Оқу-әдістемелік кешен

1. Кіріспе. Delphi ортасымен танысу
2. Визуалдық программалау негіздері
3. Delphi тілінің басқарушы құрылымдары. Консолдық қосымша.
4. Массивтер
5. Символдар мен жолдар.
6. Программистің өзі анықтайтын деректердің типтері
7. Файлдар
8. Процедуралар мен функциялар
9. Арнайы күйлерді өңдеу
10. Графикалық мүмкіндіктер
11. Мултимедиалық мүмкіндіктер
12. Мәліметтер қоры
13. Мәліметтер қорымен жұмыс істеу негіздері
14. ОБП элементтері
15. Қолданушының компоненттерін құру
Borland корпорациясы аз ғана мерзім ішінде Delphi-дің 7 негізгі версиялары мен бірнеше модификацияларын шығарды. Delphi 7 версиясында өте көп өзгерістер енгізілген. Программалармен қамтаматсыз етудің тиімді өңдеу құралдарын қажет ету “жылдам жасау” ортасы деп аталатын программалау жүйелерінің пайда болуына алып келді. Мұндай ортаға мысал ретінде Borland Delphi жатады. Жылдам жасау RAD – жүйесіне “Rapid Application Development” жүйесінің негізі визуалды жобалау және оқиғаны өңдеуді программалар технологиясы жатады, оның мағынасы өңдеу үнемсіз жұмыстың көп бөлігін өзіне алады да, программистке сұхбат терезелерді және оқиғаны өңдеу функциясын құрастыру жұмыстары қалады. Ортада қатаң типтелген объектіге бағдарлы тіл қолданылады, оның негізіне Object Pascal (Turbo Pascal жалғасы) жатады. Delphi әртүрлі программаларды құруға мүмкіндік береді: қарапайым біртерезелі қосымшалардан тармақталған дерекқорларды басқару программаларына дейін. Delphi-дің ұлғайтылған мүмкіндіктері графикпен, мультимедиямен, дерекқорларымен жұмыс істейтін және динамикалық құрылымдармен қосымшаларды құруға мүмкіндік береді. Delphi-дің айрықша ерекшелігі .NET технологиясының сүйемелдеуі болып табылады.

Delphi тілінде программалау ортасымен танысу
Delphi тіліндегі қолданбалы программалар немесе қосымшалар IDE (Integrated Development Environment) дамытылған құрылымдық ортада орындалады. IDE ортасы программалаушының қарым-қатынасын ұйымдастырып, әртүрлі басқару элементтерінен құралған бірнеше терезелерден тұрады. Осы ортаның құралдарын пайдалана отырып, қосымшаның интерфейстік бөлігін жобалауға, программаның кодын жазуға және оны басқару элементтерімен байланыстыруға болады. Аталған жұмыстар және программаны түзету, оны орындау әрекеттері IDE ортасында орындалады.
Delphi ортасын іске қосу үшін, келесі командаларды пайдалану керек: Пуск —> Программы —> Borland Delphi — Delphi 7.
Delphi-дің ортасы көптерезелік жүйе деп саналады және икемделуіне байланысты оның көрнісі жүктелгеннен кейін келесі түрде болуы мүмкін (1- сурет). Интерфейстің құрамына 4 терезе кіреді:
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика ... ... пәні ... ... ... мемлекеттік қыздар педагогика институты
Информатика кафедрасы
“БЕКІТЕМІН”
Оқу ісі жөніндегі проректор
_______________ Ж.А.Қараев
“_____” ____________ 200__ж.
ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК ... аты: ... ... (шифр) 050602 – “Информатика”
Кредиттер саны: 3
Алматы 200__ ж.
Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі дайындаған ... ... беру ... және ... ... бағдарламасы негізінде
құрастырылған.
Оқу-әдістемелік бағдарламаны құрастырушылар: т.ғ.к. Махметова А.М.
Кафедраның «____» _______________ 2006 ж. ... ... ... ... ... ... доцент
Г.И.Салғараева
Физика-математика факультетінің оқу-әдістемелік кеңесінде талқыланып,
бекітілген «____» ... 2006 ж. ... ... ОӘК төрайымы __________________ п.ғ.к., доцент Б.Қасқатаева
“КЕЛІСІЛДІ”
Факультет деканы ... ... ... ... ... 2006 ж.
Студенттің пәндік оқу-әдістемелік кешені
1. Пәннің оқу бағдарламасы - ... ... ... ... ... аға ... ... түрі: Информатика кафедрасы, 33-18-41
Кафедрада болу уақыты:
2. Пән туралы мәліметтер
Пәннің аты: Компьютерде машықтану
Кредиттер саны: 3
Сабақ жүргізілетін орын: ... ... ... көшірме
Күндізгі бөлім
|Шифр, |Кредит |1 семестр ... ... | ... |3 | | | | ... үй |Cұрау, |Delphi ... |[1],[2] – 1 | |2 апта ... ... ... ... | | |
| | ... |[3] - 1 | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | ... үй ... |Standard |[1],[2] - 1 | |3 апта ... ... ... TLabel, ... | | |
| | |TEdit, TButton, |[3] - 1 | | |
| | ... TMemo, |тарау. | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | ... үй |Cұрау, |Additional |[1],[2] - 1 | |4 апта ... ... ... ... | | |
| | |Bitbnt, Image, |[3] - 1 | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | | ... үй ... ... |[1],[2] - 1 | |5 апта ... ... ... | | |
| ... ... |[3] - 1 | | |
| ... | ... | | ... үй |Жеке |Тармақталу |[1], [2] - | |6 апта ... ... |2 ... | | |
| ... |программалау |[3] - 2 | | |
| ... | ... | | ... үй ... ... |[1], [2] - | |7-8 апта ... ... |3 ... | | |
| ... ... |[3] - | | |
| ... | |3,15,17 | | |
| | | ... | | |
| | |1-ші ... | |30 | |
| | ... | | | ... үй ... |Бір ... |[1], [2] - | |9-10 апта ... |тапсырмаға|массивтерді өңдеу |3 тарау. | | |
| ... | |[3] - | | |
| ... | |3,15,17 | | |
| | | ... | | ... үй ... |Екі өлшемді |[1], [2] - | |11-12 апта ... ... ... |3 ... | | |
| ... | |[3] - | | |
| ... | |3,15,17 | | |
| | | ... | | ... үй |Жеке ... |[1] ... |13-14 апта ... ... ... | | |
| ... | |[2] - | | |
| ... | |3,13,14 | | |
| | | ... | | |
| | | |[3]- 17 | | |
| | | ... | | ... үй ... |Графика. Функция |[1] -3,13,14| |15 апта ... ... ... ... | | |
| ... | |[2] - | | |
| ... | |3,13,14 | | |
| | | ... | | |
| | | |[3]- 17 | | |
| | | ... | | |
| | |2-ші ... | |30 | |
| | ... | | | |
| | ... | |40 | |
| | ... | |100 | ... ... ... ... ... В.В. ... программирования DELPHI. -СПб.:БХВ-Петербург,
2004. -912с.
2. Фаронов В.В. DELPHI. Программирование на языке высокого уровня.
-СПб.:Питер, 2004. -640с.
3. Архангельский А.Я.. Программирование в DELPHI. 7. ... ... ... ... В.В. Программирование баз данных в DELPHI 7. -СПб.:Питер,
2005. -459с.
Қосымша:
5. Фаронов В.В. ... баз ... в DELPHI 6. ... ... ... А.Л. и другие. Программирование на Delphi 5.0. -Харьков:
«ФОЛИО», 2002.
7. Суворов К.Ф., ... М.Н. ... DELPHI. ... ... ... ... және ... бағалауға:
Ағымдық бақылау – 60%
Емтихан - 40%
Қорытынды бағалау келесі формула бойынша есептелінеді:
мұндағы:
ИО - ... ...... ... ... ... сандық эквиваленті;
Р2 – екінші аралық бақылау бағасының сандық эквиваленті;
Е – емтихан бағасының сандық эквиваленті.
Баға қою саясаты
Қорытынды баға осы курс ... ... ... нәтіжелерге сәйкес
төмендегі бағыттар бойынша бағаланады:
✓ үй тапсырмасы (макс. балл-10)
✓ ағымдық ... ... ... ... ... ... балл-30)
✓ қорытынды емтихан (макс. балл-40)
Төмендегі кестеде оқытудың кредиттік ... ... ... ... қолданылатын, GPA – студенттің оқу
жетістіктері деңгейінің орташа бағасын – анықтау үшін қажет бағалау жүйесі
көрсетілген.
|Әріптік жүйе ... ... ... ... жүйе ... ... | ... |
| |А |4,0 |95-100 | |
| | | | |Өте ... |
| |А- |3,67 |90-94 | |
| |В+ |3,33 |85-89 | |
| | | | ... |
| |В |3,0 |80-84 | |
| |В- |2,67 |75-79 | |
| |С+ |2,33 |70-74 | |
| | | | | |
| | | | ... |
| |С |2,0 |65-69 | |
| |С- |1,67 |60-64 | |
| |D+ |1,33 |55-59 | |
| |D |1,0 |50-54 | |
| |F |0 |0-49 ... ... ... пәні ... емтихан нәтижелері бойынша
рейтингтік балдардың бөлінуі:
|Студенттердің жауаптарының |Балдары ... ... ... ( | | ... |37-40 |5 (өте ... |
|75-89 |31-36 |4 ... ... |20-30 |3 ... ... |0-19 |2 ... ... саясаты – бұл оқытушының курсты оқыту барысында студентке ... ... ... ұсынылатын талаптар тізімі көрсетілген:
✓ сабақты жібермеу;
✓ сабаққа кешікпей келу;
✓ сабақ үстінде сөйлеспеу;
... ... ... ... үй ... ... ... оқу үрдісіне белсенді қатысу және т.с.с.
Негізгі таратылатын материалдар мазмұны
2.1. Курстың тақырыптық жоспары
|Тақырып аты ... ... саны |
| ... ... |СӨЖ ... ... Delphi ортасымен танысу |2 |2 |2 ... ... ... ... |2 |2 |2 ... Delphi ... басқарушы құрылымдары. |2 |2 |2 ... ... | | | ... ... |2 |2 |2 ... Символдар мен жолдар. |2 |2 |2 ... ... өзі ... деректердің |2 |2 |2 ... | | | ... ... |2 |2 |2 ... Процедуралар мен функциялар |2 |2 |2 ... ... ... өңдеу |2 |2 |2 ... ... ... |2 |2 |2 ... ... мүмкіндіктер |2 |2 |2 ... ... қоры |2 |2 |2 ... ... ... ... ... негіздері |2 |2 |2 ... ОБП ... |2 |2 |2 ... ... ... құру |2 |2 |2 ... ... ... ... ... ... ... көмекші программа (подпрограмма) |
| AND ... амал – ЖӘНЕ ... ... сипаттаудың басы ... ... ... басы ... ... ... ... программаның, құрама |
| ... басы ... ... ... басы ... ... сипаттау бөлімінің басы ... ... ... ... ... бүтін бөлігін анықтау ... ... - FOR, WHILE ... циклдың басталуы |
|DOWNTO ... ... ... мәнінен бастапқы мәніне |
| ... ... ... ... |IF ... көшу және CASE ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... құрама |
| ... ... ... ... ... ... программаның мәліметтері ... ... тип ... ... қайталану операторының басы ... ... ... ... мәліметтер |
|FUNCTION ... ...... басы ... ... көшу ... ... көшу ... басы ... ... ... ... ... ... ... бар екендігін тексеру ... ... ... ... ... жазылған программа бөлігін қосу |
|INTERFACE ... ... ... ... ... ... |Белгілерді ... ... ... ... ... ... қалдығын анықтау ... |Бос ... ... ... ... ... ... ... амал – ЕМЕС ... |Объект ... ... ... сипаттау бөлігінің, файлдың, CASE |
| ... ... ... басы ... ... амал – ... ... ... ... белгісі ... ... ... ... ... ... программа – процедураның басы ... ... басы ... ... ... секциясының басы ... ... ... басы ... ... бойынша қайталауды ұйымдастыру операторы |
|SET ... типі ... |Бос ... солға жалғастыру арқылы 0-мен толықтыру|
|SHR |Бос ... оңға ... ... 0-мен ... |
|STRING |Жол ... |ІҒ ... ОНДА ... ... ... параметрінің бастапқы мәнінен соңғы мәніне дейін |
| ... (өсу ... ... |Тип ... ... ... UNIT ... басы ... |REPEAT ... соңы ... ... модульдің нұсқаушысы ... ... ... ... атауы |
|VIRTUAL ... әдіс ... ... ала ... шарт ... ... ... ... ... ... операторының басы ... ... амал – ... амалына кері амал |
1 ... ... ... Delphi ортасымен танысу
• Негізгі терезе мен компоненттер жинағы.
• Форма құрастырушының және объектілер бақылаушысының терезесі.
• Программа кодының терезесі.
Кіріспе
Borland ... аз ғана ... ... ... 7 ... мен бірнеше модификацияларын шығарды. Delphi 7 версиясында өте
көп өзгерістер енгізілген. Программалармен қамтаматсыз етудің тиімді өңдеу
құралдарын ... ету ... ... ... деп ... ... ... болуына алып келді. Мұндай ортаға мысал ретінде Borland
Delphi жатады. Жылдам жасау RAD – жүйесіне “Rapid ... ... ... ... ... және оқиғаны өңдеуді ... ... оның ... ... ... ... көп ... алады да, программистке сұхбат терезелерді және оқиғаны ... ... ... ... Ортада қатаң типтелген объектіге
бағдарлы тіл ... оның ... Object Pascal (Turbo ... ... Delphi ... программаларды құруға мүмкіндік береді:
қарапайым біртерезелі қосымшалардан тармақталған ... ... ... Delphi-дің ұлғайтылған мүмкіндіктері графикпен,
мультимедиямен, дерекқорларымен жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... айрықша
ерекшелігі .NET технологиясының сүйемелдеуі болып табылады.
Delphi тілінде программалау ортасымен танысу
Delphi тіліндегі қолданбалы ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық ортада
орындалады. IDE ортасы программалаушының қарым-қатынасын ... ... ... ... бірнеше терезелерден тұрады. Осы
ортаның құралдарын пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... және оны басқару элементтерімен
байланыстыруға болады. Аталған жұмыстар және ... ... ... ... IDE ортасында орындалады.
Delphi ортасын іске қосу ... ... ... ... ... —> ... —> Borland Delphi — Delphi 7.
Delphi-дің ортасы көптерезелік жүйе деп ... және ... оның ... ... ... ... түрде болуы мүмкін (1-
сурет). Интерфейстің құрамына 4 терезе кіреді:
1. Негізгі ... (Project ... ... ... ... (Object ... ... құрастырушының терезесі (Form1);
4. Программа кодының терезесі (Unit1.pas).
Негізгі терезеден басқа терезелерді жылжытуға, экраннан алып тастауға
және олардың өлшемін ... ... Delphi бір ... ... яғни бір
мезгілде тек қана бір қосымшамен жұмыс атқаруға болады. Программалар
жобасының атауы ... ... ... ... ... кішірейту, үлкейту, жабу әрекеттері осы әрекеттердің Windows
ортасында орындалуымен бірдей ... ... ... ... ... өту және одан кері өту F12 пернесі арқылы орындалады. Кейде Delphi
жүктелгенде, Unit терезесі шығады. Сол жақтағы терезе Browser ... ... және бұл ... ... ... ... танысуға болады.
Delphi ортасынан шығу үшін негізгі терезені жабу керек.
Негізгі терезе мен компоненттер ... ... ... жобасын құрудағы жұмыстарды басқарады және
Delphi ортасы iске қосылып тұрғанда ... ... ... жоғарғы
қатарында орналасады (2-сурет).
Бұл терезеде Delphi-дiң негiзгi меню ... ... ... мен
компоненттер палитрасы орналасады. Негiзгi меню жүйесiнiң ... ... iшкi меню ... меню ... элементтерi сол жағында ¦¦¦ таңба қойылған
арнайы ... ... ... ... ... ... ¦¦¦ таңбасы арқылы негiзгi терезеден тыс экранның кез-келген
жерiне жылжытуға немесе мүлдем алып тастауға болады.
Компоненттер жинағы - ... ... ... ... ... ... ... оң жағында орналасып, қажеттi компонентті тез табуға
арналған ... ... ... деп белгiлi бiр қасиеттердi иемденген және форма терезесiнде
кез-келген ... ... ... ... ... ... Delphi ортасының компоненттері 19 топқа бөлiнген, ол
топтарды ... деп ... ... ... ... негiзi
бөлiгi құрылады (терезелер, батырмалар, таңдау тiзiмдерi және т.с.с).
Батырмалар ... ... ... ... ... ... Ол
үшiн компоненттер палитрасына кiретiн кез-келген пиктограмманы тышқан
тетiгiнiң оң батырмасымен сырт еткiзiп, арнайы ... iске қосу ... ... ... ... ... ... 4–суреттегi оң
жақ терезе шығады.
Мысалы, 3-суретте көрiнбейтiн компоненттер арасындағы Dialogs парағын
алға жылжытсақ, бұл парақта жиi ... ... ... ... ... келтiрiлген терезеде Dialogs пунктiн тышқанның сол жақ
батырмасын басып ... Dialogs ... Data Aсcess ... қою ... ... және объектілер бақылаушысының терезесі.
Форма құрастырушысының немесе форманың терезесi - болашақ программаның
Windows терезесiнiң ... ... бұл ... бос ... дәлiрек айтсақ,
Windows-тiң стандартты интерфейстiк элементтерiнен: жүйелi ... ... ... ... жабу батырмаларынан, тақырып қатарынан және
қоршаған ... ... Бұл ... ... ... ... нүктелерiмен реттелген.
Программалаудағы айтарлықтай уақытта Lego ... ... ... ... ... жинағынан қажеттi компонентті
таңдап, форманың терезесiнде орналастыруға ... ... ... ... компоненттер бiрiнен соң бiрi орналастырылады.
Бұл ерекшелiк – ... ... ... ... ... ... әр ... құрылатын программаның терезесiн бақылап отырып,
қажеттi өзгерiстердi кез-келген мезетте енгiзу мүмкiндiгiне ие болады.
Формадағы орналасқан әр компоненттер өзiнiң ... ... ... ... ... ... File => New => Form ... орындалады. Шығып тұрған бос формаға бiр компонентті, мысалы
Standard ... Button ... ... үшiн ... Standard ... сырт ... ... екпiндi күйге
келтiру керек.
Button батырмасының кескiнiн ажырату үшiн ... ... ... парақта
орналасқан белгiлердiң үстiнен жылжытып көрген сәтте ... ... ... ... сырт ... ... ... форма аймағының кез-
келген жерiне сырт еткiзсек, ... ... Button1 ... ... ... ... ... форма терезесiнде бiрден
өзгертуге болады, ол үшiн компонентті тышқанның сол жақ ... ... ... ... ... ... Ендi ... тышқанның сол жақ батырмасымен басып тұрып, форма аймағының кез-
келген ... ... ... Мөлшерiн өзгерту үшiн тышқанды элементтi
қоршап тұрған кез-келген төртбұрышқа орналастырсаңыз, пайда болған қос
бағытты тiк ... ... сол жақ ... ... ... ... Компонент жою үшiн оны белгiлеп, Delete пернесiн басса жеткiлiктi.
Компоненттің басқа параметрлерiн өзгерту ... ... ... ... ... ... ... бақылаушысының терезесi екi парақтан құрылады: Properties-
қасиеттерi және Events ... ... ... ... компоненттің
қасиеттерi –параметрлерi анықталады, ал Events парағы арқылы компонентті
әртүрлi оқиғаларға сәйкес ... ... ... ... ... Button1 ... - компонент, оқиға - ... ... ал ... ... - осы ... басылғанда қандай
амалдар орындалады- соны анықтауды қажет етедi.
Объектiлер бақылаушысы екi бағанадан құралған ... сол ... ... ... ... атауы, ал оң жақта – параметрдiң
мәнi немесе оқиғаны өңдейтiн iшкi программаның атауы орналасады.
Кестенiң кез келген жолын ... сырт ... ... ... болады.
Бұл жолдағы параметр қарапайым немесе күрделi болуы мүмкiн. Қарапайымдарға
бiр мәнмен анықталатын - сан, символдар жолы, True ... False ... ... және ... компоненттің қасиеттерi жатады. ... ... ... бiр ... ... Enabled (қол жетерлiк)-
True немесе False мәндерiмен, ал Heigh ... және Width ... бiр ... ... ... ... ... құрамына бiрнеше мәндер тiзiмi кiредi.
Олардың сол жағында “+“ белгiсi тұрады, мысалы
.
Осы ... ашу үшiн “+” ... ... сырт еткiзсе жеткiлiктi.
Тiзiмдi жабу амалы қасиеттiң “-“ ... ... ... оң ... сырт еткiзу арқылы қасиеттiң мәнiн шығаруға
болады, кейде ... ... ... түрлерде де болуы мүмкiн:
Суреттегi бiрiншi көрiнiстегi “…” белгiсiн басқанда ... ... ... ... сұқбаттасу терезесi шығады. Екiншi
көрiнiстiң ... ... ... ... ... ... тiзiмi ашылады.
Объектiлер бақылаушысы терезесiнiң жоғарғы жағында форманың атауы және
формадағы орналасқан барлық компоненттер және ... ... ... ... ... ... ... терезесiн тышқанның оң ... ... ... меню ... Меню құрамындағы бiрнеше опциялар
терезенi икемдеуге мүмкiндiк туғызады, мысалы Stay on Top оциясы ... онда ... ... ... ... басқа
терезелердiң үстiнде орналасып тұрады.
Программа кодының терезесі
Программа ... ... ... ... программаның мәтiнiн
құруға және оны түзетуге арналған. Бұл мәтiн арнайы ережелер бойынша
құрылып, ... ... ... Delphi жүйесiнде Pascal ... және ... ... - Object Pascal ... ... ... iске қосылғанда программа кодының ... ... бос ... ... ... ... ... қажеттi кодынан)
тұрады.
Жаңа форманың кодына Delphi ортасы бұл қатарларды автоматты түрде
қосып ... құру ... осы ... қажеттi өзгерiстер енгiзiледi. Delphi
ортасы unit Unit1 және ... ... ... ... ал ... жұмыс аймағы - {$R *.DFM} және end қатарлар
аралығы болады.
Модуль деп программаның ... бiр ... ... ... ... ... жаңа ... жасалады. Жалпы программа құрамында көптеген
формалар және олармен байланысқан модульдер ... ... Delphi ... әр
программаны компиляциялағанда кеңейтiлуi .PAS, .DFM және .DCU болатын
файлдарды құрады. .PAS ... ... ... ... ... .DFM файлында форма терезесiнiң мазмұн ... ал ... ... екi файл ... машина тiлiндегi аудармалары
орналасады. DCU файлы компилятор жұмысының нәтижесi, ендi ... ... ... ... ... немесе жүктелетiн .EXE файлы
құрылады.
Пиктограммалық ... ... ... ... меню ... ... тез ... қол жеткiзуге болады. Атқаратын жұмыстарына
байланысты пиктограммалық батырмалар келесі топқа бөлінеді: Standard, View
, Debug, Custome, Desktops.
Бос форма Delphi ... ... ... ... ... Windows
ортасының бос терезесiнiң бастапқы кодынан (яғни минималды қажеттi кодынан)
тұрады. Бұл код ... ... деп ... және ол ... даяр ... File/New Application опцияларын таңдап, программаны iске қосуға
болады.
Бақылау сұрақтар
1. Delphi ортасының негізгі терезесі қандай бөліктерден тұрады?
2. Компонент дегеніміз не?
3. Форма ... ... ... ... ... ... Оның қызметі.
5. Программа кодының терезесі дегеніміз не?
2 ... ... ... ... негіздері
Жоспар
• Delphi ортасының компоненттері.
• Жаңа компоненттерді орналастыру.
• Оқиғаға сезіндіру.
• Компоненттiң қасиетiн ... ... ... ... DELPHI ... ... құрылымы.
• Жобаның құрылымы.
• Модульдың құрылымы.
• Delphi ортасында Object Pascal ... ... ... элементтері
1. Delphi ортасының компоненттерді.
Delphi ортасының компоненттері программа орындалғандағы көрiнiстiң
пiшiмiн анықтайтын бөлек ... ... ... ... қатар,
Delphi ортасының көрiнiспен жұмыс атқармайтын, яғни көрсеткiш емес көптеген
маңызды компоненттері бар. Жалпы, дәлiрек айтсақ, ... ... ... ... оны ... ... құрылып жатқан
программаға ендiруге болады.
Delphi ортасының құрамына 200-дей компоненттер кiредi.
Delphi ортасының ... ... ... парағы
Additional парағы
Dialogs парағы
Dialogs парағында Windows ортасының ... ... ... үшiн ... ... орналасқан. Осы
парақтың объектiлерi орындалғанда көрiнбейдi және ... ... ... ... ... ... DDE, OLE, ... және т.с.с жүйелi
сервистiк элементтере қол жеткiзуге мүмкiндiк туғызады
Жаңа компоненттердi ... ... ... ... өте оңай орындалады. Ол ... ... бiр ... мысалы - Label-дi (белгi -
шағын хабарды шығаруға арналған элемент) ... ... ... кез
келген жерiн тышқанмен сырт еткiзсе болғаны. Бұл компоненттiң мөлшерiн,
орын-жайын ... үшiн ... ... ... төрт ... (5- ... орналастырылған компоненттiң аты келiсiмше Label1- белгi 1
деп қойылады. Атын өзгерту үшiн осы ... ... ... ... ... Caption ... таңдап, оң жақтағы Label1-дiң
орнына басқа жазуды, ... Object Pascal деп ... ... атын 1_FORM- ге ... ... мәтiннiң әртүрлi
параметiрлерiн Объектiлер бақылаушысының терезесiндегi Font қасиетiнiң оң
жағындағы “…” белгiсiн басып шрифтың ... ... ... биiктiгiн
таңдауға болады (6 - сурет).
6 - cурет. ... ... ... ... ... сол жағындағы “+” белгiсiн басу арқылы iшкi
Size ... ... ... ... Color ... ... қажеттi түсiн анықтауға болады. Font=>Style=> fsBold
- True, fsItalic - True ден таңдап әрiптердi ... ... ... ... ... ... түрге келтiрiлдi.
7- сурет. Label1 - дiң жаңа жазуы
Оқиғаға сезіндіру.
Формаға орналастырылған әр компонент өз параметрлерiнен басқа ... ... ... ... ... жоғарыда құрастырылған
формаға Standard ... - ... Бұл ... аты Button, ал оны ... ... атын және ... Button1 деп ... iстеп тұрған программада Button1-дi тышқанның сол батырмасын
сырт еткiзгенде OnClick оқиғасы орындалады немесе ... деп ... осы ... ... үшiн Object Pascal тiлiндегi Оқиғаны
өңдеушi үзiндiнi жазу керек. Бұл ... iшкi ... - ... түрiнде
ұйымдастырылады.
Delphi өз бетiмен дайындаманы жасайды. Ол үшiн Button1 ... рет ... ... сол ... сырт ... Delphi ... программаның интерфейстік бөлігіне procedure Button1Click(Sender:
TObject); деп ... ... ... ... ... келесi түрде шығарады (9 - сурет):
9 - сурет. Button1Click процедурасының қабықшасы
Терезедегi procedure TForm1.Button1Click (Sender: ... ... Бұл ... ... ... ... басталады,
сонан кейiн тұрған құрамды атаудағы TForm1- кластың аты, Button1Click -
процедураның аты. Кластың және ... ... ... (“ . ... деп Delphi ... үлгi ... қолдануға болатын
функционалды толық программаның үзiндiсiн ... ... ... құрып
алып, сол кластың ... ... ... ... ... әртүрлi үзiндiлерiне орналастыруға болады.
Delphi құрамына Inprise корпорациясының жүздеген стандартты ... Delphi ... ... ... белгiлi бiр кластың құрамына
жатады. Ал формаға орналастырылған нақты бiр ... аты ... аты және ... ... ... Delphi ортасындағы барлық
кластардың аты Т әрпiнен басталады, мысалы TForm кластың ... TForm1, TForm2 және ... ... ... Егер ... ... ... қарап шықсақ, онда келесi қатарларды көруге
болады:
unit Unit1;
interface
uses
Windows, Messages, SysUtils, Classes, ... ... ... = ... TLabel;
Button1: TButton;
procedure Button1Click(Sender: TObject);
private
{ Private declarations }
public
{ Public declarations }
end;
var
Form1: TForm1;
TForm1 = class(TForm) қатары TForm1 деген жаңа ... TForm -ның ... ... Стандартты TForm - Windows -тiң бос ... ал TForm1 - ... ... екi ... ... TLabel; - ... ... TButton; - батырма компонентi;
Бұл анықтамалар Label1 - TLabel, ал Button1 - TButton ... ... ... ... ... ... ... нақты параметрi
ретiнде (Sender: TObject); тұрады. ... Sender - ... ... TObject деген класқа жатады деп анықталған. Процедурадағы
көрсетiлген шақыру параметрi ... ... ... ... орындауға икемдейдi. Осы параметр арқылы Button1Click процедурасы
OnClick ... қай ... ... ... ... Процедураның
тақырыбы “; “ таңбасымен аяқталады.
Процедура тақырыбынан кейiн тұрған Begin …end; қатарлары процедураның
денесi деп аталады. Ендi Begin мен end ... Button1 ... ... операторлардың жиынтын жазуға болады. Операторлар
бiр бiрiнен “; “ таңбасымен ажыратылады.
Компоненттiң ... ... ... ... ... ... орналастырылған Button1 - компоненттiң атын Label1
сияқты бiрден ... ... ... өзгертуге болады.
Сонымен бiрге, осы әрекеттердi динамикалық түрде, яғни ... ... ... ... ... ... компоненттiң атын өзгерту үшiн OnCreate (құрастыру
барысындағы) оқиғаны өндейтiн ... ... ... Объектiлер
бақылаушысының терезесiндегi компоненттер тiзiмiн ашыңыз (10-сурет).
Тiзiмдегi TForm1 қатарын таңдап, Events бағанасындағы OnCreate қатарының ... ... екi сырт ... ... ... бақылаушысының терезесi
Delphi ортасының шығарған дайындамасына бiр қатарды енгiзiңiз:
procedure TForm1.FormCreate(Sender: TObject);
begin
Button1.Caption: =’ ... = ... ... ... арасында бос орын //қалтырмай жазылады.
Апостофқа алынған таңбалар жолы; //таңбалар саны ... ... осы ... ... тҰрады
end;
Ендi программа қайтадан iске қосылғанда, Button1 батырмасының ... - қа ... ... ... ... программаның құрылымы
Delphi ортасының негiзгi құралы ретiнде Object Pascal ... ... ... ... ... ... қарапайым мысалдарды
қарастырумен iске асады. Аталған қарапайым әрекеттердi ... ... ... ... ... орнатылған форма
құрастырайық. Бұл форманы кез-келген оқулық программалардың үлгiсi ретiнде
қолдану үшiн, оны жаңа программалардың ... ... ... ... iске ... File => New Form ... ... бос
терезеге келесi компоненттердi 1 –суреттегiдей орналастыруға
болады. ... ... екi ... BitBtn1 және BitBtn2, ... –Еdit1, белгi-Label1, ... ... ... ... екi ... ... жолын және белгi компоненттерiн
бiрiктiру және әрдайым ... ... ... (тiптi терезе толық
қкрандық тәртiпте ашылса да) орналастыру үшiн Рanel1 элементi контейнер
ретiнде ... ... OK ... ... енгiзу жолындағы берiлгендердiң
даярлығы туралы хабарлайды. Осы батырма ... ... ... ... ... ... ... –Close терезенi жауып, программаның жұмысын тоқтатады.
Батырмалардың төменгi жағында белгi орналасады және де ол ... ... ... ... шағын хабары орналасады.
Көпжолдық хабарлар TMemo аймағына шығарылады.
құрастырған форма File =>Save as… => Example деп сақталады.
Жобаның файлын ... project as …=> Project1 ... ... ... ... келесi файлдар кiредi: . ... бар ... ... және . pas кеңейтiлуi бар бiр немесе бiрнеше
модульдер файлы.
Жобаның құрылымы.
Жобаның файлы - Object Pascal ... ... және ... программа. Бұл программаны Delphi автоматты түрде құрастырады (2-
сурет) және ол ... ... ... ... iске ... ... Source опцияларын орындау арқылы
келесi терезе шығады:
2- сурет. Жобаның құрылымы
Программада арнайы сөздер жуандатылып ... ... ... ... End ... және одан кейiн қойылған нүктемен
(терминатормен) аяқталады. Object Pascal тiлiнде көптеген ... ... ... ... ... ... ... солдан оңға және
жоғарыдан төмен қарай ... ... ... алынған таңбалар түсiнiктеме
ретiнде қолданылады. Сонымен қатар, түсiнiктеменi көрсету үшiн “(* ... “// “ ... ... ... {$R *.RES} жолы ... ... ... “$” белгi тұрған)
түсiнiктеме емес, бұл жол компиляторға берiлген нұсқау. Мысалы, ... {$R *.RES} жолы ... ... файлымен қоса
компиляциялау керек екендiгi туралы баяндайды.
Program сөзi және онан ... ... ... ... тақырыбы деп саналады.
Uses (пайдалану) сөзiмен басталған сөйлем программаны осы сөзбен
анықталған, басқа ... ... ... қоса ... ... Осындай нұсқаудан соң программаның денесi орналасады, ол
Begin сөзiмен басталып, End және одан ... ... ... ... ... ... ... денесi
орындалатын үш операторлардан құралады.
Әр оператор Application объектiмiнiң белгiлi бiр әдiсiн шақыру жұмысын
атқарады.
Object Pascal-да ... деп ... ... ... мен ... ... iшкi программалардың жиынтығынан тұратын ... ... ... программаның үзiндiсiн айтады. Объектiнiң
берiлгендерiн ... деп ... және олар ... түрде анықталуы
мүмкiн. Объектiнiң iшкi программаларын әдiстерi деп атайды.
Объектiлік типтердiң негiзгi ерекшелiгi - ... ... ... ... ... iс-әрекеттердiң жиынын iшкi
программалар (процедура және функциялар) арқылы ... ... ... ... инкапсуляция дейдi. Инкапсуляция- ол,
берiлгендердi және оларды өңдеудегi ... бiр ... ... ... ... ... негiзгi қасиеттерi – функционалдық толықтығы және
өрiстер мен әдiстердiң бiр-бiрiнен ажыратылмауы, оларды программаның бөлек
бiр тәуелсiз бөлiгi ретiнде қолдануға ... ... ... ... ... оңай ... болады. Бұл принциптi объектiге
бағытталған программалау тәсiлдерi деп ... Delphi ... ... жаңа ... Application объектiлiк
программасын автоматты түрде құрастырады.
Initialize әдiсi арқылы программа Windows-тiң ... ... ... ... ... әдiсi ... ... коды процессордан Delphi ортасының даяр бiр
үзiндiсiн орындауын сұрайды. Осы үзiндi ... ... ... ... ... ... келесi жолдағы CreatForm әдiсi орындалады
және т.с.с.
CreatForm әдiсi негiзгi терезенi құрастырып, оны ... ... Run әдiсi ... және ... ... ... Windows - тан ... қабылдайды. Close батырмасы басылғанда программаға Windows ... ... ... және жүйелi ресурстарды ... және ... ... ... ... коды, жоғарыда айтылғандай, Delphi ортасымен құрастырылады
және көптеген жағдайларда бұл кодқа ... тиым ... ... осы ... ... ... енгiзiп, араласса, онда
Delphi ортасы осы өзгерiстердi алып тастауға тырысады. ... ... ... кеңейтiлу қолданылады және әдетте бұл код көрiнбей тұрады.
Модульдың құрылымы.
Модульдер- программаның үзiндiсiн орналастыру үшiн ... ... ... деп ... ... бiр ... ... және олар стандартты және бейстандартты болып екi топқа бөлiнедi.
Модульдiң коды ... бет ... ... келесi бөлiктерден тұрады:
Unit ‹ модульдiң аты ›;
Interface
‹интерфейстiк бөлiгi немесе көрiнетiн (ашық) объектiлердiң анықтамасы

Implementation
‹орындалатын бөлiгi, немесе көрiнбейтiн ... ... ... ... ... бөлiгi›
Finalization
< жұмысты аяқтаушы бөлiгi >
End.
Unit - модульдiң басталуын көрсететiн арнайы сөз; ‹аты›-модульдiң атауы;
Interface - модульдiң интерфейстiк бөлiгiн көрсететiн арнайы ... - ... ... ... көрсететiн арнайы сөз;
Initialization - модульдiң инициализациялау - алғашқы рет iске ... ... ... ... сөз;
Finalization - жұмысты аяқтау әрекеттерiн орындауды көрсететiн ... - ... ... ... ... ... келтiрiлген бөлiктердiң кез келгенi болмауы мүмкiн.
Программаның элементтерi
Object Pascal ... ... ... элементтерi келесi:
Арнаулы сөздер, идентификаторлар (атаулар), түрлер, ... ... iшкi ... ... ... ... - белгiлi бiр iс-әрекеттердiң орындалу қажеттiлiгiн
немесе объектiнiң қасиетiн көрсететiн ... ... ... ... ... тiлiнiң қарапайым сөздерi. Арнаулы сөздердi басқа қажеттiлiкке
пайдалануға болмайды. Мысалы, begin - ... ... ... ... end - ... ... құрылымды оператордың соңы,
array - массив түрiндегi анықтаманың түйiндi сөзi, record ... ... ... сөзi, program - ... тақырыбының басталуы, var -
айнымалы бөлiгiнiң басталуы, type - түрлердi анықтау бөлiгiнiң басталуы,
integer - берiлгендi ... ... ... ... ... ... айнымалыларды, олардың
түрлерiн, программаларды, процедураларды, функцияларды, файлдарды және ... ... ... үшiн ... Идентификатор - мiндеттi
түрде әрiптен басталатын цифрлар мен әрiптердiң тiзбегi. Атаудың ұзындығы
63 ... ... тиiс. ... ... және ... ... атау) болып екi топқа бөлiнедi. Стандартты атаулар тiлдiң
объектiлерiн белгiлеу үшiн ... олар тек сол өз ... ... ... TRUE, FALSE, CHAR, SIN, COS, EXP, INTEGER және т.б.
Object Pascal тiлiнде программаны жазуда қолданылатын ... ... де ... ... ... ... идентификаторлар болып
есептеледi, олар: AND, ARRAY, BEGIN, END, CASE, CONST, VAR, PROGRAM, ... т.б. Object Pascal ... ... ... бас немесе кiшi
әрiптердiң айымашылығы жоқ.
Атауларда келесi символдар қолданылады:
1) A дан Z ... және a дан z ... ... ... 0 ден 9 ... араб ... “_” ... таңбасы.
Бос және арнаулы символдар атауларда қолданылмайды.
Түрлер
Мәлiметтердiң түрлерiн басқа ... ... ... ... санауға болады. Түрлер - осындай түрдегi анықталған элементтiң жадтағы
ұзындығын, олардың қабылдай алатын ... ... және ... ... ... жиынын көрсетедi. Түрлердi анықтау ... type ... және одан соң ... ... мен ... ... деп, ... программаның орындалу кезiнде өзгермейтiн
шамаларды айтамыз. Тұрақтылар есебiнде Object Pascal ... ... ... ... ... ... ... шамалар мен жазбалар, жиындар,
таңбалар жолдары, NIL - анықталмаған ... ... ... ... екi түрде анықталады: жәй және типтiк.
Белгiлер
Белгiлер бөлiгi арнаулы сөз label және программа ... ... ... ... ... ... ... 0-9999 сандар мен a-z символдарынан құралған тiзбектi
қолданады. Олар негiзiнде шартсыз goto басқару операторымен ... ... ... ... ... екi ... таңбасы жазылады
(: ) .
Айнымалылар
Айнымалы деп, программаның орындалу барысында әр түрлi мәндердi ... ... ... Олар ... белгiленедi және әрбiр
уақытта белгiлi бiр мәнге ие ... ... жәй ... индекстi болып
екi топқа бөлiнедi. Айнымалы шамаларды анықтау бөлiгi арнаулы var сөзiмен
басталып, одан кейiн олардың атауы мен ... ... ... не ... “{ }”, ... “(* *)” ... алынған
түсiнiктеме беретiн сөздер жазып отыру керек. Оларды ағылшын немесе ұлттық
әрiптермен жазуға рұқсат етiлген.
Delphi ортасында Object Pascal ... ... ... A дан Z ... және a дан z ... ... ... ден 9 дейiнгi араб цифрларынан, он ... ... ... ... - бос таңбадан, “_” сызықша таңбасынан, және ... ... он ... цифр 0 ден 15 - ... ... ... ... Алдынғы
10 мәндер араб цифрлары арқылы бейнеленедi, ал соңғы 6 мән A - дан F - ... a-дан f-ке) ... ... ... ... цифрларды және арнаулы сөздердi бiр бiрiнен ажырату үшiн
бөлгiш таңбалары қолданылады. Бөлгiштер құрамына ... ... ... Бос ... Кез ... басқару символдары.
Арнаулы символдар
Арнаулы символдар деп Object Pascal тiлiндегi программада ... ... ... Олар ... үш топқа бөлiнедi:
□ Пунктуация таңбалары;
□ Операция таңбалары;
□ Арнаулы сөздер.
өрнектер
Таңба өрнектерi арифметикалық, логикалық немесе ... ... үшiн ... Олар ... ... және ... болып үшке бөлiнедi (3-шi, 4-шi, 5-шi кестелерде көрсетiлген).
Амалдар
Арифметикалық амалдар
|Таңба |Қолданылуы |
|+ ... |
|- |Алу |
|* ... |
|/ ... ... |Екi ... ... ... ... ... |
|mod |Екi ... ... ... ... ... ... ... |Қолдануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығару ... ... ... |
|> ... |
|< |Кiшi ... ... немесе тең ... < ... ... ... “_” - бiр бос орын ... ... программадалау тәртiбi бойынша бұл операторды
қолданбауға тырысу керек. Ол программаны оқып түсiну iсiн ... ... ... ... оның ... жүйелi жақша iшiне
нелiктен басқа қатарға көшу қажет екендiгiн ... кету ... ... ... көшу ... ... жөн.
Құрамды операторлар
Құрамды операторлар деп құрамына бiрнеше операторлар кiретiн ... ... ... ... ... Жәй ... ... Шартты оператор if;
3) Таңдау операторы case;
4) Қайталану операторлары for, repeat, while.
Жәй құрама оператор (операторлық жақша)
Жәй құрама оператор деп begin … end ... ... ... ... жиынтын атайды. Осы ... ... ... бiр ... ... орындалады.
End арнайы сөзi операторлық жақшаның ... ... ... ... оператордың соңын көрсетедi, сондықтан end алдына “; ... ... ... Егер “; ” ... турса, онда соңғы оператормен
end арасында бос оператор тұр деп саналады, яғни осы аралыққа белгiнi ... ... ( IF ... ... ... ... орындалу реттiлiгiн өзгертедi.
Олар шартты (тексерту), таңдау және цикл операторларына жiктеледi. Шартты
оператор ‘’Иә’’ ... ... деп ... ... ... белгiлi бiр
логикалық шартты тексередi. Егер оның нәтижесi ақиқат, яғни құптарлық болса
(Иә), онда бiр ... ... ... ... ... ... жағдайда (Жоқ), программаның басқа бiр тармағы жұзеге асырылады.
Мұнда есептiң шартына байланысты ... ... ... ... өту ... бiрi орындалуы тиiс.
Тандау операторы ( CASE )
CASE операторы айнымалының мәнiң мүмкiн болатын қатарымен салыстырады
және әр ... ... әр ... ... ... ELSE ... ... емес, егер ол болмаса, яғни жәй өрнек еш бiр мәнге сәйкес
болмаса, онда CASE- тiң End ... ... ... ... ... (цикл ) операторлары
Күнделiктi шешiлетiн есептердi шығару кезiнде бiр теңдеудi пайдаланып,
ондағы айнымалының өзгеруiне байланысты, оны ... ... ... тура келетiн сәттер де жиi кездеседi. Осындай бiрнеше рет
қайталанатын ... бiр ... ... ... (цикл), ал
алгоритмдi қайталану (циклдық) деп ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiн қамтамасыз етiп, қысқартып жазу
мүмкiндiгiн туғызады.
Қайталану (цикл ) операторы ... ... ... :
1. ... жәй ... (өсiру)
DO (орындау)< оператор>
2. FOR(үшiн) =
DOWNTO(азайту) DO (орындау)
МҰндайда жәй ... ... ... деп атайды, оның
түрi нақты (REAL) ... ... ... ... ... ... тиiс. Цикл
параметрi берiлген түрдiң мәндерiн алғашқы мәнiнен бастап соңғы ... ... ... ... ... операторында TO түйiндi сөзi тұрса, онда циклдың
параметрi +1-ге артып ... ... ... DOWNTO ... сөзi ... онда ... -1-ге азайып отырады.
Қайталану операторы WHILE
WHILE операторы шығу ... ... ... ... ... ... ... қайталану құрылымына жатады.
WHILE (әзiрше) және DO (орындау) арнаулы сөздер. Қайталану операторы
келесi түрде ... ... ... орындалады, ал
... ... ... ... ... ... ... REPEAT/
UNTIL операторы ең кемiнде бiр рет ... ... ... ... шығу ... ... соңында тексеретiн құрылым,
бұл қайталану операторы ең ... бiр рет ... While, Repeat ... ... құрамында Object Pascal-дің
екі параметрсіз процедуралары қолданылады. Break- циклден ... ... ... ... ... ... турған операторға беріледі.
Continue - басқаруды цикл ... кез ... ... ... ... ... Осы екі процедураны Goto ... ... ... ... ... деп ... яғни ... қолданушылық
интерфейссіз жұмыс атқаратын программа. Мұндай ... ... ... іске ... ... қосымша құру үшін Delphi ортасында
Создать / Приложение меню арқылы жаңа қосымша құрамыз. ... ... ... ... арқылы программа формасын және оған сәйкес модуль ... ... ... ... / ... ... менюі арқылы қосымшаның негізгі
кодын шығарып, оған кейбір өзгерістер ... ... жолы ... ... жиі ... ... элементі. Күй-жағдай жолы
әдетте бірнеше бөліктен тұрады, олар ... ... ... үшін қажет. Delphi ортасында ерекше жағдайды өңдеу үшін Object Pascal
тілінің арнайы конструкторлары мен Exception базалық ... ... ... сұрақтары
1. Қарапайым операторлар дегеніміз не?
2. Шартсыз өту операторы (GOTO), жазылу форматы, ... ... ... ... ... ... Шартты оператор (IF), жазылу форматы, орындалу ережесі.
5. Тандау операторы (CASE), ... ... ... ережесі.
6. Қайталану (цикл ) операторы FOR, жазылу форматы, орындалу ережесі.
7. ... ... WHILE, ... ... ... ... Қайталану операторы REPEAT, жазылу форматы, орындалу ережесі.
9. Консольдық қосымша дегеніміз не?
4 ... ... ... ... ... ... Массивтерді сипаттау
• Массивтердің түрлері, динамикалық массивтер
• Delphi ортасында массив элементтерiмен ... ... Object Pascal ... ... берiлгендердiң түрлерi.
• Деректердің стндартты типтері
1. Массивтерді сипаттау
Бiр түрдегi айнымалылар тiзбегiн массив деп атайды.
Массивтiң синтаксисi келесi:
Type
= array [ ] of , ... ... ... ... : array [ ] of - ... ... деп анықтауға болады.
Массивтер бiр, екi және одан да көп өлшемдi ... ... ... ... тек ... жәйт есте болу ... ... iшкi
көрiнiсiнiң ұзындығы 2 Гбайттан аспау керек. Массив элементтерi жадыда
бiрiнен соң бiрi орналасады, сонымен қатар кiшi ... ... ... оң ... ... ... өзгередi.
Екi өлшемдi матрицаны бiр өлшемдi массивтерден құралған массив деп
санауға болады.
Динамикалық массивтер
Delphi 4 ортасынан бастап динамикалық ... ... ұғым ... түрде анықталған массивтердiн индекстер аралығын анықтаудың қажетi
жоқ және массив iшкi жады ... ... ... идентификаторы негiзiнде массивтiң элементтерiне
бөлiнген аймақтың бiрiншi ... ... ... ... ... ... бөлiнген жадыны босату үшiн массив идентификаторына NIL
мәнiн меншiктесе жеткiлiктi ... Finalize ... ... ... ... кез ... өлшем индекстерiнiң шегiн
өзгерту үшiн жаңа массивке ... ... ... ... және ... элементтерi жаңа аймаққа орналастырылады, сонан ... ... ... жадының аймағы босатылады.
Object Pascal тілінде динамикалық массивтердің екінші және одан ... ... ... ... мүмкін.
Delphi ортасында массив элементтерiмен жұмыс атқару мысалы:
1. Бүтiн ... ... бiр ... массив берiлген. Массивтi
көрсету үшiн Additional ... ... ... ... ... ... (Тab пернесiне сезiндiру); ColCount:=5
(бағаналар саны); RowCount:=1 ... ... ... (бекiтiлген
бағаналар саны); FixedRows:=0 (бекiтiлген жолдар ... ... ColCount және RowCount ... ... және жолдар саны.
Олардың нөмiрлерi 0 - ден басталады.
Сонымен қатар, екi белгi - Label1 (Caption - ... ... ... және Label2 (Caption - ... екi батырма - Button1
(Caption - ... BitBtn1 (Kind - ... ... элементтерi
StringGrid1 ұяшықтарынан көрсетiледi және Есептеу батырмасы басылғанда олар
массивке ... де ... ... және ... ... Label2 - ге шығарылады. Close батырмасы басылғанда ... ... ... ... ... кодын келесi түрде келтiруге болады:
unit Unit1;
interface
uses
Windows, Messages, SysUtils, Classes, Graphics, Controls, Forms, ... ... ... = ... TStringGrid;
//goEditing:= True, goTab:=True; ColCount=5 ; RowCount=1;
//FixedCols:=0; FixedRows:=0;
Label1: TLabel;
Label2: TLabel;
Button1: TButton;
BitBtn1: TBitBtn;
procedure ... ... ... TObject; var Key: Char);
private
{ Private declarations }
public
{ Public declarations }
end;
var
Form1: TForm1;
implementation
{$R *.DFM}
procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var
a: array [1..5] of integer; // ... ... i:=1 to 5 ... ... //массив элементтерiн енгiзу
then
a[i]:=StrToInt(StringGrid1.Cells[i-1,0])
// жолдар және бағаналар нөмiрлерi 0 - ден басталады
else a[i]:=0;
s:=0; for i:=1 to 5 ... sr ... := ... қосындысы =' + IntToStr(s)+ #13+
'Арифметикалық орташасы ='+ FloatToStr(sr);
end;
procedure TForm1.StringGrid1KeyPress(Sender: TObject; var Key: Char);
begin ... ... ... өңдеу процедурасы
case Key of
#8,'0'..'9': ; // ... және ... ... // ... ... ... ... ... және нүкте орнына бөлгiш қою
end;
else Key:=Chr(0); ... ... end; ... ... ... ... ... орындалғандағы көрiнiсi
Object Pascal тiлiнде кез ... ... - ... шамалар,
функцияның немесе өрнектiң мәндерi өзiнiң түрлерiмен сипатталады. Кез
келген объектiнiң мәндерi және ... ... ... ... ... арқылы анықталады. Мәлiметтер түрлерi жәй және
құрылымды болып екi ... ... және ... ... ... ... негiзгi қасиеттерi болып олардың мәндерiнiң бөлiнбеуi және
олардың реттелiнiп орналасуы есептеледi. Осы ... ... ... ... деп ... Егер бiзге бүтiн сандардың жиынымен немесе
басқада тiзбектеле орналасқан объектiлердiң мәндерiмен жҰмыс iстеу керек
болса, онда ... ... ... ... ... жәй ... Pascal тiлiндегi стандартты деп нақты және бүтiн сандарды,
логикалық және ... ... ... ... ... ... ... және күнделiк-уақытты (Date-Time) анықтайтын
шамалардан басқалары реттелген түрге жатады. Сонымен, реттелген түрлерге
бүтiн, символдық, ... ... және ... шамаларды жатқызуға
болады.
Реттелген шамалар
Реттелген шамалардың ерекшелiгi- әрбiр реттелген түрге ... ... ... ... саны ... ... ... бiр заңдылықпен реттеуге және әрбiр мәнге бiр бүтiн санды- ... ... ... шамаларға мәндiң реттегi нөмiрiн қайтаратын ORD(X) ... ... ... шамалардың ORD функциясы шаманы мәнiн қайтарады.
Бүтiн шамалар
Бүтiн ... ... ... ... ... жатады. Есептеу техникасының
(компьютердiң) сандарды iшкi өрнектеуiне байланысты (сандардың бiр, екi,
төрт немесе сегiз байтпен өрнектелуi) ... ... 9 ... ... ... ... шамалар түрiне жатады, оны реттегi нөмiрi шаманың ... деп ... және ... ord, pred, succ, inc, dec, low, high
функцияларын ... ... - ... ... ... жiктелуi
Логикалық шамалар
Логикалық шамалар екiлiк сандар жүйесi сияқты екi ғана мәндi қабылдайды.
МҰндағы белгiлi бiр шарттың орындалатыны, яғни ... ... оның ... яғни ... ... ... тексерiледi.
Бұл екi мән ағылшын тiлiнде айтылуына сәйкес “true” ... және ... ... ... ... бiрнеше түрiн ажыратады:
Логикалық шамалардың түрлерi
|Түрi ... байт ... |1 байт ... |1 байт ... |2 байт ( Word ... ... |4 байт ( Longint ... ) ... Pascal ... тек қана Boolean түрi ... ал ... ... кіретін логикалық шамалардың басқа түрлерi Windows
ортасымен ... ... үшiн ... ... ... бөлiгiнде арнаулы var сөзiнен кейiн логикалық
шаманың атауы және логикалық шама ... ... Boolean, ... Bool, LongBool ... сөз ... ... келесi үш логикалық амалдар қолданылады: not- логикалық
терiстеу, and-конъюнкция (логикалық көбейту), or-дизъюнкция (логикалық
қосу). Амалдардың орындалуының нәтижесiнде ... ... ... ... ... ережелерi
|Операндтар мәнi |Амалдар орындалуының нәтижесi ... |x2 |Not x1 |not x2 |x1 and x2 |x1 or x2 ... |False |True |True |False |false ... |True |True |False |False |true ... |False |False |True |False |true ... |True |False |False |True |true ... ... мәнi енгiзiлмейдi, оларды программада
меншiктеуге және ... ... ... Boolean ... ... берiлгендердiң реттелген түрiне жатады. False мәнi True- ден ... False- тiң ... -0, ал ... ... - 1 деп ... ... ... succ функцияларын қолдануға болады. Boolean шамалар реттiк түрге
жатқандықтан, оларды қайталау операторында пайдалануға болады,
Бақылау ... ... ... ... ... түрлері, динамикалық массивтер дегеніміз не?
3. Delphi ортасында массив ... ... ... ... Object Pascal ... қолданылатын берiлгендердiң түрлерi
атаңыз?
5. Деректердің қандай стндартты типтерін білесіз?
5 дәрістің тақырыбы: Символдар мен жолдар.
Жоспар:
1. Жолдық мәліметтер.
2. ... ... ... ... мен ... ... ... өңдеудің есептерін программалау.
Object Pascal тілінде жалпы мәтіндерді өңдеуде жолдардың келесі
түрлері қолданылады:
□ Қысқа жол - ... ... ... мұнда N тең емес
> үлкен
< ... = ... ... ... >=, = ... ... мәндерi);
Берiлгендердiң түгелденген түрiн құрастырғанда программалаушы түрдiң
мәнi ретiнде бiрнеше шамаларды көрсетедi.
Санаулы ... жиi ... ... ... ... ... ... деп - санаулы түрдiң қысқартып жазылуын айтамыз. Шектелген
түрлер шаманың екi ғана мәнiмен анықталады, олар “..” ... ең кiшi және ең ... ... Pascal ... шектелген шамалармен жұмыс атқаратын екi
стандартты функция бар, олар:
High(X)- X ... ... ... ... ең ... шамасын
анықтайды;
Low(X) - X айнымалы жататын шектелген түрдiң ең кiшi шамасын ... ... ... кәдiмгi табиғи аралас сандар тәрiздi санның бүтiн мен
бөлшек бөлiктерiн нүкте арқылы бөлiнген күйде жазылады.
Comp және Currency ... ... ... ... ... Оларды ұзындығы тұрақты бөлшегi бар нақты сандар деп атайды. ... ... ... 0 ... яғни мүлдем жоқ, ал Currency
форматындағы бөлшегiнiң ұзындығы - 4 ... Осы ... өте ... ... және ... ... разрядтар (таңбалар) саны 19-20.
Сонымен қатар, бұл форматтар ... ... ... ... ... ... ... нақты сандарға қолданылатын барлық амалдарды, стандартты
функцияларды пайдалануға болады. Әдетте Comp және Currency ... ... ... және экспоненциялдық функциялар
|Функция |Қайтарылатын мәні ... (x) ... ... ... ... ... |Гиперболық арксинус мәнін қайтарады ... | ... ... ... ... ... ... ... ... қайтарады ... ... ... синусын қайтарады ... ... ... ... есептейді ... ... Х мәні ... ... болса, онда Х+1 шамасының |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... b – табаны бойынша есептейді ... ... Pascal ... түрлердің маңызы өте зор. Түрлер арқылы тілдің
негізгі құралы - ... ... ... ... ... ... ... объектiлердiң
мәнiнен тұратын күрделi ... ... деп ... Бiрнеше
компоненттерден құрылған айнымалы шамаларды құрылымды ... ... ... ... ... түрлерiн анықтау үшiн ... ... ... тәсiлiн және құрылымға кiретiн
элементтердiң түрлерiн бiлу қажет. ... ... ... ... файлдар және варианттар жатады.
Жазбалар
Бiр құрылымға бiрiктiрiлген әртүрлi тектегi бiр - ... ... ... ... деп ... ... ... тәрiздi, мәлiметтердiң
күрделi түрiне жатады және бiр заттың ... ... ... ... үшiн ... Жалпы жазба пайдалануға өте
тиiмдi деп саналады, олар ... ... ... ... (record) ... кiретiн мәлiметтердi өрiстер деп атайды, және
жазба өрiстерiнiң массив элементтерiнен айырмашылығы келесiде:
- жазбаның өрiстерi ... ... ... мүмкiндiгi;
- өрiстерге олардың аты арқылы қол жеткiзуге болатындығы.
Жазбаның құрамындағы өрiстердiң аты қайталанбауы тиiс, бiрақта әртүрлi
жазбаларға кiретiн ... аты ... ... ... ... ... бiр - бiрiмен байланыстырып жұмыс атқаруды қажет етедi, мұндай
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... Жазбаның және өрiстердiң атында латын әрiптерiн қолданған жөн.
Жазбалар түрiндегi анықталған айнымалыларға, массив сияқты, осы түрдегi
анықталған басқа шаманың мәнiн ... ... ... жұмыс атқарғанда кейбiр өрiстерiнiң мәнiне сәйкес ... ... ... да ... ... ... ықтимал. Жазбаның ерекше
түрi - варианттық (таңдамалы) жазба қолданылады. Кез келген құрылымдық
түр өрiстердiң бекiтiлген ... ... осы ... бiрнеше құрылымын
анықтайтын варианттық бөлiгiнен тұруы, яғни ... ... бiр ... да ... ... ... ... анықталуы мүмкiн. Бұл айырмашылық
мәлiметтердiң (өрiстердiң) санына және ... ... де ... ... бөлiгiн анықтау үшiн Case of түйiндi сөздер қолданылады.
Жазбаны анықтайтын варианттық бөлiмiнiң саны бiр ғана бола ... және ... ... ... соқ ... ... түрдегi санаулы немесе түгелденген объектiлердi жиындар деп атайды.
Жиынның түрi ... ... ... ... ... ... саны 255 - дан аспайды. Олардың реттiк нөмiрi 0…255 аралықта
болады.
Жиындарды анықтау үшiн ‘’Set of ‘’ (- дан ... ... ... Түйiндi сөздерден соң мәлiметтердiң негiзгi ... ... түрi ... Word, Integer, LongInt, Int64 түрлерiнен
басқа кез келген реттiк түрлердi пайдалануға ... ... ... құрастырушысы деген конструкция көмегiмен
орындалады. Жиынға кiретiн элементтер ... ... ... оларды үтiрмен бөлiп, жиынды ... ... ... ... және ... шамалар болуы мүмкiн. Егер тiзiм
шектелген элементтерден құрылса, онда жиынның жазуында “..” ... және ... ... ... ... ... (Variant) - берілгендердің арнайы енгізілген түрі. Осындай
түрдің анықтауын компиляциялау кезеңінде өрнектің ... ... ... ... ретінде қолданылатын берілгендердің ... ала ... ... жағдайда пайдаланады. Варианттық айнымалы
жадыда қосымша 2 байт орын алады, ол байттарда ... ... ... ... орналасады. Осы мәлімет қажетті түрлендірулерді
компиляторға прогон кезеңінде орындауға ... ... ... ... ... логикалық және уақыт - дата түріндегі
өрнектерде қолданғанда түрлендірудің әдептілігін ... ... ... ... варианттық айнымалы жадыда 12 байт орын алады, оның 4 ... ... ... олардың адресін көрсететін сілтемеден
тұратын ... ... ... табылады. VType ... ... ... ... ... ... VarEmpty - ді
қояды. Орындалып жатқан программадағы осы өрістің мағынасы ... ... ... ... ағымдағы түрімен байланысты
болып өзгеріп тұрады. Варианттық шаманың өрістеріне программадан ... ... ... ... берілгендің түрін анықтау үшін VarType
функциясы қолданылады, ал осы ... ... үшін ... жаңа мән
меншіктеу қажет.
Варианттық шаманы басқа түрге айналдыру
Егер өрнекте варианттық шамалар қолданылса және варианттың мәні ... ... ... онда ... ... бойынша
орындалады.
Мұнда бүтіндерге varBue, varSmallInt, ... varrror ... - ... ... ... жолдық шамаларға -varString,
varOLEStr.
Варианттық массивтер
Варианттың мәні ... ... ... ... ... варианттарды варианттық массивтер деп атайды. ... ... ... varString - нен ... ... ... кез ... түрі бола ... Варианттық
массивтің элементтері варианттық түрдегі берілгендерден құрылуы мүмкін,
сондықтан массивте бірге әртүрлі берілгендер сақталынады.
Варианттарды OLE ... ... (Object Linking and Embeding - ... ... ... үрдісі Windows ортасының мәлімет алмастыру стандартты құралы болып
саналады. Осы үрдіс бойынша бір программаның ... ... ... (сервер) көмегімен құрастырылған берілгендері (объектілері)
болуы мүмкін.
Delphi ортасында OLE - ... ... ... ... ... ... ... қолдануымен сүйемелденеді. Себебі
варианттың мәні OLE - объекті бола ... - ... ... үшін ... ... ... берілген ClassName - сервердің аты бойынша серверді шақырудағы
қолданылатын Idispatch - интерфейстің ... ... ... ... ... ... ... қолдануға болатындығы белгілі болуы
қажет.
Динамикалық жады
Динамикалық жад (үйме) деп - ... ... (64 ... ... ... және функциялардың жергiлiктi айнымалалары
орналасқан ... және ... ... тыс ... ... ... бос ... атайды.
Берiлгендердiң динамикалық жадта орналасуын және оның ... ... ... ... ал ... ... Delphi ортасының компиляторы ... ... ... ... ... ала ... түрi мен ұзындығы
белгiсiз, болғандықтан, оларға аты ... қол ... ... және оны ... компьютердiң жедел жады - ақпаратты сақтауға арналған қарапайым
ұяшықтар - байттар тiзбегiнен тұрады. Әр байттың тiзбектегi өз ... ... ... Байтқа қол жеткiзу - оның адресi арқылы орындалады. Object
Pascal тiлiнде динамикалық жадты ... үшiн, ... ... ... мәнi - ... ... адресi.
Сiлтемелер арқылы динамикалық жадқа, Object Pascal тiлiнде қолданылатын
кез ... ... ... орналастыруға болады. Byte, Char,
Shortint, Boolean тұрдегi берiлгендер бiр байт орын ... ... - ... ... ... ... ... сiлтеме тек
қана бiрiншi байттың ... ... ... ... бiр ... байланысты болады. Оларды
- типтiк сiлтемелер деп атайды. Типтiк сiлтеменi анықтау үшiн “^” ... ... ... ... мәнi ... ... ... Object Pascal-да мәлiмет алмасу әрекеттерi тек қана
бiр түрдегi сiлтемелiк шамалар арасында орындалады.
Динамикалық ... бөлу және оны ... Pascal - да кез ... ... ... ... орын New процедурасы арқылы бөлiнедi. Процедурадағы көрсетiлген
параметр, типтiк ... шама ... ... ... ... ... айнымалы сиятын жадтың ең кiшi бос ... ... Ендi осы ... ... ... ... қайтарады,
яғни орналастыруға болатын бастапқы динамикалық адреске ... ... ... бiр ... - ... қабылдағаннан кейiн жадтың осы адресi
бойынша көрсетiлген тектегi кез келген ... ... ... ... ... мәнiн жазу, меншiктеу операторы келесi
түрде келтiрiледi: анықталған ... ... - ... соң ... “ ^ “ ... одан ... меншiктеу амаланың белгiсi “:=
‘”тұрады, ал оң ... ... ... бiр мән ... ... арқылы анықталған берiлгендердiң мәнiн көрсету үшiн
сiлтемеден кейiн ‘^ ‘ таңбасын қою керек.
Бұрыннан бөлiнген ... ... ... яғни үймеге қайтаруға
болады. Ол үшiн Dispose процедурасы қолданылады.
Типсiз сiлтемелермен жұмыс ... үшiн, GetMem және ... ... ... // ... бөлу
FreeMem(p,Size); // жадты босату
Мұндағы, Р - типсiз сiлтеме, Size - байт өлшемiндегi жадтағы ... және FreeMem ... ... ... ... ... ... етедi: босатылған және бөлiнген аймақтың адресi, оның
ұзындығы бiрдей болуы тиiс.
Динамикалық жадпен ... ... ... мен ... ... ... ... мен функцияларды
қарастырайық.
Addr(x) - x ... Pointer ... ... ... ... õ ... кез ... объектi (айнымалы, процедура
немесе функцияның аты). қайтарылған адрес кез ... ... ... ... - бұрыннан бөлiнген жадтың үзiндiсiн, үймеге қайтаратын
процедурасы. TP - ... ... Dispose ... ... ... ... орындалу кезеңiнiң қатесi пайда болады.
FreeMem (P,Size) - ... ... ... ... ... ... үймеге қайтаратын процедурасы. P - типсiз сiлтемелiк шама. ... ... ... үймеге қайтарылатын жадының ұзындығы.
GetMem(P,Size) - типсiз сiлтемелiк шамаға жадының үзiндiсiн бөлетiн
процедура. P - ... ... ... Size - ... ... ұзындығы.
New(TP) - типтiк сiлтемелiк ... ... ... бөлетiн
процедура. TP - типтiк сiлтемелiк шама. New процедурасы бiр ... ... 65521 ... ... Егер ... бос орын ... онда ... кезеңiнiң қатесi пайда болады.
SizeOf(x) - объекттiң iшкi көрiнiсiнiң ұзындығын (байт) көрсетедi.
Мұндағы x - ... ... ... ... ... Windows ... ... жадымен жұмыс атқаратын көптеген
құралдары бар.
Бақылау ... ... ... ... қандай түрлер?
2. Құрылымды түрлер дегеніміз не?
3. Жазбалар дегеніміз не?
4. Жолдар ... ... ... ... ... Delphi ортасында динамикалық жады және сілтемелік шамалар.
7. Сілтеме дегеніміз не? Ол қалай анықталады?
8. ... ... ... ... ... жадпен жұмыс атқаратын процедуралар мен функциялар.
7 ... ... ... ... ... ... файлдарға қолданылатын процедуралар мен функциялар.
Файлдар
Программада енгiзiлетiн мәлiметтер көп, әрi ... ... ... ... ... ... ... сақтау қажет болса,
онда файлдық айнымалы шамалар қолданылады. Көп көлемдi берiлгендердi алдын
ала сыртқы ... ... ... ... ... ... файлды
программада қолданылатын файлдық айнымалы шамамен байланыстырып, файлды
өңдеуге болады.
Файлдық айнымалы шамалар - File ... сөзi ... ... ... ... файлдармен AssignFile процедурасы арқылы байланысады.
Object Pascal тiлiнде файлдардың үш ... ... ... типсiз
және типтiк. Бұл файлдардың бiр - бiрiнен айырмашылығы ... ... ... ... және әр ... ... қолданылатын
процедуралар мен функциялар деп ажыратылады.
File of, TextFile, File - түйiндi сөздерi. Кез ... ... ... Object Pascal – дiң ... тыс басқа түрлерін
пайдалануға болады.
Файлдармен жұмыс атқару үшін, ... ... ала ашып алу ... ... арнайы процедура арқылы орындалып, алдын ала анықталған файлдық
айнымалыны, сыртқы файлмен байланыстырады. Сонымен қатар, мәлімет ... ... ... жазу ... одан ... файлдар
Мәтiндiк файлдар деп - ASCII таңбалар жолдарынан құралған табақшадағы
файлдарды атайды. Мәтiндiк файл жолдың соңы (CR/LF ... Enter ... ... белгiсi бар ұзындығы әртүрлi жолдар - жазбалар түрiнде
сақталынып, ... ... ^Z ... ... Файлдың ұзындығы алдын
ала анықталмайды және оның ... ... ... ... Мәтiндiк файлдың компоненттерi тек қана тiзбектеле өңделедi.
Программада мәтiндiк файлдар - Text (мәтiн) ... ... ... қолданылатын процедуралар:
Append (F) - бұрыннан құрылған файлды тек қана мәлiметтi қосуға, үстеуге
даярлап ашады;
Reset(F) - ... ... ... ашу ... - жаңа ... ... ... файлды ашу процедурасы. Егер F
файлы бұрыннан бар ... онда ескi ... ... жаңа бос файл құрады;
Read(F,V1,V2,...,Vn) - тiзiмдегi айнымалылардың мәнiн ... ... Егер F ... ... ... онда ... ... - пернелер тақтасынан ... - ... ... ... ... жазу
процедурасы. Егер F файлдық ... ... онда ... ... - қкранға шығарылады;
CloseFile(F ) - файлды жабу ... - ... ... ... ... ... Жалпы файлдан оқу процедурасының орындалуы, тiзiмдегi
көрсетiлген ... ... ... ... ... файлдағы
кезектi, символ бөлгiш таңбалармен (Ctrl / LF / ^Z) бiрге орналастырады,
арифметикалық типке - бос орындар мен көлденең ... ... ... арифметикалық тұрақтының мәнiн келесi бос орындар және көлденең
табуляция таңбалары кездескенге дейiн, ... ... ... ... ... ... жазу ... орындалуы тiзiмдегi
көрсетiлген айнымалылардың түрiне байланысты. Символдық, ... ... ... ... ... ал Boolean ... ... - True
немесе False түрiнде шығарылады.
Мәтiндiк файл - тiзбектелген ... оның ... ... ... үшiн, ... ... оқылады.
Типтiк файлдар
Жалпы файлдарға қолданылатын процедуралар мен функциялардан басқа
типтiк файлдарға қосымша келесi iшкi программаларды ... ... ... ... - ... ... ... “енгiзу
тiзiмiндегi” айнымалыларға оқитын процедура;
Seek(F,NUM) - файлдың көрсетiлген компонентiне файл көрсеткiшiн
орналастыру (жылжыту) ... NUM - файл ... ... ... басталады. Бұл процедура арқылы типтiк файлдың кез келген ... қол ... ... - ... позициядан бастап, файлдың соңына дейiн файлдың
бөлiгiн жою процедурасы;
Write(F, “шығару тiзiмi”) - ... ... ... ... ... жазу ... - файл ... ағымдағы компоненттiң нөмірін анықтау
функциясы;
FileSize(F) - алдын ала ашылған файлдың ... ... ... ... ... ... жазу үшiн, файл ... файлдың
соңына жылжыту қажет.
Типсiз файлдар
Типсiз файлдарды бiрiншiден - кез келген ... ... ... екiншiден, жадымен магниттiк табақша арасындағы осы
файлдар арқылы мәлiмет алмастыру iс- әрекеттерi өте ... ... және Rewrite ... ... ... ... файлдың
ұзындығын көрсетуге болады.
Типтiк файлдарға арналған процедуралар мен ... ... ... ... ... Бiрақ Read және Write ... ... ... ... ... , ... (F, , ... F - файлдық айнымалының аты; - осы айнымалы
арқылы алмастыру жұмыстары ... ... емес ... ... ... ... бұл ... мәнi - алмастырылған
жазулар санына тең болады.
Жалпы Seek(F,NUM), FilePos(F), FileSize(F) ... ... ... келген компонентiне қол жеткiзуге болады.
Жалпы файлдарға қолданылатын процедуралар мен функциялар
Келесi процедуралар мен функцияларды кез келген ... ... және ... ... ... болады:
Procedure AssignFile (var F; FileName:String) - файлдық айнымалы
шаманы сыртқы файлмен ... FileName - ... ... аты ... ... ... F - ... айнымалы шама. Name MS - DOS
ережесi ... файл ... ... атын қамтуы қажет. Файлды
инициялизациялау дегеніміз - осы файлмен мәлімет ... ... ... Pascal - да ... ... ... немесе бірден оқуға, жазуға
даярлап ашуға болады;
Procedure Reset (var F) - ... тек қана ... ... ашу ... ... ... басына, яғни реттік нөмірі 0 - компонентіне
орналасады;
Procedure Rewrite(F) - жаңа файлды ... ... ашу ... ... файлы бұрыннан бар болса, онда ескi файлды жойып, жаңа бос файл құрады;
Function ChangeFileExt (const FileName,Extension: string): string ... ... ... ... ... анықталған кеңейтілуге
өзгертеді;
Procedure ChDir(Path: string) - ... ... ... ... жаңа ... аты мен ... қамтуы қажет;
Procedure CloseFile ( var F) - байланысын үзбей, файлды жабады. ... ... ... ... ... ... жаңа ... сақтап,
файлды каталогқа тіркестіреді. Егер программаның жұмысы дұрыс аяқталса,
онда барлық ашылған ... ... ... ... - ... берілгеннің мәнін файлдың ... ... ... ... ... ... ... LongInt - көрсетілген табақшадағы ... ... ... Мұнда, D - табақшаның нөмірі (0 - ... ... 1 - А ... 2 - В ... ... Егер ... ... көрсетілсе, онда “- 1” мәні қайтарылады;
Function DeleteFile (const ... ... - ... аты және тұрағы анықталған файл жойылады. Операция сәтті өтсе, ... True ... ... - ... ... ... Мұндағы, D - табақшаның нөмірі (0 - келісімше анықталған
құрылғы, 1 - А ... 2 - В ... ... Егер жоқ ... көрсетілсе, онда “- 1” мәні қайтарылады;
Function Eof (var F) - файлдың соңын анықтайтын функция. Егер ... ... ... жетсе, онда функцияның мәнi True, ал ... - False ... ... ... ... ... - файлдың
соңына жалғастырылады деп саналады, ал файлдан ... - ... ... ... ... ... файл ... файлдың соңы ^Z (CTRL
- Z) - пен анықталады;
Procedure Erase (var F) - ... ... ... Файл ... ... ... болу керек;
Function FileAge (const FileName: string):Integer - FileName атты
файлдың соңғы өзгертілу уақытын ... Егер ... файл жоқ ... ... 1” мәні ... ... byte; var S: string) - файл орналасқан табақшада
директорияның атын анықтайды. S айнымалы шамасында директорияның ... аты ... ал N ... ... көрсетедi (0 - келісімше
анықталған құрылғы, 1 - А табақшасы, 2 - В ... ... ... string) - жаңа ... ... ... жаңа директорияның маршруты мен атын қамтуы қажет;
Procedure Rename (var F: file, NewName: string) - ... атын ... F - ... ... ... NewName - ... жаңа аты;
Procedure RmDir(Path:string) - бос директорияны жою процедурасы;
IoResult - соңғы енгiзу-шығару операциясының орындалу ... ... Егер ... iс - ... ... ... ... мәнi нөлге тең, ал басқа жағдайда- кез ... сан ... ... ... ... ... ... не?
Типтiк файлдар дегеніміз не?
Типсiз файлдар дегеніміз не?
Файлдарға қолданылатын процедуралар мен функциялар.
8 дәрістің ... ... мен ... ... ... мен ... ... мен функцияны анықтау.
• Процедура және функцияны шақыру операторлары.
• Формальды параметрлер және нақты ... ... ... ... iшкi ... Ішкі ... ... ала анықтау.
• Модульдер. Программаның модульдiк құрылымы туралы ... ... ... ... ... ... және ... процедуралар мен функциялар.
Процедуралар мен функциялар негiзгi программаның ... ... ... ... Олар ... программалы есептердi бiрнеше
қарапайым есептерге бөлуге бейiмделген және ... ... кез ... жерден қолдануды қамтамасыз етедi. Iшкi программаны
шақырудың саны шектелмейдi.
Iшкi ... ... ... ... ... ... оның тақырыбынан және денесiнен тұрады, бiрақ iшкi ... ... ... бөлiмi қолданылмайды. Сонымен қатар iшкi
программалардың тақырыптары басқаша жазылады.
Iшкi программалармен жұмыс атқаруда негiзi екi ... ... Iшкi ... ... Iшкi ... шақырылуы.
Delphi ортасында алдын ала анықтауды қажет етпейтiн көптеген ... ... бар. ... ... құрастыру кезеңiнде программалаушы
өзiнiң қажеттiлiгiне сай iшкi программаларды қҰрастыруға мәжбүр болуы
мүмкiн. ... iшкi ... ... деп ... ... ... ... деп ажыратады.
Процедура мен функцияның айырмашылығы келесiде: функция шақырылғанда
өзiнiң аты арқылы тек қана бiр мән ... ... оны ... ... ... ... қайтаратын мәндерiнiң саны
шектелмейдi.
Процедуралар мен функциялар параметрлi және ... ... ... мен ... ... процедураның сипатталуы:
Procedure < процедураның аты >;
< белгiлердi анықтау>;
< тҰрақтыларды сипаттау >;
< түрлердi сипаттау >;
< айнымалыларды сипаттау >;
;
Begin
< ... ... ... ... :
Параметрлi процедураның анықталуы параметрсiз процедураның анықталуымен
бiрдей, тек процедураның тақырыбы келесi түрде ... < ... аты > (Var G1: T1; G2: ... Gi- ... ... аты; Тi- ... параметрдiң түрi.
Бiрiнiң артынан бiрi орналасқан бiр түрдегi параметрлердi арасын ... iшкi ... ... болады.
Егер Gi- формальды параметрдiң алдында Var айнымалылар бөлiмiнiң аты
жазылмайтын және ... ... мәнi ... ... өзгерiске
Ұшырайтын болса, онда оның өзгерiсi негiзгi программаға әсер етпейдi.
Параметрсiз функцияның сипатталуы:
Function < ... аты > : ... ... ... ... ... ... >;
< түрлердi сипаттау >;
< айнымалыларды сипаттау >;
;
Begin
< орындалатын операторлар>;
< функцияның аты > := ;
// ... ... ... ... ... сипатталуы :
Параметрлi функцияның анықталуы параметрсiз функцияның анықталуымен
бiрдей, тек ... ... ... ... ... (Var G1: T1; G2: T2;...) : ... түрi ... ... ... кез келген болуы мүмкiн. Әр
функцияда келiсiмше функцияның нәтижесi ... Result ... Бұл ... түрi ... ... ... ... программалардың тақырыбы және денесi мiндеттi түрде болу қажет, ... ... ... да ... Iшкi ... ... соң кейбiр стандартты ... ... ... ... Far, Forward, Inline, ... Бұл ... iшкi ... туралы компиляторға қосымша мәлiмет
берiп отырады ... ... ... ... тiлi туралы
және т.с.с.). Iшкi программаның ... соң ... ... тек ... ... ... ... қатысы бар.
Процедура және функцияны шақыру операторлары
Программаның денесiнде iшкi программаларды шақыру олардың аты ... ... ... ... ... оператор ретiнде
көрсетiледi, ал функцияны шақырғанда оның ... ... бiр ... ... меншiктеу немесе шығару операторлардың қҰрамында болу
қажет. Параметрлi процедура ... ... ... ... ... операторында формальды параметрлерiнiң орнына саны
және түрлерi сәйкес нақты аргументтерi көрсетiледi.
Формальды параметрлер және нақты ... ... ... формальды параметрлер тiзiмi мүлдем
болмауы мүмкiн, ал бҰл тiзiм анықталса, онда параметрлер атауымен бiрге
олардың түрлерi ... ... ... SB (a : real; ... c : ... ... түрi ... немесе алдын ала анықталған болуы
қажет. ... ... және ... ... формальды параметрлердi
қолданғандағы төменгi iшкi программалардың анықтамалары қате:
Function F(a:array [1..20] of Integer):Integer;
Procedure P(b=String[25]);
ДҰрысы:
Type
A=array[1..20] of Integer;
B=String[25];
Function F(a);Integer;
Procedure ... ... ... ... тiзiмiн анықтама
бөлiгiнiң ... ... ... ... ... осы
тiзiмдегi айнымалыларды негiзгi программаның ... кез ... ... ... ... қарастырайық. Object Pascal- да шаманың кез келген
дәрежесiн есептеу стандартты ... ... ... осы ... ln және exp ... ... шешуге болады, яғни ху =
exp(у*ln(х)), мҰнда х, у - кез келген нақты ... ... ... ... ... (1 - ... осы процедураның
құрамындағы iшкi программаны Power функциясы түрiнде анықтайық:
procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
var x,y,s: real; ... ... ... ... real): real; // ... функция
Begin { Power}
If a> 0 then // егер а мәнi ... ... ... := exp(b*ln(a)) //онда бiрiншi жолымен есептеледi
Else if aOpen опцияларын орындау арқылы Example ... ашып ... ... ... ... коды ... файл келесi:
Модуль кодын ашу терезесi
Бұл мәтiндi DelphI ... өзi ... ... ... файлына араласуға тиым салынған, ал модульдiң файлына әртүрлi
жұмыстарды орындауға негiзделген ... ... ... ... ... бiр түр ... класы) және бiр
объект- кластың туындысы - fmExample айнымалысы анықталған.
Класс деп объектiлердi құруда қолданылатын үлгiлердi айтады, ал ... ... ... ... ... Белгiлер Object Pascal- да түрлер
деп саналады. ... ... ... ... ... бар ... ... болады және т.с.с. Нәтижесiнде ағаш тәрiздес ... ... ең ... буын - ... TObject класы тұрады. Ал
төменгi сатыларында сол бiр ғана ... ... ... ... интерфейстiк, орындалатын және аяқтаушы бөлiктерi
Модульдiң тақырыбында Unit арнайы сөзiнен кейiн модульдiң атауы тұрады.
Delphi ... ... ... ... үшiн осы атау ... мәтiнi орналасқан
табақшадағы файлдың атымен бiрдей болу керек. Мысалы, модульдiң атауы
келесi түрде ... ... ... модуль мәтiнi табақшадағы Glob.pas файлында орналасқаны жөн.
Модульдiң атауы модульдi басқа ... және ... ... үшiн ... Бұл ... ... сөйлем арқылы жүзеге
асырылады:
Uses ‹модульдер тiзiмi›;
Uses - арнайы сөз; ‹модульдер тiзiмi› - программа және ... - ... ... қажет модульдердiң тiзiмi.
Тiзiмдегi модульдер бiр - бiрiнен үтiрмен ажыратылады және ... “;” ... ... Бұл ... қолданылатын модульдер
спецификациясы деп ... және ол ... ... ... соң немесе екi сөзден де соң орналасуы ықтимал.
Мысалы, Uses Windows, SysUtils, ... ... ... ... бiр ... ... пайдаланса, онда
осындай спецификация Interface түйiндi сөзiнен соң ... ... ... ... ... жағдайда программаға
қосылған модульдiң интерфейстiк бөлiгiнiң барлық сипаттамалары ... ... ... ... ... қол ... әрекеттерi осы
объектiлер кәдiмгi негiзгi программада анықталған сияқты орындалады.
Модульдiң интерфейстiк бөлiгi ... ... ... ... интерфейстiк бөлiгiнде негiзгi программада және басқа модульдерде
қолданылатын аталмыш модульдiң ... ... ... ... ... ... және айнымалы шамалар, iшкi программалардың - процедуралар
және функциялардың тақырыптары). Программа сияқты бұл анықтамадағы
объектiлердi ретi кез ... ... ... ... ... тек қана ... келтiрiледi, ал олардың толық
анықтамасы модульдiң орындалатын бөлiгiнде ... ... ... ... Implementation сөзiмен басталып,
интерфейстiк бөлiктегi жарияланған iшкi программаның баяндауынан құралады,
яғни модулдiң интерфейстiк ... ... iшкi ... осы бөлiкте анықталуы қажет. Iшкi ... ... ... ... функцияның тақырыбы қысқартылған түрде
көрсетiлуi мүмкiн: procedure немесе function ... ... ... және ‘ ;’ ... келтiрiледi.
Егер iшкi программаның тақырыбы толық көрсетiлсе, онда ол интерфейстiк
бөлiктегiмен ... ... ... ... қатар, бұл бөлiкте аталмыш
модульдiң инициализациялау бөлiгiнде қолданылатын жергiлiктi обьектiлерi -
қосымша ... ... ... ... ... ... инициализациялау бөлiгiнде негiзгi программа iске қосылмай
тұрғандағы ... ... ... ... ... бұл
операторлар негiзгi программаның жҰмысын даярлау әрекеттерiнен орындайды.
Мысалы, ... ... яғни ... ... ... ... ашу ... және т.б. Осы операторлар негiзгi
программаға басқаруды ... ... ... да ... ... ... үшiн ... аяқтау бөлiгiнде негiзгi программа жұмысын тоқтатқандағы
орындалатын iс - ... ... ... ... ... ... босату және т.б. жұмыстар. Бұл бөлiктiң болмауы
немесе тек қана begin және end ... ... бос ... да ... ... бiрнеше Unit қолданылса, онда ... ... Uses ... көрсетiлген ретте
орындалады. Ал ... ... ... ... көрсетiлсе, онда осы
бөлiктер модульдердiң Uses тiзiмiндегi ретiне керi орындалады.
ЕХЕ - файл қҰрылғанда әр Unit ... ... тек қана бiр ... ... ... процедуралар мен функцияларды атаңыз.
2. Процедура мен функцияны қалай анықтаймыз?
3. Процедура және функцияны шақыру операторлары.
4. Формальды параметрлер және ... ... ... не?
5. Процедуралық түрлер дегеніміз не?
6. Рекурсиялық iшкi программалар дегеніміз не?
7. Ішкі ... ... ала ... ... болады?
8. Модульдер. Программаның модульдiк құрылымы туралы толық ... ... ... ... ... ... Try… Except… End операторы;
• Қорғалған блок механизмі.
... ... және ... Grid ... ұяшықтарына еркін текстік жолдар
орналасқан таблицаны құруға ... ... ... ... ARow] ... [ACol, ARow] (баған номері, жол номері) таблицалық
координатты ұяшық ... ... ... үшін Object Pascal- да блокты қорғау механизмі
қарастырылған:
Try

Except

Else

End;
Программада StringGrid1 компонентінің OnSet EditText (Sender: ... Arow: LongInt; Const Value: String) ... ... Бұл ... (ACol, ARow) ... аяқтағанда пайда болады. Value
параметрінде оқиға енгізу нәтижесін немесе текстті ... ... ... ... Cells [ACol, A ... [ACol, A Row] таблицалық координатты ұяшық мәнін ... ... ... ... ... ... ... орында жол номері орналасқан.
А массиві Cells массивіне қатысты транспорленген.
Const nn=30; ... ... ... ... саны=5.
Var
Form1: Tform1; n:Integer;
a: array [1.. nn, 1.. mm] of ... Array [1..nn] of ... n- ... ағымдағы номері. Оқушылар саны.
⁄⁄ а- бағалар массиві.
// ss- ... орта ... ... ... $ R*. DFM ... Tform1. ... Sender:Tobject; Acol, ARow:
Integer; Const Value: String);
Var b: real; j: ... b- ... ... ... мәні.
// j- а матрицасының ағымдағы баған номеріне арналған цикл параметрі.
Begin
With ... ... Value= ' ' Then Exit; // Егер ... процедурадан шығу.
// Қорғалған блок басы.
Try b: = StrTofloat (Value)
Except ... ... ... ... ); b:=0
End; // Қорғалған блок соңы.
// Дұрыс ... ... ... f (b5) then Begin Cells [ACol, ... ‘; Exit; End;
Cells [ACol, ARow]:=Value; // Бағаны таблицаға белгілеу.
а [аrow, ACol]:=b;// ... ... ... ... орта балл ... For j:=1 To 4 ... [aRow]: =ss [aRow]+a[aRow,j];
ss [aRow]:= ss [aRow]/4;
// Орта баллды таблицаның 5- ші бағанында бейнелеу.
Cells [5, aRow]:= FormatFloat (' ##. ##', SS [Arow] ... блок ... Әр ... жағдайда программаны басқаруды Delphi ортасы алады. Ерекше
жағдайды өзіміз басқару үшін, ортаның бұл ... алып ... ... үшін Tools\ Debugger ... ... және Language ... Stop on Delphi exceptions айырғышындағы таңдауды алып
тастаңыз.
2. Программада қорғалған блок ... ... Егер ... ... ... ... онда экранда мына хабар шығады:.
Программа жұмысын тоқтатып (үзіліс) және ... Delphi ... ... ... ... ... оператор анықтайды. Үзіліс
нүктесі View \ Debug Windows \ ... ... ... ... ... нүктесін орнататын жолдың сол жақ бұрышына ... ... сырт ... ... ... өрнектің күйін View \ Debug Windows \ Watches
опциялары арқылы ... ... ... ... ... болады.
Ағымдағы айнымалы мәнін < Ctrl> + клавиштері ... ... \ Modity ... ... өзгертуге болады.
Expression жолында айнымалына енгізу керек, Modity кнопкасын басып
одан кейін NewValue жолында жаңа мәнді енгізу ... t nn = 20; mm= ... ... саны max = 20.
// емтихан саны max = 5.
pp: array [0..1] of string [1] = (‘m’, ‘g’);
// ... ... ... 1: Tform1; n: ... array [1..nn] of String [30];
p:array [1..nn] of String ... array [1..nn, 1..mm] of ... array [1..nn] of ... n- ... ... номері. Оқушылар саны.
//f- фамилиялар массиві
//p – жынысты анықтайтын ... a- ... ... s ... орта ... анықтайтын массив.
implementation
{$ R *. DFM}
Procedure Tform1. BitBtm1. Click (Sender: Tobject);
// "Жазу" кнопкасының оқиғасы.
// Фамилиясы және жынысы енгізіледі.
// ... ... ... ... ... n+1;
f [n]: = Edit 1. Text;
p [n]: = pp [Radio Group1. Item Index];
StringGrid 1. Cells [0, n]: = f ... ... Edit1. ... Tform1. Form Activate (Sender : ... Таблицаның белгіленген жолының мәнін енгізетін оқиға.
Begin
n: =0;
Edit1. ... ... ... [1.0]: = ... Cells [2,0]: = ... [3,0]: = ‘Тарих’; Cells [4,0]: = ‘Шет тілі’;
Cells [5,0]: = ... ... Grid1. Set Edit Text ... ... қосымшада келтірілді. Осы
оқиға өңдеуші текстін тағы қарастырайық.
Procedure Tform 1. String Grid1 Set Edit Text (Sender: Tobject; ACol, ... Integer; Const Value: ... b: real; j: ... ... 1 ... f Value = ‘’ then ... b: = ... ( Value)
ExCept Show Message (‘Символ дұрыс емес’) ; b:= 0;
End;
I f (b< 1) or (b> 5) then begin Cells [aCol, arow]:= ‘ ... ... [aCol, arow]: =value; ... [arow ] := 0; for j : = 1 to 4 ... a row]:= ss[ arow] + a [arow, ... = ss[arow] ... [5, arow]:= format float (‘##. ## ‘, ss [a ... ... ... Tform1. Radio Group2. Click (Sender: T ... ... ... ... пайда болады.
Var S: real; k, i : byte;
Begin
S: =0; K:= ... ... 2 ... ... ... begin //Ұлдар орта балын есептеу.
For i:= 1 to n do
If p [i] = ‘ m’ then begin s: = s+ ss [i]; k: = k+1; ... k= 0 then s:= 0 else s: ... begin ... орта ... ... i:1 to n ... p [i]= ‘g ‘ then begin s:= s+ ss [i]; k: = k+ ... k=0 then s: =0 else S: =s / ... begin // ... орта ... ... i: = 1 to n ... =S+ ... n=0 then S:= 0 else s:= s/n;
End;
End;
// Редактор терезесіне нәтижені ... Text: = Format float (‘## . ##’, ... ... ... ... String Grid1 ... OnClick ... бар. Ол
Radio Group2 арналған OnClick оқиғасымен бірдей.
Қосымша компиляциясы және ... ... ... ... жолмен қосымшаны компиляциядан өткізу керек. Project\
Options командаларын орындаңыз және Compiler бетін таңдаңыз. Бұл ... ... ... Debug ... Local Symbols және
Referince Info. Бұдан кейін Project \ Compile () ... Енді ... ... ... \ Debug Windows \ Watches ... ... ... терезесін
шақырамыз. Бақылау терезесі жөндеу режимінде осы ... ... мәні ... ... қолданылады. Жаңа өрнек қосу үшін терезеге
тышқанның оң жақ кнопкасын сырт еткізіңіз және Add Watch ... ... ... ACol ... ... Repeat Count ... массивіндегі көрсетілген элементтер санын анықтайды. Digits
терезесі нақты мәліметтердің мәнді цифрларын көрсетеді. Enabled ... ... ... ... ... рұқсат етпейді. Қалған элементтер
көрсетілген мән түрін анықтайды. Жөндеу режимінде ағымдағы кез- ... ... ... болады. Курсормен көрсетсе жеткілікті.
Екі бақылау нүктесін белгілеңіз: программаның таңдалған жолының сол ... сырт ... (ACol ... ... ... Одан ... программаны жол бойынша орындаңыз.
Курсор ... ... ... қараңыз.
Жөндеудің басқа әдістерін қараңыз, мысалы Run To Cursor, Program ... ... TBitBtn ... жаңа қасиеті қаралды.
Бақылау сұрақтар
1. Try… Except… End операторының қызметі?
2. Try… Except… End операторының жазылу форматы
3. Қорғалған блок механизмі дегеніміз не?
4. ... ... ... ... ... ... жөндеуге болады?
10 дәрістің тақырыбы: ... ... ... ... және ... салу
Индикаторларды пайдалану
Функциялардың графиктері мен диаграммаларын сызу
Қозғалысты ... ... ... ... ... көрсету негізгі үш
қадамдың орындалуымен қамтылады:
Объектіні қкран бетіне шығару (кейде шағын үзіліс орнатылғаны жөн);
Объектіні ... алып ... ... басқа жерге шығару.
Диаграмма және график салу
Диаграмма мен график сандық берілгендерді ұғынуды жеңілдетуге
бейімделген және Delphi ортасы олармен жұмыс ... ... ... екі ... ... ... Индикаторлар;
□ Күрделі диаграммалар және графиктер.
Индикаторларды пайдалану
Индикатор жалпы диаграмманың қарапайым түріне жатады және ол арқылы
кейбір ұзақ ... ... ... ... ... форматтау, файлды
көшіру, т.с.с.) процестердің көрінісін мәтіндік және графикалық түрде
бейнелеуге арналған.
Delphi ортасы жұмыстың ... ... ... және Gauge
компоненттерін ұсынады.
ProgressBar ортаның Win32 парағында орналасқан, бұл компонент белдеу
түрінде болып, ... ұзақ ... ... ... көрінісін қкран
бетіне шығарады.
Delphi ортасының Win32 ... ... ... ... мен ... ... қасиеттері жоқ, сондықтан бұл параметрлер контейнер
параметрлерімен анықталады. ... ... ... көк ... ... компонентінің келесі қасиеттерін негізгі деп санайды:
□ Min және Max - индикатордың алғашқы және ... ... ... ... Min=0%, Max=100% деп ... Position - ... іс-әрекеттің салыстырмалы көлемін Min және Max
мәндеріне сәйкес анықтайды. Мысалы, Min=0, Max=80 деп ... ... 20 ... ... ... ... ... көлемі 25% деп
саналады.
□ Step - индикатордың көлемі өскендегі ... ... ... ... анықтайды.
Индикатордың позициясын программада көрсетуге болады, мысалы:
ProgressBar1. Position:=35;
ProgressBar-ның элементінің ... StepIt ... Step) ... ... (өсімшесі Delta) процедуралары арқылы өзгертуге
болады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... 13-ке өсіп отырады.
ProgressBar1 компонентінің Caption немесе Text ... ... ... атқару индикаторын жазумен қамту ... ... ... ... ... орналасқан Gauge элементі қарапайым диаграммаларды
шығаруда қолданылады. Gauge компоненті арқылы белгілі бір ... ... ... ... ... қасиеті шығарылатын диаграмманың түрін анықтайды және оның мәні
келесідей бола алады :
□ GkHorizontalBar - көлденең ... ... - тік ... gkPie - ... gkNeedle - ... gkText - тек қана мәтін.
Диаграмма түрлері
BorderStyle - жиектерінің түрі bsSingle деп ... ... ... ... ... Егер bsNone деп ... - жиегі
болмайды. ForeColor - ... ... ... диаграмманың
индикатордан бос аймағының ... Progress - ... ... пайызға
сәйкестеп анықтайды.
MinValue және MaxValue - ... ең кіші және ең ... ... ... ол ... - 0% және 100% ... ... ойнау Animate компоненті арқылы іске асырылады.
Бұл компонент тек ... ... ... ... ... Осы ... ... графикалық түрде ProgressBar
компоненті арқылы ... ... және ... ... ... күрделі диаграммаларды салуда қолданылады.
Бұл компоненттің құрамындағы көптеген қасиеттері өздері ... ... және ... ішкі ... болады.
-
Additional парағының Chart компоненті
Тәжiрибеде Chart компонентінің параметрлерін анықтау ... Chart ... ... ... Ол ... ... үшін
формадағы TСhart терезесiн екі рет сырт еткізіңіз немесе тышқанның оң жақ
батырмасын басқандағы Edit Chart ... ... ... ... Series параметрінде Add батырмасын басу арқылы диаграмманың
немесе графиктің түрін анықтауға болады.
Берілгендердің шығар көзі Series=> Data Source ... ... ... ... ... орындалу барысында қалыптастандырылса,
онда No data деп көрсету керек.
DBChart және QRChart ... ... ... Table - кесте деп
анықтауға ... ... ... ... ... ... Add, Delete, Clear әдістері қолданылады.
Add (Const AValue :Double; Const ALabel:String; Acolor:Tcolor): LongInt
функциясы Avalue параметрімен ... ... ... ... ... Alabel - мәндің атын, ал Aсolor - оның ... ... ... ... ... ... жояды. Жалпы барлық мәндерді жою үшін Clear ... ... ... ... ... ... ... экранға
шығаратын программаларды неғұрлым қарапайым жолмен құруға мүмкіндік береді.
Графикалық ... ... ... ... ... (формалар
немесе Image компоненті), бұған Canvas қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... шеңбер және т.б.) шығару ... ... Canvas ... қолдану әдісін пайдаланамыз.
Мысалы, form1.Canvas.Restangle (10, 10, 100, ... ... ... ... ... ... салуға болатын абстрактты
бет (холст) ретінде Canvas қасиеттері қарастырылады. Бұл бет (холст) ...... ... ... ... ... (х) және ... координаталар арқылы анықталады.
Қарандаш және қылқалам
Қарапайым графиктерді бет (холст) бетіне салуды қамтамасыз ... ... ... және қылқалам қолданылады: қарандашты түзулер мен
контурларды сызуға қолданады, ал қылқаламды аймақтарды шекаралық контурмен
бояуға қолданады.
Графиктерді ... ... ... ... қарандаш және қылқаламға
Pen (қарандаш) Brush (қылқалам) қасиеттері сәйкес келеді, бұлар TPen және
TBrush типтерін көрсетеді. Осы ... ... мәні ... ... ... ... ... мынадай қасиеттері бар:
Color – түзудің түсі (контуры);
Width – түзудің қалындығы (пиксель бойынша);
Style – түзудің түрі.
Pen.Color қасиетіннің мәні ... ... ... ... болады (TColor): clBlack, clOlive, clGray, clBlue, clMaroon,
clNavy, clSilver, clAqua, clGreen, clPurple, clRed, ... ... ... ... қабылдайды:
psSolid – біркелкі түзу;
psDash – пункттирлік түзу, ұзын штрихтар;
psDot – пункттирлік түзу, қысқа штрихтар;
psClear – түзу көрінбейді.
Егер Pen.Width қасиетінің мәні ... ... ... онда ... ... түзулер болып шығады.
Қылқалам (Canvas. Brush) тұйық аймақтарды сызатын және сол ... ... ... әдіс ... қолданылады. Қылқалам объект сияқты
екі қасиетке ие:
Color – тұйық облысты бояйтын түс;
Style – аймақты толықтыру стилі ... ... мәні ... ... айтылып өткен TСolor
типті атаулы тұрақтылардықолдануға болады.
Brush.Style қасиеті мындай мәндерді ... ...... бояу;
bsClear – облыс болмайды;
bsHorizontal – көлденен штрих;
bsVertical – тік штрих;
bsFDiagonal – ілгері қарай көлбеген диагоналдық штрих.
Мәтінді шығару
Графикалық ... ... ... ... үшін TextOut әдісі
қолданылады. Осы әдістің шақыру ... ... ... ... ... TextOut(x, y, Текст);
Мұндағы х, у – шығатын ... ... ... ... – айнымалы
немесе символдық типті тұрақты (шығарылатын мәтін).
TextOut әдісімен ... ... ... оң жақ шекара
координаттарын, PenPos қасиетін пайдыланып алуға ... ... ... ... ... сызу ... ... түзуді қарандаштың ағымдағы орнынан координатасы
көрсетілген нүктеге дейін сызады.
Объект.Canvas.LineTo(х, у);
MoveTo әдісі қарандашты ... ... ... ... ... эллипс сызады (жеке жағдайда, шеңбер – ... ... ... y1, x2, y2);
Мұндағы х1, у1, х2, у2 – ... ... ... ... әдісі доға сызады:
Объект.Canvas.Arc(x1, y1, x2, y2, х3, у3, х4, у4);
Мұндағы х1, у1, х2, у2 – ... ... ... ... ... доға ... ... тіктөртбұрыш сызады:
Объект.Canvas.Rectangle (x1, y1, x2, y2);
Мұндағы х1, у1 және х2, у2 – сол жақ ... және оң жақ ... ... координаттары.
FillRect әдісі Brush.Color ... ... ... ... ... Бұл ... бір ғана параметрі бар, бұл
структуранының TRect типі. Мысалы:
var
R ... 20, 150, ... Canvas ... ... ... ... ... орындайтын графиктерді бетке шығару үшін
Canvas қасиеті келеді. Canvas ... Pixels ... ... ... ... кез ... ... қажетті түске бояуға болады.
Мысалы, нұсқауы
Form1.Canvas.Pixels[10, 10] ... ... ... ... ... ... Форма бетіне олимпиялық жалау суретін салайық. ... ... ... ... ... Image, button1 ... Button1 ... Caption қасиетіне «сурет салу» мәнін
енгіземіз. Button1 компонентінің Onclick оқиғасын құрамыз. Коды:
procedure TForm1.Button1Click(Sender: ... ... ... ... мен ... ... (K* pi/10 ) ... берілген, K=0…20. Функцияның графигін салайық
(4 - сурет).
Функцияның графигін сызу үшін ... ... ... ', clGreen) ... қолдануға болады.
unit Graf_sin_s;
interface
uses
Windows, Messages, SysUtils, Classes, Graphics, Controls, Forms,
Dialogs,
TeEngine, Series, ExtCtrls, TeeProcs, Chart;
type
TForm1 = class(TForm)
Chart1: TChart;
Series2: TLineSeries;
procedure ... ... Private ... ... Public ... ... ... *.DFM}
procedure TForm1.FormActivate(Sender: TObject);
var k: integer;
begin
for k:=0 to 20 do
Chart1.SeriesList[0]. ... ', ... ... ... ... ... ... қалай программалаймыз?
2. Графиктік функцияларды атаңыз?
3. Графиктік процедураларды атаңыз?
Диаграмма және график салу жолдары.
Индикаторларды пайдалану жолдары.
Функциялардың графиктері мен ... ... ... ... тақырыбы: Мултимедиалық мүмкіндіктер
Жоспар:
Кіріспе
1. Animate компоненті
2. MediaPlayer компоненті
3. Дыбыс шығару
4. ... ... ... мен ... көру
6. Анимацияны құру
Кіріспе
TMediaPlayer - компоненті әртүлі мультимедиялық құрылғылардан:
компакт дискілері, дыбыстық карталары және т.б. ... ... ... ... бар, олар өздеріне тиісті қызметтерін
атқарады.
Windows жүйесінің бүкіл қосымшаларында өзінің дербес менюі болады. Меню
қолданушылық ... ... ... ... ол ... ... ... пункттер тізімі болып келеді, олардың
әрқайсысы команда немесе іштей менюді көрсетеді. Қосымшада бір ... ... ... контекстік меню болады. Негізгі меню бүкіл ... ... ... ... жеке ... ... ... компоненті
Animate компоненті Win32 парағында орналасқан, ол вкадрлары AVI-
файлында орналасқандар үшін ... ... ... ... компонентінің белгісі
Animate компоненті формаға әдеттегідей қосылады. Компонентті ... ... оның ... қою ... ... ... ... |Қызметі | |
| |Name ... аты. | |
| ... ... ... ... бейнеленетін анимация | |
| | ... ... аты. | |
| ... ... ... кадрдың нөмірі | |
| |e | | |
| ... ... ... кадрдың нөмірі | |
| |Activate |Анимация кадрларының бейнелену процессінің активтену | |
| | ... | |
| |Color ... іске ... ... ... түсі | |
| |Repetitio|Анимацияның қайталану саны | |
| |ns | | |
| | | | ... ... что ... в AVI-файлда не нәрсе бар екендігін көру
үшін Windows-тан ... ... ашып ... көрсетіп жанама менюден
Свойства командасын таңдап алу керек:
Сводка парағында AVI-файлы
туралы ақпарат шығады
Просмотр анимации
программасының формасы
Келесі ... Animate ... ... ... ... компонентінің қасиеттері
| |Қасиеттер ... | |
| ... ... | |
| |Active |False | |
| ... |True | ... ShowAVI_;
interface
uses
Windows, Messages, SysUtils,
Classes, Graphics, Controls,
Forms, Dialogs, StdCtrls, ComCtrls, ExtCtrls;
type
TForm1 = ... ... Animate ... TButton; // ... батырмасы
Button2: TButton; // келесі кадр
Button3: TButton; // алдыңғы кадр
RadioButton1: TRadioButton;
// барлық анимацияны қарап шығу
RadioButton2: TRadioButton;
// әр кадр бойынша ... ... ... ... ... ... ... TObject);
procedure RadioButton1Click(Sender: TObject);
procedure RadioButton2Click(Sender: TObject);
private
{ Private declarations }
public
{ Public declarations ... Form1: TForm1; // ... ... {$R ... ... ... CFrame = 1 ... := True;
if CFrame < Animate1.FrameCount then begin
CFrame := CFrame + 1;
Animate1.StartFrame := CFrame;
Animate1.StopFrame := CFrame;
Animate1.Active := ... CFrame = ... ... ... ... CFrame = Animate1.FrameCount
then Button2.Enabled := True;
if CFrame > 1 then begin
CFrame := CFrame — 1;
Animate1.StartFrame := CFrame;
Animate1.StopFrame := ... := ... CFrame = 1 // ... кадр — ... ... := ... ... TObject);
begin
Buttonl.Enabled:=True;
Form1.Button3.Enabled:=False ;
Form1.Button2.Enabled:=False;
end;
procedure TForm1.RadioButton2Click(Sender:TObject);
begin
Button2.Enabled:=True;
Buttons.Enabled:=False
Buttonl.Enabled:=False; end;
procedure TForm1.ButtonlClick(Sender: TObject);
begin
if Animate1.Active = False
then begin
Animate1.StartFrame:=l;
Animate1.StopFrame:=Animate1.FrameCount;
Animate1.Active:=True;
Button1.caption:='Стоп';
RadioButton2.Enabled:=False;
end
else
begin
Animate1.Active:=False;
Button1.caption:='Пуск';
RadioButton2.Enabled:=True;
end;
end;
end.
comonAVi ... ... ... ... |Мән ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... алып ... | |
| |e | | | |
| ... ... ... алып | |
| |le | ... | ... ... ... ... System парағында орналасқан. Ол
видеороликтерді, дыбысты және ды быспен байланысқан ... ... ... ... белгісі
.
MediaPlayer компоненті
MediaPlayer компонентінің батырмалары
| | | | | |
| ... ... ... ... | |
| ... |btPlay ... ... ... ... | |
| ... |btPause ... уақытша тоқтату | |
| ... |btStop ... ... | |
| ... |btNext ... ... көшу | |
| ... |btPrev ... ... көшу | |
| ... |btStep ... ... ... ... ... | |
| | | ... ... әнге көшу | |
| ... |btBack ... ... фрагментке көшу, мысалы | |
| | | ... ... әнге көшу | |
| ... ... ... | |
| ... |btEject ... ... ашу ... | |
| | | ... | ... ... ... WAV кеңейтілуі бар файлдарда орналасқан. Мысалы,
C:\Winnt\Media каталогында Windows стандартты дыбыстары бар ... ... ... ... ... дыбыстық фрагменттерді
шығару үшін ediaPiayer компонентін пайдалану мүмкіндігін көрсетеді.
Microsoft Windows-тың дыбыстары программасының формасы
MediaPlayer1 ... ... ... | | | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| |AutoOpen |True | |
| ... . ... | |
| ... .btPrev |False | |
| ... . ... | |
| ... . ... | |
| ... . |False | |
| ... | | |
| ... .btEject|False | |
| | | | |
  ... ... ... ... ... Graphics, Controls, Forms,
Dialogs, StdCtrls, MPlayer;
type
TForm1 = class(TForm)
MediaPlayerl: TMediaPlayer; // ... ... ... ... ... ... ListBoxlClick(Sender: TObject);
procedure MediaPlayerlClick(Sender: TObject; Button: TMPBtnType;
var DoDefault: Boolean); ... Private ... } ... Public declarations } end;
const
SOUNDPATCH='с:\winnt\media\';
var
Form1: TForm1;
implementation
{$R *.DFM}
procedure TForm1.FormActivate(Sender: TObject);
var
SearchRec: TSearchRec;
begin
Form1.MediaPlayer1.Play ;
if FindFirst(SOUNDPATCH+'*.wav', faAnyFile, SearchRec) =0 then
begin
Form1.ListBox1.Items.Add(SearchRec.Name) ;
while (FindNext(SearchRec) = 0) ... ... ... ... TObject; Button: ... ... Boolean); begin
if (Button = btPlay) and (Label2.Caption '') then
begin
with MediaPlayerl do begin
FileName:=SOUNDPATCH+Label2.Caption;
Open;
end;
end;
end;
end.
Дыбысты жазу
Дыбыстық фрагментті алу үшін ... ... ... ... ... Ол үшін Пуск | ... | ... |
Развлечения | Звукозапись командаларын таңдак керек.
Звукозапись
программасының диалогтық терезесі
WAV-файл келесі түрде ... ... ... ... ... ... Ол үшін Параметры ... ... ... ... ... ... керек. Сонан соң Запись айырғышын ... ... ... ... керекті сигналдарды орнату
үшін жалаушаларды таңдау керек. Енді дыбысты жазуға көшуге болады.
Свойства диалогтық терезес
Уровень записи диалогтық терезе
Чтобы ... ... или ... фрагмент, надо запустить
программу Звукозапись, ... ... окно ... ... ... ... үшін Стоп ... басу жеткілікті.
 
Видеороликтер мен анимацияны қарап шығу
MediaPlayer-ді қолдану программасының терезесі
MediaPlayer1 компонентінің қасиеттерінің мәні
| |Қаситет |Мән | |
| |Name ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... |True | |
| |Display |Panel1 | |
| |Visible |False | ... ... ... ... ... Dialogs, MPlayer, StdCtrls, ExtCtrls;
type
TForm1 = class(TForm)
Label1: TLabel; Panel1: TPanelButton1: TButtonMediaPlayer1: TMediaPlayer;
procedure ButtonlClick(Sender: TObject);
procedure FormCreate(Sender: TObject);
private
{ Private ... ) ... Public ... } ... TForm1 ;
implementation
($R *.DFM}
procedure TForm1.ButtonlClick(Sender: TObject);
begin
MediaPlayer1.Play;
end;
procedure TForm1.FormCreate(Sender: TObject);
begin
MediaPlayer1.DisplayRect:=Rect(0,0,60,60);
end;
end.
Анимацияны құру
Мысал:
Дельфи храмының эскизі
1
2
3
4
5
6
7 ...
37
Бұл есепті шешу үшін ... Flash 5 ... ... ... ... мінездемелер
Бірінші кадрды жәй ғана салу керек. Ол үшін : қарындаш, өшіргіш
сияқты стандартты құралдарды пайдаланса ... ... ... құру үшін Insert менюінен Keyframe командасын таңдау
керек. Нәтижесінде ... ... ... кадр ... Енді ... ... ... Тура осылайша келесі кадрлер құрылады.
Шығарылатын анимация дыбыспен ... үшін ... ... ... қолдануға мүмкіншілік алк керек. Ол үшін File ... ... ... алу ... те оны дыбыстық файлдың проектіне қосу
керек.:
Дыбыстық файлды импорттау
Сонан соң Timeline терезесінде кадрды таңдап алу керек. Количество
повторов ... ... в поле Loops ... ... санын көрсету керек.
Анимация мысалы
Export Windows AVI терезе
Бақылау сұрақтары
1. Animate компоненті. Қасиеттері.
2. MediaPlayer компоненті. Қасиеттері.
3. Дыбыс шығару ... ... жазу ... ... мен анимацияларды көру
6. Анимация құру
14 дәрістің тақырыбы: Объекті-бағдарлы программалаудың элементтері
• Объекті- бағдарлы тәсілдердің негіздері.
Кластың құрылымы және оны ... және private ... және ... ... ... ... кластар
Объекті- бағдарлы тәсілдердің негіздері.
Объектіге - бағдарлы (ОББ) ... ... ... ... ... іс - ... жиынын бір құрылымға біріктіру ... ... ... орындалатын әрекеттерді іске асыратын ішкі
программаларды әдістері деп атайды.
Object Pascal ... ... ... және қасиеттерді
біріктіретін арнайы түр - класс ендірілген. Класс құрамына берілгендер ... ... ... ... ... ... инкапсуляция, иемдену және полиморфизм ұғымдарына
негізделген.
Инкапсуляция, дегеніміз - берілгендерді оларды басқаратын ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрі - объект пайда болады.
Иемдену - алдын ала анықталған объектілерді пайдалану ... ... ... ... Кез ... ... алғы буын класының
туындысы ретінде анықталуы мүмкін. Осындай туынды алғы буынның өрістерін,
әдістерін және ... ... Осы ... ... ... және ... анықтаудың қажеті жоқ, оларды бірден
пайдалануға ... - ... ... ... ... болатын аты бірдей
әрекетті анықтаудың мүмкіндігі, сонымен бірге әр объект осы әрекетті өзінше
орындайды. Объектке - бағдарлы тәсілдері айтарлықтай ... ... ... жеңілдетеді және программаның кодын ... ... ... құрылымы және оны жариялау
Жалпы ОББ тәсілдерінің ерекшелігі - алдын ала құрылып ... ... және де сол ... ... туындыларын
пайдалану болатындығы.
Кластың құрамындағы өрістер кез келген түрде ... ... ... ... ... Class ... ... сонан кейін жақшада
осы кластың тікелей алғы буыны көрсетіледі. Ары бөлек жол ... ... және ... көлтіріледі және соңында End тұрады.
Классқа сәйкес типті объекті тип деп атайтын боламыз:
type
TMyObject = class(TObject)
MyField: Integer;
function MyMethod: Integer; 
end;
Объект
Объектке жадыдан орын бөлу ... ... ... ... ... ... оның аты Create. Құрастырушының маңызын және бет
алысын ... үшін ... ... ... сөзінің орнына
Consructor деген сөзді көрсетеді.
Мысалы, жоғарыдағы сипаттаманы өзгертейік:
TPerson = class // TPerson - ... ... integer; //1 - ші ... ... string[35]; //2 - ші ... ... Create; // ... Show; // Show - ... қалай құрылады және жойылады?
Объект конструктор деп ... ... ... ... ... болады
да, басқа бір тәсіл- деструктордың көмегімен жойылады:
AMyObject := TMyObject.Create; 
{ құрылған объектіге қолданылатын амалдар ... ... ... ... ... ... ... аты
create. Деструктордың типтік аталуы — Destroy.
type
TMyObject = class(TObject)
  MyField: Integer;
Constructor Create; 
Destructor ... ... ... ... және ... ... - класстың ішінде сипатталған айнымалылар. Олар
класстың объектісінің жұмысы барысында деректерді сақтауға арналған.
Класстың сипаттамасында өрістер тәсілдер мен ... ... ... ... ... ішіндегі операциялардың орындалуын
қамтамасыз ету үшін қолданылады.
Деректер ... үшін ... ... ... Қасиеттерді
сипаттау үшін класста property сөзі қолданылады.
Мысалы, ... ... ... ... түс, өлшем,
алатын орны сияқты қасиеттері болады.
Қасиеттер сыртқы ... ... ... ... ... оның мәнін пайдалану үшін класстың ... ... ... үш элемент арқылы анықталады: өріс және ... ... екі ... ... = ... ... ... SetColor(ANewValue:
TSomeType);
property AColor:
TSomeType read GetColor write
SetColor;
  end;
Егер қасиет тек оқылатын немесе ... ... онда ... сәйкес тәсіл жазыла алады:
type
TAnObject = class(TObject)
property AProperty: TSomeType
read GetValue; 
end;
Объектінің берілгендеріне орын бөлу - ... Create ... ... ... ... орындалады, мысалы:
Proff:=TPerson.Create;
// proff объектінің берілгендеріне қажетті орын бөлу
Сонымен қатар, Consructor көмегімен объектінің берілгендеріне ... ... яғни ... ... ... орындауға
болады:
Constructor TPerson Create;
Begin
fname:=’ ‘;
faddress:=’ ‘;
end;
Ендi объектiнi ... ... ... оны пайдалануға
болады.
Жоғарыда айтылғандай, объектінің өрісіне қол жеткізу үшін объектінің
және өрістің атын ... ... ... ... тұрады). Мысалы,
Proff.fname. Егер белгілі бір объект ары қолданылмаса, онда ... ... Осы ... ... үшін Free - деструктор әдісін қолдану керек,
мысалы: Proff.Free;
Әдістер
Кластың әдістері ... ... ... ... ... осы кластың объектілерімен жұмыс атқарады. Әдісті
қолдануда объектінің атын және әдістің атын ... ... ... объектке қолдану - процедуранын ... ... ... ... әдеттегі процедуралар және функциялардың анықталуымен
бірдей, тек әдістің ... және ... аты ... ... ... ... ... - кластың атынан, нүкте және әдістің атынан.
Инкапсуляция және объектінің қасиеттері
Инкапсуляция деп объектінің ... оның ... ... ... үшін объектінің өрістерін жасыруды атайды. Delphi ... ... қол ... ... ... оның ... анықтайды. Объектінің қасиеті оның мәнін сақтайтын өрісімен және
осы өріске қол ... ... ... екі ... Қасиеттің мәнін орнатуды қасиеттің мәнін жазу (Write) , ал
қасиеттің мәнін ... - ... ... оқу (Read) ... ... ... қасиеттің атының алдына Properties сөзі,
оның түрі және осы қасиетке қол жетерлік мүмкіндігін қамтитын әдістің ... - ның ... ... бұрыннан анықталған кластарға жаңа өрістер,
әдістер және қасиеттерді қосу ... ... ... ... Сонымен бірге жаңа буын өз “иесінің“ барлық ... және ... ... ... алғы ... атын ... ... көрсету қажет.
Мысалы, қызметкерлер класын TEmpl жоғарыдағы қарастырылған TPerson класына
FDep (бөлім) деген өрісті қосу арқылы анықтауға болады.
Protected және private ... ... ... әдістері және қасиеттері) жариялаумен
қатар әдетте кластың анықтамасына protected (қорғалған ) және ... ... ... Бұл ... ... элементтеріне кол
жетерлік мүмкіндігін анықтайды.
Protected арқылы анықталған ... тек ... ... ... Қол жетерлік аймақ кластың анықтамасы орналасқан модульмен
шектелмейді. Әдетте Protected бөлімшесіне ... ... ... ... ... элементтер тек модульде белгілі ... ... ... ... модульден тыс және кластардың
туындыларынан қол жеткізуге ... ... Private ... ... ... орналастырады, ал осы өрістерге қол жеткізу үшін
қолданылатын әдістер анықтамасын Protected бөлімшесінде орналастырады.
Полиморфизм және виртуалдық әдістер
Полиморфизм, дегеніміз, - ... ... ... ... бір
атауды қолдану мүмкіндігі. ОББ - ның осы қасиеті арқылы кластың әртүрлі
объектілеріне бір атаудағы әдісті ... дәл ... ... ... орындалуын қамтиды.
Негізгі класта Virtual нұсқауы арқылы бұл әдіс ... ... ... ... деп ... туындыларына осы әдісті өз
қажеттілігіне сай өзгертуге мүмкіндік береді. ... ... ... да
Info функциясын қолданады, тек әр туынды негізгі ... ... ... ... қояды. Негізгі кластың ... ... ... ... ... Override - аластату нұсқауы арқылы
көрсетеді.
Жалпы қажеттіліктерге қолданылатын кластар
Object Pascal ... ... ... TObject ... - ең ... ... ... саналады. TObject класы стандартты SYSTEM.PAS
модулінде орналасады және көптеген қасиеттер және ... ... ... ... - ... ... алғы ... атын
қайтарады, ClassType - кластың туындысы туралы мәлімет қайтарады, Create -
объектінің данасын құрастырады, Free - объектіні ... және ... ... орналасқан жадының аймағын босатады т.с.с.
1.TPersistent класы өзінің Tobject - алғы буын ... ... ... ... файлдан оқу әрекеттерін “орындай”
алады, нәтижесінде оның барлық туындылары аталған әрекеттерді “орындайды”.
2.TControl класының бірнеше ... ... ... Align ... тәртібін орнатады, Caption - компонентің бетіне жазу ... - ... ... анықтайды, Enabled - компонентің екпінділігін
көрсетеді жіне т.с.с. Бұл класс ... ... ... ... бірнеше әдістерді атап шығайық: Click- сырт еткізудегі оқиғаны
өңдеуші үзіндіні шақырады, DblClick - екі рет сырт ... ... ... ... Hide - ... ... Show - ... Refresh - компоненттің бейнесін қайтадан сызады және т.с.с.
Оқиғалары: OnClick, OnDblClick және т.с.с.
Бақылау ... ... ... ... ... ... ... негізгі тәсілдері.
Класс дегеніміз не?
Кластың құрылымы және оны жариялау.
Protected және private ... және ... ... ... ... ... ... кластарды атаңыз?
15 дәрістің тақырыбы: Қолданушының компоненттерін құру
• Визуалдық компоненттерді қолданудың негіздері.
• Ауыстырғыштар.
• Фреймдер
... ... ... ... қолданудың негіздері.
Визуалдық компоненттер ... (VCL) ... ... алғы ... ... ... деп саналады. Осы ... ...... ... оның тақырыбын, түсін және ... ... ... ... ... ... класқа барлық
визуалдық компоненттердің ортақ қасиеттері, оқиғалары және әдістері жатады.
Визуалдық компоненттерді екі үлкен топқа бөлуге болады: терезелік және ... ... ... - ... бір ... ... ... Оларға командалық батырмаларды, редакторлау терезелерін, қарап шығу
белдеулерін және т.с.с жатқызуға болады. ... ... ... ... ... түріне жатады. Терезелік элементтерге фокусты
беру төменгі екі әдістің біреумен орындалады:
□ Редакторлаудың көрсеткіші арқылы;
□ Төртбұрыштың ... және Memo - ге ... ... ... ... ... ... жолында редакторлау көрсеткіші жыпылықтап
тұрған тік ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Осы көрсеткішті ... ... ... ... пернелерінің көмегімен орындалады.
Мәліметті редакторлау әрекеттерімен байланыспаған компоненттерге фокусты
бергенде, көрсеткіш қара ... ... ... ... батырмасының сыртында орналасады, ал ListBox тізімінің таңдалған
бір жолын белгілеп (бұл жол ... ... ... мысалы көк түспен )
тұрады.
Терезелік емес басқару элементтерінің негізі болып TControl - ... ... түрі ... ... емес ... фокус берілмейді және оларды контейнер ретінде қолдануға
болмайды. ... емес ... ... артықшылығы - дескриптордың
қажеті жоқ болғандықтан, ... ... ... компьютердің
ресурстары біршама төмен болады. Мысалы, ... ... ... үшін ... Button ... орнына SpeedButton - жылдам
батырмалардың орнатылғаны жөн.
Визуалдық компоненттердің көптеген ортақ қасиеттері, оқиғалары және
әдістері болады.
Қасиеттері
Программа ... және ... ... ... және бет ... ... ... басқаруға болады. Компоненттің
көптеген қасиеттерін Объектілер бақылаушысы ... ... ... ... ... Жалпы компоненттің қасиеттер мәнін меншіктеу
операторымен анықтауға да ... ... ... Caption ... ... атын ... ... тұрады. Caption - String түрімен ұқсас деп ... ... ... асты ... тұруы мүмкін, олар жедел қол
жеткізу пернелерінің қисындастыруын көрсетеді. Көрсетілген ... ... ... ... осы элементті тышқан тетігімен басуымен бірдей ... ... ... ... үшін ... ... алдына & таңбасы қойылады.
□ TAlign түріне жататын Align ... ... ... ... ... Тегістеу тәртібі контейнердің мөлшері
өзгертілгенде интерфейстік элементтің контейнер ... ... ... алып ... қамту қажеттілігіне ... ... ... Button ... осы ... тек қана программа
орындалып жатқанда жол ашылады.
• Компоненттің түсін ... ... ... ... ... Ол
тұрақтылар қкран қасиеттерінің Оформление – безендіру ... Windows ... ... ... ... ... Boolean ... Ctl3D қасиеті арқылы визуалдық компоненттің көрініс
түрін анықтауга болады. Егер Ct13D - ның мәні False ... ... екі ... ал True ... онда үш ... болады. Үш өлшемді
көрініс элементтің жаңшылған қффекті арқылы беріледі. Бұл қасиет кейбір
компоненттерде болмайды, ... Label - де ол ... TCursor ... Cursor ... ... көрсеткішінің көрінісін
анықтайды. Мысалы, crDefault мәні көрсеткіштің түрін ... ... ... crNone - ... ... ... ... құм сағат түрінде шығады.
□ Boolean түріндегі Enabled - компоненттің екпінділігін, яғни ... ... ... хабарға сезіну қабылеті бар екендігін
көрсетеді. Егер ... мәні True ... онда ... ... ... False ... онда ... көрінісі бозарып, екпінді емес
күйде болады.
□ Integer түріндегі Height және Width ... ... ... және ... ... Форма өзі қкранға
орналасқан компонент деп саналады және оның ... ... ... сол жақ ... ... Integer ... Left және Top
компоненттің контейнердегі жоғарғы сол жақ бұрышын анықтайды.
□ String ... Hint ... ... көрсеткіш белгілі бір компонент
аймағында жылжымай орналасып тұрғанда еске түсіретін хабар шығарылады.
Ол хабар Hint ... оң ... бос ... ... Енді хабар
шығып тұруын қамту үшін Show Hint:= True деп ... ... ... Show Hint мәні False ... ... ... ... MainMenu туындысы арқылы формаға меню ... ... Меню ... ... ... ... және ... атқару ыңғайлы және жеңіл түрде орындалады.
□ TPopupMenu түрінің туындысы PopupMenu арқылы белгілі бір компоненттің
аумағында ... оң ... ... ... контекстік
(тақырыпқа байланысты ) меню жүйесін шығаруға болады.
□ TabOrder қасиеті арқылы Tab пернесі ... ... ... реті ... ... бұл тізбек форманы құрастырғанда оған
орнатылған элементтер реті ... ... ең ... ... TabOrder ... 0 ... ... болып
орнатылған компоненттің TabOrder тең 1-ге және т.с.с.
□ Жалпы компоненттердің Parent ... ... ... ... - иесі қасиеті болады. ... ... ... иесі - Form деп ... Егер ... ... онда оған ... барлық элементтер де жойылады.
□ Программаның орындалу барысында белгілі бір компоненттің ... (self) ... ... ... DragMode қасиеті программалау кезеңінде объектілерді ... ... Drag – and - Drop ... ... ... ... ... тышқанмен жылжытқандағы бет ... ... мәні ... және dmManual ... ... DragMode
мәні dmManual болып тұрады. Бұл тәртіпте BeginDrag ... ... ... ... ... ... Егер касиеттің мәні
dmAutomatic болса, онда ... кез ... ... ... ... жылжыту амалдарын орындау үшін DragMode мәнін анықтаумен бірге
жылжыту амалдары орындалғандағы ... ... ... ... ... ... ... және визуалдық емес компоненттері көптеген
әдістермен байланысты болады. Ол әдістер арқылы объектілерді ... ... ... сызу, бейнелеу, жасыру және т.с.с. ... ... ... ... жиі ... ... ... терезелік басқару элементіне енгізу фокусын береді.
Егер ... ... ... ... ... фокусын қабылдай алмайтын
жағдайда ... онда қате ... ... ... элементке беру алдында
элементтің фокусты қабылдайтын қабылетін CanFocus ... ... ... Егер ... ... True ... онда элементке фокусты
беруге болады, керісінше (False) - элемент фокусты қабылдай ... ... ... - ... ... емес күйде болуы, яғни
оның Enabled қасиетінің мәні False ... ... ... ... ... ... немесе сандық
берігендерді) жойып тастайды, яғни элементті тазалайды.
□ Refresh әдісі басқару элементтерін ... үшін ... ... ... алып ... және ... салу деп ... қажет.
Элементті қайталап салу қажет болса, әдетте осы әдіс автоматты ... ... ... ... ... салу ... өзі
басқарып отырған жағдайда, бұл әдісті программа кодында көлтіру қажет.
Refresh әдісі Invalidate және UpDate ... ... ... ... Windows ... ... ... қажеттігі туралы хабар
жібереді. Жүйе осы операцияны ... ... ғана ... ... ... хабар келісімен бірден жаңарту операциясы орындала береді.
Информацияны енгізу және редакторлау
Delphi ортасының Edit, ... Memo, RichEdit ... ... ... және оны өзгеруге болады. Edit компоненті
Enter пернесінің басылғанына сезінбейді.
□ Edit - тің CharCase ... ... ... ... ... EcLowerCase - барлық көрсетілген әріптерді кіші әріпке ... EcNormal - ... ... тұрінде бейнелейді;
• EcUpperCase - барлық көрсетілген әріптерді бас әріпке аударады.
□ Егер Edit - тың Password ... сөз) ... мәні ... онда ... жолында терілген таңбалар көрініп тұрады. Енгізілген
информацияны көрсетпеу үшін Password мәні #0 - ден тыс болу ... ... ... ... ... (*) тұрады.
□ MaskEdit компоненті енгізілетін берілгендің үлгісін анықтайды (мысалы,
бүтін, нақты сандарды, датаны немесе ... ... Үлгі ... ... арқылы анықталады. Сол қасиеттің оң жағын екі рет ... ... ... ... ... анықтауға болады.
□ Жалпы Edit элементі Enter және Esc ... ... ... Enter ... ... ... әрекеттерді
программалаушы әдейі көрсету ... ... бұл ... басылуы
редактордың жолындағы берілгендің соңын және басқа басқару элементіне
өту, яғни SetFocus әдісі немесе ... ... ... ... оған ... ... беру қажеттілігін анықтайды. Жиі кездесетін
бір жәйт - ... бір ... ... ... ... ... ... элементіне өткенде (табуляция орындалғанда), Enter
пернесін басумен байланысты оқиғаны бөліп ... ... ... жолдық редактор
Көп жолдық мәтінді өңдеу үшін Delphi ортасы Memo компонентін ... ... ... бір ... Edit элементімен бірдей, тек Memo
- де ... жол ... ... Memo - ның ... қол ... String түріндегі Lines қасиеті қолданылады. Бұл ... ... бір ... шама деп саналады, жолдың соңын көрсету үшін Enter
пернесі басылған, яғни соңында #13#10 ... тұр деп ... - ның ... жолымен жұмыс атқаруда TString түрінің Lines ... TString ... ... ... ... ... атқаруға
негізделген және көптеген қасиеттер мен әдістерді ... ... ... мәні True ... онда Tab пернесі басылғанда
мәтінге табуляция белгісі орналастырылады, яғни ... ... ... ... Келісімше WantTab қасиетінің мәні False, осы тәртіпте
Tab пернесі басылғанда енгізу ... ... ... ... ... ... ... редакторлау мүмкіндігімен қамтылған, ол
мәтінді форматтауды және келесі әрекеттерді ... ... және ... ... ... ... ... шрифты өзгерту
және т.с.с. Осы редактордағы ... ... RTF (Rich Text ... ... яғни Windows ... ... ... сүйемелденеді.
Қиылыстырылған тізім
Қиылыстырылған тізім редакторлау өрісін тізіммен ... бір ... ... сол ... ... ... болады. Осындай
әрекеттерді орындау үшін Delphi ... ComboBox ... ... ... арқылы анықталған тізім жәй және жазылатын түрде болуы
мүмкін.
DropDownCount параметрі (келісімше - 8) қкран ... ... ... санын анықтайды. Егер тізімдегі элементтер саны Items - тың
Count параметрінде ... ... ... ... онда ... ... тұрде тік белдеумен қамтылады.
DroppedDown (Boolean) параметрі тізім жазылған немесе жазылмаған күйде
екенін анықтайды. Егер бұл параметр True деп ... онда ... ... ... ... - ... күйде көрсетіледі. Бұл анықтама Style -
дың мәні csSimple - ден басқа сипаттамаларына ғана әсер ... ... ... ... ... ... оқиғасы
туады. DroppedDown параметрінің ... ... ... программа
орындалғанда тізімді бүктеуге немесе жазуға болады.
Жалпы тізімдер туралы
Жәй және ... ... бір ... ... ... ... және
олардың көптеген ортақ қасиеттері, оқиғалары және әдістері болады. ... ... ... ... ... және өзінің көптеген
қасиеттерімен қатар әдістері бар негізгі қасиеті - Items болып саналады.
Items қасиеті
TString түрінің Items қасиеті ... ... ол ... ... ... ... ... Жалпы TString түрі - ... ... ... ол ... шамалармен жұмыс атқаруды қамтамасыз етеді.
Бөлек жолдармен жұмыс атқарғанда ... ... ... ... мысалы, егер Items құрамында үш жол анықталған болса, ал программа
орындалу барысында бір ... ... ... ... көрсетілсе, онда
осындай жағдай қатеге алып келеді және ... ... ... түрде
тоқтатады. Count параметрі тізімдегі элементтер санын ... ... ... (Count –1) болып саналады.
Қосымшаны құрастырғанда кейде бір тізімдегі элементтерді басқа тізімге
жылжыту қажет болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... орнату AddStrings және Assign әдістері
арқылы орындалады. Equals әдісі арқылы тізімдердің ... ... ... (CurIndex, NewIndex:Integer) процедурасы CurIndex - ... ... NewIndex - пен ... ... ... (const ... : Integer ... арқылы тізімде S жолдың
бар болуы тексереді. Егер тізімде осындай жол бар ... онда ... ... ... ... (– 1) ... қайтарады.
Стандартты батырма
Button - терезелік басқару батырмасы болып саналады. Оның бетіне
батырманының тағайындалуы туралы ... ... ... ... ... әрекеттің қысқаша анықтамасы келтірілуі мүмкін.
Button батырмасымен орындалатын негізі ... - OnClick - оны ... Осы ... батырма түрін өзгертіп, команданы қабылдағанын көрсетіп
тұрады. Батырманы ... ... OnClick ... өңдеуші үзінді өз
жұмысын бірден бастайды. Батырманы әртүрлі әдістермен басуға болады:
Терезені ... ... ... ... ... ... Бұл параметр терезе жабылғандағы форманың ModalResult
мәнін анықтайды. Әдетте ModalResult - ты ... ... ... және оның ... ... ... ... сан түрінде анықталады.
Егер батырманың ModalResult мәні mrNone - дан ... кез ... ... онда ... ... ... ... түрде жабылады.
Мәндердің кейбіреулері аталынған тұрақтылар түрінде жарияланған.
Суреті бар ... бар ... ... TButton ... туындысы BitBtn компоненті
саналады. Оның Button батырмасынан айырмашылығы: BitBtn ... ... ... сурет (глиф) орналасады.
□ bkCustom - батырманың бетінде таңдалған сурет орналасады, бірақ ... ... ... ... bk OK - жасыл түспен ... ... мен OK ... жазуы шығып
тұрады. Компоненттің Default қасиеті True, ал ModalResult - mrOK ... bkCancel - ... ... ... Х ... мен Cancel - ... қамтылған батырма. Компоненттің Cancel қасиеті True, ... - mrCancel деп ... bkYes - ... ... ... ... мен Yes ... жазуы шығып
тұрады. Компоненттің Default қасиеті True, ал ... - ты - ... ... bkNo - батырма үстінен сызылып тасталған қызыл түсті шеңберден және
No (келіспеу) жазуымен қамтылған. ... Cancel ... True, ... - mrNo деп анықталған;
□ bkClose - батырманың бетінде жабылып жатқан есіктің бейнесі және Close
(жабу) жазуы ... ... ... ... автоматты түрде
жабылады;
□ bkAbor t- қызыл ... ... Х ... мен Abort ... түрде
тоқтату) жазуымен қамтылған;
□ bkRetry - жасыл ... ... тіл ... ... мен Retry ... ... bkIgnore - батырма елемеу белгісімен және Ignore (елемеу) сөзімен
қамтылған;
□ bkAll - ... ... екі ... түсті қанатша және Yes to ALL -
(барлық ұсыныстармен келісу ) ... ... bkHelp - ... ... ... ... ... белгісі және Help -
(жәрдем ) ... ... ... Kind ... келісімше bkCustom деп тұрады. Жалпы
алдын ала анықталған ... Glif ... ... болмайды,
себебі онда осы қасиетке алдын ала тағайындалған жұмыс орындалмайды.
Батырманың Margin қасиеті арқылы глиф пен ... ... ... ... ... ... бұл ... мәні -1 деп тұрады,
яғни ... мен жазу ... ... ... ... шеті Layout ... байланысты , егер Layout мәні
blGlifLeft деп анықталса, онда ... сол жақ шеті ... ... қасиеті арқылы глиф пен жазбаның ара ... ... ... ... ... - тез ... қол жеткізу батырмасы ретінде BitBtn -
ге ұқсас TGraficControl класының ... ... ... батырмасы терезелік емес компоненттерге жатады, сондықтан бұл
батырма ... ... ... ... бірақ BitBtn және Button
батырмаларымен салыстырылғанда оның ... ... ... ... кем ... ... Әдетте бұл батырманы құралдар
тақташасын құрастыруда пайдаланады.
SpeedButton жедел ... ... ... жиі ... және ... ... ... бұл батырма таңдалған - қосылған
(жаңшылған) түрде болуы мүмкін. Батырманың қосылған күй - ... ... ... арқылы анықтауға болады, егер оның мәні True болса,
онда батырма қосылған күйде, керісінше - қосылмаған ... деп ... ... ... ... жиыннан бір ғана мәнді таңдауға
мүмкіндік туғызады. Ауыстырғыштар қосылған немесе ажыратылған күйде болады.
Ауыстырғыштың күй - ... ... ... ... ... орындайды.
Delphi ортасы ауыстырғыштармен жұмыс атқару үшін CheckBox, RadioButton
және ... ... ... CheckBox және ... - ... класының туындылары, сондықтан оларды кейде
бекітілген батырмалар деп атайды: CheckBox ... ... - ... ... ... ... тәуелсіз бекітілген ауыстырғыш және оның көрінісі ... бар төрт ... ... ... ... Егер осы төрт ... ... турса, онда осы опция (ұйғарым) қосылып түр ... ... деп ... Бір ... ... басқа батырмаларға әсер
етпейді.
Жалаушаның жоғарыда анықталған екі түрінен басқа үшінші - тиым салынған
күй - ... ... ... Осы күй - ... болуы Boolean түріндегі
AllowGrayed параметрімен қамтылады, егер оның мәні True ... ... сырт ... арқылы жалаушаның үш күй-жайын анықтайтын тәртібін
орнатуға болады. Олар - қосылған, ажыратылған және тиым ... күй ... Тиым ... ... сүр ... боялып, төртбұрышта қанатша
орнатылып тұрады.
Ауыстырғыштың күй - ... ... OnClick ... туады. Осы оқиғаны
өңдеушінің құрамында әдетте ауыстырғыштың күй - жайын ... және тағы ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Басқару элементтерін біріктіру
Кейде қосымшаны құрастырғанда әртүрлі басқару элементтер біріктіруді
қажет ... ... ... ... ... ... ... Осындай біріктіру әрекеттері контейнерлер арқылы орындалады.
Әдетте контейнер деп өзінің бетінде басқа элементтердің ... ... ... ... ... ... ... элементті
атайды. Контейнер өз бетінде орнатылған компоненттердің иесі ... және өз ... ... ... жауап береді.
Контейнердің туындысы өзінің алғы ... Parent ... ... ... контейнер өз құрамындағы элементтерді шектеп тұрады.
Әмбебап контейнерлер ретінде Delphi ортасы келесі компонентерді ұсынады:
□ GroupBox - тоб;
□ Panel - ... ... - ... шығу ... қамтылған аймақ;
□ Frame - фрейм.
Жалпы контейнер ретінде форма да қолданылады. Форма - оның ... ... ... иесі ... ... ... (TFrame) - ... басқа компоненттерді орналастыруға болатын
контейнер ретінде ... ... ... ... - ... ... бір контейнерде орналасуының мүмкіндігі, мысалы формада
немесе тақташада (Panel). Фреймді қолданудың негізгі мақсаты - ... ... және ... ... ... ... ... келесі екі кезеңнен тұрады:
□ Фреймді құрастыру;
□ Фреймді формаға немесе Panel - ге ... ... үшін File=> New Frame ... ... ... сол
сәтте қкран бетіне фреймнің бос ... ... және ... құрамына
жаңа фрейм қосылып тұрады. Енді фреймнің ... ... ... ... және ... сезіндіру үзінділерін
құрастыруға болады. Фрейм және формамен жұмыс атқару ұқсас болып келеді.
Формаға фреймді орналастырғанда ... Uses ... ... ... ... ... ... ал форма класының анықтамасына
(Type сөзімен басталған бөлімінде ) фрейм элементтерінің оқиғаларын өңдеуші
үзінділеріне сілтемелер қосылып отырады.
Бақылау ... ... ... құру ... ... ... қалай қолданамыз?
3. Ауыстырғыштар дегеніміз не?.
4. Фреймдер.
5. фреймдер құрастыру.
ЛАБОРАТОРИЯЛЫҚ ЖҰМЫСТАР
Лабораториялық жұмыс № 1
Delphi - ... ... ... ... Delphi ... негізгі терезелерімен танысу және прогромманы
визуалді құру процесімен танысу;
Оқыту ... ... ... қолданушы:
• негізгі, форма, программа тексті, объектілер инспексторы
терезесінің мәнін білуі керек;
... ... ... ... ... ... компоненттердің қасиеттері
мен функциясын(қызметін) анықтай білуі керек.
Қолданатын программа: Delphi - ИО.
Сабақ жоспары:
Өзіндік ...... ... ... құру ... ... Дайындық жұмысы:
Delphi- де кез- келген программа бірнеше файлдардан тұрады. Әр программаны
жеке каталогта сақтаған тиімді. Delphi ... ... ... ... құрыңыз. Каталог атына фамилияңызды беріңіз. Құрылған
каталог ішінде \Lab1 ... ... Delphi ... ... ... ... жағында Delphi негізгі терезесі орналасқан.
Негізгі терезе құрылатын программа проектін басқарудың негізгі ... ... Delphi ... ... пиктографиялық кнопкалар жиыны және
компоненттер палитрасы орналасқан. ... ... ... ... ... ... элементтері сол жағында басқару кнопкалары бар арнайы
панелдерде орналасқан. Элементтер ... ... ... ... ... Панелдердің орналасуын өзгертіңіз. Ол
үшін басқару кнопкасының үстіне тышқанның сол жақ клавишін басыңыз
және ... ... ... жаңа ... ... ... ... негізгі мәзірдің маңызды опцияларына тез
енуге мүмкіндік берді. Әр кнопканың үстіне тышқан ... және ... мәнi ... танысыңыз.
5. Сирек қолданылатын кнопкаларды жоя және жаңасын қоса ... ... ... ... ... ... ... өзгерту үшін тышқанның оң клавишімен ... сырт ... және ... ... көмекші мәзірде
Customize (модификациялау) ... ... ... ... элементтерін модификациялау терезесі пайда болады.
Кнопкалар тобы ... (Toolbar ... сол ... ... алып тастасаңыз, терезеден сәйкес панель жоғалады.
Стандарт панельді жойыңыз/ қалпына келтіріңіз.
2. Кнопканы жою үшін тышқанмен белгілеңіз, ... сол ... және оны ... ... негізгі терезе шекарасынан
шығарыңыз. ... ... ... терезе элементтерін
модификациялау ... ... ашық ... ... ... ... алып тастаңыз.
3. Панельге жаңа кнопка орналастыру үшін Commands ... ... ... ... - ... мәзір тақырыбын
таңдаймыз және оны осы немесе басқа кнопкалары бар ... ... ... ... ... ... ... Компоненттер палитрасы негізгі терезенің оң жағында орналасқан және
керек элементті тез табуды қамтамасыз ететін қосымшалары бар.
1. Компоненттер ... әр ... ... қараңыз.
2. Кнопкалар панелі сияқты компоненттер палитрасын өңдеуге болады.
Ол үшін Palette Properties арнайы редакторы ... ... ... ... кез- келген пиктограммасына
тышқанның оң кнопкасымен сырт еткізсе және ... ... ... пайда болады. Pages редакторы ... ... ... ... және оны Data Access ... Palette Propertis терезесін жабыңыз. Samples беті енді
бесінші орынға ... және ... ... ... ... ... Формалар терезесі құрылатын программаның Windows- терезе проектін
бейнелейді. ... ... ... Windows жүйесінің
стандарт интерфейстік элементтері - ... ... ... ... ... және жабу кнопкалары, тақырып және раманы ... ... ... бұл элементтерді визуалды белгілеңіз.
3. ... ... 3 саты ... ... ... кнопкасын баса отырып программаны орындауға жіберіңіз.
2. Экранда бос терезесі бар орындалатын ... тұр. ... ... ... компоненттері формада орналасады. Ол үшін ... ... ... (тышқан көмегмен) таңдаймыз, кейін
формада компоненттің сол жоғары бұрышы орналасатын жерге ... ... Standard ... орналасқан компоненттерді формаға
орналастырыңыз.
5. Форма бетінен компонентті алып тастау үшін компонентті белгілеу қажет
және клавишін басыңыз. ... ... ... ... ... инспекторы терезесі.
2. Объектілер инспекторы терезесінің екі беті бар:Events және Properties.
Properties беті компоненттің қажет қасиеттерін белгілеуді ... беті ... сол ... ... оқиғаға реакциясын анықтауға
мүмкіндік береді. Объектілер инспекторының ... ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Properties бетіндегі форма қасиеттерін қараңыз.
3. Бастапқыда терезе тақырыбы форма тақырыбына ... form1. ... Ғorm1- ден лаб. ... ... ... Ол үшін ... ... сырт еткізіңіз және оң жағындағы тақырып текстін
өзгертіңіз.
4. Name ... ... ... Бұл ... ... ... ... Алғашқы сәтте Delphi ұсынған компонент атын қалдыруға болады.
Осылай сіз ... ... есте ... ... ... ... біртипті компонент аттарын мағынасына сәйкес басқа аттармен
өзгертуге болады.
5. ... Pаnel1 ... ... ... ... Терезені үлкейтіңіз, кейін оны жабыңыз.
6. Pаnel1 ... Align ... alBottom ... ... ... ... компонентің формадағы орнының өзгерту әдісін
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... Панель өлшемі пропоционал формаға өзгереді.
7. Pаnel1 компонентінің Caption ... ... Pаnel1 ... ... қара ... ... ... жоғарыға
созыңыз. Панель биіктігін 175- ке ... ... ... ... бұл мән бекітілгенін көреміз.
9. Формаға Panel2 компонентін сол жағына орналастырыңыз. (Align ... ... ... Caption ... ... ... Width ... 233 мәнін енгізе отырып ... ... ... Мemo1 ... ... ... орналастырыңыз және
Align қасиетіне alClient мәнін енгізіңіз. Компонент форманың қалған
бөлігін алады.
11. ... ... Lines ... ... Ол үшін осы ... еткізіңіз және ашылған диалогтық терезеде Меmо1- текстін жойыңыз
және ОК кнопкасымен терезені жабыңыз.
12. Pаnel2- ге Label1 ... ... WordWrap ... ... ... WordWrap ... жолды тасымалдауды рұқсат етеді/ рұқсат
етпейді. Caption қасиетіне мына мәнді ... ... ... ... ... Pаnel2 панеліне Edit1 редакторын орналастыр. Техt қасиетін тазалаңыз.
14. Панелге Button1 кнопкасын орналастыр. Caption қасиетіне "Енгіз" ... Font ... оң жақ ... сырт ... ... ... терезені ашыңыз және шрифт биіктігін өзгертіңіз.
15. Панелге (Раnel1) Additional панелінде ... BitBtn1 ... Kind ... blClose – ға ... ТBitBtn ... ... қасиеті диологтік терезеде кнопка реализациялайтын типтік
функцияларды анықтайды. ВkClose мәні осы ... ... ... ... анықтайды. Кнопка өлшемдерін өзгертіңіз.
16. Құрылған форма түрі 1- суретте бейнеленген.
17. Button1 кнопкасын белгілеңіз. Объектілер инспекторында Button1
кнопкасының қасиеттері ... Events ... сырт ... ... ... тізімі пайда болады. OnClick оқиғасы жолының оң жағына 2
рет сырт ... ... ... ... ... ... ... терезесі.
2. Программалар терезесі программа текстін ... және ... Бұл ... ... ... ... сипатталады.
Бастапқыда терезеде стандарт текст пайда болады. Проектіні құру кезінде
программист ... ... ... сызғышының көмегімен
терезеде программа мазмұнын қараңыз.
3. Экранда код терезесімен ... код ... ... ... ... код ... көп ... жағдайда қажет элементтерді тез табуға
көмектеседі. Шағын программаларда ... оң жақ ... ... ... ... ... жабуға болады. Жабылған ... ... оң ... сырт ... және View/ Code Explorer опцияларын
таңдай отырып қалпына келтіруге болады. Броузер терезесін жабыңыз, ашыңыз
және қайта жабыңыз.
4. Программалар терезесіндегі ... ... ... ... Tform1. Button1. Click (Sender: ... және End ... ... арасына Objeet Pascal
тілінің мына операторларын енгіз:
x:=strtofloаt (Edit1. Text);
y:= x/ 400;
Memo1. Lines. ... ... ... ... ... айнымалыларды сипаттау жолын толықтырыңыз.
Var form1: Tform1 жолынан kейін енгізіңіз:
x,y:Real;
Бірінші оператор ... ... ... ... ... ... ... түрлендіру формуласы. Есептеу нәтижесін ТМеmо терезесінде
бейнелеу үшін осы компоненттің Add ... ... ... ... ... Lines ... ... жаңа жол қосады. Қосылған жол ... Әдіс ... - ... айнымалы. Formatfloat функциясы мәнді
сипатталған формат ... ... ... баса ... ... ... жіберіңіз. Редактор
терезесіне кез- келген санды енгізіңіз, ... ... ... терезесінде сіз жауап аласыз.
5. Delрhi терезесін кішірейтіңіз және Lab1 ... ... ... ... ... ... Windows- ... танысқан компоненттер: форма (Tform), |
|панель(TPanel), метка ... ... ... (TEdit), көпжолды |
|редактор (TMemo), ... ... ... ... ... мына қасиетер мен әдістермен таныстыңыз. |
| ... ... ... биіктігі мен ені. |
|Width | ... ... ... сәйкес |
| ... ... |
| ... әдісі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... аты. ... |BitBtn ... үшін диалогтік |
| ... |
| ... ... ... |анықтайды. ... ... ... ... |
|Word Wrap |Жолды тасмалдауды рұқсат етеді/ |
| ... ... ... |Компонент шрифтінің параметрлері. |
| | ... ... |Lines ... ... жаңа жол қосады. |
| | ... ... ... сырт ... ... ... Жаңа ... құру үшін мына командаларды орындау қажет File/ New
Application.
Тапсырма: ... бір ... ... ... ... ... ... мәліметтер |
|1. ... мына ... ... |
| |133 Па ... ... мына ... ... |
| |см ... ... мына ... ... |
| ... ... |Энергияны мына формуламен: 1калория= |
| ... ... ... мына формуламен: 1ярд= |
| ... ... ... ... компоненттерді және өз фантазияларыңызды қолдана
отырып жеке өз қосымшаңызды проектілеңіз.
Программаны Lab1 ... ... Save Project ... ... №2
Стандарт визуальды компоненттер
Мақсаты: Бірінші сабақта қарастырылған ... құру ... ... ... ... ... танысу.
Оқыту нәтижесі:
Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
Программада тексттер редакторларын, таңдау тізімін, басқару элементер
тобын біріктіретін ... ... ... ... ... Delphi - ... ... Standard панелінде орналасқан басқару элементтерін қолдану әдістерін
үйрену. Бұл компоненттер қасиеттері мен әдістерін қарастыру.
II. ... ... Standard ... ... басқару элементтерін қолдану әдістерін
үйрену. Бұл компоненттер қасиеттері мен әдістерін үйрену.
Standard панелінде мыналар ... ... ... ... ... ... ... №6 лаб.
жұмыста жеке қарастырылады.
TPopupMenu - программаның контекстік мәзірін құруға ... ... ... жұмыста жеке қарастырылады.
TLabel- статикалық тексттерге арналған компонент. Түсініктеме ... ... ... оның ... ұзын ... жолды енгізуге
және/немесе бейнелеуге болады.
TMemo- көпжолды редактор, ұзын текстті енгізуге, ... ... ... программаларды басқаруға қолданылатын кнопка.
TCheckBox- иә/жоқ типті шешімді қабылдауға арналған ... ... ... ... ... ... бірін таңдауға
арналған тәуелді айырғыш.
TListBox- стандарт таңдау ... оның ... ... ... бірін немесе бірнешеуін таңдайды.
TComboBox- құрастырылған таңдау тізімі, TlistBox ... және ... ... ... ... ... сандық шама мәнін визуалды басқаруға
қолданылады.
TGroupBox- рамкалы тікбұрышты ... Ішкі ... ... ... ... айырғыштарды орналастыруға арналған арнайы
контейнер.
TPanel- жалпыға арналған контейнер.
1. Дайындық жұмысы:
1.2. Өз ... Lab 2 ... ... Project 1 ... ... ... ... 2.
1.4. Өз каталогыңыздың lab 2 каталогына проектті сақтаңыз
(File\Save Project as)
2. ListBox1- таңдау тізімі.
2.2. Формаға ListBox1 компонентін қойыңыз.
2.3. Items ... ... ... ... ... Пуд, ... Драхм,
Гран. Items қасиеті (Tstring класы) жолдар тізімін сақтайды.
2.4. ListBox1 компоненті шрифтісінің ... және ... ... ListBox1 ... үшін Onclick ... ... құрыңыз.
Onclick оқиғасы тізімнен элементті таңдағанда орындалады.
Оқиға өңдеушісі:
Procedure Tform1. ListBox1Click (Sender: TObject);
begin
{ Егер редакторға информация енбесе, онда формуланы орындамаңыз }
I f ( Edit1. Text = ' ') Then ... ... (Edit ... ItemIndex of { Тізімнен таңдалған элементке байланысты }
{ есеп әртүрлі формуламен есептеледі }
0: y:= ... y:= ... y:= ... y:= x/28.35 *16;
4: y:=437.5 *x/28.35;
End;
Memo1.Lines.Add ( formatFloat (' ####. #### ... , x) +
+ ... ####. ... ... ... ... ... таңдалған элeмент номерін анықтайды. Clear әдісі
Tedit компонентінің мәнін тазартады. Set focus ... ... ... ... және у айнымалыларын сипаттауды ұмытпаңыз.
2.6. Программаны орындауға жіберіңіз. Бірнеше бақылау есептеулерін
орындаңыз:
1234 грамм= 3,085 Фунт
1234 ... ... ... 43,52734 ... ... ... ... грамм= 19043,20988 Гран
3. Anchors қасиеті:
3.2. Жұмыс істеп тұрған қосымшада ... ... ... ... < Close> кнопкасының орнына көңіл аударыңыз.
3.3. Қосымшаны жабыңыз. < Close> кнопкасын оң жақ ... ... Anchors ... ... ... ... (по умолч.)
қасиет мәні [aktор, akleft].Қасиетке ... ... ... Ол үшін Anchors ... ... оң ... ... aktор-
False, akleft-False,akRight- True, ak Bottom- True.
3.4. Программаны орындауға жіберіңіз және Anchors ... ... ба, соны ... ... ... ... терезе өлшеміне пропорционал өзгерту үшін
Anchors қасиетіне [ aktор, akleft, akRight, akBottom] мәндерін енгіз.
Программаны ... және ... ... ... Panel1 ... көресіз.
4. TGroupBox компоненті.
4.2. Panel1- ге TGroupBox компонентін қойыңыз және Caption қасиетіне
“Редокторды қалыпқа келтіру” мәнін енгіз. Бұл ... ... ... ... ... басқару элементтер тобын
белгілеуге болады.
5. TCheckBox компоненті
5.2. Компонент күйін State қасиеті көрсетеді. CbUn checked –жоқ, Cb
Checked-иә, ... ... Бұл ... ... да, жазуға да арналған.
Checked ... ... ... ... таңдауын көрсетеді. TGroupBox
контейнеріне екі ТChecbox компонентін орналастырыңыз. Caption қасиетіне 2-
суретке сәйкес ... ... Осы ... үшін OnClick ... ... ... Tform1. Check ... (Sender: T Object);
begin
If CheckBox1. State= cbChecked ... Font. Style:= ... ... ... ... онда ... ... – курсив, әйтпесе шрифт
келісім бойынша}
Else
Memo1. Font Style:= [];
end;
Procedure Tform 1. Check Box2 Click (Sender: T ... ... State= ... then
Memo1. Font. Color:= clRed
Else
Memo1. Font. Color:= clBlack;
end;
5.4. Жаңа қойылған компоненттер жұмысын тексеріңіз.
6. TSсrollBar компоненті
6.2. Panel1- ге ... ... ... Бұл ... шама мәнін визуалды басқаруға қолданады.Position қасиеті сандық
шаманың ағымдағы ... ... Міn және Мах ... сандық
шаманың кіші және үлкен мәндері орналасқан.
6.3. Осы ... үшін OnScroll ... ... ... кез- ... ... OnScroll оқиғасы пайда болады.
Procedure Tform1. ... ... Scroll ... ... ... ... Text:= ... оқиғада х айнымалысының мәнін жылжыту сызғышының позициясымен
байланыстырдық.
7. Редактор терезесіне ... ... ... ... ... үшін
тағы бір оқиға өңдеушісін құрамыз. Форма үшін On Activate ... ... ... ... ... алғанда).
Procedure Tform1. formActivate(Sender:Tobject);
begin
Edit1.Set Focus;
end;
8. Delphi терезесін кішірейтіңіз және Lab2 каталогындағы барлық
файлдарды жойыңыз.
2-сурет. Жалпы мысалдың ... ... Жаңа ... әдістер, оқиғалар. |
|Items |Тізім жолдарын ... ... ... ... элемент номерін |
| |көрсетеді. ... ... және ... |
| ... қолданушының иә/ жоқ |
| ... ... ... ... |Компонент күйін көрсетеді: |
| ... ... иә, |
| ... білмеймін. ... ... ... ... кіші және |
|Min, Max. |үлкен ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |шекарасына сәйкес белгілеу әдісін |
| ... |
| | ... ... ... ішін ... ... |Енгізу фокусын қояды. |
| | ... ... ... ... Position |
| ... кез- ... өзгертуінде пайда|
| |болады. ... ... ... үшін |
| ... ... |
| | ... жұмыс.
Тапсырма:
Бір өлшем бірлігінен екіншісіне көшіретін қосымша құрыңыз. Өлшем бірлігін
TComboBox компоненті көмегімен таңдаңыз.
|Варианттар|Алғашқы мәліметтер.|
|1. |1мм. ... Па |
| ... ... ... |ic]Па |
| |1кг. |
| ... ... ... см |
| ... |
| ... ... |
| ... ... |
| |1,76м ... ... |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... |
| ... |
|4. |1калория= 4,19дж |
| ... 10дж |
| ... 9,81дж |
| ... |
| ... ... өз ... Lab2 ішкі ... ... ... №3
Ерекше жағдайларды ... ... Try… ... End ... ... ... ... негізгі қасиеттерімен танысу.
Оқыту нәтижесі:
Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• Программада Try… ... End ... және TString ... ... ... керек.
Сабақ жоспары:
І. TStringGrid компоненті. Ерекше жағдайларды өңдеу.
ІІ. Өзіндік жұмыс.
І. TStringGrid компоненті. Ерекше жағдайларды өңдеу.
TString Grid компоненті ... ... ... ... ... ... арналған. TStringGrid компонентінің Cеlls [ACol, ARow]
қасиеті [ACol, ARow] (баған номері, жол ... ... ... ... ... өңдеу үшін Object Pascal- да блокты қорғау механизмі
қарастырылған:
Try

Except

Else

End;
1. Дайындық жұмысы.
1. Өз каталогыңызды Lab3 ... ... ... ... ... ... құру. Қосымшада әр студенттің
орта балы ... ... ... - әр ... ... ... ... соңғы бағанында есеп шешімі - студенттің
орта балы бейнеленеді.
Қосымша мысалды жүктеңіз. Ол үшін ... ... ... ... С:\ Delphi ... ... ... жүктеу үшін проект файлын ашу керек.
1. Қосымша терезесімен танысыңыз. ... ... ... көрсетілген . Таблицада мәндері ... ... | ... ... ... ... ... |
| |Align- alBottom ... |Kind- bkClose ... |Align- alClient |
| ... 6 |
| |Row Count-30 |
| |Default ... 100 |
| |Options I qo Editing- True |
| |(Бұл ... ... ... |болады). ... ... Lab3 |
| | |
| | |
2. ... ... StringGrid1 компонентінің OnSet EditText (Sender: Tobject,
Acol, Arow: LongInt; Const Value: String) оқиғасы қолданылады. Бұл
оқиға ұяшықты (ACol, ARow) ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін немесе текстті редакциялауды
алады.
Программада қолданылғаньТStringGrid компоненттінің Cells [ACol, A Row]
қасиеті [ACol, A Row] таблицалық ... ... ... ... ... бірінші жолда баған номері, екінші орында жол номері
орналасқан. А массиві Cells ... ... ... nn=30; ... ... саны=30.
⁄⁄ Емтихан саны=5.
Var
Form1: Tform1; n:Integer;
a: array [1.. nn, 1.. mm] of ... Array [1..nn] of ... n- ... ... ... Оқушылар саны.
⁄⁄ а- бағалар массиві.
// ss- оқушылардың орта ... ... ... $ R*. DFM }
procedure Tform1. StringGrid1SetEditText( Sender:Tobject; Acol, ARow:
Integer; Const Value: ... b: real; j: ... b- ... жолының нақты мәні.
// j- а матрицасының ағымдағы ... ... ... цикл ... StringGrid1 Do
begin
If Value= ' ' Then Exit; // Егер ештеңе
енгізілмесе
//
Онда процедурадан ... ... блок ... b: = StrTofloat (Value)
Except ShowMessage ('символ дұрыс емес!' ); b:=0
End; // Қорғалған блок соңы.
// Дұрыс енгізілмеген бағаға ... f (b5) then Begin Cells [ACol, ... ‘; Exit; ... [ACol, ... // ... ... белгілеу.
а [аrow, ACol]:=b;// Бағаны массивке жазу.
// төменде орта балл есептеледі.
ss[aRow]:=0; For j:=1 To 4 Do
ss [aRow]: =ss [aRow]+a[aRow,j];
ss [aRow]:= ss ... Орта ... ... 5- ші ... ... [5, aRow]:= FormatFloat (' ##. ##', SS [Arow] );
End;
3. Қорғалған блок механизмі.
1. Әр ерекше жағдайда программаны басқаруды Delphi ортасы ... ... ... ... үшін, ортаның бұл тәртібін алып тастау қажет.
Ол үшін Tools\ Debugger ... ... және Language ... Stop on Delphi ... айырғышындағы таңдауды алып
тастаңыз.
2. Программада қорғалған блок механизмі қолданылады. Егер ұяшыққа цифрдан
өзгеше символ ... онда ... мына ... ... компоненттер, қасиеттер, оқиғалар: |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ені. ... | ... (ACol, ... ... анықтайды ... | ... go |True ... Бұл ... таблицаны редакциялауға |
|Editing ... ... ... |
| ... редакциялауды аяқтағанда пайда болады. Value |
| ... ... ... ... ... ... ... Тапсырма:
TSlringGrid компонентін қолданып қосымша құрыңыз. Программада
қорғалған блок механизмін қолданыңыз.
|Варианта| ... ... ... | ... ... ... ... қосымша құрыңыз. Бастапқы |
| ... ... ... мәре ... ... уақыты. Сынақ |
| |уақытына іліккен нәтижелерді белгілеңіз. Старт уақыты мен |
| ... ... ... ... ... ... іліккен |
| ... ... ... ... "Норма орындалды" |
| |хабарымен ... бос ... ... ... ... таблицасы көмегімен матрица элементтерін енгіз |
| |және баған мәні ... ... тап. ... ... ... орта ... есепте. Бастапқы |
| ... әр ... ... жинаған балы: әр |
| ... ... және ... Топтағы студенттердің орта |
| |салмағы мен орта ... ... ... ... және |
| ... TStringGrid таблицасын қолдан. ... ... 4 ... ... ... ... ... |
| |көрсетіңіз. Бастапқы информация: Квартал бойынша сату ... |Әр ... жыл ... сату көлемін есептеңіз. ... ... ... ... мәліметін таблица түрінде |
| ... ... ... ... және ... |
| ... жіберілген сағаттар саны. Информацияны енгізуге |
| ... ... ... |
| ... ... ... себептермен х сағаттан аса |
| |жіберген студенттерді таблицаның бос ... ... ... ... |
| |Х- ... ... ... Lab3 каталогына жазыңыз.
Лабораториялық жұмыс №4
Программа компиляциясы және жөндеу
.
Мақсаты: Интегралданған жөндеуші ұсынатын мүмкіндіктерді оқыту.
Оқыту нәтижесі: Сабақты меңгергеннен кейін ... ... ... ... керек;
Қолданатын программа.
Delphi 5.0 – интегралдық ортасы.
Сабақ жоспары:
1. Программа компиляциясы, жинақталуы және орындалуы
2. Өзіндік жұмыс
1. Программа орындалуын басқаруға Run менюінің мына ... ... | ... ... (F9) ... әр жолда тоқтаусыз орындалады. ... Over ... жол ... ... Ішкі ... орындалуын|
| |бір жол ... ... ... Into |Программа жол бойынша орындалады. Сонымен қатар ішкі |
|(F7) ... әр жолы ... ... to Cursor |Программа Code Editor терезесіндегі курсор тұрған жолға |
|F4) ... ... ... Pause ... ... тоқтатылады. ... Reset ... ... ... ... + F2) | ... ... орындалуында үзіліс нүктелерін көрсетуге болады. |
Программа жұмысын тоқтатып ... және ... Delphi ... ... ... ... ... оператор анықтайды. Үзіліс
нүктесі View \ Debug Windows \ ... ... ... ... үзіліс нүктесін орнататын жолдың сол жақ бұрышына тышқанның сол
кнопкасымен сырт еткізген дұрыс.
Айнымалының немесе өрнектің күйін View \ Debug Windows \ ... ... ... ... терезе арқылы бақылауға болады.
Ағымдағы айнымалы мәнін < Ctrl> + клавиштері арқылы ... \ Modity ... ... өзгертуге болады.
Expression жолында айнымалына енгізу керек, Modity кнопкасын ... ... NewValue ... жаңа ... ... керек.
1. Дайындық жұмысы.
1. Өз каталогыңызда Lab 4 каталогын ... ... ... ... ... ... ... – мысалды
жүктеңіз. File \ Open командаларын орындаңыз. C:\ Delphi\ Fam \ Lab ... әр ... орта ... ... мен ... орта ... жалпы
орта бал есептеледі. Бастапқы информация: фамилия, жынысы, әр студенттің
бағасы. Фамилия біржолды редактор терезесінде ... ... ... ... ... таблицаға енгізіледі. Есептеу
белгісі Tradio Group компонеті көмегімен беріледі.
1. Қосымша тереземен танысыңыз. Қосымшада қолданылатын ... ... ... ... қасиеттер мәні
көрсетілген.
|Компонент|Қасиеттері ... ... |
| |Align- alButtom ... |Text- ... ... | ... 1 |Caption- фамилия ... ... ... ... |Item Index- 0 |
| |Items- ... ... ... |Items – ... орта ... ... орта балы, жалпы орта бал. |
|Gruop2 |Caption- тазарту. ... 1 ... жазу ... |
| |Glyph- Images\ Buttons ішкі ... суреті. ... 2 |Kind- bkClose ... |Align- alClient ... ... |
| |Row Count- 30 |
| |Default Col Width- 80 |
| ... go Editing- True ... 1 ... Lab 4 |
2. ... ... t nn = 20; mm= ... ... саны max = ... емтихан саны max = 5.
pp: array [0..1] of string [1] = (‘m’, ‘g’);
// жыныста анықтайтын массив.
Var
Form 1: Tform1; n: ... array [1..nn] of String ... [1..nn] of String ... array [1..nn, 1..mm] of ... array [1..nn] of ... n- ағымдағы оқушы номері. Оқушылар саны.
//f- фамилиялар массиві
//p – жынысты анықтайтын массив.
// a- бағалар массиві
// s –оқушылардың орта балын анықтайтын ... R *. ... Tform1. BitBtm1. Click (Sender: ... ... ... ... Фамилиясы және жынысы енгізіледі.
// Фамилия таблицаның белгіленген бағанына көшіріледі.
Begin
n:= ... [n]: = Edit 1. ... [n]: = pp [Radio Group1. Item ... 1. Cells [0, n]: = f [n];
Edit1. SetFocus; Edit1. Clear;
End;
Procedure Tform1. Form Activate (Sender : ... ... ... ... ... ... оқиға.
Begin
n: =0;
Edit1. SetFocus.
With StringGrid1 Do
Begin
Cells [1.0]: = ‘Физика’; Cells [2,0]: = ‘математика’;
Cells [3,0]: = ‘Тарих’; Cells [4,0]: = ... ... [5,0]: = ... ... Grid1. Set Edit Text ... алдыңғы қосымшада келтірілді. Осы
оқиға өңдеуші текстін тағы қарастырайық.
Procedure Tform 1. String Grid1 Set Edit Text (Sender: Tobject; ACol, ... Integer; Const Value: ... b: real; j: ... ... 1 ... f Value = ‘’ then Exit;
Try b: = ... ( ... Show Message ... ... ... ; b:= ... f (b< 1) or (b> 5) then begin Cells [aCol, arow]:= ‘ ... end;
Cells [aCol, arow]: =value; a[arow,acol]:=b;
SS [arow ] := 0; for j : = 1 to 4 ... a row]:= ss[ arow] + a [arow, ... = ss[arow] ... [5, arow]:= format float (‘##. ## ‘, ss [a ... балды есептеу:
Procedure Tform1. Radio Group2. Click (Sender: T object);
//Оқиға есептеу белгісін ауыстырғанда пайда ... S: real; k, i : ... =0; K:= ... ... 2 Do
Begin
Case ItemIndex Of
0: begin //Ұлдар орта балын есептеу.
For i:= 1 to n do
If p [i] = ‘ m’ then begin s: = s+ ss [i]; k: = k+1; ... k= 0 then s:= 0 else s: ... begin ... орта ... ... i:1 to n do
If p [i]= ‘g ‘ then begin s:= s+ ss [i]; k: = k+ ... k=0 then s: =0 else S: =s / ... begin // ... орта ... ... i: = 1 to n ... =S+ ... n=0 then S:= 0 else s:= s/n;
End;
End;
// Редактор терезесіне нәтижені шығару.
Edit2. Text: = Format float (‘## . ##’, ... ... ... ... String Grid1 ... OnClick ... бар. Ол
Radio Group2 арналған OnClick оқиғасымен бірдей.
3. Қосымша компиляциясы және жөндеу.
3.1.Қосымшаны жөндеуге дайындау.
1. Алдымен ... ... ... ... ... керек. Project\
Options командаларын орындаңыз және Compiler ... ... Бұл ... ... ... Debug ... Local Symbols және
Referince Info. Бұдан кейін Project \ Compile ... ... Енді ... ... ... View \ Debug Windows \ Watches командаларының көмегімен бақылау
терезесін шақырамыз. Бақылау ... ... ... осы терезеде
көрсетілген өрнек мәні өзгерісін бақылауға ... Жаңа ... үшін ... ... оң жақ ... сырт ... және Add
Watch опцияларын таңдаңыз. Expession ... ACol ... ... Count ... ... ... көрсетілген элементтер
санын анықтайды. Digits терезесі нақты мәліметтердің мәнді цифрларын
көрсетеді. Enabled айырғышы өрнекті есептеуді ... ... ... ... Қалған элементтер көрсетілген мән түрін анықтайды.
Жөндеу режимінде ағымдағы кез- келген айнымалының мәнін көруге болады.
Курсормен ... ... Екі ... нүктесін белгілеңіз: программаның таңдалған жолының сол
жағына тышқанмен сырт еткізіңіз. (ACol жолын таңдаңыз).
1. Программаны орындаңыз. Одан ... ... жол ... ... ... ... мәнін қараңыз.
2. Жөндеудің басқа әдістерін қараңыз, мысалы Run To Cursor, Program
Pause, Program Reset.
Қосымшада TBitBtn ... жаңа ... ... |1- ден 4 – ке ... ... байланысқан растрлі бейнені анықтайды.|
ІІ. Өзіндік жұмыс.
Тапсырма:
Алдыңғы сабақта құрған проектті ашыңыз және жаңа ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін өңдейтін қосымша құрыңыз. Алғашқы мәліметтер: |
| ... ... ... ... мәре ... ... ... |
| |Бақылау уақытына іліккен спортшылар ... ... |
| ... ... ... типтік тұрақты – массив түрінде |
| |беріңіз. Старт уақыты және мәре ... ... ... T |
| |Memo ... ... ... |T String Grid ... ... ... ... енгіз |
| ... ... мәні ... ... тап. ... ... |
| |қосындысының үлкенін немесе жол элементтері қосындысының ... ... ... ... ұйымдастыр. Нәтижесі Tedit компонентінде|
| ... ... ... группаларының орта параметрлерін есепте. Алғашқы |
| ... ... ... әр ... тест ... |
| |әр ... ... және бойы. Группа студенттерінің орта |
| |балын, орта ... және ... ... ... |Фирманың 4 агентінің қызмет қорытындысын таблицада көрсетіңіз. |
| ... ... ... ... және ... сату ... |
| |Әр агенттің жыл ... сату ... ... және ... ... ... ... фамилиясын шығарыңыз. ... ... ... қатысу мәліметін таблица түрінде |
| ... ... ... ... группа номері, дәлелді|
| |және дәлелсіз себептермен жіберілген сағаттар саны. ... |
| ... х сағ. ... ... тізімін алыңыз. Х- |
| ... ... ... ... ... ... құрамы. Проекттер менеджері.
Проект параметрлерін белгілеу
Мақсаты: Delphi ... ... ... және ... басқаруды
үйрену.
Оқыту нәтижесі: Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• Delphi ... ... ... ... ... ... керек;
• Проектке модулді қосуды \ жоюды меңгеруі керек;
• Проект параметрлерін ... ... ... Delphi ... ... және ... ... керек;
Қолданылатын программа:
Delphi – интегралдық ортасы.
Сабақ жоспары:
І. Проект құрамы. Проект менеджері. ... ... ... Өзіндік жұмыс.
1. Проект құрамы. Проект ... ... ... менеджері.
Delphi – де біз қосымшамен, яғни файлдар тобы – проектпен жұмыс жасаймыз.
Бұл файлдар – Delphi ... ... ... ... ... ... және проект файлдары.
Негізгі менюдің сәйкес опцияларын пайдалана отырып проектті басқаруға
болады. Проектті ... ... ... – проекттер менеджері
арналған. Проекттер менеджерінде проектке енетін файлдарды қосу және ... бар және ... да ... ... ... ... жұмысы.
1. Өз катологыңызды Lab 5 катологын құрыңыз.
2. Проект құрамы.
2.1. Delphi терезесін жабыңыз. Өзіңіз құрған Lab2 ... ... ... сіз ... проекттің файлдары бар. Осы файлдармен
танысайық:
*.dpr – проект файлы
*. pas – ... ... ... dfm - форма файлы
*. dcu- компилицияланған программалық ... ... res- ... ... cfg- ... ... ... файлы
*. dof – проект настройкасының текстік файлы
*. ≈ dpr, *. ≈ pas, *. ≈ dfm – ... ... ... ... exe- ... ... ... – ге ... оралыңыз.
2.2. Проект файлы.
2.2.1. Проект программасының мазмұнын көру үшін негізгі менюдің Project\
View Source опцияларына сырт еткізіңіз. ... ... ... ... ... ... және ... опциясын таңдаңыз. Проект
файлы Delphi – де толығымен құрылады және редакцияланбайды.
2.3. Программалық модуль файлы.
Проектке енгізілген әр ... жеке ... ... Бұл ... қосымшаны
құру кезінде жазылған кодтар, интерфейсттік ... ... ... ... ... және т.б. ... ... формаға
тәуелсіз модулдерді қосуға болады. Программалық модульдың кодын мұқият
қараңыз және әр жолдың мағынасын ... ... ... ... ... ... ... сақталады. Бұл файл бинарлық және
орындалатын файлға компилияция кезінде ... ... ... ... ... Ол үшін мына ... File\ Open және файл типі – dfm ... ... ... кез ... ... файлы дегеніміз – формаға қолданылған компоненттердің қасиеттерінің
тізімі, қолданылуына сәйкес ... ... ... ... ... ... Close Page ... таңдаңыз.
2.5. Проекттер тобы.
Delphi – де бірнеше проекттерді бір ... ... ... Проекттер
тобы файлының типі bpg және топқа енетін проекттердің сипаттамасы мен
жүйелік ... ... ... ... ... ... дегеніміз
бір ғана элементтен тұратын проекттер тобы. Бұған проект ... ... ... ... жаңа ... ... ... бірінші болып
Project Group 1 (келісім бойынша) тұр.
3. Проект менеджері.
Проекттің құрамдас бөліктерін немесе проекттер тобын басқаруға ... ... ... панелінің кнопкаларымен немесе проект
менеджерінің контексттік меню командаларымен басқарамыз.
1. Delphi – дің барлық ашық ... ... ... ... View ... Project Manager командалары арқылы проект ... ... ... менеджері терезесі пайда болады, онда
проекттер тобы ... ... ... ... ... ... проектті ашыңыз – контекстік
менюда \ Add Existing Project пунктін, ары ... өз ... және ... ... Проект менеджері панелінде
сіз проекттер тобы ProjectGroup1 құрылғанын ... және бұл ... ... проект те бар.
4. Проекттер тобы атын белгілеңіз. ... ... ... және ... ProjectGroup AS опциясын орындаңыз. Проектті Lab 5 катологына
жазыңыз.
5. Формаға жаңа ат ... (Name- ге Lab 2 ... ... ... тізімде модуль атын белгілеңіз. Контекстік менюді
шақырыңыз және \Save AS ... ... ... U2 ... ... №4 лабораториялық жұмыс проектісінің модулын қосыңыз.
(контексттік ... Add ... ... Name ... Lab5 ... ... ... U4 атымен Lab5 каталогына сақтаңыз.
10. Проектке жаңа форма қосыңыз. Ол үшін ... ... File\ ... ... және ... ... (New Items) ... таңдаңыз (Form).
11. Проектке стандарт диалог шаблонын қосыңыз. Стандарт диалогтар шаблоны
New Items (File\ New) ... Dialogs ... ... ... менеджерінде құрылған проект құрамын қараңыз.
13. ... ... ... ... ... меню ... ... параметрлерін анықтау.
4.1. Проекттің контексттік менюінің Options ... ... ... ... ... ... ... Негізгі менюдің Project
пунктінің Options командасын таңдасақ, терезеде компиляторды ... және ... ... құру ... ... ... файлды және
значокты қосуға болады.
4.2. Дайындалған проектті орындауға жіберсек экранда ... ... ... ... ... Бұл форма проекттің негізгі формасы болып
автоматты ... ... ... Кез – келген басқа форманы негізгі қылу үшін ... ... ... Project Options ... ... Forms ... Main
Form терезесінде Form1 – ді негізгі форма қылыңыз. Проект параметрлерін
анықтау терезесін жабыңыз. Программаны ... және сіз Form1 ... ... ... ... Project Options диалогтік панелін шақырыңыз және барлық беттің
мазмұнын қараңыз.
4.5. Өз ... жаңа ат және жаңа ... ... ... Title терезесіне енгізіңіз: . кнопкасын
басыңыз және пиктограмма үшін жаңа сурет ашыңыз: ... Files\ ... Borland\ Images\ Buttons ... ... ... және ... мен тақырып өзгергенін көресіз.
4.6. Проектке жаңа форма қосқанда оған келісім ... ... ... ... ... ... осы ... арналған конструктор қосылады және
қосымшаның инициализациялау сәтінде шақырылады. Егер проектте ... ... онда ... ... ұзақ болады. Кейбір формаларды
қосымшаның орындалуы кезінде құрмаса да ... Ол үшін ... ... ... ... forms ... қосса жеткілікті. Auto-create
forms тізімінде тек ... ... ... ... ... ... объектіні жою үшін жойылатын элементті белгілеу
қажет және Remove ... ... ... ... Проекттегі
барлық модульдерді, одан кейін проектінің өзін жойыңыз.
5.Delphi терезесін жабыңыз және Lab 5 ... ... ... ... Екі /үш ... ... қосымша құрыңыз
|вариан|Бастақы мәліметтер ... | |
|1 |№2 ... ... ... |
| |Бос ... ... |
| ... формаға мына хабарды орналастыр: |
| ... ... және ары ... ... ... бен ... |
| |Осы ... негізгі қылыңыз. Келісім бойынша құрылған ретінде тек|
| ... ... ... |
|2 |№2 ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... мына хабарды орналастыр |
| ... ... және осы ... ... қылыңыз ары қарай |
| |сіздің фамилияңыз бен ... ... ... ... ретінде |
| |тек Aboutbox формасын қалдырыңыз. |
|3 |№4 ... ... ... |
| |бос ... ... |
| ... Dialog ... |
| ... Dialog ... ... ... ... Келісім бойынша |
| |құрылған ... тек Password Dialog ... ... |
|4 |№1 ... жұмыс модулі; |
| |№4 ... ... ... |
| ... Dialog ... |
| ... Dialog ... мына ... ... “қосымша |
| |құрылды…” және ары қарай сіздің фамилияңыз бен атыңыз. ... |
| ... ... ретінде Password Dialog формасын қалдырыңыз. Осы|
| |форманы негізгі ... |
|5 |№2 ... ... модулі; |
| |№4 ... ... ... |
| |Бос ... формасы. |
| ... ... мына ... орналастыр: “қосымша құрылды…” және|
| |ары қарай сіздің фамилияңыз бен атыңыз. ... ... ... |
| ... тек стандарт форманы қалдырыңыз. Осы форманы негізгі |
| ... |
| ... ... Lab 5 ... ... ... ... ... атрибуттары және стилі.Форманы құру және өшіру. Қосымшада бірнеше
форманы ... TFORM ... ... ... мен ... ... ... Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• Қосымшадағы формаларды құру және жою әдістерін білуі керек;
• Қосымшада формалар ... ... ... ... ... ... және BorderStyle қасиеттерін қолдануды үйренуі керек;
• Формаға Create, Release, Close, Show, Hide ... ... ... ... ... – интегралдық ортасы.
Сабақ жоспары:
І. Форманың атрибуттары және ... құру және ... ... ... ... ... жұмыс.
І. Форманың атрибуттары және стилі.Форманы құру және өшіру. Қосымшада
бірнеше форманы қолдану.
Delphi-де стандарт проект ... ... ... ... ... мен ... политрасы, объектілер инспекторымен
және т.б.) және оған орналасқан компоненттермен байланыста болады. ... ... ... ... ... және қосымшаның
программалық логикасын сақтайды. Стандарт қосымшада форманы құру және жою
жұмысы ... ... ... Егер ... ... түрде құрылған
тізімде барлық форманы қалдырса, онда программаны ... ... ... ... ... орындалады. Өңдеуші өз
бетінше қажет жағдайда форманы құру үшін оның ... ... ... Then ... ... форма сонымен автоматты түрде жойылады. Жұмыс жасап тұрған
қосымшада қажет болса ReLease ... ... ... ... Form1NIL Then ReLease;
Форманың көрінуін және оны модальді емес режимде жұмыс істеуін Show
әдісі ... ... ... ... және оның ... ... ... Show Modal әдісі қамтамасыз етеді. Show әдісін ... ... ... Uses бөлігіне сілтеме жасау қажет. Ол үшін
конструкциялау кезінде бас ... ... ... арқылы активтендіріп,
содан соң File/Uses Unit опциясын таңдау керек. Пайда болған ... ... ... басу ... Егер ... ... модульге сілтеуді ұмытқан болса, онда Delphi программаны 1-
трансляциялағанда сол туралы хабарлап және ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Close әдісі терезені
жабады, ал бас терезе үшін программаның жұмысын аяқтайды. Егер бас ... ... ал ... ... формаларды жапсақ, онда қосымша есте
қалып қояды. ... ... ... болмайды, программа жұмысы соңында
барлық формаларды жабуды ұйымдастыру керек. Close ... ... ... ... қоюға болады. Басқарудың стандарт элементтер
санын BorderIcons – қасиетімен анықтауға болады. Форманың ... ... ... Әр формада жеке меню болуы мүмкін. Оны пайдалануға
Menu қасиеті жауапты.
Форманы стилі BorderStyle ... ... ... ... және стилдері.
1. BorderIcons қасиетіне эксперимент ... көр. ... ... ... ... ... элементтерінің жиыны
қалай өзгеретінін өзіңе белгілеп ал.
2. BorderStyle қасиетіне эксперимент ... көр, осы ... ... форманың стилін өзіңе белгілеп ал.
3. Icon қасиетін пайдаланып, әр форма үшін жеке ... ... ішкі ... ... ... ... жұмыс.
1вариант.
Бас формадан (стандарт форма) №2 ... ... ... болады. №2 лабораториялық жұмыстың формасынан қосымшаның бас
формасына қайтып оралуға ... бар. Бас ... ... ... тұрғанда
қосымшаның жұмысын аяқтау керек.
2 вариант.
Aboutbox формасынан №2 лабораториялық жұмыстың ... ... бар. №2 ... ... ... Aboutbox ... ... болады. Екі формада да қосымшаның жұмысын тоқтату ... ... ... ... ... ... ... таңдалуы керек.
3вариант.
Қосымшаның жұмысы пароль ... ... ... ... дұрыс
енгізілген жағдайда келесі формаға көшу керек. Бұл форма №1 лабораториялық
жұмысты не №2 лабораториялық жұмысты таңдауға мүмкіншілік ... ... ... ғана экранда көрініп тұруы керек. Таңдалған форма
ғана жұмысты аяқтай алсын. Лабораториялық жұмыстың формасы рамкасыз және
тақырыпсыз тікбұрыш түрінде болсын.
4 ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне көшу мүмкіндігі болсын. Жұмыс ... ... ... ғана ... болсын. Лабораториялық жұмыстың формалары
қосымшаның жұмысын аяқтасын.
5 вариант.
Бас формада 1.№2 ... ... №4 ... ... ... соңын таңдауға мүмкіндік берсін. Әр лабораториялық жұмыстан
бас формаға ... ... ... ... ... ... бас ... орындалсын. Программаны Lab6 өз катологыңызға
жазып ... ... ... ... ... Көмекші меню. Стандарт диалогтар.
Мақсаты: Негізгі және қосымша ... ... ... ... қолдануды
үйрену.
Оқыту нәтижесі: Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• Негізгі және қосымша менюді құру әдістерін білуі керек;
• Dialogs ... ... ... ... ... диалогтарды ұйымдастыруға Execute әдісін қолдана білуі керек;
• Қосымшада Timage компонентін қолдана білуі керек;
Қолданылатын программа:
Delphi – интегралдық ... ... ... ... менюі. Көмекші меню. Стандарт диалогтар.
ІІ. Өзіндік жұмыс.
І. Форманың негізгі менюі. Көмекші меню. Стандарт диалогтар.
Қазіргі ... ... меню бар. Меню ... ... ыңғайлы жұмыс істеуді қамтамасыз етеді және
оларды бір типті топтарға ... ... бас ... TMain Menu
компоненттер тобы анықтайды. Формаға осы топтан қанша объекті ... ... ... ... жоғарғы бөлігіндегі меню жолағында форманың
Menu ... ... ғана ... TMain Menu компоненті үшін
объектілер инспекторындағы Items қасиетінің оң жақ ... ... ... Menu Designer шақырылады. Объектілер инспекторы терезесіндегі
Caption жолына текст ... ... ... ... элементін
немесе опциясын бір-бірінен ‘-‘ сызығымен (ажырату) бөлуге болады.
TPopupMenu компонентінің ... ... меню ... ... ... ... ... екі рет шерту арқылы шағатын Menu
Designer көмегімен көмекші ... ... аты ... ... компонентке барып, маустың оң жақ батырмасын басқанда көмекші ... ... ... ... қасиетіне меню – компонентінің атын
енгізу керек. Көмекші меню атын Popup Menu ... ... ... ... жиі қолданылатын операциялар тобының орындалуын стандарт
диалогтар жүзеге асырады. Бұған файлды ашу және ... ... ... ... ... таңдау және т.б. диалогтар жатады. Delphi
құрамында стандарт жүйелік диалогтарды ... ... тобы ... компоненттер палитрасының Dialogs бетінде орналасқан. Бұл ... ... ... ... ... ... саймандар панелінің
шақырылуына қарай сәйкес диалогтың көрінуін қамтамасыз етеді. Қосымшада
(орындалу кезінде) диалогты ... Execute ... ... ... тип ... Егер қолданушы файлды таңдап және ОК кнопкасын басса,
онда функция мәні True болады.
Image компоненті Delphi ... ... ... ... немесе метафайлдің бірін формаға орналастыру үшін қолданылады.
Picture қасиетінің оң жағына сырт ... ... файл ... ... (контейнер ретінде қолданылатын) шақырылады. Кескін
өлшемін өзгертуге Stretch ... ... ... етеді, ал
False-рұқсат етпейді).
II. Өзіндік жұмыс
Тапсырма. №6 лабораториялық жұмыста құрылған қосымшаның ... ... ... ... бас ... құру.
1 вариант. 1. Қосымшаның бас формасына TImage ... ... ... ... ұнаған суретті таңда.
1. .№2 лабораториялық жұмыстағы Memol компонентінің шрифтін TFont ... ... ... ... .№2 ... ... есептеу нәтежесін TSave Dialog ... ... қой. ... бұл ... бас меню және ... көмегімен орындалуы керек.
2 вариант. 1. Қосымшаның бас ... TImage ... ... ... ұнаған суретті
таңда.
2. Көмекгші меню және ... ... ... ... ... ... ... №2 лабораториялық жұмыстың формасында бас меню құрыңыз:«Жұмыс
режимі» , ... . ... ... ... ішкі менюі
мыналарды қамтысын «Бірлік ... ... ... нәтижелерін файлға жазу».
3 вариант. 1. Қосымшаның бас формасына TImage компонентін орналастыр.
Images\Splash ішкі ... ... ... ... ... ... TColщrDialog компонентінің
көмегімен өзгерт.
3. №4 лабораториялық жұмыстың ... ... ... ... функциялар негізгі және көмекші меню көмегімен орындалуы ... ... 1. ... ... ... ... формадан формаға көшуді
ұйымдастыр.
2. Компонент түсін және шрифтін ... меню ... ... №4 ... жұмыстың формасына TImage компонентін ... ішкі ... ... ... вариант. 1. Қосымшаның бас формасына TImage ... ... ішкі ... ... ... ... ... бас менюді құр.
3. «Қосымша құрылды» хабарының түсін және ... ... меню ... ... ... ... оқиғалар. Пернелердің және «тышқанның» оқиғалары. Drag &
Drop ... ... Drag & Drop ... ... ... ... мен ... оқиғаларды өңдеушілерді қолдана білу.
Оқыту нәтижесі: Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• OnMouseDown, OnMouseUp, OnMouseMove, Onclick, ... ... ... ... ... өңдеушілерді білуі керек;
• DragMode және DragCursor қасиетін зерттеу;
... ... және Hint ... ... білуі керек.
Қолданатын программа.
Delphi – интегралдық ортасы.
Сабақ жоспары:
1. Statusbar ... ... және ... ... оқиғаны
өңдеушілер. Drag & Drop интерфейсі. Көрінетін компоненттерінің жалпы
қасиеті Hint.
2. Өзіндік жұмыс.
I. ... ... ... және ... ... оқиғаны
өңдеушілер. Drag & Drop интерфейсі. Hint - ... ... ... ... ... үшін ... ... оқиғаны өңдеушілер
жиыны анықталған:
OnMouseDown: TMouseEvent және OnMouseUp: TmouseEvent – ... ... ... және ... ... реакциясын анықтайды;
OnMouseMove : TmouseEvent- ... ... ... ... және ... ... кнопканы
сәйкес бір немесе екі шерткенде.
Барлық өңдеушілерде Sender параметрінде ... ... ... болады, ал X және Y оқиға болған сәттегі ... ... ... Button ... тышқанның үш кнопкасының
бірін анықтайды: ... ... ... болу ... ... Onclick, ... ... оқиғаларын кейбір терезелік компоненттер ғана алады:
OnKeyDown және OnKeyUp кез ... ... ... ... ... пайда болады;
OnKeyPress – тек алфавитті-цифрлі пернені ... ... ... ... ... & Drop интерфейсі әр көрінетін компонентке екі ... және ... ... Drag & Drop ... байланысты әрекеттер жиынтығының
қалай ... ... ... көрсеткішінің түрін анықтайды.
OnDragOver – компонент үстінде тышқан көрсеткіші «жүкпен» жылжығанда пайда
болады; (Sender параметрі –оқиғаны ... ... Sourse- ... ... Х,У ... ... ... координаталары;
Accept – компоненттің мәліметтерді қабылдауға дайындығы);
OnDragDrop қолданушы компонентке мәліметтерді қойғанын көрсетеді;
OnEndDrag- жылжыту аяқталғанда пайда болады.
Дайындық жұмысы
1. Өз ... Lab8 ... ... Жаңа ... ... ... Label1, label2 компоненттерін, Edit1,
edit2 бір жолды редакторларын, Panel1, panel2 ... ... аты ... ... ... TStatusbar компоненті негізінен негізгі форманың төменгі жағында
орналасқан қалыпкүй панелін ... ... ... бірнеше
секциядан тұруы мүмкін. Секциялар саны және әр ... ... ... ... шақырылатын арнайы редактор көмегімен ... ... ... бар. ... ... әр ... ... ... ... болады. Editing St…
редакторы арқылы панельді үш секцияға бөліңіз және әр секцияның енін
анықтаңыз.
3. Drag & Drop ... Edit1 ... ... Edit2 ... ... Panel1 ... жылжытамыз.
3.1 Drag & Drop механизмінің бастауы Edit1, Panel1 компоненттері. Edit1,
Panel1 ... үшін DragMode ... ... ... ... мәні тышқанның сол жақ кнопкасының басылуына
компонентің ... ... ... ... ... ... ... тышқан көрсеткіші анықтайды- курсорға
айналады.
3.2 DragOver әдісі құрылған кез-келген ... ... ... ... өңдеушілерін құрыңыз:
3.2.1 Edit2 үшін:
procedure Tform1.Edit2DragOver(Sender, Source:Tobject; ... var ... ... then ... ... үшін:
procedure Tform1.FormDragOver(Sender, Source:Tobject; ... var ... ... then ... ... ... компонентте тышқанның сол жақ ... ... ... ... қолданылады.
3.3.1 Edit2 үшін :
procedure Tform1.Edit2DragDrop(Sender, Source:Tobject; X,Y:Integer);
begin
edit2.text:=(Source As TEdit).Text;
end;
2. Форма үшін:
procedure ... ... ... As ... As ... ... орындауға жіберіңіз.
4. Клавиатураға байланысты оқиғалар.
1. Edit1 компоненті үшін енгізілген ... ... ... ... ... ... символдары).
Procedure Tform1.Edit1KeyPress(Sender:Tobject; var Key:Char);
Begin
If Key in [‘a’..’z’] then
Begin Key:=Chr(Ord(Key)-32); ... ... ... ... «Тышқанға» байланысты оқиғалар.
Форма үшін StatusBar1 компонентінің бірінші ... ... ... ... секцияда тышқан кнопкасының жіберілyін, үшінші ... ... ... жағдайын белгілейтін оқиғаларды құрамыз.
5.1.1 Тышқан кнопкасын басқанда:
procedure Tform1.FormMouseDown(Sender:Tobject; ... ... ... ... ... жібергенде:
procedure Tform1.FormMouseUp(Sender:Tobject; button:TmouseButton;
Shift:TshiftState; X,Y:Integer);
begin
Statusbar1.Panels[1].text:=’Соңы:’+’X:’
+Inttostr(x)+’;Y:’ +Inttostr(y);
end;
3. Тышқанды жылжыту:
procedure ... ... ... ... орындауға жіберіңіз.
6. Компоненттердің жалпы қасиеті Hint.
Барлық ... ... Hint :String және ... ... бар. ... ... элементте шағын анықтамалық
терезенің пайда болуын ... ... Panel1 ... Hint ... мына ... ... “Бұл панельді
жылжытуға болады”.
2. ShowHint қасиетіне True мәнін енгіз.
3. ... ... ... ... ... :String және ShowHint ... ... отырып қосымшада
қолданылған компонентердің анықтамалық ... ... ... ... ... пен ағымдағы тышқан координаталарын көрсететін Statusbar
компонентін қойыңыз.
|Вариант|Бастапқы мәліметтер |
|1 ... ... ... ... ... |
| |Drag & Drop ... ... |
| |2. №2 ... ... ... ... ... |
| ... |
|2 |№2 ... ... ... ... ... ... |
| |Drag & Drop ... ... ... жаңа Tlabel ... ... |
| |№2 ... жұмыста мәліметті енгізуді қорғауды ұйымдастыр. |
|3 |1.№4 лабораториялық жұмыста орта баллды ... ... |
| |Drag & Drop ... ... ... жаңа Tlabel компонентін|
| |қойыңыз. |
| |2. №4 ... ... ... ... ... |
| ... |
|4 |1.№1 ... ... ... ... ... Drag & |
| |Drop ... құрыңыз. |
| |2.№1 ... ... ... ... қорғауды ұйымдастыр.|
|5 |1.№4 лабораториялық жұмыста кнопкаларды формада жылжытатын Drag & |
| |Drop ... ... |
| |№4 ... жұмыста мәліметті енгізуді қорғауды ұйымдастыр. |
| ... ... Lab 8 ... жазыңыз. ... ... ... – интерфейсінің визуальді компоненттерін қолдану
Мақсаты:
Windows –интерфейсінің компоненттерімен танысу.
Оқыту нәтижесі: ... ... ... қолданушы:
Win32, System, Samples компоненттер палитрасы беттерінде орналасқан
компоненттерді қосымшада қолдана білуі керек.
Қолданылатын программа:
Delphi - ... ... ... Windows –интерфейсінің визуальді компоненттеріне
мысалдар
ІІ. Өзіндік жұмыс
І. Windows –интерфейсінің визуальді компоненттеріне мысалдар.
Windows 95/98 стилінде жаңа ... ... Win32 ... ... ... басқару элементтерін көшіруге (Doc king)
мүмкіндік беретін инструменттер панеліне арналған контейнер, ағаш ... ... ... өзгертуге арналған компоненттер
(жылжымалы – TtrackBar және секірмелі - ... ... ... ... ... және ... Дайындық жұмысы
1.1. Өз каталогыңызда lab9 ішкікаталогын құрыңыз.
2. Жаңа қосымша құрыңыз.
2. Саймандар панелі.
2.1. Формаға ... ... ... Бұл ... орналасуына қолайлы контейнер болып табылады. Ол панелдердің
орналасуын басқаруға Drag and Dock ... ... Оның ... alTop ... AutoSize ... True, ... dk ... қойыңыз. DragMode қасиетіне dmManual мәнін қалдырыңыз.
2. Форманың бос жеріне I mageList (Win32 беті) екі ... ... төрт ... ... I mageList ... толтыру үшін оны екі рет маус батырмасымен шертіп немесе
оның жанама менюімен (маустың оң батырмасын шертіп) Imagehist
Editor ... ... ... ... ... ... батырмасын басып,
Images\Buttons каталогында ВМР файлын таңдаңыз. Бұл каталогтағы файлдар
екі бейнеден ... ... ... ... ... ... ... сақтай алады. Сондықтан редактор сізге бейнелерді бөлуді
ұсынады. Онымен келісу ... оны ... ... ... ... бейнелерді жүктеу үшін 2.3 бөлімін қайталаңыз, содан соң
редакторды ... ... (Win32 ... ... ... ... TooLВar ... I mages қасиетіне
ImageList ... ... оған 4 ... ... ... ... ... маустың оң жақ батырмасымен шертіп NewButton
опциясын таңдаңыз.
2.6. ControlBar1-ға тағы бір TToolBar ... ... Align ... alTop ... ... ауыстырыңыз. Компонентті
I magelist2- мен (I mages қасиеті) байланыстырып, батырмаларды құрыңыз (2.5
– бөлімді қaраңыз).
7. . TooLвar ... Dragkind ... DK Dock ... және AutoSize-True мәнін қойыңыз.
2.8.Программаны орындауға жіберіп, панелдерді жылжытыңыз.
3. ... ... ... ... ... ... ... екі басқару
элементтері бар. Бұл компоненттер:TTabControl және TPageControl. ... ... ... қою ... жүзеге асады. T TabControl компоненті
TtabSheet класының бір-бірін жауып ... ... ... ... ... байланысқан белгі (закладка) арқылы таңдалып, ... ... ... ... ... ... ... қойып, Align қасиетіне alClient
мәнін белгілеңіз.
3.2. Конструкторлау ... жаңа ... қосу үшін ... ... ... батырмасымен шертіп, New Page таңдаңыз. Жаңа бетке Caption қасиетінде
жаңа тақырып енгізуге болады.
4. TPaintBox компоненті.
TPaintBox ... System ... ... Бұл ... ... ... жай терезе. Канва компоненттің ... ... ... ... Pen және ... ... PageControl-дің бірінші бетіне Tpanel ... ... ... alRight ... ... Page Control1 блокнотының бірінші беті.
4.2. Панелге TbitBtn екі батырмасын ... ... ... ... ... (Caption және Glyph ... Беттің бос жеріне T PaintBox компонентін қойыңыз. (Align=alClient)
4. BitBtn1 үшін OnClick оқиға өңдеушісін құрыңыз.
Procedure Tform1.Bitbtn1Click(Sender:Tobject);
Var x,y:integer;
Begin
With ... ... ... ... div ... div ... –textheight(‘D’)) div 2;
Textout(x,y,’Delphi’);
End;
End;
4.5 Саймандар панелінде құрылған кез ... ... ... BitBtn2 ... үшін ... ... ... батырмасын басу арқылы PaintBox1 компоненті тазаланады.
7. Программаны орындауға ... ... TUpDown, TShape, Ttimer ... ... ... орындалу барысының ұзақтығын уақыт
бойынша көрсетуге арналған. Max және min қасиеттері – Position ... ... ең ... және ең кіші мәндерін анықтайды. Position
бейнеленіп тұрған шаманың ағымдағы ... ... TUpDown ... шаманы реттеуге, келтіруге (регулировки) арналған. ... ... ... ... ... және ... ... TEdit класының басқа компонентерімен де байланысады.
Associate қасиеті байланысқан ... ... ... AVI ... ... ... ... қасиеті компонентті AVI –файлымен байланыстырады. Active ... ... ... ... не ... ... жай ... фигуралардың бірін салады. Shape
қасиеті геометриялық фигураның ... ... TTimer ... нақты
уақыттың интервалдарын санауға арналған. Оның InterVal қасиеті таймер
қосылғаннан бастап OnTimer ... ... ... уақыт аралығын
миллисекундпен анықтайды. EnabLed қасиетінің мәні true ... ... EnabLed ... False ... ... OnTimer оқиғасы қосыла
береді.
5.1. Блокноттың үшінші бетіне ... TShape, ... ... TEdit ... орнат.
5.2. Delphi 5 каталогында кеңеймесі AVI болатын файлды ... ... ... lab9 ... ... Animate1 компонентінің FileName
қасиетіне осы файлдың атын жаз.
5.3. Timer1 компонентінің Enabled ... False ... ... Progress Bar1 ... Visible ... False мәнін қой.
5.5. Timer1 компонентінің OnTimer оқиғасын ... ... ... ... Progressbar1.Position>= Progressbar1.Max then
Begin
Timer1.Enabled:=false;
Progressbar1.Hide;
Animate1.stop;
End;
End;
5.6. TUpDown компонентін шерткенде OnClick оқиғасы ... ... ... ... ... UpDown ... Position қасиетінің мәні Memo1-де көрінеді.
Edit1.text:=inttostr(Updown1.position);
Case Updown1.position mod 5 of
// UpDown компонентінің Position ... ... ... ... фигураның түрі өзгерді.
0:Shape1.Shape :=strectangle;
1:Shape1.Shape :=stsquare;
2:Shape1.Shape :=stRoundrect;
3:Shape1.Shape := stRoundsquare;
4:Shape1.Shape :=stellipse;
end;
end;
5.7. Саймандар панелінің №3 пернесін ... ... ... ... ... орындалуын тексер.
6. Күнтізбелер.
Мерзімді таңдау – мәліметтерді енгізгенде көп қолданылатын ... Бір айға ... ... таблицадан тұратын панелі бар күнтізбені
TMonthCalendar компоненті инкапсуляция ... ... ... ... ағымдағы жақын айлар үшін күнтізбелердің ... ... ... ... ... Date қасиетінде сақталады. N
DataTimePicker компоненті күнтізбені ... ... ... ... тағы бір TCalendar күнтізбегі орналасқан.
1. Блокноттың ... ... ... ... орналастыр: TPanel
(Align=alRight); TEdit ( панелге);
T MonthCalendar (Align=alClient);
2. MonthCalendar1 компоненті үшін On Click ... ... ... үшін On Click ... ... ... ... жұмыс
Тапсырма: Алдыңғы сабақтағы жасалған программаны шақырып, проектті жаңа
мүмкіндіктермен толтыр.
1 вариант
а) T PaintBox компоненті көмегімен жасалған ... ... ... ... ... ... ... Күнтізбеде таңдалған
датаны бір жолды редакторда көрсет.
2 вариант
а) Негізгі формаға видеоклипті орнастыр.
б) №2 лабораториялық ... ... T UpDate ... ... ... PassWord формасына видеоклипті қой.
б) Стандарт формаға күнтізбені орналастыр. Күнтізбеден таңдалған дата
статус панелінде көрсетілсін.
3. вариант
а) PassWord ... T Shape ... ... ... түрі ... ... ... керек.
б) №2 лабораториялық жұмыста енгізуді T UpDate компоненті ... ... №2 ... ... ... орналастыр.
б) №4 лабораториялық жұмыста енгізуді T UpDate компонентімен жүзеге
асыруды ұйымдастыр.
Лабораториялық жұмыс ...... ... WINDOWS үшін ... қосымшаны құру
Мақсаты: Delphi ортасында Windows үшін қосымша құруда меңгерген
практикалық дағдыны қолдану.
Оқыту нәтижесі:
Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
Windows үшін басқарудың стандарт интерфейстік ... ... ... ... кнопканы , көпжолды блокнотты, бас
және контексттік менюді , графикалық және ... ... ... ... ... ... программа:
Delphi -интегралдық ортасы.
Сабақ жоспары:
I.Сынақ тапсырмасын орындауға арналған жалпы ұсыныс
II.Өзіндік жұмыс.
I. Сынақ тапсырмасын орындауға арналған жалпы ұсыныс
Лабораториялық жұмысты орындау ... ... ... ... ... палитрасы туралы білімін көрсетіп және басқарудың
базалық элементтері мен программаның интерфейсінің элементі ретінде ... ... ... ... қосымша құруы керек. ... және ... ... ... қажет.
Қосымша қажетіне қарай бірнеше формадан тұруы мүмкін.Бұл жағдайда
форманың BorderIcons және ... ... ... ... ... ... ... компоненттерді бекіту үшін
негізгі компоненттің ... ... ... Anchors ... ... ... және ShowHint қасиеттерін пайдаланып ... ... ... керек.
Drag & Drop интерфейсін ұйымдастыру дағдысын қалыптастыру.
Сынақтық ... ... екі ... тұруы керек.
1. Дайындық жұмысы
1. Қосымшаның формасының конструкциясын және ... ... ... ... ... шаблонын пайдалану туралы шешім қабылдау.
3. Қосымшаның бас менюінің мазмұнын анықтау.
4. Қосымшаңыз жауап беретіндей ... ... құру ... ... ... Sender параметрі бойынша
идентификациялай ... , ... ... ... Әр ... ... ... шешімінің алгоритмін және
программасын құру.
II. Өзіндік жұмыс
Тапсырма:
Бірірші кезеңді орындаған соң компьютерде қосымшаны құруға ... ... ... ... | |
|1 ... ... мәліметтерден тұратын жазба кітапшасы үлгісінде |
| ... ... ... кітапшасында мынадай ақпараттар сақталуы |
| ... : |
| ... ... ... және телефоны; туған күні. |
| ... ... ... ... күн туралы хабарды шығаратын |
| ... ... |
|2 |Өз ... ... ... ... мәліметтерін |
| ... және ... ... ... |
| ... қоры ... ақпаратты қамтуы керек : автордың |
| |фамилиясы, ... аты, ... аты, ... ... Берілген |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... |
|3 ... ... ... ... ... кестесін |
| ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін |
| ... ... |
| ... ... жеңімпаз команданың атын шығару көзделсін. |
|4 |Оқу ... ... ... ... ... қосымшаны құр.|
| | |
| ... ... және тек ... ... |
| |тізімін шығаратын мүмкіндікті қарастыр. Ақпаратты кесте ... |
| ... |
|5 ... ... ... ... ... құру. Товардың түріне |
| ... ... ... : аты, ... ... ... ... |
| ... ... ... пайданы есептеу. Сатылған товардың жалпы |
| |құнын шығар. ... ... атты ... жазу керек.
Лабораториялық жұмыс №11
Delphi ортасының графиктік мүмкіндіктері
Мақсаты: Delphi ... ... ... ... ... қарапайым объектілердің суретін салу.
Оқыту нәтижесі:
Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• Негізгі графиктік мүмкіндіктерді қолдана білуі керек;
• Формаға қарапайым объектілер ... ... ... ... ... ... графиктік мүмкіндіктері
Өзіндік ... Delphi ... ... ... ... ... сызбаларды, түрлі иллюстрацияларды экранға
шығаратын программаларды неғұрлым қарапайым жолмен ... ... ... ... объекттің үстінгі жағында шығарылады (формалар
немесе Image компоненті), бұған Canvas қасиеттері сәйкес келеді. Объектінің
бетіне графиктік элементтерді (түзу сызық, ... және т.б.) ... ... ... Canvas ... ... әдісін пайдаланамыз.
Мысалы, form1.Canvas.Restangle (10, 10, 100, ... ... ... ... әдісінде сурет салуға болатын абстрактты
бет (холст) ретінде Canvas қасиеттері қарастырылады. Бұл бет (холст) ...... ... олардың әрқайсысы көлденең (х) және тік
(у) координаталар арқылы анықталады.
Қарандаш және қылқалам
Қарапайым ... бет ... ... ... ... ететін
әдістер үшін, қарандаш және қылқалам қолданылады: қарандашты ... ... ... ... ал ... ... ... контурмен
бояуға қолданады.
Графиктерді бетке (холстқа) шығаратын арнайы ... және ... ... Brush (қылқалам) қасиеттері сәйкес келеді, бұлар TPen және
TBrush ... ... Осы ... ... мәні ... ... ... анықтайды.
TPen объектісінің мынадай қасиеттері бар:
Color – түзудің түсі (контуры);
Width – түзудің ... ... ... – түзудің түрі.
Pen.Color қасиетіннің мәні ... ... ... ... ... ... clBlack, clOlive, clGray, clBlue, ... ... clAqua, clGreen, ... clRed, clWhite.
Pen.Style қасиеті мынадай мәндерді қабылдайды:
psSolid – біркелкі түзу;
psDash – пункттирлік түзу, ұзын штрихтар;
psDot – ... ... ... ... – түзу ... ... ... мәні бірден үлкен болса, онда пункттирлік
түзулер біркелкі түзулер болып шығады.
Қылқалам (Canvas. Brush) ... ... ... және сол ... ... ... әдіс ... қолданылады. Қылқалам объект сияқты
екі қасиетке ...... ... ... ...... толықтыру стилі (типі).
Brush.Color қасиетінің мәні ретінде жоғарыда айтылып өткен TСolor
типті атаулы тұрақтылардықолдануға болады.
Brush.Style қасиеті ... ... ... ...... бояу;
bsClear – облыс болмайды;
bsHorizontal – көлденен штрих;
bsVertical – тік штрих;
bsFDiagonal – ... ... ... ... ... ... объекттің бетіне мәтін ... үшін TextOut ... Осы ... шақыру нұсқауы жалпы жағдайда мынадай түрде
болады:
Объект.Canvas. TextOut(x, y, ... х, у – ... ... ... ... ...... символдық типті тұрақты (шығарылатын мәтін).
TextOut әдісімен шығарылатын мәтін облысының оң жақ ... PenPos ... ... алуға болады, мысалы:
TextOut(PenPos.x, PenPos.y, (‘руб.’);
Қарапайым графиктерді сызу ... ... ... ... ағымдағы орнынан ... ... ... ... у);
MoveTo әдісі қарандашты белгіленген нүктеге апарады:
Объект.Canvas.MoveTo(х, у);
Ellipse әдісі эллипс сызады (жеке жағдайда, ...... ... ... y1, x2, ... х1, у1, х2, у2 – ... ... сызылатын тіктөртбұрыш
координаттары.
Arc әдісі доға сызады:
Объект.Canvas.Arc(x1, y1, x2, y2, х3, у3, х4, ... х1, у1, х2, у2 – ... ... эллипс бөлігі яғни
сызылатын доға болады.
Rectangle әдісі тіктөртбұрыш сызады:
Объект.Canvas.Rectangle (x1, y1, x2, y2);
Мұндағы х1, у1 және х2, у2 – сол жақ ... және оң жақ ... ... ... ... Brush.Color қасиеті арқылы ... ... ... Бұл ... бір ғана параметрі бар, ... TRect ... ... ... 20, 150, ... Canvas ... ... қасиеттері
Айтып кеткендей, программа орындайтын графиктерді бетке шығару үшін
Canvas қасиеті ... Canvas ... Pixels ... ... ... беттің кез келген нүктесін қажетті түске бояуға ... ... 10] ... ... ... қызыл түске бояйды.
Мысал1. Форма бетіне олимпиялық ... ... ... Объектіні Image
компонентінің үстіне шығарамыз. Формаға Image, button1 ... Button1 ... Caption ... «сурет салу» мәнін
енгіземіз. Button1 компонентінің Onclick ... ... ... ... TObject);
begin
with Image1.canvas do
begin
pen.Width:=1;Pen.Color:=clblack;
brush.Color:=clcream;Rectangle(30,30,150,115);
pen.Width:=2;brush.Style:=bsclear;
Pen.Color:=clblue;ellipse(40,40,80,80);
Pen.Color:=clblack;ellipse(70,40,110,80);
Pen.Color:=clred;ellipse(100,40,140,80);
Pen.Color:=clyellow;ellipse(55,65,95,105);
Pen.Color:=clgreen;ellipse(85,65,125,105);
end;
end;
Өзіндік жұмыс
Формаға геометриялық фигура, объект немесе қандайда бір көріністің
суретін салыңыз және объект астына мына үлгіде мәтін ... ... ... ... ... Гүлсім».
Лабораториялық жұмыс №12
Delphi ортасында функциялар графигін салу
Мақсаты: Delphi ортасында ... ... ... ... ... кейін қолданушы:
• Негізгі графиктік мүмкіндіктерді қолдана отырып функциялар
графигін салуды білуі ... ... ... ... ... ... функцияларының графигін салу
Функциялар графигін тұрғызу үшін математикалық координаттан графиктік
координатаға көшеміз және ... ... ... ... анықталады.
Графиктерді тұрғызу үшін Pixels қасиетін қолдануға болады. Формула
бойынша есептеу негізінде график ... ... ... ... ... ... болып есептелінеді; функция мәнінің өзгеру орны
есептелген болуы мүмкін. Осы берілгендер бойынша графикті ... ... ... ... ... масштабты анықтауға болады.
Мысалы, кейбір функциялар 0-ден 1000-ға дейінгі ... ... және оның ... ... үшін ... 250 ... ... аймақ
қолданылады, онда у осінің масштабы m=250/1000 формуласымен ... ... мәні ... у=0 ... нүктелер аймағына сәйкес
келеді, өйткені у=250-ƒ(x)*m =250-1000*(250/1000), ал ƒ(x)=70 ... у=233 ... ... ... ... ... у=250-
70*(250/1000) (мәні дөңгелектелген, қасиетінің Pixels индекстері тек бүтін
сандар болуы мүмкін).
Мысал1. Х мәні [a,b] ... ... y=sin(x) ... ... ... Panel1компонентін оң жағына орналастырамыз
және оған edit1,edit2, ... ... а, b ... ... ... Button1компонентінің caption қасиетіне
орында мәнін енгіземіз. Button1 компонентінің Onclick ... ... f(var ... ... ... ... div 2;
ly:=form1.Height div 2;
form1.Canvas.textout(lx,ly,'y=x^2');
l:=10;
b:=form1.ClientHeight-20;
h:= form1.ClientHeight-20;
w:=form1.Width-40;
x1:=strtofloat(edit1.text);x2:=strtofloat(edit2.text);
dx:=0.01; lx:=0; ly:=10;
y1:=f(x1);y2:=f(x2); x:=x1;kx:=10;
repeat
y:=f(x);
if yy2 then y2:=y;
x:=x+dx;
until(x>=x2);
my:=h/abs(y2-y1);
mx:=w/abs(x2-x1);
x0:=l;
y0:=b-abs(round(y1*my));
with ... ... ... жұмыс №13
Объектілерді қозғалысқа келтіру. Ойындарды программалау.
Мақсаты: Delphi ортасында объектіні ... ... ... нәтижесі:
Сабақты меңгергеннен кейін қолданушы:
• Негізгі графиктік ... ... ... ... ... ... ойындарды программалауды білуі керек;
Сабақ жоспары:
Объектілерді қозғалысқа келтіру. Анимация.
Өзіндік жұмыс
Объектілерді қозғалысқа келтіру. ... ... ... ... негізі мынада:
Графиктік мүмкіндіктерді пайдалана отырып объектінің бейнесі салынады.
Формада объектінің бастапқы ... ... ... ... жаңа ... ... де, ... объектіні
форма түсімен бояймыз. Объектіні форма бетінде жылжыта отырып, белгіленген
бағытта қозғалысқа ... ... ... ... ... ... қолдануға болады.
Мысал.Форма бетінде сурет(объект) жылжиды. Біздің ... ... жақ ... ... ... ... жоғарғы мәнді ұпай жинау. Мысалы,
атыс саны 10 болса, оның нешеуі тиетінін анықтауымыз керек. ... ... Label1, button1, Timer1 ... ... (Caption) тақырыбына есеп шартын жазамыз.
Button1 компонентінің Onclick ... Label1, button1 ... ... және Timer-ді қосады.
procedure TForm1.Button1Click(Sender: TObject);
begin
Label1.Visible:=false;
Button1.Visible:=False;
Timer1.Enabled:=True;
end;
S_f процедурасында объект суретін саламыз:
procedure TForm1.S_f(x,y:integer);
begin
with Canvas do begin
Pen.Color:=clblack;
Brush.Color:=clYellow;
Ellipse(x,y,x+30,Y+30);
Ellipse(x+9,y+10,x+11,Y+13);
Ellipse(x+19,y+10,x+21,Y+13);
Arc(x+4,y+4,x+26,y+26,x,y+20,x+30,y+20)
end;
end;
EF процедурасында ... ... ... ... яғни ... экранда
көрінбейді.
procedure TForm1.EF(x,y:integer);
begin
with Canvas do begin
Pen.Color:=clBtnFace;
Brush.Color:=clBtnFace;
Ellipse(x,y,x+30,Y+30);
end;
end;
Timer1 компонентінің OnTimer оқиғасы кездейсоқ сандар генераторы ... жаңа ... ... ... ... ... OnCreate ... объектінің бастапқы координатасы анықталады
және ... ... ... реализацияланады.
procedure TForm1.FormCreate(Sender: TObject);
begin
fx:=100;
fy:=100;
randomize;
end;
Форманың OnMouseDown оқиғасында тышқанның сол жақ кнопкасымен суретті
шерте ... ұпай ... және 10 ... ... көрсетеді.
procedure TForm1.FormMouseDown(Sender: TObject; Button: TMouseButton;
Shift: TShiftState; X, Y: Integer);
begin
inc(n);
if(x>fx) and(xfy) ... and(y : ... f: ... ... ... ... файлмен байланыстырады;
reset(f)- файлды оқуға ашады; rewrite(f)-файлды мәлімет жазуға ашады;
readln(f,buf)- файл компонентінің мәнін buf айнымалысына оқиды;
writeln(f,buf)- buf айнымалысының ... f ... ... файлды жабады.
Мәліметтерді тексттік файлдан оқуға Loadfromfile(const FileName:string)
және ... ... ... ... ... ... 1. Memo1 компонентіне тексттік файл ... ... және ... ... ... ... жазыңыз. Есеп шешімі: A(3,3) бүтін
сандар массивінің элементтерін Zad1.txt ... ... ... және ... ... ... Memo1, button1, button2 ... орналастырамыз.
Button1 компонентінің caption қасиетіне «файлдан оқу», ... caption ... ... сақтау» деп жазыңыз.
Memo1 көп жолды редакторына Zad1.txt тексттік файлының мазмұнын шығарамыз.
Button1 компонентінің Onclick оқиғасын құрамыз. Коды:
var
Form1: ... ... ... ... not eof(f) do
begin
readln(f,buf);
Memo1.lines.Add(buf);
end;
Closefile(f);
Memo1.ReadOnly:=false;{редакциялауға рұқсат береді }
end;
Memo1 ... A(3,3) ... ... ... элементтері жүктеледі.
Memo1 компонентінің мазмұнын редакциялаймыз, яғни массив ... ... ... ... Zad2.txt ... файлына сақтаймыз. Button1
компонентінің Onclick оқиғасын құрамыз. Коды:
procedure ... ... ... I:=0 to ... ... ... орындауға жіберіңіз және қосымша модулін, проектін ... ... Zad2.txt ... ... ашып, мазмұнын қараңыз.
Мысал2. Қарапайым тестілеу программасының қосымшасын құру. ... ... ... ... тест ... ... ... жазу үлгісі мынадай:
1) тест сұрағы
2) жауаптың 1 ... ... 2 ... ... 3 ... дұрыс жауап номері
Тест мазмұнын test.txt файлына сақтаймыз. Қосымша 3 формадан тұрады: 1
–титульдық бет, 2- ... 3 – ... ... ... ... ... жүктейміз. Формаға MainMenu1 ... ... ... 1) ... бақылау, 2) тестілеу, 3) нәтиже.
Менюдің “тестілеу” пуктінің ... ... ... ... ... ... ... TObject);
begin
Form3.Showmodal;
end;
2-форманы жүктейміз. Формаға 4- ... ... ... BtnButton компоненттерін қоямыз.
Қосымша интерфейсі төменде келтірілген.
SpinEdit1 компоненті санағыш ретінде қолданылады, ... ... ... ... ... ... алгоритмі реализацияланады.
Label(1-4) компоненттеріне тест сұрағы мен жауаптары оқылады.
SpeedButton1 ... ... ... ... o : ... ... *.dfm}
procedure Test;
var s: string;
begin
readln(f,s);
form2.label1.caption:=s;
readln(f,s);
form2.label2.caption:=s;
readln(f,s);
form2.label3.caption:=s;
readln(f,s);
form2.label4.caption:=s;
end;
procedure Tform2.SpeedButton1Click(Sender: TObject);
begin
if radiobutton1.Checked then op:=1;
if radiobutton2.Checked then op:=2;
if radiobutton3.Checked then ... op=o then ... ... ... ... ішкі Test ... қолданылады. Form2 –нің OnShow
оқиғасының коды:
procedure Tform2.FormShow(Sender: TObject);
begin
assignfile(f,'test.txt');
Reset(f);
Test;
spinedit1.value:=0;
end;
3-форманы жүктейміз. Бұл формада нәтиже сипатталады. ... 2- Label, ... ... ... Label1 ... Caption ...
Сіздің ұпайыңыз” сөзін жазамыз. Label2 компонентінің Caption қасиетіне “
Сіздің бағаңыз” сөзін ... ... FormShow ... ... ... ... b,bg:integer;
begin
button1.Caption:=inttostr(form2.spinedit1.value);
b:=form5.spinedit1.value;
if b:=
InputBox (‘< такырып >)’,’’,’< мәні >’) мұндағы
айнымалы-мәні функция терезесіне ... ... ... айнымалының
атауы. InputBox функциясының мәні әр кезде жолдық ( String) ... ... st ... программада st:string түрінде сипатталуы тиіс;
тақырып-енгізу терезесінің тақырыбы ... ... ... ... ... ... ... мәтін;
мән-функция терезесі көрінген кезде оның енгізу өрісінде көрінетін
мәтін. Әдетте оны бос етіп ... ... ... ... ... ... InputBox функциясын пайдаланып, мына түрде жазуға ... ... сан ... ' , 'n=?',' ... орындалу барысында көрінетін терезе 5- суретте көрсетілген.
5- сурет
Ал, нәтижені бірнеше қатар ... ... ... ... ... ... ... үшін Label1-дің WordWrap
қасиетіне True мәнін меншіктесе болғаны. Есеп шешімін Form1-дің ... ... ... кодын келтірейік:
unit Unit1;
procedure TForm1.FormCreate(Sender: TObject);
var s,i,n:integer;st:string;
begin
st:=InputBox(' натурал сан енгіз ','n=?',' ');
n:=strtoint(st);
s:=0; ... ... ... ... ... ... ... TForm1.CheckBox1Click(Sender: TObject);
begin
if CheckBox1.State=cbChecked then
Memo1.Font.Style:=[fsitalic]
else
Memo1.Font.style:=[];
end;
procedure TForm1.CheckBox2Click(Sender: TObject);
begin
if CheckBox2.State=cbchecked then
Memo1.Font.Color:=clRed
else
Memo1.Font.Color:=clBlack;
end;
Параметрлі цикл операторы For …do, оператордың ... ... ... саны алдын- ала белгілі болған жағдайда ғана
қолданылады. Программада жалпы жазылу түрі:
For i:=k0 to kn do begin S end; ... i- ... ... ... k0,
kn (k0< kn ) есептегіштің бастапқы және соңғы ... S- цикл ... i:=k0 downto kn do begin S end; ... i- есептегіш (цикл параметрі);
k0, kn (k0>kn ) есептегіштің ... және ... ... S- цикл денесі.
3-мысал. Бір жетінің ішінде жауған ... ... ... ... және ... күні ... параметрлі циклдің көмегімен есептеу.
Шешуі. Жауған жаңбырдың ылғалдылығының мөлшерін InputBox функциясының
көмегімен енгзіп оны St-ға меншіктеп және олрды Memo–ға шығар,
ылғалдылығының ... ең ... және ... күні ... ... және ... ... көмегімен тауып нәтижесін тағы
Memo–ға шығарылады.
Есеп шешімін Bitbtn1 компонентінің OnClick оқиғасында реализациялаймыз
(ұйымдастырамыз). Қосымша интерфейсі 8- ... ... мен оның ... қасиеттерін төмендегідей орнату қажет.
|Компоненттер|Қасиеттер|Меншіктелетін мән |
|Form1 |Caption ... ... |
| | ... ... |Name |Form1 ... |Caption ... |
|Bitbtn1 |Kind |bkOK ... |Kind |bkClose ... |Lines ... ... ... келтірейік.
unit Unit1;
procedure TForm1.BitBtn1Click(Sender: TObject);
var a,max:real; st:string;
i,k:integer;
begin
max:=0;
for i:=1 to 7 do begin
st:=inputbox('жауын ... ... ... max='A') and (sh16[i]

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 149 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
8 – сынып оқушыларын химия пәнінің оқу-әдістемелік кешен арқылы оқыту72 бет
Adobe Flash-те «Информатика» курсы бойынша оқытудың электронды әдістемелік-оқыту кешенін құру78 бет
Агроөнеркәсіп кешенінің дамуының теориялық және әдістемелік негіздері74 бет
Астрономия пәнінің оқу-әдістемелік кешені (дәрістер жинағы)80 бет
Банктік қызметтер нарығын кешенді зерттеу негізінде, отандық және шетел тәжірибесін талдай отырып, халыққа банктік қызмет көрсетуді жетілдіруге бағытталған әдістемелік және тәжірибелік ұсыныстары73 бет
Бастауыш сынып оқыту процесіне жаңа оқу - әдістемелік кешенді енгізу34 бет
Кредиттік оқу жүиесінепзінде оқу-әдістемелік кешен түзу ерекшеліктері3 бет
Оқу әдістемелік кешені «Құрылыстағы бухгалтерлік есеп» пәнінен197 бет
Оқу-әдістемелік кешен «Корпоративтік қаржы»33 бет
Студенттерге арналған оқу-әдістемелік кешен104 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь