мерзімінің шұғылдығы бойынша
баптарының тобы*
|Актив |Сомасы, мың тг. ... ... мың тг. ... ... |
| | | | |(+), |
| | | | ... |
| | | | |(-) |
| |Жыл |Жыл | |Жыл |Жыл |Жыл |Жыл |
| ... | ... |басында|соңында |
|1 Ең |1505 |6140 |1 ... |44325 |41835 |-42820 |-35695 ... | | ... | | | ... | | |ге тиіс | | | | |
| | | ... | | | | |
|2 Тез |97885 |53240 |2 ... |24450 |18520 |73425 |34720 ... | ... | | | | ... | | ... | | | | ... | | | | | | | |
|3 Баяу |76370 |72190 |3 Ұзақ |0 |0 |76370 |72190 ... | ... | | | | ... | | ... | | | | ... | | | | | | | |
|4 Қиын |193095 |227540 |4 ... |300080 |298755 |-106985|-71215 |
|өткізілет| | ... | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... |368855 |359110 ... |368855 |359110 |- |- ... ... ... ... мәліметтерінің негізінде автормен
құрастырылған.
Жалпы баланс өтімділігі мына формуламен ... ... ... үшін оның ... ...... соңында – 1,07;
Бұл көрсеткіштің қолайлы мәні 0,9 ... ... бұл ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеу
жөніндегі мүмкіндіктерін көрсете алмайды. Сондықтан, осы ... ... ... ... ... үшін, өтімді қаражаттардың
жиынымен ажыратылатын, өтімділік ... ... ... ... ... ... ... өтімді болуы мүмкін, себебі
ағымдағы активтердің құрамына әртекті төлем қаражаттары кіреді, бұлардың
ішінде ... ... ... жабуға арналған оңай өткізілетін де,
қиын өткізілетін де қаражаттар ... ... ... ... үш ... ... абсолюттік өтімділік коэффициенті, жабудың
аралық коэффициенті және жабудың жалпы коэффициенті. Олар ... ... ... ... ... анықтау анықтау үшін
кәсіпорын активіндегі ақша ... ... ... ... ... ... ... статистикалық көрсеткіштері кеңінен
қолданылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
-абсолютті өтімділік коэффициенті;
-аралық өтеу ... ... өтеу ... ... ... ... ақша қаражаттары мен тез өткізілетін
бағалы қағаздардың ... және ... ... ... қатынасы
ретінде есептеледі.
Ол баланс жасалған мерзімінде немесе жақын мезгілде ағымдағы қарыздардың
қандай бөлігі өтелетінін көрсетеді.
Осы көрсеткіштің дұрыс шектеуі келесі ... ... ...... ... қандай бөлігі жедел өтелуі керек
екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң белгісі.
Біздің ... үшін оның ... ... – 0,02;
жыл соңында – 0,1;
Аралық өтеу коэффициентін есептеу үшін (немесе оның ... ... өтім ... ... дәл ... ақша ... алдыңғы көрсеткіштің алымына дебиторлық борыш және басқа да
активтер ... Ол ... ... өз ... есеп ... болжамданған төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ағымдағы
міндеттемелердің қандай бөлігі тек ақша ... ... ... сонымен
қатар өткізілген өнімдер, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер
бойынша түсімдер есебінен өтелетінін ... өтеу ... ... ... ... бағалау былайша
өрнектеледі:
Кар.ө 1
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында – 1,5;
жыл соңында – 0,98;
Ағымдағы ... ... ... өтеу коэффициенті) барлық
ағымдағы активтердің жедел және ... ... ... ... ... Ол ... активтер мен міндеттемелердің қандай
есесін өтейтінін белгілеуге ... ... жіне ... ... есеп айырысу және дайын өнімді тиімді өткізу жағдайларында ғана
емес, соны-мен бірге материалды ... ... ... элементтері
қажет болған кезде сату жағдайында бағаланатын кәсіпорынның ... ... өтеу ... ... ... ... және қысқа мерзімді
міндеттемелердің сомасын өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді және сонымен
баланс құрылымының тұрақтылық ... ғана ... ... өзінің
қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез ... алу ... ... үшін мына ... ... мән ... табылады:
Кағ.ө 2
Біздің кәсіпорын үшін оның мәні:
жыл басында – 2,6;
жыл соңында – 2,2;
Берілген шектеу кәсіпорынның өтімді құралдарға тиімді ... ... ... 2 есе асуы қажет екендігін көрсетеді.
Жалпы алғанда ... екі ... ... ... ... ... жауап бергенімен, жыл соңында олардың мәндері азайып отыр.
Сондықтан алдағы ... бұл ... ... үшін, оның себептерін
анықтаған жөн.
Талдау жүргізушінің келесі әрекеті ... ... ... ... ... Бұл кезде кәсіпорын мүлкінің келіп түсуі, оны сатып алу және
оны құрылуы да, ... ... де, ... ... капиталдың да
есебінен жүргізілуі мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал ... ... ... ... капиталдың арасындағы қатынас оның қаржылық
тұрақтылығын ... ... ... ... ... және оның ... ... өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге
асырылады. Тек ол ... ... ғана ... ... ... ... қиын болса да сырттан тартылған капиталдан қаржылық тәуелсіздік ... орын ... ... ... әрине мүмкін емес. Сондықтан да қаржылық
есеп берудің ағымдағы ... ... ... ... ... ... аз ... өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... әдеттегіден жоғары, яғни қосымша
қажеттілік ... ол ... ... мерзімді несиелерімен және
коммерциалық ... ... ... көздерін талдау кезінде меншікті және қатыстырылған
капиталдың көрсетілген ... ... есеп беру ... олардың
өзгеру себептері анықталып, оларға баға беріледі. Бұл кезде өз ... ... ... ... ... өз ... қоры ... оның
қаржылық тұрақтылығының ... ... ... көлемін ғана анықтап қоймай, ... ... ... ... оның үлес ... да ... ... Бұл
көрсеткіш арнайы әдебиеттерде әр түрлі атпен ... ... ... ... бірақ оның мәні бір ғана - ... ... ... ... ... ... ... екендігін және өз қаражатын қаншалықты жұмсай алатынын ... ... ... ... ... ... ... бөлумен анықтайды:
Ктс = Мк:Ак,
(14)
мұндағы,
Ктс - ... ... - ... ... - ... ... ... ... ... яғни қаржыландырудың
жалпы ... ... өсуі ... қаржылық тәуелсіздігі жоғары екен-
дігін көрсетсе, алдағы уақытта қаржылық қиындықтардың азаятындығын көр-
сетеді.
Батыс экономистері тәуелсіздік коэффициентінің ... ... ... ... деп ... Себебі бұл қаржы көздерінің тұрақты құрылымын
сақтауға мүмкіндік береді. Инвесторлар, ... ... дәл ... ... себебі ол кәсіпорынға өздерінің міндеттемелерінің
кепілдігін жоғарылатады. Неғұрлым кәсіпорынның қаражаты көп болса, соғұрлым
үздік-сіз ... ... ... ... ... алға шығуға
көмектеседі. Сон-дықтан кәсіпкерлер әр түрлі резервтерді құру жолымен ... ... ... ... тікелей қосу арқылы ... ... ... ... ... бірқатар авторлары инвесторлар мен несие
берушілерді қамтамасыз ететін, меншікті капиталдың оның ... ... ең аз мәні 0,6 ... ... деп ... [22, ... ... В.П.Привалов, О.В.Ефимова және тағы басқалар
бұл көрсеткіштің 0,5 деңгейдегі мәні кәсіпорынның барлық міндеттемелерін өз
қаражатымен жабуды қамтамасыз ете ... ең ... ... бола ... 19, 6] деп ... және ... ... тәуелсіздік коэффиентінің жоғары жетерлік
деңгейі болып, 0,5-0,6 тең болатын ... ... ... валютасына
қатынасы саналады. Бұл жағдайда несие берушілердің тәуекелдігі төмен
болады: өз ... ... ... ... ... ... ... салынған, екінші жартысы кейбір себептермен құнсызданған
болса да), ... ... ... ... жабуына болады.
Жабдықтаушылар мен сатып алушылар ... ... ... ... ... және ... атағына үлкен мән берілген нарық-тық
экономикасы дамыған елдерде тәуелсіздік коэффициентіне ... ... ... ... оны 0,2-ге ... төмендетуге болады).
Каржылық есеп берудің ... ... ... ... үшін келесідей талдау 10-кестесі құрылады.
10-кесте. «Март-Лизинг» ЖШС-ның авансталынған капиталының құрамы ... ... мың тг. ... % |Өзгеріс (+;-) |
| |Жыл ... |Жыл ... |Жыл ... ... ... |52 625 |67 625 |+15000 ... ... |2,2 |3,7 |+1,5 ... | | | ... ... ... |0,98 |1,68 |+0,7 ... өтімділік |0,1 |0,2 |+0,1 ... | | | ... ... ... ... ... негізінде автормен
құрастырылған.
Жалпы осы есептеулерден кейін 25 млн. ... ... ... ұзақ ... міндеттемелерге қайта құрылымдау бойынша іс-
шаралар активтердің өтімділігін арттыратына, яғни ... ... ... болады.
Екінші әдіс тауарлы-материалдық қорлардың көлемін 25 млн. теңгеге
азайтып, ... ақша ... ... ... Бұл ... ... қаражаттары” статьясы 5470 мың теңгеден 30470 мың ... ... ал ... ... 53600 мың ... 28600 ... дейін азаяды.
Жіргізіліп отырған іс-шаралардың тиімділігі төмендегі 8-кестеден көруге
болады.
12-кесте. Тауарлы-материалдық қорлардың көлемін азайту нәтижесіндегі
кәсіпорынның өтіділігі мен төлем қабілеттілігіндегі өзгерістер*
|Көрсеткіштер ... ... ... кейін |Өзгеріс |
|Меншікті айналым |52 625 |52 625 |0 ... | | | ... ... |2,2 |2,2 |0 ... | | | |
| ... ... |0,98 |1,4 |+0,42 ... | | | ... ... |0,1 |0,5 |+0,4 ... | | | ... ... «Март-Лизинг» ЖШС-ның құжаттарының негізінде ... ... ... ... ... көлемін
азайту және оларды ақша аражаттарына айналдыру тек екі ... ... және ... ... коэффициенттерінің өсуіне әкеледі.
Сондықтан бұл әдісті басқа әдістермен біріктіріп ... ... ... және екінші әдістерді біріктіріп пайдалануды ұсынамын.
Екі әдісті бірге пайдалану кезіндегі кәсіпорын өтімділігінің ... ... ... ... Екі ... ... ... нәтижесіндегі кәсіпорынның
өтіділігі мен төлем қабілеттілігіндегі өзгерістер*
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... айналым |52 625 |67 625 |+15000 ... | | | ... ... |2,2 |3,7 |+1,5 ... | | | ... ... |0,98 |2,4 |+1,42 ... | | | ... ... |0,1 |0,9 |+0,8 ... | | | ... ... ... ЖШС-ның құжаттарының негізінде автормен
құрастырылған.
Кесте мәліметтерін қорытындай келе екі ... ... ... ... ... мерзімді қарыздарды меншікті активтерімен жабу қабілетін арттыра-
ды. Бұл өз ... ... ... мен ... ... ... Кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығы мен іскерлік белсенділігін
арттыру
Біз “Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін және ... ... ... ... ... ... ... екенін анықтадық.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы - бұл тәуекелділіктің мүмкін болатын
деңгейінде ... ... мен ... ... ... ... ... негізінде қаржыны тарату мен пайдалану арқылы ... ... ... ... ... Ол ... ... кәсіпорын қызметінің қорытынды нәтижелерімен тығыз байланысты.
Өндіріс көлемінің азаюы, өнімнің өте жоғарғы ... құн ... ... төмендеуіне алып келеді [32]. Оған көптеген ішкі
және сыртқы факторлар әсер етеді.
Ішкі факторлар ... ... ... ... ... ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркіне бағынышты ... ішкі ... ... ... ең бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан өндірілген
өнім мен көрсетілген қызметтің құрамы мен құрылымына тәуелді. ... және ... ... ... қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім және ... ... ... қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі ... ... ... мен ... ... ... басқару
стратегиясын дұрыс таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнері - ... ... оның ... ... ... үшін ... болатын
қаржының ең ... ... ... ... ... ... маңызды факторларының бірі - бұл қаржы
ресурстарының құрамы(мен құрлымы, оларды ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, соншалықты ол өзін ... ... ... тек таза ... ... ғана ... ... қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға ... ... де ... ... ... ... тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы
тигізеді. Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, ... ... де ... ... болады, алайда, сонымен бірге
қаржылық тәуекелділік те ... - яғни ... өз ... ... ала ма, жоқ па? - ... қауіп туады.
Және де бұл жерде кәсіпорынның төлеу ... ... бір түрі ... ... ... роль берілген.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына
әсер ... ... ішкі ... атап көрсетуге болады:
•кәсіпорынның ... ... ... ... (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның жалпы төлем
қабілеттілігі бар ... ... ... ... ... ... ... ақшалай табыспен салыстырғандағы динами-
касы;
•қорлар мен резервтерді, олардың құрамы мен ... қоса ... пен ... ... ... ... ... факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының әсері,
қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, төлеу ... бар ... ... ... ... ҚР ... ... және несие саясаты,
кәсіпорынның қызметін бақылау жөніндегі заң ... ... ... және тағы ... ... ... ... тұрақтылықты жетілдіру бойынша мынадай
ұсыныстар ... ... ол ... ... ... құрастыру
көздерінің сомасындағы меншікті капиталдың үлесін арттыруға негізделеді.
Айта кеткен жөн, қажылық тұрақтылықты қалыпты жағдайда ұстап тұру ... ... ... ... ... ... мақсаттарды, яғни
алдағы уақыттағы кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... ... арттыру, аз шығын жұмсай
отырып өндірістің тиімділігін қамтамасыз ету, өзіндік ... ... ... қажетті деңгейін қамтамасыз ету жолдарын анықтау қажет.
Меншікті капиталдың рентабельділігін ... ... ... ... қажет. Ал қарыз қаражаттарының ... ... және ... несиелер болып табылады [27].
Стртегиямен байланысты шешімдер қабылдағанда мыналарды ескерген жөн:
стратегияның кәсіпорынның мүмкіншіліктерімен ... ... ... ... ... ... бар ... және олардың мақсатты
пайдаланылуын, сондай-ақ тәуекел деңгейін.
Кәсіпорынның стратегиясы ... ... оның ... ... қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін іс-шараларға бағытталуын
қамтамасыз етуі тиіс [29].
Кәсіпорынның ... ... ... оның өз ... ... ... іскерлік белсенділігі қаржылық жағдайында ең алдымен оның
қаражат айналымының жылдамдығымен көрінеді. Іскерлік белсенділікті талдау,
кәсіпорынның өз ... ... ... ... анықтауға
мүмкіндік беретін, әртүрлі қаржылық айналымдылық коэффициенттердің деңгейі
мен қозғалысын зерттейді.
И.А.Бланк өз ... ... ... арттырудың мынадай
жолдарын атап көрсетеді:
1. Айналымдағы табыстың үлесін арттыру, яғни бұл негізінен ... ... Осы ... шығындардың қалыптасуына үнемі бақылау
жасалынып отырады.
2. Активтердің ... ... ... яғни ... ... арттыру болып табылады.
3.3 Кәсіпорынның табыстылығын арттыру
Жүргізген талдау қорытындылары кәсіпорын қызметінің рентабельсіз екенін
анықтады . ... ... ... ... ... таза табыс таппай
отыр. Бірақ та уақыт өте келе кәсіпорынның шығындылығы аз да ... ... ... ... болмайды.
Кәсіпорын активтері рентабельді болуы үшін ең бірінші табыс табуы және
оны арттыруға тырысуы ... ... ... ... ... үшін ... пайда алуы үшін бөлшектеп сату желісіне көп көңіл бөлген жөн.
Сонымен қатар кәсіпорын:
- өнімнің өзіндік құнының құрылымын қайта ... ... ... ... ... ... жолдарын іздеу қажет;
- баға саясатын өзгертуі қажет, яғни өнім ... ... ... ... арттыру.
Өнімнің өзіндік құны-кәсіпорын қызметінің маңызды көрсеткіші болып
табылады.
Соңғы жылдары өнімді өндіру мен сату ... өсуі ... ... өсуіне шикізаттардың, материалдардың, көлік қызметтеріне
тарифтердің қымбаттауы алып келеді. Қайта ... ... ... ... ... ... ... жалақы бойынша
шығындардың артуы жалпы шығындардың артуының негізгі ... ... ... ... ... ең бір маңызды жолы -
өзіндік құнды азайту болып табылады. ... ... ... ... бір жолы - өндірілетін өнімнің көлемін арттыру болып табылады,
өйткені бұл жағдайда өнім ... ... ... шығындардың мөлшері
азаяды.
Өнім өндірудің қандай көлемінде, өткізуден түскен табыс өнімнің толық
өзіндік құнына тең ... және ... та, ... да ... ... ... ... қол жеткізеді деген сұрақ туады. Егер өнімді
өткізуден алынған нақты табыс, оның толық ... ... ... ... ... ... Сондықтан кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттыру
мақсатында көптеген кәсіпорындарда ... ... ... ... әдіс қолданылады.
Оның негізгі мақсаттары:
- Өндірістің қаупі көлемін анықтау;
- Өнім өткізуден түскен ... ... ... ... ... шығындардың қаупті деңгейін есептеу;
- Өткізудің қаупті бағасын есептеу болып табылады.
“Рентабельділік шегі” – кәсіпорынның қаржылық ... ... ... бірі болып табылады. Сонымен қатар оны өнімнің
рентабельді ассортиментін қалыптастыруда, баға белгілеуде және ... ... ... ... ... бұл іс-шараны жүргізу біздің кәсіпорын үшін өндірістің қаупті
көлемін анықтауға және өткізудің ... ... ... өте ... болып
табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл дипломдық жұмыста кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау және оны
жақсарту жолдары ... ... ... ... ... ... ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау нәтижелері бойынша кәсіпорын
да қалыптасқан жағымды және ... ... ... ... мықты және әлсіз жақтары туралы, сонымен қатар ... ... ... ... жөнінде қорытынды жасауға болады.
Қаржылық талдаудың нәтижелері туралы ақпаратқа тек ішкі субъектілер ... ... ... ғана ... сонымен қатар сыртқы
субъектілер ( жабдықтаушылар, инвесторлар, кредиторлар және тағы басқалар)
де ... ... ... ... ... ... алдағы
уақытта субъектілер болса оны қалыптасқан қаржылық ... ... оны ... ... ұстап тұруға пайдаланады.
Аяқтай келе істелінген жұмыстар бойынша қорытындылар жасау қажет.
Дипломдық ... ... ... ... қаржылық жағдайын
талдаудың теориялық негіздеріне зерттеу жасалынған болатын.
Нарықтық қатынастары жағдайында кәсіпорыннын қаржылық жағдайын талдаудың
маңызы өте зор. ... ... ... осы ... ... ... ... тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз
жүргізуі мен өзінің қарыз ... ... ... үшін ... қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың ақпараттық негізі қаржылық есеп
беру ... ... ... ... ... ... оқудың негізгі ережелерін
қалыптастырды. Олардың ішінен алты негізгі әдісті бөліп қарастыруға болады:
1) көлденең талдау;
2) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... әдісі.
Екінші бөлімде ... ... ... ... ... Яғни ... ... жағдайына, төлем
қабілеттілігімен ... ... ... және табыстылығына
мен іскерлік белсенділігіне талдау жүргізілді. Талдау нәтижесінде келесідей
кемшіліктер анықталды:
Кәсіпорынның ... ... ... яғни ол жыл ... ... ... құралдардың активтердің жалпы сомасындағы үлесі 18%-ға
төмендесе, айналымнан тыс активтердің ... 11%-ға ... ... ... бірі - төменгі төлем қабілеттілік
пен өтімділік болып табылады. Кәсіпорынның баланс ... ... ... және ақша ... өте тез ... ... ... жағынан кәсіпорын сыртқы қарыз көздерінен ... ұзақ ... ... жоқ ... ... бола ... тағы бір ... ... бірі – ... ... жылы сатуан түскен түсім артқанына қарамастан
кәсіпорын шығын шегуде. Жалпы табыстың азаюы ... ... және ... ... ... өсуімен түсіндіріледі.
Үшінші бөлімде кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту жөнінен ұсыныстар
жасадық. Кәсіпорыннның қаржылық жақсарту ... ... ... ... ... бағытталады: кәсіпорын активтерінің өтімділігін арттыру,
қаржылық тұрақтылықтың және іскерлік белсенділіктің көрсеткіш
терін ағымдағы ... ... және ... ... ... ... жағдайын талдаудың логикалық жалғасы оның
қызметінің тиімділігін сақтап тұру және ... жою ... ... ... ... ... ... қаржылық сауықтыруда ішкі және
сыртқы көздер пайдаланылуы мүмкін.
Сыртқы көздерге жаңа ... мен ... ... ... басқа кәсіпорындармен қосылуы, банктік несиелер ... ... ... дивидендтер төлеуді уақытша тоқтату жатады.
Ал қаржылық жағдайды сауықтырудың ішкі ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын ... ... ... азайту, өндіріс қуаттылығын толық ... ... ... сату болып табылады.
Талдау нәтижелері кәсіпорында негізгі проблеманы ... ... және ... ... ... мен екі ... ... әдіс 25 млн. теңгені қысқа мерзімді міндеттемелерден ұзақ
мерзімді міндеттемелерге ауыстыруды ... Бұл ... ... 15000 мың ... ... және ... ... 1,5 пунктке, аралық өтімділік коэффициентінің 0,7 пунктке,
абсолюттік өтімділік коэффициентінің 0,1 пунктке өсуіне алып келді.
Екінші әдіс тауарлы-материалдық қорлардың көлемін 25 млн. ... ... ... ақша ... ... қарастырады. Бұл аралық өтімділік
коэффициентінің 0,42 пунктке, абсолюттік ... ... ... ... алып ... ... қатар пайдалану меншікті айналым қаражаттарының 15000 мың
теңгеге артуына және ағымдағы ... ... 1,5 ... ... ... 1,42 пунктке, ... ... 0,8 ... ... алып ... ... ... Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – ... ... 2001 ... ... А.Д., ... Р.С. Методика финансового анализа. - ... ... ... Н.А. ... финансового положения предприятия. В учебнике
«Анализ хозяйственной деятельности в промышленности». Под общ. ред. ... - ... ... школа, 1995.
4. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в
условиях инфляции. — М.: Изд-во «Перспектива», 1995.
5. Крейнина М.Н. ... ... ... и ... ... ... в ... строительстве и
торговле. - М.: АО «ДИС», ... ... ... А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия.
- М.: Центр экономики и маркетинга, 1995.
7. Балабанов И.Т. Анализ и ... ... ... ... ... - М.: ... и ... 1994.
8. Бухгалтерско-аудиторский портфель. ( Книга предпринимателя. Книга
бухгалтера. Книга аудитора ) / Отв.ред. Рубин Ю.Б., Сол-даткин В.И. - ... ... ... В.Г., ... М.В. ... анализ: Учебное пособие. —
Издательство «ДИС», НГАЭ и У, 1997.
10. Маркарьян Э.А., Герасименко Г.П. ... ... -М.: ... О ... ... Указ Президента Республики Казахстан, имеющий
силу Закона, от 26 декабря 1995 г., №2732.
12. Стандарты ... ... ... ... ... - Алматы,1996.
13. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. - ... ... ... ... в ... ... Пер. с англ.: — К.: Торгово-
издательское бюро ВНҮ, 1994.
15. Руководство по ... ... ... и ... ... ... и ... отдел учета и отчетности. Всемирный
банк, январь 1995.
16. «Март Лизинг» Жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржы
экономикалық ... ... ... по ... ... ... ... Департамента методологии бухгалтерского учета и
аудита. Министерства ... ... ... 21.05.97 г., ... бухгалтера. 1997., №29.
18. Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: Учебник ІИ.А.
Богдановская, Г.Г. Виноградов, О.Ф. ... и др:. ... ред. ... - ... ... ... 1995.
19. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия
(практическое ...... ... 1994.
20. Лоханина И.М., Золкина З.К. Основы анализа финансового состояния
предприятия. Учебное пособие. - Ярославль, 1993.
21. ... В.А. ... ... /Справочное пособие/.- М.:
Экономика, ... ... В.В. ... ... ... ... Выбор
инвестиций. Анализ отчетности. — М.: Финансы и статистика, 1995.
23. Финансовый менеджмент: теория и практика: Учебник /под. ред. ... — М.: ... ... 1996.
24. Чечета А.П. Анализ финансового состояния предприятия. /Бухгалтерский
учет. 1992 г., №5.
25. Ковалев В.В. ... по ... и ... ... ... ... и ... 2006.
26.Кубышкин И. «Использование финансового анализа для ... ... ... - 2005. - ... ... М. «Как вывести предприятие из ... ... ... ... Е.Е ... ... ... Инфра-М,
2006.
29.Савицкая Г.В. «Анализ хозяйственной деятельности предприятия». -
Москва, Инфра-М, 2006.
30.Трохина С.Д., Ильина В.А., ... Т.Ф. ... ... предприятия».//Финансовый менеджмент. - 2004. - №1.
31.Финансовый менеджмент./ Под. ред. Стояновой Е.С. - М.: ... А.Д. ... ... ... - ... Инфра-М,
2006.
-----------------------









>
>
4
4
3
3
2
2
1
1
П
А
П
А
П
А
П
А

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«КазАБЭК» кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін талдау23 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың қазіргі кездегі жағдайы және кәсіпорынның шаруашылық қызметінің тиімділігін талдау57 бет
Кәсіпорынның негізгі шаруашылық қызметі28 бет
Кәсіпорынның шаруашылық – қаржылық қызметі. Бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы. Есеп саясаты70 бет
Кәсіпорынның шаруашылық – қаржылық қызметінің жалпы сипаттамасы. бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы. есеп саясаты49 бет
Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайын талдау60 бет
Кәсіпорынның ұйымдық құрылымы және шаруашылық қызметі81 бет
Кәсіпорынның өндірістік шаруашылық қызметінің тиімділігін арттыру жолдары50 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«БИОС» жшс-ң қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау және бағалау63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь