Бағалы қағазды инвестициялау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

І. Бағалы қағаздарды инвестициялаудың экономикалық қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Инвестицияның мәні, жіктелуі, мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Қазіргі таңдағы нарықтағы бағалы қағаздардың түрлері ... ... ... ... ... ... ...11

ІІ. Бағалы қағазды инвестициялау: қаржылық құралдардың салыстырмалы тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.1 Бағалы қағаздарды жеке талдау және инвестициялық шешім қабылдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2 Бағалы қағаз портфелін инвестициялаудың тиімділігін бағалау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31

ІІІ. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздарды инвестициялаудың өзекті проблемалары, оны шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Қазақстанда нарықтық өрлеудің кеңеиюі мен тереңдеуіне байланысты инвестициялық процесстер маңызды орын алып келеді. Ал нарықтық жағдайға көшу барысында инвестициялық процесстің тиімділігін арттыру арқылы экономикамызды нығайтып және тұрақтандыру қаржы-несиелік механизмге көп байланысты. Бұл механизмнің белсенді қатысуы мемлекетіміздің экономикадағы маңызды салаларының дамуына әкеледі.
Іскерлікпен айналыспайтын ішкі инвесторлар қаражатын қайда құюдың тиімді екендігін білмей, көбінесе жылжымайтын мүліктер алуға ғана тырысады. Соның кесірінен тұрғын үйлердің бағасы күннен-күнге шарықтауда. Ал бағалы қағаздар рыногы дамып, оның тиімділігін халық көзімен көретін болса, басы артық қаражатын соған жұмсаған болар еді...
Мен, бұл дипломдық жұмысымның тақырыбына сай, бағалы қағаздарды инвестициялауды айтып өтемін. Яғни бос ақша қаражатты неге басқа құралдарға емес, тек бағалы қағаздарға инвестициялау керек екендігін түсіндіруге тырыстым.
Берілген жұмысымның зерттеу құралы болып, Қазақстандағы бағалы қағаз нарығы табылады. Ондағы объектілер мен субъектілері, яғни бағалы қағаздар, инвестицияланатын басқа да қаржылық құралдар, бағалы қағазды инвестициялаумен айналысатын немесе сол салада қызмет көрсететін заңды және жеке тұлғалар.
Берілген жұмысымдағы зерттеудің мақсаты, экономикамызды дамытудың өзекті мәселесі болып табылатын бағалы қағаз нарығымыздың құрылымын анықтап, ары қарай дамуын тоқтатып тұрған кедергілерді анықтап, проблемаларды шешу жолдарын іздестіру. Яғни халықты бағалы қағаздарды, басқа да қаржы құралдарын инвестициялауға тарту жолын іздестіру. Тұрып қалған нүктеден бағалы қағаз нарығын жылжыту, оның дамуын тоқтатып тұрған экономикалық және құқықтық проблемаларды ашу.
Міндеті, нарықтық сипаттағы қазіргі заманғы экономиканың толыққанды қызмет етуі дамыған қор рыногынсыз мүмкін емес. Сондықтан қор рыногын дамытуға іс-шараларын қарастыру болып табылады. Сонымен қатар, бағалы қағаздар рыногының дамуына, жаңа қаржы институттары мен құралдарының пайда болуына және жаңа технологиялардың дамуына байланысты инвесторлардың құқықтары мен мүдделерiн қорғау жүйесi мен әдiстерiн тұрақты түрде жетiлдiру қажеттiгін дәлелдеу. Бағалы қағаздарды, басқа да қаржылық құралды салыстырмалы түрде жан-жақты талдау, анализ жүргізу.
Бұл жұмыстың құрылымы кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады. Негізгі бөлімнің өзі үш бөлімнен тұрады.
Бірінші бөлімде, жалпы инвестицияға түсініктеме беріп, оның түрлерін, объектілерін, инвестициялау жолдарын, типтерін және қызметтерін түсіндіріп жазып өттім.
1) №373-ІІ 2003жылдың 8 қаңтарының Қазақстан Республикасының Инвестиция туралы заңы.
2) №461-ІІ 2003жылдың 2 шілдедегі Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы туралы заңы.
3) № 2155 1995 жылғы 30 наурыздағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі» туралы заңы.
4) М.М.Гейдаров «Анализ инвестиционных проектов» А,2006
5) У.М.Искаков, Д.Т.Бохаев, Э.А.Рузиева «Финансовые рынки и посредники» учебник А,2005
6) Е.Р.Орлова «инвестиций» курс лекций М,2006
7) Л.Дж. Гитман, М.Д.Джонк Основы инвестирования. – М.: Дело, 1997.
8) М.М.Гейдаров «финансирование и кредитование инвестиций» А,2005
9) "Деловая неделя" газеті 27 қыркүйек 2006 (Осторожный пессимизм. Зейнулла Какимжанов.)
10) «Егемен Қазақстан» газеті №100-101. 21 сәуір 2007 жыл (Жаңаның бәрі жарқырап көрінбейді. Жақсыбай Самрат.)
11) «Егемен Қазақстан» газеті №117-118. 05 мамыр 2007 жыл (Қазақстан экономикасы: басымдықтар және проблемалар)
12) ҚР Үкіметінің 2003ж. 28 шілдедегі №753 қаулысымен мақұлданған «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың тұжырымдамасы»
13) Журнал «Финансовый обозреватель» (процесс инвестирования) №3 (ноябрь) 2006
14) Деловой еженедельник «Бизнес Путеводитель» 01.02.2007 (http://www.putevoditel.kz)
15) журнал ЮРИСТ, № 4, 2007 (виды инвестиций и их классификация, инвестиционный фонд)
16) Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы
17) http://www.cbonds.ru/info/Справочник инвестора
18) (Портфель инвестиций, методы его формирования и оценка.)
19) http://www.minfin.kz 2006 жылдың қорытындысы бойынша Мемлекеттік мүлік және жекешелендіру комитеті қызметінің нәтижелері туралы ақпарат
20) http://www.Hotreferats.ru Инвестиционный анализ
21) http://www.inform.kz 16.11.2004 Нұрсұлтан Назарбав: Қаржыгерлер ел мүддесіне, халық игілігіне қызмет етуі тиіс
22) http://www.google.kz/search/Управление_финансами.htm
22) http://www.nationalbank.kz ҚР-ң Ұлттық Банкінің 2006 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған жыл үшін шоғырландырылған қаржылық есебі.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
................................................3
І. Бағалы қағаздарды инвестициялаудың экономикалық
қажеттілігі.................................................................
............................................5
1.1 Инвестицияның мәні, жіктелуі,
мақсаты.......................................................5
1.2 Қазіргі таңдағы ... ... ... Бағалы қағазды инвестициялау: қаржылық құралдардың салыстырмалы
тиімділігі..................................................................
................21
2.1 Бағалы қағаздарды жеке талдау және инвестициялық шешім
қабылдау....................................................................
.............................................21
2.2 ... ... ... ... ... бағалау
әдістері....................................................................
................................................31
ІІІ. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздарды инвестициялаудың өзекті
проблемалары, оны шешу
жолдары………………...............................................................
...................…..36
Қорытынды...................................................................
.........................................57
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.................59
Қосымшалар..................................................................
.........................................60
Кіріспе
Қазақстанда нарықтық өрлеудің кеңеиюі мен тереңдеуіне ... ... ... орын алып ... Ал нарықтық жағдайға
көшу барысында инвестициялық процесстің ... ... ... нығайтып және тұрақтандыру қаржы-несиелік ... ... Бұл ... белсенді қатысуы мемлекетіміздің экономикадағы
маңызды салаларының дамуына әкеледі.
Іскерлікпен айналыспайтын ішкі инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... мүліктер алуға ғана тырысады.
Соның кесірінен тұрғын үйлердің ... ... ... Ал бағалы
қағаздар рыногы дамып, оның тиімділігін халық көзімен көретін болса, басы
артық ... ... ... ... ... бұл ... ... тақырыбына сай, бағалы қағаздарды
инвестициялауды айтып өтемін. Яғни бос ақша қаражатты неге басқа құралдарға
емес, тек ... ... ... ... ... түсіндіруге
тырыстым.
Берілген жұмысымның зерттеу құралы болып, Қазақстандағы бағалы қағаз
нарығы табылады. Ондағы объектілер мен субъектілері, яғни ... ... ... да ... ... ... қағазды
инвестициялаумен айналысатын немесе сол ... ... ... заңды және
жеке тұлғалар.
Берілген жұмысымдағы зерттеудің мақсаты, ... ... ... ... табылатын бағалы қағаз нарығымыздың ... ары ... ... ... ... ... анықтап,
проблемаларды шешу жолдарын іздестіру. Яғни ... ... ... да ... құралдарын инвестициялауға тарту жолын ... ... ... ... қағаз нарығын жылжыту, оның дамуын тоқтатып тұрған
экономикалық және құқықтық проблемаларды ашу.
Міндеті, нарықтық ... ... ... ... ... етуі ... қор ... мүмкін емес. Сондықтан қор рыногын
дамытуға ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар рыногының дамуына, жаңа қаржы институттары мен ... ... және жаңа ... ... ... инвесторлардың
құқықтары мен мүдделерiн қорғау жүйесi мен әдiстерiн ... ... ... ... ... қағаздарды, басқа да қаржылық құралды
салыстырмалы түрде жан-жақты талдау, анализ жүргізу.
Бұл жұмыстың ... ... ... ... ... ... тізімінен және қосымшадан тұрады. Негізгі бөлімнің
өзі үш бөлімнен тұрады.
Бірінші бөлімде, жалпы инвестицияға түсініктеме беріп, оның ... ... ... ... және ... ... өттім. Сонымен қатар, қаржылық инвестициялаудың құралы ретінде ... ... ... ... ... қазіргі бағалы
қағаздар нарығын суреттедім. Яғни, бұл ... ... ... ... атап ... олардың жіктелімін кесте түрінде ... ... ... бердім. «Инвестиция» түсінігі кең мағынада мемлекет
экономикасының дамуына мен ... ... ... ... ... Бұл ... шешу ... сәйкес қаржылық институттар
қалыптасқан, соның ішінде инвестициялық қорды атап ... ... ... ... ... ... ... субъектілердің бірі болғандықан, осы бөлімде
бұл қаржылық институттар да қарастырылады.
Екінші бөлімде, алдымен бағалы ... ... ... ... бір ... ... ... Оларға салыстырмалы түрде талдау
жүргіздім. Жалпы бағалы ... ... ... анықтайтын
фундаменталды анализін келтірдім. Бағалы қағаздардың жиынтығынан тұратын
портфельді инвестициялаудың артықшылығын атап ... ... ... ... ... ... ... оның тиімді жолын
табуға әдістемелер келтірдім.
Үшінші бөлімде, Қазақстанда ... ... ... ... ... қаржылық инвестициялардың өзекті мәселелерін және оларды
шешу жолдарын қарастырылады. Инвесторлардың құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... нарығының инфрақұрылымын дамыту
жолдары қарастырылады. Қазақстанда бағалы ... ... ... ... Тағы бір тиімді қаржылық құрал ретін және бағалы
қағаздардың ... ... ... ... монетаның алдағы
перспективаларын келтірдім. Бұл соңғы тарауымның ... ... ... ... және ... ... ... Республикасында жұмыс істеу ерекшеліктері қаралады және де
тағы бір қаржылық құралдың ... ... ... ... ... түрі деп қарастыруға болатындығы дәлелденеді.
І. Бағалы қағаздарды инвестициялаудың экономи-калық қажеттілігі.
1.1 инвестицияның мәні, жіктелуі, мақсаты
Инвестиция латын тілінен ... ... ...... ... ... ... білдіреді. Инвестиция сөзі отандық экономика үшін ... ... ... бір ... жоспарлау кезінде, яғни 1991 жылға дейін
оның орнына капитал жұмсалымы деген сөз көп ... ... ... ... ... кең ... Жоспарлы
экономика тұсында капитал жұмсалымы деп, негізгі қорлардың ұдайы өндірісіне
жұмсалынатын, соның ... ... ... ... қамтитын барлық
шығындарды түсінген. Ал инвестиция – пайда табу мақсатында өз елінде немесе
шет елде әр ... ... ... ... жобаларға,
экономикалық әлеуметтік бағдарламаларға, ... ... ... ... ... немесе жеке капиталды білдіреді.
Инвестицияның мынадай түрлері болады:
... ...... ... ... және басқа да
мемлекеттік қаржы көздерінен экономикалық және ... ... ... Жеке ...... ... мен ұйымдардың
меншікті және тартылған қаражаттары, сондай-ақ азаматтардың ... ... ... инвестициялар.
• Шетелдік инвестициялар – пайда табу мақсатында кәсіпкерлік және басқа
да қызмет түрлерінің объектілеріне салынған ... ... ... және интелектуалдық құндылықтары.
Инвестиция туралы заңға сәйкес шетел инвестициясы ... ... ... ... ... ... ... оларға займдар немесе несиелер беру және ... ... ... ... шарт пен лизинг заттарын беру жолымен ... ... ... ... ... шетел инвесторлары заңмен тиым
салынбаған кез-келген объектіге инвестиция салуға құқылы.
• өндірістік инвестициялар деп – ... ... ... ... ... құруға және техникалық жағынан қайта қаруландыруға
жаңа жұмысқа капитал жұмсаумен байланысты ... ... ... дегеніміз – интеллектуалдық және рухани
өнімдерді жасауға жұмсалынатын инвестициялар.
• Бақыланатын инвестициялар ...... ... ... ... бар ... 50% ... иеленуді қамтамасыз ететін
тікелей инвестициялар.
• Бақыланбайтын инвестициялар – басқа компаниялардың дауыс беруге құқығы
бар ... 50% ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
• Халық шаруашылығының барлық салаларындағы жаңадан құрылатын ... ... ... мен ... ... ... ... салымдары
• Ғылыми – техникалық өнімдер
• Интеллектуалдық құндылықтарға қатысты құқытар
• Мүліктік құқықтар.
Шетел инвестициялары мынадай жолдармен жүзеге асады:
1. заңды және жеке тұлғалармен ... ... ... үлес ... ... ... толық тиесілі кәсіпорындар. Сондай-ақ, шетелдік
заңды тұлғалардың филиалдарын құру
3. кәсіпорындар, ғимараттар, құрылғылар, кәсіпорындарға қатысу ... ... және өзге де ... ... ... ... займдар мен несиелер беру
5. жерді және табиғи ресурстарды пайдалану құқығын сатыпалу
6. мүліктер мен мүліктік құқытар беру
Инвестициялардың типтері:
1. портфельді инвестициялар – ... ... ... ... корпоративтік компаниялардың ... ... және ... да бағалы қағаздарына жұмсаған ақша
қаражаттары.
Портфельдік инвестицияны жүзеге асыру ... ... ... ... түрінде табыс алады және ... ... ... ... ... бос ақша ... бар банктер,
инвестициялық компаниялар және ... ... ... ... ... ... құрылымында
корпоративтік бағалы қағаздарға қарағанда мемлекеттік бағалы қағаздарына
жұмсалымдардың үлесі ... ... Оның ... ... ... ... қаражаттың сенімділігі, яғни ... ... ... Ал ... бағалы қағадардың табысы
қанша жоғары бола да ... ... ... ... ... нақты капитал жасайтын инветициялар – материалдық өндіріске материалдық
заттай қызмет түрлерін ұзақ ... ... салу ... ... айтқанда
жұмыс жасап тұрған кәсіпорынды қайта құру және техникалық жағынан қайта
қаруландыруға жаңа ... ... ... ... ... инветор кәсіпорын өзінің капиталын негізгі өндірістік
қорларды ұлғайту мақсатында жұмыс жаайды.
3. ... емес ... ... инветициялар – бұл кәсіпорындарға,
жобаларға және қандай да бір істі ... ... ... ... және басқа да ғылыми-техникалық өнімдер ныаныдағы
инвестициялар болып табылады.
Инвестиция экономикалық ... ... ... бірқатар
қызметтер атқарады. Инвестициялық қызметінсіз кез-келген мемлекеттің
тұрақты дамуы мүмкін емес. ... ... ... екі ... қаратырылады:
Макродеңгейде атқаратын қызметі
• ұлғаймалы ұдайы өндіріс саясатын жүзеге асыру
• Ғылыми техникалық прогрессті ... ... ... ... жақартып, олардың бәекелестік қабілетін
арттыру
• Экономиканың барлық алаларының бірдей дамуын қамтамаыз ету
• әлеуметтік, оның ішінде ... ... ... білім аласын
дамыту
• жұмыссыздық мәелесін шешу
• инфляция қарқынын тежеу
• қоршаған ортаны қорғау
... ... ... ... ... ... қызметтері
• өндірісті кеңейту және дамыту
• негізгі қордың шамадан тыс ... және ... ... ... ... деңгейін техникалық жағынан қайта жарақтау
• нақты кәіпорын өнімдерінің сапаларын арттыру және ... ... ... бағалы қағаздар сатып алу және кәсіпорынның активтеріне ... ... ... ... ... ... болады:
1. инвестицияны жұмсау объектісіне қарай
• нақты инвестициялар
• портфельдік инвестициялар
• қаржылық емес инветициялар
2. инвестициялау мерзіміне қарай
... ... ... орта ... 1-3-5жылдар аралығында
• ұзақ мерзімді 5 жылдан жоғары
3. инвестицияға қатысу нысанына қарай
• тікелей инвестициялар
• жанама инвестициялар
4. меншік ... ... ... ... бірлескен инвестициялар
• шетелдік инвестициялар
• мемлекеттік инвестициялар
• жекеменшік инвестициялар
5. ... ... ... ... ... елдің ішінде инвестициялау
6. пайдалану бағытына қарай
• өндірістік бағыттағы инвестициялар
• өндірістік емес бағыттағы инвестициялар
Қазақстан ... ... ... ... ... ... асыру процессімен байланысты кәсіпкерлік қызметті
сипаттайды. Кейбір экономикалық әдебиеттерде инвестициялық қызмет пайда
табу ... ... бір ... қол жеткізу мақсатында инвестиция
жұмсау және іс тәжірибелік әрекеттер ... ... ... ... екі жақты түсінуге болады. Кең ... ... ... ... мен жобаларға қаражат
жұмсау. Сондай-ақ инвестициялық бағдарламалар мен ... іске ... іс ... ... ... Ал тар ... қызмет инвестициялық процессті білдіреді. (1)
Инвестициялық қызметтің негізгі мақсаты мыналар болып табылады:
• салымдардың қауіпсіздігі мен сенімділігі;
... ... ... ... құнының өсуі;
• салымның өтімділігі.
Инвестициялық қызметтің ...... ... ... ... және жаңғыртылған негізгі қорлар мен айналым
құралдары кіреді. Бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... меншіктің басқа да құндылықтары және
мүліктік құқықтар жатады.
Инвестициялық қызметтің субъектілеріне – заңды және жеке тұлғалар, оның
ішінде шетелдік ... ... және ... ... ... саясат дегеніміз – бұл инвестициялық қызметті жандандыру,
экономиканы дамыту, өндірістің тиімділігін арттыру және ... шешу ... ... ... ... үшін қолайлы
жағдай жасау барысында мемлекеттің жүргізетін шараларының жиынтығы.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... және ... ... ... мемлекеттеріне және мемлекет ішінде ұзақ мерзімді капитал
салымы ретінде түсіндіріледі. Мұндағы шынайы инвестиция ...... ... және материалды емес активтерге салуды айтады, ал
қаржылық инвестиция деп ... ... ... ... нарықтық экономикада инвестицияның айтарлықтай бөлігі қаржылық
инвестицияға келеді. Бірақ Қазақстанда инвестицияның негізгі үлесі шынайы
инвестицияға ... ... ... ... ... нарықта кәсіпорынның
белгілі бір орын алуға, кәсіпорынның ... ... ... қатысу мүмкіншілігіне бағытталған.
Шетелдік және отандық әдебиеттерде қаржылық инвестицияға әртүрлі
анықтама беріледі.
Қаржылық инвестиция ... ... ... ... ... акциялар мен облигациялар.
Қаржылық инвестиция – бұл материалдық өндіріс саласындағы кәсіпорынның
бағалы қағаздарына ... ... ... ... ... мекемелерге
капитал орналастыру.
Қаржылық инвестиция ... емес ... ... ... Яғни
делдалдың болуын суреттейді (инвестицияық қор немесе қаржылық делдал).
Қаржылақ инветиция қаржылық активке инвестицияны ... ... ... қол ... ... мерзімді және ағымдағы шоттарға
салымдар, шетел валютасы, бағалы қағаздар жатады. Яғни әртүрлі ... ... ... ... Бұл ... құралдардың ішінде
көбінесе маңызды үлесті бағалы қағаздар алады. Бірақ бағалы ... бір ... ... ... ... ... коммерциялық
бағалы қағаздар.
Қаржылық құралдар – бұл қаржылық міндеттемелердің әртүрлі формалары
(қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... ... іске асады. Қаржылық құралдар өзіне ақшалай қаражат пен бағалы
қағаздарды кіргізеді. (6)
Инвестициялық қор мемлекетке ... үш ... ... ... ... қызметі, шарттары т.б бойынша бөлінеді.
А тобын экспорттық несиелер құрайды, ол бip ... ipi ... ... ол ... мемлекеттен қызметке немесе тауар сатып
алуға арналады. Олар негізгі екі формада болады: ... ... ... ... ... ... ... жабдық және дайын қолдану
тауарларды, жабдықтарды инвестициялық жобаларға байланыссыз алу (3 ... ... ... ... ipi, ... ... ... Бipaқ көшпелі экономикалы елдерде, ... және ... ... өкіметтен кепілдік талап етеді. Мұндай ... үш ... ... ... алушының контркепілдік алушы-елдің, ... ... ... ... жабу жауаптылығы алдымен соңғы алушыға
беріледі, бұл банк пен бюджетке қayiптi. Өкіметтің ... ... ... ... ... ... ... тобы дамуға нақты көмек беру болып табылады. Мұндай ... ... ... деңгейде беріледі және екі формаға бөлінеді: техникалық және
қаржылық.
Техникалық көмек әртүрлі сфераға берілетін көмек, қызыметтер: ... ... ... ... алу. Мұндай көмек екі түрде беріледі: грант-алушы-
елге техникалық көмекті қайтарымсыз беру және займ – ... ... ... және ... ... ... ... Қаржылық көмек арнайы көмек
көлемінде инвестиициялық жобаны және тауарды сыртқа шығару, ... ... ... ... ... ел ... ... шетелдік қор жатады.
Олар екі түрге бөлінеді: тікелей инвестиция — шетел қорының қауіптілігіне
қарамастан ел экономикасына ... және ... ... ... ... ... ... қорға кірістіру: акция және ... ... В тобы ... ... ... ... eтпейді. (8)
1.2 Қазіргі таңдағы нарықтағы бағалы қағаздардың түрлері.
Бағалы қағаз – бұл иесіне (ұстаушы) белгілі бір ... ... ... ... ... оны ... ... шешімдеріне араласуға
құқық беретін куәлік немесе ... ... ... ... ... ... ... қағаздар табылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес бағалы қағаздарға
келесідей анықтама берілген: белгіленген нысан мен ... ... ... ... ... тек оны ... ғана ... болатын
мүліктік құқықтарды куәландыратын құжат бағалы қағаз болып табылады. Бағалы
қағаздың берілуі оған ... ... ... сипатталады, ол оны жоғалтқан
жағдайда толық құжаттан айырылғандығын көрсетеді. Бұл ... ... ... Ал экономикалық мазмұны, ол барлық тауар әлемі екі топқа
бөлінеді: тауарлар (материалды құндылықтар, ... ... ... ... ... ... ақша мен жаңа ақша әкелетін капитал да бола
алады. ... бір ... ... жеке ... басқа тұлғаға ақша айырбастау
қажеттілігі туады. Қаржылық нарықтың әлемдік тәжірибесінде екі негізгі ... ...... ... және бағалы қағаздарды шығару
және айналысы арқылы. Тауарлы нарықта мұндай ... да ... ... өзі болмаған жағдайда, оның берілуін, айырбасталуын іске асыру
қажет. Бірақ бағалы ... – бұл ақша емес және ... ... ... ... ... иесіне беретін құқығында тұжырымдалады. Тұтынушы өзінің
ақшалай капиталына ... ... ... оны ... ... ... қатар, қарызға берілген капитал орнына пайыз ... ... ... бір ... алып ... ... ... да, тауар да қазіргі жағдайда – капитал бар ... ... ... ... ... ... жағынан бағалы қағаз – бұл
капиталдың ... яғни оның ... ... және ақшалай нысанынан
айрықша, нарықта тауар ретінде ... ... ... ... ... ... – бұл ... нарықта – бағалы қағаз нарығында айналыста
жүретін ерекше тауар, бірақ физикалық тауар болып, қызмет ... ақша ... Оның ... ... қасиеттері жеткілікті, ең бастысы – ... ... ... ... мүмкіндігі (сөндіру арқылы, сату-сатып
алу, эмитентке қайтару және т.б.). Ол есептеуде ... ... ... бола ... ... жыл ... ... мерзімсіз мұраға беріле
алады, сыйға тартыла алады және ... ... ... ... ... ... ... әкелетін, жаңа
келісімшартқа тұрмай-ақ, құқық пен міндеттемені үшінші тұлғаға бере ... ... ... ... ... ... соңғысы бағалы
қағаздың негізгі қасиетін анықтап, оны ... ... ... ... ... ... ... басқа тұлғаға беру кезінде жаңа
келісімшарт жасау қажет. Ал бағалы қағаз ... ... беру ... қажет етпейді, бұл белгілі бір жеңілдіктер береді ... ... ... қағаз бірнеше қоғамға қажетті қызметтерін жүзеге асырады:
• экономиканың салалары арасында, мемлекеттер мен ... ... ... мен ... ... және т.б.
ақшалай құралдарды (капиталды) қайта бөледі;
• иеленушілерге қосымша белгілі бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір жағдайда
бірінші болуға сияқты;
• капиталға табыс алуын қамтамасыз етеді немесе ... ... ... ... ... ... белгілері бар:
- бұл құжат
- құжат арнайы форма мен міндетті реквизиттерді сақтаумен құрылады.
- мүліктік құқықтарды айғақтайды
- мүліктік құқықтар оны ... ... ... ... ... ... ... кейін құқықтары қолына өтеді.
Бағалы қағаздарға: облигация, коносамент, акция және заң актілерінде
немесе соларда бекітілген ... ... ... ... ... да ... ... 1
Қазақстандағы бағалы қағаздардың жіктелуі
|Мінездеме ... ... ... ... |Үлестік, яғни жарғылық ... үлес ... ... |қосқандығын куәландыратын бағалы қағаз |
|немесе эмитент ... яғни ... ... ... ... ... ... бағалы қағаз |
| ... яғни ... бір ... |
| ... ... сатып алу, сатуға |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... | - ... ... |- ... ... |
| |- ... банк |
| |- ... банк |
| |- ... ... |
| |- Жеке ... ... |
| |- Қор ... |
| |- ... ... |
| |- ... ұйымдары |
| ... - ... ... жеке |
| ... ... ... мерзіміне | - ... ... |- ... |
| ... ... (1 ... дейін) |
| ... ... (1 ... 10 ... ... |
| ... ... (10 ... ... ... ... |- ... ... ... |- ... ... іске ... |- ... ... ... |- ... |
| |- ... ... ... ... |- ... ... ... |- бір ... ... |
| |- ... % ... |
| |- ... % ... ... ... ... |- ... |
| |- ... |
| |- ... ... ... бойнша: |- негізгі |
| |- ... ... алу ... |- инвестициялық ... |- ... ... ... |- ... ... |- ... ... ... ... ... ... |
| ... валбтасындағы номиналмен |
| ... екі ... |
| ... ... ... ... |қайтарылатын |
| ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
Негізгі бағалы қағаздар. Олардың негізінде ... бір ... ... жатады, әдетте тауарға, ақшаға, капиталға, мүлікке, әртүрлі
ресурстарға және т.б.
Туынды ... ... – бұл ... бір ... ... бағалы қағаз:
базисті активтің бағасына, пайыздық ставкалар, индекстер. Базисті актив
болып ... ... ... ... және т.б.), ... бағалы қағаздар
(акциялар, облигациялар және т.б.) табыла алады. Туынды бағалы қағаздарға
мыналар жатады: ... ... ... валюталық, пайыздық,
индекстік және басқалары), варранттар, құқықтар және еркін айналыстағы
опциондар.
Бағалы қағазға ... ... іске ... ... ... ... ... қарастырады:
Атаулы бағалы қағаздар, олардың барлық ұстаушыларының идентификациясын
қарастырады. Ұстаушылар ... ... ... тіркеледі, ал олар бойынша
иелік құқығын аудару иелерінің идентификациясын талап етеді. Яғни, ... ... онда ... адамға тиесілі болады.
Ордерлік бағалы қағаздар, олар бойынша құқық бағалы қағазда аталған
тұлғаға ... және осы ... ... ... жазбасы арқылы беріледі –
индоссамент. Мысал болып вексель, ипотекалық ... ... ... бағалы қағаздар – бұл қағаз бойынша куәланған құқық оны табыс
еткен тұлғаға жатады. ... ... ... ... қағазбен белгіленген
құқықты іске асыру үшін жеткілікті іс-әрекет.
Жоғалған бағалы қағаз бойынша және де ... ... ... ... ... ... келтіруді, із жүргізу заңдарында көзделген
тәртіппен сот ...... ... эмитенттелген.
Құжатсыз - шоттарға жазу арқылы эмитенттелген.
Нарықтық бағалы қағаздар – олардан бағамның айырмасы арқылы табыс алуға
мүмкіндік беретін қағаз.
Инвестициялық ... ...... ... ... ... ... пайыздар түрінде ағымдағы табыс алу мақсатында ұзақ
мерзімге сатып алынатын қағаз.
Қайтарылатын бағалы қағаздар – ... ... де ... ...... ... бітпегенше айналыстан алына алмайтын
бағалы қағаздар.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес айналысқа ... ... ... ... ... ... ... акциялар;
• облигациялар;
• коносаменттер;
• ипотекалық куәліктер;
• туынды бағалы қағаздар;
... ... ... екі еселік қоймалық куәлік (қоймалық+кепілдік куәлік);
• ҚР-да айналысқа жіберілген шетел эмитенттерінің бағалы қағаздары;
• Белгіленген тізімде заңнамалық актімен ... ... ... ... ... да ... 1. ... бағалы қағаз нарығының қаржылық құралдарынның
құрылымы
|Мемлекеттік | ... ... ... | ... ... | ... ... қағаз |
|нарығы ... | ... ... ... | | ... | | ... және | ... ... ... | |нарығы ... ... ... қағаздар (МБҚ) – орталық және ... ... ... ... ... ... Олар ... ішкі
және сыртқы қарызының нысаны болып табылады.
Ішкі МБҚ қарызға қарағанда ұстаушының мүліктік құқығын куәландырады,
қарыз ... ... ҚР-ң ... ҚР-ң ... ... ... ... табылады. Сыртқы нарықта мемлекеттің еврооблигациялары айналыста
жүреді.
Олардың бірінші ... ... ... ҚР-ң қаржы
Министрлігі және Ұлттық банк арқылы жүзеге асады. ... МБҚ ... ... ... әдістермен орналастырыла алады (аукциондар, сауда, ашық
сауда-саттық, жабық тарату және т.б.). Сатып алушылар кез ... ... ... ... бола алады, соның ішінде резиднт еместер де. ... ... ... екінші деңгейдегі банктер, зейнетақы және
инвестициялық қорлар, сақтандыру компаниялары табылады.
Сонымен, ... ... ...... ... ... үшін ... мемлекеттік органдар тарапынан шығарылатын
бағалы қағаздар.
Кесте 2
Қазақстандағы мемлекеттік бағалы қағаздардың сыныпталуы
|Мазмұны ... ... түрі ... ... |
| ... |
| |- ... ... ... ... |қысқа мерзімді (1 ... ... ... ... ... (1 жылдан жоғары) |
|Айналыс тәсілі бойынша|нарықтық |
| ... емес ... алу ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... бойынша индекстелген |
| ... ... ... ... ... ... ... пайыз ставкасымен ... ... ... ... ... ... |ұлттық валютада ... ... ... ... МБҚ ... орналасымнан кейін еркін қайта салыла алады.
Нарықтық емес МБҚ қайта сатылмайды, белгілі бір ... ... ... ... МБҚ ... төмен бағамен шығарылады, бірақ номиналымен
өшіріледі. Нарықтық және номинал құнының арасындағы айырмашылық ұстаушының
табысы ... ... МБҚ ... бір ... ... ... бағасы бойынша
шығарылып сөндіріледі.
Біріктірілген МБҚ номинал бағасынан төмен шығарылып, ... ... ... ... ... ... қағаз нарығында айналыстағы мемлекеттік бағалы қағаздардың
кейбір түрлері:
Олардың эмитенті болып Қаржы Министрлігі табылады
МЕККАМ – бағалы ... ... ... ... тапшылығын
инфляциялық емес жолмен қаржыландыруға, ... ... ... ... ... ... 3;6 және 12 ай.
Номинал – 100теңге. Дисконтты ... ...... ... нарығын әртараптандыруға, бюджет тапшылығын
инфляциялық емес жолмен ... ... ... ... шығарылады. Айналыс мерзімі: 2 және 3 ... құны – ... ... ... ...... ... қазынашылық міндеттеме – айналыс мерзімі
10 жылдық мемлекеттік бағалы қағаз. ... ... ... ... ... ... емес жолмен қаржыландыруға, ... ... ... ... ... құны ... ... пайыз ставкасымен. МЕАКАМ-ң шығарылымына ауқымды
сертификат толтырылады, онда мына ... ... ... ... ... ... ... мерзімі, шығарылу күні,
өтелу күні, номиналды ... ... ... ... төлеу күні.
АВМЕКАМ – арнаулы валюталық мемлекеттік қазынашылық міндеттеме. Айналыс
мерзімі: 5 жыл. ... ... 6,14% ... ... құны – ... ... 1999 ... 19 сәуірінде жинақтаушы зейнетақы қорының салымшылар
активтерінің девальвациясынан сақтау мақсатында нарыққа шығарылды.
МЕИКАМ – ... ... ... міндеттеме. Инфляциядан
қорғалу үшін эмитенттеледі. Айналыс мерзімі 1 жыл және одан жоғары. Номинал
құны – ... ... ... ставкасымен, инфлияция қарқынына
байланысты болып табылады. МЕИКАМ-ң алғашқы орналасуын және ... ҚР ... ... ретінде жүзеге асырады.
МЕКАВМ – мемлекеттік қысқа мерзімді қазынашылық валюталық міндеттеме.
Дисконтты қағаз болып табылады. ... ... 3;6;9 және 12 ... құны – ... 100 ... Бірінші нарықта сатып алу ... ... ... ... ... ... ... бойынша ақшаны
теңгеде аударады, ал сөндіру кезінде, эмитент инвесторларға ... ... ... ... ... ... ... бойынша теңгемен
төлейді.
ҰЖО – Қазақстан Республикасының мемлекеттік ішкі қарызының Ұлттық жинақ
облигациялары. ... ... ... ... үшін ... 364
күнге.
Мемлекеттік бағалы қағаздар ең сенімді болып табылады.
Мемлекеттің бағалы ... ... ... себебі – мемлекеттік
бюджеттің тапшылығын инфляциялық емес түрмен жабу. Қазақстанда айналыста
жүрген мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... нарығында басқа елдердің мемлекеттік және
мемлекеттік емес облигациялары айналыста жүре ... ...... ұзақ ... ... алу ... ... алушы шығаратын қарыздық
міндеттеме. Олар қарыз сомасы, мерзім мен оны ... ... ... ... ... ... мынада:
• бірнеше елдердің нарығына орналастыру;
• кредиторлар үшін қарыз алу валютасы шетелдікі болып табылады;
• орналастыру мен кепілдендіру ... ... ... ... ... іске асады;
• Эмиссиясы мемлекет жағынан айтарлықтай аз деңгейде реттеледі;
• Жай ... ... ... ... пайыз ұстаушыға
толық сомасымен төленеді, яғни салық ұсталымынсыз.
Қазақстан Республикасында тәуелсіздік жылдар ішінде төрт ... ... олар ... қарыз алу мақсатында ... ... ... ... айналысатын делдалдар
Жалпы инвестициялық саладағы қызметке байланысты ... ... бар. ... бірі ... ... болып табылады. Олар
қаржылық нарықта инвесторлар құқығын қорғау мен әртараптандыруды ескере
отырып, ... ... ... ... ... Бұл ... маңызды роль атқарады, өйткені олар ақырында
өндірістің ... ... ... салымшылардың айтарлықтай
қаражаттарын жинақтайды. ... ... ... ... көзі бола ... ... ... кәсіпорынның акциясына,
облигациясына салады.
Инвестициялық қор тартылған қаражаттың есебінен ... ... ... ... және ... акцияларын шығару мен
орналастыру арқылы ақшалай қаражаттарды тарту қызметін ... ... ... ... олар акционерлік қоғам ретінде қалыптасады,
олардың акционерлері болып кез-келген заңды және жеке ... ... ... тек ... ... ... инвестициялық салымдарды
тартумен айналысады және ... ... табу ... ... басқарады. Басқа ешқандай қызмет түрлерімен олар ... ... ... қор екі ... ... бөлінеді:
өзаралық қор және инвестициялық компания.
Өзаралық қор (Взаимный фонд) ашық инвестицияллық қор ... ... ... ... қаражаттарын тарта отырып, өздері
эмитенттеген акцияларды ... ... ... ... ... ... шектеусіз көлемін шығара алады және керек ... ... ... ... олардың қосымша эмиссиясын іске
асыра алады. Бұл қор артықшылығы бар акцияны шығара алмайды. Сонымен қатар
акциялары ... ... ... акцияларына күнделікті баға
белгіленуі заңмен бекітілген.
Инвестициялық компания – бұл ... ... қор. Бір ... заңды және жеке тұлғалардың – берілген қордың құрылтайшысы мен
акционерлерінің ... ... ... ... ... ... сатып алуға міндетті емес, ал оның жарғылық ... ... ... ... акцияның қосымша шығарылымымен
өсе алмайды немесе акцияның белгілі бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... биржада айналады.
Компания акцияға күнделікті баға беруге міндетті емес және ... ... ... алады.
Сонымен қатар пайлық және акционерлік инвестициялық қорлар болып
бөлінеді.
Пайлық инвестициялық қор ... ... ... ашық – ... ... ... ... 2 аптада 1 рет;
• жабық – пайшы қайта сатып алуға құқы ... ...... ... сатып алынуы жылына 1 реттен кем емес.
Оның жарғылық қоры құрылтайшылардың салынған қаражаттардың ... ... Оның ... ... ... атқаруға құқы жоқ және бағалы
қағаздары ұйымдастырылған нарықта айналмайды.
Акционерлік қор акцияларды ... ... ... ... ... қордың акционерлік формасының артықшылығы
нарықта паиға қарағанда акцияны сатқан оңай. ... ... ... ... акциялардан басқа қаржылық құралдарды шығаруға және басқа
қызмет түрлерін атқаруға құқығы жоқ.жарғылық қоры акциялардан ... ... ... ұйымдастырылған нарықта айналмайды.
Инвестициялық стратегияны өндіру ерекшелігіне байланысты қорларды мына
категорияларға бөлуге болады:
1. бағамның құбылмалығының шектеулі ... ... ... инвестициялаушылар.
2. бағалы қағаздардың бағамының жоғары құбылмалдылық тәуекелімен табыстың
көбейуіне ... ... ... ... ... асыратындар.
4. ақша нарығының пайыздық ставкасын капитализациялауға маманданғандар.
Бірінші ... ... ... тәуекелдігі төмен болып
саналатын мемлекеттік емес ... және ... ... ... облигацияларын сатып ... ... ... жатады.
Екінші топқа ұзақ мерзімді инвестицияны іске асыратын қорлар жатады.
Олар акция базасында пайда болатын бағалы қағаздар мен ... және ... ... ... ... ... ... өздерінің активтерін салу кезінде жоғары ... ... ... ұзақ ... ... ... бағалы қағаздарға
әртараптындыратын қорлар жатады. Бұл капитал жоғалту тәуекелін шектеудің
сенімді әдісі болып ... ... ... стратегияны жүргізу үшін
айтарлықтай капиталға ие болу керек.
Төртінші топ өзіне ақша ... ... ... ... ... ... Олар ... өте
қысқа мерзімге іске асырады, тіпті бір күндік келісіммен де. Сондықтан
капиталды жоғалту тәуекелі ... ... ... әр елде қор ... ... ... сипаттық көрсеткіштеріне ие. Көптеген ... ... ... ... ... облигациялар мен қысқа
мерзімді бағалы қағаздар басым.
Дамыған нарықтық экономикасымен мемлекеттерде ... ... ... ... ... Мысалы ипотекалық қорлар бар,
корпорация облигацияларының қорлары, ұзақ мерзімді муниципалды қағаздардың
қорлары, ... ... ... кәсіпорын акциларына қаражат салатын
өсу қорлары. (5)
ІІ. Бағалы ... ... ... ... ... ... ... жеке талдау және инвестициялық шешім қабылдау
Қаржы – шаруашылық субъектінің экономикасына әсер ететін ең ... ... ... құралдар» термині қысқа мерзімді және ... ... ... ... ... ... ... нарықтарды жүзеге асады. Оларға ақшалай қаражаттар, бағалы
қағаздар, опциондар, форвардты және ... ... ... және
т.б. жатады.
Айтып өткеніміздей, Қазақстан территориясында айналыста жүрген бағалы
қағаздар мыналар болып табылады: ... ... ... ... қағаздар (чектер, коносаменттер, кепілдік куәліктер т.б.). Осы
бағалы қағазардың ең көп тараған қағаздың бірі акция табылады.
Негізгі бағалы ... ... ... ...... ... ... кәсіпорынның өзіндік капиталына қаржылық салымдар. Бұл табыстар
қаражат салынған акциялардың бағалары өсу салдарынан капитал ... ... ... құралады. Акция кәсіпорынның өзіндік ... ... ... ... ... тек ... эмитенттеледі және белгіленген айналыс мерзімі жоқ.
Акцияны сатып алу инвестордың мүліктік және ... да ... ... ... ... ... ... үлесіне және оның
жойылу жағдайында қалған активтеріне құқығы бар; дивидендтер ... ... ... ... ... бағыттарын
таңдағанда және басқару органдарын сайлау кезінде акционердер жиналысында
дауыс беруге құқылы; иесінің ... ... бір ... сатуға құқылы;
жылдық есепте басылып шығарылатын компания қызметі ... ... ... Акционерлер қоғам міндеттемелері бойынша оның акциясына
салынған сома ... ғана ... ... ... ... ... ... инвестицияланған ақшаның қайтарылуы шарт емес.
Акцияның номиналы әртүрлі ... ... ... ... аз ғана ... ... акциялар шығаруға тырысады. Бұл екі
жағдаймен ... ... аз ... құнымен акциялар
өтімділігі жоғары болады, екіншіден, кқптеген қор биржалар міндетті талап
ретінде, өзінің ... ... ... ... алғысы
келетіндерге, «берілген қағаздардың нарығының жеткілікті кең ... ... ... талаптар қояды. Яғни бұл акцияны айтарлықтай ... ... ... мүмкіндігі.
Акцияның келесі ттүрлері бар: атаулы және ұсынбалы, жай ... бар ... ... ... ... жүргізілетін арнайы ... ... Онда әр ... ... ... көрсеткіштер болады,
сатып алыну уақыты, жеке инвесторлардағы мұндай ... ... ... ... ... ... тіркеліп түруыы қажет, сонымен ... ... ... ... нотариалды хаттауды талап етеді. Ал ұсынбалы
акцияда тіркеу ... тек ... ... саны ғана тіркеледі. Әдетте АҚ
оның акцияларының иесінің кім екенін білмейді.
Жай акция қалқымалы табыс алуға құқық береді, яғни ... ... ... ... Сонымен қатар басқаруға қатысуға ... (бір ... – бір ... Жай акция ұстаушылардың арасында таза
пайдану ... тек ... бар ... бойынша дивидедтер төленгеннен
кейін және құрылтайшылық документтермен және акционерлер жиналысы шешімімен
қарастырылған резервтерді толтырғаннан кейін ғана іске ... бар ... ... ... ... ... ... алуға және қоғамдың жойылу жағдайында қалдық активтердің
үлесіне құқығы бар. Мұндай акциялар бойынша дивидедтер қоғамның ... ... ... Яғни бұл ... ... бар ... ... қарағанда тәуекелі аз екендігін көрсетеді. Бірақ артықшылығы бар
акцияларға төленетін ... ... жай ... ... ... қарағанда орта шамамен айтарлықтай төмен болып келеді. Сонымен
қатар, артықшылығы бар ... ... ... ... ... ... ... бар акциялардың бірнеше түрі бар:
• кумулятивті – егер дивидендтер уақытында ... онда ... ... ... ... ... алады;
• қайтарылатын – басқа акциядан айырмашылығы, олар ... ... ... сөндіріле алады;
• конвертацияланатын – сол эмитенттің жай акцияларының белгілі бір
көлеміне алмастырыла алады;
• дауыс құқығымен, минималды ... ... ... ... ... ... белгіленген дивиденд көлемімен
акциялар; сонымен қатар, олар дивидендке қарағанда артықшылықпен
қолданады және ... ... ... ... ... ие
бола алады.
Қазақстан Республикасының заңдылығына сәйкес акционерлік қоғам тек құжатсыз
формадағы атаулы акциялар шығара ... Ал ... бар ... екі түрі бар: дауыс құқығымен, минималды белгіленген ... ... және ... құқығынсыз, минималды белгіленген дивиденд
көлемімен акциялар.
Акцияның бағалануы да ... ... ... ... нарықтық және
баланстық.
Номиналды баға – бұл акция бланкінде басылған баға.
Нарықта сатып алынып және ... ... ... ... ... ... құны деп ... Бұл баға инветор үшін анықтама ... және ... ... ... нарықтың ағымдағы
конъюнктурасына, қоғамның салалық бағытына, төленетін дивидендке, ссудалық
пайызға және т.б. ... ... құны ... ... ... ... таза ... құны (үшінші тұлғалар алдындағы
қоғамның міндеттемелері мен активтері арасындағы айырмашылығы) ... жай ... ... ... ... ... ... Ол бір
акцияға келетін өзіндік капиталдың шамасын көрсетеді.
Қарыздық бағалы қағаздар ағымдағы және перспективті міндетті ... ... ... ... алу үшін қор нарығына эмитенттермен
орналастырылған міндеттемені білдіреді.
Қарыздық міндеттемелердің ең тараған түрі және ... ... ... ... ... ... – ұстаушысының белгілі бір қаражат
салғанын куәландыратын және көрсетілген уақытта тіркелеген пайызбен осы
бағалы ... ... ... ... ... куәландыратын бағалы
қағаз. Сондай-ақ, облигация өзінің ұстаушысына онда тіркелген пайызды алуға
немесе басқа да мүліктік құқық береді. ... ... және ... ... ... ... ... тауарға немесе қызметке),
еркін айналыстағы немесе айналыс ортасы шектеулі ... ... ... ... бір ... болуы және оны беру немесе одан бас
тарту міндетті түрде тіркелімге жатады. ... ... ... ... ... міндеттемелерді иемденуін ... ... ... ... ... есебі
жүргізілмейді.
Жергілігті қарыздар және ішкі мемлекеттік облигациялар және ... ... ... ... тек ... болып
шығарылады, екіншісі атаулы да, ұсынбалы болып та ... ... ... ... ... ... кепілі
болып, эмитент жағынан жалпы кепіл берумен айқындалады. Ол эмитентпен
өзінің ... ... ... ... ... ... ... бөлігіне ұстаушының құқығын білдіреді.
Акция мен облигацияның айырмашылығы өте көп. Мысалы, акцияға қарағанда
шаруашылық субъектінің ... ... ... ... ... ... ... қатар уақытша бос ақшаны салудың тартымды құралы
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... кепілденген табыс әкеледі. Екіншіден, облигацияар керек
жағдайда оңай қолма-қол ақша қаражатқа айнала ... ... ... ... ... ... ... бірінші болып іске асады,
яғни акция бойынша дивидендтер төленуі ... ... ... ... облигация ұстаушылардың акционерлерге қарағанда ... ... ... ... ... белгілі бір салықтық
жеңілдіктер береді. Бесіншіден, әдетте акциялар мерзімсіз бағалы ... ... ал ... ... бір ... шығарылады.
Пайыздық облигациялар бойынша табыс облигацияға ... ... ... ... ... жыл ... ... номиналды құнына пайыздарды
есептеу жолымен қарызды өшіру кезінде бір уақытта іске ... ... ... ... ... ... ал оның иесі ... мен ... ... ... бағалы қағаздарды айтатын болсақ, бұл қағаздардың айналысының
мақсаты, болашақта базисті активтің ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың негізгі ерекшеліктері:
• басқа бағалы қағаздар болып табылатын базисті активтің негізінде
жатқан бағаға ... ... ... ... ... ... ... негізгілерден сырттай
айырмашылығы жоқ;
• базисті активтің мерзіміне қарағанда уақытының қысқалығы;
• эмиссияланбайтын бағалы қағаз болып табылады;
Туындыларға мыналар жатады: ... ... ... ... опциондар және т.б.
Варрант өзінің иесіне, алдын ала тіркелген бағамен, ... бір ... ... ... ... бір ... ... көлемін сатып
алуға құқық береді. Варранттың эмитенті болып негізгі бағалы қағаздарды
шығаратын ... ... ... ... және ... ... оларды шығаруға құқылы. Варранттың бағасы оны сатып алу құқығын ... және ... ... құн мен бағамдық құнның айырмашылығына
байланысты. Олардың айналыс ... ... және ... ... ... ... кезінде анықталады. Варранттар облигациялармен ... ... ... ... үшін бағалы қағаздарды тартымды
ету үшін. Варрант жеке бағалы қағаз ... ... және ... ... ... және сатып алына алады. Сонымен ... ... ... ... ... ... көптеген жағдайда ол ... ... ... ... облигациялар, алтын және т.б.
Фьючерс – келісімшартқа тұру кезінде ... ... ... бір ... бағамен биржалық (базисті) активті сату-сатып алу
стандартты биржалық келісімшартты білдіретін туынды бағалы ... ...... бір ... алдын ала белгіленген
уақытта келісілген ... ... ... екі жеке тұлға арасындағы
келісім.
Фьючерсті ... ... ... айрықшаланады. Ең
алдымен, ол, әр активтің белгілі бір түріне ... ... ... ... биржада ғана жасалады. Бұл жағдайлар фьючерстарға жоғары
өтімді болуға мүмкіндік береді, олар үшін кең ... ... бар, ... ... ... ... үшін ... – опционды келісімшартқа тұрғанды куәландыратын туынды бағалы
қағазды білдіреді, яғни оның бір ... бір ... ... ... ... бағалы қағазды сату немесе сатып алу құқығына ие болады, ал басқа
қатысушысы ақшалай ... үшін ... ... ... ... ... ... баға бойынша бағалы қағазды сату немесе сатып алуға
міндеттеледі.
Опционның иесі оны ... ... ... ... одан бас ... ... опцион бойынша сыйлықты төлеуден басқа ешқандай ... ... ... ... ... ... кезінде акция бағамының қозғалысына
байланысты сатып алынған құқықты іске ... ... ... өзі ... екі типі бар: ... және ... ... типіндегі опцион
алдын ала келісілген бағамен акция ... ... ... береді, ал табыс
ағымдағы биржалық бағам опционда келісілген бағамнан артық болған жағдайда
алынады, ... оны іске ... ... яғни опцион сатушысынан
акцияларды сатып алу. Екінші типтегі опцион – «пут» - акцияны сатуға құқық
береді. Бұл ... ... ... биржалық бағам келісілген бағамнан
төмендеген жағдайда болады, сондықтан бірінші биржада акцияны сатып алып,
сосын ... іске ... ... яғни ... ... бұл акцияларды
келісілген бағаммен сатып алуына ... ... ... ... және қаржылық инвестиция бойынша шешім
қабылдау ушін, ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне қаражат салудың көптеген бағыттарының
арасынан, инвестициялық мақсат жағынан ең тиімді болып табылатын бағытты
таңдау үшін ... ... ... ... қағаздар нарығын анализдеудің
тараған әдістерінің бірі – фундаменталды анализ.
Толық фундаменталды анализ үш ... ... ... ... ... экономикалық жағдайы қарастырылады. Бұл инвестициялауға
жағдай қаншалықты тиімді ... ... ... ... және ... ... ... негізгі факторларды белгілеуге мүмкіндік береді.
Нарық коньюнктурасын зерттегеннен кейін, ... ... ... ... ... ... Яғни таңдалған инвестицияның мақсаты мен
артықшылықтарына байланысты, қалыптасқан ... ... ... ... қолайлы екені анықталады. Сонымен қатар қор
нарығында ... ... ... ... ... салудың
ең тиімді бағытын анықтау, ... ... ... инвестициялық
мақсаттарға жетуге неғұрлым толық ... ... ... ... бір ... ... ... болады. Сондықтан анализдің ... ... және ... қор ... ... ... жүрген әр
фирмалар мен компаниялардың жағдайы егжей-тегжейімен ... ... ... ... ... ... ... ал қайсыларын сату қолайлы
балатынын анықтауға мұмкіндік береді.
Анализдің ... ... ... ... жағдайды зерттеу,
өндірістік динамиканың суретін, экономикалық белсенділіктің деңгейін,
тұтынушылық және ... ... ... даму ... қаржылық жағдайын көрсететін мәліметтерге негізделеді. Сонымен
қатар, маңызды саясаттық және ... ... ... ... ... белгілі бір механизмін белгілеу ынталығы көрінеді. Қор нарығында
көрініс табатын және шаруашылық ... ... ... ... ... Макроэкономикалық жағдайды көптеген экономистермен
ерекше бейіммен қарстырылғанның ... оның ... ... осы ... ... ... айтарлықтай терең
шешімдері мен жұмыстарына негізделуге болады.
Жалпыэкономикалық ... ... ... ... ... ... осы саланың әр қайсысы тек қана жалпы емес, сондай-ақ
өзінің жеке, ішкі ... ... және ... ... ... қарағанда корректировка мен нақтылануын талап етеді. Тіпті
егер, жағдайдың жалпы анализі инвестициялауға ... ... ... бұл ... ақша ... ... ... саланы табуға болмайтынын
айтпайды.
Негізінде саланың дамуы белгілі бір ... ... тез өсуі мен ... ... олардың құрылуынң
бастапқы этаптары, біртіндеп тұрақты даму ... ... ... келе ... ... ... мүмкін, ал кейбіреулері тіпті жойылуы
мүмкін. Анализ жүргізу ... ... ... ... көтерілу сатысында
тұрған және қойылған ... ... ... ... ... ... ... тиімді болатын саланы табуға тырысады.
Фундаменталды анализдің салалық ... үшін ... ... ... ... ... суреттейтін салалардың
нақты классификациясының көп ... бар. ... ... мемлекет
жағдайында, ең алдымен қай ртадағы кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... мақсаттары үшін барлық саланың негізгі үш типке бөлінуі
қолданылады: тұрақты, циклдық және ұлғаймалы.
Тұрақты ... ... ... ... ... ... ... қарағанда, макроэкономикалық жағдайдың әсерін аз шегеді.
Тұрақты салаға жататын компанияның бағалы қағаздарын инвестициялау, жоғары
сенімділікпен, ... ... ... ... ... ... аз
табыстылығымен ерекешеленеді.
Циклдық саладағы қызметтің көрсеткіштері, қызмет белсенділігінің
деңгейі қандай фазада тұрғанына тығыз ... ... ең ... ... қолданылатын тауарлар мен еңбек құралдарын өндіретін кәсіпорындар
саласы жатады. Экономикалық құлдырау кезеңінде, несие жағдайының нашарлауы,
инфляцияның тез ... ... ... ... ... ... қысқартады, сондай-ақ, халықтың қымбат тауарларды сатып алу
мүмкіншілігін де ... Бұл, ... ... өнімдерді тұтынуының
қысқаруына және олардың бағдарламаларының қайтарылуына әкеледі. Ал өрлеу
кезеңінде, жағымды кезеңге ... ... және ... ... аса ... және ... ... қызметі белсенеді. Сондықтан осы
салаға жататын кәсіпорынның акцияларын ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Өрлеудегі салалар жалпы қоғам өнімінің динамикасымен салыстырғандағы
даму қарқыны жоғары болып ... ... ... ... ... ... тұрған салалар, дәстүрлі емес өнім түрлерін шығару
немесе сұраныс құрылымын өзгерту, жаңа технология енгізу ... ... ... ... ... ... бұл саладағы кәсіпорындар
өндірістің дамуына неғұрлым көп қаражат салуға тырысады, ал бұл ... ... ... ... ... қатар мұндай
компаниялардың потенциялы тез өседі, бұл олар шығаратын ... ... тез ... ... ... нарықтың сәйкес саласына қаражатты
орналастыру жоғары тәуекелдігімен ... ... ... ... ... ... капитал өсу мүмкіндігіне әкеледі.
Салалық анализдің барысында өндіріс динамикасын суреттейтін, іске асыру
көлемін, тауарлық және ... ... ... баға және жалақы
деңгейін, сала шеңберінде жиналған және ... ... ... салыстырғандағы пайданың көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... суреттейтін стандартты индекстерге сүйенеді.
Қаражатты орналастыруға барынша жағымды саланы белгілегеннен кеін,
соның ... ... ... ... ... ... қағаздары
қойылған инвестициялық мақсаттарға жетуге мүмкіндік ... ... ... бір ... ... ... ... әсер ететін
факторлардың бірі болып, оның ... ... ... мен ... ... ... ... анализ өзінің соңғы
стадиясында эмитенттегі жағдайды зерттеуге көңіл бөледі. Бұл үшін ... көзі ... ... ... - ... ... тоқсандық
және жылдық есептерінің көрсеткіштері; - ... өзі ... ... - ... қоғам басқармасының көпшілік алдында берген
мағлұматтар; - электронды ақпараттық жүйе арқылы ... ... ... ... мен қор нарығының басқа да қатысушылары жүргізген
зерттеулердің ... ... ... қызметінің нәтиже анализінің
нақты ... ... ... ... сол ... басқа
мемлекеттегі есептіктің жүйенің ерекшеліктерімен, салалық ... ... және ... ... да ... алдын ала
белгіленеді.
Анализдің бірінші ... ... ... қалпын, әдетте оның
ағымдағы қаржылық жағдайы және ұзақ ... ... оның ... ... ... ... маңызды көрсеткіштердің көлемінің нормасы
болады. ... ... ... ... ... ... ... шамамен екі есе асып түссе фирманың жағдайы
қанағаттанарлық болып табылады. ... ... ... ... ... кейін, әдетте оның ұзақ мерзімді
факторлар есебімен ... ... ... ... үш негізгі тәсілмен тарта ... ... ... ... формадағы несие алу арқылы және табыстарды қолдану арқылы.
Компаниямен ... ... ... ... есептеу үшін, акционерлік
капитал мен ұзақ мерзімді қарыздықтың ... тең ... ... ... жай және ... бар акцияның номиналды
құнынан , эмиссиялық ... ... ... ... ... ... ... капиталдың өсуіне бағытталған бөлінбеген ... ... ... ... (айналымға жіберілген
облигациялардың құны, жай акция және артықшылығы бар акцияның құны) оның
жалпы көлеміне ... ... ... есептеп шығарады. Ол
фирмамен өзінің ресурстарын құрастыру үшін өзіндік және ... ... ... ... Өздерінің пассивтерінің көп бөлігін қарыз
құралдары арқылы толтыратын сол ... ... ... ие. 30-35% -н ... ұзақ ... ... деңгейі, әдетте
тәуекел түрінде бағаланады.
Компанияның қаржалы-шаруашылық қызметінің анализінің екінші этапында
олардың ... ... ... Бұл үшін ... және көрсетілген қызмет пен іске асырылған өнімнің көлеміне
қатысты рентабельділік деңгейі есептеледі.
Анализдің ... ... ... ... ... тереңірек
зерттеледі. Көбінесе, акционерлер иемденетін капитал көлемі мен компания
активтерінің жалпы сомасының арасындағы қатынасы болып ... ... ... ... ... ... потенциялының
бағалануы жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... жүйесі белгіленеді: бір жай ... ... ... ... ... мен оның ... қатынасы; акцияның
бухгалтерлік және нарықтық құны арасындағы қатынас; акцияның ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері
бойынша және алдыңғы жылдағы қалыптасқан олардың көлемі ... ... ... ... ... салыстыру нәтижесін
бағалау кезінде, қалыптасқан жағдайды түсіндіруге ... ... ... сатысының ақпараттары қолданылады.
Қарыздық құралдарды анализдеу кезінде, оларға деген бағалар тек
эмитенттердің ісінің ... ... ... ... ... ... анықталады. Көптеген ... ... ... қолданады. АҚШ-та көбінесе Standart &Poor’s және Moody’s
рейтингтік ... ... Олар ... көп ... ... несиелік қор құндылықтарына баға береді.
Несиелік рейтингтер қарыздық қор қағазының сапасын ... ... және оңай ... ... ... қолданылады. Несиелік
рейтингтер: - қарыздық бағалы ... ... ... ... - несиелік қор құралдарының өтімділігін суреттейді; - қарыздық
қағаздарының әр ... ... ... ... ... - ... қағаздың
бағалануына әсер ететін фактордың бірі болып табылады, өйткені ... ... қор ... ... кең ... ... ... көзқарастың өзгеруіне әкеледі; - өз ... ... ... ... тексеруге мүмкіндік береді.
Тәуекел мен табыс бір-бірімен байланысты екі ... ... Олар ... бір ... ... ... ... түрімен де,
сондай-ақ олардың жиынтығымен де бірлесе алады.
«Тәуекел» түсінігіне әртүрлі анықтама беріледі. Кең мағынасында тәуекел
шығнның пайда болу мүмкіндіг немесе ... ... ... ... ... Ал тар ... тәуекел мыналарда көрінетін
қаржылық жоғалтулардың белгілі бір көлемі ретінде ... ... ... ... жетпеу қауіпі; - жоспарланатын нәтиженің анықсыздығы; -
жоспарланатын нәтижені бағалаудың субъективтлігі.
Неғұрлым жоғалтулары көп ... ... ... ... ... ... ... Тәуекелдің басқа да түсінігі бар – ... ... ... ... ... табыстың түрлену деңгейі ретінде. Солай,
мемлекеттік бағалы қағаздардың тәуекелдігі төмен, ... олар ... ... ... ... тең. Керісінше, кез-келген компанияның
жай ғана акциясы ... ... ... ... өйткені мұндай акциялар
бойынша табыс айтарлықтай түрленіп тұруы ... бір ... ... ... ... екі элементтен тұрады:
актив құнының өзгеруінен алынған ... және ... ... ... бастапқы құнына пайызбен есептелген табыс, берілген
активтің табыстылығы немесе табыс нормасы деп аталады.
Тәуекел ықтималдық бағалау болып ... оның ... ... бола ... Тәуекелді есептеуге қолданылған әдіске қарай, оның
көлемі өзгере алады. Жеке ... ... ... ... ... ... - ... сезімталдығының анаизі; - табыстылықты бөлу
ықтималдығының анализі. Бірінші әдістеменің мағынасы оның ... және ... (До) ... ... ... табыстылығының
түрлену пәрменін (R) есептеуде. Бұл берілген активпен ... ... ... қарастырылады: R = До – Дп. Екінші ... ... ... ... ... ... ... қаралатын, түрлену
коэффицетінің орташа табыстылығынан стандартты ... ... ... ... ... ... құрастыруда. Сөйтіп, түрлену
коэффиценті ... ... ... ... ... түрі ... болып
келеді. Бұл әдістеменің негізгі іс-шаралары мынадан тұрады: - табыстылық
мағынасының ... ... және ... іске асу мүмкіншілігі
жасалынады; - анағұрлым мүмкін болатын табыстылық есептеледі; - стандартты
ауытқу есептеледі; - ... ... ... ... ... байланысты тәуекелді, ереже бойынша, уақыт ішінде қарастырады.
Жоспарлау шекарасы алыс болған сайын, актив ... ... ... ... ... ... түрленуің пәрмені түрлену (вариация)
коэффициенті сияқты ұлғаяды. Сөйтіп, берілген активпен байланысты тәуекел
уақыт өте келе өсе ... Бұл ... ... ... ... болады:
актив түрінің мерзімі ұзақ болған сайын, соғұрлым ол тәуекелді және онымен
байланысты табыстылық қарқынды түрленуге бейім болып келеді.
Инвестициялық ... ... бір ... ... ... жеке ... ... жаңа инвестиция жалпы инвестициалық ... ... ... әсер ету ... анализделеді. Өйткені, барлық
қаржылық инвестициялар ... пен ... ... ... ... сәйкес келу мүмкіндігі бұл сандық мінездемені
орташалайды. Ал ... ... ... ... ... ... айтарлықтай төмендетуге болады. (20)
2.2 Бағалы қағаз портфелін инвестициялаудың тиімділігін бағалау әдістері
Бағалы қағаздардың инвестициялық сапасы олардың, яғни инвестор ... ... ... ... ... ... ... табыс алу үшін сатып алынады. Егер де ... ... ... ... бір ... акциямен қамтамасыз ете алатын болса,
қағаздардың табыстылығы оның ... және ол ... ... ... ... ... ... қағаз бойынша алынатын табыстылық үнемі
тәуекелмен байланысты – табыс күтілген мөлшерден аз ... ... ... ... ... ... ақша ... да жоғалуы мүмкін. Инвестор
иелігіндегі бағалы қағаздар көп немесе аз ... ... ... – бұл ... ... ... байланысты. Сонымен қағаздың
инвестициялық сапасы үш ... ... ... ... ... өтімділік.
Сонымен қатар негізгі көңіл іскерлік сапаға бөлінеді, эмитенттің
абыройына (атағына), оның ... және ... ... тәуекелі жеке инвестициялық құралдарға қарағанда
айтарлықтай аз ... ... ... ... құралдар болып
бағалы қағаздар, жылжымайтын мүлік, бағалы ... және ... және т.б. ... мүліктік құралдардың өзіндік ерекшелігі бар.
Жылжымайтын мүлік көлемі жағынан айтарлықтай және ... ... ... ... болып келеді. Сонымен қатар жылжымайтын
мүлікті сату ... ... ... табу қиын болуы мүмкін. Ал инвестициялық
құрал ретінді алтынды алсақ, инвесторды ... ... ... ... ... ... саяси дағдарыстың жағымсыз салдарынан
сақтандыру құралы ретінде ... ... ... ... ... қандай пайда әкелгенімен соншалықты шығындарға әкеледі. Сондықтан
инвесторлар көбінесе инвестициялық ... ... ... ... ретінде бағалы қағаздарды қолданады.
Әр елдің заңдылығына сәйкес ... ... ...... ұстанушыларға (банктер, сақтандыру компаниялары, инвестициялық
қорлар, зейнетақы және өзара қорлар) өзінің ... ... ... жеке инвесторлар бір емес, бірнеше бағалы қағаз түрлерін алуға
ұмтылады, әсіресе акцияға қарағанда. Бір ... ... ... ... ... ... ... толтыра
алатыны инвесторлар біледі. Басқа сөзбен айтқанда, маңызды ... әр ... жеке ... ... барлық портфельдің пайда нормасы мен
тәуекелінде. Осымен байланысты жеке ... ... ... ... ... ... ... портфельдің пайда нормасы мен тәуекел дәрежесіне
бұл параметрлер әсер ету ... ... ... ... ... мен ... дәрежесінің қарым-қатынас
мәселесімен және жеке бағалы қағаздардың портфельдің ... ... ... ... ... айналысты. Соның салдарынан
«Портфель теориясы» деген экономикалық ғылым ... ... ... ... ... болып «Қаржылық активтерді ... ... ... ... ... ... ... Г.Марковиц
пен У.Шарп айтарлықтай өз үлестерін қосты. Бұл ғалымдардың еңбектері үшін
1990 жылы Нобель сыйлығымен марапатталынды.
Портфель өзіне әр ... ... ... дәрежесі және тәуекелмен
корпоративті акцияларды, облигацияларды, тіркелген табыстылығымен
қағаздар, мемлекетпен кепілдендірілген және т.б. ... ... ... ... мақсаты – инвестициялау жағдайын
жақсарту болып табылады. Тек портфельді қалыптасырғаннан кйін ғана ... жаңа ... ... қол ... ... ... қағаздар портфелі инвесторға минималды тәуекелмен талап етілетін
тұрақтылықты қамтамасыз ... ... ... ... табылады.
Көптеген инвесторлар портфелді қалыптастыру кезінде тек жоғары пайда
нормасын алуға ғана ... ... ... ... ... төмендетуге тырысады, яғни олардың ... ... ... мәселесі тұрады. Дәстүрлі түрде бұл мәселені өз ... ... ... ... Егер ... салымдарының 10 бірдей
бөлігін 10 әртүрлі акцияға салса, онда ... ... ... төмендететіні айқын. Бірақ мұндай шешім сандық болып есептеледі,
сонымен қатар, ... ... ... ... нақты сандық
бағалануы жүрмейді, бағалы қағаздардың тек сапалық таңдап алынуы жүреді.
Марковицтің айтуы бойынша ... ... ... ... ... бұл тәуекел инвестицияның жоғары табыстылығымен негізделмесе. Қандайда
бір ... ... ... ... үшін ... ... ... ауытқуды қамтамасыз ететін портфелді таңдайды. Сөйтіп, Марковиц
бойынша тәуекел ... ... ... ... ... ретінде
анықталды.
Инвесторлар тәуекелден қашуға тырысатындығын ескере отырып, ... ... ... ... ... ... стандартты
ауытқуларды минимизациялауға тырысатынын тұжырымдады. Бірақ әртараптандыру,
портфель бір-біріне ұқсамай айналатын бағалы ... ... ғана ... Бұл ... ... табыстылығының стандартты ауытқуы жеке бағалы
қағаздарға қарағанда айтарлықтай аз болады.
Марковиц моделін тәжірибелі түрде қолдану үшін әр ... ... ... ... Егер бұл ... бар ... ... квадраттық программированияның көмегімен ... ... ... болады ( Сурет 2).
R (%)
F
C
B
A
Е
( Сурет 2). ... А ... ... ол ... емес ... ... В ... табысты төмен тәуекел дәрежесімен қамтамасыз ... С ... сол ... ... айтарлықтай жоғары табыстылықты қамтамасыз
етеді. Сойтіп барлық ... ... EF ... жату ... ... ... портфельдер көп бағалы қағаздардан тұрады, ал
шетіне жақын порфельдерде тек бірнеше ғана. F ... ... ... ... ... бір түрлі акцияға салынғанын суреттейді. Ал
Е нүктесі бірнеше акциялардың үйлесімі портфельдің ең аз тәуекел дәрежесін
қамтамасыз ететінін суреттейді.
Сонымен ... ... ... портфель таңдауға мүмкіндік бермейді,
тек тиімді портфельдер жиынтығын анықтайды. Бұл портфельдердің әрқайсысы
белгілі бір тәуекел ... үшін ең көп ... ... ... ... ... ... кемшілігі, ол көп мөлшерде ақпаратты талап
етеді. Ал ... ... ... аз ақпарат қолданылады. Бұл әдісті
Марковиц әдісінің оңайтылған түрі деп ... ... ... ... ... отырып, Шарп әр акцияның
бүкіл нарықпен қалай өзара байланыста болатынын анықтағанын жеткілікті деп
санады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ мынаны ескерген жөн, кез-келген елде бағалы ... ... ... саны өте көп. ... ... биржалық және биржадан
тыс нарықта мыңдаған келісімшарттар жасалынады. Акцияларға бағалар үнемі
өзгеріп ... ... ... бүкіл көлемі бойынша қандайда бір
көрсеткішті анықтау мүмкін ... ... егер біз ... бағалы қағаздар
алсақ, олар бүкіл бағалы қағаз нарығының қозғалысын суреттей алады. Мұндай
нарықтық көрсеткіш ретінде ... ... ... ... ... ... ... әсерін мына графиктен көруге
болады (Сурет 3).
(m
(сурет 3) ... ... ... ... акция саны ұлғайған сайын, портфельдің тәуекелі
азайғаны көрсетіледі. Бір акциядан тұратын портфельдің стандартты ауытқуы
шамамен 28%-н ... ... ... ... онға ... ... ... шамамен 18%-ға дейін төмендейді. Барлық акциялардан
тұратын портфель (нарықтық портфель) 15,1% стандартты ауытқудан тұру ... жеке ... ... ... ... акциялар портфельде
болған жағдайда алынып тасталынады. (4)
Инвестициялық портфельдер әр түрлі түрде ... ... ... ... көзі мен ... деңгейі табылады.
Өсу портфелі бағамдық құны өсіп отыратын бағалы қағаздардан тұрады. Бұл
портфель типінің мақсаты – портфель құнының өсуі.
Табысы жоғары портфельде ... ... ... ... және
жоғары ағымдағы табысты алуға бағытталады – облигациялар бойынша пайыздар
және акция бойынша дивидендтер.
Тұрақты табысты портфель – бұл ... ... ... ... табыс
әкелетін жоғары сенімді бағалы қағаздардан тұрады.
Аралас портфельді қор нарығында мүмкін болатын бағам құнының құлауынан
да, төмен ... және ... ... де ... ... үшін ... портфелін қалыптастыруда, оның жоғары тұрақты ... ... ... ... ... оны ... үшін, ең тиімді жолы
қарапайым сенімді және жоғары табысты ... ... ... оларды
сөндіруге дейін сақтау.
Опциондарды қолданып, оларды акциямен, ... бір ... ... мен ... ... ... қатынасын табу жағынан
инвестордың мүмкіншіліктерін айтарлықтай ... ... ... мүмкіншілігі мынада, бүгінгі фьючерстік
бағамен болашақта болатын баға арасында байланыс бар, сондықтан, ... ... ... қолдана отырып, инвесторлар фьючерсті нарықтың
қатысушылары қалай болашақтағы бағаны ... ... ... оларға сәйкес инвестициялық шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Хеджирлеу фьючерстік келісімшартты қолданудың басты бағыттамасы болып
табылады. Хеджирлеу деп ... ... ... ... ... мүмкін болатын жоғалтулардан келісімшартты сақтандыруды айтамыз.
Хеджирлеудің көмегімен сатып алушы да, сатушы да ... ... ... өзін ... тырысады.
Спекуляция – фьючерсті нарықтың маңызды бөлігі. Спекулянт тауар бағасын
өзгерту арқылы табыс алуды көздейді. Ол хеджирлер ... ... ... ... ... ... ... мыналарды қамтамасыз ететін әдістер
жиынтығы түсініледі:
• бастапқы салынған құралдардың ... ... ... ... ... ... ... тәуекел деңгейін төмендету.
Әдетте басқарудың екі түрін көрсетеді: активті және пассивті басқару.
Активті ... – бұл ... ... ... үнемі бақылаумен байланысты.
Тиімдірек бағалы қағазды сатып алу, және ... ... ... ... жылдамдықпен сату сияқты іс-әрекеттермен байланысты. Мұнда
басқару түрі инвестициялық портфельдің құрамын жиі өзгертіп тұрады.
Активті ... – бұл ... ... қалыптасуына және
оның ұзақ уақыт бойы сақталуына ... ... ... ... қағаздарды инвестициялаудың өзекті
проблемалары, оны шешу ... ... ... ... ... ... Бірақ
зейнетақы қорлары өз қаражаттарын жаңа жобаларға инвестициялауға құқығы
жоқ, өйткені оларға нақты қандай корпоративті ... ... ... ... ... ... ал ондайлар тәжірибеде жоқ. Бұдан
маңызды тұжырым шығады: мемлекетке қажетті инвестициялық жобалар, ... ... ... ... яғни ... қағаз нарығы, акционерлік
капитал нарығы арқылы. Акционерлік капиталына салым ... ... ... институттар, дамушы елдерге ("emerging markets"),
соның ішінде Қазақстанға да, ... ... ... бар. ... ... "green field" ... ... жобасы)
жобаларын инвестициялауға құқығы жоқ. Сөйтіп, шетелдік портфельді
институттар қазақстандық ... ... ... ... алмайды.
Сондықтан біз тек шетелдік жеке инвестиция қорларына ғана ... ... ... мәселелрдің бірі болып, акционерлік капиталды дамыту
табылады. Бағалы қағаз нарығын ... ... ... ... ... ... рөлі жөнінде ел басымыз бір ... ... жоқ. ... осы даму ... ... қоғам қызметтерінің
механизмдерін қолдану неге маңызды ... ... ... ... ... өткендей, іс-әрекеттегі қаржылық жүйенің шегінде жаңа
инвестициялық жобаларды дамыту мүмкін ... ... ... ... механизмін шығару қажет, заңда, лауазымды тұлғаларды, олардың
есептілігі мен ... ... ... ... ... ... қою қажет.
Акционерлік қоғамның басқа ... ... ... ... ... – ол ... акционерлік капитал арқылы
инвестицияның тиімділігін анықтау формасы, екіншіден, ... ... ... ... үшіншіден, оның аз тиімділігінен
жоғары тиімділігіне өзгеруінен болатын әрекеттер салдарынан ... әсер ... ... ... формасы. Бұл жалпы танымал
постулаттар, ... ... ... мағынасы әдетте көп ойланылмайды.
Экономиканың сол немесе басқа ... ... ... Егер ... ... ... ... нақты регламентацияланған болса,
жоғары корпоративті дәстүр қалыптасқан болса, ... ... ... ... ... тиімділігін және кейін дамуға жағдай жасауға,
дивидендтер төлеуді қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... есептеу – акцияның, яғни акционерлік қоғамның да
тиімділігін анықтаудың негізгі параметрі. ... 10 ... ... ие ... кейбір акциялар көп ... ... ... өсуі ... ... ал бағамдық құн акционерлік қоғам қызметінің
тиімділігіне байланысты. Біз ... ... ... ... да,
тиімділігі жоғары акцияны сатып аламыз. Сөйтіп, біз, капитал ... ... ... ... ... әрекетпен жүздеген акционерлер
жұмысын атқарады. Тиімділік көрсеткіштері жоғары кәсіпорындар, акционерлік
капиталды көп тартады да және ары ... даму ... ... ... ... ақ, салымдардың өтімділік деңгейі маңызды рөл ойнайды.
Мысалға, егер ... ... ... онша ... емес болса, біз ашық
нарықта акцияны бірден сата ... ...... ... ... ... ... және акционерлік қоғам қызметінің
механизмдерінің дамуы – жай ғана идея ... ол ... сол ... ... ... шынайы бағалау мүмкіншілігі.
Соңғы екі-үш жылдарда қазақстандық экономиканың дамуына ... ... ... табылады деген сұраққа мынадай жауап келеді: бағалы ... ... ... жоқ ... ... біз ... ... мақтанамыз, бірақ біздің биржадағы ... ... ... ... ... орналастыруға құралдар жоқ екенін
бірден көреді. Мемлекет басшысы үкімет алдына ... ... ... мен
акционерлік капиталды дамыту бойынша үнемі мақсаттар қоятын. Инвестициялық
қор бекер құрылған жоқ. Біздің басты мақсатымыз – ... ... ... ... ... ... оның дамуын тоқтатып тұрған экономикалық және
құқықтық проблемаларды ашу. Қордың ... бірі ... ... ... осы ... жетуге мүмкіндік беретін жүйені құруға ... ... ... қағаз нарығының жақсы қызмет етуін қамтамасыз
етудегі Қаржылық ұйымдар мен қаржы нарығын реттеу жөніндегі ҚР-ң ... ... ... ... ... өкілетті орган қалыптасқан.
Экономика құрылымын байыпты түрде өзгерту ... ... ... ... ... ... да ... көп. Бүгінде бағалы қағаз
нарығында толық, терең түсіндірілмейтін ... ... ... ... ... және ... қағаздар нарығы бойынша
заңдылықтардың жетілдірудің маңыздылығын түсінеміз. Акционерлік қоғам және
бағалы қағаздар ... ... ... ... ... қағидалар
жазылған, бірақта мұнымен қоса акционерлік қоғам қызметінің ... ... ... түрде регламенттеу қажет. Қаржылық құралдардың
нақты жазылуын іске ... ... ... ... ... ... ... жылдар бойы, бұл жұмысқа көңіл бөлінбегені анық. ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
басқарушылық тұлғалардың бір тобы үкіметті узурпациялап, ... жеке ... ... ... басқарады. Ол үшін, кез келген
акционер – ... ... ... ірі немесе бақылаушы болсын, заң
бұзған лауазымды тұлғаны жауапкершілікке тартуға ... ... ... ... ... және ... ... комитетінің төрағасы Мүсірәлі
Өтебаев ұйымдастырған ... ... ... ... жағдайы және оны дамыту перспективалары” деген тақырыпқа дөңгелек
үстелінде айтылған мәселелер бойынша Қазақстандағы қазіргі кездегі ... ... ... жалпы инвестициялық климатын түсінуге
болады.
Қаржы рыногын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің
төрағасы Арман Дунаев айтуы бойынша, ... ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногын реттеудің толыққанды мемлекеттік
жүйесі жасалған. Оның ... ... ең ... ... ... ... салым
жинайтын инвестициялық қорлар. 2005 жылдан бері олар үлкен қарқынмен өсіп
келеді. Бағалы ... ... ... ... саны осы ... екі ... өсіп, 86-ға жетті. 2007 жылдың 1 қаңтарында олардың барлық
активі 48 млрд. 661 млн. ... ... Бұл 2006 ... сәйкес мерзімімен
салыстырғанда, төрт есеге жақын көп. Сонымен бірге, осы ... ... ... ... бар. Олардың сәйкес мерзімдегі активі 67
871 млн. теңгеге жетті. Қор ... ... ... ... ... АҚ ... ... Сонымен бірге, 2007 жылдың 1 қаңтарына дейін
бағалы ... ... ... емес ... “А” ... – 229, “В” категориясы бойынша 66 рет шығарылым жасады. Мұның бәрі
өткен мерзіммен салыстырғанда, жақсы болып ... ... ... салымдарды барынша көбейтіп (аккумуляциялап), оны инвестиция ретінде
экономикаға құю бағытында өзінің бар ... ... ... тұрған жоқ.
Әсіресе, екінші рынокта өту ... ... ... ... ... Оның басты себебі – рынокта институттық инвестор (зейнетақы қорлары)
басым. Олардың ...... ... ... жасамай
қарыз құралдарын өтелгенінше ұстап тұру. ... ... ... бақылау
пакетінің стратегиялық инвестордың ... ... Ал олар ... ... ... сатылуын қаламайды. Одан арғы
проблемалар қатарында Арман Қалиасқарұлы бағалы қағаздар рыногындағы ... ... бірі ... ... ... ... болып саналатын аса ірі компаниялардың акциялары да қолжетімді
емес екенін тілге тиек етті. Сондай-ақ, ол ... ... ... жетімді көлемде шығарылмайтынын сынады. ... өзі, деді ... ... ... ... ... соғады.
Осы және басқа да проблемаларды жою мақсатында бірқатар кешенді шаралар
қабылданып жатыр. Соның ... ... ... ... ... ... шығару жөнінде шешім қабылдағаны да бар. Атап айтқанда,
“Қазақтелеком” АҚ-ның – 4,6, “Транстелеком” АҚ-ның 49 ... ... ... ... Әрине, қор рыноктарына сенім білдіру үшін ... ... де бару ... Осы істе ... насихат пен жарнама өз
жұмыстарын көрсете алады дей келіп, одан әрі ... осы ... ... ... да ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар шығару жөніндегі өкілетті
орган ретінде былтыр қор рыногына екінші реттік аукциондар тетігін ... ... ... ұзақ ... ... шығаруға жоғарғы шектеу
жасағанын, сонымен қатар, эмиссиялардың (шығарылымдардың) ... ... ... Ал ... Дунаевтың сөзіндегі бірқатар
сындарға, соның ... ... ... ... ... ... жауап берілмеді.
Қазақстан Республикасы Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының ... ... ... ... Арыстановтың сөзі талқыланып жатқан іске
нақты қатысты ... Біз қор ... ... мен ... ... қарағанда, анағұрлым ептірек болуымыз керек. Бұл істегі
бағдарымыз ... ... араб ... ... жөн. Егер біз өзіміздің қор
рыногымызға бүгін қаражат жинай ... ... ... ... елдерге қол
жайып, ақша сұрап қалуымыз мүмкін, деді ол. Сондықтан бұл істі ... ... ... ... органдарын жұмылдыру керек. Біздің
банк жүйеміз жақсы деген эйфория кешегі күннің үлесі болатын, біз ... ... бара ... Ресей мен Өзбекстанға емес, Дубай мен Нью-Йоркке
теңелуге ... ... ... дей ... ... ... қор рыногының
бірқатар проблемаларды айтатын болсақ, Әкімшілік араласудың зияндығын
айтамыз. Ішкі рыноктағы қор ... ... ... ... ... ... ішкі салымшы үлкен сенім білдіріп тұрса ғана келетінін
айтамыз. Біздің ... ... 80-ші ... ... ... ... ... тұрғандағы Англия секілді. Ол кезде британдықтар тек ... ... Ал ... ханым” “Бритиш-телеком” секілді мықты компания
акциясын қор биржасынан сатқызғанда оған ... ... ... Сол секілді
“Самұрық” пен “Қазынаның” акцияларын сату арқылы біз ... жылы ... 100 ... кем емес ... ... ... Қазір біздің
адамдар өздері көзі ... ... ... ... пен ... ғана
сенеді. Халық арасында үлкен түсіндірме ... ... жөн. ... ... ... күні жоғары көтеріліп тұрғанына ... өсу ... ... ... ғана ... тұр, ал сапа әлі барынша
төмен.
“Қазақстан қор биржасы” АҚ ақпарат және сарап бөлімінің ... ... өз ... ... ... ... айтты. Атап айтқанда, қор
биржасы бізде жоқ деу ... Ол ... 1,5 ... бері өте ... ... келеді. Мысал үшін айтар болсақ, “Халықтық банктің”
акцияларын 2004 ... ... ... алғандар оны жуырда 50 есе өскен
бағамен ... ... ... ... Сондықтан да оның қадамдарының
қарышты екенін ... ... деді ... қор ... да ... ... ... кете алмас. Бірақ,
оның тиімді екенін көзбен көрсе, халықтың өзі хан ... ... ... ... ... ... ... да түсіндірме және насихат жұмысының молынан
жүргізілгені керек. (10)
Сонымен, қазiргi уақытта ... ... ... тартымды
құралдарының өте айрықша тапшылығы байқалады, бұған ішкі ... ... ... тұрақты түрде өсуi ... ... ... үшiн тартымды тапшылықты
бiлдiретiн басқа фактор "А" санаты бойынша, оның ішінде эмитенттерi ... ... ... банктер болатын акциялар бойынша қазақстан
қор биржасының ресми тiзiмiндегi негiзгi ... ... ... шоғырлануының жоғары деңгейi болып табылады. Сонымен,
зейнетақы активтерiн ... ... ... асыратын ұйымдар
жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... ... ... ... ... шетелдiк рыноктарға
орналастыруға мәжбүр болып отыр.
Осы мiндеттердi iске асыру мынадай бағыттар бойынша рәсiмдер мен
iс-шаралар жүйесiн жүзеге асыруды ... ... ... ... ... сақтауға, ұсақ акционерлердiң
құқықтары мен мүдделерiн қорғау принциптерiн, акционерлік қоғамдарда төлем
тәртiбiн және ... ... ... ... нығайтуға,
бағалы қағаздар бойынша кiрiстерге салық салуға қатысты салық заңдарын
жетiлдiруге ... ... ... шеңберiнде қазақстандық акциялар мен
облигациялардың инвестициялық тартымдылығын арттыру. Осы ... ... үшiн ... ... қызметiн жүзеге асыру тәртiбiн айқындау және
Ұлттық Банктегi бағалы қағаздар рыногының мәселелерi жөнiндегi Сараптамалық
Кеңес және ... ... ... ... Республикасының Заңымен
бекiтiлген Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... негiзделген акционерлік
қоғамдардың үлгілік ішкі нормативтiк актілерiн және өзге құжаттарды әзiрлеу
шаралары жүргiзiледi;
- ... жаңа ... ... және ... және ақша ... жаңа ... ... қағаздар
және депозиттiк сертификаттар) пайда болуын ынталандыру ... ... ... ... ... борыштық мiндеттемелер рыногын дамыту;
- қазақстандық депозитарлық қолхаттар, борыштық мiндеттемелерге
құрылымдық және қоспалы туынды қағаздар, ... және ... ... ... ... ... пайда болуы мен
қалыптасуын ынталандыру бойынша ... iске ... ... туынды
бағалы қағаздар мен қаржы құралдарының рыногын дамыту.
Айналыстағы депозиттік сертификаттарды рынокқа ... ... ... үшін ... ... жаңа ... ... болуына және
олардың депозиттік базасының ұлғаюына ықпал етедi, ал олар ... ... ... және ... ... осы құралдың жоғары
өтiмдiлiгiне әсер етедi.
Әлемдiк ... ... ... борыштық мiндеттемелерi,
белгiленген кiрiсi бар коммерциялық қағаз түрiндегi жаңа ... ... ... ... ... ... берешекке қызмет етуге
кететiн шығындар мен уақытты азайтуға ықпалын тигiзедi. ... ... ... ... ... олар ... емес
бағалы қағаздар болып табылады, бұл эмиссияны тiркеуде ... ... және ... ... ... ... бередi) және вексельдер
(вексельдерден айырмашылығы стандарттық ережелер бойынша шығарылады,
орталықтандырылған есепке алу ... бар және ... ... ... ... ... ... таратылады. Бұдан басқа,
осы жобаны iске ... ... ... ... және ... бiр бөлiгiн валюта рыногынан қысқа мерзiмдi инвестицияның
жаңа құралына оқшауландыра отырып, қаржы рыногының шеңберiнде теңге ... ... әсер ... ... ... ... ... агенттерiне
мемлекеттік инвестициялық саясатты iске асыру ... ... алу ... ... асыруға мүмкiндiк бередi. Жеңiлдiкпен салық салу, жинақтаушы
зейнетақы қорларының зейнетақы активтерi және сақтандыру (қайта сақтандыру)
ұйымдарының ... ... ... ... ... алуға рұқсат
беру Ұлттық Банктің қайта қаржыландыруына рұқсат беру және пруденциалдық
нормативтер мен ... ... ... ... критерийлерін
есептеу кезінде өтiмдi активтердің санатына агенттiк облигацияларды енгiзу
осы құралдың ... ... ... Осы ... ... облигациялардың
тартымды жоғары өтiмдi құрал ретiнде қалыптасуын ... ... ... салыстырғанда олардың бәсекелестік қабiлетiн
жоғарылатады.
Туынды қаржы құралдарының рыногын дамыту бойынша алғашқы қадам
"Бағалы ... ... ... ... Заңының жаңа редакциясының
жобасында көзделген туынды ... ... ... оны ... ... ... ... айқындау болады. Борыштық міндеттемелерге
құрылымдық және қоспалы туынды ... – бiр ... ... тобының,
кредиттер немесе кредиттiк желiлердiң пайда болуы борыштық мiндеттемелердi
қайта қаржыландыруды жүзеге асыруға мүмкiндiк жасайды, бұл борыштық ... ... ... және ... ... ... әсер ... және валюталық тәуекелдердi xeджирлеу құралдарының
рыногын дамыту ... ... ғана ... ... ... операцияларына қатысушы-кәсiпорындардың да тәуекелдерiн төмендетедi.
Базалық активi бар тауарларға туынды келiсiм-шарт құралдарының ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге ықпал
етедi. (11)
Инвесторлардың құқықтары мен мүдделерiн ... ... ... мен ... ... ... дамуына, жаңа қаржы институттары мен
құралдарының ... ... және жаңа ... ... ... ... мен ... қорғау жүйесi мен әдiстерiн тұрақты
түрде жетiлдiру қажеттiгі пайда болады.
Ағымдағы ... ... ... ... ... ... деңгейi 2000 жылы Еуропалық Қайта құру және Даму Банкінің
"жеткiлiктi қамти ... ... ... ие ... Қазiргi кезде Ұлттық
Банк инвесторлардың құқықтары мен мүдделерiн ... ... ... ... ... компанияларды, кастодиан банктердi және бағалы
қағаздар портфелiн басқарушыларды ғана пруденциалдық ... ... ... да ... ... ... тұрақтылық критерийлерiн
орындауға мiндеттi объектiлер болып табылады.
Негiзгі шаралар
Осы бағытты iске ... ... ... ... ... ... ... етiледi:
- бағалы қағаздар рыногында ақпаратты ашудың халықаралық
стандарттарына ... ... ... ... стандарттарына көшу
Еуропалық одақтың ақпаратты ашу жөніндегi директиваларының нормаларына
бейiмдеу негiзiнде, атап ... ... ... ... рәсiмдерi
жүргiзiлген кезде, эмиссия проспектiсiнде, листинг ... ... ... iрi ... ... ... жүзеге асырылады. Сонымен
бiр уақытта шетелдiк бағалы қағаздарды Қазақстан рыногына саудаға жiберу
стандарттарының ... ... ... ... қор ... айқындығының дәрежесiн жоғарылатуға бағытталған негiзгi шара
акционерлiк қоғамдардың қызметi туралы ақпаратты ... ... құру ... iшiнде қаржы рыногының барлық қатысушыларының және
акционерлiк қоғамдардың ақпаратты мiндетті түрде ашуды ... ... ... басқа маңызды қадам инвесторларға арналған ашылатын ... ... ... және ... ... ететiн Қазақстан
Республикасының барлық шаруашылық жүргiзушi субъектілерiнің қаржылық ... ... ... ... сөзсiз;
- бағалы қағаздар рыногының лицензияланатын субъектiлерiн
реттеудi жетiлдiру. Бұл шара инвестициялық ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының лицензияланатын субъектiлерiне
қатысты пруденциалдық реттеудi енгiзудi қарастыратын болады, сонымен қатар
Еуропалық одақ ... ... ... ... ... ... ... этиканы және ... ... ... ... бейiмдеу жүргiзілетiн болады. Инвесторларды қорғау
дәрежесiн арттырудан басқа, көрсетiлген iс-шаралар ... ... ... ... ... ... бұл қор ... даму деңгейiн
арттыру шарттарының бiрi болып табылады;
- бағалы қағаздар рыногындағы әдiл бәсекелестiктi ынталандыру.
Осы ... ... ... ... ... ... ... мен
қиянат етушілік мәселелерi бойынша Еуропалық одақ ... ... ... шаралар қабылданатын болады. Сонымен бiрге,
биржалық сауда-саттықтың айқындық деңгейін ... ... ... ақпаратты ашу және бағалы қағаздар рыногындағы ... ... ... ... алу ... ... болады.
- жоғарыда аталған шаралар кешенiнен ... ... ... ... ... ету ... ... оның ішінде экономика секторлары бойынша эмитенттердi жiктеу
жөнiндегi талаптардың ... ... ... олардың инвестициялық
портфельдерiн түрлендiру дәрежесiн арттыру және бағалы қағаздар рыногындағы
сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту және
жетілдіру
Мақсаты мен міндетi
Бағалы қағаздар рыногының ... ... ... ... бар инфрақұрылымды жетілдiруге және оның жекелеген ... ... және ... ... ... шет ... ... iс-қимылының рәсiмдерiн жетілдiруге бағытталатын
болады.
Ағымдағы жағдай
БҮгiнгi күнi қазақстандық бағалы ... ... ... ... ... қор ... ... депозитарий, сондай-
ақ 1-санатты лицензиясы бар (нақты ұстаушы ретiнде клиенттердiң шоттарын
жүргiзу құқығы бар) тiркеушілер, ... және ... ... ... ... субъектiлерінің шетелдiк бағалы
қағаздар рыногына шығуы шын мәнiнде iске ... ... осы ... мемлекеттер заңдарының жетiлмеуiне ... ... шешу ... ... ... ... ... техникалық инфрақұрылымын
дамытудың негiзгi мiндеттерi:
- елдің түрлi аймақтарында тұратын Қазақстанның азаматтарына
қаржылық ұйымдардың қызмет ... ... қол ... ... Бұл үшiн ... ... ... бағалы қағаздар рыногында трансфер-
агенттердің желiсiн дамыту талап етiледi. Осы желi ... ... ... ... ... трансфер-агенттер көрсететiн
делдалдық қызметтiң сапалы деңгейiн арттыруға бағытталады;
- техникалық инфрақұрылымның барлық субъектiлерінің, ең алдымен
Қазақстан қор биржасының, Орталық ... мен ... ... ... ... арттыру және жетілдiру. Осы ... ... ... ... субъектiлерінің техникалық
жүйелерінің жұмыс iстеуiне қойылатын ... ... ... ... ... есебiн жүргiзу рәсiмдерi мен әдiстерінің мәселелерi және
олармен ... ... ... ... ... ... жасалады;
- 2007-2009 жылдары Орталық депозитарий базасында бағалы қағаздар
рыногында орталық ... ... ... ... ... iрi, көп ... ұйым құру арқылы (облыстық дәрежедегi iрi
қалалардың барлық облыс орталықтарының филиалдарын қоса ... ... ... ... ... деңгейiн арттыру;
- ұлттық бағалы қағаздар ... ... ... шет ... ... ... ... өзара iс-қимылының, атап айтқанда, халықаралық келiсiмдер
мен интеграциялық қалыптастыру шеңберiнде, лицензияларды өзара ... ... ... нақтылы ұстаушының шоттарын ашу мәселелерi жөнiнде
рәсiмдер әзiрлеу;
- брокерлiк және дилерлiк ұйымдар ... ... оған қоса ... ... ... ... олардың
капиталдандыру деңгейiн арттыру. (21)
Нарықтық сипаттағы қазіргі заманғы экономиканың толыққанды ... ... қор ... ... ... ... – борыштық құралдар
рыногын, мемлекеттік те, ... те ... ... мен ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан, Қор рыногын (бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... ... еді. ... дейін Қазақстанда жоғарыда аталған үш сегменттің алғашқысын ғана
қалыптастырудың сәті түсті, ал ... ... ең ... – әлі ... ... дамып отыр. Акциялар рыногын дамыту жөніндегі негізгі міндет –
бағалы қағаздардың ... ... ... және ... ... төлем
қабілетті сұранысты қалыптастыруға бағытталған іс-әрекеттер болуы керек.
Бұл ... ... ... ... ... акциялар ұсынымын
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... себептерге байланысты әлі күнге дейін ашық қор рыногына шығуға
мүдделілік танытпай келеді. Мыналар рынокты акциялармен толықтыру жөніндегі
негізгі бағыттар бола ... ... ... ... ... ... ... пакетін сату;
2) ұлттық және мемлекеттік компанияларды акционерлендіру және ... ... ... шығару. Мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ету
үшін осы компаниялардың жарғылық қоры мөлшерін алдымен олардың активтерінің
құнын және рыноктағы ... тура ... ... ... ұлғайту
қажет, ал бұл қайта бағалауға танымал шетелдік аудиторлық компанияларды
тарту керек;
3) еліміздегі орта және ... ... қор ... шығуын
ынталандыратын жағдайлар жасау.
Қазақстандық эмитенттердің ... ... ... ... ету ... негізгі бағыттар мыналар болуы керек:
а) институттық инвесторлар топтарын, ең бірінші кезекте – ... ... үшін ... ... ... ... шетелдік портфельді инвесторлар тарту;
б) қор рыногына жеке инвесторлардың қаржысын тарту.
І. Бағалы қағаздар ... ... ... қағаздар рыногы бүгінгі таңда ел экономикасын дамытудың аса
маңызды ... бірі ... ... ... мемлекеттік бағалы
қағаздар рыногының жанында Қазақстандағы акциялар рыногы әзірше жеткіліксіз
дамыған. Бағалы қағаздар ... ... ... бірі –
акционерлік қоғамдардың көптігіне қарамастан, еркін айналыстағы акциялардың
болмауы. ... ... ... стратегиялық инвесторлардың
бақылау пакеттеріне шоғырланған, бұлар кәсіпорынды бақылауға және ... ... ... ... ... ... мен ... жобасында рынокты одан әрі дамытудың негізгі мақсаттары мен
міндеттері айқындалған және ол ... ... әрі ... кешенді түрде шешуді қамтамасыз етуге бағытталған.
Бағдарламаны әзірлеу кезінде айқындалған басты мақсат – Қазақстанның
бағалы қағаздар рыногын одан әрі ... оның ... мен ... ... бағалы қағаздар шығару үшін мүмкіндіктерді кеңейтуді, инвесторлардың
құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету және адал бәсекелестікті қамтамасыз ету.
Бұл ... ... ... ... ... ... рыногын қазіргі
заманғы талаптарға сай келтіру болып табылады.
ІІІ. Басым бағыттар
Бағдарлама жобасында:
- Инвесторларға қатысты саясат
- Бағалы қағаздар эмитенттеріне қатысты саясат
- Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... рыногын реттеу саясаты қазақстандық бағалы қағаздар
рыногын дамытудың басымды бағыттары ретінде айқындалған.
Көрсетілген бағыттар ... ... іске ... жөніндегі іс-шаралар
айқындалды:
«Инвестициялық қорлар туралы» Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жұмыс істеуін қамтамасыз ету
бөлігінде бағалы қағаздар ... ... ... қызметі
мәселелері бойынша барлық қажетті заңи нормативтік құқықтық база ... ... ... ... ... қаржы институттар санының кеңейюімен, бағалы
қағаздар рыногына халықтың жинақтарын тарту жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... құқықтық база
әзірленіп, енгізілетін болады.
Өз құзыретіндегі бағалы қағаздар рыногы мәселелері ... ... ... ... ... Банк, Қаржы нарығын және қаржы
ұйымдарын ... мен ... ... ... мен өзге де ... ... ... халыққа түсінікті нысанда пайдалана
отырып, халықты бағалы қағаздар рыногының негіздеріне ... ... ... ... ... құралдарында (радио, телевидение, газеттер мен
журналдар) жариялай отырып, PR-акцияларды жүзеге асыратын болады.
Қаржы ұйымдарының және Қаржы нарығын және ... ... ... ... жөніндегі агенттіктің ақпаратты ашуы ... ... ... тап болатын тәуекелдерді азайтады және ... ... ... ... түзу жұмыс істеуіне негіз жасайды.
Халықаралық Қаржылық ... ... ... қоса ... ... ... арттыру жөнінде шаралар қабылданатын
болады. Қазақстандық ұйымдардың ХҚЕС-на ... ... ... ... ... ... сәйкес біріздендіруде ғана
емес, олардың қызметі мен нақты экономикалық ахуалы көрінісінің ашықтығын
қамтамасыз ... бұл ... ... пайдаланушыларға дұрыс
экономикалық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді.
Бағдарламада бағалы қағаздар рыногын ... ... ... ... толықтыру мақсатында бірқатар іс-шаралар жүргізу көзделген.
Бұл үшін мемлекеттік бағалы қағаздар шығару рыноктағы жалпы талаптарға
сәйкес ... ... ...... Республикасы Қаржы
министрлігінің мемлекеттік бағалы ... ... орта ... ... ... ... және Ұлттық Банк ... ... ... жасалатын болады.
Бұл ретте мемлекеттік бағалы қағаздарды айтарлықтай көп көлемде, ... (10 және одан да көп ... оның ... ... ... отырып шығару көзделген.
Бағалы қағаздар рыногының қазіргі заманғы талаптарға, оның ... ... ... және ... ... ашықтығын
арттыру бойынша, сай келуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... пакеттерін кейіннен
арнайы құрылған мемлекеттік холдинг компаниясының басқармасына бере отырып,
мемлекеттің қатысуымен оларды және олардың еңшілес ... бөлу ... ... Осы холдингке кіретін мемлекеттің қатысуымен
компаниялар мен ... ... ... ... ... бір бөлігі ұйымдастырылған рынокта сатылатын болады. ... ... ... инвестициялық қорлар мен брокер компаниялары
сатып алалады. Нәтижесінде, рынокта ... ... ... ... ... ... ... ұлттық компаниялардың директорлар
кеңесінің құрамдарында тәуелсіз ... ... ... бұл ... ... ... ... Бағдарламаны іске асыру барысында мемлекеттік даму институттарын –
«Қазақстанның Даму Банкі» АҚ, «Қазақстанның ... ... ... ... үй ... ... банкі» АҚ және басқаларды ... ... ... ... және оларды зейнетқы қорлары
арасында орналастыру үшін рыноктық капиталды тарту ... одан ... ... ... ... және ... ... тек 49 пайызын ғана қаржыландыра алады. Қазақстандық ... ... ... ... ... Даму ... АҚ
кепілдік берген жобалық облигациялардың, ... даму ... ... ... ... мен ... ... пайда болуы жаңадан құрылатын өндірістерді қаржыландыру
проблемаларын ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған стратегиясын
іске асыруға түрткі болады.
Бағдарламаны жүзеге асыру шеңберінде корпорациялық ... ... ... ... ... нысандарын дамыту. Екінші деңгейдегі банктер
өз клиенттерін қаржыландыру ... ... ... ... болады. Осыған байланысты қаржыландырудың жобалық және
секьюритилендiру сияқты құрылымдық нысандарының ... ... мен ... үшін ... ... Бағалы қағаздар рыногында жаңа құралдар,
оның ішінде жобалық облигациялар пайда болады.
Заңнамаға сәйкес мемлекеттік кепілдіктер берілуі ... ... ... ... нысандарын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... үшін
шығарылған облигацияларға кепілдік беру мүмкіншілігі көзделеді. ... ... ... жобалар үшін Қазақстан Республикасының
Бюджет кодексіне өзгерістер енгізіледі.
Бұдан басқа, инвестициялық ... ... ... ... облигацияларды шығару үшін мемлекеттік кепілдікке балама ретінде
«Қазақстанның Даму Банкі» ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді орындаған жағдайда
кейіннен оларды мемлекеттік ... бере ... ... көрсетілген
облигациялар эмитентінің акцияларын мәжбүрлеп шығару тетігі ... ... ... ... тиісті өзгерістер мен толықтырулар
енгізіледі.
Қаржыландырудың талап ету ... ... және ... ... ... ... ... үшін
«Секьюритилендiру туралы» заң жобасы дайындалады және жобалық қаржыландыру
кезінде туындайтын ... ... ... ... заңдарға
өзгерістер енгізіледі.
«Секьюритилендiру туралы» заң жобасы бір ... ... ... ... мақсатында ғана құрылған арнайы қаржы
кәсіпорындарының құрылуын және олардың қызметін реттеуге, секьюритилендiру
мәмілелеріне қатысты талаптар құқығын беру ... ... және ... ... ... ... ету ... банкроттықтан алшақтығының
арнайы режимін құруға бағытталған.
«Бағалы қағаздар рыногы ... ... ... ... ... ... коммерциялық қағаздарды шығару тәртібін
көздейтін түзетулер енгізіледі.
Ақпараттық және талдамалық ... ... ... ... ... ... ... ахуалды, салалардың
тартымдылығын, институционалдық инвесторлар портфелінің ... ... ... ... ... ... ... шағын
жиынтығының негізінде есептелген бірқатар индекстерді әзірлеуін қамтамасыз
ету жөнінде жұмыс жүргізіледі.
Заң жобасында ... ... ... ... біріздендіріледі.
Ұлттық бағалы қағаздар рыногын толтырудың тартымды тәсілдерінің бірі
ретінде шетелдік мемлекеттік те, корпорациялық та ... ... ... ... ... Бұл міндетті орындау үшін ... ... ... қағаздарының ұйымдастырылған рыногында
айналысқа жіберу мақсатында шетелдік бағалы қағаздарға талаптарды белгілеу
бойынша ... ... ... беру ... қағаздар эмитенттерінің қызметін үйлестіру, міндеттерді бірігіп
шешу, эмитенттердің ... ... мен ... ... ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау
жөніндегі ... ... ... ... істейтін консультативтік-кеңестік
орган - Эмитенттер кеңесін құру ұсынылады. Оған Қазақстанның ... аса ірі ... ... ... іске ... ... ... қағаздар рыногының
лицензиаттарын капиталдандыру және ұйымдық-құқықтық нысандарының талаптары
оларды оңтайландыру мақсатында қайта қаралады.
Инфрақұрылымды құру және ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногында жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... ... ... мен олардың клиенттері арасындағы құжаттарды ... және беру ... ... ... ... құру жөнінде жобаны
іске асыру қажет.
Бағалы қағаздармен мәмілелер ... есеп ... ... асыруда
тәуекелді төмендету және мұндай есеп айырысуды жылдамдату ... ... ... депозитарийі» ЖАҚ брокерлік-дилерлік
орталықтандырылған есеп ... ... ... атқарады.
Озық халықаралық тәжірибені есепке ала отырып, қазақстандық бағалы
қағаздар рыногының өтімділігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ресми тізіміне қосу және онда болған сәтте ... ... ... акциялардың көлеміне талаптар қойылатын ... ... ... ... ... меншігіндегі және/немесе
институтционалдық инвесторлардың (жинақтаушы зейнетақы қорларының,
инвестициялық қорлардың) ... ... ... ... ... ... акциялардың эмиссиясынан 25%-ды құрауы тиіс. Бұл
ретте, осы талапты 2007 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... ... эмитенттерін тарту үшін жағдайлар
жасау мақсатында ресми тізімнің ең жоғарғы санатын кіші санаттарға ... ... ... ... рыногын мемлекеттік реттеу басты бағыттары бойынша – АҚ-
дың және бағалы қағаздар рыногы кәсіпқой қатысушыларының қызметін реттеу
бөлігінде ... ... ... «Бағалы қағаздар ... ... ... Заңдарының құқық қолдану тәжірибесінің қорытындылары
бойынша заңның ... ... ... ... ... ... ... жөнінде Қазақстан Республикасының кейбір заң
кесімдеріне қосымшалар мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заң жобасы әзірленеді.
Компанияның жеке немесе жария болып ... ... ... және ... ... қажетті деңгейіне тиісті талаптар
белгілеу үшін компанияларды жария және жеке етіп ... ... ... ... ... күтілуде. Компанияның «акционерлік
қоғам» ұйымдық-құқықтық нысаны бағалы қағаздар рыногында жұмыс ... ... ... ... ... ... ... болады деп күтілуде.
Бұл инвесторлар үшін (оның ішінде шетелдік ... ... ... ... ... ... жоғарылатуға ықпал етеді, себебі сенімді ... ... ашық және ... ету ... неғұрлым қарапайым,
практикалық қызметінің барысында пысықталған АҚ-тар ғана қызықтырады.
Облигацияларды ... ... ... ... ... ... заң ... қамтамасыз етілген облигациялар ... ... ... ... ... ... дерекқоры бағалы
қағаздар рыногының негізгі талдауын жүргізу үшін ... ... және ... ... рыногының кәсіпқой қатысушылары мен
инвесторларымен қолданылады, сондай-ақ ... ... ... ... және ... қағаздар рыногының отандық және шетел
көрсеткіштерін салыстыру ... ... ... ... ... жоғарылатады.
Бағдарламаны іске асыру барысында ӨРҰ-дың жұмыс істеу ... ... ... ... ... рыногын мемлекеттік реттеудің
Агенттік бағалы қағаздар рыногының кәсіпқой ... ... ал ӨРҰ - ... ... іске ... егжей-тегжейлі
стандарттарын және ... ішкі ... ... талаптарды
белгілейді.
ІҮ. Күтілетін нәтижелер
Бағдарламаны қолданысқа енгізу нәтижесінде, 2008 ... ... ... ... ішкі корпорациялық
облигацияларын капиталдандыру шамамен 375 млрд. ... ... емес ... ... қағаздардың биржалық айналымы осы
кезеңде 2 еседен астам ұлғаяды және шамамен 300 млрд. теңге құрайды;
ұйымдастырылған ... ... ... ішкі ... капиталдандырудың жалпы ішкі өнімге қатынасы 5%-ды құрайды.
Ұйымдастырылған рыноктың ресми тізімінің мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ішкі өнімге қатынасы 4%-ға дейін
ұлғаяды.
Бағалы қағаздар рыногын дамыту ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету үшін қажетті
алғышарт жасауға ықпал етеді.
Бұл іс-шаралардың ... ... ... ... экономикалық міндетіне
қол жеткізуге – халық пен ... ... бос ... және бұл қаржы ресурстарын мұқтаждарға беруге ықпал ететін
болады, бұл міндет туралы Мемлекет басшысы өз сөзінде атап ... ... ... бағалы қағаздарға альтернатива ретінде басқа да тиімді
қаржылық құралдарды қарастыруға болады. Сол қаржылық ... ... ... ... ... ең ... тәуекелі – бағаның
ықтимал төмендеуі. Бірақ доллардың төмен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... бағасының аса
төмендеуіне мүмкіндік бермей ... атап ... оның қор ... ... ... аз ... ... себепті тамаша әртараптандыру құралы болып табылады. Ол
әртараптандыру үшін облигация және ... ... ... дәстүрлі
құралдармен салыстырғанда акциялар ... ... ... ... ... теріс байланыста ... ... ... ... ... ... ... бағасын айқындайтын экономикалық факторлар. Олардың ... ... ... және оның ... ... ... болады. Облигациялардың құны сенімділікке және
кірістілік деңгейіне байланысты, яғни сол ... ... ... оның ... және ... төлем қабілеттілігін байланысты
айқындалады. Алтынның құны өзге факторларға тәуелді болады: сұраныс пен
ұсыныстардың ... ... ... валюта нарығындағы ахуал,
инфляциялық күтулер және т.б. Алтын жөніндегі ... ... ... ... 200 ... ... ... инфляциядан бұзылмағанын көрсетеді.
Мысалы, Англияда 16 ғасырда Генрих VII кезінде ер ... ... ... ... 1 ... тең ... ... алғанда қазіргімен
бірдей. Экономикалық зерттеулер алтынның ... екі ... ... ... ... ... тарапынан және 2-фактор
макроэкономикаға байланысты. ... ... ... ... ... ... баға динамикасы), ақша-кредит саясатының
сипаты және пайыздық ставкалар деңгейіне қатынасы бойынша ... ... ... ... ... оның ... ықпал ететін 10
факторды атап айтады:
1. Шикізат тауарларына баға динамикасы;
2. ... ... ... ... нарығында қалыптасқан әдістер;
4. Әлемнің әр түрлі елдеріндегі экономикалық өсу қарқындарындағы
өзгерістер;
5. Ағымдағы ... шоты ... ... балансының тапшылығы;
6. Орталық банктің алтын резервтерінің жай-күйі;
7. Экономикалық және саяси дағдарыстар;
8. Инфляция ... ... ... ... ... ... ... Алтынды сатып алу-сатуға шектеулер.
Алтын нарығында бұқа тренді үшін ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-тағы мемлекеттік
шығыстардың өсуі және Таяу ... ... ... ... Осы
екі фактор алтынның осы валютада номинирленген бағасының ... ... ... ... ... ... ... Американдық
әкімшіліктің экономиканы ... және ... ... ... ... ... бюджет тапшылығы тек
қана өсетін болады, ... ... ... ... ... ... бұл алтын бағасының өсуі үшін жағымды ... ... ... ... ... ... ... себебі, инфляцияның кенеттен
өзгеру қаупін ... және ... ... ... ... ... әлсіз экономикалық өсуді тежейтін, долларды арзандататын геосаяси
шиеленісу, мұнай ... өсуі ... ... Осы ... ... жасайтын қысымының ... ол ... ... ... ... және ... ... айқын белгілері пайда бола бастағаннан кейін инвесторлар
динамикасы экономикалық өсу ... ... ... акцияларға салым
салуға қайтадан оралады. Алтынның бүкіл бірегейлігі, әлемдік ... ... ... ... және ... ... ... ол әдеттегі шикізат тауары ретінде қарастырылады және ... ... ... пен ... сұраныс (яғни оны өнеркәсіптік
мақсаттарда пайдаланатын шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі алдыңғы
қатарлы державалар қатыстырылған дүние жүзіндегі салыстырмалы түрде
алғанда ауқымды ... ... ... және ... ... ... ... әлемдік экономиканың өсу перспективасы
нашарлайды, алтынға инвестициялық сұраныс, яғни ... ... ... ... ... алтын қарастырылатын инвесторлар тарапынан
сұраныс беріле бастайды. Қымбат монеталарға мүдденің жаппай ... ... ... және ... қағаздарға сенімсіздік білдірген кезде
байқалады. Бірақ егер ақша қаражатын инфляциядан сақтау құралының орнына
монета ... ... ... ... ... ... металдардан жасалған
монеталардың құны өсу үстінде болғанымен, оларды ақша табу ... ... аса ... емес. Бұл күміс пен алтынның әлемдік бағасының
өсуіне байланысты.
Қымбат металдарға тұрақты ... баға жоқ, олар ... ... ықпалынан қалыптасады. ... ... ... ... ... емес, өйткені ... ... ... өзгермейтін шама болып қалады) бағалары ... ... ... өзгеріп отыратын ... ... ... ... ... Бүгін инвесторлар ... әр ... ... ... көп ... ... ішінен мыналарды таңдап
алуына болады: ... ... ... ... ... "Ұлыбритания", австралиялық "кенгуру", қытайлық "панды",
австриялық "филармония". Бір унциялық, яғни ... бір трой ... ... ... ... ... ... пайдаланылады. Алтын
дилерлердің сайттарында ... ... ... және ... ... күн ... жаңартылады. Тіпті арнайы Интернет-магазиндер ... ... әр ... ... ... ... ауқымды
тізбесі ұсынылған. Сатып алушылар монеталарды көрсетілген таза ... ... ... және ... оңай сататынына толық сенімді
болуға тиіс. ... ... өте ... ... ... сол уақыттағы көптеген елдерде ... ... ... билік
құқығын тікелей иеленушілер арасында өте тұрақты кіріс көзі болып ... ... ... монеталардың түрлеріне, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... жоқ, сонымен бірге өз мемлекетінің монета заңнамасының негізгі
қағидаттарын да айқындады. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... мен айналысын ... ... ... ... ... ... негізделген
монеталық құқықтың қайсыбір классикалық үлгісі қалыптасқанын растауға
болады ... ... Осы ... ... айрықша ролі өзінің
көрінісін тапты, атап айтқанда, көп жағдайда ... ... ... (тақ, асыл ... ... аса таяқ, елдік белгісі
орнатылған билік иесі қолына ұстайтын таяқ, ... және т.б.) ... ... ... ... де ... монеталарын ресімдеудің ... ... ... ... ... құқық жүйесін басымдықпен пайдаланатын
мемлекеттердің бір тобында монеталар шығару туралы ... ... ... қоса ... ... АҚШ-тағы сияқты) атқарушы және
мемлекеттік биліктің түрлі органдарына көшті. ... ... ... ... ... ... осы ... орталық
банктерге көшті.
Инвестициялық монеталарды тиісті қымбат металдардан ... ... ... ... ... қиын емес. Басқаша ... ... ... ... бағдарламаларын іске асыруын отандық
қымбат металдар өндіруді іске ... ... ... ... бірі ретінде қарауға болады.
Инвестициялық монеталардың белгілері:
- Көбіне ... ... ... ... ... ... трой унциясына немесе оның үлесіне тең таза салмағы;
- Монеталарды сату ... ... ... қымбат металдардың
құнынан аз ғана асады, мұның өзі ... ... ... және ... ... таралымын қамтамасыз етеді;
- Нарыққа қатысушылар тарапынан ... ... ... ... ... ... ... үшін тарихи орныққан
оңай тануға болатын ... ... ... ... ... ... және ... елдің аллегориясы
(АҚШ монеталарындағы ... ... ... ... ... ... кенгуру және ... ... ... ... ... да ... ... - Жоғарыда
айтылғандарға сүйенсек, монеталар, әдетте, алтынмонета ... тән ... ... жабдықталады, олар қазіргі
заманғы баға масштабымен ... ... ... осының негізінде
монеталар нақты төлем құралдары ретінде пайдаланылмайды; - ... ... ... ... ... бір ... ... әдетте, монеталардың сыртқы безендірілуі мен
номиналдары жыл ... ... ... ... ... өткен сайын қандай
да болмасын мерейтой ... ... ... ... байланысты
монетаға қызығушылықтың азаю ықтималдығын ... - ... ... ... ... ... ... көркемдік
жағынан безендіру үшін күрделі емес, ... ... ... ... ... үшін автоматтандырылған өндіріске ... соғу ... ... ... ... - Инвестициялық монеталар эмитент елдің заңды төлем ... ... ... мұның өзі ішкі және сол сияқты
халықаралық нарықта ... ... ... үшін ... салық және
кедендік режимдерді қамтамасыз ... ... ... ... құралы ретінде осыдан алты жыл бұрын бастап айналысқа ... ... ... ... қоса алғанда, Ресейде тікелей
қымбат металдарға қатысты қай уақытта да ... ... ... ал
олармен нарықтық операциялар жасау іс жүзінде ұзақ уақыт бойына ... Ал енді ... ... ... инвестициялық
монеталар заңды төлем ... ... ... ... ... ... ҚҚС салынбайды, монеталарды әлемдік бағаларға
байланыстырылған бағамдық құн бойынша ... ... ... және сатуға болады.
Ал осыдан екі жыл бұрын қымбат металдардан жасалған монеталарға қатысты,
атап ... - ... ... ... ... ... қабылданды. Қазір Ресей
аумағында 10 000 АҚШ долларына ... ... ... ... ... болады. Бұл олардың инвестициялық құрал ретіндегі мүмкіндіктерін
айтарлықтай кеңейтеді. РФ ... ... ... ... ... ... ... ал олардың Ресейде тұратын немесе жұмыс
істейтіндер саны аз емес, уақытша тұру ... ... болу орны ... ... ... ... ... пайдалана алады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы заңына
сәйкес, монеталар ... ... ... ... ... – инвестициялау және жинақталған ақша
қаражаты объектісі болып ... ... ... дайындалған
монеталар;
- коллекциялық монеталар – коллекциялау және жинақталған ақша қаражаты
объектісі болып ... ... ... және қымбат емес металдардан
шектеулі тиражбен дайындалған ... ... және ... ... де ... айналыста жүретін монеталар – қымбат емес ... ... ... ақша ... ... ... (3)
Инвестициялық монеталардың коллекциялықтан айырмашылығы, біріншіден,
неғұрлым айтарлықтай ірі таралыммен шығарылады, екіншіден, ... ... ... ... Егер ... монеталар, әдетте, коллекцияларда
сақталып, негізінен нумизматтар арасында айналатын болса, ... ... ... тең ... ... ... Республикасында «Жібек Жолы» ... ... ... ... ... инвестициялау және
жинақ қаражатын сақтау үшін шығарылды. Монетаның ... ... ... ... айналдыра он алты бұрыштық ою-өрнекті
розетка орналасқан. Жоғарғы бөлігінде, номинал сандарының үстінде ... ... ... «1995» дата ... ал ... бөлігінде
номинал сандарының астында «ТЕҢГЕ» деген жазу бар. ... ... OF ... деп ... Осы ... ... ... көрсетілген. (2 сурет.)
Монетаның сыртқы жағында (реверсінде) ортада ... ... – киіз ... ... оны ... ... тізбек түрінде Жібек
жолын бейнелейтін түйелі сауда керуені – елдердің, халықтардың жақындасуы
мен байланысының және ... ... ... ... ... ... және ... тілдерінде «ЖІБЕК ЖОЛЫ.
КЕЛІССӨЗДЕР ЖОЛЫ... SILK ROAD OF DIALOGUE» деп ... 1. ... ... ... ... монеталардың өлшемдері
Кесте2. Республикамыздағы сатылған инвестициялық монеталарымыздың
көрсеткіші
|Инвестициялық монеталар |2005 |2006 ... ... ... ... ... ... |1 105 |1 900 ... ... |1 400 |1 613 ... теңге |2 059 |2 142 ... ... |975 |1 988 ... ... деректерінен көрініп отырғандай инвестициялық
монеталар нарығы Қазақстанда ... аса ... ... Инвестициялық
монеталарды адамдар негізінен сыйға тарту және ... үшін ... ... ... 2-3 ... қымбат металдардан жасалған
Қазақстандық монеталарға ... сол ... ... тарапынан
сұраныстың өсу үрдісі байқалды. Белгілі бір және кезектілік тұрғысынан
алғанда инвестициялық монеталар ... ... ... бар. ... ... ... жылдардан бері жұмыс істеп келеді, оған қоса халықтың
кірісі де біршама жоғары. Дамыған қор нарығының да ... роль ... ... жөн, мысалы АҚШ-та бұдан бағалы қағаздардың көмегімен әр түрлі
тәуекелдер хеджирленеді.
Сарапшылардың бағалауы бойынша, әлемдік нарықтардағы алтынның ... ... ... ... ... бір ... үшін 100 долларға жететін
болса, жуық арадағы 2 ... 1 ... үшін 800 АҚШ ... ... ... қаржы құралы ретінде пайдаланудың болашағын
бұдан әрі дамыту үшін мынадай іс-шаралар жасалуы ... ... ... ... ауытқулары кезінде сатып алу және
сату бағасы ... ... ... үшін ... ... тиіс
болғандықтан инвестициялық монеталарды босату бағасын қалыптастыруға
сараланған ... ... ... ... ... алтынның ішкі
айналымына қосылған құн салығын (ҚҚС) ... ... ... қызметті жүзеге асыру үшін тартымды ... қоса ... ... қойылған маркетингтік стратегияны қалыптастыру;
4) Инвестициялық монеталар және алтын ... ... ... ... ... ... Елдің әлуетін өз қорларымен, ... ... ... ... барынша пайдалану;
6) Солардың көмегімен тәуекелдерді хеджирлеуге болатын будан
бағалы ... ... ... іске ... белгілі бір дәрежеде Қазақстандық
инвестициялық (алтын) монеталарға ... ... үшін ... жетерліктей және тартымды қаржы құралы ретінде ... жаңа ... ... ... ... деп ... (12)
Қорытынды
Инвестициялау мүмкiндiктерiн кеңейтудің мақсаты мен мiндетi, отандық
қор рыногын дамытудың басым бағыттарының бiрi ... ... ... ... қалыптастыру болып табылады. Осы бағыттың негiзгi мiндетi
жаңа қаржы құралдарының пайда болуына және қалыптасуына жағдай жасау болып
табылады, ол ... ... ... ... кредиттік
ресурстарды қайта бөлу мүмкіндiгiн туғызады, ал эмитент-кәсіпорындарда –
банк кредитiне барынша арзан балама ... ... ... жаңа ... болуына ықпал етедi.
Қаржы секторын одан әрi дамыту мақсатында бағалы қағаздар нарығын
жетiлдiру ... ... ... шешуге бағытталған Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... 2005 - 2007 ... ... iске ... қазір жүзеге асуда. Атап айтқанда:
инвестициялау үшiн бағалы қағаздарды шығару үшiн ... ... ... ... ... инфрақұрылымдық облигациялар
шығару үшiн жағдайлар жасау жолымен кеңейту;
ұжымдық инвестициялау нысандарын дамыту үшiн ... ... ... ... ... ... ... салу режимiн одан әрi жетiлдiру көзделiп отыр. Міне осы мәселелер
шешілсе, менің ... ... ... ... нарығы орнынан қозғалып,
одан әрі дами ... Ал ... ... ... ... ... жеткілікті
дамыған деңгйі инвестицияға тартымды болып келеді.
Менің ... ... ... қоғамды дамыту және бағалы қағаз
нарығының қызметін жақсы атқаруға ... ... ... әрекет – жалпы жекешелендіру. Бізде бағалы қағаз нарығының
қызмет етуін қамтамасыз ету ... ... Оған ... ... Бар ... қарамастан, оларда өтімді бағалы қағаз нарығы
бар. Екінші әрекет, Көгілдір фишкалармен болған, ол да ... іске ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, акционерлік
капитал нарығының дамуының да маңызы көп. Сондықтан акционерлік қоғам және
бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... ... нақты жазылған іске асыру техникасының
болмауы қауіпті болып келеді. ... ... ... ... бұл ... ... анық.
Қорытындылай келе біздің бағалы қағаз нарығымыздың үлкен потенциялы бар
екеніне сенемін. Бағалы қағаздар ... ... ... ел экономикасын
дамытудың аса маңызды бағыттарының бірі ... ... ... ... ... ... қарастырылған өзекті пробелаларды
ескеріп, бағалы қағаздар рыногының техникалық инфрақұрылымын ... ... ... бар ... ... және оның жекелеген құрамдас
бөліктерінің қалыптасуына және бағалы қағаздар рыногының шет ... ... ... рәсiмдерiн жетілдiруге бағытталу.
Сонымен қатар, бағалы қағаздардың ауқымды ұсынымын жасауға және ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттермен
акциялар рыногын дамыту керек. Қазір біздің адамдар ... ... ... ... ... ... пен ... ғана сенетіндіктен, бағалы
қағаз нарығын дұрыс түсіну үшін, инвестициялауға тарту үшін, халық арасында
үлкен ... ... ... ... ... рыногын дамыту ... ... ... және ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажетті
алғышарт жасауға ықпал етеді. Бұл ... ... ... жүйесінің
басты экономикалық міндетіне қол жеткізуге – халық пен ... бос ... ... және бұл ... ... мұқтаждарға
беруге ықпал ететін болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1) №373-ІІ 2003жылдың 8 ... ... ... ... ... ... ... 2 шілдедегі Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар
нарығы туралы заңы.
3) № 2155 1995 ... 30 ... ... ... ... ... ... М.М.Гейдаров «Анализ инвестиционных проектов» А,2006
5) У.М.Искаков, Д.Т.Бохаев, Э.А.Рузиева «Финансовые рынки и ... ... ... ... курс ... ... Л.Дж. Гитман, М.Д.Джонк Основы инвестирования. – М.: Дело, 1997.
8) М.М.Гейдаров «финансирование и кредитование инвестиций» ... ... ... ... 27 ... 2006 ... пессимизм. Зейнулла
Какимжанов.)
10) «Егемен Қазақстан» газеті №100-101. 21 сәуір 2007 жыл ... ... ... ... Самрат.)
11) «Егемен Қазақстан» газеті №117-118. 05 ... 2007 жыл ... ... және ... ҚР ... 2003ж. 28 ... №753 қаулысымен мақұлданған
«Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... «Финансовый обозреватель» (процесс инвестирования) №3 (ноябрь)
2006
14) Деловой ... ... ... ... журнал ЮРИСТ, № 4, 2007 ... ... и их ... ... ... ... ... 2007 – 2009 жылдарға ... ... ... ... ... ... его формирования и оценка.)
19) http://www.minfin.kz 2006 жылдың қорытындысы бойынша Мемлекеттік мүлік
және жекешелендіру комитеті қызметінің нәтижелері ... ... ... ... анализ
21) http://www.inform.kz 16.11.2004 Нұрсұлтан Назарбав: ... ... ... ... қызмет етуі тиіс
22) http://www.google.kz/search/Управление_финансами.htm
22) http://www.nationalbank.kz ҚР-ң Ұлттық Банкінің 2006 жылдың 31
желтоқсанында аяқталған жыл үшін шоғырландырылған ... ... ... қаңтар
-----------------------
Нарықтық тәуекел
Портфельдің жалпы тәуекелі
Спецификалық тәуекел
(p

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің инвестициялық операциялары5 бет
Банктің инвестициялық операциялары жайлы5 бет
Банктің инвестициялық операциялары туралы5 бет
Бағалы қағаздар рыногы8 бет
Бағалы қағаздар инвестицияның объектісі ретінде32 бет
Бағалы қағаздар нарығы: инвестициялық белсенділікті көтеру факторы ретінде57 бет
Бағалы қағаздарды инвестициялау35 бет
Бағалы қағаздардың коммерциялық банктердің инвестициялық қызметіндегі рөлі25 бет
Инвестициялық бағалы қағаздар нарығы82 бет
Инвестициялық сапаларды бағалау және бағалы қағаздар тиімділігі48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь