Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университет

І.Кіріспе:
ІІ.Негізгі бөлім:
2.1.Бухгалтерия мен шаруашылық субъектісі есебін ұйымдастыру құрылымы
3.Қаражаттар есебі және есептесу
3.1.Кассадағы қаржылық есептің жүргізілуі
3.2.Бухгалтерлік есеп шотында ақшаның кірісі мен шығысының көрсетілуі
3.3.Жұмысшылардың қысқа мерзімді дебиторлық берешегі
4.Негізгі құрал.жабдықтар мен материалдық емес активтер есебі
5.Тауарлы.материалдық қорларды есептеу және жеткізушілермен есептесу есебі
6.Еңбек пен оның төлемінің есебіі
7.Өндіріс шығындарының есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау
8.Дайын өнімнің есебі,оны жөнелту мен сату
9.Қаржылық нәтиже мен меншікті капитал есебі
10.Қаржылық есеп
11.Есеп саясаты.Салықтық есеп саясаты
12.Материалдық емес активтер аудиті
13.Негізгі құрал. жабдықтар аудиті
14.Тауарлы. материалдық запастар аудиті
15.Дебиторлык берешек аудиті
16.Есеп беретін адамдармен есептесу аудиті
17.Кассалық операциялар аудиті
18.Есеп айырысу,валюталық шоттағы қаражаттар аудиті
19.Қысқа мерзімді несие аудиті
20.Бюджетпен есептесу аудиті
21.Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдау мазмұны және әдістері
22.Қаржылық есептілік және оны талдау
23.Шаруашылық субъектісінің табыстылығын талдау
24. Шаруашылық субъектісінің қызметінің іскерлік белсенділігін талдау
25. Шаруашылық субъектісінің қызметінің тиімділігін талдау
26. Шаруашылық субъектісінің потенциалды банкроттылығын талдау
ІІІ.Қорытынды
ІV.Пайдаланылған әдебиеттер
Мен, Бақытқызы Мөлдір өндірістік тәжірибемді Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университетінде 23 наурыздан- 5 маусым аралығында өттім. Өндірістік тәжірибені өту мақсатым колледжде алған теориялық білімімді практика жүзінде толықтыру.
1963 жылы 9 мамырда Советтік Социалистік Республикалар Одағы Үкіметінің шешімімен Алматы Халық шаруашылығы институты құрылды.
Жоғары оқу орнының тарихына атақты Қазақстандық ғалымдар да өз үлестерін қосты, олардың ішінде Әубәкіров Я.Ә, Аутов Р.Р., Алтынбаев Б.А., Ашитов З.О., Балапанов Ж.Б., Байбараков Е.Б., Баймұратов О.Б., Бердалиев К.Б., Берденова К.А., Бутин М.Е., Гамарник Г.Н., Дайырбеков Ж.О., Дүйсембаев К.Ш., Елемесова А.М., Есқараев О.К., Ильясов Қ.Қ., Ысқақов Ұ.М., Ихданов Ж.О., Кеулимжаев Қ.Қ., Оқаев Қ.О. тағы басқалары.
Алғашқы жылдары АХШИ (АИНХ) күндізгі және сырттай оқу түрінен 3 факультет болды:
1. Экономикалық- жоспарлау факультеті;
2. Қаржы- несие факультеті;
3. Экономика- есеп факультеті.
1964 жылы АХШИ-да күндізгі және сырттай оқу түрі бойынша 10 мамандық бойынша аспирантура ашылды.
1965 жылдан бастап факультет аралық және университет аралық ғылыми-теориялық және ғылыми-әдістемелік конференциялар өткізіле бастады.1972 жылы АХШИ Республикадағы 46 жоғары оқу орындарының арасында ең үздік деп танылды.
1991 жылы Қазақстан Республикасының Үкіметінің шешімі бойынша Алматы Халық Шаруашылық Институты –Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университеті болып өзгертілді.Экономист мамандарды Халықаралық талаптарға сәйкес даярлау және ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету мақсатында 1993 ж
№ 25 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің бұйрығына сәйкес Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университеті Қазақ Мемлекеттік Басқару Академиясы болып өзгертілді. 1994ж. «Экономика» баспасы ашылды.
2000 жылы 23 мамырда Қазақстан Республикасының Үкіметінің № 775 бұйрығы бойынша Университетке Қоғам қайраткері,экономист Тұрар Рысқұловтын есімі берілді.2003 жылдан бастап ҚР-ның Халық Банкімен бірлесе отырып МВА бағдарламасы бойынша Магистратура ашылды.Және осы жылы Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университетте Әскери даярлау кафедрасы ашылды.Қазіргі таңда Т.Рысқұлов атындағы Экономикалық Университеті еліміздегі ең үздік жоғары оқу орындарының қатарына жатады.
        
        Мазмұны
І.Кіріспе:
ІІ.Негізгі бөлім:
2.1.Бухгалтерия мен шаруашылық субъектісі есебін ұйымдастыру құрылымы
3.Қаражаттар есебі және есептесу
3.1.Кассадағы қаржылық есептің жүргізілуі
3.2.Бухгалтерлік есеп шотында ... ... мен ... ... қысқа мерзімді дебиторлық берешегі
4.Негізгі құрал-жабдықтар мен материалдық емес активтер есебі
5.Тауарлы-материалдық қорларды есептеу және жеткізушілермен ... пен оның ... ... ... ... мен ... өзіндік құнын калькуляциялау
8.Дайын өнімнің есебі,оны жөнелту мен сату
9.Қаржылық нәтиже мен меншікті капитал есебі
10.Қаржылық есеп
11.Есеп ... есеп ... емес ... аудиті
13.Негізгі құрал- жабдықтар аудиті
14.Тауарлы- материалдық запастар аудиті
15.Дебиторлык берешек аудиті
16.Есеп беретін адамдармен есептесу ... ... ... айырысу,валюталық шоттағы қаражаттар аудиті
19.Қысқа мерзімді несие аудиті
20.Бюджетпен есептесу аудиті
21.Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын талдау мазмұны және әдістері
22.Қаржылық есептілік және оны ... ... ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігін талдау
25. Шаруашылық субъектісінің қызметінің тиімділігін талдау
26. Шаруашылық субъектісінің потенциалды банкроттылығын талдау
ІІІ.Қорытынды
ІV.Пайдаланылған әдебиеттер
І.Кіріспе
Мен, Бақытқызы Мөлдір ... ... ... ... ... 23 ... 5 маусым аралығында өттім.
Өндірістік тәжірибені өту ... ... ... ... ... ... толықтыру.
1963 жылы 9 мамырда Советтік ... ... ... ... ... ... ... институты құрылды.
Жоғары оқу орнының тарихына атақты Қазақстандық ғалымдар да өз үлестерін
қосты, олардың ішінде ... Я.Ә, ... Р.Р., ... Б.А., ... Балапанов Ж.Б., Байбараков Е.Б., Баймұратов О.Б., Бердалиев К.Б.,
Берденова К.А., Бутин М.Е., Гамарник Г.Н., ... Ж.О., ... ... А.М., Есқараев О.К., Ильясов Қ.Қ., Ысқақов Ұ.М., Ихданов
Ж.О., Кеулимжаев Қ.Қ., Оқаев Қ.О. тағы ... ... АХШИ ... күндізгі және сырттай оқу түрінен ... ... ... ... ... ... несие факультеті;
3. Экономика- есеп факультеті.
1964 жылы АХШИ-да күндізгі және сырттай оқу түрі ... 10 ... ... ... ... ... ... аралық және университет аралық ғылыми-
теориялық және ... ... ... ... жылы
АХШИ Республикадағы 46 жоғары оқу орындарының арасында ең ... ... жылы ... ... ... ... ... Алматы
Халық Шаруашылық Институты –Қазақ ... ... ... ... ... ... талаптарға сәйкес даярлау
және ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету мақсатында 1993 ж
№ 25 ақпанда Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ... ... Қазақ Мемлекеттік Басқару Академиясы
болып өзгертілді. 1994ж. «Экономика» баспасы ашылды.
2000 жылы 23 ... ... ... ...... бойынша Университетке Қоғам қайраткері,экономист Тұрар Рысқұловтын
есімі берілді.2003 жылдан бастап ҚР-ның Халық Банкімен бірлесе ... ... ... ... ... осы жылы ... атындағы
Экономикалық Университетте Әскери даярлау ... ... ... атындағы Экономикалық Университеті еліміздегі ең ... ... ... ... ... ... еліміздің қоғамдық өмірі мен ғылымына,
экономиканың маңызды бағыттарының ... даму ... ... ... ... ... қабілетті мамандар
буынын қалыптастыру.
Университеттің стратегиялық мақсаты:
● Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ-ді тек республикалық ғана ... ... ... беру ... ... орынға ие Орта Азия аймағындағы
халықаралық білім беру ... ... ... ... мен шетел азаматтарына білім берудің технологиясы ... ... ... ... қашықтықтан оқыту арқылы
сапалы білім қызметтерін ұстану;
... ЖОО ... ... және ... ... ... одан әрі бекіту және ұстану;
● Инновациялық әдістемелерді жүзеге асыру мен өткізу үшін қолайлы ... ... ... әлемдік білім беру кеңістігіне түбегейлі енуін қамтамасыз
ететін және ... ... мен ... ... қарымымен, алдыңғы қатарлы
халықаралық тәжірибемен тығыз үйлескен жаңа инновациялық ... ... ... ... ... ... ... дамыту,Т.Рысқұлов атындағы
ҚазЭУ-де еліміздегі жоғары білім беру жүйесінің жетекші ғылыми және оқу-
әдістемелік орталығы мәртебесін ... ... ... ... ... және ... ... бітіруші түлектердің сұранысқа ие ... және ... ... ... ... ... ... құрамының мәртебесін қоғамдық және экономикалық
тұрғыдан көтеру;
● қазіргі таңдағы ЖОО ... ... ... және ... ... және ... ... жүргізу,олардың нәтижелерінің әлемдік
және республикалық деңгейде көрінуін, экономика мен ... ... ... ... беру ... мен іс ... байланысын
қамтамасыз ету;
● Университет қызметінің тиімділігін қамтамасыз ететін білім ... ... ... инфрақұрылымдарды дамыту;
● жоғары білім ... ... ... ... ... ... алмасуды, ОПҚ біліктілігін көтеруді, инновациялық
әдістемелер мен ғылыми зерттеулер жүргізуді дамыту.
2.1.Бухгалтерия мен ... ... ... ... жүргізуші субъектісі өзінің нақты жағдайына, көлеміне
және қызмет түріне қарап бухгалтерлік есепті ұйымдастыруды ... ... ... ... ... ... ... есептік
саясатын қалыптастырады; қаржылық пен өндірістік есептері бойынша қызмет
ету аясын белгілейді: шаруашылық ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін басқа да қажет шешімдерді
жасайды.
Субъектіде бухгалтерлік ... ... ... ... ... оның ... сақтауға кәсіпорынның басшысы жауапты болып
келеді.
Субъектінің құрылымдық бөлімшелерінде бухгалтерлік есепті жүзеге ... бас ... ... ... Егер де ... ... қызметі болмаса, онда бухгалтерлік есеп пен қаржылық есеп беру
арнайы мамандандырылған фирмалардың ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Бас бухгалтерді қызметтен босатқан кезде ол жаңадан тағайындалған бас
бухгалтерге субъектінің басшысы бекіткен ... сай ... ... ... ... бухгалтерлік есептің жағдайына және есеп
мәліметтерінің ... ... ... ... активтердің, меншік капиталының, міндеттемелердің және олармен
жасалатын шаруашылық операцияларының қосарлана немесе екі ... ... ... бухгалтерлік есеп шоттарының Бас жоспарымен сәйкестендіріліп
бухгалтерлік есебін жүргізеді.
Бухгалтерлік қызметтің басты мақсаты субъектіні ... ... ... ... субъектінің қаржылық нәтижесі мен ... ... ... және толық ақпараттармен қамтамасыз ету, сондай-ақ
инвесторларға, жабдықтаушыларға, ... ... ... ... банктерге және басқа да ... ... ... стандарттарына сәйкес қаржылық есеп беруді жасау болып
табылады.
Бухгалтерлік есепті ... ... ... мына ... ... ... есеп беру ... ішінде міндеттемелер мен активтерді бағалау мен
кейбір шаруашылық операцияларын көрсету кезінде ... ... ... 1 БЕС ... ... сәйкес
келетіндігі;
- қаржылық міндеттемелерімен мүліктерді түгендеу нәтижесін және есептік
кезеңде ... ... ... ... операцияларының есепте толығымен
көрініс табуы;
- тиісті есептік кезеңіне шығыс пен ... ... ... ... ... басына синтетикалық есеп шоттары бойынша ... ... ... ... ... керек.
Жасалған шаруашылық операцияларын тіркейтін алғашқы құжаттардың мәліметтері
бухгалтерлік есептің регистрлеріне жазу үшін негіз болып табылады.
Бухгалтерлік құжаттарда жасалған шаруашылық ... ... ... ... ... жазбаша түрінде берілген жарлығы
екендігін көрсетеді және осы ... ... ... ... үшін ол ... ... ... Кез келген шаруашылық операцияларын
тиісті есеп ... ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Операцияларды құжаттармен рәсімдеу процесі ... ... ... ... ... ... аталған процесті құжаттау деп те
атайды.
Құжаттардың арналымы мен мазмұнын дәл және толық түсіну ... ... ... ... ... ... бойынша, жасау тәсілі бойынша,
мазмұны бойынша, жасау орны, сандық позициясы, толтыру тәсілі бойынша.
Құжаттар арналымы бойынша мына ... ... ... ... ... білетін) – жарлықтың мазмұны, шаруашылық
операциясын ... ... ... ... ... бірақ ол жасалған
операцияның фактісін растамайды, сондықтан операцияның ол кезеңі
бухгалтерлік ... ... ... ... ретіндегі құжаттар, операция жасалғаннан кейін ... ... ... ... (атқарушы) – жасалған шаруашылық операцияларының ... яғни ... ... ... ... ... ... шаруашылық операциялары ретінде бухгалтерлік есепте көрсетуге негіз
болып табылады;
- бухгалтерлік рәсімдеу – ... ... және ... ... ... құжаттар, бірақ олардың дербестік мағынасы болмайды;
- қиыстырылған ...... ... ... ... тән ... бір мезгілде атқаратын құжаттауларды құрастырылған
құжаттау деп ... ... ... ... ... ... ... аса көрнекті етіп көрсетеді.
Құжаттар жасау бойынша мына топтарға бөлінеді:
- бір жолғы – жасалған бір ... ... ... операцияларын
рәсімдеу кезінде пайдаланады;
- жинақтаушы – біртектес шаруашылық операциялары жасап біткеннен кейін,
оларды рәсімдеу үшін пайдаланады. ... бір ... ... ... ... және ... санын қысқартады. Олар есепте
тек ең соңғы операциясы жасалғаннан кейін барып көрініс ... ... ... осы ... ... ... ... алғашқы құжаттардың қозғалысы кәсіпорын басшысы
бекіткен графигімен белгіленеді.
Барлық бухгалтерлік құжаттар жазылған сәттен ... ... ... ... ... бір есептік өңдеу кезеңдерінен ... ... ... құжат айналымы деп аталады. Кез келген құжаттардың ... тән ... өтуі ... ... ... ... ... жазу, ағымдағы архивке беру.
Құжат айналымының басты ... ... ... дұрыс
ұйымдастыру болып табылады, демек ол бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың
бірде- бір қағидасы болып ... ... ... және есептесу
3.1.Кассадағы қаржылық есептің жүргізілуі
Қатаң бәсекелестік жағдайында ... ... ... ... ... ары ... ... үшін кәсіпорындардың ақша қаражаттары
болуға тиіс. Соның ішінде:
Шот 1010 «Кассадағы теңгемен ақша қаражаты»
Шот 1020 « ... ... ақша ... ... ... ... жатады. Ақша қаражатын есептейді. Дебетте
айдың басында кассада қалған ақшалар, сол айдың ... ... ... және ... ... кассада қалған ақшалар есептеліп ... ... ... мен қызметкерлерге және шаруашылық операциясы
бойынша және жол сапар жұмыстарына нақты берілген ақша сомалары жазылады.
Кассаға қабылданған ақшалардың құрамы:
1. ... ... ... жол ... ... күндердің , кезектегі
демалыс күн және шаруашылыққа ... ... ... ... Мекемеден сатып алған материалдық заттардың құнын, пәтердің ақысын,
кассаға төленгенде ақша кассаға қабылданады.
Кассадан берілетін ақша қаражатының құрамы:
1) Жұмысшылар мен ... ... ... ауырған күндердің ақшасы,
кезектегі демалыс жалақысы, мемлекеттік міндетті атқарған уақыттың
қаржысы, қолма-қол берілген ... ... Жол ... шығатын қызметкер мен жұмысшыға жол сапар ақшасы кассадан
беріледі.
3) Мекеменің шаруашылық жұмысына арналған ақша ... ... және ... сомалар журнал ордер 1 мен ... ... ... ... ... істеу керек. Жаңадан кассаға
қабылданған қызметкерді бас бухгалтер касса ережелерімен ... ... ... ... ... ... кітапқа қолын
қойдырады. Касса бөлімесінің терезесінде темірден істелген решётка орнатылу
керек. Есігі темірден болу керек.Ақша мен ... ... ... ... ... ... керек. Сейф еденге немесе қабырғаға бекітілу керек.
Касса бөлімесінің қабырғаларында, шаңырағында, терезесінде, есігінде ... ... ... ... ... ... кілтін ешкімге бермеу керек,
еш жерге тастамау керек. ... ... ... ... ... ... бас бухгалтер мен оның орынбасары кіріп тексере алады. Жұмыс ... ... ... есігін жауып, құлыппен құлтап, ... ... ... ... ... ... ... өтініш құжатын жазып, ақшаға арналған чек ... Чек ... ... беті ... ақша алған кезде қолданылады.
Кассир банктен ақша алатын күні ақша чегін толтырады. Чекте ... ... ... ... паспортының номері, барлық ақша сомасы
жазуымен де, санмен де жазылады. Себебі ... ... ақша ... ... ... ақшасы, ауырған күндердің ақшасы, кезектегі
демалыс күндердің ақшасы, жол ... ... ... жеке ... ... ... жағында мекеме бастығының қолы және кассирдің
қолы ... ... мөрі ... ... ... ... ... каришогына түсіріледі. Кассир ақша чегін ... ... Ал ... ... ... Банк ... ... қабылдап алып, чекте
жазылған ақшаны мекеме кассиріне береді.
Ақшаны кассада сақтаудың тәртібі. Құрылымдық бөлімшелерде барлық қолма-
қол ақша ... және ... ... ... ... ... басшысы және бухгалтерлік ... ... ... тәртіппен ақшаның сақталуын қамтамасыз етуге қажетті ... үшін ... ... Ақшаны банктен жеткізу және оларды банкке
тапсыру үшін құрылымдық бөлімшенің басшысы көлік құралын ... ... жайы ... және ... ... және ... құралдарымен жарақтандыру жөніндегі талаптарға ... ... ... операциялар өткізу уақытында ішкі жағынан
жабық тұруы тиіс. Касса жайын, сейфті және металл шкафтарын ашардың ... ... ... ... торларының және мөрлердің сақталуын
тексеруге, күзет сигнализациясының жұмыс істеп тұрғандығына көз жеткізуге
міндетті. Мөр ... ... ... ... құлыптар, есіктер немесе
торлар бұзылған жағдайда кассир ол жайында дереу құрылымдық бөлімшенің
басшысына баяндауға ... ол ... ... ... ішкі істер
органдарына хабарлайды және полиция қызметкерлері келгенге дейін ... ... ... ... ... өзінде құрылымдық бөлімшенің
басшысы, бухгалтерлік қызметтің басшысы немесе оларды ауыстырушы тұлғалар,
сондай-ақ құрылымдық ... ... ішкі ... ... ... ... кассада сақталатын қолма-қол ақшаның болуын тексеруді
жүргізеді. Бұл тексеру кассалық ... ... ... ... ... ... туралы 3 данада акт жасалады, оған тексеруге
қатысқандардың бәрі қол ... ... ... ішкі істер органдарына,
екіншісі –жетекшілік ететін жоғары құрылымдық бөлімшеге беріледі, үшіншісі
құрылымдық ... ... ... ... жоқ ... ... жайына кіруіне тыйым
салынады. Бухгалтерлік қызметтің ... ... кіре ... ... ... оған ... ... басшысы қолын қояды.
Сейфтің, металл шкафтарының кілттері және мөртабандар кассирде
сақталады. Кассирге кілттерді ... ... ... және ... ... ... алынбаған телнұсқаларын жасауға тыйым салынады. Кілттердің
телнұсқалары кассир мөр басып жапқан пакеттерде ... ... ... Тоқсанына бір реттен жиі емес кілттер телнұсқаларының
болуына комиссиялық тексеру жүргізіледі. Кілттің жоғалтылғанын анықтаған
құрылымдық ... ... ... ететін жоғары құрылымдық бөлімшеге
болған оқиғаны хабарлайды және сейфтің, металл ... ... ... жөнінде шаралар қабылдайды.
Кассада кассирдің жеке басының ақшасын, ... ... ... емес ... ақшаны және басқа құндылықтарды сақтауға тыйым
салынады.
Банк ... ... ақша ... ... ... ... ... шарттық негізде жүзеге
асырылады.
Анықталған жетіспеушілік, артықшылық, төлем жасалмайтын және ... ақша ... ... дауларды реттеу ... ... оның ... ... ... ... ... ҚР
Ұлттық Банкінің нормативтік-құқықтық актілеріне сәйкес келуі тиіс.
Банктен қолма-қол ақшаны алу үшін құрылымдық бөлімшенің кассирі чек
(қосымша№4) ... ... ... ... ... басшысы чектің
дұрыс толтыруын тексереді, өзі қол қояды, ... ... ... ... береді және бухгалтерия мөрінің бедерімен растайды. Барлық
деректемелерін толтырғанға дейін чекке қол қоюға және мөр ... ... ... ... ... ... ... банктің кассасына қолма-
қол ақша алғанда ... ... ... банк ... қатысуымен
парақтап санауға және оның чекте көрсетілген сомаға сәйкес ... ... ... ... ... білу және ... үшін ... банктен
ағымдағы есебі бойынша көшірме ... ... және ... ... ... ... жасау.
«Т.Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетінің» АҚ Есеп саясатымен
белгіленген тәртіппен және мерзімде комиссиялау ... ... ... ... парақтап қайта санау арқылы кассаға ревизия жүргізіледі.
Ревизияның қорытындылары бойынша акт ... ... ... ... ... ... ... анықтағанда актіде жетіспейтін немесе артық
сома және олардың туындау жағдайлары көрсетіледі. ... ... ... ... ақша ... емес ... ... өзге кіріс ретінде
кіріске жатқызылады. ... ақша ... ... ... ... ... актісімен рәсімделеді.
Ақшаны түгендеу
Кассаны түгендеу «Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университетінің»
АҚ ... ... пен ... ... ... ... бұйрығының
негізінде жылына бір рет жүргізіледі. Кассадағы ақшаның нақты қолда барын
санаған кезде қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... олардың атаулары, нөмірі, сериясы мен номиналдық бағасы көрсетіліп
есепке қабылданады. Кассаның қолма-қол ... ... ... ... ... ... Кассада басқа ұйымға тиісті ақшаның
барлығы туралы ... ... ... ... ақша ... ... мен сомасы бойынша енгізіледі. «Ақшаның қолда ... ... ... ... ... ... күнінде есепке алу
деректерімен салыстырылып тексеріледі және ... ... ... немесе артығы анықталған кезде қолма-қол ақшаның жетіспейтін
немесе артық сомасы және олардың туындау ... ... ... ... ақшаның нақты қолда барының бухгалтерлік есепке алу
деректерімен айырмашылығы: артықтар – кіріспен және ... ... ... –шығыспен расталады. Түгендеудің нәтижелері түгендеу
аяқталған айдың есепке ... және есеп ... ал ... ...... ... жылдық қаржылық есеп беруінде көрсетілуі
тиіс.
Ақша қаражаттарын сақтау үшін және ... ... ... есеп ... ҚР банк ... банк шоттарын ашады. Банк ... ... және ... ... ... ... – банк шоттары банктер мен ұйымдардың ... ... ... асырады.
Ағымдағы (есеп айырысу) және жинақ шоттары – бұл да банктік шоттар,
бірақ олар жеке және ... ... ... сондай-ақ заңды тұлғаның
жекелеген бөлімшелері (филиалдары мен өкілдіктері) үшін де ... ... есеп ... ... ... формалары ұсынылады:
төлем тапсырма, чек, вексель, тапсырма-талап төлемдері.
Төлем тапсырмалары (қосымша№8) онда ... ... ... ... жіберушіге қызмет көрсететін ... ... ... ... ... табылады. Қызмет пен жұмысты және тауарлы-
материалдық құндылықтарды өтеу үшін есеп айырысу кезінде, ... ... ... ... ... жасаған кезде, аванстық төлем жасаған кезде
төлем тапсырмаларын пайдаланады.
Чек беру төлемді ... ... бір ... ... табылады, онда төлем
чек беруші аттас төлем құжатын ұстаушыға беру жолымен жасайды.
Вексель – біржақты сөзсіз ... ақша ... ... қатаң
нысанда белгіленген төлем құжаты. Ол жай және аударма болып ... ... ...... етуі ... немесе белгіленген
мерзімде келешекте вексельде көрсетілген ақша сомасын вексель ... ... ... ... ... ... міндеттемесінен
тұрады. Аударма вексель (тратта) – вексель берушінің үшінші тұлғаға бірінші
вексель ұстаушыға немесе оның ... ... ... ... ... не ұсынған кезде, вексельде көрсетілген ақшаны төлейтіні туралы
басқаша ешбір шарт қойылмайтындығы туралы міндеттемесі. Аударма вексель ... ... ... ... ... келеді.
Төлем талап тапсырмасы тауарларды алғанда, жұмысты ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бенефициар төлем талап тапсырманы банкке ұсынады және төлем
талап тапсырмалары белгіленген ... ... ... ... Төлем талап тапсырмасы реестрмен бірге бенефициар-банкісіне
ұсынылады, ал бенефициар барлық ... ... ... ... тапсырманы ақша жіберуші банкке бағыттайды.
3.2.Бухгалтерлік есеп шотында ақшаның кірісі мен шығысының
көрсетілуі
Әрбір кәсіпорындар мен ұйымдардың, ... ... бар ... ... ... ... ... болуы керек.
Касса арнайы жабдықталған, яғни ... мен ... адам кіре ... етіп жабылған, терезесі ... ... тор ... және ... ... ... ... өрттен сақталатындай ... ... ... ... ... қажет етеді.
Кассадағы нақты ақша ... ... мөрі ... ... жабылатын сейфте ... ... ... ... Бұл ... ... мен сургуч басатын ... ал ... ... ... ... ... салынып,
аузы жабылып, кассирдің мөрі басылып, кәсіпорын, яғни ... ... ... ... ... ... кассаның тиісті
жерлеріне (есігіне) мөр ... ... ... ... ... ... түгелділігіне жұмысқа деген ... ... ... ... субъектінің шеккен зардабына, ... ... арам ... ... әрекет негізінде
кәсіпорынға, ұйымға келтірілген ... ... ... ... ... жауап береді. Кәсіпорындар мен ... ... ... қызметкерлердің тағайындалға-ны,
орналасқаны ... ... ... ... ... ... операцияларымен таныстырып, кәсіпорын яғни шаруашылық ... ... жеке ... ... ... ... мекеме немесе ұйым өздерінің есеп ... ... ... сол есеп ... шоты ... банк ... ... кітапшасы арқылы ғана ала алады. Банк мекемесінен нақты ... үшін ... ... яғни ... касса қызметкері
чек кітапшасындағы парақты толтырады. Бұл чек ... ... чеке ... ... яғни кәсіпорын-ның, ... ... ... ... ақша ... ... және
бұл соманың қандай ... ... ... ... ... кәсіпорынның, ұйымның, яғни ... ... және ... қол ... осы ... мөрі ... ... тиісті ақпараттар толтырылмағанша, чекке қол
қоюға болмайды. ... ... ... ... ... ... ... тиісті адамдардың қолы ... ... ... ... мөр басуға рұқсат етілмейді. ... яғни ... да ... ... субъектінің касса
қызметкері банк мекемесінен нақты ақша ... банк ... ... ... алуы ... ... ... банк мекемесінен
алынған нақты ақша сол ... күні ... ... ... ... ... Ол үшін кәсіпорынның, ... ... яғни ... кассалық кіріс ету ... ... соң оны ... ... ... керек.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың, яғни шаруашылық ... ... ... ... (теңге түріндегі) нақты ақша қаражаттарының
кірісі мен ... ... ... ... ... банк ... ... кассалық операциялар есебін
жүргізудің тәртібіне сәйкес жүргізілуі ... ... ... ... 1010 ... ақша қаражаты»,
1030 «Ағымдағы банктік шоттардағы ақша қаражаты»- деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... кіріс ордері;
- касса шығыс ордері;
- касса кітабы;
- журнал – ордер № 1;
- №1 ... - ... ... субъектінің кассасына қолма-қол ... ... алу, ... үшін бас ... ... ол ... адамның кассалық кіріс ету ордеріне қол қоюы ... де ақша ... ... осы толтырылған кассалық кіріс ... ... ... Осы ... ақшаны кассаға қабылдау
барысында ... ... ... ету ... кәсіпорынның,
ұйымның, субъектінің аты , ақша төлеуші адамның немесе ... ... ... және не үшін ақша ... ... ... ... уақыты (күні, айы, жылы) жазылып, кассир мен ... ... ... ... ... яғни субъектінің ... ... ... шығыс ету ордері немесе тиісті үлгілі ... ... да ақша ... ... ... кәсіпорынның, ұйымның бас
бухгалтері мен басшысының ... ... ақша алу үшін ... , ... және тағы басқа ... ... ... ... ордердің реквизиті ... ... ... Егер ... ... ету ... қоса тіркелген
құжаттарды шаруашылық субъектінің ... ... ... ... және қолы ... болса , онда кассалық шығыс ету
ордеріне оның қол қоюы аса ... ... ... ... адамдарға кассалық шығыс ету ... ... ... ... ... ... нақты ақша алушы адамның төл
құжатын ... өзін ... ... ... ... ... қатар касса қызметкері осы ... ... яғни ... ... нақты ақша алушы ... ... ... ... және ол ... кім ... ... берілгендігін кассалық шығыс ету ордеріне ... ... ... ақша алушы адамдар кассадан шығыс ету ... ... ... ... ... жазумен, ал тиынын
сандармен көрсетеді. Кассалық ... ету ... және ... ... кассалық шығыс ету ету ордері және ... ... ... оған ... ... ... яғни ... бухгалтерия қызметкерлері сиямен
шарикті ... анық етіп ... ... . Бұл ... олардағы сандармен әріптерді түзетуге , өшіруге ешқандай
рұқсат ... ... ету және ... ... ету ... немесе
олардың орнына ... ... ... берместен бұрын
бухгалтерия қызметкерлері тіркеу ... ... ... мен ... жұмысшы - қызметкерлерге ... ... ... үшін ... ... ... ... тіркеу журналына еңбекақы, жәрдемақы және сыйақыларды
төлеп, ... ... ... ғана ... Кассалық кіріс
ету немесе кассалық шығыс ету ордерлері, ... ... ... ... бойынша кассаға немесе кассадан ... ... ... Бұл ... ... кейін құжаттардың
тиісті жеріне касса қызметкері өз ... қоюы ... ... ... ... ... кітапқа тіркеліп отыруы
тиіс . Бұл ... ... ... ... . Кассалық кітаптың
беттері (парақтары) ... және жіп ... , ... мен бас ... ... ... , куәландыруы керек .
Кәсіпорынның, ұйымның ... ... ... , ... ... ... ұйымның кассасына төленген, яғни ... ... ... ... ... ... ... кімге не
үшін төленгендігін білу үшін ол ... ... ... және ... ... ... ... алынған немесе шығыс етілген сомалар ... ... тиіс . Күн ... ... , ұйымның касса
қызметкері кассадағы ... ақша ... ... ... ... ... және оның сомасын кассалық кітапқа жазады
. Бұл ... ... ... ... ... ... жол ... және де касса операциялары мен ондағы
жүргізілетін, ... ... ... ... ... ... жасап отыруы керек .
Кассир алған ақшаны ... ... ... ... кассаға қабылдайды.
Кассалық қабылдау ордерінде номері, уақыты, қызметкердің аты-жөні, кассаға
өткізілген ақша сомасы, чектің ... ... ... ... ақша ... санмен де жазуымен де жазылады. Кассалық қабылдау
ордерінің төменгі жағында бас ... мен ... қолы ... ... ... ... ... түгелдей квитанцияға
түсіріледі. Бас бухгалтер мен кассир қабылдау ордеріне, квитанцияға ... соң ... мөр ... ... ... ... штамп қойылады. Кассалық
қабылдау ордері кассада қалады. Ал ... ... ... ... береді.
Бухгалтермен берілген бухгалтерлік жазу:
«Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық ... АҚ -ның ... ... іске ... ... ... Олег ... ЖК-ден жал үшін ақша келіп түсті.
Құжат № 1, 03.01. 2008 жыл.
Дт 1010 Кт 1210 18 900 ... ... ... М.-ға ... ақша ... ... 1250 Кт 1010 ... ... ... М. ... ... ... ақшаны кассаға өткізді.
Дт 1010 Кт 1250 6 000 ... ... ... сатып алғанда құны кассаға төленеді, жол
сапарда жаратылмай қалған ақша қаржысы ... ... ... ... ... ... қабылдау ордері арқылы қабылданады.
Кассадан берілетін ақшаны кассалық шығын ордері ... ... ... ... номері, уақыты, қызметкердің аты-жөні, кассадан ... ... ... де, санмен де жазылады. Себебі көрсетіледі. ... мен бас ... қол ... соң , ... ... шығын ордерін
кассирге береді. Кассир кассалық шығын ордерін ақшаны ... ... онда ... ... ақша алатындығы жөнінде сомасын ... ... ... күннің белгілейді. Кассир қызметкер қолын қойған соң
шығын ордерінде жазылған соманы санап береді және ... ... ... ... ... ... кассир қолын қояды.
Жұмыс күннің аяғында кассир барлық кассалық шығын ... ... ... ... Касса ақпарында күні, номері, құжаттың номері, жұмыс
күннің басында кассада қалған ақшалар, сол жұмыс ... ... ... ақшалар, сол жұмыс күннің ішінде кассадан қолма-қол берілген
ақшалар және жұмыс күннің соңында кассада қалған ақша ... ... ... екі ... жазылады.
1) кассада қалады;
2) Алғашқы құжаттармен бірге бухгалтерияға өткізіледі.
Бухгалтер тексеріп, ... ... ... ... ... ... қолын қояды. Бухгалтер касса ақпары арқылы журнал ордер 1 ... ... ... айы, ... ... ... уақыты, айдың
басында кассада қалған ақша, сол айдың ішінде ... ... ... ... соңында кассада қалған ақша есептеліп жазылады. Журнал ордер 1-
де айы, касса ақпарының номері, ... және ... ... кассадан берілген
ақшалар жазылады.
1040 «Ағымдағы банктік шоттардағы теңгемен ақша ... ... ... қатарына жатады. Дебетте жұмыс ... ... ... ... ... күннің ішінде шотқа түскен ақшалар және жұмыс күннің
соңында ... ... ... ... ... ... қолма-қол
берілетін ақша қаржылары мен аударылған қаржылар сомасы ... ... ... ... табу үшін жұмыс күннің басында қалған ... сол ... ... ... түскен ақшалардың қорытындысын, шегереміз
жұмыс күннің ішінде аударылған ақшаның ... ... ... ... ... ақша шығады. Қалған ақша ... ... ... және ... ... ... ... 2 мен ведомостта жазылады.
Ақша қаражаттарымен байланысты шоттар корреспонденциясы
|№ ... ... ... |Дт |Кт |
|1 ... ... алынған выписка |1010 |1030 |
| ... ... ... ... | | |
|2 ... төлемнің кассаға түсуі |1010 |1260, |
| | | |2160 |
|3 ... ... ... бұрын |1010 |1210 |
| ... ... ... ... | |
|4 ... ... ... кассаға |1010, 1020|1250 |
| |қайтару | | |
|5 ... ... ақша ... |1250 |1010 |
|6 ... ... капитал есебіне |1010 |5020 |
| ... ... ... ... | | |
| ... түсуі | | |
|7 ... және ... ... ... |7110, 7210|1010 |
| |өнімді өткізуге байланысты әртүрлі | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | |
|8 ... ... кассадан төлеу |3350 |1010 |
|9 ... ... ... ... ... |1250 |1010 |
| ... ... | | ... ... ... ... | | |
| ... ... қаржының артық | | |
| ... ... ... | | |
| ... |1010 |6280 |
| ... |1250 |1010 ... ... ... ... ... «Қызметкерлердің қысқа мерзімдегі дебиторлық берешегі» Бұл шот актив
қатарына жатады. Дебетте Айдың басында қалған қарыз қаржылар, сол ... ... жол ... ... ... ақша ... және айдың соңында қалған қарыз қаржылар есептеліп жазылады.
Кредитте бекітілген ақпар бойынша жол ... ... ... ... ... ... ақшалар мен жаратылмай қалған және кассаға
қайтарылған ақша сомасы жазылады. Дебеттегі және ... ... ... 7 ... ... қызметкерін жол сапарға жіберетін кезде мекеме ... ... ... ... жол куәлігі беріледі. Қызметкер жол
сапарына келгеннен кейін үш күн ... ... ... ... ... өткізеді.Аванстық ақпар құжатында қызметкердің аты-жөні,
қызметі, жол ... шығу ... ... ... және ... ... есептеліп жазылады.Төменгі жағына қолын қояды , күнін ... ... ... құжатын тексеріп, қабылдап алып, журналға тіркеуге
алады. Аванстық ақпар құжатын ... ... ... ... ... ... ... журнал ордер 7 толтырады. Журнал ордер 7-де ... ... ... ... ... ... аты-жөні, айдың
басында қалған қарыз қаржылар, жолсапарға, шаруашылық қажетіне жұмсалған
қаржылар есептеліп жазылады.
Банкте әрбір мекемеге жеке есеп ... шоты ... Есеп ... шотын
ашу үшін мекеме банкке тиісті құжаттарды өткізеді.
1) шотты ашу жөнінде өтініш;
2) мекеме жарғысының көшірмесі;
3) лицензиялық құжат және тіркеу номері;
4) ... ... ... ... ... ... өтінішпен бірге жоғарыда көрсетілген құжаттарды банкке
өткізеді. Банк қызметкері құжаттарды тексеріп, дұрыс ... соң ... ... ... ... ... чек арқылы алар кезде банк қызметкері
карточкада қойылған қолдарды чектегі ... ... ... ... ... келген жағдайда банктен ақша беріледі. Қолдары
сәйкес келмеген кезде чекке жарамайтындығы жөнінде жазып, чекті ... ақша ... ... ... ... банк ... алып
отырады. Банк көшірмесіне тіркелетін құжаттар:
1) Төлем тапсырмасы
2) Шот фактура құжаты
3) Квитанция құжаты
Банк ... ... есеп ... ... ... ... номері, жұмыс күннің басында шотта қалған ақшалар,сол жұмыс
күні ... ... ... ақшалар және сол жұмыс күннің ішінде шоттан
берілген, аударылған ақша ... ... Банк ... ... ... ... соңында шотта қалған ақша есептеліп ... банк ... ... ... ... 2 мен ... ... 7
ХҚЕС «Ақша қаражаттарының қозғалысының есебі» бойынша стандарт қолданылады.
Мысалы :
|№ |Операциялық мазмұны ... ... ... |
| | | | |Дт |Кт |
|1 ... А.-қа ... | ... |1250 |1010 |
| ... берілді. | | | | |
|2 ... А. ... |63 055 | |1010 |1250 |
| ... ... ақша | | | | |
| ... ... өткізді. | | | | ... ... ... ... – ақша ... болған
операциялардың мақсаттылығын, дұрыстығын және ... ... ... ... ... ... Ақша ... аудитінің
міндетіне мыналар кіреді: кассада нақты ақшалардың ... ... ... ... мен ... ... ... құжаттық
рәсімдеу тәртібін қалыптастыру; ... ... ... және ... ... оқып ... банкте ашылған шоттың санын анықтау
және әр шот бойынша болған операциялардың заңдылығын ... ... ... ... ... тәртібін тексеру. Касса
кітапшасындағы ақша қаражаттарының қалдығы синтетикалық есеп ригистрлерінің
мәліметтерімен ... ... ... ... есеп айырысу ... ... ... ... ... қай ... ... құжаттардың дұрыстығын, төлем-тапсырмалардың кітапшаға тіркелуін
бақылауы тиіс. Сонымен қатар, ... ... ... ... сақталуын, шоттағы ақшаның қалдығын, журнал-ордермен банк
көшірмесінің мәліметтерімен ... ... ... ... бас ... ішкі ... жүргізу барысында талдауға да ... ... ... мен материалдық емес активтердің есебі.
Негізгі құралдар дегеніміз – ... өнім ... ... ... ... көрсету үшін басқа кәсіпорынға жалға беру ... ... ... үшін пайдаланылатын және бір кезеңнен (бір
жылдан) артық мерзім ішінде ... деп ... ... ... ... ... жер ... үйлер мен
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен ... ... және ... мен ... ... ... мен техникалары және олардың
бағдарламалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік
және шаруашылық құрал-саймандар, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да ... ... ... ... ... өндіріске қатысуына қарай
өндірістік және өндірістік емес болып екі топқа бөлінеді:
Негізгі құралдар пайдалану мақсатына және атқаратын ... ... ... ... ... Жер 2411 ... жүргізіледі, құрамына өндіріске қатысты жер, сауда
саттықтағы жер.
2. Өндірістік ғимараттар мен ... 2412 ... ... ... үй, монша.
3. Машиналар мен жабдықтар, өткізгіш тетіктер 2413 шотында жүргізіледі,
сыра шығаратын аппарат, ... ... ... ... 2416 ... жүргізіледі, құрамына автокөлік.
5. Офистік жабдықтар 2417 шотында жүргізіледі, ... ... ... ... және ... мүліктер 2418
2410 «Негізгі құралдар». Бұл шот актив қатарына жатады. Дебетінде айдың
басында қалған қалдық ... сол ... ... ішінде қабылданған негізгі
құралдың құны және айдың аяғында қалған қалдық сомасы ... ... ... ... негізгі құралдың құнымен сатылған негізгі
құралдың құны ... ... және ... ... ... ... ... есептің жоғарыда аталған халықаралық стандартында негізгі
құралдарды бағалаудың мынадай түрлері ... ... құн, ... амортизацияланушы құн, әділетті құн, баланстық құн.
Өзіндік құн – төленген ақша ... ... ақша ... не ... ... ... алу ... оны алуға берілген
басқадай төлемдердің әділетті ... құн – ... ... алып ... ... ... құны немесе өзіндік құнның орынына ... ... ... ... ... құны – ... ... тиімді қызмет ету мерзімінің аяғында оны
кәсіпорыннан шығаруға байланысты жұмсалатын ... алып ... ... деп ... таза ... құн – жинақталған тозу мен құнды төмендетуден шеккен ... ... ... ... ... ... есепке алынатын сома.
Кәсіпорынның территориясына сатып ... ... ... ... құралдарын және жаңадан соғылып біткен ғимараттарды,
орнықты құрылыс жайларын қабылдау үшін ... ... ... береді.
Бұйрыққа байланысты комиссия құрылады. Комиссия ... ... ... мен машиналарды, көлік құралдарын, жаңадан соғылып біткен
ғимараттарды, орнықты құрылыс жайларын ... ... ... ... құралдардың қабылдау актісінде актінің номері, уақыты, комиссия
мүшелерінің аты-жөні, қызметі, қабылданған негізгі құралдардың аты, алғашқы
бағасы, ... ... ... ... біткен уақыты, кәсіпорынға
қабылданған уақыты, қабылдап ... және ... ... аты және
қабылданған негізгі құралдардың кем-кетігі, қабылданған негізгі құралдардың
паспортының номері, жобалау шоттарының ... ... ... ... ... ... анықтама береді және қабылданған
негізгі құралдар бойынша қысқаша анықтама жазып, қолдарын ... ... ... ... Акті екі ... ... Негізгі құралдарды қабылдап алған жерде қалады.
2) Бухгалтерияға өткізіледі.
Журнал ордер 12-ге айы, қабылданған негізгі құралдардың ... ... ... ... ... аты, ... бағасы,
баланстық, қалдық бағасы жазылады. ... ... ... ... ... қорытынды шығарылады. Бухгалтер әрбір қабылданған негізгі
құралдардың қабылдау актісі бойынша ... ... ... ... ... ... ... құралдардың аты,
инвентарлық номері, зауыттан шыққан ... ... ... ... ... қабылданған уақыты, бекітілген цехтың аты, қабылданған
негізгі құралдардың алғашқы ... ... ... ... ... және қабылданған негізгі құралдарға қысқаша анықтама беріледі.
Қабылдау актілері ... ... 12 мен ... жіберіледі. Инвентарлық
карточкалар бухгалтерияда қалады.
|№ |Шаруашылық операцияның мазмұны |Дт |Кт ... |НҚ ... ... ... | | |
| |- сату құны ... |2410 |3310, 4110 |
| |- ҚҚС ... ... |1420 |3310, 4110 |
| |- ... есеп ... |3310, 4110 |1010, 1030 ... |НҚ ... ... немесе біріккен | | |
| ... ... ... | | |
| |- сату құны ... |2410 |3320, 3330 |
| |- ҚҚС ... қабылданды |1420 |3320, 3330 ... |НҚ ... ... |2410 |6220, 6230 ... |НҚ ... ... ... ... ... |2410 |5020 |
| |құн ... ... | | ... ... ... ... ... істен шығуы | | |
| |- жою құны ... ... |7410 |2410 |
| |- тозу ... ... |2420 |2410 |
| |- ... ... ... ... ... |7410 |3310 |
| ... ... т.б.) | | |
| |- ... ... ... айналысқан |7410 |3350 |
| ... ... ... | | |
| |- ... ... ... |7410 |3150, 3210 |
| |- ... бағалаудан қалған сома есептен |5320 |5410 |
| ... | | |
| |- ... ... материалдары, өзге де |1350 |6210 |
| ... ... | | ... |- ... құны ... кезде қайта бағалаудың |2410 |5320 |
| ... ... | | |
| |- ... құны ... ... ... бағалаудың|5320 |2410 |
| ... ... | | |
| |- тозу ... ... |5320 |2420 |
| |- ... ... ... ... (қолданылған|2420 |5410 |
| ...... ал ... ... ... – | | |
| ... |5410 |5320 ... |НҚ ағымдағы жөндеу | | |
| |- ... ... | | |
| |- ... ... шот акцептелді |7210, 7110 |3310 |
| |- ҚҚС ... ... |1420 |3310 |
| |- НҚ ... ... ... ... |8030 |1310, 1350 |
| ... | | |
| |- НҚ ... ... ... |8030 |3350 |
| ... ... | | |
| |- ... салық аударылды |8030 |3150 |
| |- ... ... ... |8030 |8040 |
| |- ... жөндеу бойынша жалпы шығындар |7110, 7210 |8030 |
| ... | | ... ... ... ... әр түрлі себептерге байланысты
істен шығарылады. Істен шығару себептері:
1. Қолдану мерзімі бітіп, тозған, қолдануға жарамайтын негізгі ... ... ... ... ... керек емес артық негізгі құраалдарды
басқа мекемеге сатқан кезде істен шығарылдады.
3. Жоғарғы мекеменің бұйрығы бойынша бір мекемеден ... ... ... ... басы ... ... істен шығарылады.
Кәсіпорында негізгі құралдарды істен шығару үшін, жою үшін немесе басқа
мекемеге сату үшін жою актісі жазылады.
2420 ... ... ... және ... Бұл шот пассив
қатарына жатады. Кредитте қолданылып жатқан негізгі құралдар мен жаңадан
қабылданған негізгі құралдардың тозығы ... ... ... ... басы ... ... және жойылған негізгі құралдардың істен
шығарылған кездегі тозығы есептелінеді. Дебеттегі және ... ... 1,2 және ... ... ... есептеу ведомостында, журнал
ордер 10 жазылады. Негізгі құралдардың тозығын есептеу үш ... ... ... ... ... Орындалған жұмыс көлемі бойынша тозығын есептеу;
3. Жеделдетіп есептеу;
4. Қалдығын азайту жолымен есептен ... ;
5. ... ... ... ... (кумулятивтік әдіс) есептен шығару.
Мысалы : Жүк автокөлігінің бастапқы құны – 100 000 тг, 5 жыл ... ... оның ... құны 10 000 ... тең ... / 5 жыл = 18 000 теңге.
Дебет ... ... ... ... ... жөндеу дегеніміз бір жұмыс күні ішінде
немесе бір сменада жүргізілген жөндеу жұмыстарын ... ... ... ... ... ... Ал ... құралдарды күрделі
жөндеу бойынша жүргізу екі әдіспен жүргізіледі:
1. Негізгі ... ... ... бойынша жөндеу дегеніміз мекеме
жөндеу жұмыстарын өз күшімен ... ... ... ... ... ... ... жөндеу дегеніміз мекеме
өз күшімен жөндей алмаған негізгі құралдарды басқа мекеменің көмегімен
жөндеу жұмыстарын жүргізуін айтамыз.
ХҚЕС 38.Материалдық емес активтер деп – ... ... жоқ ... ... ... және ... ұйымға жалға беруге арналған,
айқындауға болатын, субъект бақылау жүргізе алатын, сондай-ақ пайдаланудан
ұйым келешекте ... ... ... ... емес ... ... –ғылыми туындыны, әдеби, музыкалық шығарманы, ... ... ... ... және басқадай пайдалануға құқық
береді.
Патент – осы иеленушіге заңмен белгіленген ... ... ... ... ... ... және ... құқық береді.
Тауар белгілері-белгілі бір ұйымның өндірістік өнімдерін немесе
көрсететін қызметтерін ... ... ... ... мен қызметтерден
айыру үшін қолданылатын белгілер.
Лицензиялық келісімдер – патент иесінің өзінің ... ... ... бір ... ... да бір өнімдерді сатып-өткізуге
ерекше құқығы үшін лицензия беруіне байланысты жасалынатын келісім-шарт.
Бағдарламалық қамтамасыз ету электрондық есептеу машиналарына ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын, бірақ әлі
жалпы ... ... ... ... өндірістік, коммерциялық
немесе басқадай сипаттағы әр түрлі білімдердің жиынтығы.
Гудвилл – фирманың іскерлік репутациясы. Фирма бағасы ... ... ... ... ... оның ... ... сатып алғанда пайда
болады. Шот 2710 «Гудвилл». Бұл шот актив қатарына ... ... емес ... ... ... Кредитте істен
шығарылған немесе сатылған активтердің құны есептелінеді. ... ... ... ... ... 12-ге ... емес ... ұйымға қабылдануы мен есепиен шығуы
«Материалдық емес акивиерді ... ... ... ... ... ... емес ... түрлерінің атауы, оның ұйымға
қабылдану ... ... ... ... ... құны,
амортизациялау нормасы және басқа да ... ... ... емес ... ... бары мен олардың қозғалысының есебін
жүргізу үшін 2700 «Материалдық емес ... ... ... ... ... Шот 2730 ... емес ... шот актив қатарына жатады. Дебетте лицензиялық келісімдер құны,
бағдарлама құны, патенттер құны және ... ... ... істен шығарылған немесе сатылған ... емес ... құны ... ... және ... сомалар журнал
ордер 12-ге жазылады. Ұйымдарда материалдық емес активтерді ... ... ... бір ... мерзім сайын ұйымның шығындарына
қосылып отырады.Яғни, материалдық емес ... ... ... ...... емес активтің амортизацияланушы
сомасының оның ... ... ... ... жүйелі түрде бөліп
таратылуы. ... емес ... ... төмендегі себептер
бойынша есептен ... ... - ... ... салдарынан
есептен шығарылғанда; сыйлық ретінде басқа тұлғаларға тегін ... ... ... капиталына үлес ретінде салынғанда.
Шот 2720 «Гудвиллдің құнсыздануы»
Шот 2740 ... ... емес ... ... ... ... қатарына жатады. Кредитте лицензиялық келісімдердің,
бағдарламамен ... ... ... ұйымдастыру шығындарының
және гудвиллдің амортизациясы есептелінеді. Дебетте істен шығарылып,
жойылған ... емес ... және ... ... ... емес ... ... кездегі тозығы есептелінеді.
Дебеттегі және кредиттегі сомалар ... ... ... ... және ... ... 10 ... Материалдық емес активтердің тозығын
есептеу үшін алғашқы бағасын тозықтың проценттік мөлшеріне ... ... бір ... ... шығады. Бір жылдың тозығын 12 ... бір ... ... ... ... емес ... ... тозығын есептеу ведомосында жазылады және өндіріс шығындарын
есептейтіе ведомомсть 1,2 және журнал ордер 10 ... емес ... ... ... ... ... қолда бар, құжаттарда көрсетілудің анық сенімділігін, пайдалы қызмет
ету құны мен мерзімін бағалаудың шынайылылығын, ... ... ... ... ... ... оларды кәсіпорында
қолданудың тиімділігін ішкі бақылауды тексеру түсіндіріледі.
|№ |Шаруашылық операция мазмұны |Дт |Кт ... ... МЕА ... ... | | |
| |- сату құны ... |2730 |3310, 4110 |
| |- ҚҚС ... ... |1420 |3310, 4110 |
| |- ... есеп ... |3310, 4110 |1010, 1030 ... |МЕА жеке ... сатып алынды | | |
| |- ... құн ... |2730 |3390 ... |МЕА ... қауымдастырылған немесе | | |
| ... ... ... ... | | |
| |- сату құны ... |2730 |3320, 3330 |
| |- ҚҚС ... ... |1420 |3320, 3330 ... |МЕА ... ... |2730 |6220, 6230 ... |МЕА ... капиталға жарна ретінде |2730 |5020 |
| ... құн ... ... | | ... ... ... оны жұмыс жағдайына келтіруге | | |
| ... ... ... ... | | |
| |- ... ... ... ... ... |2730 |3350 |
| ... ... | | |
| |- ... ... |2730 |3150, 3210 |
| |- ... ... МЕА ... ... |2730 |3210, |
| ... үшін шығындар | ... |
| | | |4110 ... ... ... шығуы | | |
| |- жою құны ... ... |7410 |2730 |
| |- тозу ... ... |2740 |2730 ... ... кезінде МЕА- тердің кем шығуы | | |
| |- ... ... ... ... МЕА қалдық |1250 |2730 |
| ... ... ... | | |
| |- ... тозу ... ... ... |2740 |2730 |
| |- ... ... ... ... сома ... |7410 |2730 |
| ... | | ... ... ... | | |
| |- ... құны ... ... ... ... |2730 |5320 |
| ... ... | | |
| |- ... құны ... ... ... ... |5320 |2730 |
| ... ... | | |
| |- тозу ... ... |5320 |2740 |
| |- ... бағалау есептен шығарылды |2740 |5410 |
| ... ...... ал ... | | |
| ... ...... |5410 |5320 |
5. ... ... ... ... ... дегеніміз-бұл:
- өндірісте пайдалануға немесе жұмыстар мен ... ... ... ... ... сатып алынған шала фабрикаттар
және құрастырмалы бұйымдар, құрылғылар мен бөлшектер, отын, ыдыс ... ... ... бөлшектер, басқа да материалдар түріндегі
активтер;
- ұйымның шаруашылық қызметі барысында сатып-өткізуге арналған дайын
өнім және тауарлар ... ... ... ... есеп ... ... өнім ... және оны өндіруге шикізаттардың, материалдардың
азғантай түрлері мен ... ... ... ... ... ... сауда кәсіпорындарында, ... ... ... ... босалқылардың үздіксіз
есеп жүйесін қолдану барысында тауарлы-материалдық босалқылардың келіп
түсуі мен ... ... ... ... ... жүргізіледі. Материалдар
сатып алу кезеңді нақты өзіндік құнмен көрсетіледі.
Тауарлы-материалдық босалқылар есебінің міндеттері:
- материалдық ... ... ... ... ... ... ... босалқыларды дұрыс бағалау;
- материалдық босалқыларды кіріске алу және босату құжаттарын уақытылы
және дұрыс толтыру;
- сақтау ... және ... ... ... ... алу ... ... сақталуын бақылау бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... емес материалдық босалқыларды анықтау ... ... 2 ... ... ... қорлардың өзіндік құнын бағалау
мына әдістердің бірімен жүргізіледі:
- ерекшеліктеріне қарай теңестіру;
- орташа құн;
- ... ... ... операцияларлы құжаттау бастапқы есеп
құжаттарының типтік нысандарымен ... ... ... хат; ... ... ... ... Лимиттік-жинақтаушы карта; Талап-накладной;
Материалдарды сыртқа жіберу жөніндегі накладной; Материалдарды есепке алу
карточкасы; үйлер мен ... бұзу және ... ... ... кіріске алу актісі. Жабдықтаушыдан қабылданған ... ... және ... ... ... ... тұлға (қойма
меңгерушісі, қоймашы) кіріске алуы тиіс. Қоймаға материалдарды ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Кіріс
ордерін материалдық ... ... ... ... ... ... ... нақты қабылданған
құндылықтардың мөлшерін көрсетіп ... ... ... ... жіберген материалдық-жауапты тұлға және қоймаға құндылықтарды
қабылдап алған материалдық-жауапты тұлға қол қояды.
Қоймадағы материалдардың есебін қойма меңгерушісі (қоймашы) ... ... ... ... және материалдық жауапкершілік
жөніндегі типтік келісім жасалады. Тауарлы-материалдық босалқыларды
дайындау үшін екі ... ... ... ... ... ... ... аты-жөні, мекен-жайы, есеп айырысу шотының ... ... ... ... тауарлы- материалдық босалқылардың аты, бағасы, көлік
шығындары, ... ... ... көрсетіледі. Құжаттың төменгі жағында
мекеме бастығының қолы мен бас бухгалтердің қолы ... Мөрі ... екі ... жазылады:
1. Тауарлы-материалдық босалқыларды жөнелтетін мекемеде қалады.
2. Тауарлы-материалдық босалқыларды сатып алатын мекемеге беріледі.
Мекемеге тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... материалдарды анықтайиын құжат накладной құжат.
Накладной құжатында ... ... ... ... мекеменің аты,
көлік мекемесінің аты, ... ... ... , ... және ... ... құжатта көрсетіледі. Осы ... ... ... ... ... ... ... төлеу құжаттары банк арқылы бухгалтерияға түседі, беріледі.
Бухгалтер шот ... мен ... ... келісім-шартпен салыстырып
тексеріп дұрыс болған соң шот фактура мен төлеу құжаттарын қоймашыға ... ... ... ... ... вагонмен және ... ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық босалқыларды жабдықтаушы мекемеден
жіберілген кезде кем болса, бүлінген ... және ... ... ... ... құрамына темір жол мекемесіне және жабдықтаушы ... ... Кем, ... ... ... үшін ... бастығы бұйрық береді. Бұйрыққа байланысты комиссия
құрылады. Комиссия мүшелері кем түскен, ... және ... ... ... тексеріп акт құжатын жазады. Акт құжатында
мекеменің аты, ... ... ... ... ... ... кем түскен, бүлінген тауарлы-материалдық босалқылардың аты, сорты,
маркасы, өлшем бірлігін кем және ... ... ... саны ... есептеліп жазылады. Комиссия мүшелері кем және бүлінген ... ... ... ... беріп, қолдарын қояды. Акт екі
данада жазылады:
1. Мекеменің өзінде ... ... ... ... ... ... Қазақ Экономикалық Университеті» АҚ «ALINA ... ... ... 60*27 L-3M CD ... ... түсті. Құжаттың
№310, 03.01. 2008 жыл. Метр 144,000, бағасы 99,00 теңге.
Бухгалтермен берілген бухгалтерлік жазу:
Дт 1310 Кт 3310 ... ... ... атындағы Қазақ Экономикалық Университеті» АҚ ... Ойл» ... ... ... ... түсті. Құжаттың №155,
30.06.2008 жыл. 8,011 тонна, бағасы 99 419,71 теңге.
Бухгалтермен ... ... ... 1313 Кт 3310 ... ... ... қоймадан өндіріске жөнелту кезінде
қолданылатын құжаттарға анықтама беріп ... ... ... – қоймадан өндіріске тауарлы-материалдық
босалқыларды жөнелткен ... бір айға ... ... Лимиттік
жинақтаушы картасында мекеменің аты, құжаттың номері, ... ... ... аты, цех ... ... бір айға ... жіберілетін
тауарлы-материалдық босалқылардың құны, материалдық заттардың аты, сорты
маркасы, өлшем бірлігі, ... ... ... ... ... саны есептеліп жазылады. Лимиттік жинақтаушы картасы екі ... ... ... ... ... өндіріске жөнелткен кезде цех қызметкреі тауарлы-материалдық
босалқыларды алғандығы жөнінде қоймадағы лимиттік жинақтаушы картасына қол
қояды. Қоймашы ... ... ... ... ... ... қояды. Қоймашы жөнелткендігі жөнінде цехтың ... ... ... ... Мекеме бастығының рұқсаты бойынша ... ... ... ... ... ... бір материалдық заттарды
екінші материалдық заттарға ауыстырған кезде талап накладной ... ... ... ... аты, құжаттың номері, уақыты,
қойманың аты, цехтың аты, цех ... ... бір айға ... ... босалқылардың құны, материалдық заттардың
аты, сорты маркасы, ... ... ... ... аты , ... саны ... жазылады. Құжаттың төменгі
жағында мекеме ... ... бас ... ... ... ... - материалдық босалқыларды алатын қызметкердің
қолы және тауарлы-материалдық босалқыларды жөнелткен қоймашының ... ... екі ... ... ... ... ... босалқылармен бірге цехқа жіберіледі.
3.Сытқа жөнелту накладноемен өндіріс ішінде орын
ауыстыру накладное тауарлы-материалдық босалқыларды ... ... ... ... жазылады.
Тауарлы-материалдық босалқыларды дайындау кезіндегі қаржы шығындары мен
көлік шығындарын есептеу. Тауарлы-материалдық ... ... ... дегеніміз тауарлы-материалдық ... ... ... ... және қоймаға жинаған кездегі шығындар мен көлікке
жұмсалған кездегі шығындар мен ... ... ... ... ... дайындау шығыны дейміз.(ТДШ)
ТДШ құрамы:
1. Тауарлы-материалдық босалқыларды тиегені үшін, ... ... ... жалақы.
2. Жалақыдан бөлінетін аударымдар, әлеуметтік салық, ... ... ... ... ... ... байланыс шығындары.
ТДШ өнімнің құнына орташа пайызбен ... ... ТДШ ... ... табу үшін ... басында қоймада қалған, тауарлы-
материалдық босалқылардың ТДШ-на қосамыз есепті айда ... ... ... ТДШ-н бөлеміз айдың басында ... ... ... құны мен ... айда ... босалқылардың құнын, сонда орташа пайыз шығады.
ТДШ1+ТДШ2*100%
К%=------------------------;
ТМЗ1+ТМЗ2
К% - тауарлы-материалдық босалқылардың орташа пайызы;
ТДШ1 – айдың басында қоймада қалған тауарлы-материалдық босалқылар;
ТДШ2 – есепті айда ... ... ... ...... ... қоймада қалған материалдық заттардың қалдығы;
ТМЗ2 – есепті айда қоймаға қабылданған материалдық заттардың құны ... ... ... ... есебінің бірнеше
әдістері бар: ... ... ... номері бойынша есепке алу
әдісі, оперативті-бухгалтерлік әдіс.
Материалдық-жауапты тұлға айдың бірінші күніне және түгелдеу ... ... ... ... ... келіп түскен және шыққан
материалдардың санын анықтап, материалдар ... ... ... туралы мәліметтер номенклатуралық номеріне сәйкес саольдолық
ведомосқа түсіріледі.
Материалдық босалқылардың барлық ... ... 1300 ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл шоттардың дебетінде
қорлардың айдың басындағы және аяғындағы қалдықтары, ай ішінде ... ... ал ... ... ... ... есепке алу бухгалтерлік есептіліктің 2 ХҚЕС және 600 ... ... ... ... тексеру жүргізген кезде аудитор ең
алдымен тауарлы-материалдық ... ... ... барын, оның
инвентарлық тізімімен сәйкес келуін және ... ... ... есебін жүргізу барысында құндылықтардың дұрыстылығын тексереді. Оның
бухгалтериядағы ... ... ... ... ... ... ... уақытылы және тиісті мөлшерімен ... ... ... ... дайындау шығындарының есебінің
дұрыстығын және олардың ... ... ... ... ... тексеруі
тиіс. Сонымен, құндылықтардың өткізу ... ... ... ... ... қаржы нәтижесінің дұрыстығын, ... ... ... ... құжатталуын тексереді.
Зерттеу жүргізіп отырған ... гипс ... ... ... ... тауарлы
материалдық босалқылардың құрамын талдаймыз.
|№ |Шаруашылық ... ... |Дт |Кт ... |Жабдықтаушыдан шикізат, материалдар, тауар сатып | | |
| ... | | |
| |- ... алу құны ... |1310, |3310, 4110 |
| | |1330 | |
| |- ҚҚС ... ... |1420 |3310, 4110 |
| |- ... есеп ... |3310, |1010, 1030 |
| | |4110 | ... ... ... ... жеке ... ... | | |
| ... | | |
| |- ... құн ... |1310, |3390, ... | |1330 |4170, 4430 ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| |- сату құны ... |1310, |3320, ... | |1330 |4120, 4130 |
| |- ҚҚС ... ... |1420 |3320, ... | | |4120, 4130 ... ... ... тауар өтеусіз алынды |1310, |6220, 6230 |
| | |1330 | ... ... ... ... ... ... |1310, |5020 |
| |жарна ретінде ... құн ... ... |1330 | ... ... ... жоюдан (монтаждаудан) келіп |1310 |6210 |
| ... ... ... ... құны ... | | |
| ... алу | | ... |Қайтарылған қалдықтарды есепке алу |1350 |8010, ... | | |8030 ... ... ... анықталған материалдардың | | |
| ... ... ... ... ... | | ... ... өндіріс дайындаған материалдарды есепке |1310 |8030 |
| |алу | | ... ... ... ... ... пен | 2930 |1310 |
| ... ... ... | | ... өнімді өткізу операцияларына байланысты | 7110 |1310, 1330 |
| ... мен ... ... шығару | | ... және ... ... ... мен | 7210 |1310, |
| ... есептен шығару | |1330 ... ... ... материалдар мен тауарды | 6310 |1310, 1330 |
| ... ... | | |
6. ... пен оның ... ... ... ... азаматы еңбек етуге құқылы. Демек,
республикамызда әрбір адамның өз ықыласына, қабілеттілігіне және ... ... жеке ... ... ... ... шарты бойынша еркін
еңбек ету ... ... ... ... ... ... ... Заңына сәйкес еңбек деп-адамдардың өмірі үшін
қажетті материалдық, рухани және ... да ... ... ... ... ... және ... есебі кәсіпорынның есеп жүйесінде маңызды орынға ие
болады. Оның негізгі міндеттері:
1. Белгіленген ... ... ... ... ... есеп ... Есптелген еңбекақы және аударымдар сомасын өнімнің өзіндік
құнына уақытылы және дұрыс енгізу;
3. Жедел басқару және ... ... және ... ... ... және ... ... және топтастыру.
Жұмысқа қабылдау мерзіміне байланысты жұмысшылар тұрақты, уақытша және
маусымдық болып бөлінеді.
Тұрақты жұмысшыларға жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... ... бір мерзімге қабылданған
жұмысшылар, маусымдық ... ... ... ... ... ... ... Жұмыстың күрделілігіне, мөлшеріне және
сапасына сәйкес жұмысшылар ... ... ... және ... қаражаттың жалпы сомасы еңбек ақы қоры деп аталады. ... ... ... жүйесі мен нысанына, қаржыландыру көзіне тәуелсіз,
кәсіпорында есептелген барлық еңбекақы, ынталандыру және ... ... ... ... ... еңбек ақы түрінде берілетін өнімнің құны
кіреді.
Бухгалтерлік есеп мақсаттары үшін ... ... ... ... негізгі және қосымша еңбекақы деп бөледі.
Негізгі еңбекақыға нақты жұмыс атқарған уақыты, ... және ... ... ... ... саны менс апасы үшін төлемдер,
қосымшалар, сыйақылар, үстемелер және т.б. ... ... ... мен ... ... ... ... және ұжымдық келісім
шартта ескерілген жұмыс атқармаған уақыт үшін алатын төлемақылары, ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктерінің төлемдері жатады.
Еңбекақының мерзімдік және кесімді түрі бар.
Кәсіпорын ... ... ... еңбек шарты бойынша
және қосымша жұмыс істейтіндердің еңбекақысынан әр ... ... ... екі топқа бөлуге болады:
- міндетті ұсталымдар;
- кәсіпорын ұйғарымына байланысты ... ... ... ... табыс салығы, заңды және жеке
тұлғаның есебіне жасалған нотариалдық кеңсенің ... және ... ... ... ... ... ұсталымдарға: кәсіпорынның шеккен
материалдық ... ... ... үшін ... ... ... және
жұмыскерлерден ұсталатын сомалар, есеп беруге тиісті соманың ... ... ... ... ... әрбір жұмысшымен еңбекақы бойынша есеп
айырысулар көрсетілетін жиынтық құжат болып табылады. «Есеп ... ... ... ... және өндірістік
жұмысшыларға бөлек жасайды. Ведомостқа бөлімшенің ... ... ... ... әрбір жұмысшының аты-жөні, әкесінің аты, жалақы мөлшері
және айдың басына есеп айырысу ... ... ... ... ... өткен айдың «Есеп айырысу-төлем ведомосынан» алынады.
Жұмыскерлермен еңбек ақы бойынша есеп ... ... ... ... ... ... ... берешек» деп аталатын пассивті ... ... ... мен ... ... ... ... еңбекақысы, өнім еңбекақысы, ... ... ... тыс ... есептелген еңбекақы, ... ... ... ... ... ... еңбекақысы, мемлекеттік міндетті
атқарған уақыттың еңбекақысы есептеліп жазылады. ... ... ... ... қарыз қаржылар, уақытысында алынбаған еңбекақы
және қолға берілетін еңбекақысының сомасы ... ... ... сомалар жалақыны есептеу ведомосында, ведомость 1,2 және журнал
ордер 10 жазылады.
Түнгі ... ... ... ... жұмысшыларға жеңіл өнеркәсіпте,
тоқыма өнеркәсібінде, нан өнеркәсібінде түнгі жұмыс уақытында қосымша ... ... ... Ал ... өнеркәсіпте 20% еңбекақы төленеді. Түнгі
жұмыс уақыты 22.00, сағаттан ... ... 6.00, -ға ... ... ... ... жұмыс уақыты күндізгі жұиыс уақытымен салыстырғанда
1 сағатқа кем болады.
Жұмыс ... тыс ... ... ... ... мен ... ... қалып, жұмыс істеу үшін мекеме бастығы мен ... ... ... болу керек. Жұмысшылардың өз еркімен істеуі
жөнінде сенімі болу керек.
Өндіріс жұмыстары әр түрлі ... ... ... ... Егер ... ... жұмысшы кінәлі болмаса, оған еңбекақы төленеді. Жұмысшы
кінәлі болмаған жағдайда ... 3/2 ... ... ... ... жаңадан істеген жұмысшылардың және қызметкредің
демалыс уақыты он екі айдан ... ... Одан ... ... ... кез ... ... беріледі. Кезектегі демалысқа шығатын жұмысшы
мен қызметкреге демалысқа шығу жөнінде бұйрық шығарылады. ... ... ... үшін - ... он екі ... ... ... Барлық
еңбекақының қорытындысын он екі айға ... ... бір ... ... ... Бір ... ... еңбекақысын 29,58 (календарьлық күндер)
бөлеміз, сонда бір күннің орташа ... ... Бір ... ... ... бойынша берілген демалыс күндеріне көбейтеміз. ... ... ... ... ... айдағы орташа календарлық
күндер.
Мейрам мен демалыс күндері жұмыс істеген жұмысшы мен қызметкерге
екі есе еңбекақы ... ... ... ... демалыс беріледі.
Ауырып қалған жұмысшы мен қызметкер ... ... ... ... ... өткізеді.Бухгалтер анықтама
құжаты бойынша табель құжатына ауырған күндерін белгілейді және ... ... ... ... ... ... ... күндердің
қаржысын есептеу үшін-барлық 12 айдың еңбекақысын қосып, оны сол 12 ... ... ... ... бір ... ... еңбекақысы шығады. Бір
күннің орташа еңбекақысын көбейтеміз ауырған күндерге, сонда ... ... ... ... ... ... шегереміз 10%
зейнетақы қорына аударылатын қаржыны ... ... ... ... ... ... күннің қаржысы шығады.
Еңбекақыда ұсталатын қаржылардың құрамы:
- Жеке табыс салығы;
- Кәсіподақ жарнасы;
- Зейнеткер қорына 10 ... ... ... және ... табыс салығын есептеу үшін еңбекақыдан шегереміз зейнетақы қорына
аударылатын ... және ... ... ... Осыдан шыққан
соманы коэффициентке көбейтеміз. Одан шыққан соманы жеке табыс ... ... ... 100 ... бөлеміз.Одан шыққан соманы
коэффициентке бөлгенде жеке табыс салығы шығады.
Еңбекақыны есептеу ... ... үшін ... ... ... ... есептейтін табель құжаты;
2) Өндірілген өнім мен істеген жұмысты анықтайтын ... ... ... ... ... ... ауырған күндерге берілген
дәрігердің анықтама құжаты;
4) Сот орнының арнаулы іс-қағазы;
Осы жоғарыда көрсетілген құжаттар бойынша бухгалтер ... ... ... ... есептеу ведомосы төрт бөлімінен ... ... ... мен қызметкердің аты-жөні, табельдік номері,
қызметі көрсетіледі. Екінші бөлімде еңбекақының барлық түрлері ... ... ... ... ұсталатын салықтар мен қарыз қаржылар есептеліп
жазылады.Төртінші ... ... мен ... ... ... ... жазылады.
Бухгалтер еңбекақы бойынша алғашқы құжаттарды жинастырып, еңбекақыны
есепту ведомосын толтырады. Айдың соңында ... ... ... еңбекақыға қорытынды шығарады.Есептеу ведомосындағы еңбекақы
сомалары өндіріс ведомосының 1,2 және журнал ордер 10 синтетикалық ... ... Яғни ... ... ... өндіріс шығынына
өнімнің өзіндік құнынан қосылады. Бухгалтер айдың соңында, тоқсан соңында,
жыл соңында ... мен ... ... ... бойынша
қорытынды шығарады. Есептелген нақты ... ... ... ... ... және есептелген еңбекақыдан шегерілетін
аударымдарға толық анықтама береді.
1.«Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық ... АҚ ... ... ... ... ... Оклад 74 200 ... ... ... жазу:
Дт 8112 Кт 3350 74 200 ... ... ... ... 3350 Кт 3220 7 420 ... жеке ... салығы есептелді.
Дт 3350 Кт 3120 5 183 ... ... ... 3350 Кт 1010 61 597 ... ... ... ... |Дт |Кт ... ... есептелінді: | | |
| ... ... |7210 |3350 |
| ... да ... |7110 |3350 ... ... ... жеке табыс салығы |3350 |3120 |
| ... | | ... ... ... ... ... ... |7210 |3350 |
| ... ... ... | | ... ... ... | | |
| |- жеке ... салығы |3350 |3120 |
| |- ... ... ... ... |3350 |3390, |
| | | |3540, |
| | | |4170, ... |- ... ... ... |3350 |1250 |
| |- ... ... ... толтыру |3350 |1250, ... ... ... |3350 |1030 ... ... ... мен ... ... ... калькуляциялау
Бухгалтерлік есептің жалпы ... ... ... ... ... ... ... есебін ұйымдастырудың негізі ретінде
өндіріс шығындарының экономикалық айқындалған ... ... ... ... көрсетуге болады:
1. Құрамы бойынша-бір элементтік және кешендік.
2. Түрі бойынша-шығын элементтері және калькуляция баптары.
3. Тағайындалу бойынша-негізгі және ... ... ... ... және ... Жеке ... түрлерінің өзіндік құнына қосу тәсілі бойынша-тікелей
және жанама тәрізі.
6. Шығын тәрізі бойынша өндірістік емес.
7. Жоспармен ... ... ... және
жоспарланбаған.
Осындай жіктеу өнімнің өзіндік құнын анықтау жүйесінде белгілі функцияны
сиппаттайды, бірақ өндіріс шығындарының басқару ... ... ... ... ... халықаралық стандарттары шығындарды есепке алу
бағытына, қойылған ... ... ... ... ... ... ұсынады. Ең бастапқыда шығындардың үш категориясы
бойынша ақпарат жинақталады: 1)жұмыс күшінің шығындары;
2)материал ... ... ... ... ... шығындар есептің түрлі бағыттары бойынша бөлінеді:
1) шығарылған өнімнің өзіндік құны және ... ... табу ... ... ... қабылдау үшін;
3) бақылау және реттеу процесін орындау үшін;
Шығындардың құрамы мен ... ... және ... ... ... ... шығындар-технологиялық поцеспен тікелей байланысты
(материал шығыны, ... ... ... ... басқарумен байланысты. Бұлар кешенді шығындар, олар ... ... емес ... ... Әр ... ... ... жатқызуға байланысты шығындар тікелей және жанама ... ... деп ... бір ... ... байланысты шығындарды айтады,
себебі оларды өнімнің өзіндік құнына бастапқы құжаттар арқылы толтырылған
тізімдер мәліметтері бойынша ... дәл сол өнім ... ... ... ... ... ... бірнеше өнім түрін шығаруға жұмсалған
шығындарды айтамыз және оларды өнімнің өзіндік құнына бөлу ... ... ... ... ... ... ал үстеме шығындары жанама деп
саналады. Өнімнің өзіндік құнын анықтау және дайын ... ... ... ... және ... деп ... ... зор. Кіруші деп-сатып
алынған және қолда бар ресурстарды айтады, олар ... ... ... ... ... ... ... пайдаланған ресурстар жатады, себебі олар қазіргі кезде
кіріс әкеледі, ал ... ... ... ... (шикізат және
материалдар, жалақы).
Шығарылған өнімнің өзіндік құнына тек өндірістік ... ... жеке өнім ... өзіндік құнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... шығындары өндірілген өнім сонымен салыстырылып, өнім ... құны ... ... ... мақсаты өткізуге арналған
бірлігіне, сонымен қатар өз өндірісінде ... ... ... анықтау қалькулыциялаудың соңғы нәтижесі калкуляция ... өнім ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Калькуляциялаудың объектісі белгілі өнім шығарумен
байланысты объекті болады, сондықтан одан бұрын өндіріс ... ... ... ... есеп ... шығындар жөніндегі ақпарат есепке
алынады, топтастырылады, түрлі ... ... ... ... ... ... негізі шаруашылық субъектіде
немесе жауапкершілік орталықтарында қабылданған жоспарлардың ... ... Ол ... құн ... жоспарлы тапсырмалардан
ауытқулардың себептерін ... үшін ... ... ... негізінен өзіндік құнды келесі кезектегі жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... кездегі
технологиялық процестерді таңдау, өнімнің сапасын арттырудың шараларын
жүргізу, ... ... және ... жобасын тексеруде
қолданылады. Калькуляциялау ... ... ... жұмыстарын дербес
жүргізу немесе ... да ... ... ... ... шешім
қабылдауға болады. Кәсіпорында калькуляциялық жұмысты ұйымдастыру есептік
саясаты «7 БЕС 2 ХҚЕС ТМД ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнын есептеуде, есептік калькуляция мәліметтерін бақылауға
пайдалану үшін, кәсіпорын ... баға беру және ... ... үшін ... ... дегеніміз-өнімнің құрамын құрайтын және өнімнің құнына
тікелей қосылатын қаржы шығындарын айтамыз. Негізгі шығындардың құрамы:
1. Шикізаттар
2. Материалдық заттар
3. Сатып алынған ... ... ... Ыдыс және ыдыс ... ... ... Жалақыдан бөлінетін аударымдар
Негізгі шығындар мен үстеме шығындардың қосындысы өнімнің өзіндік құнын
құрайды.
Барлық өндірістік ... ... ... ... ... бар. ... өндірістер ретінде негізгі өндірісте күрделі
құрылыста немесе сатылу үшін пайдаланатын өнім шығаратын, ... ... ... ... ... ... газ, электростанциясы және
т.б. кейбір көмекші өндірістер негізгі өнімді шығаруға қажет ... ... ... ... , ... ... ... Оларға
тас, құм, басқа да материалдарды қазып шығаратын ... ағаш ... және т.б. ... ... ... ... ... негізгі
өндірістердің қалдықтарын қайта өңдеп сатуға дайындайтын өндірістер жатады.
Көмекші өндірістерге ... ... ... ... ... ... ... жатады. Көмекші өндірістер үлкен болса
оларды жеке балансқа қоюға және ... ... ... ... ... Жеке ... ... көмекші өндірістің өнімдері нақты өзіндік
құнмен ... ... ... ... ... ... өндіріс
шығындарымен топтастыруына сәйкес жүргізіледі. Жалпы шығындары ... ... ... ... ... ... алу ... сәйкес.
Зауыттарда, фабрикаларда, комбинаттарда және шағын кәсіпорындарда өнімге
жұмсалған қаржы ... ... әдіс ... ... қаржы шығындарын мөлшерлеу көрсетікштерін арнаулы ғылыми зерттеу
институтында, лабараторияда және ... ... ... ... ... ... ... түсіріп, бекіткен соң
мөлшер көрсеткіштерін кәсіпорындарға жібереді. ... ... ... шашылмайды, өнімге жұмсалатын қаржылар тиімді қолданылады. Ал
бөлімдік тәсілде өнімді өңдеу процесі екі ... ... ... ... өңдеу;
2. Өнімді толық өңдеу;
Өнімді жартылай өңдеу ... ... ... ... шығарылған
жартылай фабрикаттың өзіндік құны есептеледі. Ал толық өңдеу процесінде
әрбір бөлімде жұмсалған қаржы шығындары ... ... ... ... ... ... ... және шағын кәсіпорын
басқармасына, шаруашылықтарына жұмсалған қаржы шығындарын айтамыз. ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
1. Кеңсе қызметкрелеріне есептелген жалақы;
2. Жалақыдан бөлінетін аударымдар;
3. Кеңсе қарамағындағы негзгі құралдардың тозығы;
4. Қызметкерлердің іс сапар шығындары;
5. Ток ... Жылу ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар;
8. Почта және байланыс шығындары;
7210 «Әкімшілік шығындар» Бұл шот актив қатарына жатады. Дебетте ... ... мен ... ... ... Кредитте кіріс
қаржысы арқылы өтелген сомалар жазылады. Дебетегі және ... ... ... 10 және 14, ... 5-те ... ... ... экономикалық ... ... ... ... ... ... шығарылды.
Бухгалтермен берілген бухгалтерлік жазу:
Дт 7410 Кт 1310 29 000 ... ... сату және ... ... ... ... Бұл ... қатарына жатады. Дебетте тауарлар мен өнімдерді жөнелту кезіндегі
шығындар есептеліп жазылады. Кредитте кіріс қаржысы арқылы ... ... ... және ... сомалар Журнал ордер 10 және ... 5-те ... ... ... ... шығындар мен
көрсетілген қызмет шығындары ... ... ... ... ... арқылы өтеледі.
7300 «Қаржыландыруға арналған шығындар»
7310 «Сыйақылар бойынша шығындар»
7320 «Қаржылық жалдау бойынша ... ... ... шығындар»
7330 « Қаржылық аспаптардың әділ құнын өзгертуден алынатын шығындар»
7340 «Қаржыландыруға арналған басқа да ... ... ... ... ... ... ... шығындары, қаржылық
жалдау шығындары, әділ құнның өзгеруінен алынатын шығындар ... ... ... ... ... ... ... жазылады. Дебетегі
және кредиттегі сомалар Журнал ордер 10 және 14, ведомость 5-те жазылады.
Пайыз ... өнім ... ... ... кіріс қаржысы арқылы
өтеледі.
Өнімнің, жұмыстардың және көрсетілген қызметтердің өзіндік құнын
калькуляциялау жөніндегі ... ... ... ... - ... ... мен ... қызметтердің бір өлшемге есептелінген
өзіндік құны болып табылады. Ол кәсіпорын жұмысын ... ... ... роль атқарады және ішкі резервтерді дер кезінде ашуға және өнімнің
өзіндік құнын жоспарлауға, өнімге, ... мен ... ... ... бағаларды негіздеуге пайдаланылады.
Калькуляциялауды жасау мерзімі: алдын ала және ... ... ... ... ... ала ... ... өнімді шығарғанға дейін өндіріске
қажетті деңгейдегі шығындардың мөлшерін топшылайды. Оған жоспарлы, сметалық
және нормативтік калькуляця ... ... - ... ... ... және ... ... болатын шығындардың деңгейінде анықталады, бірақ ол кезде жалақының,
энергияның, отынның, материалдардың нормасы, ... ... ... ескеріледі.
Сметалық (болжамдық) калькуляция – бұл жоспарлы калькуляцияның бір
түрі, ол ... және ... ... ... ... ... ... калькуляцияны жасауға негіз бола алады.
Нормативтік калькуляция ағымдағы жоспарлы калькуляцияның бір түрі ... Бұл ... әдіс ... ... ... ... ... өзінде пайдаланып жүрген өнімнің ... ... ... Оның негізінде қол жеткен шығындар деңгейін
сипаттайтын ... және ... етіп ... ... ... калькуляцияның жоспарлы калькуляцияға қарағанда дәлдігі
анағұрлым ... ... ... ... ... калькуляция өнім шығарылғаннан соң
бухгалтерлік есеп мәліметтері бойынша ... Олар ... ... ... ... ... беру калькуляциясы) және шамаланған
калькуляция жатады.
Өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... ал ол жоспарлыдан кәсіпорынға байланысты себептері
бойынша да (өнімді өндірудің орындалуы немесе орындалмауы, кейбір шығындар
түрлерінің артық ... кем ... және оған ... ... да ... ... ... амортизациялық аударымдардың
нормасы, суға, газға, жылуға, электр ... ... ... ... ... ... бұл түрі нақты шығындар туралы ... ... ... ... нақты шығындар және тоғыз айдың ішінде алынған
өнімдер немесе басқа да кезеңге есептелген шығындар деңгейінде жасалады.
Калькуляцияның бұл түрі ағымдағы ... ... ... ... ала ... үшін пайдаланылады.
7 БЕС шығынды есептеудің үш негізгі әдісін қарастырады. Одан ... ... жай ... ... де ... ... жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және
шығындарды есепке алудың қарапайым ... ... ... есепке алудың және өнімнің өзіндік ... ... ... ... өнім ... кәсіпорында (су электр станциялары,
кен, көмір, мұнай мен газ өндіретін кәсіпорындар) пайдаланылады. Оларда,
әдетте, аяқталмаған өндіріс болмайды ... де олар ... онда оның ... болады) және шалафабрикаттарды өзі өндіреді. Егер де кәсіпорын
өзінің есептік саясатында ... онда бұл ... ... ... ... Бұл әдістің мәні бүкіл шығарылған өнімге кеткен шығындарды
есептеуден тұрады. Өнім бірлігінің өзіндік ... ... ... ... яғни ... деңгейін өндірістің натуралды көлеміне немесе шартты –
натуралды көрсеткішіне жай бөлу арқылы табады. ... ... ... ... ... әрбір технологиялық процесс ... ... ... және ... ... ... калькуляциялаудың және
шығындарды есепке алудың тапсырыстық әдісі. Шығындарды есепке алудың және
өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың тапсырыстық әдісі аз ... ... дара ... бар кәсіпорындарда, жөндеу және ... ... ... ... шығындар әрбір (жекелеген)
тапсырыстар бойынша белгіленген номенклатура баптарының кескінінде есепке
алынады. Тапсырыс кәсіпорынның ... ... ... ... содан соң ол орындаушы-цехқа және ... ... ... ... код ... онда ... ... жалақы, барлық
құжатардағы материалдардың шығысы, өндіріске кеткен шығын есебін жүргізетін
карточкаға көшіріліп жазылады. Тапсырыстың өзіндік құны ... ... ... ... ... тәсілдің кейбір ерекшеліктері бар, атап айтсақ:
- барлық шығарылған ... ... ... ... және
оларды жеке жұмыс түрлері мен дайын өнім партияларына жатқызу;
- уақыт аралығындағы емес, ... ... ... ... ... тек бір ғана ... ... «аяқталмаған өндіріс» (батыс есебінде
барлық өндірістік шығындарын жинақтау тек осы ... ... ... Осы ... өндірістің әрбір тапсырысы бойынша шығындардың
жекелеген есебін ұйымдастыру үшін ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі өзіндік құн ... ... ... ... ... барлық шығындар аяқталмаған
өндіріс ретінде қарастырылады.
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың ... ... ... бөлістік әдісі. Шығындарды есепке алудың және
өнімнiң өзіндік құнын ... ... ... өнiмді жаппай
өндіретiн кәсiпорындарда колданылады, онда бастапқы шикізат дайын өнiмге
дейiн рет-ретімен технологиялык ... ... Бұл әдіс ... кешенді
түрде пайдаланылатын кәсіпорындарында: металлургиялық, химиялық, мұнай
өндеу және басқа да салаларда колданылады.
Дайын өнiм ... ... ... ... ... ... әдіс деп атайды. Бөлістік әдісте өндіріске кеткен
шығындар ... ... ... ... ... яғни ... ... әдісiн колданған кезде нормативтік әдістің негізгi элементтері
— нақты шығындардың ағымдағы нормадан жүйелі ... ... ... өзгеру есебін және олардың себебін табуды қолдану керек.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығынды ... ... ... екі ... пайдаланылады: шалафабрикаттық ... ... ... ... ... ... ... және оған үстеме шығысын қоса есептейді. Шалафабрикатсыз нұсқасында
бірінші қайта ... ... ... және ... шығындарына одан
кейінгі қайта жасаулардан туындаған ... ... ... ... соң
өнімнің өзіндік құны анықталады.
Бөлістік әдісі кезінде ... ... ... алу өндіріс
есебінің карточкаларында немесе әрбір кайта жасауға ашылатын ведомостарында
жүргізіледі.
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің ... ... ... ... ... алудың нормативтік тәсілі. Өндірістегі шығындарды есепке
алудың және ... ... ... ... ... әдісін
негізінен жаппай өндіріспен шұғылданатын кәсіпорындар пайдаланады. Дегенмен
де, оны кіші ... және ... ... ... болады.
Өндірістегі шығындарды есепке алу өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың
нормативтік әдістері бойынша ... ... және ... жасаудан басталады. Ол карталарда материалдардың, жалақының
жұмсалуы және өнім ... ... ... да ... ... ... ... өнім бірлігінің нормативтік өзіндік құны
көрсетілген нормативтік ... ... ... әдістің кезінде әрекет етіп тұрған норма мен оның ауытқуы
шығындар ... ... ... Бұндай шектеулер өндірісті ұйымдастыру
мен технологиядағы кемшіліктерді дер кезінде жөндеуге, ресурстардың тиімсіз
пайдаланылуына жол бермеуге ... ... ... нормамен салыстырғанда ресурстардың үнемделуі немесе
артық жұмсалуы, нормадан ауытқуы табылады, ал ол өз ... ... ... ... ... бар ... ... құжатталған және құжатталмаған болып келеді.
Құжатталған ауытқулар алғашқы құжаттардың мәліметтері бойынша ашылған
дабылдары жатады (талап накладнойы, ... ... ... нарядтары,
қосымша төлемдер және т.б.), сондай-ақ есептеу жолымен анықталған ауытқулар
(түгелдеу тәсілімен, ... ... ... алдын-ала жасалған
есептеулер және т.б.)
Құжатталмаған ауытқуларға ауытқудың жалпы сомасы мен оның ... ... ... ... ... олар ... ... есептелмеуінің нәтижесінен, ақау өнімдерін шығарғаннан,
нарядтарды артық жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың жоғалтулары мен
бұзылуынан, ... ... ... бағаламауынан шығады.
Егер де өндірісте кұжатталмаған ауытқулар бар ... онда ... ... дұрыс ұйымдастырылмағанын куәландырады.
Өнімнің өзіндік кұнын калькуляциялаудың және ... ... ... ... колданылатын әдістері.Стандарт-кост жүйесі бойынша
өндіріске кеткен шығындарды есепке алу. ... ... ... кеткен шығындарды есепке алудың әдісі есептің басқа жүйеден
дербес, окшауланған ... ... Шын ... ол ... бөлшектік (детальдық) жай (процестік) және басқа да өндіріс
шығындарын есептеу және ... ... ... ... ... ... табуды көздейді. Негізінен алғанда, стандарт-кост
жүйесі машина жасау ... ... үшін ... Алайда бұл
әдісті басқа салаларда да пайдалануға болады. Одан басқа, стандарт-кост
өнімді ... ... ... ... ... шығынның, күрделі
кұрылыстың материалдық ресурстарды дайындаудың есебін ұйымдастыру кезінде
пайдаланылуы ... ... ... ... ... ... ... шығындар өндірісте жұмсалмай тұрып есептелінеді. Шығындар
стандартын есептеу үшін натуралдық және кұндық ... ... ... ... ... ... отырып, нақты жұмсалған шығындар мен
стандарттық өзіндік кұнның арасындағы айырманы көрсетеді. Сөйтiп, ... ... ... нормалауға болатын стандарттар нормаларын әзірлеуді,
бұйымдардың стандарттық ... ... және ... ... ... ... іс жүзіндегі шығындарды есепке
алуды көздейді. ... ... ... ... жедел бақылап
отырудың басты кұралы болып табылады.
Стадарт-кост жүйесінің жұмыс істеуі негізіне фирманың өзі ... ... ... ... ... ... ... (нормалар мен
нормативтер) топтамасы жатады. Барлық стандартты үш топқа бөлуге болады:
- теориялық ... — бұл кез ... ... ... ... ... ... стандарты;
- ағымдық стандарттар — стандарт белгілеген мерзіміне өндіріс
шығындарының мөлшерін ... ... ... ... ...... процесінде болған
өзгерістерге дейін жылдан жылға өзгермейтін стандарттар.
Стандарт-кост жүйесі қолданатын жекелеген фирманың шеңберінде өнімнің
өзіндік ... ... ... ... өйткені ол өндіріс
барысындағы шығындарға бақылау жасауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Директ-костинг жүйесі бойынша өндіріс шығындарын ... алу. ... ... ... елдердің өнеркәсібінде директ-костинг деп
аталатын өндіріске кеткен ... ... алу ... кең ... ... жүйесінде өндіріс шығындарының есебі тұрақты, айнымалы, өндіріс
көлеміне пропорционалды ... ... ... ... ... ... тек ... шығындар енгізіледі. Тұрақты шығындар жеке шоттарда
қаржылық нәтиженің шоттарымен ... ... ... ... ... ... ... бірақ үстеме шығыстардың ауыспалы және тұрақты болып бөлінуіне
байланысты соңғы шығыстар өткізуден ... ... ... тасталады,
демек, өнімнің өзіндік құнын қалыптастыруға қатыспайды.
Директ-костинг жүйесін пайдалану белгілі қиындықтар туғызады: үстеме
шығыстарды ауыспалы және тұрақты ... ... етіп беру ... ... ... және баға ... үшін өнімнің толық өзіндік құнын ешбір
жүйесіз белгілеуге тура келеді. ... ... ... тұрақты және
ауыспалы болып бөлінуі есеп жүргізудің бақылау және талдау мүмкіншіліктерін
күшейтеді, ... ... ... ... жалпы (маржиналдық) кірісті
жылдам анықтап, осы орайда оңтайлы шешім қабылдауға мүмкіндік туғызады.
|№ ... ... ... |Дт |Кт ... ... ... ... үстеме |8411 |1310 |
| ... ... | | ... ... ... жұмысшыларына еңбекақы |8412 |3350 |
| ... | | ... ... ... әлеуметтік салық |8413 |3150 |
| ... | | ... ... ... ... НҚ ... |8414 |3310 |
| ... ... ... ... | | ... |Өндірістік арналымдағы НҚ бойынша тозу |8415 |2420 |
| ... ... | | ... ... ... ... көрсеткен |8416 |3310 |
| ... құны ... ... | | ... ... ... НҚ жал ... есептелді |8417 |3310 ... ... ... ... |8418 |3210 |
| ... ... ... | | ... ... ... жұмсалған шығындар |8110 ... |
| ... | | |
8. ... ... ... оны ... мен ... өнім – барлық техникалық процестен өткен, тиісті стандартқа сәйкес,
сатуға арналған тауарлар.Дайын өнім мен тауарларды ... ... ... ... ... өнім мен ... ... қабылдау құжаттары мен жөнелту
құжаттарын уақытысында дұрыстап жазу керек.( Накладной, шот ... ... ... ... ... мен ... құжаттары арқылы дайын өнім,
тауарларды, қабылдау және стату ... ... ... ... ... ... Негізгі өндірістен өңделіп шығарылған дайын өнім нақты өзіндік құнын
жоспармен салыстырып, ауытқу сомаларына талдау жұмысын жүргізу керек.
4) ... ... ... ... сату ... келісім шарт
құжаттарда көрсетілген бағалар бойынша дұрыстап есептеу керек.
5) Сатылатын дайын өнім тауарлардың қосылған құн ... ... ... және ... құн ... бюджетке аудару керек.
6) Дайын өнім мен тауарларды ... ... ... және ... ... ... ... мекемелерге қорытындысында жөнелту керек
және қойма карточкасын уақытысында ... ... ... өнім мен ... ... құжаттарын уақытысында толтыру керек.
Дайын өнім мен тауарларды сату бағасы бірнеше ... ... ... ... ... ... сауда бағасы;
3) Келісім-шарт бағасы;
1) Мекеменің көтерме бағасы- өзіндік құны мен ... ... ... құн ... ... ... Бөлшек сауда бағасы-мекеменің көтерме бағасына қосамыз сауда шығыны
мен кірістерін және ... құн ... ... ... ... ... ... экономикада жиі қолданылатын бағалардың бірі-ол келісім шарт
бағасы. Бір ... ... ... дайын өнім мен тауарларын сату
үшін өзара келісім жұмысын жүргізіп келісім шарт құжаттарын ... шарт ... екі ... аты, ... ... ... ... банктің аты, сатылатын дайын өнім мен
тауардың аты, сорты, маркасы, размері, өлшем ... және ... сату ... ... ... құжатта жазылады. Құжаттың
төменгі жағында мекеме ... ... бас ... ... Мөр басылады. Құжат екі данада жазылады:
1) Дайын өнім мен тауарды жөнелткен мекемеде қалады.(жеткізуші ... ... ... ... ... 1320 ... ... 1330 « Тауарлар»
Бұл шоттар актив қатарына жатады. Дебетте айдың басында ... ... өнім мен ... ... ... ... ... қабылданған дайын өнім
мен тауардың құны және айдың аяғында ... ... ... өнім мен ... құны ... ... қоймадан сатып алушы мекемелерге
жөнелтілген дайын өнім мен тауарлардың ... құны ... ... ... сомалар дайын өнім мен тауарларды есептеу ведомосында және
журнал ордер 11-ге жазылады.
Дайын өнім ... ... ... ... ... өткен кем-кетігі
жоқ, қолдануға жарайтын комиссия қабылдаған ... ... ... ... ... ... цехтарынан өңделіп шығарылған дайын өнімді
комиссия тексеріп, ... ... ... ... бар ... ... яғни түзетуге жібереді. Сапасы жоғары кем-кетігі жоқ дайын ... ... ... ... жазады. Накладной құжатында уақыты номері,
цехтың аты, цех қызметкерлерінің аты-жөні, дайын өнімді қабылдап алатын
қойманың аты, ... ... ... ... ... ... ... маркасы, размері, артикулы, өлшем бірлігі,саны, бір дана дайын
өнімнің бағасы және барлық сомасы ... ... ... ... цех ... қолы, орындаушы бухгалтердің қолы, дайын өнімді
өткізетін цех ... қолы және ... ... ... қабылдап алған
қоймашының қолы қойылады. Накладной құжаты екі ... ... ... ... Дайын өніммен бірге қоймаға өткізіледі;
Қоймашы әрбір қабылданған дайын өнімнің сортына , маркасына, ... және ... ... ... өнім ... ... Дайын
өнім карточкасында номері, дайын өнім аты, сорты маркасы, ... ... бір дана ... өнім ... ... ... қоймаға қабылданаған
құжаттың номері, цехтың аты ... ... бас ... ... қоймада қалған дайын өнімнің саны ... ... ... ішінде қоймаға қабылданған дайын өнім саны
қабылдау графасында көрсетіледі. ... ... ... ... өнімнің саны шығын графасында көрсетіледі және карточканың әрбір
жолында қалдық графасы бойынша қоймада ... ... өнім саны ... ... ... ... қабылдау құжаттары мен ... ... ... ... ... ... ведомосымен бірге алғашқы
құжаттарды бухгалтерияға ... ... ... ... ... ... қабылдап алып, дайын өнім ведомосын толтырады.
Дайын өнім мен тауарларды және сауда да ... ... ... шығындар дегеніміз-дайын өнімді, тауарларды, қаптауға, көлікке
тиеуге, көлік арқылы сауда орындарына жеткізуге және ... ... ... ... ... сату ... шығындар дейміз.
Дайын өнім мен тауарларды сату кезіндегі шығындар құрамы ... ... ... өнім мен ... қаптауға жұмсалған ыдыс заттары.
2.Дайын өнім мен тауарларды қаптағаны үшін, көлікке тиегені үшін
жұмысшыларға ... ... ... пен әлеуметтік қауіпсіздендіру қаржылары
есептеледі;
4.Дайын өнім мен тауарларды сауда ... ... ... ... ... ... қызметтерге есептелетін жалақы;
6.Сауда орындарына жұмсалатын күш;
7.Сауда орталығына жұмсалатын жылу күші;
8.Сауда орындарындағы ... ... ... ... есептелген тозық;
9.Сауда орындарындағы негізгі құралдарды жөндеуге жұмсалатын қаржы
шығыны
10.Сауда орындарында байланысқан почтаға ... ... ... ... ... жөнелту кезіндегі шығындар алғашқы құжаттар
арқылы ведомость 5-ке түсіріледі. Айдың ... ... ... ... ... Ведомосттағы қорытынды сомалар синтетикалық шоттар
бойынша журнал ордер 10 түсіріледі. Жыл аяғында дайын өнімді сату ... ... ... шығыны кіріс қаржысы арқылы өтеледі.
Дайын өнімнің, тауардың, көрсетілген ... ... құн ... пайыз мөлшері жоғарғы мекемеден пайыз түрінде беріледі. Дайын
өнімнің, тауардың, көрсетілген қызметтің құн салығын есептеу үшін оның ... ... ... ... ... 100 ... ... қосылған
құн салығының сомасы жазылады. Дайын өнімге, тауарға, көрсетілген ... ... құн ... ... өнімнің құнына қосылып, бірге
сатылады. Сатып алушыдан сатылған дайын өнімнің ақшасы мен бірге қосылған
құн ... ... да есеп ... ... ... Дайын өнімнің ақшасы
шотта қалады, ол ... құн ... ... ... ... дайын өнімнің (жұмыстың, қызметтің) аудитін жүргізген кезде
дайын ... ... ... ... ... ... (жұмыстың, қызметтің) нақты өндірістік өзіндік құнының, оның
есептік баға ... ... ... ... ... ... сатылған өнімге бөлінуін анықтау.
Синтетикалық және аналитикалық есебінің ұйымдастырылуын ... ... ... ... ... ... қабылдау және сату
операциялары бойынша бухгалтерлік жазулардың дұрыстығын, ... ... ... жеткізу шығындарының
есептелгенінің дұрыстығы мен нақтылығын тексеру.
Сонымен қатар, ... ... өнім ... ... ұйымдастырылғанын,
сатылған дайын өнім (жұмыс, ... ... ... ... ... бойынша бухгалтерлік жазулардың нақтылығы мен дұрыстығын анықтау.
Бақылауды жүргізуші бас бухгалтерлік ішкі ... ... ... да ... ... ... ... көлемін талдау үшін №1Т «Еңбек туралы есеп»
және де нысан №1ПФ «Өндірістік-қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... |Дт |Кт |
|1 ... материалдар мен|1310 |3310 |
| ... ... | | |
|2 ... ... 11% ҚҚС ... |1420 |3310 |
|3 ... мен ... |8111 |1310 |
| ... ... ... босатылды | | |
|4 ... ... ... өнім |1320 |8110 |
| ... ... | | |
|5 ... ... дайын өнім |1210 |6010 |
| ... | | |
| | |1210 |3130 |
| ... ... 11% ҚҚС сомасы | | |
|6 ... ... ... ... |7010 |1320 |
| ... ... ... | | |
|7 ... ... ... ... ... |1210 |
| ... ... | | |
|8 ... ҚҚС ... ... |3130 |1420 |
| ... | | |
|9 ... ҚҚС аударылды |3100 |1030 |
9. ... ... мен ... капиталдың есебі, аудиті және талдауы
Кәсіпорынның жарғылық капиталы қызметті бастауды ... ету ... ... ... ... қаражаттарының сомасы болып саналады.
Меншікті капитал – ұйым қызметінің бүкіл кезеңіне арналып ... ... және ... қаржысының құралу көздері болып табылады. Меншікті
капиталға ... ... ... ... резервтік капитал және
бөлінбеген табыс жатады.
Жарғылық капитал – кәсіпорынды құру ... оның ... ... ету ... құрылтайшылардың ақшалай өлшеммен (негізгі
құралдардың, материалдық емес ... ... және ақша ... және т.б.) бағаланған салымдарының жиынтығы.
5000 «Жарғылық капитал»
5010 «Артықшылықты акциялар» Бұл шот пассив ... ... ... қарамағындағы жай акция, артықшылығы бар акция, жеке тұлғалардың
акциялары және басқа да ... ... ... ... ... ... ... шығарылған немесе сатылған басқа да заңды
тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... сомалар журнал ордер 13-ке жазылады.
Резервтік капитал – заңдық-нормативтік және құрылтай құжаттарына ... ... ... ... жоспарланбаған шығындардың орнын
жабу мақсатында таза табыстың есебінен құрылатын ... ... « ... ... « Құрылтай құжаттарында белгіленген резервтік капитал »
5420 «Негізгі құралдарды қайта бағалауға ... ... ... « ... емес ... ... бағалауға арналған резерв »
5440 «Сатуға арналған қаржы ... ... ... ... ... ... ... қайта есептеуге арналған резерв»
5460 «Өзге резервтер»
Бұл шоттар пассив қатарына жатады. Кредитте ... ... яғни ... ... ... ... ... кіріс қаржылары
есептелінеді. Дебетте жыл бойы болған зиян шығындарды ... ... ... және жеке ... ... өтеуге, баға
айырмашылығынан болған ... ... ... ... ... ... жазылады. Дебеттегі және кредиттегі сомалар журнал
ордер 13- ке жазылады.
5020 « Қарапайым акциялар » Шот ... ... ... ... ... жай ... ... бар акциялар және заңды тұлғалардың, жеке
тұлғалардың жарғылық капиталға салатын ... құны ... ... жай ... артықшылығы бар акцияға, заңды тұлғалардың,
жеке тұлғалардың акцияға төленген қаржы сомалары ... ... ... ... журнал ордер 12 – ке жазылады. Жарияланған жарғылық
капитал толық төленген жағдайда бұл шот ... ... ... ал ... ... ... онда бұл ... капиталдың толық төленбегендігін
білдіреді.
Бөлінбеген кіріс (жабылмаған ... бұл – ... таза ... ... ... шығысын және заңды тұлғалардан ұсталынатын табыс
салығын ... ... ... ... Бөлінбеген кірістің (жабылмаған
зиянның) есебін жүргізу үшін 5400 «Бөлінбеген ... ... ... мынадай синтетикалық шоттар тобы пайдаланылады.
5510 «Есептік жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)»
5520 ... ... ... ... ... ... шоттар пассив катарына жатады. Кредитте ... ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Дебитте зиян шығындарды жоюға, резервтік қорларды жинауға қолданылатын
қаржылар сомасы жазылады. Дебеттегі және ... ... ... ордер 13-
те жазылады.
Қорытынды кіріс - дегеніміз сатылған дайын өнімнің, тауарлардың қызметін
және басқа да негізгі емес қызметінен түскен ... ... ... ... ... ... ... кіріс қаржыларында
жинастырылады. Бөлінген кіріс қаржылары үш топқа бөлінеді:
1. Есепті жылдың кірістері ... ... Есеп ... өзгеру нәтижесінде пайдалы түсу қаржысы (кіріс
қаржысы)
3. Өткен жылдың пайда қаржысы
Мекеменің табыс ... әр ... ... ... ... Құрамы
жағына бірнеше топқа бөлінеді:
1. Дайын өнімнен ... ... ... ... ... ... кіріс
3. Құрылыс, монтаж жобалау, зерттеу геологиялық барлау, ғылыми ... ... ... ... ұйымдарының жүктері мен жолаушыларды тасымалдаудан түскен кіріс
5. жалдаудан түскен кіріс
6. Байланысты ұйымдастыру қызметінен ... ... ... ... ... ... ... Инвестициялық қызметтен түскен кіріс
Бұл шоттар қаржылық есеп беру стандарттарының ... ... ... ... мен ұйымның есеп саясатына сәйкес капитал шоттарында
көрсетілетін резервтерді есепке алуға арналған.
Жарғылық капиталға тексеру жүргізген ... ... ... ... ... ... құрылтай салымдарының уақытылы салынуын,
құжаттардың дұрыстығын, мүліктердің ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы мен
жұмсалуын, баланс бойынша жыл басы мен ... ... Бас ... ... журнал- ордер мәліметтерімен салыстырады. Қосымша төленбеген капиталдың
аудиті кезінде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Бөлінбеген табыс (зиян) аудиті кезінде
аудитор баланстың дұрыстығын, оның қалдығын Бас кітап мәліметтерімен ... ... ... ... ... бөлінбеген табыстың (зиян)
көлемін бағалу арқылы оның динамикасы мен тенденциясын анықтайды.
10.Қаржылық есеп
Қаржылық есеп - бұл ... ... ... ... ... ... ... белгілі нысандарға топтастырылған
көрсеткіштер жүйесі. Қазақстан Республикасы Ұлттық Комиссиясының 1996 жылғы
12 қарашадағы № 2 қаулысына сәйкес ... ... ... ... ... ... қарамастан Бухгалтерлік есептің Қазақстандық ... ... ету ... өзгеруіне байланысты кәсіпорынның есеп
беру нысандары жетілу жағына өзгереді.
Атап айтқанда, есеп беру Халықаралық бухгалтерлік ... сай келе ... ... ... ... есеп ... есеп
процесінің соңғы сатысы болып табылады. Кәсіпорынның қаржылық есеп беруінде
кәсіпорынның мүлік және ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметінің нәтижелері көрсетіледі.
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы жағдайында ... ... ... ... ... ... ... байланысты шынайы
және объективті қаржылық есеп берудің маңызы арта түседі, ... ... ... ... кәсіпорынның шын мәніндегі мүліктік және
қаржылық жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.
Қаржылық есеп ... ... өз ... ... ... ... ... сенімді, мәнді және пайдалы ақпараттарды беру болып
табылады. Қаржылық есеп берудің пайдаланушыларының қатарына потенциалды
инвесторлар, ... ... ... ... еңбеккерлер,
сондай-ақ мемлекеттік органдар және тағы басқалары ... есеп беру ... ... ... және ... ... және ақша ... болашақтағы ағындарын
бағалауға, несие беру бойынша шешімдерге және инвестициялық ... ... ... ... беру ... ... ... бағалау үшін, сондай-
ақ шаруашылық қызметін талдау үшін ... ... ... қоса, есеп беру кәсіпорынның шаруашылық қызметін жедел басқару
үшін қажет және ол болашақ ... ... мен ... үшін ... ... табылады.
Есеп беруге қойылатын негізгі ... ... ... анық және ... көрсету, барлық көрсеткіштерді бір-бірімен
қатаң түрде үйлестіру, бухгалтерлік пен жедел- статистикалық есеп ... ... ... және ... да ... ... болып
табылады.
Бұрмаланған есеп бергені үшін кәсіпорынның басшысы мен бас ... ... ... етіп ... заңдарына сәйкес жауап береді.
1 ХҚЕС «Қаржы есептілігін беру» стандарты бойынша ұйымның ... ... ... ... мен ... ... есеп;
Ақшаның қозғалысы туралы есеп;
Меншікті капиталындағы өзгерістер туралы есеп;
Ұйымдардың есеп ... ... ... және ... ... ... ... үлгісі болып бухгалтерлік баланс саналады. Оны
жасауға дейін есеп регистріндегі барлық ... ... ... пен ... ... есеп ... салыстырылады. Жылдың
басындағы және аяғындағы баланстардың ... ... үшін ... бекітілген баланс баптарының номенклатурасы мен жыл аяғындағы
және бөлім ... ... ... ... ... бас ... көрсетілген шоттардың қалдығының негізінде жасалады.
Ол міндеттеме, меншікті капитал, активтер ... ... ... мен ... өз кезегінде ұзақ және ағымдағы кезеңдердегі
болып жіктеледі. Баланс мәліметтері ... ... ... ... мен шығыстар қызметі туралы есеп беру ... ... пен ... ... ... шолу ... ... мен шығыстар туралы есеп
беруі келесі көрсеткіштерден тұрады: өнімді ... ... ... ... ... ... ... емес қызметтен түскен табыс;
салық салынғанға дейінгі және ... ... ... ... ... ... шығыс; таза табыс.
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есепте негізгі, инвестициялық және
қаржы жөніндегі қызметін жүзеге асыру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... қызметінде пайдаланатын таза
ақшалар, ... ... таза ... ... ... ... ... көрсетіледі. Мұндағы, операциялық қызметі – заңды
тұлғаның табыс ... ... ... ... қаржылық
қызметтеріне қатысы жоқ басқадай қызметі; инвестициялық ...... ... ... алу және ... ...... тұлғаның
меншікті және несие қаражатының мөлшері мен құрамындағы өзгерістері.
Меншікті капиталындағы өзгерістер ... ... екі ... ... ... капиталындағы, оның құрамындағы өзгерістер, таза кірістер
мен шығыстардың болу себептерін анықтайды.
Түсіндірме жазба - кәсіпорында жасалған ... ... ... ... кезекте, бизнес жоспарының барлық тауарлары бойынша негізгі
себептермен қоса, орындалу ... ... баға ... және ... ... ... да ашылады. Түсіндірме жазба реттелген түрде берілуі тиіс. Ол
пайдаланушыларға қаржылық есептілікті ... және оны ... ... ... көмектеседі.
Балансты және басқа да беретін есептердің уақытында, әрі сапалы жасау
үшін бухгалтерия ... ... ... мәліметтердің
құжатталуын, белгіленген материалдық және басқа есептерін толық көлемде
берілуін ... ету ... мен ... ... ... есеп беру ... ... пен шығыс
шоттарын ашып, оларға шолу жасайды. Табытар мен шығындар туралы есеп беруі
келесі ... ... ... сатудан түскен табыс; негізгі
қызметтен ... ... ... емес қызметтен түскен ... ... ... және ... ... ... табыс; табыс салығы
бойынша шығыс; таза табыс.
Есеп беру - деп ... ... ... ... кешенді түрде сипаттайтын барлық көрсеткіштер ... ... беру ... ... есеп ... ... сатысы болып табылады.
Қаржылық есеп берудің мақсаты ... ... ... қаржылық
жағдайы туралы сенімді, мәнді және ... ... беру ... ... ... бас бухгалтер ішкі аудитті жүргізу
барысында талдауға да ... ... ... ... ... ... ... 07-2008 жылдардағы мәліметтері бойынша
оның ... ... ... Ол үшін ... № 1 ... ... ... қаржылық коэффициенттерін есептейміз. Бұл
қаржылық ... ... ... ... коэффициенті,
қаржыландыру коэффициенті, дебиторлық қарыз және ... ... ... ағымдағы өтімділік коэффициенті.
(1)
(2)
(3)
(4)
Қаржылық коэффициенттерді есептеу үшін ... ... ... ... ... ... аламыз.
Кесте 11.
«.«Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті» АҚ– ның ... ... ... |Көрсеткіштер |2007 жыл |2008 жыл ... ... ... ... ... |443 207 |487 398 |0,5 < ... |Ақша қаражаты |4 028 |13 652 | ... ... ... |108 034 |66 770 | ... |Тауарлы-материалдық қорлар |130 366 |87 696 | |
|2 ... ... ... |324 400 |211 086 |1.0 < / = |
|3 ... өтімділік коэффициенті |1,37 |0,85 | |
| | | | |0,5 < ... ... |0,01 |0,06 |1.0 < ... ... ... кәсіпорындағы тәуелсіздік коэффициенті
қолайлы мәнінен жоғары 0,495 < 0,5. Демек кәсіпорын қаржы көздеріне тәуелді
болып ... ... ... ... мәнінен жоғары 1,740 > 1.
Бұл көрсеткіш қаржыландыру ... ... ... ... 0,47 < 0,5. ... ... ... қарыздарды
жабатындығын көрсетеді. Ағымдағы өтімділік коэффициенті 0,85 < 1,0. ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Жалпы алғанда кәсіпорынның қаржы тұрақтылығы қалыпты жағдайда.
11.Есеп саясаты.Салықтық есеп ... есеп ... ... ... есеп ... ... ... есепті жүргізу әдістері мен ... яғни ... ... құндық өлшеу, ағымдағы топтау мен
шарушылық қызметтің фактілерін жинақтап қорытындылау жолдарын ... ... ... әдістеріне шаруашылық ... ... мен ... әдістері, активтердің құнын есептеу, құжат
айналымын қаылдауды ... ... ... бухгалтерлік
есепшоттарын қолдану әдістері, бухгалтерлік есептің тіркелім жүйесі,
мәліметті өңдеу мен басқа да сәйкес ... мен ... ... ... есеп ... ... ... мен қажеттілігі
бухгалтерлік есеп пен басқа басқа екінші деңгейлі номативтік құжаттар
бойынша баптарда ... ... ... ... ... ... шешудің көп түрлілігімен анықталады. «Бухгалтерлік есеп
және қаржылық есеп беру ... ... ... заңы ... есеп ... кәсіпорын өзінің есеп саясатын ... ... ... ... бойынша қажетті құжаттар тізімін бекітуікерек
екендігі көрсетілген.Бұл бекітілген құжаттардың қатарына мыналар жатады:
Бухгалтерлік есептің және есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... қолданылатын синтетикалық және
аналитикалық ... ... ... есеп ... типтік нысандары;
Ұйымның ішкі бухгалтерлік қорытынды есеп құрудағы құжат нысандары;
Актив пен міндеттемелер түгендеуін (инвентаризациясын) ... ... пен ... ... ... ... ... мен есеп ақпараттарын өңдеу технологиясы;
Шаруашылық операцияларды бақылау тәртібі;
Бухгалтерлік есепті ұйымдастыруға қажетті басқа шешімдер.
Кәсіпорынның қабылданған есеп саясаты сол ұйымдағы бухгалтерлік ... ... ... есеп ... таңдауы мен негіздеуіне келесеі негізгі
факторлар әсер ... ... ... мен ... ... (жауапкершілігі
шектеулі серіктестік, ашық акционерлік қоғам, жабық акционерлік қоғам,
өндірістік кооператив және тағы басқа)
- Салық қызметінің түрі ... ... ... ... ... және тағы ... Қызметнің көлемі, жұмысшылары мен қызметкерлерінің орташа ... және тағы ... ... салу жүйесімен арақатынасы ( әр түрлі салық түрлері бойынша
жеңілдіктер немесе ... ... ... ... мөлшері және тағы
басқа);
- Қаржы-шаруашылық қызметін дамыту стратегиясы ... ... ұзақ ... ... мақсаттары мен міндеттері,
инвестициялардың жұмсалу бағыты, келешектегі (перспективалы)
мәселелерді шешудің ... ... ... ... қамсыздандыру жүесі (оның тиімді әрекетіне қажетті
барлық бағыттары ... ... ... ... ... ... ... біліктілігі және басшылардың
экономикалық батылдығы, ынталылығы мен тапқырлық деңгейі;
Кез келген ұйымның өзінің қызметін іске ... үшін ... ... ... ... уақыттылық, сақтық, қарама-қайшылықсыздығы ... ... сай болу ... ... ... мазмұнын қарастырайық.
- Толықтылық. Кәсіпорынның таңдап алған есеп саясаты оның ... ... ... ... етуі ... ... ... шаруашылық әрекетінің фактілері бухгалтерлік
есеп пен ... есеп ... ... ... ... операциялар бухгалтерлік есеп шоттарында тіркеу
барыснда кешіктірілмейді немесе орындалмай ... ... ... ... ... есеп ... ... есепке алынуға тиісті
кірістер мен табыстарға қарағанда, жасырын резервтердің жасалуына жол
бермей, ... мен ... ... ... ... ... ету ... яғни есепке алынған немесе алуға нақтылы
мүмпкіндік( кепілдік) бар болатын кірістер алынады.
- Қара-қайшылықсыздығы.Есептің ... ... - әр ... ... ... ... талдамалық есебі мен шоттар бойынша
қалдықтардың синтетикалық есеп ... ... ... ... ... ... есеп ... бухгалтерлік есепті орынды және
үнемді ... ... етуі ... есеп ... сол ... ... бухгалтерлік есеп
жүйесінің тұтастығын және оны құраушы ... ... ... қамтиды.
Есеп саясатының әдістемелік жағына мына элементтер кіреді: мүлік пен
міндеттемелерді бағалау ... ... ... түрлері бойынша
амортизация ... ... ... ... ... және тағы сол
сияқты.
Осылайша ... ... ... кез ... ... тұлға болып
табылатын ұйым өзінің есеп саясатын ... ... ... ... ... негізгі әдістемелік аспектілерін айқындауы қажет.
- Негізгі құралдарына амортизациялық аударым сомасын есептеу әдістері.
- Материалдық емес активтеріне амортизациялық аударым ... ... ... ... шығару жолдары.
- Шығындарды топтау мен өндіріс шығындарына ... ... ... ... және ... өзіндік құнын ... ... ... ... ... анықтау және оларды объектілер арасында тарату
әдісі.
- Дайын өнімдерді кіріске ... ... ... ... ... және ... ... Материалдық қорларды бағалау әдістері.
- Негізгі құралдарды жөндеу бойынша шығындар есебін ұйымдастыру.
- Курстық айырманы есептеу.
- Тағы да ... ... ... ... мен ... ... құнын есептеу, яғни
калькуляциялау жүйесі
Өндірістің технологиялық және ұйымдастырушылық ... ... ... өнім ... оның күрделілігіне, өндірістің
түрі мен сипатына байланысты кәсіпорындар шығындарды ... мен өнім ... ... ... әдістерін қолдана алады:
- Нормативтік әдіс,
- өндірістік өңдеу сатысы,
- тапсырыстық әдісі.
- Жанама шығындарды калькуляцмялау объектілері ... ... ... ... ... шығындарды тарату базасы ... ... ... ... ... ... ... өндірістік жұмысшылардың еңбеақсын төлеуге байланысты тікеле шығындар;
- тікелей шығындардың жалпы сомасы;
- материалдық шығындардың сомасы;
- сметалық мөлшерлеме;
- өткізілген өнім көлемі.
- Аяқталмаған ... ... ... және ... ... ... өндіріс былайша бағаланады:
- нақты немесе нормативті (жоспарланған) өндірістік құн бойынша;
- ... ... ... Жұмсалынған шикізаттар мен материалдардың құндары бойынша.Өнімнің бір
ғана түрін ... ... ... баласында
аяқталмаған өндіріс нақты жұмсалған ... ... ... есеп және қаржылық есеп беру ... ... заңы ... ... ... есепте қолданылатын
тіркелімдердің мазмұны және бухгалтерлік ішкі есеп мәліметтері коммерциялық
құпия болып есептеледі.
Салықтық есеп саясаты.
Салық есептілігі- салық ... ... ... ... ... ... ... табыс етілетін, салық төлеуші туралы, салық салу
объектілері және салық салуға байланысты объектілер ... ... ... ... ... зейнетақы жарналарын, әлеуметтік
аударымдарды ... ... ... ... ... ... салық төлеуші салықтың, бюджетке төленетін ... ... ... ... ... зейнетақы жарналары және
әлеуметтікаударымдар бойынша ... және ... ... жататын салық
декларациясын, ... ... ... ... ... ... жататын ірі салық төлеушілер табыс ететін мониторинг жөніндегі
есептілікті қамтиды. Салық ... ... және ... ... Салық кодексінің 65- 67 бабының ... ... ... ... бекітеді.
Салық есептілігі мынандай түрге бөлінеді:
- Бастапқы есептілік- салық төлеушіні тіркелу есебіне қою ... осы ... ... ... болып табылатын салықтың және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдердің белгілі бір ... ... ... ... ақ міндетті зейнетақы жарналарын есептеу,
ұстау мен ... және ... ... ... мен ... ... ... туындаған салық кезеңі үшін тұлға табыс ететін
салық есептілігі;
- ... ... ... ... тіркелу есебіне қою жүргізілген
және осы тұлға салық төлеуші болып табылатын салықтық және ... ... да ... ... ... бір ... ... міндеттемесі, сондай- ақ міндетті зейнетақы жарналарын есептеу,
ұстау мен аудару және ... ... ... мен ... ... ... ... салық кезеңінен кейінгі салық кезеңдері
үшін тұлға табыс ететін салық есептілігі;
- Қосымша ... осы ... және ... ... үшін ... табыс етілген салық есептілігіне осы ... ... ... табылатын салықтың және бюджетке төленетін басқа
да ... ... ... ... сондай- ақ міндетті зейнетақы
жарналары және әлеуметтік аударымдар бойынша ... ... ... ... ... ... ... салық есептілігі;
- Хабарлама бойынша қосымша есептілік- салық органы ... ... ... ... ... салық кезеңі үшін бұрын
табыс ... ... ... осы ... ... ... ... салықтың, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің
түрлері бойынша, ... ақ ... ... ... мен
әлеуметтік аударымдар бойынша өзгерістер және толықтырулар енгізген
кезде тұлға табыс ететін ... ... ... есептілігі- салық төлеуші қызметін ... ... ... ... ... ... осы ... салық төлеуші болып
табылатын салықтың, бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің
түрлері ... ... ... ... мен әлеуметтік
аударымдар бойынша, сондай- ақ тіркелу есебінен шығарылған ... құн ... ... ... ... ... салық есептілігі.
Салық есептілігін жасау ерекшеліктері:
- Салық Кодексінде көзделген жағдайларда салық салудың әртүрлі шарттары
белгіленген қызмет түрлерін жүзеге асыратын ... ... ... түрі ... ... ... ... жасайды.
- Салық Кодексінде бөлек салықтық есепке алуды жүргізу ... жер ... ... Салық Кодексінде көзделген
тәртіппен салық есептілігін жасайды.
- Егер салық төлеуші уәкілетті орган ... ... ... ... ... ... ... онда мұндай салық
төлеуші өзі жатқызылған ... ... ... ... ... ... ... жасауға тиіс.
12. Материалдық емес активтер
аудиті
Материалдық емес активтердің аудиті ... ... іс- ... ... бар, ... көрсетілудің анық сенімділігін, пайдалы қызмет
ету құны мен ... ... ... ... ... негізділігін, есепті ұйымдастыруды, оларды
кәсіпорында қолданудың тиімділігін ішкі бақылауды ... бұл ... ... 38 ... 28 ... ның ... , «Тауарлық белгілер туралы», «Авторлық құқық туралы» және басқа
құқықтық- ... ... ... ... ... аудит бағдарламасына сай Бас кітаптың мәліметтеріне баланс
көрсеткіштерінің сәйкестігі зияткерлік меншік объектілерінің бар ... оның ... алу ... ... материалдық емес активтердің
қабылдау- тапсыру актілері, бұл объектілер сипатталған немесе кесімді
белгіленген ... ... ... мен өзге ... ... ... кәсіпорынның пайдалануына жарамды жағдайға келтіруге
қажетті шығындар көлемін айқындаудың анықтығы мен ... ... құн ... ... ... ... ... материалдық
емес активтердің алғашқы бағалаудың әр түрлі тәсілдермен анықталатындығын
ескергені жөн:
- Жарғы капиталына санаткерлік меншік ... ... ... бойынша;
- Бұл объектілерді иелікке алу мен дайын жағдайға келтіру бойынша нақты
шығындарға негізделе отырып;
- Басқа кәсіпорындардан жеке ... ... алу ... ... мен ... ... ... материалдық емес
активтер үш негізгі топқа бөлінеді:
- ... ... ... ... ... ... ... меншіктің объектілері мыналар: патенттер, лицензиялар,
пайдалы үлгілер, жаңалықтар, өнер ... ... ... ЭЕМ ... сараптау жүйелері, «ноу хау», «гудвилл», сауда ... ... ... ету ... ... және басқа да аралас
құқықтар.
Мүлік пайдалану жөнінде мына құқықтар жатады: табиғат ресурстарын,
жер ... ... ... ... және ... ... ... мыналар жатады:
А) ұйымдастыру шығыстары;
Ә) ғылыми зерттеу жұмыстары;
Б) тәжірибелік конструкторлық әзірлеме;
Алайда 38 ҚЕХС пен 28 БЕС- қа сәйкес ... емес ... емес ... ... сол болған есепті кезең шығысы ретінде осындайда танылады:
1) Бухгалтерлік есептің басқа стандарттарына сәйкес ... емес ... ... Оны тану ... мен ... сай ... материалдық емес
актив құнының бөлігін құраса.
Материалдық емес активтерді тексергенде мынадай жағдайларға назар ... ... - ... ... ... ... ... біртұтас мүліктік
қаржылық кешен ... ... құны мен ... ... ... ... ... құндық категория.
2) ҚР бухгалтерлік есеп жүйесінде «Гудвилл» заңды түрде ... ... ... бойынша жекешелендіру процесі үшін қолданылады. ... ... ... ... ... баланстық құны мен сатылымдық
бағасы арасындағы айырма ретінде белгіленеді.\
3) Азаматтың санаткерлік және іскерлік жақтары, оның ... ... ... ... қабілеті одан алынып, басқа адамға берілуі мүмкін
емес болғандықтан, материалдық емес ... ... ... ... емес ... ... бар екендігі құжат түрінде
рәсімделді ме? Есепке ... ... емес ... кез ... оны ... ... ... түрде көрінуі тиіс.
Мысалы, егер жерді пайдалану құқығы енгізілсе, онда бұл құқықты есепке
алу үшін белгіленген заңнамалық тәртіпке ... ... ... ... ... ... мен жер ... құқықты растайтын тиісті құжаттама болып табылады.
5) Талап құқығына ие болу, пайдалы үлгілерге,өндірістік ... алу ... ... ... тиісті лицензиялық
келісім шарттармен расталуға тиісті.Ма
6) Материалдық емес активтер құнының бастапқы бағасы дұрыс көрсетілді ме?
7) Пайдаланушыларда аталмыш ... ... алу ... растайтын
құжаттамасы бар ма? Кәсіпорынға МЕА түсуі МЕА – 1 қабылдау тапсыру
актісі бойынша, ОС -1 ... ... ... ... ... ... рәсімделеді.
8) Материалдық емес активтердің объектілері кәсіпорынның баланс ... ... ... ... емес ... ... тозу ... есептелді ме?
10) Материалдық емес активтердің синтетикалық және аналитикалық есебі
дұрыс жүргізіледі ма?
9.1. ... емес ... ... ... ... ( ... | ... шығу көздері |
|Баланс көрсеткіштері Бас кітабының ... Бас ... ... МЕА ... ... ... | ... ... Бас ... ... Есеп ... 12,10 |
|мәліметтеріне МЕА бойынша сәйкестігін|журнал- ордерлер, « МЕА ... ... ... ... ... ... және |
| ... құжаттар ... бұл ... ... ... ... куәлік, |
|меншіктілік құқығын растайтын МЕА бар|сызба, жоба,үлгі, лицензиялық келісім- |
|екендігі ... ... ... ... мен кеміту туралы келісім- |
|тексеру ... ас ... ... |
| ... және т.б. ... МЕА ... ... |Келісім- шарттық бағалардың ... ... ... ... алу ... |
| ... қорытынды, сарапшылардың |
| ... және т.б. ... ... алу ... ... ... ... |
|дұрыстығын тексеру ... ... Бас ... ... ... ...... емес ... |
|дұрыстығын тексеру ... ... ... |
| ... ... 10 ... ... істен шығару есебіндегі |Қабылдау- тапсыру актісі, 10 ... ... ... тексеру |ордер ... ... ... ... ... ... ... көрсетудің дұрыстығын ... ... ... ... 12 ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... есеп айырысулар, 5.8 |
|есептің дұрыстығын тексеру ... ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында аудитор келесідей
мәліметтерге ... ... ... негізгі құралдардың сақталуына, жауапты
материалды ... ... ... тізімінің уақытылы
орындалуына, ... ... ... мен бағалануына,
аналитикалық есебінің ұйымдастырылуына және т.б. ... ... ... актісі, есептен шығару актісі) дұрыс
орындалғанын, негізгі құралдардың амортизациясының есептелуін және ... ... ... ... көрсетілген әдіспен орындалғанын
тексеруі қажет. Аудитор негізгі құралдардың бағалануы мен ... ... ... қажет. Аудитор есептік саясатқа сәйкес негізгі құралдардың
жөндеу шығындарының қай ... ... ... ... ... ... құралдардың мерзімін, дұрыс бухгалтерлік жазуларын, пайыз
түріндегі ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарының тиімді пайдалануын талдау үшін нысан №11
«Негізгі құралдардың ... және ... № 1ПФ ... ... ... құралдардың қолда барының, сақталуы және пайдалану аудиті
бағдарламасының құрамдас элементтері болып келесі тексерістер табылады:
1) Негізгі құралдардың бар ... ... ... ... ... мәліметтерімен сәйкестігі;
2) Негізгі құралдардың қолда бары мен сақталуы;
3) Мүлікті негізгі ... ... ... жіктеу бойынша
топтастырудың, өндірістік процеске қатыстылығы;
4) Негізгі құралдардың түсуі мен істен шығуы ... ... ... ресімдеудің және көрсетудің дәлдігі;
5) Негізгі құралдардың тозуы мен жөндеуін есептеу мен көрсетудің мақсатқа
сәйкестігі. «Амортизация» - негізгі құралдардың құнын ... ... ... ... ... қорлардың жай немесе кеңейтілген
қайта ... ... ... ... аударымдар
пайдалануына көшірудің объективті процесі;
6) Бухгалтерлік есеп пен есептілік регистрлерінде негізгі құралдардың бар
болуы мен қозғалысы туралы мәліметтерді дұрыс көрсетудің ... ... ... ... ... ісі мен ... және ... құралдар аудитінің жоғарыда көрсетілген процедураларының мазмұнын
ескере отырып, мыналарды зерттеп білу қажет:
- Негізгі құралдардың ... ... ету ... ... ... ма, ... басшысының бұйрығымен материалдарға жауапты
адамдар тағайындалды ма, ... ... және ... ... ... ... шарт ... ма;
- Негізгі құралдардың сақталуын қамтамасыз ету үшін, МЖА- ға ... ма, ... ... ... бар ма, олар ... ... ... Кәсіпорын аумағынан тауарлық- материалдық құндылықтарды тасып- шығару
тәртібі ... ба, ... ... ... ... ... ... үшін тұрақты жұмыс істейтін ... ... ... ... ... түгендеу мен іріктемелі ... ме, ... ... ... бе, кем ... айыптыларға қандай шаралар қолданылды?
Негізгі құралдардың аудит
бағдарламасы
| ... ... | ... ... |
|1)Баланс көрсеткіштерінің Бас кітаптың|Бухгалтерлік баланс, Бас кітаптың ... ... ... бойынша |шоттары ... ... ... | ... ... ... |Бас ... 12 және 10 ... ... ... ... ... |ордерлер, тозу сомасы мен негізгі ... ... ... ... бағалау есептеулері |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... қойылған және |Кәсіпорын басшысының тұрақты жұмыс |
|пайдаланатын орындарында бар ... ... ... ... ... ... етуді |және МЖА тағайындау туралы бұйрықтары,|
|тексеру ... ... ... ... |
| ... және салыстыру |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... мен ... |
| ... ... ... |
|4)Негізгі құралдардың қозғалысы |Қабылдау ... ... ... ... ... рәсімдеудің|қайта құрастырылған және ... ... ... ... |
| ... актісі (НҚ-2); |
| ... ... ... шығару |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... (НҚ-4); негізгі |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... құрал қозғалысының |
| ... ... ... жалға |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... құжаттама, НҚ-1, НҚ-2, |
|жасаудың дұрыстығын тексеру |НҚ-3, НҚ-4, НҚ-6, НҚ-13 және т.б. ... ... ... мен ... баға ... сатып|
|бағалаудың дұрыстығын тексеру |алу-сату ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... НҚ-1, НҚ-2, НҚ-6 және т.б ... ... ... ... |Техникалық құжаттама, НҚ-1, НҚ-2, НҚ-6|
|дұрыстығын тексеру ... т.б. 1-8 ... Бас |
| ... ... ... тозуын есептеу |Есеп саясаты жөніндегі бұйрық, негізгі|
|мен көрсетудің дұрыстығын тексеру ... ... ... ... |
| ... ... нормативті |
| ... 10 ... ... ... |
|9)Негізгі құралдарды жөндеуге кеткен |Есеп саясаты жөніндегі ... ... ... және оларды |жобалық- сметалық құжаттама; ... есеп ... ... ... ... тапсыру |
|көрсетудің дұрыстығын тексеру ... ... ... |
| ... басқа алғашқы құжаттар, |
| ... есеп ... ... алынған негізгі құралдар |Жал шарттары, жалға алынған негізгі |
|бойынша жал ... ... ... |құрал- жабдықтар есебі карточкасы ... және ... ... ... ... ... | ... құралдардың істен шығуын |НҚ-1, НҚ-2, НҚ-4, НҚ-6 келісімшарттар,|
|есепте дұрыс көрсетілуін тексеру ... ... ... 12 |
| ... ... Бас ... |
|12)Негізгі ... ... ... ... ... ... мен ... дұрыстығын |бойынша есеп айырысулар,5, 8 ... ... ... ... ... ... |НҚ- ны ... ... мен ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мыналарға ерекше назар аудару
керек:
Мүліктің түрін негізгі құралға жатқызу мен оларды тиістілік жағынан,
өндірістік процеске қатысу сипаты бойынша, белгіленуі ... ... ... және т.б. ... ... ... тозуды, келісу немесе сатып алу бағасын көрсету тізбесін.
Кәсіпорынның негізгі құрал ... ... ... ... ... құрылыс объекьтілері.
Әдетте, баланстан кем болмайтын нарықтық құнды белгілеу.
Негізгі құралдарды өтеусіз ... ... ҚҚС ... ... ... емес сала үшін сол ... бірге иелікке алынғанды өтеусіз
беру кірмейді.
Аудитор жабдықтаушы төлейтін ҚҚС- ын есепке ала отырып, негізгі құралдарды
өтеусіз алу мен иелікке алуға ... ... ... ... ... ... жете ... материалдық запастар
аудиті
Сатып алу, өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... қорлардың инвентаризациясы және оның
нәтижелерін талдау болып саналады. Инвентаризация жүргізу үшін ... ... ... ... ... бекітіледі.
Инвентаризацияны өткізуге дейін қойма ... ... ... мен ... ... ... құжаттар бухгалтерияға
өткізгендігі туралы қолхат алынады. Қорлар бір материалдық жауапкершілікті
тұлғамен әртүрлі бөлінген бөлмелерде сақталғанда, олар ... ... ... ... Қорлардың бар болуын тексергеннен
кейін қойма есігі пломбаланады, комиссия ... ... ... көшеді.
Қоймада материалдық құндылықтардың нақты бар екендігі оларды міндетті
түрде қайта санау, өлшеу арқылы ... ... ... ... инвентаризациялау нәтижесі түгендемелік мазмұндамаға әр атауы
бойынша жекелеп кіргізеді. Мазмұндама бір ... ... ... ... ... ... ... комиссия оларды
мазмұндамаға қосуы керек. Инвентаризацияны аяқтағаннан кейін мазмұндаманы
бухгалтерияға салыстыру ... құру үшін ... ... шешімді шығаратын түгендеу комиссия отырысында қарастырылады.
Артықшылық сомасына Дт 1310 есеп шоты «Шикізаттар мен материалдар»
және 1330 есеп шоты ... Кт 6280 есеп шоты ... да ... ... Дт 7210 «Әкімшілік шығыстар» Кт 3130 есеп шоты «Қосылған
құн салығы», алдында есепке алынған Дт 1280 есеп шоты ... да ... ... ... Кт 1310 есеп шоты ... ... 1320 есеп шоты ... өнім», айыптыға жатқызылды Дт 1250 есеп
шоты «Қызметкерлердің қысқа мерзімді дебиторлық борышы» Кт 1280 есеп ... да ... ... ... ... ... ... материалдық құндылықтардың
артықшылығын құру және оны заңсыз түрде иеленудің мынадай әдістері ... мен ... ... артық нормамен есептен шығару;
өндіріске шикізаттар мен материалдарды есептелген қажеттіліктің бекітілген
нормасымен ... ... ... ... ... ... олар ... мүмкін.
Есептелмеген өнімді өндіру үшін заңсыз ... және ... ... мен ... ... шығындардың орташа
нормасын есептеу.
Өнімді ... ... ... ... ... ... ... арқылы оларды бұзу, бір компонентті екіншісімен ауыстыру.
Нақты ... ... ... ... ... ... және ... нормаларынан артық мөлшерде шикізаттар мен материалдарды
шығысқа негізсіз жатқызу.
Қоймаға жабдықтаушылардан ... ... мен ... ... ... ... мен материалдың сапалық көрсеткіштерінің
нақты көрсеткіштерінен төмендетілуі.
Тауарлы- материалдарды кірістегенде жетіспеушілік, ... ... ... ... ... ... станцияларында түсірудің
коммерциялық және ішкі актілерін негізсіз құру.
Жабдықтаушылардан шикізаттар мен материалдарды ... ... ... мөлшерде алу немесе құндылықтардың мүлдем құжатсыз түсуі.
Шығарып салынатын ... ... ... ... ... жағымда
шикізат пен материал алу.
Ыдыс салмақ актілерін құрғанда оның салмағын арттыру.
Материалдар саны немесе салмағын арттыру ... ... ... ... материалды қосу.
Құжатты толтырусыз бір құндылықты ... ... ... ... ... артық шикізаттар мен материалдарды құру және иеленудің
көрсетілген ... ... ... ... ... ... темір өндірісі кәсіпорындарында аудит жүргізу барысында
көптеп кездеседі.
Функционалды аудиттің жұмыс жоспарында ... ... ... ... ... сақтайтын қоймалар мен өзге сақтау
орындары жеке зерттелінеді. ... ... бір ... ... ... ережелерін сақтауы, дабылдың болуы, салмақ өлшеу және басқа да
өлшеуіш құралдар болуы керек. ... ... ... ... жүйесі, олардың көлемінің дұрыс анықталуын, цех ... ... ... ... және ... ... ... және анық көрсетілуі тексеріледі.
Қойма есебін тексеру материалдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... ... іс- тәжірибесі
көрсеткендей, қойма есебін жүргізуде негізгі бұрмалаулар ... ... ... теріс қойма қалдықтары бар болғанда, жекелеген
кірістік құжаттар ... ... ... жөніндегі жазбалардың
жоқтығын, қойма есебі ... ... ... ... ... ... аса ... қалдықтарды қате санаудан
тұрады. Материалдық құндылықтардың сақтауын қамтамасыз етудің ...... ... ... Оның ... функционалды аудит
материалдық құндылықтарды әкелу мен тасып шығаруды, ... ... ... мен ... ... ... сақтауды, олардың
қолданылған рұқсатнаманы бухгалтерияға уақтылы қайтаруын, басқа шарттарды
орындауын ішкі ... іс ... ... кенеттен тексеруден
басталады. Мұнда тексерулерде әр түрлі ... ... ... бір ... екі рет алып шығу, бұған құқығы жоқ адамның
қолы қойылған ... ... ... іс- ... ... мен ... бабын теріс пайдалану
анықталғанда рұқсатнамалар бақылау материалы ретінде пайдаланылады. Олардың
мәліметтері шот- фактуралар жапсырма қағазында және басқа ... ... ... шығарылған құндылықтардың іс ... ... ... және ... ... ... материалдық
қорлардың сақталуын бақылауға кәсіпорынның ... ... ... және ... ... кіреді.
Сарапшылық іс- тәжірибені талдау шикізат пен материалдарды ЭЕМ өңдеу
жағдайында есептік мәліметтерді бұрмалаудың ... ... ... ... ... ... ... да оған қосылады:
- Есеп мәліметтерін машинограммада кірісті төмендету ... ... ... ... ... Бастапқық құжаттарға код беру процесінде қасақана қателер мен ... ... ... пен ... есебін бұрын өңдеуден өткен немесе ... ... ЭЕМ- ға ... ... ... ... құжаттардағы шифрлар мен номенклатуралық нөмірлерді бұрмалау;
- Есеп мәліметтерін бастапқы құжаттардан көшіру сәтіндегі бұрмалаулар;
Ақпаратты машиналық ... ... ... жіберілген қателерді
анықтағанда хронологиялвқ жазбалардың есеп регистрлері болып ... ... ... ... ... ұсынылады.
Материалдарды ЭЕМ- да есептеу кезінде ықтимал ... ... ... ЭЕМ- ға ... ... бастапқы құжаттарда түзетулердің болуы мен
талап етілетін деректемелердің жоқтығы.
- Машинограммалардағы түзетулер.
- ... ... ... және ... ... ... Құжаттар мен машинограммалар ішіндегі қарама- қайшылықтардың болуы.
15.Дебиторлык берешек аудиті
Дебиторлық қарыз дегеніміз- заңды ... жеке ... ... алдындағы қарызын айтамыз. Дебиторлық қарыздар құрамы
жағынан екі топқа ... ... ... дебиторлық қарыздар оған жататындар:
а) шот бойынша алынатын қарыз қаржылар, жөнетілген дайын өнім, тауардың,
атқарылған ... ... ... ... ... ... қарыздар- банк арқылы вексельдік құжат
бойынша алынатын қаржылар;
в) девиденттік алынатын ... ... ... да ... ... Оған ... ... вексельдер бойынша алынатын қаржылар;
б) пайыз бойынша алынатын қаржылар;
в) қызметкердің мекеме алдындағы қарыз қаржылары;
Есеп ... ... ... ... ... және ... ... құжаттарды тіркеудің дұрыстығына ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл тұрғыдан қарағанда, кірістік ордерлер бойынша
алынған ... ... ... ... ... анықтау
қажет.Кассалық ордерлерді төлегенде және ... ... ... ... жоқтығы немесе шоттардың төленбеуін атап өту маңызды.
Қысқа мерзімдегі дебиторлық қарыздар ... ... ... ... ... ... ... қарыздар» Бұлар бір жыл ... ... ... дебиторлық қарыздар» Бұлар бір жылдан аса уақытқа
беріледі. Бұл шоттардың дебетінде айдың басында ... ... ... ... ішінде берілген қаржылар, жөнетілген дайын өнім мен тауардың
қаржылары және көрсетілген қызметтер бойынша есептелген қарыз қаржылар және
айдың ... ... ... ... ... Кредитте дебиторлық қарыз
бойынша өтелген, яғни төленген қаржылар сомасы жазылады. Дебеттегі ... ... ... ордер 8-де жазылады.
Дебиторлық қарыздар алғашқы құжаттар арқылы (шот-фактура, ... ... ... ... Ведомостта айы, құжаттың номері,
уақыты, қарыз берген мекеменің аты, айдың басында ... ... ... ... ... есептелген қарыз қаржылар (жөнетілген дайын өнім мен
тауарлардың құны, көрсетілген қызметтердің қарыз ... ... ... ... ... жазылады.Дебиторлық қарыз бойынша
төленген қаржылар және айдың соңында қалған ... ... ... ... ... ... ... бойынша бухгалтер қорытынды шығарады.
Ведомостағы қорытынды сомаларды 8-ші ... ... де ... ... ... ... ... АҚ-ы «Николаев Олег
Александрович» ЖК-ден жал үшін ақша келіп түсті.
Дт 1010 Кт 1210 18900,00 ... ... ... ... ... ... үлгі
бағдарламасы келесі кестеде ұсынылған:
|Аудит процедуралары ... ... ... мен |
| ... ... ... орындау мен |ушыларды,шот-фактураларды,нарядтарды,тапсыры|
|дебиторлық берешектің |старды тіркеу журналдары ... ... | ... берешек есебі, |Есеп,аудит және ішкі бақылау-стандарттары, ... және ... ... бұйрықтар, өкімдер, бастапқы |
|төлеуді бақылау функцияларын |құжаттар, 1210-1280,2120-2130,2160-2180, ... ... ... т.с.с ... ... мен ... ... есеп ... ... ... берешек түрлері, |кәсіпорын қызметкерлерімен және басқа да ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Бас кітап, 10 журнал-ордер, «күмәнді ... ... есеп ... ... резервтер» аналитикалық |
|айырысуды түгендеу, өткізу |есептің 30 ... ... ... ... ... ... ... бершегі» шоттары |
|5)Дебиторлық берешектің ... ... ... ... ... мен ... ... |дебиторлық бершекті есептен шығарға арналған|
|және төлемеу себептерін |бұйрығы ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... тексеру | |
| | ... ... |11 ... ... ... және ... ... заңдылығы мен|тапсырыс берушілермен есеп айырысудың есебі |
|шынайылығын талдау ... ... ... ... ... есеп ... |
|8)Сатып алушылармен, тапсырыс |Контрагенттермен шарттар, ... ... есеп ... ... банк көшірмелері, анықтамалық-|
|атқарудың, вексельмен |нормативтік ақпарат ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... және ... ... мен ... |шарттар, дебиторларға және т.б. ... мен ... ... ... | ... ... ... ... ... ... Бас ... шоттары бойынша |
|шоттары бойынша Бас кітаптың | ... ... | ... | ... ... ... көрсетілген шоттар жөніндегі Бас |
|синтетикалық ... ... 11, 7, 8 ... ... ... ... есеп ... есебі |
| ... ... ... және ... |8, 11 журнал-ордерлер, Бас кітаптың ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі ... ... ... ... | ... ... ... | ... ... |8 ... Бас ... ... тексеру |1420,2170,2150,2160 шоттары ... ... ... ... |мәліметтер, аванстық есептер, төлем- есеп |
|тиімділігі мен дебиторлық |айырысу тізімдемелері кем шығу, ... ... ... ... ... және т.б. ... | ... ... мен ... есептесулер және олардан шығатын |
|дебиторлық берешекті азайту |тұжырымдар мен аудитордың дебиторлық ... ... ... ... ... жетілдіру жөніндегі |
|резервтердің, басқарудың |ұсыныстар ... ... | ... және ... ... әсіресе, көбіне теріс
пайдаланулар жасалады. Дебиторлық борышты көбінесе, кәсіпорын ... ... ... алу ... ... ... келтіретін маңызды
шара болып табылады. Ордерлерді дұрыс тіркеу мен ... ... ... ... ... кірістік ордерлер қайтаруды ... анық ... ... және ... ... болдырмайды.
Ақшаны сіңіріп кетумен күресу ең алдымен барлық мүмкін жағдайларда қолма-
қол ақшасыз есеп айырысу ... ... ... ... арасындағы есептесулер әдетте қолма-қол ақшасыз аударым
тәртібімен банктер арқылы жасалады. Банктер арқылы жасалатын ... ... ... ... ... реттеледі. Алайда есеп айырысудың
іс жүзіндегі жүйесі кәсіпорынның теріс ... ... ... ... ... негізінен басшылар, бухгалтерия мен
кәсіпорынның қаржы қызметкерлері жасайды. Заңсыз іс-әрекеттер банк шоттынан
көшірмені ... ... ... және бұл ... ... ... сипатында болады.
Тексеру мен соттық- бухгалтерлік сараптау материалдары бойынша мұндай
теріс пайдалануларды ... ... ... ... ... жіктеуге
мүмкіндік береді:
1)Банктен алынған қолма-қол ақшаны ... ... ... мен иемдену үшін ағымдағы шот бойынша операцияларды
есепте толық көрсетпеу
3)Есеп регистрлерінде жиынтықты дұрыс есептемеу
4)Анық емес мәтіндегі шоттар негізінде ... ақша ... ... мен жеке ... ақша ... және т.с.с
16.Есеп беретін адамдармен есептесу аудиті
Аудитор 3310 шотын тексерген кезде оның ... 1210 ... мен ... ... қысқа мерзімді дебиторлық берешегі»
шотымен сәйкестігін салыстыру керек, ал 4110 шотын тексерген ... ... 2110 ... алушылар мен тапсырыс берушілердің ұзақ мерзімді
дебиторлық ... ... ... ... ... ... және ... есеп айырысу жөніндегі ақпаратты
жинақтап қорытуға арналған:
- Алынған ТМҚ мен ... тыс ... ... ... ... ... ... ТМҚ , айналымнан тыс активтер, ... ... ... ... ... мен көрсетілген қызметтер;
- Қабылдау кезінде табылған ТМҚ артығы мен айналымнан тыс активтер;
- Тасымалдау мен тағы да сол ... ... ... ... ... ... ... негізгі мынадай екі бағыт бойынша жүргізілуі
керек:
- Қабылданған материалдық құндылықтар, орындалған жұмыс пен көрсетілген
қызмет үшін төлемнің ... ... ... ... ТМҚ ... ... толықтығын талдау;
Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысуды тексеру бойынша
аудитор ... ... ішкі ... мен есеп ... ... аудит жұмысына да, жүргізілген жұмысқа қаншалықты сүйенетіндігін
анықтауы тиіс.
Берілген құжаттардың ... ... ... ... ... ... ... Жабдықтаушылар және
мердігерлермен есеп айырысуды тексере ... ... ... негізделуін анықтау, құжаттардың түпнұсқалығы мен оны толтырудың
дұрыстығына көз жеткізу, барлық ақтайтын құжаттардың болуына ... ... ... жағдайларда- ыңғайласпа тексеру өткізіп, банкіден құжаттардың
көшірмелерін сұрату керек.
Жабдықтаушылар және мердігерлермен есеп айырысу операциясын ... ... ... ... ... ... ... Өндірістегі шығындар есептеліп, оларды өндірістің өзіндік ... ... ... ... әсер ... ... қателерді
есепке ала отырып, есеп- шоттардағы операциялардың бейнеленуіне ... ... ... өтіп кеткен берешекті айқындау үшін оның ... ... мына ... құрастырамыз:
- Бір айға дейінгі
- Бір айдан үш айға дейінгі
- Бір айдан алты айға ... Алты ... бір ... ... 1 ... жоғары
Осы уақыттар негізінде аудитор қаржылық- есеп айырысу тәртібін бұзу
дәрежесін анықтайды. Осы ... ... ... жасалған
пайымдаулар түпнұсқаның ақтаушы құжаттарға негізделуі және бекітілуі
тиіс, ол құжаттар: шот фактура, жөнелтпе ... ... ... ... ... ... ... жауапты және лауазымды тұлғалардың түсіндірмелері және т.б.
болуы мүмкін.
Қорытындыда ... шот ... ... ... ... процедуралары | ... ... ... ... арналған құжаттарды |Шарттар,шот- фактуралар, төлем ... ... мен бар ... ... құжаттар және |
|екендігін тексеру |т.б. ... саны мен ... ... ... ... ... ... талаптарды ресімдеудің |жолға немесе кеме ... ... ... және ... ... ... Бас ... |
|уақыттылығын тексеру ... т.б. ... ... ... алудың|Қабылдау актілері, жүк құжаттары, шот-|
|немесе орындалған жұмыс пен |фактуралар, кассалық ... ... ... ... ... ... қойма есебі карточкалары, |
|мен уақыттылығын тексеру ... ... ... 6 |
| ... ... ... Баланс және |
| |т.б. ... мен ... ... ... сметалық құжаттама, |
|берешектің анық сенімділігін, ... ... ... шот- ... ... және ... төлем тапсырмалары,6 |
|заңдылығын ... ... ... кітап,Баланс және |
| |т.б. ... ... , ... ... төлем құжаттары,5,6 |
|жабдықтаушылармен ҚҚС алып тасталғанын|журнал- ордерлер, салықтық шот- ... ... есеп ... ... ... ... ... тексеру ... Бас ... және т.б. ... шот ... |Шот- ... ... тапсырмалары,6|
|жайлы мәліметтерді тексеру, |журнал- ордер,Бас кітап,баланс, ... есеп ... ... ... |
|синтетикалық есеп мәліметтеріне | ... | ... ... ... мен кассалық операциялардың аудиті негізінен 3 бағыт бойынша
өтеді:
- қолма-қол ақшаны түгендеу
- оларды ... және ... ... алуды тексеру
- ақшаны шығыстарға есептен шығарудың дұрыстығын ... ... ... мен ... ... ... келесі
әдіснаманы қолдануға болады:
1)Кассаны түгендеу аудитордың тексеру орнына келгенінде бірден өткізіледі,
яғни оны өткізуге дейін ... ... ... ... ... ... ... бар ма, тексерілетін кәсіпорынға бір кассир немесе ... ... ... ме, ... ... ... ... және
кәсіпорын әкімшілігі кассирмен жасасқан материалдық жауапкершілік туралы
шарт бар ма.
2) Кассаға тексеруді жүзеге асырғанда мынандай шарттарды ... ... ... ... кассирі мен бас бухгалтері міндетті түрде
кіруге тиіс, ... ... ... ... жұмыс істейтін комиссия
мүшелерінің қатысуымен жүргізіледі, кассаның тексеру кезінде кассаға бөгде
адамдарға кіруге рұқсат етілмейді және ... тыс ... ... тексеру мүмкін болмағанда немесе бірнеше касса болса, олардың
барлығын аудитор мөрмен жабады. Кілт кассирде қалады, ал мөр ... ... ... комиссиясының қатысуымен соңғы күндегі кассалық
операциялар жөніндегі есеп ... ... ... ... ақша ... ... ... және шығыстық құжаттар касса есебіне кіргізілгені
және есептен шықпаған ақшалай қаражат жоқ екендігі жайлы қолхат ... ... бар ... ... түрде немесе банктік орауда тұрғанына
қарамастан түгел қайта санау ... ... Ақша мен ... екі ... алдымен кассир, сосын комиссияның бір мүшесі.
6) Ақша мен құндылықтарды санау аяқталған соң сумма бухгалтерлік есепте
жазылып, қойылған қалдық жайлы ... ... Кем шығу ... ... ... кассирден кем шығудың пайда болу
себептерін, жазбаша түсіндірме жазуды сұрайды.
Іс жүзінде ақшаның және олардың баламалары бар болуын тексеру
қорытындылары ... ... ... қол ... ... ... Ол 3 ... жасалады. Біреуі – кәсіпорын бухгалтериясында,
екіншісі кассирде, үшіншісі – аудиторда ... ... чек ... ... ... кіріске алудың толықтығы мен
уақыттылығын чек түбіртектерінде жазылған ұқсас сомамен, банк
көшірмелерімен және кірістік кассалық ордерлерімен салыстыру жолымен
тексерілуі ... ... ... операциялар бойынша есепті құжаттаманың
мынадай формалары қолданылады:
КО-1 кірістік ордерлері
КО-2 шығыстық кассалық ордер
КО-3, КО-3А – кірістік және ... ... ... журналы
Ақша қабылдау мен берудің ордерсіз рәсімделетін құжаттары КО- 4
кассалық кітап, КО- 5 ... ... және ... ақша ... ... 1-ші ... ... бас кітап,ай-күн- жылға берілген баланстар
қолданылады.
Кассалық операциялардың аудитінің бағдарламасы:
| ... ... | ... ... ... Ақша мен ... ... |Касса ревизиясы бойынша комиссияны |
|құндылықтардың бар- жоғы мен ... ... ... ... түгендеу ... ... ... |
| ... ... материалдық |
| ... ... ... ... |
| ... ... аванстық |
| ... ... ... ... |
| |1 ... журнал-ордер, Бас |
| ... және т.б. ... ... құжаттық |Кассалық құжаттар (КО-1,КО-5), |
|ресімдеудің дұрыстығын тексеру ... ... ... ... |
| |1 ... 1 ... Бас |
| ... |
| ... ... ... алудың |Банк көшірмелері, чек кітапшалары, |
|мерзімділігі мен толықтығының |заңды және жеке тұлғалармен ... ... ... ... ... |
| ... құжаттар кассалық құжаттар |
| ... 1 ... 1 |
| ... Бас кітап және т.б. |
|4)Ақшаны шығысқа есептен шығарудың |КО-1, КО-2, КО-3, КО-4, КО-5, 1 ... ... ... Бас кітап және т.б. |
|5)Бухгалтерлік есептегі шоттарда ... ... 1 ... ... көрсетудің дұрыстығын |1 тізімдеме,1 журнал-ордер, Бас |
|тексеру ... және т.б. ... ... ... және тұжырымдар мен |
| ... ... ... операциялар аудитінің |Кассаны тексеру актісі, ескертулер, |
|қорытындылары бойынша тұжырымдар мен|оларды жою жөніндегі ұсыныстар ... ... | ... ... ... ... ... қаражат аудитінде банктік операцияларын тексеруге көп ... ... ... ... ... заңнамаларға сәйкес кәсіпорындар
өзінің ақшалай қаражатын қызмет көрсететін банк ... ... Банк ... мен есеп ... ... ... ... шоттарында ақша сақтауға, оларды өтеу мен және
қайта рәсімдеумен, шоттарда жаңылыс ... ... ... ... туындайды. Кәсіпорындар арасындағы банк мекемелері арқылы есеп
айырысулар есептесудің ... ... түрі ... ... ... ... банк құжаттарының мәнділігі бойынша зерттеп, білумен
үйлесуі тиіс және ... ... ... ... ... банктік операциялар жасалады ма;
- Тексерілетін кәсіпорынмен ешқандай шарттық қатынастары жоқ кіріске
алынған және төленген материалдық ... ... ... қол ... есеп ... үшін банктен алынған чек кітапшалары
есепте ... ... бе және олар ... ... ма және ... анықтауы тиіс.
Ағымдағы шоттағы операциялардың аудитінде келесі жағдайларға назар аудару
керек:
- Ағымдағы шот ашылған банк ... ... банк ... бойынша оларға тіркелген бастапқы құжаттарда
көрсетілген сомаға сәйкестігі;
- Көшірмелерге тіркелген ... ... банк ... бар ... ... ... дұрыстығын анықтау мақсатымен банкте қарама-
қарсы тексеру өткізгені жөн;
- Банкке тапсырылғпн ... қол ... және ... ... ... ... ... дұрыс және толық есепке алынуы;
- Ақшалай қаражатты ... ... ... ... ... ... ... сондай- ақ аударым алушылардың тізбеде
көрсетілген почталық мекен- жайының анықтығы;
- ... ... ... ... ... ... бұл операциялар бухгалтерлік есепте тиісті ... бе? ... есеп ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлу керек;
| ... ... | ... көздері |
|1).Кәсіпорынның банктегі есептік, |Тестілеу материалдары ... ... және ... да | ... бар екендігін айқындау | ... ақша ... | ... және жеке ... ... |
|операциялардың заңдылығын, анықтығын |үкім қағазы және талап арыздар ... ... ... сәйкестілігін| ... | ... ... ... ... ... |Банктің ақшалай- есептік құжаттары |
|дұрыстығын, уақтылығын және толықтығын|тіркелген көшірмелері 2 журнал- ордер,|
|тексеру |2 ... ... №2 ... Бас |
| ... ... ... төленген |Банк көшірмелері мен бастапқы құжаттар|
|қаржының дұрыстығын, толықтығын және | ... ... | ... салық және бюджеттен тыс |Төлем тапсырмалары мен ... ... ... төлемдер аударудың | ... ... | ... ... және кассаға |Кірістік ордерлер, кассалық ... ... ... ақ ... |және т.с.с. тіркеу журналы |
|мақсатты ... ... | ... ... қабілеттілігін |Өтімділік коэффициенттері, қаржылық |
|және әр ... ... ... ... ... шот- |
|ішінде банкпен несиелер, бюджетпен ... 1-3 ... ... және ... бойынша есеп айырысудың |оларға тізімдемелер ... ... алу ... | ... | ... әрбір қолма- қол |Контрагенттермен төлемдер, төлем ... ... ... ... ... банк ... |
|қарым- қатынастардың сәйкестігін ... ... ... ... | ... мен ... ... ... ... ордерлер, |
|ақшаның бар екендігі мен қозғалысы |чек ... Бас ... ... ... ... | ... | ... операциялары бойынша шот |Бухгалтерлік есепте алу шоттарының |
|корреспонденцияларының дұрыстығын ... және ... ... | ... ... ... ... төлем қабілеттілігін сипаттайтын ... бірі – ... ... ... қабілеттілігі «несиеге
қабілеттілік» түсінігімен салыстырғанда тереңірек ұғым. ... ... ... ... ... ... ішінде алған банк несиесін
қайтаруға мүмкіндік беретін қаржылық жағдайын сипаттайды.
Қазіргі кезде ... ... ... ... әсерінен
кәсіпорынға олардың ұйымдастыру- құқықтық нысандарына ... ... ... және ... ... ... ... коммерциялық
банктердің тармақталған желісі қалыптасуда.
Банктер несиелеу процесінде, нарық қатынастарының қалыптасуына,
қоғамдық өндірістің тиімділігін көтеруге, ... ... ... ... мен қаржыларын нығайтуға, айналымда ақша массасының
негізсіз ... ... ... ... ... және ұлттық
валютаның нығаюына ықпал етуге міндетті.
Банктер қарыздарды өндірістің тиімділігін, оның ғылыми- техникалық
деңгейін көтеруге, ... жаңа ... ... ... ... тұрғындарға әр түрлі қызмет көрсетуге, тауарларды халық үшін
эспортқа ... ... ... мен ... үшін береді.
Банк несиелері қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң
сақтау, несиелерді мақсатты пайдалану мен ... ... және ... ... жағдайда коммерциялық негізде береді.
Несиені беру және өтеумен байланысты мәселелер келісім түрінде
несиелік шарт жасау арқылы, банк ережелерімен және ... ... ... банк ... ... ... ... реттеледі.
Несиелік шартта мыналар міндетті түрде қарастырылады:
- Несиенің объектілері
- Қарыздың жоспарланған мөлшері, оның ... ... беру ... және өтеу ... ... қарыз алушы
қызметінің жақсаруына әсері
- Қарыз бойынша пайыз мөлшерлемелері, олардың төмендеуі немесе
көтерілуі, ... ... ... алушының міндеттемелерін қамтамасыз ету нысандары
- Материалдық қорлар мен өндірістік шығындарды өтеудегі ... ... ... ... беру және өтеу бойынша екі жақтың міндеттемелері, құқықтары және
жауапкершілігі
- Құжаттардың тізімі және оларды ... ... ... және басқа
да жағдайлар
Несиелер берілетін мерзіміне қарай қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... оны ... өтеу мерзімдерімен
анықталады. Осылай, қысқа мерзімді несиелер бір жылдан аспайтын мерзімге;
ал ұзақ мерзімді- бір жылдан асатын мерзімге беріледі.
Қысқа ... ... ... ... ... қалыптасу
көздерінің бірі болып табылады. Ол кәсіпорынның ағымдағы қызметі
процесінде ... ақша ... ... ... ... Бір жылдан астам уақытқа кәсіпорын күрделі шығындарына несие ала
алады. Бұл жағдайда несие оның дамуына, өндірісті кеңейтуге, оны қалпына
келтіруге, жаңа техниканы ... ... ... ... және ... ... ... кәсіпорынның қарыз қаражаттары
ресурстарының көздері ретінде жұмсалады. Қазақстан Республикасы
Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 7 ... ... және ... ... ... ... ... несиелерді беру
жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру туралы № 19 қаулысына сәйкес, ұзақ
мерзімді несиелердің бөлігін ағымдағы активтерді сатып алуға бағыттау
қарастырылған.
Қысқа ... ... ... ... ... ... Банк ... 1994 жылы 11 ақпанда бекіткен № 1 Қазақстан
Республикасының экономикасының қысқа мерзімді несиелеу ... ... ... ... ... ... ... қызмет
мақсаттарында беріледі.
Несиелеудің объектілері:
- Тауарларды экспорттық және импорттық жеткізулер және сыртқы
экономикалық қызметтер бойынша шығындар
- Жеке еңбек қызметімен айналысатын ... ... ... ... ... ... да мүліктер
- Ломбардтың кепіл- несиелік операциялары
- Театрдың, парктердің, атракциондардың табыстары мен шығындары
арасындағы мерзімдік алшақтанушылық және т.б.
20.Бюджетпен ... ... есеп ... ... ... тексеруге жататын жалпы
мәселелер мыналар болып табылады:
- салық салынатын ... ... ... мен дұрыстығы;
- салық мөлшерлемесінің және басқа төлемдерді қолданудың, сондай- ақ
төлемді есептегенде ... ... ... ... ... ... мен ... және салық
төлеуде жеңілдіктерді қолдану;
- салық инспекциясына төлем түрлері ... есеп ... ... ... мен өз ... бюджетпен есеп айырысудың талдамалық және жинақтамалы есебін ... ... және ... ... жазбаларының Бас кітаптағы және
субъекті балансы жазбалармен сәйкестігі.
«Қысқа ... ... ... «Салықтар бойынша міндеттемелер»
атты жеке бап бар. Оның дұрыстығын тексеру үшін мәліметтерді Бас ... ... ... ... ... 3110 ... «Қосылған құн
салығы» 3130, «Жеке табыс салығы» 3120, «Әлеуметтік салық» 3150, «Басқа да
салықтар» 3190 ... ... ... ... ... ... кредиторлық берешегі туралы ақпараттарды жинақтауға арналған.
Аудитор әрекет етуші заңдарды мұқият зерттеу ... ... ... мен ... мөлшерлемесінің өзгеруінің салық төлеуде ... ... мен ... ең ... ... ... ... бойынша бюджетпен есеп айырысуды (Дт 7710,Кт 3110)
және кейінгі ... ... ... ( Дт ... 4310)
тексергенде, Қосылған құн салығы (Дт 1420, Кт 3130), ... ... 3140), ... ... ... ... ... төлемдер
мен жер қойнауын пайдаланушылар салығы, ол жалпы мемлекеттік салықтар
бойынша бюджетке төленген ... ... мен ... тексереді.
Әсіресе, шаруашылық субъектінің салық төлемі дұрыстығын тексергенде
мына сияқты жергілікті салықтарға ерекше ... ... жер ... (Дт
7110,7210,8010,Кт 3160), жеке табыс салығы (Дт 3550, Кт 3120), ... (Дт ... Кт 3150), ... ... ... 3180) және ... ... салық (Дт 7110,7210,8010, Кт
3170).
21.Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайын ... ... және ... ... ... ... қаржылық ресурстардың
көлемі мен тиімділігіне байланысты болады. Сондықтан қаржылық жағдайды
жақсарту шаруашылық ... кез ... ... ... ... ... табылады. Қаржыны тиімді басқару әртүрлі зерттеу әдістерінің
көмегімен жағдайды нақты бағалауға мүмкіндік беретін терең әрі жан- ... ... ... ... ... ... ... рөлі мен
басымдығы арта түседі.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы дегеніміз – белгілі бір ... ... ... мен оның ... ... ... ... үшін қаржылық ресурстармен қамтамасыз етілуі және ... ... ... беру ... жағдай- тұрақты, тұрақсыз және дағдарыс жағдайында ... ... ... ... етуі мен ... өзгеріп отырған ішкі және
сыртқы ортада активтер мен пассивтердің тепе- теңдігін сақтауы, ... ... ... мен ... ... сақтау
мүмкіндігі оның тұрақты қаржылық жағдайын сипаттайды.
Төлем қабілеттілік – кәсіпорынның қаржылық жағдайының сыртқы ... ... ... ішкі көрінісі, яғни ақша мен тауар ... пен ... ... ... ... ... көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің негізгі мақсаты меншік капиталын арттыру
және нарықтағы өз ... ... ол үшін ... сату ... мен табысты
арттырып отыру, төлем қабілеттілік пен табыстылықты күшейту және ... мен ... ... ... қалыптастыру қажет.
Қаржылық талдаудың негізгі міндеттері:
1) Қаржылық қызметте жетіспеушіліктерді уақытында табу мен жою ... ... ... ... ... іздестіру.
2) Меншік және қарыздық ресурстарды және ... ... ... ... отырып, мүмкін ... ... ... табыстылықты болжау және ресурстарды пайдаланудың әртүрлі
нұсқаларында қаржылық жағдайды модельдеу.
3) Қаржылық ресурстарды тиімді пайдалану және ... ... ... ... ... іс- шараларды әзірлеу.
Қаржылық жағдайды талдау сыртқы және ішкі ... ... ... Ішкі ... бұл ... ... ... резервтерін іздеу,
табыстылықты және меншікті капиталды арттыру мақсатында капиталды
қалыптастыру, орналастыру және ... ... ... ... ... талдау- капиталды инвестициялаудың тәуекел және
табыстылық ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайын
зерттеу процесі.
Қаржылық жағдайды талдаудың ақпараттық базасы:
1) Бухгалтерлік ... ... пен ... ... есеп ... Ақша ... жылжуы туралы есеп беру
4) Түсіндірмелі хат
Қаржылық талдаудың әдістері:
1) Горизонтальды талдау – есеп берудің әрбір көрсеткішін өткен мерзіммен
салыстыру, ол ... есеп ... ... ... ... ... ... және қатысты ауытқуларды анықтауға
мүмкіндік береді.
2) Вертикальды немесе құрылымдық талдау – жалпы нәтижеге есеп ... ... ... ... отырып, соңғы қаржылық
көрсеткіштердің құрылымын анықтау. Ол ... ... ... ... ... ... тармақтардың үлес салмағын анықтауға
мүмкіндік береді.
3) Трендтік талдау – ... ... ... ... ... ... ... Салыстырмалы талдау – бұл кәсіпорынның, ... ... ... бойынша есеп берудің ... ішкі ... ... және осы ... ... ... ... және орташа жалпы
экономикалық мәліметтермен ... ... ... ... ... – бұл ... көрсеткіштерге жекелеген факторлардың
әсерін талдау.
6) Қаржылық коэффициенттер әдісі – әртүрлі коэффициенттерді ... ... ... ... және ... ... ... соң шаруашылық жүргізуші субъект қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... аймағында және онан тысқары жерлерде тұратын еншілес немесе
тәуелді серіктестері бар ... ... ... есеп ... қоса,
консолидалынған есеп беруді жасайды, яғни бірнеше заңды тұлғаның ... ... есеп ... ... ... оның деректерінің шынайылығын
қамтамасыз ету үшін «Бухгалтерлік есеп және ... есеп беру ... 24 ... ... ұйымдастыру» бухгалтерлік есептің
стандартына сәйкес субъект мүлікті және ... ... ... ... ... оның жүргізілетін күнін, оның
әрбіреуін тексеретін мүлік тізбесін субъект ... ... ... ... мына ... ... ... Жылдық бухгалтерлік есеп беруді жасау алдында, алайда есептік жылдың
қараша айынан бұрын ... ... ... ... ... сатуға, сатып алуға, сондай-ақ шаруашылық
жүргізуші субъектінің қайта құрылуына тапсырғанда;
- ... ... ... ... Талан- тараж және қаскүнемдік фактілерін белгілегенде, сондай- ... ... ... ... дереу түгендеу;
- Төтенше жағдайдан болатын өрт немесе стихиялық апат кезінде, ... ... ... ... ... ... алу;
- Тарату балансы жасалмастан бұрын субъектіні таратуда;
- Негізгі құралды және тауарлы- ... ... ... ... есептік саясатымен белгіленген мерзімде және Қазақстан
Республикасы заңында қарастырылған басқа жағдайлар.
Заңды тұлға егер де басқа ... ... ... жарлық қорына салған
салымдарының басым көпшілігін иеленсе және қабылданатын шешімдердің басым
бөлігін анықтау мүмкіндігі ие ... онда олар ... ... ... ... егер де ... ... тұлғаның бар болғаны 20 % ... ... ие ... ... ... ... ... үлесі бар
болса, тәуелді серіктестік ретінде танылады.
Негізгі және еншілес заңды ... ... ... ... ... басқа кәсіпорынның акциясын сатып алу арқылы ... ... ... ... егер де сол ... ... акциясы 50 % дан
астам болса, онда инвестицияланған объектіге ... ... ... ... бақылауды белгілейтін болса, онда ол кәсіпорын негізгі
заңды тұлға болып танылады, ал бақыланатын кәсіпорынды ... ... ... ... кәсіпорында және барлық еншілес кәсіпорында бірігіп,
біріккен заңды тұлғалар тобын ... және ... ... ... есеп ... ... есеп ... пайдаланушылар олардың топтасқан бөлігін
емес тұтас бөлігін білуге мүдделі ... ... ... ... есеп беруге қойылатын талапты күшейтеді.
Консолидацияланған есеп берудің құрамына: консолидацияланған
бухгалтерлік балансы, консолидацияланған қаржылық – шаруашылық ... ... есеп ... ... ақша ... ... есеп ... және түсініктеме жазбасы кіреді.
№ 13 БЕС сәйкес «Консолидацияланған есеп беру және ... ... ... ... ... ... жергілікті және
шетелдегі еншілес заң тұлғалардың консолидалынған қаржылық есеп беруі
енгізіледі, тек мыналарды қоспағанда: егер де ... ... ... ... ... және ... ... уақытша сипатта болса немесе
олар қатаң ... ұзақ ... ... ... әрекет етіп тұрса, онда
бұл аталған жағдайларда жүрген серіктестіктердің ... ... есеп ... ... ... өз кезегінде, еншілес кәсіпорында болуы мүмкін,
онда ондай кәсіпорындар консолидацияланған қаржылық есеп ... ... де оны ... ... ... етпесе.
Негізгі заңды тұлға және оның еншілес заңды тұлғасы қаржылық есеп
беруді келесі жолмен консолидациялайды:
- есеп беруді ... ... ... ... меншік капиталы, табысы, шығысы
туралы мәліметтердің әрқайсысы жолы мен бабы бойынша қосылады;
- ... ... ... ... жол берілмейді және кейбір
баптар жойылуы мүмкін.
Бірнеше заңды тұлғалардың есеп беруінен бір ғана қаржылық есеп ... үшін ішкі ... ... ... ... ... және ... негізінде тиісті түзетулер жасалынады.
23.Шаруашылық субъектісінің табыстылығын талдау
Кәсіпорынның нарықтық экономика жағдайында қызмет етуінің экономикалық
пайдалылығы табыс табумен анықталады. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... Табыстылықтың абсолютті
көрсеткіші – бұл табыстар немесе пайдалардың сомасы. Шетелдік ... ... ... түрде анықталады.
«Табыстар дегеніміз – қаржының кемуі немесе активтер ... ... ... ... ... түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық пайданың
ұлғаюы болып табылады, бұл акционерлер салымдарының есебінен өсуден басқа
жағдайдағы ... ... ... ... бұл ... 1995 жылы 26 ... ... туралы» заң күші бар ҚР Президентінің 2732 Жарлығында анықталған.
Жарлықтың 13- бабында ... ... ... бұл ... кезеңдегі
активтердің ұлғаюы немесе міңдеттемелердің азаюы. ... бір ... ... ... ... алу мүмкін емес. Өз кезегінде, табыс
алмай кәсіпорынның дамуын жүзеге асыру және ... ... ... ... ... ... ең алдымен қаржылық нәтижелердің
абсолютті көрсеткіштерінен тұрады, олар: өнімді өткізуден ... ... ... ... ... алынатын табыс; салық салынғанға ... ... ... табыс; төтенше жағдайлардан алынатын табыс;
кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып табылатын таза ... ... ... шаруашылық жүргізудің нәтижесін, жанды және
затқа ... ... ... көрсетеді. Оны кейбір экономистер
экономикалық тиімділік көрсеткіштері қатарына жатқызса, енді біреулері ... ... ... ... жағдайында табыстың рөлі айтарлықтай артты. Өзіміз ... ... ... жағдайында оның рөлі төмендетілген болатын.
Табыс табу кез- ... ... ... ... ... Нарықтық экономикаға көшумен табыс оның, яғни ... ... ... Тек табыс қана өзара байланысқан үш ... ... ... ... және кім үшін ... ... Табыс табу кез-
келген кәсіпорынның қызмет етуінің мақсаты ... ... ал ... кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының көзі
болып табылады. Бұл принцип өнімді өндірудегі шығындардың ... ... ... өндірістік – техникалық базасының кеңеюіне ... әр ... ... ағымдағы және күрделі шығындарын өзінің меншікті
қаржы көздерінен жабатындығын білдіреді. Уақытша ... ... ... ... ... егер бұл ... ... болса, олар банктің
қысқа мерзімді ссудаларымен және коммерциялық несиелерімен, ... ... ... ... ұзақ ... ... ... мүмкін.
Табыс есебінен сондай- ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен
басқа да кәсіпорындар, ұйымдар алдындағы міндеттемелері орындалады. Сонымен
табыс ... ... және ... ... ... негізгі
көрсеткіші болып табылады.
Ол оның іскерлік белсенділігі мен қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... деңгейі мен осы
кәсіпорынның активтеріне ... ... ... анықталады.
Нарықтық экономика жағдайында табыстың ролі ол атқаратын қызметтермен
анықталады. ТМД елдеріндегі арнайы әдебиеттерде табыс қызметі туралы мәселе
жөнінде ... ... жоқ. Оған 2-ден 6-ға ... ... ... ол тек екі ... атқарады:
1) Мемлекеттік бюджет табысының көзі
2) Кәсіпорын мен бірлестіктердің өндірістік және әлеуметтік даму көзі.
Табыс өз қызметтерін тиімді орындай алуы үшін ... ... ... болады:
1) Жуықтаудың белгілі бір дәрежесінде, өнім ... ... ... ... ... тиіс және ол ... ақ еңбек өнімділігінің
үздіксіз өсуі мен өзіндік құнның төмендеуін ескеруі қажет.
2) Бұйымдарды ... және ... ... ... ... ... негізделген болуы керек.
3) Табысты бөлу механизмі белсенді рольатқаруы керек және өндірістің дамуы
мен оның тиімділігін арттыруда ынталандырушы фактор болуы ... ... ... тек ... ... қаржы тұтқаларының жүйесінде ғана
мүмкін.
Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштерінің ... ... ... өзі де, ... те ... ... әр ... абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштеріне жүйелі түрде
талдау жасау қажет.
Табыстылық көрсеткіштерін талдау міндеттеріне мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... Таза ... ... құрамдас элементтерін зерттеу;
- Табысқа әсер ететін факторлардың әсерін анықтау және сандық өлшеу;
- Табысты бөлу ... ... және ... ... ... өсу ... анықтау;
- Кәсіпорынның даму перспективасын ескере отырып, табысты тиімді
пайдалану жөніндегі ұсыныстар жасау;
- ... әр ... ... және олардың деңгейлеріне әсер
етуші факторларды зерттеу.
1) Табыстылық коэффициенті:
Таза табыс ... = ... ... ... ... ... ... ... = ... ... капитал
3)Ұзақ мерзімді активтердің табыстылығы:
Таза табыс ... = ... ... ... активтер
4)Ағымдағы активтердің табыстылығы:
Таза табыс 9699 = ... ... ... ... көлемінің табыстылығы:
Жалпы табыс 43312 = ... ... ... ... ... ... ... қызметтен түскен табыс 25950 = ... ... ... ... ... ... ... қызметінің іскерлік белсенділігін
талдау
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі мен қызметінің тиімділігін бағалау
және талдау ... ... ... кезеңі болып табылады.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі қаржылық жағдайында ең ... ... ... ... ... ... белсенділікті
талдау,кәсіпорынның өз қаражатын қаншалықты тиімді пайдаланғандығын
анықтауға ... ... әр ... ... айналымдылық
коэффициенттердің деңгейі мен қозғалысын зерттейді.
Кәсіпорынның ... ... ... салынған қаражаттың
қаншалықты тез нақты ақшаға айналуына тікелей тәуелді болады.
Жоғарыда айтып ... ... ... ... әр ... айналым
жылдамдығына, яғни олардың ақша қалпына көшу жылдамдығына ие ... ... ... ... ішкі және ... сипаттағы бірқатар
әр бағыттағы ... ... ... ... ... қатарға
кәсіпорынның әрекет өрісін, салалығын, ... және тағы ... ... ... болу кезеңі, едәуір дәрежеде кәсіпорынның ішкі
жағдайымен бірінші кезекте, оның ... ... ... анықталатындығын айта кету керек. Қолданылған баға ... ... ... ... ... ... ... әдістемесіне байланысты кәсіпорын өз қаражатының айналымының
ұзақтығына көп немесе аз әсер ету ... ие ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайын
бағалау үшін үлкен ... бар, ... ... ... ... ... қабілетіне тікелей әсер етеді. Оған қосымша, ... ... ... айналым жылдамдығының өсуі кәсіпорынның
өндірістік – техникалық күшінің артқанын көрсетеді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жалпы айналымдылық коэффициенті. Ол жылына қанша рет айналу
мен өндірудің толық циклі болатындығын және ... ... ... ... ... ... ақша ... әкелгенін көрсетеді. Бұл
көрсеткіш мына формула бойынша анықталады:
Өнімді өткізуден түскен табыс ... ... ... ... Меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті. Бұл көрсеткіш қызметті
әр қырынан сипаттайды: коммерциялық көзқараспен қарағанда ол ... ... ... ... қаржылық жағынан-
салынған меншікті капиталдың айналым жылдамдығын, ал ...... ... иелері тәуекелдік етіп салып отырған
ақша қаражатының белсенділігін көрсетеді. Егер коэффициент ... ... ... сату деңгейінің едәуір артқандығын
білдіреді, ал бұл несиелік қорлардың ... ... ... ... ... ... ... мүмкін шекке жетуінен туындайды.
Бұл жағдайда міндеттемелердің меншікті капиталға қатынасы артады,
кредиторлардың ... ... және ... ... ... айтарлықтай қиындықтарға кездесуі мүмкін.
Керісінше, коэффициенттің ... ... ... бір ... ... ... Бұл ... коэффициент, меншікті
қаражатты осы жағдайға сай келетін табыс ... салу ... ... ... ... 2,683,629
К=
= 0,78
Меншікті ... ... ... айналымдылық коээфициенті. Ол өнімді сатудан
түскен табысының ... ... ... ... ... ... ... өткізуден түскен табыс ... ... ... ... ... қаражатының айналымдылық коэффициенті кәсіпорынның
талдау кезіндегі шығындары мен қорларының айналым санын көрсетеді,
яғни олардың сатылу жылдамдығын ... ... ... ... мәні жоғары болған сайын, осы аз өтімді бапта соғұрлым
азырақ қаражат байланады, кәсіпорынның ... ... ... ... ... өтімді құрылым болады.
Өнімнің ... ... ... ... ... құны 8,900
Неғұрлым айналымдылық ... ... ... ... ... тезірек ақшалай қаражатқа айналады. Оның төмендеуі салыстырмалы
түрде өндірістік қорлар мен ... ... ... ... дайын
өнімге деген сұраныстың бәсендегенін көрсетеді.
5) Дайын өнімнің айналымдылық коэффициенті. Бұл көрсеткіш өнімді сатудан
түскен табыстың ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Өнімді өткізуден түскен табыс ... ... өнім ... ... ... өнімнің айналым жылдамдығын көрсетеді. Оның өсуі
кәсіпорынның өніміне деген сұраныстың артқанын ... ал ... ... ... ... ... ... тыс жиналып
қалғанын білдіреді.
6) Дебиторлық борыштың айналымдылық ... Ол ... ... ... ... ... ... орташа шамасына
қатынасымен формула бойынша анықталады.
Өнімді өткізуден түскен табыс ... =
= ... ... ... ... ... ... борыштың
сапасы мен көлемін бағалау үшін пайдаланылып, кәсіпорын берген коммерциялық
несиенің ұлғайғанын немесе ... ... Егер ... төлеуге қарай құрылған сатудан түскен ... ... ... өсуі – ... ... азайғанын, ал төмендеуі – несиеге ... ... ... Кредиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті. Ол өнімді сатудан
түскен табыстың кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... өткізуден түскен табыс ... =
= ... ... борыштың айналымдылық коэффициенті дебиторлық борыштың
айналымдылық коэффициенті сияқты коммерциялық ... ... ... ... ... тек мынада: дебиторлық борыш
коэффициенті кәсіпорын берген коммерциялық ... ... ... ... ал ... ... борыштың айналымдылық
коэффициенті кәсіпорынға берілгенін айқындайды. ... ... өсуі – ... ... ... ... ... төмендеуі – несиеге сатып алудың артқанын көрсетеді.
8) Ақша қаражатының айналымдылық коэффициенті. ... ... етуі үшін ақша ... ... ... ... бар. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... ... ... оның ... ... жабуды
қамтамасыз ететін ақша қаражаттарының құйылуы болып табылады.
Ақша қаражатының ... ... ... =25,3
Ақша қаражатының қалдығы ... ақша ... іс ... ... ашып ... ... түсуі мен жұмсалуын бағалау және кәсіпорындағы қол жеткізген
қаржы нәтижесі шамасын байланыстыру үшін ақша ... ... ... ... ... ... және ... керек.
Ақша қаражаты қозғалысының көрсетілген бағыттарын операциялық,
инвестициялық және ... ... ... қарау қажет.
9) Инвестицияланған капиталдың айналымдылығы. Инвестицияланған капиталдың
айналымдылық коэффициенті ... ... ... ... қоса ... оның ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді
инвестицияларының айналым ... ... ... – сатудан
түскен табыс, бөлімінде- кезеңдегі инвестицияланған капиталдың орташа
шамасы.
Өнімді ... ... ... =
= ... мерзімді инвестиция+қысқа мерзімді инвестиция 1,680,000+6,000
Бұл коэффициенттің ... сол ... ... ... яғни
тікелей өндірістік қызметтегі капиталдың ... ... ... ... ... ... алымында – сатудан түскен табыс,
бөлімінде – кезеңдегі істегі капиталдың орташа ... ... ... ... ... түскен табыс ... =
= ... ... ... ... ... ... қызметке тікелей
қатысатын капиталдың айналымдылығының баяулағанын немесе жылдамдағанын
көруге ... ... ... ... ... қоспағанда, активтердің
жалпы айналымдылық көрсеткішімен салыстырғанда бұл коэффициенттің алынған
мағынасы кәсіпорынның ... ... ... ... әсер ... ... Перманенттік капиталдың айналым жылдамдығын сатудан түскен табысты
кезеңдегі перманенттік капиталдың орташа шамасына бөлу ... ... ... ... түскен табыс ... =
= 2,06→ ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік пайдалануындағы капиталдың
қаншалықты тез айналатындығын көрстетеді. Оның мәні ... ... ... ұқсас, тек бір ... ... ұзақ ... міндеттемелерінің әсерін еске алу керек.
12)Іскерлік белсенділік ... ... ... ... өрісінде,
кезеңдегі кәсіпорынның негізгі қызметі бойынша кәсіпкерліктің тиімділігін
сипаттайды. Ол талдау ... ... ... ... мағынасын
негізгі қызметтің табыстылығына көбейту арқылы есептеледі.
Өнімді өткізуден түскен табыс ... =
= ... ... ... ... ... ... талдау
Кәсіпорын қызметінің тиімділігі өндірісітің ... ... ... ... ... жолымен өлшенеді. Қол жеткізілген
тиімділікті авансталған ... ... ... ... отырып
кәсіпорын қызметінің тиімділігінің бірқатар көрсеткіштерін анықтаға болады.
Оларды шартты түрде екі топқа бөлуге ... ... ... ... топтың көрсеткішіне ттабыстың деңгейі, еңбек өнімділігі, қор
қайтарымдылығы, ... ... ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігінің көрсеткіштері
жатады. Олар кәсіпорындағы өндіріс процесінің ... ... ... ... талдау, оның өсу себептерін есептеу үшін қолданылады. Бұлар: еңбек
құралдарын, агрегат ... ... ... жеке ... өнімділігі
және т.б; энергия, жанар – жағармай, материалдар мен шикізаттың меншікті
шығындары; меншікті капитал салымдары, өзін-өзі ... ... ... мен ... ... ... ... өсу
сипатын анықтайды. Өндірістің экономикалық өсуіне экстенсивтік немесе
интенсивтік тәсілмен қол ... ... ... өсу қарқынының
ресурстардың немесе шығындардың өсу ... ... ... экономикалық
өсудің басым интенсивті екендігін дәлелдейді.
Өндірістің экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ету мүмкіншілігі тек дамудың интенсивті түріне
өтуге жағдай жасайды. Бұдан ... ... ... оның тиімділігін арттырудың шешуші себебі.
Өндірістің тиімділігінің ең басты көрсеткіші ... ... ... ... ол ... ... жұмыс істеушілердің орташа тізім
санының ... ... ... ... өнім бірлігіне кеткен
жұмыс уақытының шығындарымен өлшенеді.
Кәсіпорын қызметінің тиімділігін ... ең ... бірі – қор ... ол ... өндірістік қорларды
пайдалануды қорытындыладың көрсеткіші болып табылады. Ол ... ... ... түскен табыстың негізгі өндірістік қорлардың жылдық ... ... ... ... ... ... f- қор қайтарымдылығы
F- негізгі өндірістік қорлардың жылдық орташа құны
DN- өнім сатудан түскен табыс
Қор қайтарымы кері көрсеткіш – қор ... 1 ... ... DN
есептеледі.
Қор сыйымдылығы көрсеткішінің бір ... оның ... ... жеке ... мен ... тобы ... жіктеуге болады. Бұл
әрбір өндірістік учаскеде техниканы ... ... ... ... әсерін анықтауға мүмкіндік береді.
Қор қайтарымын анықтағанда өнімнің көлемі құндық, заттай және шартты
өлшемдермен есептелуі мүмкін.
Негізгі өндірістік ... ... ... өнім ... қор ... көрсеткішін дәл бейнелейді. Алайда, заттай және
шартты заттай өнім көлемінің өлшемдерін тек бір ғана өнім ... ... ... оны бір ... ... болатын болса қолдануға
болады.
Бұйымдардың кең номенклатурасын шығаратын кәсіпорындардың көпшілігі
үшін қор қайтарымының жинақ ... құн ... өнім ... есептеледі. Онда негізінен тауарлық өнім мен сату ... ... ... мен ... ... ... ... әр түрлі себептер әсер етеді. Шаруашылықты ... ... ... ... қорлардың орташа жылдық құнының 1 теңгесіне өнім
шығаруды жүйелі көбейтуді ... оған ... ... мен ... арттыру, олардың босқа тұруын азайту, техниканы ... ... ... өндірістік қорларды техникалық мейлінше жетілдіру арқылы
жетуге болады.
Талдау барысында, ең ... ... ... ... мен қор
қайтарымының белсенді бөлігінің құрылымының еңбек құралдарын пайдаланудың
қорытындылау көрсеткіші ... ... ... анықтау қажет. Негізгі
өндірістік қорлар құрылымының қор қайтарымына әсері ... ... әр ... ... ... ... ... қатысуына
байланысты. Қор қайтарымын есептегенде, олардың белсенді бөлігі негізгі
өндірістік қорлардан бөлінеді және ... ... ... ... ол ... ... тікелей әсер етеді. Қор қайтарымын
талдаудың бұл екі факторлық моделі өте қарапайым ... ... ... ... ... сипаттайтын
маңызды көрсеткіш, материал қайтарымы ... ... ол ... өнімі
құнының жұмсалған материалдық ресурстар құнына қатынасымен анықталады. Бұл
көрсеткішті ... үшін ... есеп беру ... алымында өнімді
сатудан түскен табыс, ал бөлімінде материалдың орташа құны алынады. Осы
қатынастар ... ... ... жоғарыда қаралған материалдық
ресурстардың айналымдылық көрсеткіші болады.
Материал ... ... ... ... оның ... түрлерін
бөлу, жалпы материал шығынына оның жеке құрамдастарының – таза салмағының
және қоспасының әсерін анықтау жолымен ... ... үлес ... ... ... ... ... техникалық шаралары мен үнемдеу тәртібі, кооперацияға ... ... ... мен ... ... ... кеткен
шығындарына емес, материалдардың шығындалуына көбірек әсерін тигізеді.
Кейбір біртекті шикізатты пайдаланатын өндірісте қорытындылаушы ... ... олар ... ... ... сипаттайтын,
осы шикізаттан шыққан өнім коэффициенті түрінде бейнеленеді.
Шикізат пен ... ... ... ... ... ... құнына қатынасы бойынша қалдықтар пайызы да
жатады. Бұл көрсеткішті талдаған кезде жоспардан тыс ... ... ... арту себебін, бұл құбылысты болдырмау үшін қандай
шаралар жүргізілгенін тексеру ... тыс ... өнім ... ... әсерін өлшеу үшін
бастапқы материалдық құны бойынша бағаланған осы ... ... ... бір ... жұмсалатын жоспарлық шығынына бөлу керек. Қалдықтың
құны:
1) Шикізат бағасы бойынша – 55 000теңге
2) Мүмкін пайдалану бағасы ...... ... ... бір ... ... ... жоспарлық үлестегі материал шығыны 0,025
теңге құрайды.
Жоспарлық өзіндік құны ... ... ... ... оның ... ... ... есептегенде 12 000 теңге құрауы керек еді, ал
іс жүзінде 14 000 теңге, яғни 2 000 ... ... ... ... ... бұл 10 000 теңге құрайды.
Жоспардан тыс қалдықтар мүмкін болатын тауар өнімі ... ... ... ... ... ... ... өнімді дайындауға кеткен ... ... және ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық дамуының жоспарының орындалуы,
ғылыми- техникалық прогресті жеделдету шаралары, ... өз ... ... ... ... процесінің бұзылуы сияқты
себептердің, нақты өндірілген өнімге ... ... ... ... пен ... ... ... ауытқуларына қалай әсер
ететіндігін анықтау өте маңызды.
Өндіріске кеткен шығындарды дұрыс ұйымдастырылған нормативтік есептеу
жағдайында, жоспарда ... және ... пен ... ... ... мөлшерін азайтуға әсер ... ... ... ... ... себептері бойынша ағымдағы ... ... ... ... ... ... шығын нормасынан ауытқулар себептері бойынша ұғындырылады.
Ол үшін ... ... ... мен одан ... ... ... әрбір бөлінген себепке жеке код беріледі.
Машинограммаларда шикізат пен материалдың жеке түрлерінің ... ... оның ... ... және ... көрсетіледі, соның ішінде кодталған
себептер бойынша да белгіленіп жазылып қойылады. Осы мәліметтерді ... ... ... ... ... ... ... және материалдық ресурстарды тиімді пайдалануды бақылауды іске
асыруға ... ... ... субъектісінің потенциалды банкроттылығын
талдау
Банкроттық нарық шаруашылығының бір категориясы болып табылады. Ол
соттың шешімі ... ... ... ... соттан тыс ресми түрде
жарияланады. Қазақстан Республикасының ... ... 07.04.95 ... ... ... ... ... төлеуге шамасы жоқ ұғымы ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыра алмау,
сонымен қатар өзіне тиісті мүлік ... ... пен ... тыс ... ... ... ете ... жатады. Басқаша айтқанда,
шаруашылық субъектісінің қарызды төлей алмауы, ... ... ... ... ... ... өсуіне байланысты
жедел міндеттемелерді өтеу қабілетсіздігі немесе борышкердің балансының
қанағаттанғысыз құрылымына байланысты ұғымдар кіреді.
Баланстың ... ... ... ... мен
міндеттемелерінің өтімділік деңгейінің жетіспеуіне ... ... ... ... міндеттемелердің дәл уақытында төленбеуі жағдайы
тұрған кезде болуы ... ... ... ... ... құны ... ... сомасына тең немесе одан асып кетуі мүмкін.
Банкроттық кәсіпорынның ұдайы ... ... ... ... ... яғни оның ... және ... тиімсіз болуынан туындайды.
Банкроттықтың пайда болуының негізгі себептері:
1) Шаруашылық жүргізу жағдайын жасаудың объективті себептері:
- Экономиканы реформалаудың ... және заң ... ... ... ... ... ... жетілмегендігі;
- Инфляцияның аса жоғары деңгейі;
- Фирманың құнды қағаздарының нарықтық ... ... ... ... ... және ... ... пайда болған сәйкес
келмейтін өндіріс шығындары төмендемей, өнім ... ... ... жүргізуге тікелей қатысты субъективті себептер:
- Банкроттықты уақытында болжап және келешекте одан сақтана алмау;
- ... ... ... ... ... дұрыс
зерттемегендіктен сату көлемінің төмендеуі;
- Өндіріс көлемінің төмендеуі;
- Ұқсас, ... ... ... ... ... ... ... жақындауы;
- Аяқталмаған жоғары шығындар;
- Өнімнің төменгі рентабельділігі;
- Өндіріс циклінің өте ... ... ... қарыздар мен өзара төлей алмаулар;
- Ескі басқарма басшыларының нарықты құруға бейімделе алмауы, сұранысы
жоғары өнімдерді шығаруда іскерлік ... ... ... ... ... таңдай алмауы.
Кәсіпорындардың жаппай банкроттыққа ұшырауы жағымсыз әлеуметтік
қиындықтарға ... ... ... нарықтық экономикасы дамыған
елдерде, оларды толық ... ... мен ... алудың белгілі механизмі
қалыптасқан.
Осы механизмнің негізгі элементтері:
- Банкроттықты құқықтық реттеу;
- ... ... ... ... ... асыруға шешім
қабылдау процестерінің нормативтік- әдістемелік, экономикалық, ұйымдық
қамтамасыз етілуі;
- Перспективалы тауар өндірушілерді ... ... ... қабілеті
жоқ кәсіпорындарға мемлекеттік қаржылық көмек шаралары;
- Қайта құру және жою шараларын қаржыландыру;
- Банкроттық процедураға ... ... ... ... Кең ... ... үшін ... жайында ақпараттардың жариялылығын
қамтамасыз ету, төлем қабілеті жоқ кәсіпорындардың тізімін жүргізу.
Қазақстан Республикасы ... ... ... нормативті-
құқықтық базасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... Заңына сәйкес,
кәсіпорынның банкроттығы туралы шешімі ерікті ... ... ... ... ... ... ... өтініші бойынша ерікті
түрде немесе оның ... ... ... ... тыс ... келісімге келе отырып, ресми түрде хабарлауы ... Ал ... ... кредиторлардың немесе «Банкроттық жайында»
Заңымен өкілет ... ... ... негізінде жасалады.
Банкроттық жайында кредитордың өтінішпен ... ... ... ... ... ... болмауы табылады. Егер борышкер өзінің
міндеттемелерін 3 ай ... ... ... оның төлем қабілеті жоқ деп
саналады.
Кредитордың ... ... ... сомасы 150 айлық есепті
көрсеткіштерден ... ... ... ... жайында іс сотпен қаралады.
Кәсіпорынның банкроттылығын болжау бойынша құралдарды кең ... ... ... ... шығу ... ... ... Болжау, қалыптасып жатқан ... ... ... ішкі ... ... ... ала ... қаржылық
саясатты жүргізу үшін, кәсіпорынның келешегі ... ... ... жоғарылауы қандай деген ең маңызды сұраққа жауап беру
керек.
Қаржылық ... ... ... ... мен ... формаланған және формаланбаған әдіс ... ... ... ... ... болуы, шығындар нормасының орталықтандырылып
бекітілмеуі және келісім- шарттар ... ... ... ала төлеудің кең
таралуы жағдайында, жабдықтау ... ... ... ... ... дәлдігі
төмендейді. Осындай кезде қаржылық жағдайды болжау, табыстардың есеп беруге
қатысты өзгермелі параметрлері- өндіріс ... ... ... әр ... ... ... ... бағдарлама жүйесі
қаржылық есеп беру және электронды ... ... ... ... жағдайды болжау – перспективалық талдаудың негізгі міндеті.
Талдаудың бұл түрі, шаруашылық ... ... ... зерттеу
негізінде, болашақ міндеттерін анықтау, стратегиялық басқару міндеттерін
шешу үшін әкімшілікті ... ... етуі ... ... сәйкес
талдауды жүргізу, орта мерзімді болашаққа және ұзақ мерзімді ... ... ... ... өз қарауында қаржылық көрсеткіштерді
болжаудың әр түрлі әдістері мен ... бар. ... ... ... ... қаржылық жағдайды болжаудың 4 ... ... ... беру ... ... ... Формаланған және формаланбаған белгілердің жүйесін қолдану;
- Төлем қабілеттілігі көрсеткіштерін ... ... ... ... ... беру ... индексінің есебі.
Қаржылық болжауда бағалардың эксперттік бағалау әдісі мен экономика-
математикалық моделдеу қолданылуы мүмкін. Экономика- ... ... ... келешекте қаржылық процестердің дамуына тигізетін
факторлар әсеріне байланысты белгілі дәрежеде дәл ... ... ... ... ... қаржылық болжамының ең
тиімдісін алу үшін, ол ... ... ... ... ... ... сандық мәндеріне түзетулер жасауға
мүмкіндік туады.
Банкроттықтың ... ... ең жиі ... ... ... ... Э.Альтман ұсынған Z модельдері.
Осы модельдердің ішіндегі ең қарапайымы 2 ... ... ... Ол негізгі екі көрсеткішке негізделеді. ... ... ... ... ... ... жабу ... ағымдағы өтімділік, яғни кәсіпорынның активтерінің өтімділігін
сипаттайтын коэффициентке және ... ... ... ... ... ... байланысты болып табылады.
Нарықтық экономикасы дамыған шет елдерде кәсіпорынның банкроттық
ықтималдығын болжау үшін жай және ... ... ... ... ... ... нәтижелері туралы есеп және кәсіпорын
балансының негізінде есептелетін Э.Альтманның көп ... ... ... 1968 жылы ол ... бес ... ... ұсынған. Осы
модельдерді жасаған ... ... ... 66 ... ... Оның ... ... ұшырап, жартысы жақсы жұмыс істеген.
Ол мүмкін болатын ... ... үшін ... ... ... 22 талдау
коэффициентін зерттеген. Банкрот ... ... ... ... ... өсіп келе жатқан кәсіпорындар көрсеткіштерімен салыстыра
отырып, олардың банкроттық ықтималдығына байланысты ... ... ... анықтап, бес негізгі көрсеткішті ... ... ... моделі мына түрде көрсетіледі:
Z =1,2+К1+1,4хК2+ 3,3хК3+ 0,6хК4+ 1,0хК5
Мұндағы: К1 – К5 ... ... ... ... ... қаражаттары 2,094,571=0,39
Барлық активтер 5,263,553
К2= Бөлінбеген ... ... ... ... 5,263,553
К3= Салық салынғанға ... ... ... ... ... ... Меншікті капитал ... ... ... ... ... ... ... табыс ... ... ... ... тәжірибе кезінде көптеген бухгалтерлік іс-қағаздармен танысып
жұмыс атқардым.
- Кәсіпорынның шаруашылық қызметімен, басқарудың ... ... ... мамандандырылуы мен ... ... ... ... қызметіне экономикалық талдау жасау
әдістерін, қаржылық есеп берудің құрамы мен ... оның ... ... ... есеп нысандарын, бухгалтерлік есепті
ұйымдастыру, бухгалтерияның құрылымын меңгердім;
Өндірістік тәжірибе өту кезінде ТМҚ-ның есебі, ... ... мен ... ақы және ... ... ... есебі бөлімдері
бойынша бухгалтериядағы жұмыстарға қатыстым және жұмыс істедім;
- Шаруашылық операциялар бойынша ... ... ... ... ... есеп ... ... аналитикалық
көрсеткіштер есебін, түгендеу мен тексету есебін ... ... ... ... ... мен ведомостарды толтыруға
қатыстым.
- Мысалы: білім алушылармен жасалынатын келісім ... ... ... ... ... ... және ... құжатымен, негізгі
құрал-жабдықтармен материалдық емес активтерді тауарлы материалды
қабылдау тіркеу және есептен ... ... ... ... ... ... ... Университетінде бухгалтерлік есепті
жүргізудің есептеу принципі қолданылады. Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
және ... ... есеп ... және оған ... ... ... шот жоспарына, есеп саясатына сәйкес жүргізеді.
Университет әрдайым ... ... жою үшін ... ... жоспарлы аудит (3 жылда бір рет) қызметін жүргізіп отырады.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Іс-тәжірибеден есеп беру
Көлемі: 110 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беру саласындағы маркетинг47 бет
Тәжірибелік жұмыс жөнінде есеп беру6 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Алматы облысы М.Бейсебаев атындағы агробизнес және менеджмент колледжінде «Тұрақты ток машиналарының құрылысы және жұмыс істеу принципі» тақырыбына оқыту әдістемесін жасау57 бет
Болашақ жоғарғы мектеп оқытушыларының кәсіби-педагогикалық біліктілігін Университет магистратурасының білім беру жүйесінде қалыптастыру58 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет
Е.Бөкетов атындағы Карағанды Мемлекеттік Университетінде кәсіптік тәжірибе өту16 бет
Еуразия Ұлттық Университетінің асханаларында жоғары сапалы қызмет көрсетудің бағдарламасын ұйымдастыру65 бет
Жәңгір Хан және қазан университеті16 бет
Императорлық Қазан Университеті жанындағы Тарих, археология және этнология қоғамы140 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь