Исламдағы қиямет – қайым

Кіріспе
1.ИСЛАМДАҒЫ ҚИЯМЕТ . ҚАЙЫМ ЖӘНЕ АҚЫРЕТТІК СЕНІМГЕ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ДІНТАНУЛЫҚ САРАПТАМА
1.1. Қиямет. қайым және ақырет терминдерінің сөздік және ұғымдық мағыналары
1.2. Исламда ақыретке сенудің маңыздылығы
2. ҚИЯМЕТ . ҚАЙЫМ ЖӘНЕ АҚЫРЕТПЕН БАЙЛАНЫСТЫ ҰҒЫМДАР
2.1. Қиямет . қайымның үлкен және кіші белгілері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Тақырыптың өзектілігі: Әр халықтың сау – саламат өмір сүруі оның мәдениеті мен рухани байлығына тығыз байланысты. Егер адамзат рухани байлығы мен бойына сіңірген білімінен айырылса, онда олардың орнын сол заматта мәдениетсіздік және надандық қараңғылығы басады. Сондықтан әрбір саналы кісі ұлт мәдениетінің жойылып кетпеуіне аянбай ат салысып, қарсы тұруы керек және адамдардың жүрегінде қияметтің болатынына имане келтіріуге дұрыс сенімді оятуға ұмтылуға міндетті.
Ақырзаман! Бұл ежелгі ғасырлардан бері дұрыс ойлайтын адамдарды мазалап келе жатқан ұлы сұрақтардың бірінің мәні.
Ақырзаманның жақындағанын қасиетті Пайғамбарлар ескерткен және киелі кітаптарда хабарланған. Қазіргі кезде ол туралы осы заманның көптеген ғалымдары айта бастады.
Осындай оқулықтардың орнын толтыруға тырысып, олар Ностарадамус¬тың «көріпкелдігі» тағы басқа сияқты кітаптарды оқиды. Бұл жорамалдар – ешқандай күмәні жоқ өтіпік әрі әдепсіздік. Сондықтан бірде – бір мұсылман (иман келтіруші) оларға сенбегені абзал. Сиқыршылар мен жорамалдаушылар өтірікші күнәһарлар болып табылады. Бұлар өте маңызды нәрсе туралы және оған қоса тіпті болашақта не болатынын білмейді. Бұл білім жалғыз Аллаһқа тән жән аса жоғары Аллаһ оны тек Өзінің тап – таза пайғамбарлары мен елшілерне ғана білдірген. Сондықтан мен диссертациямды қасиетті Құранның аяттары мен Пайғамбарымыз Мухаммедтің (с.а.у.) сахих хадистеріне сүйене отырып жаздым. Сонымен қатар имамдар Жағфар ас – Садық, Әбу Ханифа, Мәлик ибн Әнәс, Мухаммад аш – Шафиғи, Ахмад ибн Ханбал және басқада тақуа мұсылман ғұлама ғалымдар (р.а.) ғибадат еткен мұсылмандық ақиқат сенімінен ауытқып кетпеу үшін қолға қалам алып барлық мүмкіншілікті жасауға қолдан кегенше атсалыстым.
Аллаһ Тағала адамзат өмірi үшін бес мезгiл тағдыр етiп қойған. Бұлардың бiрiншiсi – рухтар әлемi, екiншiсi – ана жатыры, үшіншiсi – дүние өмірi, төртiншiсi – берзах және қабыр әлемi, ал бесiншiсi – ақырет және соның нәтижесi болған жұмақ пен дозақтағы мәңгі өмір. Бұлардан дүние өмірi адамға сынақ үшін берiлiп, мәңгілiк бақыт та адамның осы дүниедегi iс-әрекеттерi¬не байланған. Әр құлдың осы iс-әрекеттерің болымды және болымсыз қарсылықтары болатынын бiлуi және сол себептi жауапкершiлiгiн аңғаруы үшін де адамзат өмірінің бесiншi мезгiлi болған ақырет иманның алты негізінің арасынан орын алған. Ақыретке сену өте маңызды болғаны соншалық бiрталай Құран аятында Аллаһқа иман етумен бiрге ескертiледi. [1].,26-29 бб.
Аллаһ Тағала айтқан: «Аллаһқа және ақырет күнiне иман етiп салих амал iстегендер үшін Раббыларының қасында үлкен сыйлықтар бар. Олар үшін қорқыныш жоқ әрi олар қайғырмайды да». (Бақара сүресі, 62-аят).
Ақырет - өлiмнен кейiн басталатын жаңа, шексiз және шын өмір. Құран аятында былай баяндалады: «Осы дүние өмірi бiр ойыншықтан, ермектен басқа нәрсе емес. Ал ақырет жұрты сөзсiз ол өмірдің дәл өзi. Әттең! Олар бiлсе ғой». (АнкӘбут сүресі, 64-аят).
1 Өмер Насухи Билмен. Бүйук Ислам илмихали. Станбул: 1992. -869 бет
2 Шерафеддин Гөлжүк. Ислам ақаиды. Станбул: 1999.-654 бет.
3 И.Т. Форлов. Человек. Москва: 1991.- 598 бет.
4 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
5 Ахмед Лутфи Казанжы. Ислам ақаиды. Станбул: 1997. -654 бет.
6 Шах Уалиуллаһ Дихлеви. Хужжатуллаһи-л Балиға. Бейрут: 1990.- ІІтом. -662 бет.
7 Ахмед Языжыоғлы Бижан. Әнуарул Ашиқин. Станбул: 1997.-456 бет.
8 Шерафеддин Гөлжүк. Ислам ақаиды. Станбул: 1999.-654 бет.
9 Замахшари Әбулқасым Жаруллаһ Махмуд бин Омар бин Мухаммед. Тәфсирул Кәшшәф ан Хақиқатит Тәнзил уа Уюнил Әқауил фи Вужухит Тәуил. Каир: 1988. -І том.
10 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. Қыдыралыұлы, З. Аман. Ақырет өткелдері. Алматы: 2006. -291 бет.
11 Сейфеддин Языжы. (аударған Хайреттин Өзеүрк). Ислам дінінде ақайд. Алматы: 2004.-138 бет.
12 Хамди Дөндүрен. Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
13 Мәжди Мухаммад әш – Шахауи. (араб тілінен аударған А. Зулай). Қабір азабы. Алматы: 2005. -102 бет.
14 Гүнай Түмер, Абдуррахман Күчук. Динлер тарихи. Анкара: 1997.-668 бет.
15 А.Саим Клауыз, Акиф Көтен. Дин күлтүрү ве ахлақ билгиси (қайнақ китап). Станбул: 1984.-853 бет.
16 Гүнай Түмер, Абдуррахман Күчук. Динлер тарихи. Анкара: 1997.-668 бет.
17 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
18 mk:@MSITStore:Desktop\Muhtelif. 19.01.2006.
19 Бұл да сонда.
20 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. Алматы: 2003. -192 бет.
21 Нәуәуи Әбу Зәкәрия Яхя бин Шәрәф. (аударма және түсініктеме Яшар Кандемир, Исмайл Лутфу Чакан, Рашид Кучук). Риязус салихин. –VІІІ том.
22 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. Алматы: 2003. -192 бет.
23 Осман Нури топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік, Кеңшілік Тышхан). Пайғамбарлар баяны. Алматы: 2004. –VІ том.
24 Хамди Дөндүрен. Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
25 Әльмир Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, Салтанат Иса). Ақырзаман белгілері. Алматы: 2006. -89 бет.
26 Филип Ариесь. Человек перед лицом смерти. Москва: 1992.
27 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. Алматы: 2003. -192 бет.
28 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік). Ислам, иман, ғибадат. Аламаты: 2003.- 216 бет.
29 Л.Н. Толстой. Шығармалар жинағы. Москва: 1931. –V том.
30 Бұл да сонда.
31 Шефик Жан. Месневи тержемеси. Станбул: 1997.- VІ том.
32 Мүслим Әбул–Хусейн бин Хажжаж Әл–Құшайри. Әл–Жамиус Сахих. Станбул: 1992.- ІІІ том.
33 Камил Мирас. Сахих Бухари мухтасары тежриди сарих тержемеси ве шерхи. Анкара: 1972.- ХІІІ том.
34 Ибн Мәжә Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Язид Әл–Қазуни. Сүнәну Ибн Мәжә. Станбул: 1992.
35 Әбу Дәуіт Сүлейман бин Әшас әс – Сижистани. Сүнәну Әбу Дәуіт. Станбул: 1992.- V том.
36 Ахмед бин Ханбал. Әл Мүснәд Станбул: 1992.- VІ том.
37 Бұл да сонда.
38 Ибн Мәжә Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Язид Әл–Қазуни. Сүнәну Ибн Мәжә. Станбул: 1992.
39 Мүслим Әбул–Хусейн бин Хажжаж Әл–Құшайри. Әл–Жамиус Сахих. Станбул: 1992.- ІІІ том.
40 Ахмед бин Ханбал. Әл Мүснәд Станбул: 1992.- VІ том
41 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул: 1992.-VІІІ том.
42 А.Саим Клауыз, Акиф Көтен. Дин күлтүрү ве ахлақ билгиси (қайнақ китап). Станбул: 1984.-853 бет.
43 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. Алматы: 2003. -192 бет.
44 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили Куран дили. Станбул: 1992.- Х том.
45 Өмер Насухи Билмен. Бүйук Ислам илмихали. Станбул: 1992. -869 бет
46 Сейфеддин Языжы. (аударған Хайреттин Өзтүрк). Сийәр. Алматы: 2004. -86 бет.
47 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. Қыдыралыұлы, З. Аман. Ақырет өткелдері. Алматы: 2006. -291 бет.
48 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. Ислам тарихы. Шымкен: 2002. -175 бет.
49 Али Хіммет Берки. (аударған Сәуле Даңғайқызы). Соңғы пайғамбар хазіреті Мухаммедтің өмірбаяны. Анкара: 1997.-446 бет.
50 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. Ислам тарихы. Шымкен: 2002. -175 бет.
51 Бұл да сонда.
52 Әльмир Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, Салтанат Иса). Ақырзаман белгілері. Алматы: 2006. -89 бет.
53 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. Қыдыралыұлы, З. Аман. Ақырет өткелдері. Алматы: 2006. -291 бет.
54 Шефик Жан. Месневи тержемеси. Станбул: 1997.- VІ том.
55 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили Куран дили. Станбул: 1992.- Х том.
56 Сейфеддин Языжы. (аударған Хайреттин Өзеүрк). Ислам дінінде ақайд. Алматы: 2004.-138 бет.
57 Хамди Дөндүрен. Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
58 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік). Ислам, иман, ғибадат. Аламаты: 2003.- 216 бет.
59 Өмер Насухи Билмен. Бүйук Ислам илмихали. Станбул: 1992. -869 бет.
60 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. Ислам тарихы. Шымкен: 2002. -175 бет.
61 Осман Нури Топбаш. (аударған Кеңшілік Тышхан). Ақтық дем. Алматы: 2005.-282 бет.
62 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. Ислам тарихы. Шымкен: 2002. -175 бет.
63 Әльмир Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, Салтанат Иса). Ақырзаман белгілері. Алматы: 2006. -89 бет.
64 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили Куран дили. Станбул: 1992.- Х том.
65 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул: 1992.-VІІІ том.
66 Бұл да сонда.
67 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
68 Мәжди Мухаммад әш – Шахауи. (араб тілінен аударған А. Зулай). Қабір азабы. Алматы: 2005. -102 бет.
69 Имам Ғазали. Өлүм ве Өтеси. Истанбул: 1999. -396 бет.
70 Мәжди Мухаммад әш – Шахауи. (араб тілінен аударған А. Зулай). Қабір азабы. Алматы: 2005. -102 бет.
71 Имам Ғазали. Өлүм ве Өтеси. Истанбул: 1999. -396 бет.
72Бұл да сонда.
73 Ахмед Языжыоғлы Бижан. Әнуарул Ашиқин. Станбул: 1997.-456 бет.
74 Камил Мирас. Сахих Бухари мухтасары тежриди сарих тержемеси ве шерхи. Анкара: 1972.- ХІІІ том.
75 Мәжди Мухаммад әш – Шахауи. (араб тілінен аударған А. Зулай). Қабір азабы. Алматы: 2005. -102 бет.
76 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. Қыдыралыұлы, З. Аман. Ақырет өткелдері. Алматы: 2006. -291 бет.
77 Осман Нури Топбаш. (аударған Кеңшілік Тышхан). Ақтық дем. Алматы: 2005.-282 бет.
78 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили Куран дили. Станбул: 1992.- Х том.
79 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
80 Тирмизи Әбу Иса бин Иса. Сунанут Тирмизи. Станбул: 1992.-V том.
81 А.Саим Клауыз, Акиф Көтен. Дин күлтүрү ве ахлақ билгиси (қайнақ китап). Станбул: 1984.-853 бет.
82 Филип Ариесь. Человек перед лицом смерти. Москва: 1992.
83 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. Алматы: 2003. -192 бет.
84 А.Саим Клауыз, Акиф Көтен. Дин күлтүрү ве ахлақ билгиси (қайнақ китап). Станбул: 1984.-853 бет.
85 Шах Уалиуллаһ Дихлеви. Хужжатуллаһи-л Балиға. Бейрут: 1990.- ІІтом. -662 бет.

86 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул: 1992.-VІІІ том.
87 Бұл да сонда.
88 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
89 А.Саим Клауыз, Акиф Көтен. Дин күлтүрү ве ахлақ билгиси (қайнақ китап). Станбул: 1984.-853 бет.
90 Сейід Кутуб. Фи зиләлил Куран. Станбул 1980.- Х том.
91 Тирмизи Әбу Иса бин Иса. Сунанут Тирмизи. Станбул: 1992.-V том
92 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
93 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул: 1992.-VІІІ том.
94 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
95 mk:@MSITStore:Desktop\Muhtelif. 19.01.2006.
96 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
97 Тирмизи Әбу Иса бин Иса. Сунанут Тирмизи. Станбул: 1992.-V том
98 Осман Нури топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік, Кеңшілік Тышхан). Пайғамбарлар баяны. Алматы: 2004. –VІ том.
99 Сейід Кутуб. Фи зиләлил Куран. Станбул 1980.- Х том.
100 Осман Нури топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік, Кеңшілік Тышхан). Пайғамбарлар баяны. Алматы: 2004. –VІ том.
101 Әльмир Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, Салтанат Иса). Ақырзаман белгілері. Алматы: 2006. -89 бет.
102 Гүнай Түмер, Абдуррахман Күчук. Динлер тарихи. Анкара: 1997.-668 бет.
103 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул: 1992.-VІІІ том.
104 Шейх Джамал Мади. (аударған Салтанат Иса). Жұмақ мен тозақ. Алматы: – 2005. -96 бет.
105 Бұл да сонад.
106 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. Қыдыралыұлы, З. Аман. Ақырет өткелдері. Алматы: 2006. -291 бет.
107 Шейх Джамал Мади. (аударған Салтанат Иса). Жұмақ мен тозақ. Алматы: – 2005. -96 бет.
108 Бұл да сонда.
109 Хамди Дөндүрен. Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
110 Ахмед бин Ханбал. Әл Мүснәд Станбул: 1992.- VІ том.
111 Әльмир Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, Салтанат Иса). Ақырзаман белгілері. Алматы: 2006. -89 бет.
112 Шейх Джамал Мади. (аударған Салтанат Иса). Жұмақ мен тозақ. Алматы: – 2005. -96 бет.
113 Хамди Дөндүрен. Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
114 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул: 1992.-VІІІ том.
115 Мүслим Әбул–Хусейн бин Хажжаж Әл–Құшайри. Әл–Жамиус Сахих. Станбул: 1992.- ІІІ том.
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: Әр халықтың сау – саламат өмір ... ... мен ... ... ... байланысты. Егер адамзат рухани
байлығы мен бойына сіңірген білімінен айырылса, онда олардың ... ... ... және ... ... ... Сондықтан әрбір
саналы кісі ұлт мәдениетінің жойылып кетпеуіне ... ат ... ... ... және ... жүрегінде қияметтің болатынына имане келтіріуге
дұрыс сенімді оятуға ұмтылуға міндетті.
Ақырзаман! Бұл ... ... бері ... ... ... ... ... ұлы сұрақтардың бірінің мәні.
Ақырзаманның жақындағанын қасиетті Пайғамбарлар ескерткен және киелі
кітаптарда хабарланған. Қазіргі кезде ол ... осы ... ... айта бастады.
Осындай оқулықтардың орнын толтыруға тырысып, олар Ностарадамустың
«көріпкелдігі» тағы ... ... ... ... Бұл жорамалдар –
ешқандай күмәні жоқ ... әрі ... ... ... – бір ... келтіруші) оларға сенбегені абзал. Сиқыршылар мен жорамалдаушылар
өтірікші күнәһарлар ... ... ... өте ... ... ... ... қоса тіпті болашақта не болатынын білмейді. Бұл білім жалғыз Аллаһқа
тән жән аса жоғары ... оны тек ... тап – таза ... ... ғана ... ... мен диссертациямды қасиетті Құранның
аяттары мен Пайғамбарымыз Мухаммедтің (с.а.у.) ... ... ... ... ... ... имамдар Жағфар ас – Садық, Әбу ... ... ... ... аш – Шафиғи, Ахмад ибн Ханбал және ... ... ... ... (р.а.) ... ... ... ақиқат сенімінен
ауытқып кетпеу үшін қолға қалам алып барлық ... ... ... атсалыстым.
Аллаһ Тағала адамзат өмірi үшін бес мезгiл тағдыр етiп қойған. Бұлардың
бiрiншiсi – ... ... ... – ана ... үшіншiсi – дүние өмірi,
төртiншiсi – берзах және қабыр ... ал ...... және ... ... жұмақ пен дозақтағы мәңгі өмір. Бұлардан дүние өмірi адамға
сынақ үшін берiлiп, мәңгілiк бақыт та ... осы ... ... Әр ... осы ... ... және болымсыз қарсылықтары
болатынын бiлуi және сол себептi жауапкершiлiгiн ... үшін де ... ... мезгiлi болған ақырет иманның алты негізінің арасынан орын
алған. Ақыретке сену өте ... ... ... ... Құран аятында
Аллаһқа иман етумен бiрге ескертiледi. [1].,26-29 бб.
Аллаһ Тағала айтқан: «Аллаһқа және ақырет ... иман етiп ... ... үшін ... ... ... ... бар. Олар үшін
қорқыныш жоқ әрi олар ... да». ... ... ... - ... кейiн басталатын жаңа, шексiз және шын өмір. Құран
аятында былай баяндалады: «Осы дүние өмірi бiр ... ... ... ... Ал ... жұрты сөзсiз ол өмірдің дәл өзi. Әттең! Олар ... ... ... ... мұны ... осы фәни ... алған әр демінің бағасын бiледi
де, Хақ Тағаладан бiр ... ... ... ... ... салих амалдарға
толы бiр ғибадат өмірi ... ... не ... ... ... ... ража (қорқу мен үмiттену) арасында болады. Махшарда үлкен есеп күнінің
үрейiнен көздерi де көңiлдерi де Аллаһтан деген қорқыныштан жас төгедi.
Дүниедегi өмір ... ... соң ұлы ... ... ... үрлейдi де, сол сүрдің даусымен адамдар ... ... ... ... ... келедi.
Сол күнi адамдардың қайтадан тiрiлтiлуi жоқтан бар етушi болған Хақ
Тағала үшін өте оңай ... ... ... ... ... осы ... былай дейдi:
“Адам баласы былай дейдi: «Мен өлгенде қайтадан тiрiлтiлiп (қабірiмнен)
шығарылам ба?” Адамзат бұрын ... ... ... ... де оны
жаратқанымызды ойламайды ма?». (Мәрям сүресі, 66-67-аяттар).
«Адам баласы бiздi олардың сүйектерiн бiр ... ... ... ... ма? ... оны ұшына дейiн қайтадан бұрынғы қалпына келтiруге
күшiмiз жетедi!». (Қимет сүресі, ... ... ... ме, бiз оны бiр ... ... ... Ол ... да
бiзге ашық түрде жаулығын көрсетедi. Өз ... ... ... ... келтiруге тырысады да “Осы шiрiп кеткен сүйектердi кiм тiрiлтедi?”
дейдi.
«(Пайғамбарым! Оларға былай) Айт: Оларды ... ... ... Ол әр ... ... өте ... ... Жасыл ағаштан сендер үшін от
шығарған Ол. Мiне, сендер отты ... ... ... және ... ... ... ұқсастарын жаратуға құдіретi жетпейдi ме? Әлбетте
күшi ... Ол әр ... ... ... ... бiр ... жаратуды қаласа, Оның iстегенi “Бол!” деу ғана, ол ... ... ... ... билiгi қолында болған Аллаһ әр ... пәк. ... де оған ... (Ясин сүресі, 77-83-
аяттар).
«Ол өлiден тiрi, тiрiден өлi ... Жер ... ... ... ... жандандырады. Мiне, сендер де (қабірлеріңнен) осылай шығарыласыңдар».
(Рум сүресі, ... адам ... Егер ... кейiн тiрiлуден күдіктенсеңдер, осыны
біліңдер бiз сендердi топырақтан, одан соң ... ... ... ... ... одан ... мүшелерi (алдымен) белгiсiз
(бейнеленбеген), (кейiн) белгiлi ... жаны бар ... ... ... көрсетейiк деп жараттық. Және ... ... ... ... ... ... жатырларда тоқтатып қоямыз да
сендердi бөбек ... ... ... ... күштi шақтарыңа жету
үшін сендердi үлкейтемiз. Араларыңнан ... жаны ... ... ... бiр адам ... ... түк нәрсе бiлмейтiн күйге
түссiн деп ... ең ... ... ... ... Сен жер бетiн де
қураған және өлген халiнде көресің, Бірақ бiз оған жаңбыр ... ... ... де әр ... (немесе жұптан) көркем өсiмдiктер бередi».
(Хаж сүресі, 5-аят).
Өмір ... ... және ... ... ... ... қайтадан тірілтілудің сөзсiз болатынын көрсетедi. Олай болатын
болса, маңызды ... ... ... ... нің: «Қалай өмір сүрсеңдер
сол ... ... және ... өлсеңдер сол күйде тірілтілесіңдер!».
(Сүнәну Әбу Дәуіт).
«Бiз ... мен ... және ... ... ... ойын ... ... (Дұхан сүресі, 38-аят), «Кәпiрлер қиямет бiзге келмейдi
дедi. (Ей, Пайғамбарым! Сен оларға) айт: Жоқ! Олай ... ... ... ант ... ... ... ол мезгiл келедi. Көктердегi және
жердегi тозаңның түйiрiнің салмағындай нәрсе де Одан ... ... ... ... ... ... одан үлкенi болсын барлығы ап-ашық
бiр кiтапта (лаухи махфұзда жазулы)». (Сәбә сүресі, 3-аят).
(Адам баласы:) «Қиямет күнi ... ... екен деп ... Ол ... ... ай ... Күн мен ай бiр араға келтiрiлiп қарайған
сәтте болады. Мiне, осы күнi адам ... ... ... ... ... Жоқ
сол күнi қашылмайды, әсте пана болмайды. Сол күнi әркiмнің барып тоқтайтын
жерi тек қана ... ... Сол күнi адам ... ... ... және артында қалдырғандарының барлығы өзiне бiлдiрiледi».
(Қиямет сүресі, 6-13-яаттар).
Жұмыстың зерттеу ... ... - өз ... ... орындау үшін
белгілі бір тақырыпты қарастырып, зерттеп соған қарай дәл тұжырымдама жасап
шығаруға ... ... да, ең ... ... ... ... ... табылатын – Ислам дініндегі ақыреттік сенім түсінігін айта кеткен жөн
болар. Бұған қоса, ақыреттік ... ... ... табылатын қиямет –
қайым және оның адам өміріндегі маңызды орны мен үлкен және кіші ... ... ... ... ... ... ... Ислам
дініндегі ақыреттік сенім және қиямет- қайымның орын алуы және жүзеге асуы
жайында көптеген негізгі әдебиеттер және де ... ... ... көзі ... ... ... мен хадистерге зер салып, сондай – ақ ... адам ... мән – ... мен ... мәні ... ... нақтылы тұжырымдарға қол жеткізбекпіз. ... ... ... ... ... сенім түсінігі» жайында болғандықтан
осы ... ... ... тек қана Исламды ... ... ... бірге қарастыру керек. Сонда ғана нағыз
салыстырмалы, ... ... ... ... ... ... туады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: ғылыми ... ... ... ... ... бұл ... ... «Ислам дініндегі
ақыреттік сенім түсінігі» мәселесі) еш ... ... ... бұл – ... тың ... әле ... зерттеп үлгермеген деп айтсақ
қателесеміз. ... ... ... ... ... тілдерінде болсын, жалпы
ақыреттік сенімге және ...... және оның ... ... кітаптар жарық көріп келген. Дегенмен қазақ тілінде бұндай ... ... қасы деп ... ... Тіпті Исламдағы ақыреттік сенімге
қатысты мәліметтердің де кейбір кітаптарда жарияланғаны рас. Сондай – ... ... мен ...... ... ... ... мен
олардың өзара байланыстарын, өмірлік ... мәні мен ... төл бір ... ... ... аян. Сондықтан да бұл
магистрлік диссертацияның мәні ерекше болса ... ... айта ... ... ... ... зерттеу жұмысы
әзірленетін кезде көптеген еңбектерден, философтар мен дінтанушылар негізгі
тақырыпты ... ... ... мына ... ... ... болады: Имам әл – Ғазали, Сайд Кутуб, Әл – Фараби, және де ... ... ... т.б. ... орыс, араб, түрік тілдеріндегі ... және ...... қатысты әдебиеттер , оның ішінде Ахмед Лутфи
Казанжы, Ислам ақаиды. Өмер Насухи Билмен, Бүйук Ислам ... ... ... ... Имам ... Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед, Ихяу
Улумиддин. Шах Уалиуллаһ Дихлеви. ... ... ... ... зерттелу нысанасы ретінде қасиетті кітаптар Құран,
таурат, ... ... ... ... ... еңбектерді сараптай отырып, қажетті ... ... ең ... әрі ... ... түсіріліп отырады.
Сондықтан да аталған еңбектерді дайындауға ат салысқандарға да ... ... ... ... отыр. Өйткені менің жазған магистрлік
диссертациям да (көптеген өзге дияссертациялар сияқты) жоқтан бар ... ... ... емес, қолда бар деректерді зерттеп, құрастырып,
аналитикалық және синтетикалық әдіс-тәсілдерді қолдана отырып ... ... ... келтіру барысында жоғарыда аты аталған еңбектердің
де үлесі зор болғанын атап айтқан жөн.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеті: келесі ... осы ... ... ... тоқталып өткен жөн ... ... ... ... ... ... мен қямет – қайымның мән-
мағынасын, оны діни әрі дүниелік тұрғыдан алатын орны мен ... ... ... ... ...... ақыреттік сенім мен қямет – қайым
жайындағы деректердің ... ... ... қатар, о
дүниедегі адамның өмірі мен жауапкершілігін ... ... ... ... - ... ... баян ету.
Осы орында «Неліктен? Не қажет?» деген сұрақтардың тууы даусыз. ... ... ... ... осы ... аталған мағлұматтар кеңінен
ашып көрсетілгенде ғана халқымыздың болашағы болып ... ... қате ... беріліп кетулерінің алды алынатын болады. Әйтпесе,
өз дінін, ... ... ... ... ... жұрдай,
адамгершіліктен мақрұм жастар көбейе бермек. Сондықтан да, ең ... осы ... ... ... ақырзаманның болатындағына
сендіруге, шайтан жолымен емес Аллаһтың ... тура жолы ... ... ... үлес ... осы ... ... толығымен қол жеткізу үшін белгілі
бір міндеттерді, ... ... тура ... ... ... мына ... ... Тақырыпты зерттеу барысында тек қана Ислами дерек көздерге сүйенумен
шектелмей, өзге діндердің еңбектерінен де қажетті ... ... ... ... ... ... - қайым сөздерінің тек діни ... ... ... ... ... ... ... үлгілердегі мән-мағыналарына кеңінен талдау жасау;
- Ақыреттік сенімнің қоғамға тигізетін пайдаларын, сонымен қатар адам
өміріндегі сенім негізінің ең ... ... ... ... ұсыну
- Сондай-ақ, Қазақстан өңіріндегі ақыреттік сенім түсінігі мен қазақ
халқының қаншалықты ақыретке сенетіндігі жайында ... да ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты ақырет сенімінің
мақсатын аша отырып, оның адам өміріндегі негізгі ... ... ... ... ... – жеке тұлға және қоғамда жауапкершілік
сезімдерін нығайта түседі. Бұл дүниеде істегендерінң ... о ... ... адам - салмақты, жауапкершілікті болуға, жақсы және
шариғат заңдарына сай өмір ... ... ... ... ... ... сену ... бос қиялшылдықтан құтқарып, өмірдегі ащы,
қайғылы оқиғаларға сабырлы, төзімді болуға үйретеді.
Зерттеудің ... ... осы ... ... ... ғылымдағы және де дінтану саласын зерттеудегі бірнеше әдіс-тәсілдер
қолданылды. Атап ... ... ... ... ұғымдарды талдау кезінде
теологиялық әдіс; әлемдік үлкен (Ислам, Христиан, ... ... ... ... ал ... Інжіл, Таурат
мәтіндерін талдау кезінде герменевтикалық ... ... ... осы ... диссертацияда аналогиялық, ... ... ... азды-көпті орын алады.
Зеттеу жұмысының ғылыми жаңалығы: Бұл жерде нақты ғылыми жаңалықтардың
қатарына мына бір жайттарды жатқызуға болады: бұған ... ... ... ... ... ... өзге де шетел тілдерінде) жазылған болса, бұл
магистрлік диссертация – ... ... ... ... қатар,
бұрынғы әдебиеттер мен дерек көздердің айтарлықтай көпшілігі жалпы ... ... ... ... намаз, ораза, зекет, қажылық сияқты
мәселелерге тоқтала отырып, мұндай тақырыптар жайында ана ... ... ... болатын. Бұл ғылыми жұмыс – осы бос ... ... бұл да бір ... болмақ. Сонымен қатар, мына
төмендегідей жаңалықтарын да айта кетсек болады:
1. Осы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда айтарлықтай зерттелмеген сыңайлы. Дегенмен көптеген шет
елдерде ... ... ... ... ... ... ... ұсынылып үлгерген. Ал, біздің елімізде «ақыреттік сенім» жайында
жазылған атап ... көп ... ... жазылған еңбектер шектеулі ғана.
Сондықтан да халқымыздың кез-келген азаматын, ... ... ... ... ... табылатын жас ұрпақтықұдайдан қорқып, ақыретке сенетін сау –
саламатты, санасы таза кәміл саналы адам болып өсіп, ... үшін ... ... қайтадан, кең түрде, жан-жақты зерттеу ... ... Бұл ... ... жұмысы негізінен тек қана қазақ тілдік әдебиеттер
мен шектелместен, басқа да шеттілдік әдебиеттерден үзінділер мен пайдалы
деректер ... ... ... ... ... барысында қарастырған әдебиеттерімнің басым
көпшілігі қазақ басылымдарына шықпаған ... ... ... алдым.Оның ішінде Шах Уалиуллаһ Дихлевидің Хужжатуллаһил Балиға,
Имам Ғазали, Өлүм ве Өтеси, Ахмед Языжыоғлы ... ... т.б ... де тағы ... ... ... ең ... таңдалып алынып,
білімгер қауымның назарына ұсынылды.
Зерттеу ... ... және ... ... ... теория жүзінде жазылып отырған деректер мен үкімдердің барлығы ... ... ... ... (іс ... ... асуы үшін жазылып
отырады. Сондықтан да, бұл ... ... ... ... ... ... жалпы университет қабырғаларында,
дінтану, ... ... ... ... ... Тағы ... ... болсам, бұл жұмыста көптеген зерттеу әдістерінен пайдаланылды.
Солардың ішінде компаративтік (тарихи-салыстырмалы), ... ... ... генетикалық т.б. әдістер
кеңінен қолданылған. Әсіресе, герменивтикалық әдіс арқылы діни ... ... ... әдіс ... ... салыстыру іс-
шаралары жүргізіледі. Диссертациялық еңбекте алынған ... ... ... ... ... ... ... ортақ
гносеологиялық, онтологиялық мәселелерді терең танып түсінуге ықпал етеді.
Бұл ғылыми диссертациялық ... ... ... ... сау, ... ... жалпы алғанда адамзат баласына ортақ мұраларды философиялық
тұрғыда игеріп, жас ұрпаққа тәлім-тәрбие беру іс-шараларында пайдалануға ... ... ... ... ... осы ғылыми диссертациялық жұмыс
әдеттегідей; кіріспеден, бірінші тарау төрт ... ... ... ... және де ... ... әдебиеттер тізімінен (жалпы
алғанда 118 беттен) құралады. Бұған қоса, тақырыппен байланысты ... ... да ... ... ... ғылыми жұмыстың мәнді астарын замандастарымызға
таныту мақсатымен бірқатар мақала, ... ... ... ... ... ұзын ... төмендегідей:
1. «Ислам дінінде ақыретке сенудің маңыздылығы».//Әл-Фараби атындағы
Қазақ ұлттық университетінің ХАБАРШЫСЫ: серия саясаттану серия мәдениеттану
сери философия №2 (28). 19. 05. ... ...... ... және кіші ... Алматы // «Ақиқат».
2007 жыл.
3. «Ислам дінінде ақыретке сенудің қоршаған ортаға тигізетін әсері».
«Білім әлемінде» журналы. № ... // 2007 ... ...... ЖӘНЕ ... СЕНІМГЕ ФИЛОСОФИЯЛЫҚ ЖӘНЕ
ДІНТАНУЛЫҚ САРАПТАМА
1. Қиямет- қайым және ақырет терминдерінің сөздік және ұғымдық
мағыналары
Ақырет сөзі ... ... және ... ... ... күн ... ... Бұл дүниенің соңын, бұл өмірден басқа өлімнен бастау алатын жаңа
әрі соңғы әрі мәңгі өмірді ақырет деп ... ұғым ... - ... күні ... атты ... Аллаһтың
әмірімен сүр деп аталатын үрлегішпен бірінші мен екінші үрлеуіне және ... ... ... ... ... ... дейінгі
уақыт немесе сүрді екінші рет ... ... ... бақилық өмірді
атайды.
Жоғарыда айтылған анықтамаға сүйенетін болсақ. Ақырет ұғымы, қиямет,
Исрафил періштенің ... ... ... қайта тірілуі, барлық адамдарға
бұл дүниеде істеген істері жазылған амал дәптерлерінің ... ... ... бұл дүниеде істеген істері үшін әр бір адамның есепке
тартылуы, шапағат, сират көпірі, жұмақ және ... т.б. ... ... [6].,169 ... ... ... бес шартының бірі – ақырет күніне сену.
Ақырет күніне сену ... ... ... ... ... ... ақыретке сенудің парыз екендігін білдіретін көптеген аяттар бар.
Бұлардан бірнешеуін айтып өтетін болсақ: « Бірақ шын ... ...... ... ... ... кітаптарға және пайғамбарларға
иман ету, сену ізгі амал». ... ... ... ... ... иман ... ізгі амал ... Раббылары қасында
сыйлық бар. Олар үшін қорқыныш жоқ. Әрі олар қайғырмайды». (Бақара ... ... ... ... ... ... ... және
ақыретке анық нық сенеді». (Бақара сүресі, 4-аят).
Ақыретке сенбейтіндер Құран Кәрім аяттарын жоққа шығарғаны үшін кәпір
болады. Бұл ... мына ... ... деп баяндап өткен: «Ал кім ... ... ... ақырет күніне қарсы шығып
кәпір болса, Аллаһтан тым ұзақ ... ... ... сүресі, 136-
аят).
Ақырет және ақыреттегі жағдайлар сенім мәселесіне қатысты тақырып
болғандықтан ақыл және ... ... ... болмайды. Құран
Кәріммен хадистерде хабар берілген ... ... өзі ... деп ... ... ... ... немесе ақылмен болжай алмаймыз. Сонымен
қатар ақыреттегі ... бұл ... ... алыс немесе
жақыннан ұқсастырып байланыстыруға, теңестіруге болмайды. Бұл ... ... тек қана ... ... біз оны біле ... ... болсақ Исрафил періште (а.c.) сүрді үрлейді, ... ... әр ... амал ... ... дегенде ойымызға
келетіні бұл дүниедегі үрлегіш ысқырық, бір ... ... ... көп бір дәптер ойымызға келмеуі тиіс. Олардың негізгі сипатының
қандай екенін тек ... ... ғана ... Біз ... бар ... бірақ түрі, түсі, сипаты, реңі жайында ... айта ... ... ұлы ... ... ... Аристотель: «сезім мүшелері арқылы
байқалмайтын нәрселерге сену даналықтың ... ... ... Соған
сеніп, жаңалық ашып жақсы ... ... кісі – ... ... - деген. [26].,101-103 бб.
Бiр салих кiсi өзiне керек болған бiр-екi нәрсе алатын болып ... ... ... ... ... ... оймен есептеп салып қояды.
Бірақ базарға барғанда ақшасы ... ... де әлгi ... ... бастайды және осы халi ұзаққа созылады. Төңірегіндегілер бұған ... ... ... үшін ... бекер деп жұбатуға тырысады. Бiраз
уақыттан кейiн ол жылап отырып таңқалған көпшiлiкке былай ... ... ... ... үшін деп ойламаңдар! Бүгiн үйдегi есебiм
базарға сәйкескен жоқ! Олай ... ... ... ... ... ... - деп ойладым»
Имам Ғазали барлық сенім түрлерін ақырет сенімімен байланыстырады:
«Кәлима шаһдатта айтылған екінші сөз ... ... сену ... ... ... ... тайпасынан шыққан Умми (мекткеп, медресе
көрмеген, оқу - жазу ... ... ... ... ... ... адамдарға пайғамбар етіп жібереді. Оның ... ... одан ... шариғат үкімдерін жойды. Оны бүкіл ... ... ... ... етіп ... ... ... «Лә
иләһә иллаллаһ деумен ғана қоймай» Мухаммадур ... ... ... бола ... ... Бұл дүние және ахирет ... ... ... ... ... ... қылды. Сондай-ақ өлімнен кейінгі
хабарларға сенбегендердің иманын толық қабыл етпеді.
Ислам діні ақыретке сенуге өте ... мән ... ... ... ақырет
күнінен хабар бермейтін бірде-бір сүре жоқ. Сонымен қатар Құран Кәрім
ақырет түсінігін ... ашық ... ал ... ... ... баяндап өткен.
[8].,399-462 бб.
Хақ Тағала былай айтады: «Кiм тозаңның түйiрiнің салмағындай жақсылық
iстеген болса, ол соны ... Ал кiм ... ... ... ... ол да соны көредi». (Зілзала сүресі, 7,8-аяттар).
«Сол күнi мал да, ... та ... ... Тек қана ... ... ... жүрек, шын иман) келгендер бөлек». (Шуара 88,89-аяттар).
Былайша айтқанда, адам баласы өз денесiн шағып алған шыбын да ... ... ... бередi, ал бiреу сыйлап берген бiр кесе шайға бола
қырық жыл құрметiн ... ... ... өмір бойы ... ... ... болымсыз әрекеттердің Аллаһ алдында қарсылық көрмейтiнiн
ойлау сияқты жаман ... бола ... ... бұл ... залымның
зұлымдығы, бейшараның ахылап-ухiлеп қайғыруы, кәпірдің ... ... бар. Егер ... сый ... жаза ... ... әлемдi
әмiрiне арнаған иләхи жоспардың мағынасы қалмай, адамның ... ... ... едi. Бұлжағдай да Аллаһтың әдiлет сипатына қайшы болар едi.
Алайда Хақ Тағала бүкiл кемшiлiктерден пәк ... ... ... да пәк. [5].,109 б
«Қиямет» сөзі сөздікте – түзелу, тұру, тірілу, ... ... Ал діни ұғым ... ... екі ... бар. ... ... бұзылуы және барлық нәрсенің астан-кестені шығыпжоқ
болып кетуі. Ал екіншісі болса, жоқ ... ... және ... ... тірілтіп аяққа тұруы, қиямет күнінде аяққа тұрып махшарға тура қадам
басуы. Демек жалпы қиямет жоқ болу және ... ... ... ... ақыл мен ... ... біле алатын оқиға емес. Өйткені табиғатты алғаш
жаратқан ... ... ... ... ... ... Аспан
денелері өз орбитасынан шығып аспан денелері бір-біріне соқтығысатын болса,
табиғат ... ... бұлт ... ... келеді. Жер бетінде тірі жан
қалмайды. [9].,ІІ-т.402-456 бб.
Ақырет сөзі, араб ... ... ... соңғы күн деген ... Бұл ... ... бұл өмірін басқа өлімнен бастау алатын жаңа әрі
соңғы өмір ақырет деп аталады. Діни ұғымда ретінде – ... күні ... ... Аллаһтың әмірімен сүр деп аталатын үрлегішпен бірінші рет
үрлегенінен ... ... рет ... ... және содан кейінгі
жұмақтықтардың ... ... ... ... ... ... немесе
сүрді екінші рет үрлегеннен бастап мәңгі бақилық өмірді атайды.
Құранды Бастан аяқ мұқияттылықпен оқып ... кісі ... ... көптеген атауларды кездестіреді. Мысалы: «Яуму-л баъс (қайта
тірілу күні), ... ... ... ... Саат ... ... Дин (дін
және есеп күні), Яуму-л Хисаб (есеп күні), ... ... ... ... ... Хулуд (мәңгілік күні), Дару-л Ахира (ақырет мекені), Яуму-л Хасрат
(Өкініш, ... ... ». т.б. ... ... және ... ... - деген мағыналардағы араб тіліндегі
«ахират», «ахир» - деген түбірлерден шыққан. Сөздікте ... ... ... ... ... әдебиетінде; осы сөз
«О дүние» мағынасында келеді.
Ақыретке сену Аллаһтың ... ... ... бұл ... адам ... ... ... тартада. Дегенмен көптеген
әділетсіздіктер де ... ... ... ... ... ... ... және жасырын болған барлық нәрсе айқын болады. Аллаһ жамандарды
қорқынышты азаппен ... Ал ... сый ... ... Міне ... ... әділеттілікті орнатады. [7].,431-438 бб.
Бір аятта былай деп баяндалады: «Немесе жамандықтарды істегендер,
өздерін; Иман ... ізгі іс ... ... ... ... тең боларын ойлай ма? Олардың ... ... ... ... ... Тағала көктерді әрі жерді шындық бойынша
жаратты. Әркімге қылығының ... ... ... ... ... олар әділетсіздікке ұшырамайды». (Жасия сүресі, 21,22-аят).
Бұл аяттан түйетініміз ... пен ... тең ... ... ... сипатына сай келмейді.
Бұл дүние - сынақ дүниесі, ақыреттің егістігі. Бұл дүниеде не ... ... соны ... Бұл дүниеде жақсы іс істегендер ақыретте сыйын
алады. Жаман іс ... ... ... Бұл ... Құран Кәрімде
көптеген айтылған аяттар бар. Адамзат бостан ... ... ... мақсатын жүзеге асыру, жер жүзінде Аллаһтың халифасы
болу, тек қана ... ... ... үшін ... [11].,Іт.121 б.
Олай болса адам баласы осы міндеттерді атқарумен жауапты. Бұл жайында
Құран Кәрімде былай деп баяндалады: «Сендерді ... аяқ ... ... ... ... деп ойлайсыңдар ма? Шынайы патша Аллаһ, өте
жоғары. Одан басқа тәңір жоқ. Ол ... ... ... ... ... ... арқылы ақыретті көруі мүмкін емес. Бірақ аятпен хадис
ақыреттің анық және нақты түрде ... ... ... оған ... мұсылманның борышы болып табылады.
Сөзсіз, қиямет күніне ман келтіру ... ... ... ... ... ... ... сондықтан жер бетінде өмір ... адам ... қош ... ... ... ... анық көз ... Соған қарамастан ақыл – ойы дұрыс, саналы адамдар үшін есеп
күнінің ... ... ... қалдырмайтын көптеген қасиетті аяттар
мен қисынды дәлелдер бар. Біз кейбір қасиетті аяттар туралы жоғарыда еске
салып өттік, ал енді ... ... ... олар ... Құран Кәрім
беттерінде баяндалады. Аса жоғар Аллаһ Тағала қасиетті Құран Кәрімде:
«адам баласы ... бір ... ... ... ... ме? Сонда да
ашық қиқарлық істейді. Олар жаратылысын ұмытып, Бізге мысал берді: «Мына
шіріген ... кім ... - ... ... айт: ... алғаш Жаратқан тірілтеді. Ол барлық жаратылысты біледі» де. Ол
сондай Аллаһ, сендерге жасыл ағаштан от жаратты. Сол ... ... ... ... көктер мен жерді жаратқан Аллаһ олар сияқтыны жаратуға
күші жетпей ме? ... күші ... Ол әр ... жаратушы, толық
білуші. Шын мәнінде Ол бір істің болуын қаласа, оның ... ... ... деу, ... ол бола ... Барлық нәрсенің билігі қолында болған ... ... ... ... кемшіліктен пәк», - деп айтты. ... 77-83 ... ... ... ... ... шейх Абдаррахман Сайди Құрандағы біз сөз
еткен аяттарды: «осы ... ... ... көп ... мен
кәпірлердің жүректерін азапқа салатын күмәннан хабар береді. Олар қайта
тірілудің ақиқаттығына ... ... және оны ... емес ... ... ... бұл ... негізгісі екенін ең кемел күйде
айқындады ... «Біз оны ... ... адам ... ... ... Қайта тірілуге сенуден бас тартқан және оның ақиқаттығына күмән
келтіретін адам, өзінің бұл дүниге ... ... ... ... ма? ... Аллаһтың адамды титімдей ғана тамшыдан ... ... ... ... өткізіп, одан әдемі және саналы адам өсіп шығаратыны
туралы ойланса, онда оның бойында Аллаһ үшін адамды өлімнен кейін ... қиын ... ... ... еді. Егер ол ... тамшымен
ересек адамдның арасындағы айрымашылықтың қаншалықты зор екенін ұқса,
онда адамды оның денесі шіріп және ағып кеткенінен ... ... ... гөрі ... ... әлде ... күрделірек екенін түсінген болар
еді. Алайда, кәпірлер Аллаһқа қарсы уәж келтіруге батылдары барады және
Жаратушының Құдайлық ... ... ... мүмкіндігімен
салыстырады. Олар адамдар істей алмайтын нәрсені құдіретті Аллаһ ... деп ... ... ... ... кеткен сүйектерді кім
тірілтеді?» - деп айтады. Жер бетінде шіріп және күлге айналып кеткеннен
кейін сүйектерді тірілте алатын адам ... ... уәж ... ... ... ... күмәнданады, себебі бірде – бір адамның
өлгенді қайта тірілте алмайтынын ... ... ... ол ... ... ... туралы естен шығарады. Егерде ол ... ... ... ... ... болатыны жайында ойланса, онда мұндай
тәмсілдерді келтірмеген болар еді. [37].,29-36 бб.
Аса жоғары Аллаһтың ... ... және ... Ол: ... рет кім ... сол оларды тірілтеді, өйткені, Ол ... ... ... - ... Бір ... алғаш рет ешбір қиындықсыз
Жаратушы оны тағы да жарата алатынына нық сену үшін, ғаламда болып жатқан
оқиғалар туралы ойланудың өзі жеткілкті. Оның ... бір ... ... оны ... жаратудан гөрі әлдеқайда ... ... ... ... ... тағы да бір дәлел бар. Ол адамға қанша
Аллаһтың кез – ... ... ... ... ... кезде түсінікті
болады. Кемел білім аса ұлық Жаратушының тамаша қасиеттерінің бірі. Ол
Өзінің жаратылыстарында не ... ... және ... ... ... ... ... Аллаһым біледі. Ол адам денесінің қай бөлігі
сақталып қай бөлігінің күлге айналғаны ... ... Ол ... көместі сезеді. Аса ұлық Жаратушының кемел біліміне әрбір сенген
адам ... не ... ... күллісін бақылау өлегндерді қайта
тірілтуден әлде қайда күрделірек екенін түсінуі керек.
Сосын Аллаһ ... ... ... ... ... дәлел
келтірді. Ол адамдарға жасыл ағштан алатын отты қалай жартқанын естеріне
түсірді. Бұтақтар ылғал боп келетін жасыл ... ... ... ... ... мен ... арасында айырмашылықтар қандай көп болса,
оттың пайда болуымен ... ... ... ... ... бар! ... аса ұлы Аллаһ Тағала Өзінің құлдарына қайта ... ... ... ... мен ... Кім жаратса, сол қалайша солар
сияқтыны жарата алмайды», - дейді. Ол шексіз аспан мен орасан зор ... және ол ... да ... Ол үшін қиын ... ... ... ... гөрі ғаламды жарату
әлдеқайда күрделірек. Нақ сондықтан да Аллаһтың ... ... әл – ... ... әл – Алим ... ... ... аңғарушы)
деген есімдері бар. Бұл кезекті, бірақ ерекше дәлел. Сәбиден бастап
қартқа ... ... ... ... Аллаһтың құдіреттілігінің арасында
және оның құдайлық әрекеттерінің нәтижесінде жаралды. Ол үшін мүмкін ... жоқ және егер ол бір ... ... ... онда бұл міндетті
түрде орындалады. «Қашан Ол бір ... ... онда оған ... - деп
айтса болды, - сол бола қалады». Аллаһ Тағала не жаратуды қаласа, оған
ешкім ... бола ... және ... ... тірілткісі келгенде де дәл
солай жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ... жаратылыстың билігі кімнің қолында болса, Сол құдіретті
және пәк», - деп еске ... Аса ұлы ... ... ... ... табылады және аспан мен жердегі тіршілік етушілердің ... ... ... ... ... және Оның ... ... ғаламды Өзінің тағдыр заңымен, Өзінің шариғи заңымен және әділ ... ... ... ... ... ... және ... ешқандай
күмән жоқ. Бұл туралы көптеген сенімді әрі бұлтартпайтын ... ... ... ... тура ... ашатын олраға сауығу әкелтіретін
және оларды өмірлік жолын сәулелендіретін Жаратушы шексіз ұлы! [41].,456-
464 бб.
Әрқайсысы ... ... ... күә ... осы қисынды
дәлелдер туралы ойланыңыздар. Адамды бірінші рет ... ... ... ... қайта тірілте алмай ма? Сөзсіз, Аллаһтың бар екенін тек
имансыздар мен ессіздер ғана теріске шығарады. Сондықтан аса ... ... «Ей, адам ... Егер ... ... ... ... біз сендерді топырақтан сонан соң жыныстық тамшыдан, кейін ұйыған
қаннан тағы бейнеленген, бейнеленбеген кесек ... ... ... үшін ... ... – ақ ... қалаған мерзімге дейін
қоямыз соңында бөбек түрінде шығарамыз. Одан кейін ер ... ... ... ... әр ... білгеннен кейін түк
білмейтін өмірдің ең нашарына қайтарыласыңдар. ... ... ... ... едік ... ... де әртүрлі көркем өсімдік өндірді»,
- деп ... (Хаж ... ... ... ойлаған адам осы мызғымас ақиқаттар туралы зер салса, онда
оған бір нәрсені басынан бастап ... ... ... рет ... екенін түсінеді. Дәл осы ойды шексіз ұлы Аллаһ Өзінің қасиетті
кітабында: «Ол, сондай жоқтан бар етіп, ... ... ... Бұл оған
оңай. әрі көктер мен жердегі жоғары сипат оған тән. Ол өте ... ... - деп ... көрсетті. (Рум сүресі, 27-аят). ... ... ... ... тағы бір ... қайта кездестіреміз: «Осы
дәлелдер бойынша: шын мәнінде Аллаһ, ол – хақ. ... Ол ... ... әр ... күші жетеді. Әлбетте, қиямет келеді. Онда
күдік жоқ. Шексіз Аллаһ қабірдегілерді тірілтеді». (Хаж сүресі, 7-аят).
Тіршіліктің белгісі жоқ ... ... ... ... ... кейін
қалай басқа түрге енетіні туралы көз жіберіңіздер. Онда ағаштар жапырақ
жаяды. Хош иісті гүлдер мен ... ... үшін азық және ... жем болатын әр алуан өсімдіктер өсіп шығады. Тап – тақыр жердің
қайта ... ... ... ... адамдар өздерінің қайта тірілуінің
ақиқаттығына күмәнданбауы керек. ... Ие: ... ... ... ... қалғанын көресің. Сонда біз оған жаңбыр жаудырған мезгілде
құлпырып көпсуі Аллаһтың ... ... оны ... ... де ... ... Оның әр ... толық күші жетуші», -
деген. (Фуссилат сүресі, 39-аят). Егер біз өте ... ... шаң мен ... ... зор ... қалай құралатынын көре
алсақ, онда күлге ... ... ... ... тірілтетініне
күмәндану ақылға сия ма? Құдіретті Аллаһ: Әлбетте, көктер мен ...... ... ... ... ... көбі ... (Ғафир сүресі, 57-аят). Аса жоғары Аллаһ Тағала тағы: «Сендерді
біз жараттық. Сонда неге мойындамайсыңдар? ... ... мәни ... ме? Оны сендер жаратасыңдар ма? Немесе Біз жаратамыз ба? ... ... ... Бізден ешкім оза алмайды. Сендердің
бейнелеріңді өзгертіп, сендер білмегенді жарата аламыз. Расында, бұрынғы
жаратуды ... ... ... ме?», - деп ... ... ... Бұл ... тірілудің ақиқаттығының
тоғызыншы дәлелі. Кемел білім мен ... ... ... ... зор
ғалым мен оның мекендеушілерін ермек немесе әділетсіздік үшін жаратқан
жоқ. Ол адамдарды Өзіне құлшылық қылулары үшін жаратты, ... ... өз ... ... ... ... Олар жаратушысының:
«Шын, Біз сендерді босқа жараттық па? Тіпті, бізге қайтарылмаймыз деп
ойлайсыңдар ма?» - ... ... ... ... - өте ... Одан ... жоқ. Ол ардақты аршының Раббы», - деп ... ... ... тек дние ... ... (Муминун сүресі, 115,116-аяттар).
[30].,38-46 бб.
1.2. Исламда ақыретке сенудің маңыздылығы
Құран Кәрім және хадистерде «Аллаһқа және ... ... ... ... ақырет күнінің маңыздылығын білдірген. Ақыретке сену де Аллаһқа сену
сияқты ... ... ... ... ... қиямет – қайымның қашан
болатындығын Аллаһтан басқа ешкім білмейді. (Бұл ... ...... емес ... бес ... ... яғни адамның өлімінен кейін, қиямет болғаннан соң адамның не
жағдайда болатындығын Ислам былайша түсіндіреді: адам ... соң ... бұл ... ... ... сұраққа тартылады, сый ... ... Бұл ... ... емес. Қияметтен соң барлық адам
тіріліп, махшар алаңына жиналады. Содан кейін рет – ... есеп – ... ... ... ... және ... ... жалғасын табады.
Исламнан басқа иләһи дін болып табылатын христиан және иудайзм дінінде
де өлгеннен ... ... ... ... бар. ... ... ақыреттік
сенімге көп көңіл бөлінбей, көбінесе дүниеуи мәселелерге көп маңыз ... ... ... ... ... ... ... христиандар қиямет –
қайымның кез – келген ... ... ... ... ... аса ... Ал Ислам діні келіп, екі дүниенің тепе – теңдігін сақтап, иләһи дін
болып табылатын христиандық пен иудайзмдегі шектен шығушылықты ... ... ... бұл ... ... ... ... сенімі, яғни рух көшуі,
рухтың адамнан адамға өтуі деген сенім қалыптасқан. Егер жақсы адам ... адам ... ... ... ... Ал егер жаман адам болса, ол жан ... ... ... қайта келеді. Индуизмдегі осы сенім ақыреттік
сенімнің негізін жойған. ... ... – тірі ... өмір ... ... ал ... болса –
соңғы, келесі өмір. Бұл сөздер кейде арабшадағы «дәр» (мекен) – ... де ... ... ... ... ... ... болса жеке өзі қолданылады. Дүние – қазіргі уақытта, сонымен
қатар, уақытша өмір сүретін мекен ... ... – бұл ... ... соң
басталатын әрі шек-шегарасы болмаған, сонымен қатар, түгеп-таусылмайтын
отан болып саналады.
Негізінде Аллаһ Тағала біз өмір сүріп ... мына ... және де ... жаратылыстарды өткінші бір уақыт үшін жаратқан. Бір күн келіп, дүние
және бұл ... ... ... ... ... жоқ болып,
жойылады. Тау, тас, жер, аспан – бәрінің де ... ... ... ... бүкіл жаратылыстар, барлық әлем өз соңына ... ... ... болсақ дүниелік өміріміз аяқталады. Осы мәселе ... ... ең ... түрде қамтыған кітабымыз Құран Кәримде Аллаһ Тағала
былай деген: «Бүкіл жер ... ... Ұлы ... иесі ... ... өзі ғана ... ... сүресі, 26.27-аяттар).
«Зілзәлә уақыты» (жер сілкініс кезі) және де қиямет күні деп атаған.
Қиямет күнінен кейін ... ... бір күн ... ... ... ... ... Және де махшар деп аталатын тегіс те ... ... ... ... өмір ... ... ... есеп-қисап үшін Аллаһтың
құзырына жиналады. [13].,173-193 бб.
Құран Кәримде былай делінген: «Ол күні әр емізуші ... өз ... ... әрбір буаз жәндіктің іш тастағанын (баласынан айырылып
қалғанын) көресің. Әрі адамдарды мас күйде көресің. ... олар ... ... ... ... - өте қатты!». (Хаж сүресі, 2-аят).
Ал басқа бір ... ... ... делінген: «Шынында Раббың оларды
(қияметте) жинайды. Өйткені Ол – хикмет иесі, толық білуші!» (Хижр ... ... ... ... былай айтылған: «Сонда енді ... ... амал ... оң ... ... ... ... қарап), алыңдар,
кітабымды оқыңдар – дейді». (Хәққа сүресі, 19-аят).
Ал ... бір ... ... «Ей ... (с.а.у.)! Сендерді Аллаһ
тірілтеді, сосын өлтіреді. Сосын сендерді шәк-күмәнсіз «болатын» ... ... ... ... көбі ... - де!». ... ... өтіп болғаннан соң бір топ адам ... ... ... ... ұлы мекенге кіреді. Ал ақиқаттарды жоққа
шығарып, қарсы ... ... ... ... ... орынға ене береді.
Негізінен алғанда бүкіл иләһи діндерде бар болғаны сияқты кәміл болған
Ислам дінінде де ... және ... ... ... үмметтің пікір
бірлігімен, бірауыздан қойылған қағида бойынша «Ақыретке сену» Исламдағы ең
негізгі фарыздардың біреуі болып саналмақ.
Ақырет күні ... ... ... ... ... ... Бұл әлемнің жоқ болуы және де осы өміріміздің түгелімен аяқталып,
соңына жетуі.
2) Ақырет ... ... ... ... ... ... мыналарды атап көрсетуге болады:
А) Бүкіл жаратылыс үшін ақыреттің бастамасы - өлім, барзах әлемі, қабір
өмірі.
Ә) ... ... және де сол ... ... жаратылыстың қайта тіріліп,
қабірлерінен тұрып, махшар атты ... ... ... ... не жамандықтар толық жазылған «амал дәптері» деп
аталатын ерекшедәптердің қолымызға ... ... ... ... өтуі ... ... «Сырат» атты көпірден (яғни, қыл
көпірден) өту.
Г) Иманды әрі жақсы іс-әрекеттер жасаумен айналысқан кісілерге жұмақтың
нәсіп болатыны.
Д) Имансыз әрі ... ... ... ... ... ... ... ақиқат.
Е) Пайғамбарымыз (с.а.у.) мен оның айналасында ... ... және де ... ... орны - ... ... басы.
Ж) Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мүминдерге деген шапағаты және де ... ... ... ойға ... еске ... ... бәрі ақырет сенімінің қамтитын ... ... ... ... ... сену – ... ... болып
саналады. Бұлардың қандайда біреуін жоққа шығару – ақыретті толығымен жоққа
шығарғанмен тең!
Құран Кәримде ақырет әлемін ... «Дін ... және де ... ... -
деп те атаған. Бұл жайында мына төмендегі аяттарды атап көрсетуге ... ... иесі ... ... ... ... басқа бір аятта болса: «Олар Сондай-ақ (яғни, нағыз ... ... иман ... ... сүресі, 3-аят).
Негізінде көзден таса нәрселер «ғайб» ... деп ... ... ... ... ... білініп-сезілмейтін, адамзат атаулының
ақылынан таса қалған, ... мен ... тыс, бас жете ... ... жатқызады. Шын мәнінде алып қарағанда қандайда ... егер де бір ... ... ... ол ... - ... мағынаға
келмейді. Негізінде бар, бірақ адамзатқа көрінбейді, бірақ та ... үшін ... та, ... да ... ... бб.
Ал Аллаһқа ешбір нәрсе ғайып не жасырын емес. Ол Аллаһ ғайып әлемін де,
шәһәдәт ... де ... ... көрінетін-көрінбейтін бүкіл жағдайлар мен
құбылыстардан, іс-қимылдар мен әректтерден толығымен хабардар. Бұл ... ... ... сызп ... кеткен қасиетті Құран Кәримде былай
делінген: «Ол сондай Аллаһ – Одан ... ... ... жоқ. ... ... де ... де, көрінетінді де) біледі. Сондай-ақ Ол – тым
есіркеуші, ерекше мейрімді!». (Хашір ... ... ... ... ... ... ... екі бөліктен (басқа сөзбен
айтқанда екі қысымнан) тұрады:
1) Ғайып әлемі – көрінбейтін әрі сезілмейтін болмыс.
2) Шәһәдәт ...... ... ... ... сезілетін болмыс.
- Бірінші қысымның (яғни, ғайыптық хабарларды) тек қана ... ... еш ... де біле ... Сезім мүшелерімен де
сезу мүмкін емес болған дүние. Осы ақиқат жайында қасиетті Құран
Кәримде былайшы сөз ... ... ... Оның құзырында.
Оны (яғни, ғайыпты) Оның Өзі ғана біледі». (Әнғам сүресі, 59-аят).
- Екінші түрі. Бұл да ... ... ... ... бірақ бар
екендігі дәлелдер арқылы бекітілген әрі түсінікті-ақ. Мысалы:
Аллаһтың сипаттары, ақырет, жұмақ, тозақ, періштелер ... ... ... ... уахи ... білдірілген болатын.
Мүминдер - өздеріне уахи арқылы білдірілген ақиқаттарға сенулері
керек. Алайда, мүмин сөзі де – ... ... ... - дегенді
білдіреді. Ал, осындай діни не дүниелік ақиқаттар мен уахи арқылы
білдірілген хабарларға сенбеу – күпірлік ... ... ... ... сену ... болған уахиға сүйенетін хабар.
Өмірінің бастамасы мен соңы жоқ – тек қана ... ... Бұл ... бір күн келіп соңы келетінінде күмән жоқ. Кейіннен пайда болғандығы
белгілі болған осы әлемде болып ... ... ... өте келе ... жан-
жануарлар, жәндіктер және бүкіл жаратылыстың өліп, жоқ болып кетуі жер
сілкінісі мен басқа да ... ... ... ... ... көптеген
құбылыстар мен оқиғалар – бұл әлемнің бір күн ... жоқ ... ... ... ... ... ... адамзаттың қалауынан және
де күш-құдіретінен тыс болып жататын нәрселер.
Бастамасында жоқтан бар етіп ... бұл ... жоқ ... ... ... өз қалпына келуі де, қайта тірілуіміз де ақылға қайшы ... ... о ... ... бар ... Аллаһ оны жоқ еткен соң да
қайтадан жаратуға толық күші ... ... ... баласы да өлегннен соң Аллаһтың қалауымен қайта тіріледі. Құран
Кәримде «қайта тірілу мәселесіне» байланысты ... ... сөз ... ... ... ... кейбіреулеріне тоқталып өткеніміз жөн
болар: «Ол сондай (Аллаһ) – жоқтан бар ... ... ... ... Бұл Оған
оңай. Әрі көктер мен жердегі ең жоғары сипаттар Оған тән. Ол өте ... ... ... (Рум ... ... бір аятта болса былай делінген: «(Ей Мухаммед (с.а.у)! Айт: «Оны
(яғни, ... ... ... оны ... рет ... (Аллаһ) тірілтеді.
Ол барлық жаратылысты біледі». (Ясин сүресі, 79-аят).
Осы аталған барлық аяттар бүкіл тірі ... ... ... оларды қайтадан жарататындығына дәлел болып табылады.
Негізінде адамдар мен ... ... ... ... тірі
организмдердің ұйықтап, қайта оянулары – қайта ... бір ... Бұл ... ... ... ... ... «Ол сондай (Аллаһ) –
түнде сендерді ... ... Және ... де сендердің не
істегендеріңді ... ... соң ... ... бір мерзім толтыру үшін
күндізі оятады. Содан кейін, қайтып барар жерлерің – сол жақ. Одан ... ... ... ... сүресі, 60-аят).
Құран Кәримде құрғақшылық және маусым, мезгіл себебімен өлі халге
келген және де ... ... ... ... ... жер жүзінің)
жаңбырмен немесе сумен суғарылып, өз ... ... ... жайнап кетуі де -
өлгеннен соң қайта тірілудің дәлелі екендігі жайлы ... сөз ... ... ... ... ... ... Біз оған жаңбыр жаудырған
мезгілде құлпырып көпсуі – Аллаһтың дәлелдерінен (немесе ... оны ... ... ... де ... Өйткені Оның күші әр
нәрсеге толық жетеді». (Фұссиләт сүресі, 39-аят). Өлгеннен сөң ... ... ... ... ... жайында Құран Кәримде былай
делінген: «Олар: «Олай емес. Бұл шым-шытырық түстер. Жоқ, өзінің жасандысы.
Жоқ, ол ақын. Әйтпесе, бізге ... ... бір ... ... - ... бұрыңғы біз жоқ еткен кент (халқы) иман келтірмеді. Енді бұлар
иман келтіре ме?». ... ... ... ... бір ... ... «Сендерді жарату қиын ба әлде аспанды ма?
Аллаһ оны да ... Оның ... ... оны ... Оның ... ... жарық етті. Сосын жерді төседі. Одан су және ... ... Оған ... ... (Осы ... ... де) ... мен малдарыңның пайдаланулары үшін» - делінген. (Назиәт
сүресі, 27-34 аяттар).
Адамзаттың бостан-босқа жаратылмағандығы, басы бос ... ... ... ... ... ... өлімге дұшар болатындығы,
иманды бола тұрып ізгі іс ... ... пен ... бөленетені,
ал кәпірлердің болса жазаларын шегулері үшін тозаққа тасталатыны жайындағы,
сонымен қатар, бүкіл жан иелерінің ақыретте қайта ... ... ... да «ақырет өмірінің» бар екендігін жарқын дәлелі болып
табылады.
Мынау бір аятта болса ұлы ... ... ... ... ... ... татады. Шын мәнінде қиямет күні ақыларың толық төленеді. Сонда кім
оттан құтқарылып, жұмаққа кіргізілсе, рас – ... ... ...... ғана ... ... тұрмайтын құнсыз нәрсе)». Әли-
Имран сүресі, 185-аяттар).
Басқа бір аятта: «Бір тұтас барар жерлерің сол ... жақ. ... ... хақ. ... Ол ... ... (жоқтан бар етеді). Сонан
соң, иман келтіріп, ізгі іс істегендерге әділдікпен сыйлық беру үшін оларды
қайта тірілтеді. ... ... үшін ... болғандары (яғни, қасарысып,
діни ақиқаттарды мойындамағандары) себепті қайнап тұрған судан болған ... ... азап ... ... ... 4- аят).
Өлгеннен кейінгі қайта тірілудің сыр-хикметі – міндет жүктелген, діни
ақиқаттарды мойнына алған ақыл-есті, сана-сезімі орнында болған ... ... ... ... Өйткені бұл дүние табыс және де
амал ету дүниесі не әлемі. Ал, о дүние ... ... ... болып
саналмақ.
Адамдар бұл дүниеде ризықтарында, жұмыстарында, ажалдарында, қуаныш пен
қайғыларында көптеген тепе-теңдіксіз түрде ғұмыр кешуде. Біреуі қинаушы, ал
біреуі ... ... ...... біреулері – мазлум. Біреулері –
жаман, ал басқасы – жақсы ... ... ...... бір ... болса – бай,
басқалары – кедей, біреулері – жоғары. Біреулері болса – ... ... ... ал біреу жамандық жасау арқылы күн кешуде. Егер өлгеннен
соң «қайта ... жоқ ... еді, ... ... ... адам ... ал ... ғұмыр кешкен адам болса, өз жазасын алмас еді. ... ... ... ... ... - деген сипатына сай келмес еді.
Ал, Аллаһтың әділетсіз ... ... ... Ол ... ... ... сыйларын немесе жазаларын әділетті де шын мағынасында үлестіріп береді.
Міне осылардың бір көрінісі ретінде Аллаһымыз ... ... де ... ... ... болғандар әсте қайта тірілмейміз – деп ... ... ... ... айт: ... ... ант етемін. Әлбетте ... ... ... ... ... не ... (толық түрде)
баяндалады. Осылар Аллаһқа тым оңай». (Табағун сүресі, 7-аят).
«Сондай Аллаһтан қорқатындарға: «Раббыларың не ... ... - ... ... жақсылық істегендерге бұл дүниеде жақсылық бар.
Әрине, ақырет жұрты одан да ... ... ... ... қандай
жақсы. Олар астарынан өзендер ағатын Ғадін бақшасына кіреді. Сондай-ақ олар
онда не қаласа – бар. ... ... ... сыйлайды. Ол сондай
тақуалар, жақсы ... ... ... алып: «Сендерге есендік
болсын. Амалдарыңа орай жұмаққа кіріңдер» - ... ... ... (жан ... ... ... немесе Раббыңның бұйрығының
келуін күте ме? Бұлардан бұрыңғылар да ... ... ... ... ... ... қылмады. Бірақ олар, өздеріне зұлымдық қылған еді.
Сондықтан істеген кесірлері өздеріне тиіп, ... ... ... өз ... ... Аллаһқа серік қосқандар: «Егер Аллаһ қаласа
еді біз де, ... да ... өзге ... ... табынбас едік. Әрі
Оның бұйрығынсыз еш нәрсені арам етпес едік» - ... ... ... да ... Сондай-ақ елшілердің міндеті - ашық ... ... ... әр ... ... ... ... бұзықтардан аулақ
болыңдар» - дейтін елші жібергенбіз. Олардың ... ... ... ... тап болды. Ал енді жер жүзін кезіңдер, (сөйтіп)
жасынға шығарушылардың соңының не болғанын көріңдер. ... ... ... оңғарылуына құштар болсаң да, рас Аллаһ ... ... ... тура ... ... Әрі олар үшін жәрдемші жоқ. Және де
олар: «Аллаһ ... ... ... - деп, Аллаһтың атымен ... ... Олай емес ... ... ... шын уәдесі. Бірақ адамдардың көбі
білмейді. Аллаһ оларға ... ... ... ... ... өтірікші екенін білдіру үшін (өліктерді тірілтеді). Бір
нәрсенің болуын қалағанда, ... тек қана ... ... - деу; ... бола
қалады». (Нәміл сүресі, 30-40-аяттар).
Ақыретке деген сенім табиғатта ... ... ... ... ... ... түрде болатындығын қабыл етеді. Бұл ... ... ... Сонан соң жаңа бір өмір басталады. Ақыретке иман
ету – Исламның сенім негіздеріндегі ең ... алты ... ... ... де
өз алдына бір шындық. Мүмин – иман мен Құран ахлағын бойына сіңіргендігінің
нәтижесін ... ... ... ... ... үшін өлім және де ... ... бар екендігіне, мүмин сенеді
және жасаған ізгі істерінің сыйын Жаратушы ... ... ... Ал, ... ... ... шығумен, зұлымдық және де әділетсіздікпен
өткізген кәпірлер мен күнәһарлар (өз нәпсілеріне ... ... ... ... – өлім мен ... өмірін мүлде қаламайды. [14].,2 б. ... ... ... ... ... ... ... олар қолекі
істеп, ілгері жіберген қылмыстары себепті сірә өлім тілемейді. Аллаһ болса,
залымдарды толық біледі». ... ... ... бір ... ... ... делінген: «Ал енді сондай қарсы келгендерді
дүниеде де, ақыретте де ... ... ... ... Әрі олар ... бір жәрдемші болмайды». (Әлі-Имран сүресі, 56-аят).
Ал бұған қоса мына бір аятты да келтіріп кету өте ... ... ... ... ... үшін ... азап әзірледік». (Исра сүресі,
10-аят). Басқа бір аятта болса былай делінген: «Егер олар білген ... ... ... ... ... таттырған. Әрине, бұған қоса
ақырет азабы тағы бар». (Зүмәр сүресі, ... ... ... бір ... «Бір ... зікір етілсе, ақыретке
сенбейтіндердің жүректері жиренеді. Ал ... ... ... ... олар қуанады». (Зүмәр сүресі, 45-аят).
Хазіреті Али (р.а.) ... ... ... ... ... ... деректерде айтылған: «Менің айтқандарым дұрыс болатын болса (яғни,
ақыреттік өмір ... да бар ... сен ... ... Ал, сенің
айтқандарың (ақырет жоқ деген сөздерің) рас болып шықса, мен бәрібір зиянға
ұшырамаймын». [15].,26 б.
Ақыретке деген ... ... ... алға ... ... және де даму
жолында үлкен табысқа жеткізетін сенім болып табылады. Бұл жайында қасиетті
Құран Кәримнің бір аятында былайша баяндалған: «Ал, кім ... ... ... ... сол үшін ... міне ... ... тырысулары шүкірге
(яғни, рахмет ретінде қабылдануға) лайық». (Исра сүресі, 19-аят).
Адам өмірі мен бұл әлемнің бар ... мәні – бір күн ... ... ... ... өмірі болып табылады. Олай болмаған
жағдайда өмірдің мәні болмай ... ... ... еді, ... ... бой ... еді. Өлім – жаңа өмірдің бастауы ... ... ... арқасында адам баласы бұл дүниеде өмір сүрудің
мән-мағынасын түсінеді.
Әбу Зәрр Ғыфаридан (р.а.) риуаят етілген ... бір ... ... деп бұйырады: Ей, құлдарым! Мен зұлымдықты өзіме харам
еттім. Сендердің бір- ... ... ... ... ... Сондықтан бір – бірлеріңе зұлымдық жасамаңдар. Ей, құлдарым! Менің
тура жолға ... ... ... жүрсіңдер. Сондықтан Менен
хидаят (тура жол) сүраңдар, Мен сендерге хидаят берейін. Сендерді ... ... ... ... ... басқаларың ашсыңдар, Менен тамақ
сұраңдар, сендерді жақсылап тойдырайын.
-Ей, құлдарым! Менің киіндергендерімнен басқаларың жалаңашсыңдар. Менен
киім – ... ... ... ... ... ... ... күні түні күнәлі істер ... ... ... Мен болсам барлық күнәларды кешірудемін. Сондықтан Менен кешірім
сұраңдар. Сендерді кешірейін. Ей, құлдарым! Егер алғашқы адамнан ең ... ... ... ... мен ... сендерден ең тақуалық иесі болған
бірінің жүрегіндегі тақуалық секілді тақуалықты ұстанған ... ... ... ... еш ... бір ... да арттырмайды.
-Ей, құлдарым! Ең бірінші адамнан, ең соңғы адамға дейін барлық адамдар
мен жындар кең бір ... ... бәрі бір ... ... ... ... ... қаласа, Мен қалаған нәрселерінің бәрін берсем, ... ... ... – теңізге сұғып, қайта шығарған бір ине ұшындағы
теңіз суының жұғынындай ғана.
-Ей, құлдарым! Амалдарыңды (ғибадат) жеке – жеке ... ... ... әрқайсыңның есептеріңді міндетті түрде беремін (көрсетемін). Ол күні
кім жақсылықтан басқа нәрсеге дұшар болса, ол да ... ... ... не ... ... сол күні сол ... тек соны ... бб.
Ибрахим Таймия былай дейді: -Мүмин болғанымен ертеңі үшін уайымдамаған
және Хақ ... ... ... жәннәт тұрғыны болуы екіталай.
Өйтекні, жұмақ иелері жұмаққа кіргенде: «Біз ... ... ... отырып, (Аллаһтың азабынан) расында қорқушы едік» (Тур сүресі, 26-
аят) – дейді екен,- деген. [15].,32 б.
Бір күні ... ... ... періштеден тозақ жайында
сұрайды. Сонда ... ... ... ұзақ ... ... оның ... ... алмай талып қалады. Ол қайта есін
жиып: Ей, Жәбірейіл! ... ... ... жерге менің үмметім кіре
ме? – дейді. –Иә ... ... күнә ... ... ... - ... ... Пайғамбарымыз (с.а.у.) көп жылайды. Сонан соң тағы
бөлмесіне кіріп алады да, тек ... үшін ... одан ... уақытта
ешкіммен кездеспей қояды. Үшінші күні Хазіреті Пайғамбарымыздың есігінің
алдына Хазіреті Әбу Бәкір (р.а.) ... ... ... бола ма? ... ... ... іштен жауап келмеген соң, жылап- жылап, қайтады. Одан
кейін ... Омар (р.а.) ... Оған да ... ... соң, ол да ... ... соң ... Фариси (р.а.) келеді. Ол да ... ала ... ... ... ... (р.а.) ... барады. Жағдайды түсіндіреді.
Хазіреті Фатима (р.а.) һанай сағадатқа жүгіреді.
–Ей, Аллаһтың ... Мен ... ... - деп ... ... ол кезде сәждеге жығылып, үмметі үшін жылап жатқан
еді. Есік ... ... ... үйге ... ... жылай – жылай
жүзінің боп- боз болып, жүдеп кеткенін ... ... ... не ... ... Фатима! Маған Жәбірейіл келіп, тозақты, оның ... ... ... күнә ... ... ... Мені жылатқан, қайғыртқан міне осы, - дейді.
Содан соң Хазіреті Фатима үмметінен үлкен күнә жасағандардың тозаққа
қалай кіретіндігін сұрайды. ... ... ... ... жатқанда: «уа, Мухаммед, уа
Мухаммед» деп бақырып кетеді. Бірақ, тозаққа жақындап, ... ... мұны ... ... – деп ... өздеріне Құран түскендерден және Рамазанда ораза ұстағандармыз, -
дейді. Періштелер:
-Құран – Кәрім Мухаммедтің (с.а.у.) үмметіне түскен, - ... олар ... ... ... ... естеріне түсіріп:
-Біздер – Мухаммедтің(с.а.у.) үмметінен боламыз, - дейді.
Періштелер:
-Құран – ... ... ... ... ... жағдайын
білдіретін аяттардан хабарларың жоқ па еді? – деп ... ... ... ғапылдыққа кірдік. Шайтанға бой ұсындық, - дейді. Әрі бұл
күйлеріне қатты өкінеді. Періштелерден рұқсат сұрап, жағдайларына бола ... Көз ... ... ... қан аға бастайды.
Сонан соң періштелер оларға:
Бостан – босқа жылайсыңдар. Егер ... дәл ... ... ... еді. ... осы ... жыламайтын едіңдер, - дейді. Сонан соң
періштелерге «оларды тозаққа таста» деген әмір келеді. [17].,96-99 ... ... ... ... ... ақыл – сана ... және сонымен қатар оған
көптеген басқа жаратылыстардан артықшылық ... Көп ... ... ... ... үшін ... саналарын пайдаланудан бас
тартады. Олар хайуандық ... ... тек өлу үшін ғана өмір ... өз ... мәні туралы ойланатын және өз өмірін қатты өзгертетін
сенімге ие болатын адамдар да бар. Олардың ... ... ... ... үшін адамзаттың тіршілігі мен біздің айналамызда болып жатқан
оқиғалар туралы ойлау жеткілікті. Ойлану бізді әлемді жаратып және ... ... ... ... бар ... ... ... жетелейді. Аллаһ
Тағла адамды өзінің қамқорлығы мен мейірімінсіз қалдырды ма? ... ... бұл ... ... ... өз ... тәртіпке келтіре алатын
құдайлық басқарусыз, бұйрық әмінсіз және тыйымсыз қалдырмағанын ... ... біз ... ... ... сол үшін ... ... ал зұлымдық жасағандары сол үшін жазалануы ... ... – ақ ... әрқайсысымыз залымдар мен жауыздардың, сол
дүниеге лайықты жазасын ... ... ал ... ... ... ... пен ... өткізетінінің күәсі боламыз. Күллі ғаламды
жаратқан құдіретті Жаратушының ... ... ... ... ... қалай? Бұл егер жаратушы жоқ болған жағдайда түсінікті ... ... ... ... ең ... ... жаратушысы бар және орсан зор
әрі көркем ғаламның ... - өзі ... ... ... ... қой. Оны ... ... Сондықтан ол өзінің жаратылыстарын ұлы игіліктермен сыйлайды.
Ол – дана. ... ... өз ... ... Ол, құдіретті.
Сондықтан орасан зор және маңғаз ғаламшалар мен жұлдыздарды жаратты. Ол ... ... ... Ол әлемнің кез – ... ... ... ... ... хабардар. Ол – бәрін естуші. Сондықтан Ол
Өзінің құлдарына жауап береді. ... неге одан Ол ... ... ... ... жасайды, ал тақуаларға мұқтаждық пен қыйыншылық
тудырады? Неге Ол ұзақ ... бойы ... ... ... ... Ол Өзіне тағзым ететін адамдарға қиындық жібереді және Оның ... бас ... ... ... істеді? Осы тектес
сұрақтарға жауап тӘбу үшін бәрінен үстем ... ... ... тақуалар
жұмақтың бағынан лайықты орын алатын, ал күнәһарлар тозақтың ... ... о ... бар екендігін жеткізетін Өзінің Елшілерін
жібереді. Ал осы өмірдегі сынақтарға келсек, мұсылмандар өздерінің иманымен
тура жолға берілгендігін дәлелдеулері үшін неше ... ... ... Егер адам ... және ... сенсе, онда ол түсінбейтіндей
сұрақ қалмайды. Ол иман келтірмесе, өмірі қиын әрі ... ... ... ... ... ... иман келтіру – тақуа мұсылман көзқарасының
негізгі және иманның алты шартының бірі болып табылады. ... ұлы ... ... ... ... ... бір ... емес. Бірақ кім
Аллаһқа, ақырет күніне, періштелерге, кітаптарға, Пайғамбарларға иман
келтірсе. Міне олар ... әрі ... ... - деген. (Бақара сүресі,
177-аят).
Бұл күннің басталуы туралы Құдайдың барлық елшілері ескерткен. Нух
пайғамбар ... ... ... ... ... ... ... Сосын
сендерді ол жерге қайтарады. Содан кейін қайта шығарадлы» – дейді. (Нух
сүресі, 17-18 аяттар).
Ибархим пайғамбар ... ... ... ... олар (яғни
пұттар) менің дұшпаным. Ол мені ... ... тура жол ... ... жегізеді де ішкізеді. Ол қашан ауырсам маған шипа береді. Ол мені
өлтіреді де сонан соң ... Ол ... ... ... күні ... үміт ... - деп ... (Шуғара сүресі, 77-82 аяттар).
Ал ардақты Пайғамбарымыз Мухаммедке (с.а.у.) келсек, ол есеп ... ... ... ... ... ... «Жоқ, Раббымның атымен ант
ішемін. Әлбетте өлгеннен кейін қайта тірілесіңдер. Сосын сендерге ... ... ... Аллаһқа оңай», - деп жауап берген.
(ТағӘбун сүресі, 7-аят).
Бір сөзбен айтқанда қасиетті Құранда ... ... күн мен ... ... ... туралы көптеген сүрелерде айтылған. Есеп күніне
иман келтіру мұсылман адамға осы дүниемен қоштасқанда ... ... ... ... ... ... ... аңғаруға
көмектеседі. Қайта тірілетін күнге дейін мықты сенімнің арқасында мұсылман
өз іс - ... ... ... ... ... ... болашақ
өмірдің тарзысымен өлшеуге тырысады. Оның ... ... ... шектеулі көрінісінен әлдеқайда ауқымды бола бастайды. Ол
қиындық пен ... ... ... Ең ... ... ... қылады.
Құдайдың жомарттығы мен мейірімін бағалай біледі, ... ... ... үміттенеді. Аллаһ Елшісінің (с.а.у.): «Мұсылманның жағдайы
таңқаларлық! Ол ... ... ... нәрселерден сауап табады. Ал мұның өзі
иман келтірушілерден басқа ... ... ... Егер ол ... онда алғысын білдіріп, шүкірлік қылады әрі осыдан сауап ... ... оған ... жетсе, онда ол шыдамдық танытып, бұдан да сауап ... деп ... ... (р.а.) ... (Муслим).
Ақырет дүниесіне деген иманның арқасыда мұсылман ізгілік істер атқаруға
асығады және өзінің Жаратушысына шын ... ... ... ... жасауға, күнәдан аулақ болуға ұмтыла бастайды.
Ол әрқашан Ұлы ... ... ... және ... жер мен
көктің кеңдігінднй Аллаһқа, Елшісіне иман ... үшін ... ... - деп ... шақыруына жауап беруге дайын. (Хадид
сүресі, 21-аят). ... ... ... ... ... ... ғана шектелмейді, ол сонымен
бірге жануарлар мен басқа жаратылыстар туралы да қам ... Оның ... ... ... ... Омар әл – Хаттабтың (р.а.): «Егер Ефраттың ұлан
– ғайыр жағалауында тіпті бір қой өлсе де, одан ... бұл үшін ... ... деп ... - деп ... келтірсек артық болмайды. Ал ақырет
дүниесіне сенбейтін адамдарға келсек, ол өз ... ... ... ... ешқашан орындалмайтын үміттерін пәни ... ... ... ... ... ... ... содан келіп,
ақырында жақсылық істерге мойындары бұрылмай ... ... ... ... «Ал, кім ... ... кітаптарына, елшілеріне және
ақырет күніне қарсы шықса, сонда тым ұзақ адасты», - деген. ... ... ... бұл ... қоштасу жек көрінішті болмақ, Аллаһқа
мойынсұнудан саналы түрде бас тартқан күнәһарларға ол ... де ... ... Сондықтан Ұлы Аллаһ Тағала: «Сен яһудилердің жалпы
адамдардан да, мүмкіншіліктерден де ... тым ... ... ... әрбіреуі мың жыл сүруді арман етеді», - деді. (Бақара сүресі, 96-
аят).
Аллаһтың жазуына себейтін көп ... ... ... ... олар ... ... ... рахатпен өткізуге
ұмтылады. Ал кітап иелері өздерінің зұлымдықтарына лайық болған жаза туралы
біледі, сол себепті олар ... ... ... да асқан залым
қылмыскер болып табылады. Бірақ олардың бәрін кері ... ... ... ... қанағаттандыруға деген ұмтылыстар біріктіреді.
[31].,12 б.
ХІІ – ... ... төрт ... бойы ... иконография мен
эсхатологияға байланысты драмаларды көруіміз мүмкін. ... ... ... ең ... өкілдердің мүсіндері өздеріне тән болған арнайы
діни ... ... ... ... өмірі және де міндетті түрде
болатын сол күні жайында сыр ... ХІІ – ... ... ... ... сот күніне деген сенім көріністерін екі түрде
қарастыруға болады. Біріншісі: Иса Масих ... ... ... ... ие, сөйтіп барып сөне бастайды, жеке адамдардың және де ... ... ... ... әлем мен ... өз мерекесін
тойлайды. ХІІ – ғасырда да апокалиптикалық көріністің Иоан ... ... ... ... саналарында өмір сүрді. Бірақта уақыт
өте келе бұл түсінік порталдық жоғары бөлігін иемдейді. ХІІ – ... ... ... ... көптеген әдеттен тыс тылсым дүниелердің
суреттері әртүрлі кейіптегі періштелерінің бейнелері, Иса ... ... ... өзге ... мен ... қарағанда көбірек дамыды. Кейін
келе Сент – Фуа – Де – Конк ... та Иса ... ... ... ... Ол бұлттардың үстінде, жымыңдаған жұлдыздар арасында –
мұның бәрі ... пен ... ұлы ... ... ... «Апокалипсистің»
дәл өзі.
Екінші сахнасында белгілі мөлшерде ... ... Де Конк ... мен ... ... ... өзгеше көзқарас қалыптаса бастады. ... ... ... ... өкілі евангелис Матайдың (Матфей) сот
күні жайындағы тұжырымдамаларын айтып өтуге болады. Осы орында қияметтің ... ... ... ... ... ... тірілуі.
2. Сот кезеңі.
3. Ізгі жандар мен күнәһар ... ара ... ... ... ... айта ... ... олардың арасы ажыратылған кезде ... ... ... ... мен жоғары деңгеймен жүріп барады. Ал
күнәһар ... ... боса ... ... ... ... ... барады. Бұл
тозақ негізінен алғанда шайтан мен оның қызметшілері үшін ... ... ... бб
Бір күні күн шуағы төгіліп тұрған сәскелік уақытта бір кісі Хазіреті
Сүлейменнің құзырына ... ... ... жүз - әлпеті уайым – қайғыдан
аппақ қудай болып өзін қоярға жер ... ... еді. ... ... ... ...... көрдім маған қараған көздері қандай сұсты, әрі қорқынышты
еді.
- Жарайды, олай болса менен қандай көмек керек саған, айта ... ... әмір ... мені Үндістанға дейін жеғткізіп тастасын,
мүмкін сол жақта аман қалармын.
- Сөйтіп Хазіреті Сүлеймен (а.с.) ... әмір ... жел оны ... әп – ... ... бір ... ... тастайды.
- Ертеңіне Сүлеймен (а.с.) шаруаларымен, халықпен кездесіп жүріп,
Әзірейілді жолықтырып қалып: «Ей ... әлгі ... не ... көздеріңмен қарардың, мұның мәнін түсімгім келеді. Жоқ әлде
бейбақты үйінен, бала – шағасынан айырғың келді ме?»- дейді.
- ... ... «Ей, ... ... Ол адам мені ... Мен оған ... қорқынышты көздеріммен қарамадым.тек
оны жолда көріп қалып, таң қалдым. ... ... ... ... оның ... Үндістанда ал» деп әмір етіп еді. Ал мен болсам
таң қалып: «жүздеген қанаты ... ... ... де ... ... талай» - деп едім.
Иләһи тағдырдан Аллаһтың бізге жазып ... ... ... ... асуы) қашып құтылуымыз мүмкін ... ... ... ... ... ала ... ... Аз ғана бір уақыт болатын өткіші осы ... де ... ... о дүниеге де жетерліктей ғибадат етуіміз ... ... емес ... дүниені таңдауымыз қажет. [15].,54-55 бб.
Соңғы демде иманмен кету: Кәлима-и шәхадатты соңғы ... айта ... ... Бұл үшін Оның ... орналасуы қажет. Кәлима-и тәухид те
Оның қажеттiлiгiне қарай сүрiлген өмір нәтижесiнде жүрекке ... ... ... ... мен ... ... селқостық көрсетсе және
кемшiлiгi болып немесе мүлде орындамай тым ұзақ болса онымен ... ... ... бiр жар ашылады. Ол ғапылдықтан қол тартып айықпаса
осы жар ашылғанша ... ... де құл мен ... сөзiнің байланысы
әрiптерiн айтылуынан аспайды. Бұл да үлкен зиян. Сондықтан өмірiмiздiң әр
кезеңi мен нүктесi кәлима-и тәухид ... ... ... ... ең ... ... Бақыттылық ғасырында болған осы оқиға нендей
ғибратқа толы:
Сахабалардан Алқама ... ... ... ... бiр жiгiт бар ... ... керек болса дереу жүгiрiп шын ықыласымен орындайтын. Оның осы
жақсы ахуалы Аллаһ Расулінің (с.а.у.) мүбарак iлтипатын тартқан едi. ... сәтi ... осы жiгiт ... ... айта ... ... ... Пайғамбарға (с.а.у.) бiлдiрiлдi. Аллаһтың Пайғамбарыда
(с.а.у.) осы жiгiттi жақсы көретiндiгiнен қасына ... не ... ... ... ... Жүрегiме құлып сияқты бiр нәрсенің iлiнiп ...... ... ... осы ... ... шәхадаттi
айтуына бөгет болатын кемшiлiгiнің болған-болмағанын сұрады. Сұрастыры келе
сол ... ... ... және сол ... ... ... ... болады. Аллаһ Расулі (с.а.у.) жiгiтке деген мархабатынан және ... ... ... ... ... ... ... анасын шақыртып одан:
«Бiр адам үлкен от жағып, ұлыңды соған лақтырамын десе разы ... деп ... ана: ... уа ... Разы ...... ... да: «Ондай болса ұлыңның саған қарсы iстеген
қателерiн кешiр, аналық хақыңды халал ет!» – деп ... осы ... ... ... бар, ... бiз сол ... дiн ... қаншалықты зиян келтiретiнiн бiлмеймiз. Өйткені кiтап (Құран)
және сүннет ... ... ... ... ... ... Тағала барлығымызды ғапылдықтан қорғасын! Және соңғы демiмiзде:
«Кiмнің (өмірiнде айтқан) ең соңғы сөзi «Лә ... ... ... ... ... Хадисiнің сырына жеткiзсiн! Әмин! [3].,31-32 бб.
Өлім жайлы Лев Толстой ... «үш ... атты ... ... ... ... беріп өткен. Арбакеш пештің ішінде қайтыс болады. Бай әйел
өзінің мамық төсек орнында өледі. Туған – туыстары оның ... ... ... ... ... ... көрініс құрады. Арбакешті
алДәуітың керегі жоқ, өйткені ол тіпті өйткені ол еш өзінің ауруының қандай
екенімен де ... Ол ... ... қол ... ... соң ... «өлім келді, бар болғаны осы!», - деп көз ... ... ... ... ... ... және де ... кейде белгілі, кейде
белгісіз болып келетіндігі жайында хабар беріп ... ... ... ... ... ала ... болу үшін - өлім кездейсоқ
яғни, рапентина болып ... ... Егер ол ... ... ... ... қажеттілік болмай қалады. Негізінен алғанда кездейсоқ келетін өлім бүкіл
адамзаттың ... ... - ... ... ... болады. Ол
оқиғаның жаман ... ... ... ... ... ... ... болып табылаnын. Міне сондықтанда mors repentina
кездейсоқ өлім ... ... адам үшін ... пен қорлық болып табылады.
Гаерис ханшайым Гивениере берген жеміс – ... ... ... кезінде
қаһармандарша жерленеді. Бірақта оны еске алуға да тыйым салынды.
Патша Артур және оның ... ... ... осы ... және күтілмеген өлімге қатты қайғырып, тіпті араларыда бір ... де ... ... ... ... және оның ... ... қалды.
Өлім әр ағзаның өз өмірін тоқтатуы, әрбір жан ... ... ... өкілдерінің көзқарасы бойынша: Өлім өмірдің ... ... ... ... ... ... үшін өлім тек қана ... емес қоғамдық қарым – қатынастардың құрамында орын алатын
әлеуметтік және ... ... ... табылады. Тіпті адамзат
дамуының алғашқы кезеңдерінде де өлім сәтіндегі адам мен ... іс ... және ... ... сақтауға арналған әдіс - тәсілдер жайында
көзқарастар ... ... ... қоса өлім ... ... көне ... мифолгиясындағы өлілер мен тірілердің байланысы
жайындағы елестерді мысал келтіруге болады. Қоғамда мифолгиялық ... ... ... ... ... ... ... ақиқаттарға жету
кезеңі) келгеннен кейін өлім жайындағы көзқарастар ары қарай дами түсті.
Адамның денесінде рухтың ... ... ... ... ... ... ажырамайтын ақиқат екендігін ұғына бастады. Христян діні
бойынша қабірде болатын және о дүниелік ... сену өлім ... ... үшін ... ... және ... ... Бұл дүниеде істеген
күнәлары үшін уақытша болса да қорқыныш сезімінен аулақ болады.
Стойк философтары «нементо мори» яғни, ... есе алу ... ... ... ... ... емес, сондай – ақ бүгінгі таңдағы бүікл адамзатты
да төзімділік пен ... ... ... бб.
Мәуләнә Хазірет «Мәснәуи» атты кітабында бұл дүниенің қызығы өткінші
екендігін айтып, халқына ... үн ... Ей, бұл ... ... ойлап, дертіне жаны күйзелген достым! Бұл дүние мәңгі болса, өлім
атаулы болмаса әрі ... ... ... ... салқыны соқпаса,
сенің мұңды халіңе ... ашыр еді. ... бір күні ... Қане бұл
дүниеден шығыңдар! Деген бұйрық келеді. ... жан ... кім ... ... бұл ... кетпес бұрын, осындай ауру – сырқаттардың
көзімізді ашуы ... ... ... оған ... ... ... жөн.
Иә, дерт былай дейді: «Болмыстың тас пен темірден емес,әрдайым қирауға
дайын сан – ... ... ... Мықтысың ба? Әлсіз екеніңді ұқ!
Жаратқан Иеңді таны, міндетіңді бұл дүниге неге ... біл! Бұл ... ... ... ... өткінші. Оның үстіне егер заңсыз болса, һәм
өткінші, һәм күнәсі көп. Науқастанып, қызықтан құр қалдым деп өкінбе, ... ... ... ... ... ... жақтарын ойла, рахатқа
батуға тырыс». [18].,1-5 бб.
2. ҚИЯМЕТ – ҚАЙЫМ ЖӘНЕ ... ... ... ...... ... және кіші белгілері
Аят-ы Кәрималарда және хадис шәрифтерде қияметтiң қашан болатыны дәл
айтылмағанымен ... және ... ... ... айтылған.
Адам санасы жететін қияметтің болатындығын Құран Кәрімде былайша
баяндалады: «Әй адам баласы! ... ... ... ... сілкінісі үлкен нәрсе. Ол күні әр емізушінің емізгенін ұмытқанын
және әрбір буаз жәндіктің іш ... ... ... мас ... ... олар мас ... ... азабы қатты».
«Ол күні аспан еріген сияқты болады. Таулар түтілген жүндей болады.
Дос, достың халін ... ... ... ... ... ... ... тасыған сәтте.
Қабірлер қопарылған сәтте. Әркім не ілері не кейін қалдырғанын біледі».
(Инфитар ... ... күні ... ... деп ... ... көз ... Ай
тұтылған. Ай мен күн бір араға келген сәтте. Адамдар сол күні: ... ... - ... Жоқ әсте пана жоқ. Ол ... ... Раббының алды». (Қиямет
сүресі, 6-12-аяттар).
Қияметтің қашан болатындығын тек Аллаһ Тағала ғана ... Бұл ... ... уахи ... ... періште немесе сүр үрлеуші
Исрафил періште де білмейді. Аллаһ Тағала Құран Кәрімде ... ... тек қана Өзі ... ... ... ... ... «Әрине
қиямет мерзімінің мәліметі Аллаһтың қасында. Жаңбырды Ол жаудырады. Ол
жатырлардағыны біледі. ... ... не ... ... әрі ... ... өлетінін білмейді. Күдіксіз Аллаһ Тағала толық біліуші, хабар алушы».
(Луқман сүресі, ... ... ... ... ... ... ... Олар
сенен қияметтің қашан болатындығын сұрайды: шынында оның мәліметі Раббының
қасында, оның мезгілін Ол ғана білдіреді. Көктер мен ... ауыр ... ... ... келеді, де! Сен оны сұрастырып отырғандай-ақ
сұрастырылады. Шынында оның білімі ... ... ... адамдардың көбі
оны түсінбейді, де!» (Фуссиләт сүресі, 47-аят).
Жибрил деп аталатын атақты хадисте: Жәбірейіл періште Иман, Ислам және
Ихсан ... ... ... ... ... ... ... қашан болатындығын сұрағанда былай деп жауап қатады: Бұл мәселені
жауап ... ... ... жақсы білмейді, - деп жауап ... ... ... ... ... үшін ең ... ... нәрсе қияметтің
қашан болатындығын білу ... ... ... ... ... өмірге қажетті түрде дайындалу.
Қияметтің қашан болатындығын білу ... ... ... ... ... ... хадистерінде оның жақындап ... ... ... ... ... ... Тағала бір аятта
қияметтің белгілері жайлы былай дейді: «Олар қиямет мезгілінің ... ... ғана күте ме? ... оның ... ... ғой. Олай болса
қиямет оларға келіп болған сәтте ойланып, үгіт ... неге ... ... ... ... ... ... және кіші деп екіге бөледі.
Қияметтің кіші белгілері адамдардың өз қалауларымен іске ... Сол ... ... қияметтің үлкен белгілеріне әкеліп ... ... ... ... жақындағанда болады. Қияметтің үлкен
белгілерінің болуында ... ... не ... ... ... ... (с.а.у.) хадистеріне қарап, қияметтің кіші
белгілерін былайша ретке ... ... ... ... және ... пайғамбарлықтың аяқталуы.
Аллаһтың Елшісі (с.а.у.) бір хадисінде: «Қиямет күнімен ... ... ... сұқ ... мен ... ... етеді». (Бухари, Талақ, 25; Риқақ, 39).
2) Білім жойылып, білімсіздіктің аяқ алуы. ... ішу ... ашық ... ... ... пен ... ... Адал мен арамға мән
бермеу.
4) Әке-шешеге зұлымдық жасаудың кең өріс ... ... ... ... арта ... адамдарға құрметсіздіктің көбеюі.
5) Таразыда қулық пен арамдық жасаудың көбеюі.
6) Зәулім-зәулім, аспанмен таласқан ... ... ... ... сөзі ... ... ... бал ашу және ойын құралдарының көбеюі.
8) Ысырапшылдық, дүние-мүлікке және пайдақорлыққа салыну, ... ұмыт ... ... ... ... кең өріс алуы. [20]., ІІІт. 239 б.
Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде: «Қияметтен бұрын оның он белгісін
көрмейінше бұл дүниенің соңы ... (Әбу ... ... 11; Ибн ... 28). ... ... онға ... былайша санап берген:
1. Тұман
2. Дажжал
3. Даббатүл-ард
4. Күннің Батыстан шығуы
5. Мәрям ұлы Иса ... ... ... Я’жуж және Мә’жуж
7 , 8, 9. Шығыс, Батыс және Араб ... ... ... ... ... салып, махшар алаңына қарай қуатын бір ... ... ... ... ... ... ... – мүминдерді тұмау халіне, ал ... мас ... ... бір ... ... және сол ... дүние жүзіне
жайылып кетуі.
2) Дажжал – қиямет жақындағанда шығатын әрі өзін ... деп ... ... ... ... ... ... Хз. Иса (а.с.)
тарапынан өлтіріледі. Хз. Пайғамбарымыз (с.а.у.) және басқа да Пайғамбарлар
өз ... ... ... ... және азғындығына дұшар болмауын
ескерткен. Пайғамбарымыз (с.а.у.) өзінің бір хадисінде былай деген: «Аллаһ
Тағала өз ... ... ... ... ... Пайғамбар
жібермеген. Күмәнсіз, Дажжал араларыңда пайда болады. оның халі ... ... ... ... көзі ... көзі сияқты соқыр
және ұясынан шығып кетпегендігін білесіңдер». ... ... ... атты бір ... шығуы. Құран Кәримде бұл жайында
былай деп баяндалады: «Оларға айтылған ... ... ... ... олар
үшін жерден бір хайуан шығарамыз. Ол оларға ... ... ... ... (Нәміл, 82). Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір
хадисінде былай деген: «Даббатүл-ард Хз. ... (а.с.) аса ... және ... (а.с.)-ның мөрімен бірге шығып, аса таяқпен мүминдердің жүзін
нұрландырып, ал ... ... ... ... ... жиналып
тұрғанда мына адам ... мына адам ... деп ... ... б.
4). Күннің Батыстан шығуы. Пайғамбарымыз (с.а.у.) бұл жайында былай
деген: «Алғашқы болатын белгісі – күннің батқан ... ... ... ... бойы ... ... ... жер бетіне шығуы. Осы
екеуінен қайбірі ... да ... ... ... көп ... артынша
дереу орындалады». [34].,ІІт.12 б.
Басқа бір хадисте Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай ... «Күн ... ... болмайды. Күннің Батыстан шығуын көрген адамдар дереу
иман келтіреді. (Сол кезде) бұрыннан иман келтірмегендерге және ... ... бар ... имандары пайда бермейтін ... ... Яжуж – ... деп ... ... жер бетіне таралып, біраз уақыт
жер жүзінде бұзақылық жасаулары. ... бұл ... ... ... ... бұл жерде бұзақылық істеуде. ... ... ... мен ... арамызға бір бөгет жасайсың ба? – деді». (Кеһф сүресі, 18-
аят).
6) Хазіреті Исаның (а.с.) ... ... ... Хз. Иса қиямет
жақындағанда көктен түседі. Адамдардың арасында ... үкім ... ... ... өмір ... Аллаһ жазған уақыт бойы
жер бетінде болады. Дажжалды ... Бұл ... Хз. ... ... ... ... ... болған Аллаһқа ант етемін, жақында
Мәрям ұлы Иса (а.с.) ... әділ ... ... түседі. Ол кресті (айқыш
ағаш) жығады, доңызды ... ... жоқ ... ... мал ... малға мұқтаждығы болмайды. Тіпті бір сәжде жасау ... ... ... ... артық болады». [19].,71 б.
Пайғамбарымыз (с.а.у.) басқа бір хадисінде былай деген: ... ... ... және ... (уақыт) жер бетінде болады (риуаят
етуші Пайғамбарымыздың (с.а.у.) қырық күн, ... ай, ... жыл деп ... ... Сол ... ... Мәрям ұлы Иса (а.с.)-ді жібереді. Ол
Дажжалды тауып, жоқ қылады. Содан кейін адамдар жеті жыл өмір ... ... ... ... болмайды. Сонан соң Аллаһ Шам (Сирия) жақтан
суық жел жібереді. Сонымен қатар, жер ... ... ... де ... және ... бар бірде-бір адам қалмайды. Бәрінің ... ... ... 8) 9) Жердің шөгуі, яғни үш жердің батып кетуі. Бұл үш жердің біреуі
Шығыста, біреуі Батыста, ал үшіншісі Араб түбегінде.
10) ... не ... ... аймағынан үлкен бір от шығып, ... ... ... ... адамдар мен кәпірлердің басына келетіні жайлы
Пайғамбарымыз (с.а.у.)-ның ... ... бар. ... ... сүйенетін болсақ, қиямет болмастан ... ... ... ... ... ... ... өзінің бір хадисінде: «Қиямет болған
әтте өмір сүрген адам, қияметті көрген адам – ... ... ... 5; ... ... 53). [22].,1 ... - ... кiші белгiлері: Iлiм жоғалады да, керiсiнше надандық
көбейедi. Осы жағдайда арақ-шарап iшу және ойнастық жасау әшкере жасалатын
iс болады.
- Жай әрi ... ... адам ... болады.
- Әдiлет пен қабылет жоғалады да харам мен халалға байқалмайды.
- Әке-шешеге қарсы тұру және әйелдерге ... ... ... және ... ... көбейедi де әркiм бұл айладан
наразылығын бiлдiрер күйге келедi.
- Адам баласына деген сый-құрмет әрi мейiрiмдiлiк ... ... ... ... ... ... ... Қалаларға көшу көбейедi, үйлер биiк салына бастайды. Жаман әрi
қабiлетсiз адамдар сый-құрметке бөленедi де, ... ... ... ... ... және ойын ... ... халықтың назарын
босатпай тартады, уақыттың қалай өтiп кеткенi сезiлмейдi.
- Ысырап көбейедi, дүние мал-мүлкi және мүддесi ақырет бақытынан ... ... ... ... ... ... ... (ғ.а.) нің Сүрге ұрлеуiмен болады және
қайтадан тiрiлу де Сүрге екiншi рет ұрлеумен iске ... ... ... айтылады: «Сүрге үрленгенде Аллаһтың қалағандарынан басқа көктерде
және жерде болғандардың барлығы құлап өледi. ... ... тағы бiр ... олар ... ... де (не iстелетiнiн күткен күйде) ... ... 68). ... Сүр ... ... ... қарай
жүгiре отырып шығады да “Әттең-ай, Бiздi ұйқымыздан кiм тұрғызды?» – ... ... ... ... ... Аллаһтың уәдесi, пайғамбарлар рас
айтқан.” делiнедi». (Ясин сүресі, 51,52-аяттар).
Кейбiр ... ... ... ... және ... бола ... қарсы келгендер қабірлерінде азап тартса да, бұл азап ... ... ... өте ... ... ... ... жағдайы
ұйқыда жатқандағыдай саналып, бұдан айырылғанда өте қиын ... ... “Яа, ... ... айқайлай бастайды.
Келген нақылдар бойынша бiрiншi үрлеу мен екiншi ұрлеу арасында қырық
жылдай қабір азабы ... да, ... ... ... ... бiр күйде
болады. Сондықтан күнәһарлар ... ... ... ... ... ... айқай салады да: «Бiздi ұйқымыздан кiм оятты?» –
дейдi. Бұл ... ... ... ... ... қияметтiң қашан болатыны
емес, әркiмнің қияметi болған өлiмге және өлiмнен кейiнгi өмірге дайын болу-
болмауы.
Дүние алдамшы бiр ... ал ... ... өлiм ... бiр ... ... ... ұшырағандардан болмау үшін қияметiмiз болған өлiм
келмей тұрып оянайық. Өйткені әр фәнидiң белгiсiз бiр ... және ... (а.с.) ... сөзсiз. Өлімнен қашып құтылатын ешбiр жер
жоқ. Ондай ... адам ... ... ... ... ... ... сырынан несiбесiн алып иләхи мейiрiмдi тек пана деп
қабылдауы керек.
Махмут Сами шамамен ... ... екі жыл ... ... Шәриедегі
үйлерінде алдына кіруге руқсат алған уақытында оны ... ... ... ... ... ... « ол күні әр ... ... және ... буаз ... іш ... көресің. Адамдарды мас
түрде көресің. Негізінде олар мас ... ... ... ... ... (Хаж
сүресі, -2 аят) – деген аят кәриманы айтып, оны ... ... әмір ... ... аят ... «Енді олар, істегендерінің салдарынан аз
күлсін, көп жыласын». (Тәубе сүресі, - 82 аят)
«Егер қарсы ... жас ... ... ... ... (Мү.зәмміл сүресі, 7 аят) – деген аят ... да ... ... мырзасы Пайғамбарымыз Мухаммед Мустафа (с.а.у.): «Менің
білгетіндерімді білсеңдер аз күліп, көп жылар едіңдер» - ... ... ... ... ... ... ... бейжай
қарамаудың маңыздылығын білдіреді.
Табиуннан Хасан Басри хазіреті жетпіс жыл бұрын дәретсіз жер баспаған.
Әулиелер таңдаусыз сын болып ... ... ... ... құдіреті күші
Хақ Тағаладан қатты қорқып өткен. Әрбір қимыл - ... ... ... Еш ... ... ең соңғы мың жылдан кейін ең соңғы ... ... ... ... кісі екен. Сонда ол: «Әттең мың жыл дегенде тозақтан шығатын
Ханнад мен болғанымда ғой» - дейді ... ...... ... ... (с.а.у.) тарапынан жұмақпен сүйіншілесе де ... ... ... ... ... ... ... өткізетін.
[15].,184 б.
Құдіреті күшті Аллаһ Т ағала «Көк жарылған сәтте, жұлдыздар төгілген
сәтте, теңіздер ... ... ... ... сәтте, әркім ілгеріге не
жібергенін, кейін не ... ... ... Әй ... ... ... сені не алдады? Ол сондай Аллаһ, сені жаратты. Толықтап ... сені ... ... ... Жоқ олай ... ... өтіріксінесіңдіер.
Негізінен әлбетте бақылаушылар бар. Ардақты ... олар ... ... Шын мәнінде ізгілер, әлбетте олар нығмет ішінде
болады. Нгеізінен бұзықтар, тозақта ... Олар ... күні ... Олар одан ... бола ... ... күнінің не екенін қайдан
білесің? Я ... ... не ... қайдан білесің, ол күні біреуге – біреу
қарайласуға ешнәрсе ... ... Ол ... әмір ... тән» - ... сүресі, 1–19-аяттар).
«Аспан жарылған сәтте, лайықты болып Раббыңа бой ұсынған кезде. ... ... ол ... шығарып босатқан сәтте. Раббына бой ұсынып,
лайықты болған кезде. Әй ... ... сен ... ... өте тырыссаң,
сонда ғана оған жолығасың. Ал енді кімнің дәптері оңынан берілсе, сонда ол
дереу жеңіл ... ... Ол үй – ... ... ... Ал ... ... арт жағынан берілсе, сонда ол дереу өлім шақырады. Қайнаған
тозаққа ... ... ол өз ... мәз – ... ... - деп ... сүресі, 1-13-аяттар).
Бұл аят каримадағы хал осы дүниеде бай болғанына ... ... ... ... ... өмір ... байлығын өзіне
ғана тән еткен, кедей – кепшіктерді көзге ілмеген ... ... ... Бұл ... керекті ғибрат сабағын алмағандар, ... ... ... және ... ... қалдырады. Негізінде олар қайтадан
тірілгенімен дүниедегі бай, қуанышты күйлері жалғаса ... деп ... ... ... олар ойлаған болмай шығады.
Суфян Саури хазіретінің жас кезінде белі бүгіліп, ... ... ... ... сұрағандарға: - ілім алып жүрген ұстазым бар еді.
Соңғы ... оған ... ... ... ... айта ... кетті. Бұған қалай белің бүгілмейді? – деп жауп береді. [23].,1-10
бб.
Риуаяттарға қарағанда Омар бин ... бір күні ... ... ... ... ... төменгі аяттарды қоса оқиды. Оқып болып ... ... ... ... соң сол ... қайталап оқып, тағы да
жылайды. Сөйтіп от ырып таңды атырады. Ол мына аяттар болатын: «Сол кезде
олардың мойындарына ... ... ... болған түрде сүйрелейді.
Қайнап тұрған суда болып, отқа жығылады». (Ғафыр сүресі, 71,72 аяттар)
Хаким бұйырады: «Мына үш нәрседен басқа ... абай ... ... үш ... ... бір ... үшін ... кісі қайғыны да қуанышты да
білмейді:
Біріншісі: өмірінің соңында иманмен өту турасында уайымдап ... осы ... ... алаңдауы бұл дүниеден иманды болып өту үшін түрлі
күш – қайрат жұмсауы, абай болуы керек.
Екіншісі Аллаһтың әмірлерін ... ... ... алмағанынна
өкініп, алаңдауы. Адам бұл мәселелерде қорқып, ... және ... ... орындау жолында қам жасауы керек.
Үшіншісі: «Дұшпандарынан құтылуы не, ... ... ... ... Дари ... ... ... (кәпірле) Біздің өздерін иман
келтіріп, ізгі іс істемегендермен ... ... ... де,
өмірлерінде де олар мен теңелуімізді ойлай ма? Олардың ... ... ... десеңізші!» (Жасия сүресі 21 аят) – деген аятты қайта- қайта
оқып, бір түн бойы ... Рази бин ... - Ей, ... ... ертең махшарға топ –
топ болып, төрт жақтан ... ... ... құзырында жауапқа
тартыласыздар. Істеген істерің бүге – шүгесіне ... ... ... бере ... ... жаяу, қажулы күйде топ - тобымен тозаққа
айдалады. Ал, есебін берген Аллаһ ... ... ... ... ... ... Махшар күні – зарығу мен өкініш ... Ол ... ұлы ... күні - бір топ ... ... ақ, бір ... жүздері қап – қара
болатын күн.
Ол күн – біреу – біреуге жәрдем бере алмайтын және ... ... ... ... күн - әке – шеше баладан, бала әке- шешеден қашып, бір – біріне
жәрдемдесе алмайтын күн.
Ол күн – ... ... ... ... ... әркім
қара басын ойлайтын күн.
Мұаз бин Жәләл (р.а.) білдірген бір хадис шарифте ... ... ... күні мына төрт ... ... ... бір қадам алға
аттай алмайды».
1. Өміріңді қай ... ... ... ... ... ... ... не істедің?
4. Дүние - мүлкіңді қайдан алып, қайда жұмсадың?
Аллаһ ... ... ... ... өлім келген сәтте: Раббым мені
дүниеге қайтар. Мүмкін мен қалдырған ... амал ... Әсте олай ... бұл оның ... бос сөзі. Өйткені олардың артында қайта тірілетін ... бір ... бар. ... сүр ... сол ... олардың араларында туыстық
(байланыс) жоғалып, бір – ... ... Ал сол ... ... таразысы
ауыр тартса, міне солар құтылушылар. Ал және кімнің таразысы жеңіл тартса,
міне солар өздерін ... ... Олар ... ... ... ... ол ... олардың онда тістері ақсиып қалады. Өздеріңе аяттарын
оқылғанда оны ... ... ма? ... ... Сорымыз жеңіп,
адасқан бір ел екенбіз ғой ... ... ... ... ... ... егер
қайта күнәһар болсақ, шын залымбыз. Оларға: Сонда сіңіп жоғалыңдар! Маған
сөйлеспеңдер дейді. ... бір ... ... иман ... ... Және ... ... көрсет. Сен мейірішілдердің ең жақсысың
дейтіндер бар еді. ... ... ... ... ... ... Әттең
оларға күлулерің Мені еске алуларыңды мүлде ... еді. Рас ... ... ... еткендіктері себепті сыйлыққа бөледім. Олар анық ... – деп ... ... ... ... ... ... Тағала тағыда басқа аятта былай дейді: «Ей,
мүминдер! Сендерді малдарың, балаларың ... еске ... ... ... бұны ... міне ... зиян ... Сендерден біреулеріңе өлім
келіп: Раббым! Мені жақын бір мерзімге дейін кешіктірсең де ... ... ... ... ... ... берген несібемізден тиісті орынға
жұмсаңдар. Қашан біреудің ажалы келсе, Аллаһ оны әсте ... ... ... ... біледі» – дейді бізге. (Мунафиқун сүресі, 9-11
аяттар). [1].,55 б.
Кәпірлер қалайша шексіз ұлы Аллаһ Тағала олар ... ... ... ... мен тыйымынсыз қалдырды деп есептейді? Олар қалайша ... ... ... ... пен ... жек ... бойына
сіңірген тақуаларды игілікті істері үшін жарылқайтынына, ал күнәһарларды
мойынсұнбағандықтары үшін жазалайтынына ... Олар ... ... ... ... ... ... кәпірлерге тақуаларға
қудалатып, содан кейін ... ... ... Әмірші деп ойлайды?
Ақыреттің кіші белгілері – бұл Пайғамбарымыз Мухаммед (с.а.у.) ... ... ... ... мен ... ... ... білдіретін кәдімгі
қарапайым құбылыстар. Аллаһтың Елшісінің сахих хадистерінде келтірілген
елуден аса ... кіші ... ... ... ... ... ... тырысып бақтым.
Бірінші белгі: Ең соңғы Пайғамбарлықтың басталуы: Мухаммед пайғамбар
(с.а.у.) сахабаларының көңілін өзін ... ... ... ... жиі аударатын. Ол тағы өзін есеп күнінің Пайғамбары деп
атады. Әнәс бин Малитен (р.а.) рируаят ... ... ... «Мен есеп ... ... мына екі саусақ сияқты жіберілдім».
Сосын ол өзінің қолының сұқ саусағы мен ... ... ... деп ... жеткізген. (Бухари, Муслим, Ахмад, Тирмизи).
Екінші белгі: Мухаммед пайғамбардың (с.а.у.) ... Ауф ибн ... ... ... ... «Ақырзаман басталар алдында алты оқиғаны
күтіңіздер: менің өлімімді, ... ... ... ... ауруы жойып жіберсе, сіздерді де солай жоятын жұқпалы індетті,
адамға жүз динар берілсе де, ол бәрібір қанағатсыз ... аста – ... ... – бір араб ... ... ... және сіздер мен
Асфар ұрпақтарының арасындағы уақытша бітімнен кейін олардың сіздерге
әрқайсысында он екі мыңнан әскері бар 80 ... ... ... - ... ... ... Бұл ... ақырзаманның
бірнеше белгілері туралы сөз қозғалып отыр, оның әрқайсысын жеке талдап
көрелік. Солардың бірі – барлық ... ... және ... ең ... Мухаммед пайғамбардың (с.а.у.) өлімі.
Ұлы Аллаһ Тағала: «(Мухаммед! (с.а.у.) сенен бұрын да адам баласына
мәңгілік (өмір) бермедік. Ал, егер сен ... ... олар ... қала ма?
Әркім өлім құшады. Сендерді сынап, жаман – ... ... ... Сондай –
ақ, Біздерге қайтарыласыңдар», - деді. (Әнбия сүресі, 34-35 аяттар).
Аллаһ Елшісінің ... оның ... үшін аса зор ... ... ... ... Елшісі Мәдинаға келген күні, бүкіл қала жап – жарық ... ол ... ... күні қала қара ... ... Оны ... кезінде біз
өзіміздің жүрегімізді тануды тоқтатпағанша одан қолымызды ... - деп ... Ибн ... ... ... (р.а.) бұл ... өздерін
ұзақ жылдар бойы оқытқан және ... ... ... ... ... ... ... тірі кезіндегідей
сүйіспеншіліктің, қайырымдылық пен алаңсыздықтың енді ... ... ... - деп ... ... қатар
Пайғамбардың (с.а.у.) өлімі көктен түсетін аяндардың ... ... және бұл да ... сахабаларды қайғыға батырды. Аллаһтың Елшісі
қайтыс болғанда шыншыл Әбу Бәкір және Омар ибн Хаттаб оның сүт ... ... ... айтуды ұйғарды. Оған келгенде олар қарт әйелдің қатты
жылағанын көріп: ... ... ... ... ... ... болғаны жақсы емес пе? Ол: «Мен Елшіге Аллаһтың ... ... ... ... және ... жылап жатқаным жоқ. Мен көктен түсетін
аяндардың тоқталғандығы үшін жылаймын», - деп ... ... Бұл ... ... ... Үмму ... ... қосыла жылауға мәжбүр етті. [39].,36-51
бб.
Үшінші белгі: Құдысты ... ... алу: ... ... ... ... ... халиф Омар ибн Хаттабтың хижра жылында
билеген уақытында бүтіндей ... ... ... Құдысқа өзі келіп, қала
тұрғындарымен бейбіт келісім жасады, дұшпандық пиғылдағы яһудилер мен
христиандан ... және ... ... құрылысын бастады. Омар ибн
Хаттаб (р.а.) Қааб әл - Ахбардан (р.а.): ... ... ... оқығаным
жақсы?» - деп сұраған. Қааб. «Меніңше, бүкіл ... ... ... тұрғандай болу үшін саған анамазды жартасың артында оқыған
жақсы», - деп жауап береді. Омар оған ... ... «Сен ... Мен олай ... Мен Аллаһтың Елшісі қайда оқыса, сонда
оқимын, - деді. Ол бетін қыбылаға ... ... ... ... ... да шапанын сілкіп, қағып оған жабысқан ... ... ... ... ... да солай істей бастады», - деп Убай ибн ... ... ... оба эпидемиясы: Мухаммед пайғамбар (с.а.у.)
болжаған бұл оқиға Омар ибн Хаттаб ... ... ... ...
обаның ең күшті эпидемиясы басталған Палестинадағы кішкене қала. Ауру
барлық шамға жайылды және ... бес мың ... ... алып ... ... ... болғандардың ішінде мұсылмаан қауымның
сақтаушысы Әбу ... ибн Әл – ... та ... ... ... ... ... Әбу Һурайра тарапынан
риуаят етілген мына бір ... ... ... «Парсы кисрасы[3]
өлді және одан кейін кисра болмайды. Жанымның Иесімен ант етемін! Сіздер
оның қазына байлықтарын Аллаһ ... ... ... - ... Бұл жорамал қашан мұсылмандар парсы империясын қиратып және
Мәдинаға парсы билеушісінің қазына – байлығын әкелгенде, Омар ибн ... ... ... ... бастады. Кейінрек мұсылман әскерінің
қуатымен әйгілі Византия имериясы да құлады. ... ... ... есепсіз байлыққа қол жеткізбей есеп сағаты болмайды. Ол байлықтың
көптігі сонша, тіпті, оның ... бұл ... ... ... ... екен? – деген ой мазалайтын болады. Ал, ол біреуге көмек
ретінде садақа беретін ... онда оған ... ... бұл ... ... ... - деп ... беретін болады», - деп айтқанын Әбу Һурайра
жеткізген. ... ... ... ... ... ... «Аллаһ
менің алдыма жерді жайып тастады, сосын мен оның ... ... ... Ақиқатында, менің қауымым маған көрсетілген жер көлеміне үстемдік
етеді. Маған қызыл және ақ екі қазыналы жер табыс ... Мен ... ... Ол ... ... ... жібермесін, оған ешқандай қауіп
– қатер төндірмесін және оған сырттан ешқандай жау келтірмей, әсіресе ... ... ... және оның бір ... қорғасын деп
сұрадым. Менің Жаратушы Ием. «О, Мухаммед, егер Мен бір нәрсені қаласам,
онда ол бұлжымай ... ... Мен ... ... мынаны сыйладым:
Мен оны ешқашан құртып жібермеймін және оған сырттан ... ... өз ... ... ... және оның біртұтастығын,
тіпті егер де барлық көрші қауымдардың тұрғындары ... ... ... ... ... олар ... - өздері өлтіріп және алдай бастағанша
ғана», деп жауап берді», - деген.
Аллаһ ... ... ала ... оның билігі кезінде бүкіл
мұсылман халқының барлығының жеткілікті және асып – ... ... ... Иса ибн ... (а.с.) ... ... түскен уақытында және
Мухаммедтің (с.а.у.) әділетті МаҺди атты ұрапғының билеген ... де ... ... [32].,290-293 бб.
Алтыншы белгі: Бүліктің пайда болуы: бүлік – бұл сынақ, азғыру мен
мазасыздық кезеңі. Мухаммед ... ... ... ... ... күйзеліс кезеңін басынан өткізетінін содан көбісі
имансыздық пен адасушылыққа ұшырайтынын айтып кеткен. Әбу Муса әл – ... ... ... ... ... ... ... түнерген түнге
ұқсайтын сынақ кезеңдері басталады. ... ... ... ... кешке
қарай кәпір болады. Ал кешке мұсылман болған адам таңертең кәпір болып
шығады. ... ... ... ... ... ... ... келе
жатқаннан жақсырақ, ал жүріп келе жатқан жүгіргеннен ... күй ... ... уақыттар басаталса, онда өздеріңіздің садақтарыңызды
сындырыңыздар, адырналарыңызды ... және ... ... ал егер ... ... баса – көктеп кірсе онда ... ең ... ұлы өзін ... ... ... ... ... жеткізген.
Әбу Һурайра (р.а.), Аллаһ Елшісінің (с.а.у.): «Тыңдаңыздар, бүлік
мына жақтан келеді! ... ... мына ... ... Шайтанның
мүйізі қай жақтан шықса, ол сол жақтан келеді», - дегенін ... ... ... оның күші мен ... ... ... пікір бар. Мүмкін, күн шынымен – ақ ... ... бір ... ие
шығар. Күннің шайтанның мүйіздерінің арасынан шығатыны тағы ... ол күн ... және ... оның ... ... иеді. Шығыс
әртүрлі дінбұзар ағымдардың және көп ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Харижашылар мен
қадариттердің өркен жаюы туралы көптеген сенімді хадистер кездеседі.
[40]., 96-100 ... өзін әл – Баб деп ... ... Әли Мухаммад аш – Ширази өзінің
әдепсіз көзқарасын уағыздады. Ол түрмеге қамалды және артынан жазаланды.
Бірақ оның ілімін өзін (Баһауллаһ) деп ... ... бірі ... Али ... өзін ... деп таныстырып, баһаи дінін ендірді,
«әл - Ақдас» деп аталатын «киелі» кітап ... ... ... деп ... 1908 жылы ... ... ... Ғулам Ахмад әл –
Қадиянидің Исламға қарсы оқуы таралды. Көріп отырғандай Аллаһ Елшісінің
(с.а.у.) айтқан жорамалы тура ... ... және ... осы күнге
дейін шығыста қанат жайып жатыр және ол ... ... ... өмір ... ... ... – ақ әрі оның ... кейін діннен
шығушылардың бүлігі қосылған жалған Пайғамбарлырдың дүниеге келуімен
байланысты болған жанжал мен ... – бет ... тура ... ... ... күшті күйзелткен бірінші бүкіл тек үшінші тақуа халиф
Осман ибн Аффанның (р.а.) билік ... ... орын ... ... ... күйзелістердің бәрін сәтті жеңіп шықты және оған көп ақиқат
себептер болды. Хузайфа ибн әл – ... өз ... Омар ибн ... ... кім Аллаһ Елшісінің (с.а.у.) сынақ туралы ... ... - деп ... айтады. Хузайфа.
- Оның өзі менің есімде, - деп жауап берді. Ол:
- Сен батылсың ғой. Оларға айтып ... - ... ... ... ... туралы: «Отбасы, байлық және көршілер адам үшін ... ... ал ... ... және зұлымдықтан алыстау оның жіберген
қателігін өтейді, - дегенін айтқанда, Омар:
Мен ... ... ... Мен ... ... ұқсап
өршеленетін бүлік туралы сұрап отырмын, - деді. Хузайфа:
О, мұсылмандар әміршісі! Ол ... ... ... ... сені одан ... ... тұр, - ... Омар: Бұл есік ашылды ма, әлде сынады ма? –
деді. Хузайфа: Сынады, - деп ... ... ... ... Оны жӘбу одан ... ... - ... Адамдар: «Саған бұл не қақпа екені белгілі ме?» -
деп сұрады. Хузайфа: «Иә, ол маған түннен кейін таң ... ... ... тап ... анық және менің сөздерім жалған ... ... - деп ... ... ... одан бұл ... туралы білуден
қорықты да, оны Масрұққа тапсырды. Ол: «Ал, бұл не қақпа?» - деп ... «Бұл - ... - ... ... бүліктің таралуына тосқауылдың
бірі екінші тақуа халиф Омар ибн Хаттаб» болды. Әбу Бәкір сыияқты оның да
билік басына келетіні ... ... ... ... ... ... ... жеткен хадисте Аллаһ Елшісі (с.а.у.): «Мен түсімде ... суды ... ... ... ... ішкізіп жатқанымды көрдім.
Сол кезде маған Әбу Бәкір(р.а.), жақындап келіп, қолымнан шелекті алды,
ол суды екі рет ... ... оның ... ... бар еді, ... Аллаһ
оны кешірді. Сосын ибн әл – Хаттаб келді де Әбу Бәкірден шелекті алды.
Мен ешкімнің ол ... ... ... ... ... көрген жоқпын. Мен
оның қалай халықтың басында тұрғанын көрдім, ал ... ... ... - ... аш – ... «Пайғамбарлық түстер аян болып табылады. Ал
Пайғамбардың Әбу Бәкірдің ісінің әлсіздігіне байланысты ... ... бұл - оның ... қысқа мерзімділігімен, оның ерте өлімімен
және өзінің ... ... ... ... ... бойы ... ... оған жаңа жерлерді бағындырып алу және мұсылман иеліктерін
көбейтуге жол бермеген дін бұзарлармен болған соғыспен ... ... ... қарамастан Әбу Бәкір Мухаммед пайғамбардан (с.а.у.) кейінгі
мұсылмандардың ең жақсысы болды және өзінің тіпті еңбектерімен тіпті Омар
ибн Хаттабтан да асып ... Ол ... ... өлімінен кейінгі халиф
қызметінің сайлауына басқалардан көбірек еңбек сіңірді және бұл ... ... ... ... ... ... Елшісінің
(с.а.у.) ауруы меңдеген соңғы уақыттарында: «Маған Әбу ... ... ... оған мұра ... үшін ... ... мен ... таласып және олар басқалардан көбірек лайықтымыз деп айтады деп
қорқамын. Бірақ Аллаһ және мүміндер Әбу Бәкірден басқасының ... ... - ... Айша (р.а.) ... ... ... еткен).
Осылайша, мұсылман мемлекетінің билеушілігіне Әбу ... мен ... де ... ... (с.а.у.) болжап айтқан еді. Олардың билікке
келіу Мухаммед пайғамбардың (с.а.у.) барлық сахабаларының ... ... Әли ибн Әбу ... ... ибн Әбу Суфйанға: «Өз уақытында
кім Әбу Бәкірге, Омар және Османға адалдыққа ант ... ... да ... ант ... ... қатысушылар бұдан былай басқа біреуді сайлауға
хақылары жоқ», - деп жазған хаты дәлел. [38].,364 .
Таңдау құқығы тек ... мен ... ... Егер олар ... және ... билеушісін таңдаса онда солай болуды Аллаһ Өзі
қалағаны. Бірақ мұсылмандарға Аллаһ Елшісінсіз ... ... ... және Омар ... ... ... келді. Мұсылман қауымы
өздерінің дана және еркін шешімдерімен бүліктің таралуына тосқауыл қоятын
адамдарсыз қалды. Омар ... ... ... де ... ... алдын ала айтып кеткен. Әнәс ибн Мәлик: Аллһ ... ... ... Омар ибн Хаттабпен және Осман ибн Аффанмен бірге Ухуд
тауына көтерілгенін және ... ... ... ... ... ет, ... Саған Пайғамбар, шыншыл (Әбу Бәкір) және екі азапталушы
(Омар және ... ... - ... ... 23 – жылы Әбу Лулу ... ... Омар ибн ... намаз уақытында уланған қанжармен ... ауыр ... ... ... бірі ... төменгі жағынан болған
еді. Соның зардабынан халиф үш күн өткен соң ... ... Оның ... ... ... ... ортасында негізін Абдуллаһ ибн Сәбә
деп аталатын адам ... ... ағым ... Ол ... еді және мұсылман
атын жамылып Осман халифке қарсы аттануға надан адамдарды арандатты.
Абдуллаһ ибн Сәбә өзін - өзі ... ... ... сияқты Иса
пайғабардың (а.с.) ізін қуушыларға істегеніндей қылып, мұсылман ... ... ... ... ынтасы Мәдинаға Куфадан, Басрадан
және Мысырдан келген қаруланған надан топтың ... ... хаж ... үшін ... ... ... пайдаланып, тақуа
халифтің үйін қоршап алуға әкеліп соқты. Көтерісшілер ... ... бас ... ... ... бірінші жұлдызында үйдің
қабырғасынан асып түсіп, Құран оқып жатқан ... ... ибн ... және оған ... ... әйелі Найлидің саусағын кесті. Халиятің
үйіне Мухаммед ибн Әбу Бәкір, Хиана ибн Бишр, Омар ибн ... Амр ... ... ибн Хумран, Абдаррахман ибн Удайс және басқалар басып келген
– ді.
Осы ұлы сынақ ... да ... ... ... ... Аллаһ
Елшісінің (с.а.у.) Арис құдығында қалай демалғандығы туралы ұзақ хадисте
Осман ибн Аффанның пайғамбарға ... ... ... ... ... ... ... Әбу Мусаға: «Оған кіруге рұқсат ... оны ауыр ... ... ... ... ... хабармен сүйіншіле!»
- деп жауап берген. (Бухари). Пайғамбарымыз (с.а.у.) өзінің сахабаларына
олардың арсында пайда ... ... ... да ... Ол ... түйе соғысымен аяқталатын басраға жорығын да алдын ала айтып
кетті. Осман өлтірілгенен ... ... ... тақуа халифтің қаны
үшін көтерілісшілерден кек алуға ... ... Олар ... ең ... ... ... қолынан қиылғанын, сонымен қатар тиым салынған
ай мен киелі жердің қасиеттілігі аяққа тапталғандығын кешіре ... ... ... ... Айша (р.а.), сонымен қатар даңқты
сахабалар Талха ибн Убайдуллаһ пен Зубайр ибн ... өз ... ... ... аттанды. Қайс ибн Әбу ... ... ... ... ... Бәну Амир тайпасының құдығының қасына тоқтағанын
әңгімелейді. Сонда оған иттер үре бастады және ол: «Бұл не қылған ... деп ... ... «Бұл - ... - деп жауап берді. Сонда ол: «Мен
қайтқым келеді», - деді. ... ... ... ... ... айтуы
бойынша, бұл Зубайр болатын) – Қажеті жоқ. ... ... ... сені ... Бұл ... татуласуына септігін тигізеді. Айша
анамыз сонда: «Бір күні пайғамбар (с.а.у.) ... ... ... ... ... ... не ... - дегенін айтты. (Ахмад, Әбу
Иғла, әл-Баззар).
Айшаның ... ... ... және ... өлтіруге қатысқан
көтерілісшілерден кек алуға кірісті. Қақтығыс салдарынан 600 – ге ... қаза ... ... уақыт өткеннен кейін Әли ибн Әбу Талиб халифтің
үлкен әскері жақындады. Осыдан көп бұрын Мұхаммед Пайғамбар ... ... ол ... ... келіспеушілік пайда болтыны туралы ескерткен-ді.
Әбу Рафидан жеткен хадисте Аллаһ Елшісі (с.а.у.) Әли ибн әбу ... мен Айша ... ... ... ... - ... Сонда
ол: «О, Аллаһтың Елшісі! Мен адамдардың ішіндегі ең бақытсызы болмақпын
ба?» - деген. Ол (с.а.у.): «Жоқ. Бірақ қашан ... ... ... Айшаға ол үшін қауіпсіз орын тауып бер», - деген. (Ахмад, әл ... ибн ... ... ... ... ... Әли халифтен Басраға
жақындағанда не істейтінін сұраған кезде, ол: «Мен біздің де, олар жақтың
да опат болуын ... ... ... ... ... ... қараған
болса, соның әрқайсысын жұмаққа кіргізеді», - деп жауап берген. Ол тағы:
«Сендер ертең жолығысатын ... ... де, ... де ... », - деп ... ... Талхамен және Зубайрмен келіссөзге
халиф өзінің Қақа атты жақынын аттандырды. Ақырында екі жақ та ... ... ... ... ... бұл ... ... ибн Сәбәны қатты
абыржытты. Ол Сәлим ибн ... ... ибн ... және басқа астыртын
бүлікшілермен сөз байласып, бейбіт бітімді бұзуға кірісті. Әли халифтің
әскер құарамасының сапындағы 3000 ... ... ... ... ... шӘбуыл жасады. Біреулер Басра тұрғындары халиф
әскеріне ... ... деп ... ал енді ... ... тұрғындары
халиф әскеріне шӘбуыл жасады деп жарсалды. Сәбәшілер өз мақсаттарына
жетті – ... ... ... ... ... ... ... қалған
шайқас басталды. Бұл шайқас көптеген сахабалардың, оның ... ... ... Пайғамбарды (с.а.у.) өз денесімен қорғаған Талха ибн
Убайдуллаһ пен Пайғамбардың ... ... ... ибн ... ... ... ... тіпті ұрысқа қатысқысы да келмеді, оны Басраны
тастап шығуға жиналғада өлтірді. Олардың екеуі де ... ... ... – ақ жұмақпен сүйіншіленген еді. Оларға аса жоғары Аллаһ разы
болғай!
Шейхул Ислам ибн ... ... ... шыққысы келген жоқ,
түйелер соғысы олардың еркінен тыс басталып кетті. Әли, Талха және Зубай
мәселені бейбіт ... ... және ... ... ... ... кек ... уағдаласты. Сөз жоқ, Әли Османның қаза
тапқанына қуанған жоқ және оған ... да ... ... еді. Ол ... ... «Аллаһтың атымен антетемін, мен Османды өлтірген жоқпын және
өлтірушілерге ... ... - ... Оның бұл сөздері күмәнсіз
шындық болатын. Әлидің Талха және ... ... ... ... ... келуі Османды өлтірушілердің мазасын қашырды. Сөйтіп
олар Талха мен Зубайрдың әскеріне ... ... ал ... болса; бізге
Әлидің әскерлері опасыздықпен шӘбуыл жасады деп ойлап, қорғана бастады
және Әлидің ... ... ... Шайқаса тақуа сахабалардың еркінен
тыс таралып ... Айша ... ... жоқ және ... - ... та ... жоқ. Ол ... түйесінің үстінде отырды». Мухаммед
пайғамбардың (с.а.у.) мұсылмандарға ескеркен түйелер соғысы 36 – ... ... ... ... - ... сағаты басталған сәтте екі адам алдарына киімдерін жаяды,
бірақ оны ... та, орап та ... ... ... ... ... ... түйесін сауып, оның сүтін ішпекші болады, бірақ бұны ... ... ... ... ... бір адам саз ... астауды
сылап, бітелейді, бірақ ол малын суғаруға ... ... ... ... адам ... асын аузына апарады бірақ оны жұтуға
үлгермейді». ... ... бұл ... Әли ибн Әбу ... және Муауия
ибн Әбу Суфянның жақтастары арасында болған ... ... ... Бұл ... да өткендегі сияқы шындық Әли ... ... ... онымен келіспеген сахабалар өздерінің ыждихаттарының
негізінде әрекет етіп, сол себепті олар аса ... ... ... ... ие. ... ... ибн ... «шайқасқа шыққысы келгендердің
ішінде көпшілігі мұсылмандардан қантөгісті талап еткен Әлиге де, Муауияға
да бағынғылары келмеді. Әйтсе де бүлік оты ... ... оны ... ... де сөндіре алмайтын көп жағдайлардан белгілі», - деп
жазды. (Минхаж әс- Сунна 2 том 224 – бет.).
Екі жақ үш ай бойы ... ... ... ... бірақ
бсақаларды арандатып, соғысуға шақырған адамдар да табылды. Әли халифтің
жақтастарының арасында мұнымен Малик ибн Харес ан – ... ... ибн ... және ... айналысты. Ал Муауия жақтастарының арасрында
соғоғысқа Абдаррахман ибн Халид ибн Уалид (ол ұрыс майданында ту ... Ауар ... және ... ... Ақыр ... һижраның 37 – жылында,
жумадиял – ахир айында екі жақтан 10000 – нан астам мұсылман қаза болған.
Сыффин ... ... ... ... ... қаза ... ... – ға жеткен. (Фатхул – Бари 13-том, 86 - бет). Қашан Хасан ибн Әли
барлық алауыздық пен ... ... ... бұл ... ... қобалжытуын тоқтатпады. Ол мұсылмандар мүддесін
өз басының ... ... ... ... ... халифат билігінен
өз еркімен бас тартты. Бұл даналық әрекетті де ... көп ... ... ... болжап кеткен еді, ол Хасанды ... ... ...... мырза. Бәлкім, дәл осы немеремнің қолымен ... екі ... ... ... татуластыруы мүмкін», - деген болатын.
(Ахмад және Бухари). Жоғарыда айтып айтып кеткендей, ... ... ... ... ... харижашылары мен қадариттердің пайда
болатынын болжады. Бірде Аллаһ Елшісі адамдар арасында алтын бөлгенде,
оған бір адам келіп: «О Мухаммед, ... ... - ... ... ... ... ... мен бағынбасам басқа кім бағынышты болады?. Маған
жердің барлақ мекендеушілерін сеніп ... ал сіз ... ... - ... ... ол ... «Міне, тап осындай адамдардан Құранды
оқитын, бірақ ол олардың санасына жетпейтін ... ... Олар ... ... ... ... ... Олар жабайы
құстарды түйреген жебедей Исламнан тез шығады. Егер ... ... онда Ғад ... ... ... ... болса, оларды да
осылай өлтіріңдер», - деді. (Бухари, Муслим).
Ал қадариттерге келетін болсақ, ибн ... (р.а.) ... ... ... ... қауымда көпқұдайшылдар бар, ал менің
қауымымның құдайшылдары – тағдырды жоққа шығарушылар. Егер ... ... ... ода ... ... ... ... Ал егер ол өлсе, онда
оның жаназасына қатыспаңдар», - деп айтқаны ... ... ... беліг: Жалған пайғамбарлардың пайда болуы: Сәбән (р.а.) Аллаһ
Елшісінің ... ... ... ... ... ... және ... қауымынан отыз жалған пайғамбар шықпағанша
ақырзаман басталмайды. Расында, мен ең ... ... ... ... болмайды», - деп айтқанын жеткізген. (Әбу Дәуіт, Тирмизи,
Албани ... хади ... жоқ, ... пайғамбарлардың саны отызбен шектелмейді, өйткені
Аллаһ Елшісі ... ... ... тек ... ие ... соңдарынан
адамдарды ерте алатындарын ғана есепке алған болуы керек. ... ... бірі өз ... ... ... ... және Әбу Бәкірдің (р.а.) билігі тұсында Яман соғысында өлтірілген
Бәну Ханифа ... ... ... еді. ... атты әйел де ... деп жар ... ал Мусайлима оған сол сәтінде үйленді, бірақ
оның қазасынан кейін ол тәубеге келді де ... ... ... ... кейін
сол сияқты тәубеге келіп, қайтадан иман келтірген Асад тайпасынан ... ... ибн ... ... ... ... ибн ... билігінің басына Мухаммед пайғамбардың (с.а.у.) ұрапқтарына
сүйіспеншілік көрсетудің үлгісін бастаған және ... ибн ... ... кек алуға ұмтылуы арқасында өз жағына Куфа тұрғындарын қаратқан,
сосын ... ... ... ... хабарлаған Сахиф тайпасының
адамы Мухтар ибн Әбу Убайд жалған пайғамбарлықтың жүгін көтеруге әрекет
етті. ... ибн ... ... ... ... атты ... ... болып, ол көп ұзамай өлтірілді. Аббаситтер билігі тұсында жалған
пайғамбарлардың бүтін бір легі қаулады. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... Ғулам Ахмад Қаияни және Бахауллаһ
атанған жалғаншыны бөле жарып атасақ артық болмас. Ал ең ... ... – Иса ибн ... ... ... ... ... ең алғашқы үлкен белгісі болып табылады). Қалған жалғаншылар
мұсылмандардың ерекше көңіл аударуына тұрмайды. [40].,20 бб.
Сегізінші белгі: Хижазда[5] отың пайда ... Әбу ... ... ... ... ... Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Хижаз жерінен
Бусрадағы[6] түйелердің мойны да ... жап – ... от ... ... күні ... - деп айтқан. (Бухари, Муслим).
Имам Науауи: «Біздің уақытымызда дәлірек айтар ... ... 654 ... ... маңында жерден орасан зор от атылды. Бұл Хирра деп
аталатын орынның артында, қаланың шығыс ... ... еді. Бұл ... Шам және де ... елді ... ... көпшілігі
біледі. Сондай – ақ мен бұл туралы осы ... ... ... да ... - ... ... ... Муслим, 18-том, 28-бет).
Осы оқиға жөнінде иб Касир, Қуртуби, ибн ... тағы ... да ... жазды.
Тоғызыншы белгі: Мұсылман халифатындағы қауіпсіздік және игілік: Әбу
Һурайра (р.а.) Пайғамбарымыздың (с.а.у.) былай деп ... ... ... салт атты тек ... ... ... ойламағанша қияиет
сағаты соқпайды». (Ахмад). Мұсылмандар ... ... және ... ... ... куә ... ... бұл имам Мәһди билігі
тұсында Иса ибн ... ... ... ... кейі тағы да ... ... Түріктермен соғысу: Әбу Һурайра (р.а.) Пағамбарымыздың
(с.а.у.) былай деп айтқандығы жайлы бізге ... ... ... күні
мұсылмандар түріктермен соғыспайынша басталмайды. Олардың беттері
қалқанға сақиналанған тері сияқты, үстерінде де, ... да ... ... ... (Муслим). Ал, хадистің басқа нұсқаларында былай
деп айтылады: «Қашан сендер жүннен киім киетін халықпен шайаспағанша ақыр
заман ... Бұл ... дөң ... ... ... ... ... халық болады». (Бухари).
Худайдж бірде Муауия ибн Әбу Суфянмен бірге ... ... ... ... ... хат ... әңгімелейді. Бұл жолдау хатта
мұсылмандардың түріктерге шӘбуыл ... ... тас – ... етіп ... ... ... ұшыратқаны және бай олжаға кенелгендері жайлы
хабарланған. Бұл хабар Муауияны қатты ренжітті. Ол былай деп ... ... ... ... ... мен ... ... зиянға ұшырап,
олардан бай олжа иеленгеніңді түсіндім. Ал, енді бұдан былай осы тәрізді
нәрсені ... ... ... де келмейді. Менің рұқсатымсыз енді
олармен шайқасушы болма!». Худайдж одан сұрады: «О, мұсылмандар әміршісі!
Сен неліктен ... ... Оған ... ... деп ... қайтарды:
«Өйткені мен Аллаһ ... ... ... ... ... ... міндетті түде үстем шығады», - дегенін естідім. Менің
олармен неге ... ... ... ... (Әбу ... ... ұзақ уақыт аулақ жүрді, бірақ олар бірте –
бірте ... ... ... кіре ... ... ... ... мұсылман әскерінің үлкен бөлігін түріктер құрады. Олардың ықпалы
күшейіп, бұл ... мен ... да ... ... өсіп - өркендеуіне
жол ашты, гүлденуіне әкелді. Ал мұсылмандық жыл санауының ... ... ... ... ... ... ... әскері шӘбуыл
жасады. Һижраның 656 – жылы олар Бағдатты талқандады, ондағы орасан үлкен
кітапхананы жойып жіберді және халиф ... ... ... ... ... татар монғол әскері мұсылмандардың жерлерін ондаған
жылдар бойы жалғастыра берді. Ол да мұсылмандар иелігін талан – ... ... ... ... ... ... Бір сөзбен айтқанда түрік
басқыншылары орасан зор шығын келтірді, бірақ кейінрек олар хақ ... ... ... туын ... ... Олар Константинопольді және көптеген
басқа жерлерді жаулап алды. ... ... олар ХХ – ... ... ... ... тірегі болған құдіретті Осман империясын құра алды.
[31].,56 б.
Он бірінші белгі: Иманның жоғалуы: Хузайфа (р.а.) былай деген: ... ... екі ... ... Олардың бірі орындалған ал ... ... іске ... ... ... Ол ... ... мен Сүннетті
танығанан кейін адамдардың жүректерінде иман мен адалдық тамыр жаяды». Ол
сонымен бірге бізге иман мен ... ... ... ... тастап
кететіні туралы да әңгімеледі. Ол былай деп айтты: «адам ұйқыға кетеді,
ал иман мен адалдық бірте – ... оның ... ... ... Ал онда
қалған нәрсе күйіктің ізіне ұқсайды. Қашан ол келесі ұйқыға кеткенде,
иман мен адалдық оның ... тағы ... ... ал онда ... ... ... жатқан көмір шоғын басып кеткенде пайда болатын күлдіреген
ісікке ұқсайды. Сен оның ... ... ... ісініп шыққанын көресің,
бірақ оның іші бос қуыс. Қашан адамдар бір – ... ... ... араларында сенімге лайықты бірде бір адам қалмайтын күн келеді.
Адамдар қайсы бір тайпада сенімге лайықты бір кісі бар деп ... Олар ... ... қыша ... ... да ... ... ақылына, жақсы қылықтары мен күштеріне таң қалатын болады».
Сосын Хузайфа былай деп қосты: «Мен үшін ... ... ... да
айырмашылығы болмаған уақыт болды. Егер ол ... ... ... діні ... Егер ол ... болса, оны алаяқтықтан әмірші
тоқтатты. Бірақ бүгінде мен сауданы тек солармен және ... ... ... ... Бақылаушылар мен тәртіп орнатушылар санының артуы:
Әбу Умама Аллаһ Елшісінің (с.а.у.) ... деп ... ... ... алдында менің қауымымда қолдарында сиырдың құйрығына ұқсаған өрме
қамшы ұстаған ... ... ... ... олар таңертең үйлерінен
шыққанда және кешқұрым үйлеріне қайтқанда Аллаһ ... ... ... үшінші белгі: Дін білімінің жойылуы және надандықтың жайылуы: Әнәс
ибн Малик Пайғамбар (с.а.у.) айтты деп ... ... ... дін ... ... ... таралады,
зинақорлық жиілейді, мас қылатын ішімдіктерді ... ... саны ... ... саны ... сода елу ... ... бір қожайыннан келетін болады». (Бухари, Муслим).
Амр ибн Ас ... ... ... ... ... адамдарды білімнен кенеттен айырмайды, алдымен оларды ғалымдарынан
айырады. Ал қашан ғалымдары қалмаған кезде адамдар білімсіз жолбасшыларды
таңдайды. ... ... ал олар өз ... ... ... ... олар ... адасушылыққа ұшырайды және басқаларды да ... ... ... ... ... ... деп айтқанын хабарлайды:
«Киім өзінің ... ... ... босла, Ислам да солай жоғалатын
болады. Ақыр аяғында адамдар ... ... ... ... не ... білмейтін жағдайға жетеді. Аллһтың Кітабы бір түннің
ішінде жоғалады, сонда жер бетінде бірде бір жазылған аят қалмайды. Бірақ
қарт ... әлі де: «Біз ... ... ... ... жоқ» деп
айтқандарын еститін едік, мұны біз де ... - деп ... ... Сула ... Хузайфадан былай деп сұрады: «Бәлкім, егер олар
намаз, ораза, құрбан шалу мен садақа туралы ... ... ... тәңір жоқ» деген сөз оларға ешқандай пайда ... ... одан ... кетті. Ол өз сұрағын үш рет қайталады, оның ... ... одан ... ... ... ... ол оған қайырылды да: «О,
Сула! Ол сөздер оларды тозақтан құтқарды!. Ол ... ... ... Ол ... ... ... ... - деді. (Ибн Мәжә, әл –
Хаким). Осылайша қиямет күні басталар алдында жер бетінде бірде бір ... ... Оның ... адамдар өздерінің Жаратушысының естеіне
алуды тоқтататын уақыт келеді. Әнәс ... ... ... деп
хабарлайды: «Қиямет күні қашан адамдар «Аллаһ, Аллаһ!» - деп ... ... ... ... алуды мүлдем тоқтатады деген пікір бар.
Алайда, екінші пікір ... ... ... ... жасауға
және жамандықтан тыйылуға шақыруды ... Нақ сол ... ... (р.а.) ... ... ... ... деп айтқаны
хабарланды: «Қиямет сағаты кімді тірілей тапса – сол адамдардың ішіндегі
ең сұрқияларының бірі». (Бухари).
Он ... ... ... ... Әбу ... ... ... былай деп айтқанын әңгімелейді: «Жанымның Иесінің
атымен ант етемін! Қашан еркек ... тура ... ... бұл ... ... Ал сол кезде адамдардың ішіндегі ең
жақсылары: «Оданда сен ана қабырғаныың артына жасырынғаның ... ... ... - деп ... (Әл ... ... хадис деген). [32]., 32-35 бб.
Он бесінші белгі: Парақорлықтың өріс ... Әбу ... ... мына ... ... ... ... заман басталар
алдында парақорлық өріс алады». (Әт - Табарани). Әбу Һурайра басқа бір
риуаят еткен хадисте: ... мал – ... ... ... әлде ... ма, оған
мән бермейтін уақыт келеді». (Бухари, Ахмад, ән - ... ... ... ... мен ... ... ... ибн Сад Аллаһ
Елшісінің (с.а.у.) былай деп айтқанын әңгімелейді: «Қиямет күні басталар
алдында адамдар ... ... ... және ... белең алады».
Қасындағылар одан: «О, Аллаһтың Елшісі! Осының бәрі қашан болады?», - деп
сұрады. Ол: «Қашан музыкалық аспаптар мен әншілер көбейген кезде» - ... ... (Ибн ... Малик әл - Ашари (р.а.) Аллаһ Елшісі (с.а.у.) былай деп айтқанын
әңгімелейді: «Менің қауымымда зиянқорлықты, ... киім ... ... ... ішуді және музыкалық ойнау рұқсат етілген нәрселерге
жатқызатын адамдар ... ... Тау ... орын ... ... ... орасан көп мал – мүлкі болады. Бір күн оларға қайыр тілеп ... оған ... ... кел, - ... ... ... ... сол түні
оларды таумен бастырып, ауыр жазаға ұшыратады, ал тірі қалғандарын маймыл
мен шошқаға айналдырады. Олар ... ... ... сол сиқы ... ... (Бухари).
Он жетінші белгі: Арақ – шарап пен есірткі заттардың кең тарлуы:
убада ибн Самит (р.а.) ... ... ... ... ... бір ... ... мас қылатын ішімдіктерді рұқсат етілген деп
есептеп, оларды басқаша атаулармен атай бастайды». (Ахмад, Ибн ... ... көп ... дәл осындай әрекеттерге баруда. Олар
Құранда тек шарап ішуге ... ... деп, арақ пен ... ... ... тағы ... мас ... ішімдіктерді, есірткі заттарды пайдаланып,
өздерін ақтап алуға тырысады. Кейбір шектен шыққан надандар арақты «дәрі»
деп те атайды. О. ... ... ... ... ... ... ... белгі: Мешіттер мен құран қаптарын ... ... Әнәс (р.а.) ... ... ... ... делінген: «Қашан адамдар бір – бірі алдында мешіттерімен
мақтанбағанша ... ... ... ... ... Әбу ... (р.а.) тарапынан риуаят етілеген
хадисте: «Егер сендер ... ... ... ... ... ... ұшырайсыңдар». (Хаким, Тирмизи).
Ибн Аббас тарапынан риуая етілген хадисте былай делінген: «Маған
Зәулім мешіттер ... ... ... ... бұйырылған жоқ». (Әбу
Дәуіт).
Әнәс (р.а.) айтқан: «Адамдар салдырған мешіттерімен ... ... ... ... болады». Ибн Аббас (р.а.) айтқан: «яһудилер мен
христиандар сиқты ... де ... ... ... ... Бухари келтірді).
Әл – Мәһди былай деген: «Меккедегі әл – Харам мешіті мен ... ... ... әшекейленуіне келер болсақ, бұл мұсылман
ғалымдарының келісімінсіз жүзеге асырылған. Ал олардың үнсіз қалуы – бұл
әрекетпен келісудің ... ... ... ... ғалымдардың пікірімен
санасуды қажет деп таппаған ... ... ... ... ... «Субул әс Сәләм» кітабы, 1-том, 232-бет).
Он тоғызыншы белгі: ... ... ... ... Әбу ... риуаят етілген ұзақ хадисте былай делінген: «Адамдар зәулім
үйлер тұрғызуда бір – бірімен бәсекеге түспегенше ... ... ... былай деп жазы: «Зәулім үйлер салудағы бәсеке дегенде
адамдардың бір – бірінен асып ... ... ... ... ... ... бір – бірінің алдында өдері салдырған үйлермен мақтанатын
болады. Және оларды бар мүмкіндіктерін салып сәндеуге ... ... ... мінез – құлықтардың куәсі болып жүрміз. Адамдардың ... ... ... ... ... ... сәт ... өсуде». Осыны ибн Хажар
әл- Асқаланидің һижра бойынша 773-852 жылдары өмір ... ... ... ... ... Ата – ... сыйламау: Жәбрейіл туралы ... «Күң ... ... ... ал аш – ... ... малшылар
зәулім үйлер салудан бәсекеге түседі». (Бухари). Бұл хадистің бірнеше
түсіндірмесі бар. Әл – ... «Бұл ... ... ... тез ... ... Мұсылмандар екі жүзділедің жерлерін басып алыды,
олардың балаларын тұтқынға алады. ... ... ... бала ... қожайындық құқын пайдаланады. Осылайша күң өзінің қожайынын ... деп ... ... ас – ... ... ... ... бойынша, көптеген адамдар өздеріне бала тауып
берген күңдерін кейін басқаларға сатады. Ал сол күңдерді ... бала ... ... ... кім ... ... ... балалары өздерінің ата – аналарына,
қожайыны өзінің құлына қалай қараса, солай ... ... Олар әке ... ... ұрып – ... өздерінің қызметшілеріне айналдырады.
Ал ибн Хажар дәл соы пікірді жақтайтындығын білдірген.
Жиырма бірінші белгі: адам ... ... Әбу Муса әл - ... ... ... ... былай деліген: «Ақырзаман таяғанда харж
басталады». Жанындағылар одан: - ... ... не? – деп ... Ол бұл
сұраққа: - «Адам өмірі» - деп жауап қайтарды. Адамдар оған тағы ... ... ... ... де көп ... болғаны ма? Біз жыл сайын 70
мыңнан астам кісі өлтіреміз ғой». Сонда Пайғамбар (с.а.у.) айтты: - ... ... ... ... жоқ. ... ... ... боласыңдар». Адамдар сұрады: - «Сонда біздің ақыл – есіміз сау
бола ма?» Ол: - «Ол ... ... көбі ақыл - ... ... ... ... ... ғана қалады. Адамдардың көбі шын мәнінде ақиқаттан
алыс болса да, өз істерін дұрыс санайтын болады». (Ахмад, Ибн Мәжә).
Әбу ... ... ... ... ... ... делінген:
«Жанымның Иесінің атымен ант етемін! Кісі ... ... не ... ал ... адам өзінің не үшін ... ... ... ... болмайды». Одан: - «Бұл қалайша болады? – ... Ол ... ... ... - «Бұл - ... де, ... де тозаққа
кететін өлтіріулер болады». (Муслим).
Жырма екінші белгі: туыстық байланыстардың үзілуі және ... ... ... ибн ... ... ... ... (с.а.у.) былай
деген: «Ел ішін азғындық жайлап, әдепсіздік кең етек алмағанша, тыустық
байланыстар үзіліп, көршіге ... ... ... ... ... (Ахмад)
Қазіргі күнде біз Мухаммед пайғамбар (с.а.у.) айтқан осы ... блып ... ... ... тас жүрек болып барады. Олар һз
туыстарынан хабар алысып тұрмайды және көршілерімен де ...... ... Ал негізінде шынайы мұсылмандар әрдайым осындай
ұасиеттерімен ... ... ... ынтымақ пен сүйіспеншілік
салтанат құрған еді ғой.
Жиырма үшінші белгі: уақыттың жылдам ... ... (р.а.) ... ... ... ... ... деді: «Қашан уақыпг тез ... ... ... Бір ... бір ай ... бір айың аптадай, бір
апта бір ... бір ... бір ... ал бір ... қас ... тең ... (Ахмад, ат-Термизи).
Пайғамбар (с.а.у.) айтқан бұл сөздердің бірнеше түсіндірмесі бар. Ибн
Хәжәр, әл-Хаттаби және Ибн ... ... ... ... ... ... жоғалта береді, соның нәтижесінде адамдар өздерінен ... аға ... бір ... ... ... ісін ... алмайды. (Фатпх әл-
Бәри, 13 т, 16 б).
Екінші түсіндірме бойынша, имам Махдидің билік қүратын тұсында уақыт
адамдарға тез ... ... боп ... Бүкіл жер жүзінде ... ... өмір ... ... Ал ... жәйлі күндердің тез өтіп
кететіні, ауыр күндердің ақырын жылжып өтетіні жақсы белгілі. (Фатх әл-Бәри
13 т, 16 ... ... пен ... ... ... ... ... байланыс
құралдары мен тез жүретін транспорт құраддарының ... ... ... ... ... ... ... алуы мен орасан қашықтықка қысқа
ғана мерзімде барып-қайту мүмкін-дігінің ашылатыны ... тұр ... ... ... 247 ... ... арабтың «Тақаруб» сөзіне негізделеді, ол «жақын,
ұқсас» дегенді ... ... дін ... бұл жерде Пайғамбар
дінсіздік пен Аллаһка жаппай мойынсұнбайтын уақыт басталатынын, нәтижесінде
адамдардың бірыңғай қатыгезге айналып, ... ... ... ... Ал ... ... адамдар арасында әр заманда болатын
күнәһарлар мен надандардан ерекшеленетін тақуалар мен ... бар ... ... ... ... ... ... Пайғамбар айтқан
сөздерді түспалдаумен берілген, алайда Қиямет күн ... ... ... ... ... бойынша іске асады, өйткені Ақырзаман
жақындағанда уақыт шынымен де тез өтеді. (Фатхул-Бәри, 13 т, 176). ... ... ... ... ... ... Әбу һурайрадан (р.а.)
Расуллаһ (с.а.у.) айтты: «Қашан тәртіпсіздік бел алып, өтірік пен ... және ... ... ... ... ... ... пайғамбардың (с.а.у.) бұл болжамының да бірнеше түсіндірмесі
бар.
Біріншісі, қазір әртүрлі континенттегі ... ... ... не түскенін тез біліп отырады, бұл да базарлардың жақындауының
бір белгісі.
Екіншіден, көпестер мен саудагерлер ... ... ... бір базардан екінші базарға лезде-ақ жеткізеді.
Үшіншіден, тіпті әлемнің кез ... ... ... ... ... ... Ал бұрынғы кезде ірі саудагерлердің өзі мұндайды
біле алмаған. (Итхаф әл Жама'а, 1т, 498-499 б).
Жиырма бесінші белгі: Бұрынғы мұсылмандар ... ... ... ... (р.а.) ... Елшісі (с.а.у.) айтты: «Қашан ... бір ... ... көтергеннен бастап, олар Қиямет кунге
дейін қындарына салынбайды. Ал менің ... ... ... қосылмағанша және пұттарға табынбағанша ... ... (Әбу ... ... Әбу ... (р.а.) ... (с.а.у.)
айтты деп әңгімелейді: «Даус тайпасының ... ... ... ... ... ... басталмайды». (Әл-Бухари, Муслим).
Пайғамбарымыздың (с.а.у.) бұл айтқаны орындалып та кетті. Бірнеше ғасыр
бұрын мұсылмандардың надандық-тың шегіне жеткені ... олар ... ... ... ... ... ... бастады.
Пайғамбардың уақытында Жарир әл-Баджәл бастаған 150 ... ... ... ол пұтты жойған болатын. (Фатхул-Бари, 2т, 70-71 б). Алайда ... ... соң ... ... деп ... ... Зул-Халас пұтын
қайтадан орнатып, оған табына бастады. Бүл жағдай 1745 жылы ... ... Ибн ... Табалда (Мекке мен Иеменнің арасында) орын
тепкен Зул-Халас пұтын мұсылмандар ... ... рет ... ... ... ... орай, 1840 жылы надан арабтар пұтты ... ... ... XX ... ... ғана ... Әбдуләзиз Ибн
Әбдірахман әмірдін бұйрығымен бұл пұтты түпкілікті қиратып ... ... І-т, 522-523 ... ... да ... мұсылмандардың іс-әрекеттерінде екіжүзділік
пен көпқүдайшылдықтың белгілері жиі кездеседі.Орталық Африка, Индия және
басқа бірқатар ... ... ... ... да бар. Ауд: И.Қ.) ... ... жолын куушылармыз деп атап, бірақ бұрын кайтыс боп
кеткен тақуа, әулие кісілердің бейіттеріне барып ... ... ... ... ... ... ... басында оларға арнап құрбандық
шалады, мойынсұнған түрде қабірді ... ... ... гүл
шоқтарын қояды, шырақ жағып түнейді, өлген әулие кісілерді Аллаһ ... ... ... ... деп санайды, осылайша олар мұсылмандық сенімнің
негіздерін ... ... ... ... ... ... осындайдан
сақтандырды, мұны әрбір мұсылман түйсіну керек және өз ... ... ... ... ... «Шын ... ... Аллаһқа тән.
Ендеше Аллаһпен бірге ешкімді шақырмаңдар. (Жын суресі, 18 аят). ... ... ... Өз ... тағы да ... ... ... (Мұхаммед) айт:
«Шын мәнінде мен Раббыма құлшылық қылып, Оған ешбір серік ... ... ... 20 аят).
Пайғамбарымыз (с.а.у.) өз жолын қуушылардың көпқұдайшылдарға ... және осы ... ... ... кез келген әрекеттерден
сақтандырды. Айша (р.а.) айтты: «Рассулуллаһ жан тапсырар алдындағы сәтте
көйлегін бетіне жапты, бұл оған ... тие ... оны ... алды ... ... «Өз ... бейіттерін кұлшылық орнына айналдырған
яһудилер мен христиандарды Аллаһтың ... ... Ол ... осындай
сорақылықтан қауіптеніп, сақтандырды. Егер мүндай болмаса оның кабірін ашық
жерге қояр еді. Алайда ол ... ... ... ... ала ма ... олай ... (Бухари, Муслим).
Аллаһ Елшісі (с.а.у.) сондай-ақ мүсылмандардың өздерінен бұрынғылардың,
яғни, яһудилер мен ... ... ... ... Әбу ... (р.а.) ... ... деп әңгімелейді: «Менің
ізімді қуушылар қашан өздерінен бурынғылардың соңынан қадам басып, солардың
жолына туспегенше Ақырзаман басталмайды». Одан: -»О, ... ... ... ... ма? - деп ... Ол: - «Басқа кімдер болушы еді»,
- деп жауап берді. Әбу Са'идтін (р.а.) ... ... ... «О, ... ... мен ... жолына ма?» (Әл-Бухари,
Муслим). Мұсылмандар дінсіздік пен көпкұдайшылдықтың кез келген ... ... Олар ... ... ұлттык, шовинистік және
басқа да Исламға қайшы келетін ... мен ... ... ... ... бас ... ... өтіп кеткен тақуа, әулие
кісілерді Аллаһ Тағаламен екі араға дәнекер ... ... ... олар ... ... ... қайшы келетін бір нәрсені
бұйырса, соған бас ... ... еріп ... ... ... ... (с.а.у.) айтқанын әңгімелейді: «Расында, өздеріңнен бұрынғы
кітап иелері 72 жікке бөлінді, ал менің қауымым 73 жікке бөлінеді, оның ... ... ... тек ... ғана жұмаққа кіреді, ол — ... ... ... адал ... ... ... қате ... адал
адамдар пайда болады. Олардың ұстанымы қан тамырларымен, ... ... ... ... ... ... ... ешқашан да
адаспайды. Саубан (р.а.) тарапынан рниуаят етілген хадисте былай ... ... бір ... ... ақиқаттан таймайды және үстемдікке
жетеді. Оларға оларды жәрдемсіз қалдырғандар кесір тигізе алмайды. ... ... ... ... ... ... күн басталғанда), олар
тура жолда болады». (Мүслим, ат-Термизи, Ибн ... Ибн ... ... бүл ... тіпті аз болса да ақиқатты ұстанатын мүсылмандар туралы
айтылып тұр. [37].,87 б.
Жиырма алтыншы белгі: Сақал мен ... қара ... ... ... (р.а.) ... (с.а.у.) айтты: «Ақырзамаи ... ... ... ... өсіріп, қара бояумен бояйтын адамдар пайда
болады. Олар жұмақтың иісін де сезбейді». (Ахмад, Әбу ... ... ... ... ... ... болады, бұл тіпті ер кісілерге де
рұқсат етілген. Жабир Ибн Абдуллаһтың (р.а.) әңгімелеуі бойынша ... күні ... ... ... Әбу ... алып ... сақалы аппақ еді. СондаАллаһ Елшісі: «Оныңсақалын бояңдар, бірақ қара
түстен аулақ болыңдар» - деп ... ... ... ... ... етек алуы: Әбу һурайрадан, (р.а.)
жеткен хадисте: ... ... ... тез ... діни ... жоғалады,
ашкөздік етек алады, булік шығады және қырғын басталады», - деді. Одан:
«Қырғын» - ... не?» - деп ... Ол: - «Қан ... -деп ... ... делінген. (Әл-Брсари, Муслим, Ахмад, Әбу Дәуіт).
Жәбир ибн Абдуллаһ, (р.а.) «Аллаһ Елшісінің (с.а.у.) «Әділетсіздіктен
сақтаныңдар, өшпкені әділетсіздік Қиямет ... ... ... ... ... сақтаныңдар, өйткені ашкөздік өздеріңнен бурынғылардың
тубіне жеткен. Ол олардың ... ... ... ... ... деп ... себепші болған», - дегенін жеткізген. (Муслим).
Қади Ийад: «Біреулер ашкөздік адамдардың түбіне бұл дүниеде жеткен деп
есептейді. Екінші ... ол - ... ... дүниесіндегі өмірін
құрдымға жібереді деп санайды, бүл пікір алдыңғысына қарағанда дұрысырақ.
Ал енді басқалары ол — бұл ... де, о ... де ... ... деп ... - ... ... Сахих Муслим», 16 т, 134 б).
Жиырма сегізінші белгі: Сауда істерінің ұлғаюы: ... ибн ... ... хадисте Аллаһ Елшісінің (с.а.у.) «Ақырзаман болардың алдында
адамдар тек ... ... ғана ... және ... ... айналысады. Бул іспен тіпті ерлерімен бірге әйелдер де айналысатын
болады», - дегені келтірілген. ... ... ибн ... (р.а.) ... ... ... ... «Ақырзаман
жақындауының бір белгісі байлықтың көбеюі мен өркендеуі, сондай-ақ сауданың
кең таралуы», - ... ... ... ... ... мен ... ... сендер қандай жағдайда боласыңдар!»—деп ... ... не ... біз соны ...... ... ол ... қарсылық
білдіріп: «Бәлкім, олай болмас. Сендер бір-бірлеріңмен бәсекеге түсесіңдер,
біріңнен-бірің қызғанатын боласыңдар, бір-бірлеріңмен жауласып, бір-біріңді
жек көретін боласыңдар. Сендер ... ... ... бір-біріңді
аңдитын боласыңдар», - дегенін Абдуллаһ ибн Амр (р.а.) жеткізген. (Муслим,
ибн Мәжәһ).
Дүние ... ... тыс ... иманның әлсіреуіне және
мүсылмандардың өзара қайшылықтарына әкеп ... ... ... ... ... үшін ... ... тиіс, бірақ материалдық игілік
тіршілік көзіне ғана ... ... ... ... ... Сол
себепті Мұхаммед пайғамбар (с.а.у.) «Аллаһтың атымен ант ... ... ... күй кешулеріңнен қорықпаймын. Өздеріңнен бұрынғыларға
тәселгені сияқты мен сендердің алдарыңнан ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге түскендей, бір-
бірлеріңмен бәсекеге түсесіңдер, ал бул ... ... ... де дәл ... ... ... - деген. (Әл-Бухари, Муслим).
Жиырма тоғызыншы беліг: Зілзаланың жиілеуі:Әбу Һурайра ... ... «Жер ... ... ... күні басталмайды»,
- деп айтқанын риуаят еткен. (Әл-Бухари).
Қазіргі кезде жер сілкінулер тіпті мұсылман елдерінде де болып жатыр.
Ал ... ... ... ... ғана ... ... сақтауды уәде
қылған.
Сәубанның (р.а.) ұзақ хадисінде Аллаһ Тағала Пайғамбарға (с.а.у.)
«Мухаммед, егер Мен не ... сол ... ... ... Мен ... мынаны сыйладым: қаптаған апаттар жіберіп, оларды жоймаймын; өз
іштерінен шыққаннан ... ... ... ... ... тіпті барлық
кәрші елдердің тұрғындары қарсы шығатын болса да, ... ... ... бул — олар ... ... ... қуртқанға
дейін ғана», - дегені айтылған. (Мүслим).
Мысыр, Өзбекстан, Ауғанстан, Иран және Түркияда ... ... ... зілзалалар мындаған өмірлерді қиды. Мұсылмандарға ендігі
сәтте естерін жиып, Аллаһтың шынайы дініне қайтып оралудың және Оған ... ... ... ... ... ... жоқ па?
Отызыншы белгі: Зұлымдық пен кемтарлықтың, апаттардың жиілеуі: Айша
анамыз (р.а.) ... ... ... ... қайым басталар алдында
менің қауымымды ... пен ... және ... басады»,— деген хадисті
жеткізген. Айша анамыз (р.а.) «: «Иә, Расулуллаһ, ... ... ... ... да апатқа ұшыраймыз ба?» —деп сұрады. Ол (с.а.у.): «Иә, Егер
уятсыздық пен зулымдық кең жайылатын ... ... ... ... — деп баяндалған. (Ат-Термизи, Албани).
Пайғамбардың (с.а.у.) «Менің ... ... ... ... ... оларға аспаннан тас жаудырылады. Ол адамдар - ... ... және ... ... ... - деп ... естідім
дейді Абдуллаһ ибн Амр (р.а.). (Ахмад).
«Расулуллаһ мінберде ... ... ... менің әскерімнен бір тобы
жердің астына тусіп кеткенін еститін ... онда ... ... куте ... - деп ... Әл-Қағкағ ибн Әбу Хадрадтың әйелі
Букдира әңгімелеген. (Ахмад).
Әбдуррахман ибн Саххар әл-Әбди өз ... ... ... ... ... жер ... тусіп кетпегенше Ақырзаман
басталмайды, ал ... ... қай ... ... тірі ... ... ... - дегенін жеткізіп, «Мундағы әңгіме арабтар туралы болып
отырғанын тусіндім, өйткені арабтар ғана тайпаларға ... Ал ... ... және елді мекендеріне қарап айырады», - деген. (Ахмад,
әт-Тәбәрани, Әбу Иа'ла, ... ... (р.а.) ... ... ... «Расулуллаһтың (с.а.у.):
«Қағбаға соғысу ушін әскер аттанады. Олар кең далаға келген кезде, әскердің
орта тұсынан жер ... ... ... ... ... ... ... бір-бірін іздеп, шақырып жургенде олар да жер астына ... ... тек бір адам ғана ... ... ... адамдарға
жеткізеді», - дегені айтылады. (Муслим).
Күнәһарлардың құбыжық ... ... ... болсак, оның жанама
мағынасы да болуы мүмкін. Қасиетті Құранда: «Сонда ол ... ... үлгі әрі ... ... ... ... ұрпақтарынан
біреу малына қызығып, бір жақынын түнде өлтіріп тастайды. Көп жанжал болып
өлтіруші ... ... (а. с.) ... ... ... ... «Бір сиыр сойылып,
кей мүшесімен қағылса, тіріліп кім өлтіргенін айтады», -дейді», - деген
аят бар. (Бақара суресі, 65 аят).
Ибн ... және ... да ... тәпсіршілер осы аятта айтылған
яһудилер шынымен де ... ... деп ... Ал Мужаһид,
Қатада және Әбу әл-Әлиша олар ... ... ... ... тұрғыда
айналдырылған деп есептеді. Ибн Касир мен ибн Хәжар алдыңғы ... ... Оның ... ибн ... ... ... Құран аятының айқын
мағынасына қайшы келетінін ескертті. Калай болғанда да, Ақырзаман ... ... ... ... және ... ... ... және сол үшін олар бұл дүниедегі тіршіліктерінде де
жазаға тартылады. Жоғарыда ... Әбу ... ... ... ... аса ... Аллаһ Тағала кейбір күнәһарларды шошқа мен
маймылдарға айналдырады. [41].,400-411 бб.
Отыз бірінші белгі: Тақуалардың азаюы:Абдуллаһ ибн ... (р.а.) ... ... ... ... ... ... жер бетінен лайықты
адамдарды алып кетіп, онда тек бір тобырды ғана ... ... ... Олар ... ... шақырмайды және жамандықтан
тыймайды», - дегені айтылған. (Ахмад, әл-Хаким).
Пайғамбар бұл жерде лайықты адамдар деп ізгі ... іске ... хақ ... ... ал ... деп ... мен надандарды
меңзеп отыр.
Отыз екінші белгі: Адамдар тек танығандарына ... ... ... ... бір ... адамдар бір-бірімен тек
таныстарымен ғана амандасады» - дегенін ибн Масғұд (р.а.) ... ... ... ... ... пен ... ... егер бір кісі өзі танымайтын ... бір ... оны ... есі ... ... ... деп есептейді. Алайда
бүл — мұсылмандарды тіпті танымайтын кісілерге де ... ... ... ... ... ... ... һурайра (р.а.) Аллаһ Елшісінің (с.а.у.): «Сендер иман келтірмегенше
жұмаққа кірмейсіңдер және ... ... ... иман
келтірмейсіңдер. Бір-біріңді жақсы көрудің не екенін ... ... ... беруді кең таратыңдар», - дегенін жеткізген. (Муслим).
Отыз үшінші ... ... ... ... ... Әбу һурайрадан
(р.а.) жеткен хадисте: «Пайғамбар (с.а.у.): «Расында, өтірікшілердің ... ... ... ... ... ... сеніп, сенімді
адамдарға күмәнмен қарайтын, аталы сөз айту бейшара ... ... ... басталады», - деді. Қасындағылар: «Бейшара
адамсымақтар кімдер?» - деп сұрады. Ол: «Бүкіл хапықтық ... ... - деп ... ... - делінген. (Ахмад, Ахмад Шакир).
Хузәйфа әл-Иаман (р.а.) Расулуллаһтың (с.а.у.) «Топас құлдан туған
топас құл ең бай әрі ең ... ... иесі ... ... ... - деп айтқанын риуаят еткен. (Ахмад, Албани).
Отыз төртінші белгі: Надандардың білім ... ... ... ... бір ... адамдар кішкентай адамдардан білім ... ... Әбу ... ... (р.а.) жеткізген. (әт-Тәбәрани, Албани).
Имам Абдуллаһ ибн әл-Мубарактан кішкентай адамдар ... ... ... не ... соны ... Егер ... адам ... естігенін айтса, онда ол кішкентайға ... - деп ... Ол ... ... қосушылар», — депті (Әз-Зуһ», 31б).
Ибн Масғұд (р.а.): «Адамдар ... ... мен ... ілім ... ... игілікте болады. Ал қашан олар кішкентай
адамдардан ілім ала ... ... ... тілектерінің кесірінен
қайшылықтарға ұрынады, содан соң апатқа ұшырайды», — деді (Әт-Тәбәрани, Әбд
арраззақ, әт-Тууәйжри дұрыс деп атады).
Отыз ... ... ... ... ... ... ... Әбу
һурайра (р.а.) Расулуллаһтың (с.а.у.) «Мен әлі күнге дейін тозақ азабын
тартатындардың екі түрін ... ... ... ... ... ... қамшы ұстаған, соларымен
басқаларды ұратын адамдар, сондай-ақ киінген, бірақ ... ... ... бір ... ... және ... ... шақыратын, бастары
түйенің бұлғақтаған өркешіне ұқсайтын жалаңаш ... Олар ... ... олар жұмақтың иісі өте улкен қашықтықтан сезілетін болса да
оның ... ... ... ... ... «Бір ... қисаятын
әйелдер» деген сөздің бірнеше түсіндірмесі бар:
а) Аллаһтың бұйырғандарынан бас ... ... ... ... Екі ... ... басып, өзгелерді еліктіруші әйелдер;
б) Шаштарын сәндеп, еліктіруші әйелдер;
в) ... ... ... әдеміліктерімен арбаушы әйелдер.
Абдуллаһ ибн Аббас (р.а.) риуаят ... ... ... ... басталар алдында менің қауымымда сендердің ... ... ... ұқсайтын ер-тоқымда отыратын адамдар ... ... ... ... ... тоқтайды, ал олардың әйелдері киінген
болса да, денелері жалаңашталған. Бастарында арық түйенің өркешіне ұқсайтын
бірдеңелер болады. Оларды лағынеттеңдер, себебі олар ... ... ... ... тағы ... болатын болса, онда бұрынғы қауымның әйелдері
сендердің күңдерің болғаны сияқты, сендердің әйелдерің олардың әйелдерінің
күңдеріне айналар еді»,— ... ... ... ... ... ... ... алтыншы белгі: Аян беретін ... ... ... «Уақыт жылдамдаған кезде мұсылмандардың көрген түстері оларды
алдамайтын ... Кім ең ... ... ... болса, сол шыншыл адам боп
табылады. Расында, мұсылманның түс көруі пайғамбарлықтың қырық бестен бір
бөлігі боп ... деп ... Әбу ... (р.а.) ... еткен (Әл-
Бухари, Муслим).
Отыз жетінші белгі: Кітаптар мен мақтау қағаздардың кең таралуы:
Ибн Масғұдтан (р.а.) Пайғамбарымыздың (с.а.у.) ... ... ... кең таралады», - деген хадисін риуаят еткен (Ахмад, Ахмад Шакир дұрыс
деген).
Амр ибн Тағлиб (р.а.) Аллаһ ... ... : ... ... ... көбеюі мен білімнің пайда болуы боп табылады»,
—дегенін естіген (Ән-Нәсәи, әт-Тайалиси).
Аталмыш хадистерде ... және ... ... жоқ кітаптардың
таралуы мен әрқилы ғылымдардың ... ... ... тұрғанында шәк жоқ.
Дәл осы жағдай біздің өмір сүріп отырған ... тән, ... ... ... ұлы ... ... және Оның жіберген дініне иман келтіруге
жол ашпайды. Егер адам ... тура ... ... онда оған ... ... ... да ... жақсылық әкелмейді.
Отыз сегізінші белгі: Нәпіл намаздарға салғырттық: ... ... ... өтсе де екі ... ... намазын оқымайтын
уақыт келеді. Ақырзаманның бір белгісі осы»,—деп ... ибн ... ... (Ибн ... ... жақсы хадис деді).
Әнәс ибн Маликтен (р.а.) риуаят еткен ... ... ... ... ... жерлер болғанын аңғарамыз. Геологтар шынында да ұлы мұз басу
дәуірінде осындай болғанын растайды. Хақ дінді ... ... ... ... бау-бақшаға айналатынына сенеді және казіргі күннің
өзінде көптеген мұсылмандар осы таңғажайып құбылыстың басталғанының ... [3]., 81 ... ... ... Жаңа ... ... ... Аллаһ елшісінің (с.а.у.)
«Уақыт жылдамдауының бір көрінісі жаңа ... ... ... ... ... ... бір күндік айды екі күндікпен қабылдайтын болады», - ... ... (р.а.) ... (Әт - ... хадис Әнәстан Табарани риуаят еткен екінші хадиспен күшейе түседі.
Аллаһ елшісі (с.а.у.): «Адамдардың бір күндік айды екі күндік деп ... ... бір ... ... ... - деген. (Әт – Табарани,
Албани).
Қырықыншы беліг: ... ... ... мен ... ... ... Аллаһ Елшісінің (с.а.у.) «Саздан соғылған үйлерде тұратын адамдар
қорғана алмайтын, тек теріден (жун) ... бар ... ... ... алатын нөсерлі жаңбырлар басталмағанша қиямет сағаты соқпайды»,—деп
айтқанын хабарлайды. (Ахмад, Хәйсәми).
Әнәстің (р.а.) әңгімесінде «Расулуллаһ (с.а.у.): «Жер бетіндегі ... ... ... ... Қиямет күні басталмайды», - деген
(Ахмад, әбу Иағла, әл-Баззар және әл-Хәйсәми дұрыс хадис деген).
Қырық бірінші белгі: ... ... ... ... ... ... өзені арнасынан кері бұрылмағанша, ал оның орнында алтын төбе пайда
болмағанша Ақырзаман басталмайды. Осы ... үшін ... ... жүз ... ... тоғызы өледі. Осы халдерінде олардың
әрқайсысы: «Бәлкім, мен тірі ... деп ... - деп ... Әбу
һурайра (р.а.) әңгімелейді. (Әл-Бухари, Муслим).
Бірқатар дін ғалымдары бұл жерде әңгіме ... ... яғни ... ... тұр деп ... Ал басқалар бұл пікірмен келіспейді, өйткені,
мұнай алтын емес, мұнайдан төбе ... ... ... төбе тек ... ғана ... ... алтын төбенің пайда болуымен ғана адамдар бір-
бірімен қырылады, ал араб елдерінде мұнай кен орындарының ашылуымен ... ... ... ... (р.а.) Пайғамбардың (с.а.у.) тағы: «Евфраттың арнасынан
кері бұрылатын сағаты жақын ... ал оның ... ... ... ... егер сол ... кім сол ... болса, одан өзіне ештеңе алмасын», -
дегенін риуаят етті (Әл-Бухари).
Ибн Хәжәр (рахматуллаһи аләйһи) Аллаһ Елшісі ... ... ... пен тәртіпсіздіктің және кісі өлтірудің орын алатындығы себепті,
ол алтынды алуға тыйым салған деп ... ... ... 13 т, 81 ... ... белгі: Өзіне - өзі өлім тілеудің жиіленуі: Әбу Һурайра
(р.а.) Расулуллаһтын (с.а.у.): «Қабірлердің қасынан ... ... ... мен жатсам ғой!»— деп айтпағанша Ақырзаман басталмайды»,—деп
айтқанын ... ... ... Һурайрадан (р.а.) жеткен хадисте Аллаһ Елшісі ... ... ... ... ант ... ... ... өтіп бара жатқан адам
шаңға аунап жатып: «Осы қабірде мен жатқанымда ... ... ... Ал әлгі ... ... ... ... басқа
қайғысы болмайды»,—деген. (Муслим).
Елуінші белгі Қахтаннан шығатын адамның пайда болуы:
Әбу һурайраның (р.а.) әңгімесінде ... ... ... аса ... соңынан адамдарды ертетін қахтандық адам пайда болмағанша ...... ... ... ... Пайғамбардың аса таяқ туралы айтуында басқа мағына бар, яғни
бүл Қахтаннан шыққан адам өз маңайына ... ... ... өз
әмірін жүргізе алады деген сөз. Ол тақуа әрі әділ үкім ... адам ... ... (р.а.) ... ибн Амрдің (р.а.) мұсылман әміршілерінің
есімдерін тізіп, олардың ішінен Кахтаннан шыққан адамды атап ... ... ... ... ... ибн ... та (р.а.) айтқан («Фатхул-
Бәри» 6 т, 535 бет).
Қахтаннан шығатын адамды Жаһжаһ есімді адаммен шатастырып алмау ... ... (р.а.) ... ... қүл ... ... күн мен ... (Ахмад, Муслим) (бірақ соңғысының нұсқасында Жаһжаһтың
құл екені айтылмайды).
Қахтаннан шығатын адамның Жаһжаһтан ... ол ... адам ... оның тегі ... ... тайпалары Хумейр, Қинда, Хамданның бірінен
болуы мүмкін.
Қырық үшінші белгі: Хайуандар мен ... ... тіл ... ... (р.а.) ... ... қойшының отарына ақырындап келіп қойдың
алқымына жармасады. Оны қойшы ... ... ... ... ... ... Ал ... болса бір төбенің басына шығып отырады да, кұйрығын
бүлғандатып: «Мен тек аса ... ... ұлы ... мен үшін ... алуға тырыстым. Ал сен болсаң, оны менен тартып алдың»,—деп ... ... ... таң ... ... атымен ант етемін! Мен бұрын
ешқашан да сөйлейтін касқыр көрген емеспін!» —дейді. ... «Ал мен ... ... орын ... ... ... ... өмір сүретін және
сендер бастан кешкен әрі сендерден кейін болатын ... ... ... ... ... ... ... болатын. Ол Пайғамбарға келіп ... ... ... оның ... ... ... «Бүл ... белгісі. Қашан адам үйінен шығып кетіп, ... ... ... не ... не қойғанын оның аяқ киімі мен ... ... ... ... ... —деп айтқанын әңгімеледі (Ахмад, ал Ахмад Шакир
дурыс хадис деді).
Бұл таңғажайып көрегендікке адамдар таң қалуы тиіс, өйткені шексіз үлы
Аллаһ ... «Сол күні ... ... ... ... жиналып, сонда
олар алды-артын тосады. Ақыр олар оған ... ... ... ... және ... олардың не істегендеріне айғак болады. Олар
терілеріне: «Не үшін бізге куә ... ... ... ... сөйлеткен Аллаһ сөйлетті, сендерді алғаш рет жаратқан және ... ... деп ... ... ... ... ... және терілерің айғак болады деп жасырынбаушы едіндер. Тіпті Аллаһ
істегендеріңнің көбін білмейді деп ойлаушы ... ... ... 19-22 ... [6]., 378 ... ... ... Рум ұрпақтарының саны артуы жәен мұсылмандар мен
христиандардың соғысы: Әл-Мустаурад ... (р.а.) ... ... адамдардың көбі Рум ұрпақтарынан болады», - деді. Оған Амр ... - Ас (р.а.) : «Не ... ... ... Ал ол: «Мен ... естігенімді айтып тұрмын»,—деп жауап қайтарады. Сонда Амр: «Егер
осылай болса, онда оларда мынадай төрт ... ... ... Олар ... ... асқан төзімділік танытады, қайыршылыққа ұшырайтын болса,
аяқтарына тез тұрып кетеді, кашқан ... ... ... және ... мен ... ... гөрі ... қамқорлық танытады.
Оларда тағы да тамаша бесінші касиет болады: Олар өз ... ... гөрі ... ... - деп ... ... Аллаһ Елшісінің осы дана сахабасынын ... ... ... ... еді. ... ... «Неліктен христиандар
мұсылмандарға қарағанда анағұрлым жақсы өмір сүреді?» деген ... ... Ал ... ... аз ... туралы мұлдем
ойланбайды. Әрбір адам не нәрсеге ұмтылса, сол мақсатына жетеді және әркім
еңбегіне карай ... ... ... ... Жаратушы Иесінің
үкімдеріне салғырт қараудан арылып, қаріп-қасірлерге ... ... ... ... ... ... мен көпқұдайшылдарға қарағанда
анағүрлым төмен жағдайда қала ... ... ибн Утба (р.а.) ... ... ... Араб түбегі үшін
соғысатын боласыңдар. Аллаһ жәрдем ... оны ... ... ... ... ... ... Аллаһтың көмегімен олардан да
үстем шығасыңдар. Ең соңында Дажжалмен ... ... онда да ... жеңіске жетесіңдер», - дегенін риуаят еткен. (Муслим).
Аллаһ Елшісі (с.а.у.) ... ... ... аз ғана ... бұрын
румдықтармен қантөгіс шайқас болатындығын болжап айтты.
Әбу Мәлик Ашаридан (р.а.) ... ... ... ... ... ... алты оқиғаны күтіңдер: Сендер мен Асфар
ұрпақтарының арасында ... ... ... олар сендерге әрқайсысында 12
мыңнан әскері бар 80 қосынмен тұтқиылдан шӘбуыл ... - ... ... Дәуд ... ... Пайғамбар: «Сендер Рум ұрпақтарымен
бейбітшілік бітімге келіп, ортақ жауларыңа қарсы ... ... ... ... бай ... ие боласыңдар. Бірақ қайтар жолда ... ... ... ... бірі биік төбе ... ... ... асыра ұстап: «Крест жеңіске жетті!» — деп айқайлайды. Оған
ашуланған мусылмандардың біреуі оның қолынан кресті ... ... ... ... ... ... ... шегініп, қантөгіс ...... ... бір ... ... ... ұрысқа
шығып, мерт болады. Аллаһ Тағала бұл ... ... ... ... - ... ... (р.а.) Расулуллаһтың (с.а.у.) : «Рум ұрпақтары Ағмақ
немесе ... ... ... Қиямепг басталмайды». Оларға қарсы
Мәдинадан әскер аттанады, олар сол ... ең ... ... боп табылады.
Олар соғысқа дайындалып сапқа тұрған кезде, Рум ұрпақтары: «Біз тек ... ... ... ғана ... Олар ... ... балағаттап
жүр. Бізді оңаша қалдырыңдар», - ... ... ... ... ант ... ... да ... сендерге оңаша
қалдырмыймыз», - деп жауап береді. Сөйтіп шайқас ... ... ... бірі опат болады, Аллаһ оларды ешқашан да кешірмейді.
(олар – екі ... мен атақ – даңқ үшін ... ... тағы ... бір ... қаза ... олар шахид ... ең ... боп ... Ал мұсылмандардың жеңіске жеткен
қалған ... бірі ... да ... ... Дәл ... бағындырады. Олар өздерінің қару-жарақтарын ... ... іліп ... ... ... бай олжаны бөлісуге
кіріседі. Осы ... ... ... ... Дәжжәл шӘбуылдап жатыр!» -
деп айқайлайды. Олар ... ... ... ... бұл ... жалған боп
шығады. Олар Шамға келгенде, шынымен де Дэжжәл ... ... Олар ... ... дайындалады, сөйтіп турғанда намаз уақыты келіп азан
шақырылады, осы ... ... Иса ибн ... ... - деп ... ... ибн Жәбир: Бір жолы Құба қаласында кызыл дауыл соқты. Сол кезде
бұлардың қасына күннің аптабын да елең ... бір адам ... ... ... ... ибн ... Ақырзаман басталды! —деп айқай ... ... ... ... еді, ол әлгі ... айқайын естіп, орнынан
көтерілді. Сосын отырды да: ... ... ... қызықпайтын әрі
мұраны бөліспейтін сағат соқпағанша Ақырзаман басталмайды»,— деді. Сосын
қолын Шам жаққа қарай созып, ... ... ... ... ... ... ... қол жинап, бірігеді», — деп әңгімесін жалғастырды.
Иасир одан: «Сен румдықтарды айтып тұрсың ба?», - деп сұрады. Ол ... ... ... ... көптеген мұсылмандар өз діндерінен бас ... ... ... ең ... не өлім, не жеңіс! ... ... бір ... ... ... ... дейін жалғасады, бірақ ешкайсысы да бірін-
бірі жеңе алмайды. Мұсылмандардың қатары ... ... ... олар: «не
өлім, не жеңіс!» деп ниетгенген ... ... ... ... Бұл ... ... түнге дейін созылады. Мұсылмандар қатары тағы да сиреп қалады.
Сонда олар: «не ... не ... деп ... үшінші әскерін майдан
даласына шығарады. Бүл жолы ұрыс күн ... ... ... екі жақ, ... ала ... Мұсылмандар қатары тағы да сиреп қалады. Төртінші ... ... ... ... ... ... Бұл — ... бұрын-сонды
бастан кешіп көрмеген жойқын соғыс ... ... ұрыс ... ... құс ... қалмайды. Бір рудың жүз адамы болатын ... тек ... ғана тірі ... ... ... олар ... ... ма? Осы сәтте
олар: «Сендердің бала-шағаларыңа ... ... ... - ... ... Олар қолдарындағы дүние-мүліктің бәрін тастап, жорыққа аттанады.
Олар ... ... етіп он салт ... ... Расулуллаһ: «Мен олардың
өздерінің де, әкелерінің де есімдерін және мінген ... да ... Олар сол ... ең ... шабандоздары немесе ең игі адамдарынан
болады» ... деп ... ... [40]., 123 ... ... белгі : Константинопольді бағындыру: Бірде Расулуллаһ
(с.а.у.) бізден: ... бір ... ... ... бір ... ... қала туралы естіп пе едіңдер ? - деп ... - деп ... ... (р.а.). Жанындағылар: «Естідік, о, Аллаһтың Елшісі», - деп
жауап ... ... ол: ... ... ... мың ... осы қаланы басып
алмағанша Қиямет болмайды. Олар қаланың жанына келіп тоқтайды. Колдарына
қару ... ... ... ... «Ләә ... ... Аллаһу әкбар!» —
деп айтқанда, корғанның бір бөлігі ... тағы ... рет: «Ләә ... иллалаһ! Аллаһу әкбар!» — дегенде
қорғанның тағы бір бөлігі ... ... олар ... рет: «Ләә ... ... әкбар!» - деп дауыстағанда олардың алдарынан жол ... ... ... бай олжаға ие болады. Бірақ олар ... енді ... ... ...... айқайды естиді. Сол кезде олар бәрін
тастайды да кері қараи жорыққа аттанады», - дейді. (Муслим).
Осылайша ... ... ... аз ғана ... бүрын мұсылмандар
христиандармен бейбітшілік бітімін жасайды, бірақ олар ... ... ... ... ... Олар бір кезде өздерімен
діндес болған, мұсылмандықты жаңадан ... ... ... ... ... әскер жинап, төрт күн болған қантөгістен кейін
оларды жеңеді. Содан кейін барып ... бет ... ... ... ... ... ... әскер сол тұста кәпірлердің қолында болатын
Константинополь қаласын соғыспай-ақ ... ... ... ... Яһудилермен шайқас: Әбу һурайрадан (р.а.) ... ... ... ... ... ... Қиямет
қайым басталмайды. Мусылмандар оларды қуалап жүріп өлтіре бастағанда, ... мен ... ... ... Ал ... мен ағаштар: «Иә, Құдайдың
құлы, менің артымда яһуди жасырынып тур. Кел де ... ... деп ... Тек ғарқад деп аталатын ағаш қана мұны істемейді, ... ... ... боп табылады», - деп айтқаны әңгімеленеді (Әл-Бухари,
Муслим).
Пайғамбардың ... тірі ... ... ... бір рет ... жоқ, тек ... Омар ибн ... (р.а.) билігі тұсында олар
Араб түбегінен қуып шығарылды. ... ету ... олар ... «Мен осы Араб ... күллі яһудилер мен христиандарды куып
шығып, мұнда тек ... ... ... ... ... ... ... өсиетін жүзеге асырды. Бұл хадисті Мүслим келтірген.
Алайда, Әбу һурайрадан (р.а.) жеткен хадисте баяндалған пайғамбарлық
болжаудың бұған және ... ... ... ... ... болатын
соғыстарына ешбір қатысы жоқ.
Онда Дәжжәл пайда болғаннан кейін және Иса ибн Мариям ... ... ... ... туралы айтылды. (Муны Самура ибн Жундубтан (р.а.)
Ахмад келтірген ұзақ хадис растайды. ИбнХәжәр бұл хадисті дұрыс деп ... ... ... 5т, 166). ... б.
Қырық жетінші белгі: Мәдинаның қаңырап бос қаллуы: Әбу һурайра ... ... ... ... ... ... ... «Ал, кәне, жақсы
жерге аттанайық! Ал кәне, жақсы жерге аттанайық!» - дейтін болады. Егер ол
білсе ғой, өзі үшін ... ... ... ... ... Иесінің
атымен ант етемін! Егер әлдекім Мәдинаны оған деген жек көрушілік ... ... онда ... оны одан ... ... ... ... ұшқын шашатын устаның көрігі сияқты. Ұстаның көрігі темірден ... ... ... ... ... қуып ... ... сағаты
соқпайды», - дегенін баяндайды (Муслим).
Қадий Ийад мұндай жағдайдың ... ... ... ... сол ... қиыншылықтарды бірге бөлісуден қашқан қара ниетті
адамдардың түгелдей Мәдинадан шығып кеткенін жазды. Ал имам ... ... ... ... ... ... де жүзеге асатынын және осы соңғы
пікірге көбірек иек ... ... ... 9 т, 154 ... ... болса екеуінің де түсінігін дұрыс деп санады, өйткені екеуі
де дұрыс хадистерге сүйенген («Фатхул-Бәри» 4 т, 95-96 ... (р.а.) : «Бір ... ... ... ... ... ... айтып, оған адал болуға ант берді. Келесі күні ол әлгі
бәдәуиге келіп, оны ... ... ... Ол ... ... ... ... босатуын өтінді, бірақ Расулуллаһ (с.а.у.) оның ... рет кері ... ... ... ұстаның көрігі сияқты. Ол өзінен қара
ниетті адамдарды қуып шығады да ең жақсыларды жинайды, сосын ... ... ... ... - ... ... ... ибн Мәлик (р.а.) «Аллаһ Елшісінің (с.а.у.): «Дажжал Мекке мен
Мәдинадан басқа қалалардың бәріне кіреді. Осы екі ... ... ... ... ... Олар ... тұрып осы қалаларды күзететін болады.
Мәдина өзінің тұрғындарымен бірге үш рет ... ... ... одан ... мен ... ... ... - деп айтқанын келтіреді ... ... күн ... ... Мәдина мүлдем қаңырап, бос қалады,
Әбу ... ... ... «Ең бір гулденіп, өркендеген шағына
қарамастан ... ... ... шығады. Онда жыртқыш аңдар мен қустардан
басқа ештеңе ... ... ең ... жан ... ... Музәйн
тайпасынан екі қойшы болады. Олар отарын Мәдинаға айдап келгенде, олар
қаладан бір тірі жан ... ... ... ... ... Сәнийәт әл-Уал
өңіріне жеткенде, жерге етпеттерінен құлап жан ... - ... ... ... (р.а.) жеткізген тағы бір хадисте Расулуллаһ ... ... ... ... ... ... ... тастап
шығасыңдар. Онда мешіттердің мінберлеріне саритын иттер мен ... ... ... «О, ... ... ... қалады?»
— деп сұрады. Ол: «Аңдар мен құстарға қалады»,— деп ... ... ... Мәдинаны Иеменде сыртқа атылып шығатын от-жалынға бола
тастап шығатын болар, сосын адамдарды Қиямет күні махшар алаңына ... ... ... белгі: Жағымды желдің жіберілуі: Наууас ибн Самғанның
(р.а.) Дажжалдың ... мен Иса ибн ... ... түсуі туралы оқиғаны
баяндаған ұзақ хадисінде Аллаһ Елшісі (с.а.у.) «Аллаһ Тағала адамдарға ... жел ... ол жел ... мұсылмандар мен иман келтіргендердің
жандарын ... Тек ... ... ... ең ... ... ғана тірі
қалады. Ақырзаман сонда басталады», - деген. (Муслим).
Ал Абдуллаһ ибн Амрдың (р.а.) ұзақ хадисінде ... ... ... ... Та'ала Ғуруа ибн Масғүдтан ... Иса ибн ... Ол ... қуып жүріп өлтіреді. Осыдан соң адамдар ... жеті жыл ... өмір ... ... кейін Аллаһ Шам жақтан
салқын жел жібереді, сонда жер бетінде жүрегінде тарының түйіріндей болса
да ... бар ... адам тірі ... Тіпті, егер сондай адам таудың
ішіне кіріп кетсе де, ол жел оның ... алу үшін оған ...... ... ... ... «Аллаһ Та'апа Иеменнен жібектен де жұмсақ ... Ол жел жер ... ... ... түшріндей болса да иманы бар
бірде-бір адамды тірі қалдырмайды», - дегенін Әбу һурайра (р.а.) ... екі ... ... ... ... жоқ. ... ... екіншісі Иеменнен соғатын екі желдің болуы мүмкін. Екіншіден,
бәлкім, бұл жел аталмыш екі өңірдің ... ... ... ... ... ... бастап бүкіл Жер бетіне жайылуы мүмкін» (Шарх Сахих, Муслим, 2т,
132 6).
Қырық тоғызыншы ... ... ... Әбу ... (р.а.) жеткен
хадисте: Пайғамбардың (с.а.у.) «Қағбаның ... оны ... ... ... Сол ... ... ... апат келіп жетеді. Содан
кейін эфиоптар келіп Қағбаны ... ... ... ... соң ... да ... ... Олар ондағы қазыналарды талап әкетеді», — деп
айтқаны баяндалған ... ... ... ибн Амр (р.а.) ... ... «Қағбаны қысқа аяқты
эфиоп қиратады. Ол оның жапқышын сыпырып алып, қабырғаларын ашып ... ... ... ... басы ... қисық аяқ. Ол оны күрекпен және
жуантық темірмен бузады», - дегенін жеткізген (Ахмад, Ахмад Шакир ... ... ... (р.а.) әңгімесінде Расулуллаһ: (с.а.у.): «Қағбаны қысқа
аяқты эфиоп бұзады», - деген ... ... ... Елшісі (с.а.у.): «Мен қара түсті, қисық аяқ еркектің Қағбаны
бөлшектеп бұзып жатқанын көзбен көріп ... — деп ... ... (р.а.) ... еткен. (Әл-Бухари, Ахмад).
Біріншіден, Қағба Ақырзаман басталар алдында акылға сыймайтын окиғалар
жүзеге ... ... ... ... ... қадір тұтып, Аллаһтың үкімдерін орындауға
тиісті адамдардың бетімен ... әсер ... ... ... ... ... теперіштерді көрмей
калмаған. Оның мысалы ретінде ... жыл ... ... IV ғасырдағы
қарматшылардың (қарматшылар – Куфада болған, жаман амалдрыменаттары шыққан
бір ағым) Меккеге ... ... ... ... ... ... 1-
күнінде олар мұсылмандарға шӘбуыл жасап аяусыз өлтіріп, тонады. Қасиетті
мешітге, тіпті Қағбада да хаж ... ... ... ... мұнарасын қиратып, Қағбаның жапқышын сыпырып алды, ондағы қара
тасты ... ... өз ... ... ұстады. Осының бәрі Құранның
касиетті аяттарына қайшы келмейді, ... Ұлы ... ... ... бас ... ... кезінде мүсылмандарға сынақ жіберетінінің
дәлелі боп табылады. [31].,28 б.
2. Ақыреттік ... ... ... ... талдау (Ақырет
өмірінің кезеңдері)
Қабір өмірі: Екі түрлі қиямет бар. ...... ... ... рет үрлеуімен басталатын қиямет. Бұл – үлкен қиямет деп аталады. Ал
екінші қиямет болса- өлімнен бастау алып, ақырет өмірінің ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Әрбір адам баласы ажалы жетіп
жетіп топырақ астына көмілсе де, асылып немесе суға ... өлсе де, ... ... өлсе де, ... хайуандар жеп қойса да немесе өртеніп өлген
болса да, күлі көкке ұшып өлсе де ... ... ... ... ... азабын басынан өткізеді. Сондай-ақ қиямет күнінде қайта тіріледі.
Жалпы адамдар ... ... ... ... ... соң қабір өмірі
басталады. Мункар Накир атты періштелер келіп ... ... ... кім? ... кім? ... не? ... не? Деп ... Иман және
ізгі амал иелері бұл сұраққа дұрыс жауап береді. Мұндай адамдарға ... ... ... ... ... ... мұнапықтар Мункар
Накирдің сұрақтарына жауап бере алмайды. Оларға ... ... ... азап ... ... ... ... қабірде үнемі
азап шегумен болады. Мүминдер нығметке бөленеді, қиыншылықсыз өмір сүреді.
[23].,ІІт.181 б.
Қабір азабы: Қабір азабы хақ әрі онда ... сыр ... бар. ... ... ... қалағаны бойынша рух пен дене екеуі бірдей азап
шегеді. (Қабір әлемі, ... ... Бұл ... ... әлем. Материалдық
әлем рухани әлемді көрмейді, мән бермейді. ... ... өліп ... ... ... азап ... жатқанын білмеуіміз мүмкін. Бұл мысалды
түске ұқсатуға, сәйкестіруге болады. Бір төсекте жатқан екі ... ... бірі ... түс ... ... оларға қарап тұрған ояулар олардың
халдерінен еш хабары болмайды. Қабір азабыда дәл ... Біз ... ... ... сенеміз бірақ, қалай болатындығын тек қана Аллаһ біледі).
Қабір азабына сену. Бұл жайлы да ... ... ... Бұл ... ... ... Кәримде былай деп баяндайды: ... ... – кеш ... Қиямет – қайым болған күні: Перғауындықтарды ... ... ... ... ... ... ... мен Муслимнің Әбу
Һурайра риуаят еткен хадисінде Пайғамбарымыз және көне ... ... ... ... ... ... қорқып Аллаһ Тағалаға
жалынатын болғандарынан хабар беруде. Тіпті ... ... ... ... қатар бұны растау, құптап, мақұлдау уәжіп болып саналады. Тіпті
өліктің денесі жарықты жануарлардың асқазанында ... ... ... қалып кетуі азапты тоқтата алмайды. Азапты дененің бір бөлігі
ғана немесе ... ... ... азап беру ... ғана қолынан келетін
іс. Аллаһтың барлық нәрсеге күші жетеді. [22].,53 б.
Қабірде азап және ... ... ... ... аят және ... өтеді.
а) Бір аятта: «Перғауын және оның адамдары ертелі-кеш отқа ... ... күні ... ... ... ... оттың ең қаттысына
тастаңдар» делінеді. (Муминун-46) сондай-ақ қиямет-қайым басталмас бұрын
қабірде азап тартудың бар екені анық.
б) ... ... ... иман ... ... тіршілігінде де
ақыретте де мықты сөзбен бекітеді. Аллаһ ... ... ... ... ... істейді. (Ибрахим сүресі, 27-аят). Бұл аяттың ... ... ... ... ... ... [22].,14 б.
в) Пайғамбарымыз бір моланың қасынан өтіп бара жатып, екі қабірдегі екі
адамның екі ұсақ нәрселердің кесірінен азап ... ... ... Бұл
екі моладағы адамның бірі тірі кезінде өсекшілік жасайтын еді, ал екіншісі,
өз ... ... еді. ... бұл екі ... ... бір
құрма ағашының талшығын алып екіге бөліп, екі қабірге отырғызады. Бұны
көрген асхаб неге ... ... ... бұл екі ағаш ... ол
екеуінің тартып жатқан азаптарын жеңілдетуіне себепкер болады. (Бухари,
жаназа-82. Муслим, иман-134. Әбу Дауыт, тахарат-26 )
г) ... ... ... бір ... ... жұмақ бақшаларынан
бір бақша немесе тозақ шұқырларынан бір шұқыр» ... Айша ... ... ... мына ... ... (с.а.у.)
былай дейді: «кімде – кім Аллаһпен жүздесуді жақсы көрсе, Аллаһ та ... ... ... ал кім – де кім ... ... жек ... Аллаһ
та олармен жүздесуді жек көреді», - деген. Сонда Айша анамыз: «Иә ... ал ... жек көру ше?», - деп ... ... ... ... өлім ... кезде оны Аллаһтың рахметімен, разылығымен
және жұмағымен қуантады, ... ол ... ... жүздесуді қалайды, Аллаһ
та онымен жүздесуді жақсы көреді. Ал, ... өлім ... ... ... және ашуы ... тұрғаны ескертіліп, Аллаһпен кездескісі келмейді.
Аллаһ та ... ... жек ... - ... ... (6507), ... ... бөлімі).
Қабірдің ең қорқынышты мекен ... ... ... ... былай деген: «қабірдің көрінісінен қорқынышты нәрсе көрмедім», ... - ... ... ... ... ... Хазіреті Осман
ибн Аффан қабір басына барған кезде көзінен жас парлап ... еді. ... ... пен ... ... ... ... жыламайсың да, қабір басына
келгенде неге жылайсың?», - деп ... ... ... ... ... ... ... мекен – жайлардың алғашқысы. Егер иесі
оның азабынан құтылса, кейінгі сынақтар (яғни қабірдегі жағдайдан) жеңілрек
болады, ал ... одан да қиын ... - деп ... ... едім
деген. (Ахмад (1/63), Ибн Мәжә(4267)
Ибн әл – Қайм айтты: «Әлбетте, қабір азабы – ... ... деп ... Сондықтан қайтыс болған күнәһар адам жерленсе де, жерленбесе де ... ... ... ... жеп ... да, немесе жанып, күлге
айналса да, ауаға жайылып тарап ... де, ... ... ... ... ... де, тәні мен жаны ... азабын шегеді». Барзах – бұл дүние мен ақырет
аралығындағы өмір. Аллаһ Тағала ... ... ... қайта
тірілтіретін күнге дейін барзах өмірі бар». (Муминун сүресі, 100-аят). Міне
осы барзахтағылар дүниедегі де, ... де ... ... бақылап
жатады. Қабір өмірі – бақ не тозақ шұңқыры деп аталуы – оның болатындығың
хақт екендігін білдіреді. Дарға ... отқа ... суға ... ... ... жем ... өлгендердің барлығы өздерінің амалдарына орай есеп
беріп, барзах азабын ... ... ... ... ... кейбір адамдар
мәйітті отқа өртеп күлге айналдырса және жел ұшырып күлдің жартысы далаға,
жартысы ... ... ... ... ... деп ... ... балаларына өзін өртеуді өсиет ететін, бірақ Аллаһ Тағала теңізге ... ... әмір ... ... олардың денесі қайтадан жиналып қалпына
келеді. Сосын жаратқан иеміз оған: «Тұр!» - дейді. Сол кезде ол ... ... ... ... тұрады. «бұл ісіңмен нені көздедің?» -
дейді. Ол: ... ... ... өзің жақсы білесің» - дейді. Аллаһ
оны кешіргенше осы сөзді қайталай береді. (Әл – ... (7506, 7508), ... (4255). ... айналып теңізге, далаға шашылса да, пенде барзах
азабынан не нығметінен құры қалмайды. ... ... ... желге қарсы
ілінсе де денесі барзах ... ... ... ... алады. Тіпті
иманды кісінің денсі өртеніп кетсе де, тәні мен жаны ... ... ... ол үшін отты ... аман қалдырады, ал имансыз адамға ауаны
өртке айналдырып жібереді. әлемнің барлық жартылыстары Раббысна – ... ... ... ... Аса құдіретті Тәңіріміз ... ... ... ... оған ... ... көрсете алмайды. Расында,
олардың барлығы Аллаһтың құзырында, оның құдіретіне бағынышты. ... - ... ... ... ол әлемнің Раббысна әдейі қарсы ... ... - ... мойындамайтын кәпірлердің қатарына қосылады. (Ибн
Әл – Қайм «Әр - рух» ... (78, 99, ... Әл – ... «Әл - ... ... ... әлбетте өлім – қиын,
қатері зор. Кімде – кім оны ... ... ... ... бәлкім
дүниеге қызығушылығымен ойламайды, сондықтан түбі бір өлетінін жан тәнімен
сезінсін! Мұны жүзеге асыру жолы – құл ... ... тек ... ... орнықтырып, басқа барлық қағыс қалдыру керек, құдды бір қауіп –
қатерлі ... ... ... сапар шегуді қалаған адам сияқты болсын,
себебі ол одан басқа еш ... ... тек соны ғана ... Егер ... жан – ... ... ол әсерлене бастайды, сол сәтте оның ... ... ... шаттығы азайып, жүрегі жұмсарады.
Өлімді еске алудың ең жақсы жолы – адамның ... ... ... ... жиі еске түсіруі. Сөйтіп олардың дүниеден қайтқанын және ... хал – ... ... ... ... ... ... қызметін еске алады. Енді міне, топырақ олардың жақсы дәуренінен
белгі де қалдырған жоқ. Қабірлеріндегі өмірі қалай өтіп ... ... ... ...... атанды. Мал – мүліктерін өздерімен бірге
алып кетпеді, ... мен ... ... басқа біреулер
иемденді. Олардың қалай қайтыс болғанын ой елегінен ... өмір ... қалу үшін ... әрекеттерін есіне алса, өлімді ұмытып, әртүрлі
қызықтарды алданыш тұтып, жастық күш – ... ... ойын ... ... ... ажалдың тез жетіп келетінінен бей ... ... еді. ... – ақ, ... досы шешен тілмен, әсем
үнмен қалай саңқылдап сөйлейтін еді, енді міне оның тілі ... ... ... ... ... еді, енді ... аппақ тістерін шірітті.
Ажалына бір апта ... ол өзін не ... ... сезген де жоқ. Бар
мақсаты баю болып, алдағы он жылға жоспар жасады. Егер күтпеген жерден ... ... ... ... көз алдына періштенің бейнесін ... ... ... ... үнді естігендей беймаза күй кешіп немесе
өзінің құлшылықты ұмытып, қаннен – ... ... ... ... ... да ... пенделерге ұқсайтынын және солар сияқты жазаға ұшырайтынын
түсінер ... - деп ... ... ... ибн Әбд әл – Азиз күн ... кешке фикһ ғалымдарын жинап, барлығы
өлім, қиямет және ақыретті еске ... ... ... ... ... жатқанын көргендей жылайтын еді.
Кааб: «Кімде кім өлімнің не екенін білсе, оған өмірдің қиыншылықтары
мен ауыртпалықтары жеңіл ... - деп ... ... (р.а.) ... бір ... «Бір әйел ... ... (иман ләззатын сезбейтінін) айтыпАйшаға (р.а.)
шағымданғанда, оған Айша: «Өлімді жиі еске ал, сонда жүрегің ... ... ибн Әбд әл – Азиз ... ... ... уағыз айт», - дегенде,
олар: Өліммен кездесетін халифалардың алғашқысы емессің», дейтін. «Омар
тағы да айта түс» ... ... ... атадан бергі әкелеріңнен өлімнің
дәмін татпаған ешкім жоқ, сенің де ... ... - ... ... ... ... ... – Рабиғ ибн Хусайм ауласының ішінен қабір қазып қойған болатын.
Сөйтіп сол ... ... ... рет ... ... жиі еске алатын. Бірде:
«Егер бір сәтте өлімді естен шығарсам жүрегім ... - ... ... Амру бин Әл – Ас мола ... ... ... ұзақ ... да, сонан
соң үйіне кіріп екі ракат намаз оқиды. Сонда оған серіктері: «Бұрын бұлай
істемейтін деің ... - ... ... ... «Қабір иелерін және олардың
ғибадатқа қолдары жетпей тұрғандарын еске ... ... ... сол ... ... жөн ... - ... бин Мухаммед түнде молаға келіп: «қабір иелері! Менде қандай ақау
бар? Шақырсам неге ... ... - ... ... ... ... ... жауап қата алмайды, мен де солар сияқты болармын», - ... соң ... ... таң атқанша намаз оқитын.
Хатим әл – Асам: «Кімде – кім моланың жанынан ... ... ... ... туралы ойланбаса, оларға дұға етпесе, онда ... ... ... ... - ...... ибн Хусәймә ауласының бір түпкірінен қабір қазып қойып, егер
жүрегінен қаталдық, дүниге құштарлық, иманы әлсірегенін байқаса әлгі ... ... ... ... соң ... ... ... мені кері қайтар,
сонда мүмкін жақсы амалдар істермін». (Муминун сүресі, 99,100-аяттар). ... ... ... енді ... амал ... - ... еді.
Өмірді жақсы аяқтаудың белгілері жайлы Пайғамбарымыздың (с.а.у.)
хадистерінде ... ... ... өткізгеніне дәлел боларлық айқын
белгілер көрсетілген. Бұл ... ... ... сол ... ... – оның нығметке бөленгені. Аллаһ Тағаладан сондай ... ... ... етуін сұраймыз. [30]., 58 б.
1. Өлер алдындағы куәлік сөз. Себебі Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Кімде
– кімнің ең ... ... «Ләә ... иллә ... - ... ... - деп ... (Әбу Дәуіт (3116), Әл – Хаким
«Мустадракте»(1/351, ... Өлер ... ... тер ... ... ибн Әл – ... ... сүйенсек, Хорасанда інісі көп ұзамай ауырып
өледі, ... оның ... тер ... ... ол: ... ... ... «Мүмин өлгенде маңдайынан тер
шығады», - дегенін естіген едім, - деген екен. (Ахмад(5/350,
357, 360) Әт – ... ... ... күндіз не түнде қайтыс ... оған ... мына бір сөзі ... ... ... ... жұма ... немесе күндіз өлсе, Аллаһ оны қабір азабынан сақтайды».
(Ахмад «Мүснәдте» (2/169,176,220,)Әт – Тирмизи (1074).
4. Соғыс кезінде өлу. ... ... бір ... Аллаһтың алдына барғанда алты түрлі сый – сыяпатқа
бөленеді: Қаны төгілген беті күнәсі кешіріледі, ... ... ... ... ... ... азаптан аман
қалады; иманының жемісін көреді, жұмақтағы хор ... ... ... ... ... ... ... (4/131), Ибн Мәжә (2799), Тирмизи (1663)
Маңдайына соғыста өлу жазылмаса да, ... шын ... да ... ... ... Оған ... (с.а.у.):
«Кімде – кім Аллаһтан шахид болуды шын ... ... ол ... өлсе де ... оған шахидтік сауабын береді», - деген хадисі дәлел
болады. (Муслим (157), Әл – ... ... ... ... ... ... өлу. ... – кім Аллаһ жолында
соғысқа шығып өлсе немесе оны біреу өлтірсе ол шахид болады және
осы жорықта атынан не ... ... ... үзіп алса ...... ... да, төсегінде өлсе де яки Аллаһ
қалауымен қандай бір ... өлсе де ол ... ол ... ... ... (Әбу Дәуіт (2499), Хаким (2/78).
6. Жұқпалы оба, аусыл т.б. ауырудан өлу. ... ауру - ... ... ... (5732), Муслим (166).
7. Іш ауруынан болған өлім. «Кімде – кім іш ауруынан ... ол ... ... 165, ... 2/522), ... бесеу – жұқпалы
кеселден, іш ауруынан, сондай – ақ суға кетіп немесе бұзылған
нәрсенің астында ... ... және ... ... ... (Әл – Бухари (2829), Мүслим (164).
8 – 9. Әйел ... ... соң ... ... ... ...... жағдайда өртеніп өлуі. Жәбир ибн ... ... бір ... (с.а.у.): «Аллаһ жолындағы соғыстан өлгендерден басқа ... ... ... ... ... деп ... «Жұқпалы немесе
әйелге тән аурудан, іш ауруынан, өртенгеннен, суға кеткен яки ... ... ... және ... ... ... әйелдер – шәһид»,
- депті. (Мәлик (36), Ахмад) 5/446), Ибн Мәжә (2803).
10. ... ... ... болса, Рашид ибн Хубейштен берілген бір
хадисте Пайғамбарымыз(с.а.у.): «Жіңішке ауруынан өлсе – шәһид», - ... ... – 12. ... ... ... келгенде өзінің мал – мүлкін, қаражатын
қорғау үшін қарсылық көрсеткенде өлуі, діні мен өзін қорғаған ... ... ... бин ... ... бір ... ... (с.а.у.) былай
деген: «Кімде – кім мал – мүлкін, қаражатын тартып алғысы келген ... ... ... өлсе – шаһид, кімде – кім тусытарын қорғап өлсе, ол –
шаһид, кімде – кім дінін ... қалу үшін ... ол – ... және ...... қорғанған кезінде өлсе ол шаһид». (Ахмад (1/190), Ән – ... ... (1421), Әбу ... ... Аллаһпен үздіксіз байланыста болған адамның өлімі: Салман ... ... ... мына ... ... «Соғыста не ... ... ... сәттерде олармен бір күн және бір түн бірге
болу бір ай ораза ұстап намазға тұрудан да ... Егер сол ... ... оның ... істеп жүрген амалдары, құлшылықтары жазылып тұрады,
ризығы да көбейе береді және от ... амал ... - ... ... Ән – ... (6/39), ... ... Жақсы амал – құлшылық жасау кезінде болған өлім. Пайғамбарымыздың
(с.а.у.) бір хадисінде «Кімде – кім ... ... ... ... ... ... - «Ләә ... иллә Аллаһ» деп айтып өлсе жұмаққа
кіреді, ... – кім ... ... ... ораза ұстап жүріп өліп кетсе
жұмаққа кіреді және кімде – кім Аллаһтың дидарын қалап, садақа ... ... ... ... ... - ... ... (5/391). [25].,ІІІт.346-350
бб.
Қабірдің адам баласына айтар сөзі жайлы Әбу Сағид әл – ... ... ... ... ... «бірде Пайғамбарымыз мешітке кірген кезде
ақсия күліп отырған адамдарды көріп: «Ләззәтпен дүниеге құштарлықты жоюшыны
(өлімді) жиі еске ... ... ... адам баласына әр уақыт: «Мен
бейтаныстар мекенімін, мен ... ... ... ... құрт ... ... - ... Мүмкін құл жерленген кезде көр ... ... өмір ... ... өзіме қатты ұнаған жандардың
қатарынан едің, хош келдің, бүгін маған келдің және ... ... ... не ... ... - ... ... көзі жеткен жерге дейін
қабірі кеңейтіліп, жұмаққа қарай есік ... егер ... ... адам ... ... ... оған ... «Саған
хош келдің, деп айтпаймын, менің ... өмір ... ... ең жек ... бірі едің, енді саған менің не
істейтінімді көресің», - ... ... ... екі жағы сығылып, дене
мүшелері бір – біріне ... ... ... Сонан соң
Пайғамбарымыз саусақтарын бір – біріне айқастырып: «Оны Аллаһқа жетпіс улы
жыланмен байлайды.егер сол ... ... ... қарай демін жіберсе,
ештеңе өспес еді, әрі ... ... ... еді, ... ... ... олар оны шағып азаптайды», - дейді. Сөйтіп Сағид әл Худари
сөзін былай ... ... ... ... ... бау ... бір ... немесе тозақ шұңқырларынан бір шұңқыр», - дейді. (Әт
– Тирмизи (2460).
Әбу Һурайра тарапынан риуаят етілген бір хадисте ол: ... әлде ... ... ... ... ... ... былай деді: «Осы көрге кірісімен, көр сөйлейді: «Ей, ... ... ... ұмыттың?! Менің жалғыздықтың тылсым сыр мен қорқыныштың
мекені екенімді білмедің бе? Құрт – ... суық ... Тек қана ... ... ғана ... әрі ... Содан
кейін Пайғамбарымыз сөзін ары қарай жалғастырды: «Қабір жұмақтың бау ... бір ... ... тозақ шұңқырларынан бір щұңқыр».
Қабір азабы жайлы Қран және сүннеттен дәлел келтірер болсақ: Қабір
азабы туралы ...... ... ... ... ... ... Тағала
былай деді: «(Ей, Мухамед), залымдарды қалай өмір қинап ... ... ... ... шығарыңдар! Бүгін Аллаһ Тағала қарсы
орынсыз сөйлегендердің, Оның ... ... ... ... жазаланасыңдар», - дегенді бір көрсең ғой». (Әл - Әнғам сүресі, 93-
аят). [33].,156 б.
Әрине, бұл залымдарға өлер шағында ... сөз, ... олар ... ауыр ... ... Егер бұл ... бұл ... сәтте емес, кешігіңкіреп келсе, онда ... ... - деп айту ... ... еді, яғни ... өлер ... жазалана бастайды.
Міне, бұл олардың бұл дүниеде соғыста ... ... ... ... ал ... ... азап ... тіпті анығырақ
айтылған, себебі, олардың көбі бұл дүниеде тауқымет көрген жоқ. Сондай –
ақ, бұл ...... ... ... деп ... ... ... кәпір
адам өлсе, ол барзахта – қасірет шегеді, ал олардан кімде – кім тірі ... ... ... не бұл ... ... олар әйтеуір бір бұл дүниеде
және барзахта азапқа ұшырайды. Осыған орай Аллаһ және былай ... ... зор ... ... ... ... таттырамыз. Мүмкін олар райдан
қайтар», - делінген. (Сәжде сүресі, 21 аят). Осы ... ... ибн ... бір топ ... ... ... дәлел етіп келтірген. Бұл дәлелден
жақсы пікір туындайды, себебі, бұл ... азап ... ... ... ... қайтулары талап етілетінін білдіреді, - дейді.
Сондай ақ бұл мәселе – үмметтің даналары мен Құран аудармашыларына ... ... ... олар ... ... ... мен ... терең талдау
жасай отырып қабір азабын түсінген. Себебі, Аллаһ ... ... ...... екі азап ... және олардың төменгі дәрежелі азаптардың
кейбір түрі мен ... ... ... мүмкін олар бұзақылықтан
тыйылар. Міне, бұл – олар үшін ... ... ... ... да ... ... олар бұл ... де тауқымет шегетіндеріне дәлел. Сол
себепті «төменгі дәрежелі азаптан», яғни дүние азабынан деді. ... ... ... мына ... ... ... «оған тозақ отынан
саңылау ашылып, ыстық лебі және жалыны ... ... (Әл – Бара ... ... лебі мен лаулаған жалыны толық орап алады» демеді.сондықтан
оған жеткен жаңағы азап аздап әсер етуі ... одан да зоры ... ... – ақ, Аллаһ Тағаланың дұшпандарына бұл дүниедегі көрген
азаптары түкке тұрмайды, алда шын мәнінде ... ақыр – соңы жоқ одан ... ... [30]., 48-55 ... ... айтты: «Ал, жан жұтқыншаққа келген кезде, сол уақытта
сендер (яғни, өлім үстінде ... ... ... Негізінде ол өліп бара
жатқанға біз оған (білімімізбен) сендерден де жақынырақпыз. Бірақ ... Ал ... егер ... ... ... егер шын ... ... (жұтқыншаққа жеткен жанын, денесіндегі ... ... Ал ... өлім үстіндегі адам Аллаһқа жақындардан болса:
сонда оған рахатты ... ... ... және ... ... бар (періштелер
хабарлап қуантады). Ал енді өлі ... ... ... ... ... Егер өлім ... шығарушы адасқандардан болса, сонда
оның қонақасысы ... ... ... Әрі ... ... ... ... анық
шындық осы. (Мухаммед) Ұлы Раббыңды атымен дәріпте». (Уақиға сүресі, 83-96
аяттар). Міне, мұнда өлген соң ... ... үкім ... ... ... ... жанның қайта тірілетін күнгі үкімдерді ескертілген болатын.
(Ибнәл – Қайм «Әр - Рух» кітабы (102 - 104 ... ... Әбу ... ... ... Пайғамбарымыз (с.а.у.):
«сонда күдіксіз оған бір тар тұрмыс ... ... ... 124), - ... оқыған соң: «бұл аят не үшін түсірілгенін және (тар тұрмыс) не екенін
білесіңдер ме? – деп сұрады. Сахабалар: ... және оның ... ... ... Сонда Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Кәпірдің қабірінде шегетін азабы», -
деді». (Ибн Хиббанның сахихінде (3112), ибн Хиббаның ... әл - ... ... – Бара: «Қабір азабы», - деді. Сол сияқты Ибн Аббастан жеткен
хадисте: «Әрине ... зор ... ... ... азабын таттырамыз. Мүмкін
олар райдан қайтар». (Сәжде сүресі, 21 – аят). Бұл «қабір азабы» деп, ... мен Әр – ... ибн Әнәс ... екі рет ... ... соң ... ... айдалады». (Тәубе сүресі, 101) деген аятты; «біреуі бұл ... ... ал ...... ... - деп ... ... «Әһуал әл - Қубур» кітабында (141), «Фатхул Бари» (3/274-276).
Сондай – ақ, қабір азабының бар екені, болатыны туралы Пайғамбарымыздан
(с.а.у.) көптеген ... ... ... ... ... ... анасы Айша (р.а.) айтты: Бір яһуди (иудей)әйел үйде ... ... ... ... кірді, сол сәтте сол ... әйел ... бе, ... ... қабірлеріңде жазаланасыңдар – деді. Сонда
Пайғамбарымыз(с.а.у.) бұрылып: ... ... ... - ... түн ... соң ... ... «Сендердің көрде сынаққа
түсетіндерің маған аян келді», - ... ... ... ... ... ... ... сақта» - деп жалбарынатынын еститінмін, -
деді. (Муслим(123), Ән – Нәсай (4/104-105).
Ибн Аббас (р.а.) ... ... ... мына ... : ... екі ... қасынан өтіп бара жатып: «Расында, ол ... ... ... ... бола ... ... – зәрден денесін таза
ұстамағандықтан, ал екіншісі үнемі өсек тасығаны үшін жазаға ұшырады», ... (Әл – ... (1378), ... (111).
Әл – Бара ибн Азиб тарапынан риуаят ... мына ... ... бір адамның жаназасын шығаруға бардық. Қабірді қазып
жатқанда Аллаһтың елшісі құбылаға қарап отырды. Біз оны ... ... ... ... ... бір ... аспанға бір, жерге бір қарады.
Үш рет көкке сонан соң төмен қарап: ... ... ... ... - деп екі – үш рет ... ... ... Әлбетте мен Өзіңнен
қабір азабынан құтқаруды сұраймын», - деп үш рет айтып, сонан соң ... ... ... ... мүмкін құл дүниеден өтіп ақыретке бет ... ... өлер ... оған аспаннан жүздері күннің сәулесіндей
нұрлы, кіршіксіз ақ ... ... ... ... жұмақтың хош
иістерінен хош иіс және жұмақ ... бір киім ала ... ... ... ара ... ... сонан соң өлім преіштесі оның бас
жағына ... «Ей, ... ... – жан, ... ... ... ... шық!», - дейді. Сонда жан ыдыстың аузынан шыққан тамшы сияқты
ағып шығады да оны өлім періштесі ... ... бір ... жаны ... оған ... мен ... ... және көктегі барлық періштелер
салауат айтып, көк есіктері ашылып, әр есіктің ... ... ... ... ... ... дұға етеді). Өлім періштесі жанды алысымен,
оны айналасында отырған періштелер қас қаққанша қағып ... әлгі ... хош иіс ... Бұл ... Құран Кәрімде былайша баяндалады: «Сендерге
қорғаушы періштелер жібереді, біреулеріңе өлім ... ... ... ... әрі еш кемістік етпейді». (Әл - Әнғам сүресі, ... ... ... иіс жер ... ең тамаша әтірдің аңқыған иісіне ұқсайды.
Сөйтіп періштелер оны алып ... ... ... ... ... «Бұл жақсы жан кім?» - деп сұрайды. ... олар ... ... оның өз ... ең жақсы есімдерін айтып, жауап береді, сөйтіп
ол үшін көк қақпаларының ашылуын ... ... ... ... ... ... көкке жеткенше әр аспанның періштелері оларды ... ... ... ... соң ... көке жеткенде Аллаһ: ...... ... - ... ... орынның не екенін білесің
бе? Ол жазулы бір ... Оны ... ... ... ... сүресі, 19-21). Сөйтіп кітабы – Ғиллийнеде (яғни, жоғарғы орын)
жазылады. Кейін жаратушы иеміз періштелерге: «Оны жерге қайтарыңдар себебі
Мен ... ... ... ... ... ... қайтарамын және тағы
шығарамын» - деп уәде ... - ... ... жерге қайтарылып жаны
денесіне кіргізіледі. Осы кезде ол өзін жерлеп ... бара ... ... ... естиді. Оған зор үнді періште келеді де,
тұрғызып, қатты даыуспен: ... ... - ... ол: ... ... ... – Дінің не? – Дінім – Ислам. – Сендерге жіберілген ер адам жайлы ... – ол – ... ... – Мұны ... білдің? – Аллаһтың кітабын
оқып, оған иман ... ... Оны екі ... ... ... тағы қатты
дауытап тергейді: «Раббың кім, дінің не, Пайғамбарың кім?». Бұл – ... ең ... ... сондай – ақ, Аллаһ айтқандай: «Аллаһ Тағала ... ... ... де, ... де ... ... ... сүресі, 27-аят). (Сондықтан шын мүмин өмірде қандай ... де: ... ... ... ... жоқ, ... (с.а.у.) Аллаһтың
елшісі», - деген сенімнен айнымайды әрі ... ... да ... жауап
береді. Сонда ол: «Раббым – Аллаһ, дінім – ... ... - ... ... Осы кезде көктен: «Әлбетте құлым рас айтады, оған пейіштің кйімін
кигізіңдер, оған жұмақтан есік ашыңдар! – ... үн ... ... ... есік ... көзі ... жерге дейі қабірі кеңейтіледі. Сонан соң
оған жылы жүзді, жақсы киінген, жұпар иісті кісі(тағы бір ... ... ... ... ... ... ... нәрселермен қуантамын, Аллаһтың
разылығы мен мәңгілік нығметтері бар жұмақпен қуантамын, міне, бұл – сол
уәде етілген күн», - ... ... «Ал, сен ше? ... сені де жақсылықтармен
қуантсын, жүзіне жақсылық тұнған өзің кімсің?» - деп сұрайды. – Мен ... ... ... ол: ... сені ... да ... ... Аллаһқа құлшылық жасауға асығушы едім және күнә істерден қашушы едім.
Аллаһ сені де жарылқасын!» - ... ... соң оған ... бір, ... есік ... пейішті нұсқап: «Бұл сенің орның, егер күнә ... оны ... ... ... - деп ... меңзейді. Ол жұмақтағы
көрініске қайран ... ... ... және ... игіліктеріммен
қауышуым шін қиямет күнін тез болдыра гөр», - деп жалбарынады. ... ... тұр ... - ... Сонан соң Расулуллаһ әңгімесін былай
жалғастырды: әлбетте, кәпір құл (бір ... ... ... істеуші)
дүниеден өтіп, ақыретке бет алғанда, оған аспаннан өңі қап – ... ... ... Өздерімен бірге қалың теріден, жүннен тоқылған мата ала
келеді. Одан көз ... ара ... ... ... соң ... бас ... жайғасып: «Ей, сұрқия жан, Аллаһтың ашуы мен қаһарына
шық!» - дейді. Жан ... ... тола ... ... ... ... бірге терісі, майы, еті қиылып түсіп қаны ... мен жер ... және ... ... ... ... ... қат көктің есіктері жабылады, әр қақпадағы періштелер Аллаһтың ... ... ... ... дұға ... Сөйтіп, бұл жанды өлім
періштесі ... дәл сол ... оның ... ... ... періштелер
кірпік қаққанша жұлып алып, оны оттан әкелген матаға орайды, сонда одан жер
бетінде кездесетін ең жаман, ... иіс ... Оны ... ... ... ... әр ... «Бұл сұрқия жан кім?» - деп сұрайды. Олар дүние
аспанының ең соңғы шегіне жеткенше; оны өз ... ең ... ... ... ол үшін көк ... ашылуын талап етеді, бірақ, оған
ашылмайды». Сосын Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Күдіксіз аяттарымызды ... одан ... ... көргендерге көктің есіктері ашылмайды. Және
олар түйе иненің көзінен өткенге дейін ... ... ... ... - деген аятты оқиды. (Әл – Ағраф сүресі, 40-аят). Аллаһ
Тағала тағы бір ... ... ... кітабын сижжийнде, ең төменгі жерде
жазыңдар, құлымды жерге қайтарыңдар. ... мен ... уәде ... ... жараттым және сонда қайтарамын, сосын одан тағы да шығарамын. Сөйтіп
жаны аспаннан орасан зор ... ... ... ... ... ... оқыды: «Кім Аллаһқа серік қосса; сонда ол көктен түсіп, оны құс
іліп әкететін немесе оны ... жел ... ... ... ... ... ... [33].,245 б.
Жан денесіне қайтарылады, сол сәтте ол өзін жерлеп қайтып бара жатқан
адамдардың аяқтарының ... ... Оған екі зор ... періштелер
келіп, отырғызып, айқайлап сұрайды: «Раббың кім?» Ол «уһ, уһ, ... ...... не? – уһ, уһ, ...... жіберілген ер адам туралы
не айтасың? Ол Пайғамбарымыздың (с.а.у.) есімін де айта ... ... ... - деп ... Сонда ол: «уһ, уһ, білмедім ... ... деп ... ... - ... Оған ... былай
дейді: «Білмедің де айта да алмадың». Осы кезде көктен дауыс естіледі: «Ол
жалған сөйледі, оны ... ... ... ... оған ... қаратып
есік ашыңдар!» Оны оттың жалыны мен ыстық лебі шарпиды және ... ... ... оған жүзі ... киімі лас, иісі сасық бір ... (Бір ... ... ... Ол: ... ... хабар
жеткіземін міне, бұл өзіңе уәде етілген күн», - дейді. Сонда ол: «Ал ... жүзі ... ... өзің ... ... да ... жамандық
жіберсін», - дейді. Әлгі кісі: «Мен сені жаман амалдарыңмын», - деп жауап
береді. Ол: ... сені ... тек ... ... жасауға
немқұрайлы қарап, күнәлі істерге ... ... ... да жамандық
жіберсін», - дейді. Сосын қолында ... ұрса ... ... ... бар соқыр, саңырау мылқау біреу оны келіп қысады да шоқпарымен бір
періп топыраққа айналдырады. Кейін Аллаһ бұрынғы ... ... ... ... ол ... пен ... ... бәрі еститіндей үнмен
шыңғырады. Бұдан кейін тозақтан есік ашылып, оған оттан ... ...... Жаназа үкімдері. (156), Ахмад (4(287 – 288, 295 - 296), Әбу
Дәуіт (4753). [10].,56 б.
Сүннетті ұстанатындар ... ... ... ... ... ...
ақ, бұл мәселе дұрыс сүннет ілімі білімі бойынша бекітілген. Әл – ... ибн ... ... ... «Көр ... – хақ, оны тек ... ... жоққа шығармайды». Ханбали «Әбу Абдуллаһқа қабір азабы
жайында айттым. Ол: «Бұл дұрыс ... ... ... де ... (с.а.у.) жақсы тізбекпен жалғасып жеткен ілімнің бәріне
бойсұнамыз. Егер Пайғамбарымыздың (с.а.у.) бізге ... ... ... ... ... кері қайтарсақ, онда ісін Аллаһқа қайтарған
боламыз», - деп айтты», - ... ... ... «Сендерге пайғамбар не
әкелсе алыңдар да ... ... ... ... әрі ... ... ... қатты азап иесі». (Хашір сүресі, 7-аят). (Бұл аят бойынша
Пайғамбардың ... ... ... уәжіп.) Оған «қабір азабы хақ па?» ... ... ... Ол: ... ... ... азапталады», - деді.
Сосын: «Әбу Абдуллаһтың былай дегенін ... Көр ... ... ... ... иман ... Әлбетте, құл қабірінде ... ... ... иман ... өзгермейтін, орнықты сөздермен бұл
дүниеде де ақыретте де орнықты етеді». (Ибархим ... ... ... - деп айтты. Ахмад ибн Әл – Қасим: Иә, Әбу ... ... ... және көр ... ... ... ... бе? – деп сұрады. Сонда Әбу
Абдуллаһ: «Субханаллаһ! Иә оған ... және бұл ... ... - ... Әл – Қайм «Әр – рух» кітабы (77 - 48).
Айшадан (р.а.) риуаят етілген бір ... ... ... ... ... ... азап ... олардың қиналған үнін жануарлар
естиді». (Әл – Бухари (1372), ... (125). ... ... риуаят еткен
мына хадисте Пайғамбарымыз (с.а.у.) үйге кіріп: «Аллаһтан ... ... ... - ... ... мен «Ей, ... елшісі, көрде де азап
бар ма?» - дедім. Ол «Әлбетте, қабірдегілер азап шегеді, олардың ... ... ... - ... ... (6/362), Ибн Хиббан (3115).
Зейд ибн ... (р.а.) ... ... ол: ... ... ... Бәну ән – Нәжжәр тайпасына қарасты ауылдың тұсынан өтіп бара
жатқанымызда ол ... ... ... ... ... ... ... кетті. Пайғамбарымызды (с.а.у.) үстінен құлата жаздады. ... ... бес, әлде алты ... ... Пайғамбарымыз (с.а.у.):
«Бұлар қашан өлген еді?», - деп сұрады. ... ... ... - ... ... ... ... «Әлбетте, бұл үммет
қабірлерінде сыналады. Егер ... түсу ... де ... ... ... ... ... үнін бәріңе естіртуін ... ... - ... ... (67), Ахмад (5/190). Кейбір білім иелері: «Қабірде
азап шегушілердің дауытарын естігендіктен қашыр жолдан шығып сүрініп ... оны ақыл ...... мен ... ... естіген жоқ», -
деді. (Әл – Қуртуби «Тазкира» (163-бет). Осы ... үй ... жеп ... ... ... ... оларды. Бәну Убайттен ... ... және т.б. ... Шам ... мұнафиқтардың
молаларына апаратын. Себебі, жылқысы ... ... ... ... ... ... ... жылқы қабір азабын естіген кезде
қатты қорқып сілкініп, шыңғырады, сол ... ... ... ... («Әр – ... - 73). ... – ақ, Әбу ... Әбдулхақ әш – Шибили айтты: ... фикһ ... Әбу әл – ... ибн ... (рахимаһуллаһ) төмендегі
оқиғаны баяндады. Олар ауылдарында бір ... ... ... шетке шығып
әңгімелесіп отырыпты. Аттары жақын жерде жайылып жүріпті. Кенет ат қабірге
жүгіріп барып, ... ... ... төсейді, кейін теріс айнала ... ... ... ... ... ... тұрғандай құлағын төсейді, сосын
тағы да кері айналып қаша жөнеледі. Сөйтіп осылай бірнеше рет ... әл – ... ... Көр ... және ... ... айтып өтілген мына хадисті айта жөнеледі: «Әлбетте, қабірдегілер
қабір азабымен азапталады, оны ... ... ... ... -
деген сөзі есімнен шықпайды дейді. Сол мәйіттің амалдарының қандай болғанын
тек Аллаһ қана біледі. Қари бұл ... ... ... ... ... ... (Муслим (67), Ахмад (5/190) оқығанынан кейін айтып берді. Сондай –
ақ, сол күндері ол Муслим ибн Хажжаждың (р.а.) ... ... Біз ... тыңдайтынбыз. («Әр - рух» (72-73) «Тәзкира» (163). [20].,ХІт.30 б.
Әнәс ибн Мәліктен (оған Аллаһ разы ... ... ... ... Бәни ән – ... ... ... кезде көрден дауыс шықанын
естіп: «Бұл қабірдің иесі қашан жерленді?» - деп ... ... ... ... ... бұрын)»,- деп жауап берді. Сонда оның көңілі
орнығып: ... ... де ... ... ... ... ... өздеріңе көр азабын естіртуді ... ... - ... (68), Ибн ... – ақ, ... Зейд ибн ... және Үммү Мүбәшшәрлерден келтірген
хадистерде де осы мәселе сөз болды. Алла Тағала – Иләһтік, ... ... ... ... ... ... ... жерленетін уақытқа дейін
құпия ұстайды. Себебі, бұл ... ... әр ... ... жерлеу кезінде қабірге жақындай алмауы немесе оны ... ... өліп ... де болғандықтан жасырды. Олай болса, бұл дүниеде
есту ... күш – ... ... ... ... ... ... сезінуіміз мүмкін емес. ... ... ... ... жер сілкінісінің дыбысын естісе ... өліп ... ... бе?! Ал, мына ... ... ... кезде шығатын шыңғырған дауыстың қасында найзағайдың үні
дәнеңе де ... ... ... бір ... ... ... ... адам оны естісе қатты қорқып, естен танар еді» (Әл – Бухари (1380),
Ахмад (3/41,58), ал ... ... ... ... ... де үрейленеміз. Сонда оның қинауға толы ауыр жазаларға
ұшырағандағы ... ... оты ... ... күні не ... ... – кім Аллаһты және Оның құдіретін біле тұрып, Оның Раббылық
хикметімен ... бар ... ... түскендіктен, кейбір тылсым сырды
пенделерінен құпия ұстайтынын қалай жоққа шығарады. Себебі, олардың ... ... ... және ... ... ... ... Пенделерде
қабір азабын көру, тыңдау қабілеті өте әлсіз дамыған. Сондай – ақ, Аллаһ
Тағала көр азабын көрсеткен ... ... ... ... көп ... ... жүректері жарылып өлген. Қалайша Иләһтік хикметті
жоққа шығаруға болады?Егер үкім шығарылғандар ... мен ... ... ... ... оның ... олар көздерімен көрер еді.
Қабір азабының себептері және әр түрлі ... ... ... әр қилы болуы жайлы Әбу Һурайрадан (р.а.) ... ... ... ... ... ... ... алтын күмістерді
олжаламадық, бірақ мал – мүлік, бау – ... олжа ... ... ... бірге «Құра» арығына кері қайттық. Ол кісінің
(с.а.у.) қасында оған Бәни әд – Дббәд ... ... ... есімді құлы бар
еді. Сол Пайғамбарымыздың (с.а.у.) атын ерттеп, ... ... ... ... ... бір жебе ұшып ... ... табан астында көз жұмды.
Сонда адамдар: «Құттықтаймыз оған шәһидтік ... - ... ... ... «Жоқ, жанымның иесінің атымен ант етемін, оның ... ... ... ... тұр. ... ол сол жамылғысын Хайбар күнгі
мұсылмандарға тиесілі олжадан ... ... ... ... ... ... (Әл – ... Муслим (183). [30].,69-71 бб.
Пайғамбарымыз (с.а.у.) жеткен сахих хадисте: «Мәйіт туыстарының жоқтау
айтуы және жылап - ... ... азап ... - делінген. Әнәс ибн
Мәликтен (р.а.) ... ... ... ... ... еді: ... көтерілгенде жез, темір тырнақты қауымның тұсынан өттім, беттері
мен ... ... ... ... – Иә, ... олар ...... едім: - Олар адамдардың еттерін жеушілер және олардың мүліктерін
тартып алушылар», - деп ... ... (Әл – ... – 1296), ... ... ... (р.а.) ... хадис. Пайғамбарымыз (с.а.у.) айтты:
«Кәпірге екі жылан жіберіледі, бірі бас жағынан, екіншісі аяқ жағынан, ... ... ... ... ... ... бәрі қайтадан басталады,
осылайша қиямет күніне дейін жалғаса береді». (Ахмад (6/152). Әбу Сайд Әл –
Худриден ... ... ... ... ... ... деген:
«Кәпірге қабірде 99 айдаһар жылан жіберіледі. Қиямет күніне ... ... ... ... Егер ол айдаһарлардың біреуі жерге демін жіберсе бұл
дүниеде бірде – бір жасыл өсімдік өспес еді». ... (3/38), Ибн ... ... ... риуаят етілген мына бір хадисте Пайғамбарымыз
(с.а.у.) былайша ... ... 99 ... ... ... ... не екенін білесіңдер ме? Ол - әрқайсысының жеті басы бар ... тең. ... ... ... оны ... ... (Ибн Хиббан «Әһуәл әл
- Қубур» (139). Әнәс (р.а.) тарапына ... ... ... ... кәпір мен мұнапықтардың не жағдайға ұшырайтындығы туралы былай
деген: «Содан соң темір балғамен екі ... ... ... Оның қатты
шыңғырған даусын жер ... ... мен ... ... ... ... (1338), Әбу Дәуіт (4753).
Қабір қысымы мүміндерге де, ... де ... ... ... ... ... ... – ақ мұны көптеген ғұламалар
қолдайды. Айша (р.а.) ... ... ... хадисте Пағамбарымыз
(с.а.у.): «Әлбетте ... ... бар. Егер одан ... ... ... Сағд иб
Мұғаз құтылар еді». (Ахмад (6/55), Әт – ... (1/107). Ал, Ибн ... ... ... ... ... (с.а.у.) Сағад ибн Мұғазды
жерлеген күні оның қабірінің жанында отырып айтты: «Егер көр ... ... ... ... ... ... онда Саға ибн Мұғаз құтылар
еді». (Әт – Табари «Мужмағ Әз – Зәуәйд» (3/231). ... ... ... ... ... Әнәс (р.а.) ... ... етілген хадисте
Пайғамбарымыз (с.а.у.) сәбиді жерлегеннен кейін былай деген: ... ... ... ... ... одан осы сәби ... еді». (Мужмағ Әз –
Зауайд (3/47).
Мухаммед Әт – Тәйми тарапынан келтерілген риуаятта: Жер - ... ... ... Бұлар жерден жаратылып, сосын одан ұзақ уақыт бөлек кетіп,
кейін кері қайтарылғындарында – көп ... ... ... ... оралған
баласын анасы құшақ жая қарсы алғанындай, жер де оларды қайта қосып алады.
Кімде – кім ... ... ... ... ... ... ... ал
күнәһарға ашуланып, оны өзіне қосуы ауыр жағдайда өтеді. Әл – Хаким Әт ... ... ол ... себебі – расында, кім – кімнің де бір ... оған осы ... сол үшін ... де ... ... ... ибн Амр ... келтірілген риуаятта: Дамаскідегі бір жаназаға
бардық. Бізбен бірге Әбу Үмәмәтә Әл – Бахили ... ... ... ... ... ... әбу Үмәмәтә: «Әлбетте, ... ... ... ... орында таң аттырып, кеш батырдыңдар. Ал енді
келесі бір орынға кетуге сапар шегуге дайындалыңдар, ол - ... - ... ... ... тағы ... үн ... «Қорқыныш мекені, қараңғылық
мекені, тек Аллаһ кеңейткендерден басқаларға тар мекен, содан соң ... ... ... (Әһуал Әл - Қубур). [32].,151 б.
Нәсәйдің сүнәнінде Рашид ибн ... ... ... ... хадисте:
«Әлде кім сұрақ қойды: - Иә, Аллаһтың Елшісі, шәһидтерден ... ... ... өтулерінің себебі не? Пайғамбарымыз (с.а.у.):
«Бастарына қылыш сермелуі – жеткілікті сынақ» - деп ... ... ... Әл – Албани (4/182). Ибн Аббас тарапынан ... ... ... ... бір ... байқамай шоқпармен қабірді ұрды,
бірақ ол оның бейіт екенін білмеген еді. ... ... ... ... ... ... ... ол Пайғамбарымызға (с.а.у.) келіп айтты: -
Иә, Аллаһтың Елшісі, мен ... ... ... ... ондағы адам «Мүлік»
сүресін соңына дейін оқыды, - деді. Сонда ... ... ... – тыюшы, құтқарушы, оны қабір азабынан құтқарады», - ... ... ... Әд – ... ... ... «Әлбетте, «Сәжде» сүресі
өзін оқыған пенде үшін күресіп, оны қабір азабынан ... (Әд – ... 3410). ... ибн ... ... етілген хадисте: Сүлеймен ибн
Сард және Халид ибн Арфатамен отырған едім, олар іш ... ... ... ... Олар оның ... ... армандап, біреуі екіншісіне
былай деді: - Пайғамбарымыз (с.а.у.) ... емес пе: ... – кім ... ... ... ... - Иә, - деді ... Тағы бір
риуаятта: - рас айттың, - деді. (Ахмад (4/262), Нәсай (4/98). Абдуллаһ ибн
Амру тарапынан ... ... ... ... былай деген:
«Мұсылмандардан кімде – кім жұма күні күндіз немесе түнде өлсе, ... ... ... құтқарады». (Ахмад «Муснад» кітабы (2/169,176,220). Тирмизи
(1074). Әбу Һурайра тарапынан риуаят етілген ... ... ... ... ... ... серіктерінің қайтып бара жатқан аяқ дыбысын
естиді. Егер мумин болса – намаз бас жағында, ... оң, ... сол ... ... ... кешірімділігі, сыйластығы, садақа сияқты жақсы
іс - ... аяқ ... ... ... азап бас жағынан келгенде
намаз: - менің тарапым сен кіретін есік емес, - дейді. Кейін аяқ ... ... ... ... кешірімділігі, сыйластығы,
садақасы тәрізді ізгі істер айтады: - Менің тарапым сен ... орын ... ... (3703). Әбу ... ... ... ... хадисте:
Пайғамбарымыз айтты: «Әр мұсылман ... ... ... кейін
Аллаһқа төрт нәрседен сақтауды сұрап жалбарсын: тозақ пен ... ...... ... және ... Әд – ... ... (Муслим
(130), Ахмад (2/237). [36].,38 б.
Шейхул Ислам Ибн Таймия, (р.а.) айтты: «Көптеген сахих хадистер сұрақ –
жауап кезінде ... ... ... ... ... Ал, ... жансыз
түрде сұраққа алынуы туралы бір топ адамдар айтқан, оны ғалымдардың көбісі
(жумһур әл ғулама) жоққа шығарды. Ал, тағы ... ... ...... ... ... емес, тек жанға ғана қатысты», - деп ... Ибн ... ой ... ... осы екі ... де қате. Сахих хһадистер бұл екеуін
де жоққа шығарды. Сүннет ұстанушы төрт мәзһаб ... бір ... ... бұны ... ... ... ... азабы мен
нығметтері жан тәннен бөлінсе де, тән мен ... ... ... да, ... не ... ... не бірге нығметке бөлінеді. («Мәжмуғ әл ... ... ... – Қайм ... ... ... ... және олардың имамдарының мәзхабы бойынша мынадай тұжырым
жасалды: Әлбетте, мәйітке нығмет ... азап ... ... – ақ ол жаны
мен тәніне ортақ болады. Жан тәннен ажыраған беті азапталып немесе ... ... ... – ақ, жан ... ... ... осы ... онымен
бірге азап шегеді, немесе нығметке бөленеді. Содан соң ... күні ... ... ... ... шығып, әлемдер Раббысының құзырына
жиналады. Ал тәннің Раббысына ... ... ... ... және ... ... ... (Әр – Рух (70).
Мункар және Накир сұрағы: Накир және Мункар сұрағы. (Бұл ... ... ... бір кейіпте келеді.Әрбір өлген адамның жатқан жеріне
келіп: Раббың кім? Пайғамбарың кім? - деп сұраққа ... Бұл ... ... Сонымен қатар бұның бәріне сену уәжіп. Тіпті мұның
орындалуы әбден мүмкін. ... ... да ... ... бар. Періштенің
берген сұрағына жауап бере алатындай етіп ... ... ... ... ... ... өзіде әбден мүмкін деді. Өлі адамды ... ... ... ... ... ... соң ... қабір өміріне
ешқандай тосқауыл бола алмайды. Тіпті ұйықтап жатқан адамның ... оның ... ... не ... ... білу мүмкін емес, бірақ
ол оянғаннан кейін қуанып немесе қайғыланып тұрады. ... ... (а.с.) ... оның ... ... ... сахабалары білмейтін еді. Адамдар Аллаһ Тағаланың ... ... ... ... ... ғана түсіне алады, толық түсіне
алмайды. Аллаһ Тағала Жәбірейіл алейһис сәләмді көретіндей арнайы құлақ
немесе көз ... ... оны ... ести де алмайды. (Бухари және
Муслим. Хз. Айша анамыздан ... ... ... б.
Имам Әл-Ғазали Мункар және Накир Періштелерін былайша ... ... ... екі ... ... дене ... етіп адымды тіп–тік етіп
отырғызып, ... ... ... ... ... ... кім? ... кім? Қай дін өкілісің?» деп сұрады. Қияметтің,
ахиреттің алғашқы емтиханы осы қабірден бастау ... ... ... ... ... ... ... күні денеге қайта кіреді. ... ... ... сұрағына жауап бере алатындай етіп денеге күш
беріледі. Періштелердің өзі отырғызып тұрғызады). [8].,Іт.406-413 б.
Аллаһтың елшісі басқа бір ... ... ... «өлі ... соң Мункар және Накир атты қара және жасыл екі періште келіп
былай дейді: Мухаммед ... ... кім? Ол ... деп ... ... ... құлы әрі ... Мен күәлік етемін Аллаһтан басқа тәңір жоқ,
Мухаммед (с.а.у.) оның ... ... оған ... біз ... ... біліп едік. Содан соң оның ... ... есе ... оның ... жарықтандырылады. Періштелер оған осылай жатып ұйықта
дейді. Өлі оларға жанұяма барып ... ... ... ... кірген және ең жақсы көрген кісің тарапынан оятылған кісі сияқты
махшар күніне дейін ұйқыңды жалғастыр дейді. Ал егер өлі ... ... одан ... ... ... ... ... Мухаммед
(с.а.у.) жайында бірдеңелер айтқандарын естігенмін, мен де сол ... ... ... білмеймін. Періштелер оған осылай дейтініңді ... ... ... жерге бұл адамды сық деп дауыстайды. Жер адамды қыса
бастайды. Соншалық қатты қысқанда сүйектері жан-жаққа ... ... ... күні басталғанша үнемі азап шегумен болады. [24].,70 б.
Әбу Хатим Әбу ... ... бір ... ... хадисте Әбу
Һурайра былайша әңгімелейді: Пайғамбарымыз (с.а.у.) айтты: ... ... ... ... оған екі қара – көк ... келді.
Біреуі – Мүңкәр, келесісі – Нәкір деп аталады. Бұл екеуі оған ... ... ... Мұхаммед деген адам дөнінде не деуші едің?» Әлгі адам ... не ... соны ... егер мүмін болса: «Ол – Аллаһтың ... ... ... әллә ... илла ... уә әшһәду әннә Муһаммәдән абдуһу уә
Расулуһу», - дейді. Екі періште: «Біз сенің осылай айтатыныңды ... ... ... ... оның ... жетпіс білек көлемінде кеңейтіп, жап – жарық
қылады, сосын оған: ... - ... ... ол: ... ... ... осы халім тұралы хабарлайын», - дейді. Оған
екі періште: «Жаңадан отау ... ... ... ... ... ... көретін туысы ғана оятатындай жағдайда ұйықта!» - деді. Аллаһ Тағала
сол орнынан қайта тірілткенге дейін ол ... ... ... ... ... ... ... «Білмеймін, адамдар бірдеме дейтінін естіп, мен де соны
айтатынмын», - ... Сонд аекі ... ... ... ... - ... Сосын жерге: «Оған жақында», - деген әмір беріледі,
жер жақындап оны ... ... ... ... Аллаһ сол орнынан
тірілтіп тұрғызғанға дейін азап шеге береді. (Әт – Тирмизи (1071), ... Омар ибн әл – ... ... ... Ол ... «Ей, ... Елшісі, Мүңкәр – Нәкір ... ... - ... Сонда Пайғамбарымыз(с.а.у.): «Қабірде сынақтан өткізетін екі
періште, жердің астын тістерімен, шаштарымен сүзіп шығады. ... ... ... ... ... жалт етіп ... ... бірге жер бетіндегі адамдар жиналып көтере алмайтын темір
шоқпарды ала келеді», - ... (Әбу ... (7), Әл – ... (222 - 223), ... Қубур (20).
Сүр және оның үрленуі: «Сүр» - сөздікте: құбыр, ... ... ... ... ... және ... ... мағыналарға келеді. Діни
термин ретінде қияметтің басталуын білдіру және қиямет болғаннан ... ... ... махшар алаңына жиналуы үшін Исрафил ... ... ... не ... ... ... (с.а.у.) бір
хадисінде сүрдің үрлегіш сырнай сияқты ... ... ... ... 102). ... ол сырнайдың сипаты, күйі, түрі, түсі бізге белгісіз.
Сүр басқа да ... ... ... ... сүр жайлы
білетініміз – үрлегенде қияметтің басталатындығы және ... ... ... ... (а.с.) ... екі рет ... Алғашқы үрлеген
кезде қиямет басталады. Бұл жайлы Құран Кәрімде Аллаһ Тағала ... ... бір рет сүр ... ... Жер мен ... ... бір-біріне
соғылған сәтте. Міне, сол күні қиямет оқиғасы болады. Сол күні көк жарылып
босайды». (Хаққа, 13-16).
Ал басқа аятта: «Сүр ... күні ... ... ... ... ... да, жерде болғандар да үрейленеді. Сондай-ақ ... ... ... ... (Нәміл, 87).
Исрафил періште (а.с.) сүрді екінші рет үрлеген кезде адамдар ... ... ... ... үшін ... ... жүгіреді. Құран
Кәрімде бұл жайында былай делінген: «Сүр үрленсе, сонда олар қабірлерінен
Раббыларына қарай жүгіреді». ... ... ... ... «Сүр ... ... қалағанынан басқасы көктердегі жан
иелері, жердегі жан ... ... ... ... ... ... Сосын, екінші рет сүр үріледі де, сонда олар тұрған ... ... ... ... ... ... бб.
Исрафил перішт үрлейтін сүрдің біріншісі мен екіншісінің арасындағы
уақыт бізге белгісіз. Өйткені Әбу Һурайра ... ... ... ... Пайғамбарымыз (с.а.у.): «Сүрге екі рет үрлеу ... ... ... бар»-дейді. Сол жердегі кісілер Әбу Һурайрадан (р.а.):
-Ей Әбу Һурайра! Қырық күн бе? – деп ... Хз. Әбу ... ... ... - деген. Содан соң сахабалар:
- Қырық ай ма? – деп сүрағанда, Әбу Һурайра тағы да:
- Білмеймін, - деп ... ... Сол ... ... ... жыл ма? – деп ... Әбу ... тағы да:
- Білмеймін, - деп жауап берді. (Мүслим, Фитән, 28).
ХІХ – ғасырда қалыптасқан көзқарас бойынша адамзаттың өмірі оны жуып ... ... ... көркем түрде өткізілген жерлеу ... ... ...... ... тыныш күйде соңына жететін еді. Тіпті ... ... ... рәсіміне қатысып өзге кісілерге қарағанда әлде қайда
жақсы көрінеді. Осындай түсініктердің ... ... ... ... оның орнына ең жоғарғы сұлулық әдемілік ретінде таныла бастады.
Міне сондықтан да ХІХ – ғасырдағы өлімнің ... бұл ... ... ... ... ... Яғни өлім мынадай ... ... ... ... ... ... аза тұту, бейбіт түрде қабірлерді аралау
т.б. Сондыдықтан да ... ... ... оның жақсы түрде, ол ... ... ... да, оның арғы ... ... және жұмаққа
баратындыығын ұмытып кетеді. [28].,385-386 б.
Қайта тірілу: ... ... соң, ... ... рет үрленген соң
бүкіл жаратылыстар қайтадан тірілтіледі. Әһли-сүннет ғалымдарының көзқарасы
бойынша қайта тірілу әрі жан, әрі тән ... ... Бұл ... Құран
Кәрімде былай делінген: «Негізінен ондай аяттарымызға ... ... ... ... да, ... терлері жанған сайын азап тартулары үшін
оны басқа ... ... ... ... тым үстем, хикмет иесі».
(Ниса сүресі, 56-аят).
Құран Кәрімде өлгеннен соң қайта тірілуге ... ... ... қонымды екендігін және де ... ... ... ... ... ... ... нәрселері растаумен
байланысты бұл 10 негізден тұрады.
Қайта тірілу және ... ... ... ... ... соң жұмақ пен тозаққа жіберу.
Бірінші негіз қайта тірілу және жиналу мен ... ... ... ... ... ... барлығы хақ. Бұларға сену
уәжіп, өйткені бұлар ақылға қонымды нәрселер.
Хашир мен ... ... мен ... ... ... мен жиналу) мағынасы.
Бұл дүниеден адамдарды жоқ қылғаннан соң, қайта тірілту. Бұл АллаһТағаланың
құдіретімен болады жоқтан бар ... ... ... ... жоқ қылып,
қайта тірілтуге күші толық жетеді Аллаһ ... ... ... ... ... ... ... сүйектерді кім тірілте алады. Оларға былай де: ... ... ... бар еткен қайта тірілтеді. (36-Ясин-78-79) Аллаһ Тағала
басқа бір аят кәримада ... ... да ... де ... ғана. Расында Аллаһ аса естуші, тым көруші» (Луқман сүресі, ... ... бар ... ... ... рет қайта тірілтуі де әбден мүмкін.
[15].,158 ... ... ... ... алғаш рет жаратылуымен теңестіреді. Бұл
жайлы ... ... ... айтылған: «Олар өз жаратылысын ұмытып,
бізге мысал келтіреді; Мынау шіріген сүйектерді кім тірілтеді?-
деді. (Мұхаммед (с.а.у.) оны сондай алғаш Жаратқан ... ... ... ... (Ясин, 78-79)
2) Қиын нәрсені жаратқан әлбетте оңай нәрсені де жарата алады.
Көктер мен жердің жаратылуы – ... ... аса ... ... мен жерді жаратып, оларды тіреусіз ұстап
тұрған ... ... ... ... ... қайта тірілте алады. Ол
жайлы Құранда былай айтылған: «Ол сондай, жоқтан бар ... ... ... Ол оған ... Әрі ... мен ... жоғарғы
сипат Оған тән. Ол өте үстем, ... ... (Рум, 27). Ал ... ... жарату бізді шаршатты ма?! Жоқ, олар ... ... (Қаф ... ... кезде адамдардың өзі көптеген жаңалықтар ашып, өліні тірілтудің
жолдарын қарастырып жүр. Үлкен жаңалықтар ашып, жетістіктерге жетіп жатыр.
Солардың ... адам ... ... ... ... ... қайта тірілтуіне
ешкімнің күмәні болмаса керек.
3) Өлі сияқты болған жерді қайта жандандырушы – адамдарды да ... ... Бұл ... Құранда: «Ей адам баласы! Егер
өлгеннен кейін қайта тірілуден күдіктенсеңдер; ... ... ... ... соң, ... тамшыдан, кейін ұйыған
қаннан, тағы бейнеленген, бейнеленбеген ... ... ... ... үшін ... ... ... қалаған
мезгілге дейін қойып қоямыз. Соңында бөбек түрінде шығарамыз.
Одан кейін ер ... ... ... ... әр ... білгеннен кейін түк білмейтін өмірдің
ең нашарына қайтарыласыңдар. Қураған жерді көресің, оған жаңбыр
жаудырсақ, құлпырып көпсіді де, әр түрлі ... ... ... ... бойынша шын мәнінде Аллаһ; Ол хақ. Күдіксіз ... ... ... әр нәрсеге күші жетеді. Әлбетте қиямет
келеді. Онда ... жоқ. ... ... ... ... ... Бір ... керісінше жаратушы Аллаһ оның ұқсасын да жарата алады.
Мысалы: құрамында суы көп жасыл ағаштан оттың ... ... ... ... ... от шығарған Аллаһ адамды қайта
тірілтуге де толық күші ... Бұл ... ... ... «Ол ... Аллаһ, сендерге жасыл ағаштан от жаратты.
Сендер оны жағудасыңдар.[7] Сондай көктер мен ... ... - олар ... жаратуға күші жетпей ме?! Әлбетте күші
жетеді. Ол әр нәрсені ... ... ... ... 80-81).
Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде былайша түсіндіреді: «Адамның
құйрығындағы ... ... ... ... жері ... соң ... ... кетеді. Қиямет күні қайта жаратылыс кезінде міне осы ... ... ... ... ... Сүре 39; ... Фитән, 28).
Күніміздегі голография деп аталатын сурет жасап шығару технологиясы
Пайғамбарымыз (с.а.у.)-ның ... ... ... ... ... ... сүйегінен адамды жаратуға болады деген пікірінің рас екендігін
дәріптейді, қуаттандырады. [13].,189-192 бб.
Қайта тірілу және махшар ... ... ... ... «бір араға
жиналу»; діни термин ретінде «Есепке тарту үшін Аллаһ Тағаланың қайта
тірілткенінен ... ... бір ... ... Адамдар жиналатын жер
махшар алаңы деп аталады. Құран Кәрімде хашір жайлы көптеген аяттар ... ... ... ... ... таралған шегірке ұқсап
шығады. Шақырушы жаққа жүгірген кәпірлер: бұл ауыр күн дейді» . (Қамар-7-8)
басқа аятта: «Сол күні ... ... ... ... ретінде
жинаймыз». ( Мәрям сүресі, 85-аят).
Ал, басқа аятта: «Оларды ... күні ... ... ... ... болып, олар бір – бірін ... ... ... ... тура ... ... ... ұшырайды». (Юнус-45)
Хашір күні адамдар өз дерттерін және есеп – ... ... ... ... ... ... ең жақын туыстарымен де амандаса
алмайды. Сол күні мүминдердің жүзі жарқырап, кәпірлердің жүзі қараяды. ... ... ... ... ... «Сол күні ... қашады. Шешесінен
әкесінен. Әйелінен және балаларынан. Ол күні ... ісі ауыр ... ... әлек). Ол күні кейбір жүздер жарқырайды. Күлген қуанышты. Ол күні
кейбір жүздің ... шаң ... ... оны қара ... ... ... ... қарсы келген бұзақылар». (Ғабаса, 34-42) Пайғамбарымыз (с.а.у.) ... ... ... ... ... ... ... сияқты
сүндеттелмеген және тырдай жалаңаш жаратылатындығынан ... бб. ... ... бір хадисінде былай деген:
«адамдар қиямет күні үш топ ... ... ... ... ... ... ... тобы. Сонда саха балар ей Аллаһтың елшісі беттерімен
қалай жүреді деп ... ... ... ... ... ... де ... жүргізуге күші жетеді. Олар сондай – ақ әр ... және ... ... ... ... 18; ... ... мүснәд,ІІ, 354, 363).
Амал дәптердің берілуі: Адамдар есепке тартылу үшін ... ... ... ... ... ... амал дәптері беріледі. Амал дәптерінің
түрі, түсі, сипаты және ... ... ... Ол бұл ... ұқсамайды. Құран Кәрім бізге Кираман Катибин атты ... ... ... ... ... «әр адамның қылығын
мойнына қоямыз. Сондай – ақ ... күні оның ... ... ... ... ... ... оқы. Бүгін есеп көру тұрғысынан өз -
өзіңе жетесің (делінеді)». (Исра, 13-14) ... ... ... дәптерлері
алдарына қойылады. Сонда олардың одан қорыққанын көресің. ... ... ... ... нендей өкініш! Мына кітапта кішкенені де, үлкенді де тастамай –
ақ түгендепті, - дейді. ... – ақ, олар ... ... ... ... ... ... жасамайды». (Кеһф - 49)
Амал дәптері жұмақтықтарға оң ... ал, ... сол ... ... ... беріледі. Дәптері оңынан берілгендер «Асхабы Ямин», ал
солдан ... « ... ... деп ... Амал ... ... үлкен бір сүйінші хабар, ал солдан берілуі азап беруші, азап
әкелуші хабар. Бұл ... ... ... ... ... Әй ... сен Раббыңа қарай өте ұмтылсаң; (тырыссаң); сонда ғана Оған
жолығасың. Ал енді ... ... ... ... ... ол дереу жеңіл
есеппен есептеледі. Ол үй – ішіне қуана қайтады. Ал және кімнің ... ... ... сонда ол дереу өлім шақырады. Қайнаған ... ... ... 6-12). [22].,49 ...... ... амал дәптерлерін қолдарына алғаннан кейін Аллаһ
Тағала оларды есепке тартады. ... ... сол күні ... ... ... ... ... Өмірін қай жерде бітіргендігін.
2) Жастық шағын қалай өткізгендігін.
3) Малын қайдан және қай жолмен тапқандығын.
4) Малын қай жерге жұмсағандығын.
5) Білгенімен амал етіп ... ... ...... және ... ... амал дәптерлерінен ... дене ... қоса ... ... ... ... Бұл ... Құран Кәрімде былай делінген: «қиямет күні ... қол ... ... ... ... ... болады. Сол күні Аллаһ
оларға лайықты жазасын толық береді. Сондай – ақ рас ... ... ... ... (Нұр ... 24-25 аяттар).
Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде: «Ол күні жер бүкіл ... ... ... ... оқып болып, - жердің беретін хабарының
не екендігін білесіңдер ме?, - деп ... ... Олар ... ең ... ... деп ... береді. Сонда Пайғамбарымыз (с.а.у.):
жердің хабары - әр құлдың және әр үмметтің істеген істерінің куәлік ... ... ... 7) есеп – ... ... ... әділетсіздік жасалмайды.
Титтей де болса жақсылық жасаған сыйын ... Ал, ... де ... ... ... ... ... (Зілзәл – 7-8). Пайғамбарымыз ... ... ... ... адамдарды араға ешкім салмай жеке өзі есепке
тартылады. ... ... 49, ... 36, ... зекет, 20)
Пайғамбарымыздың (с.а.у.) хадисінен мынадай нәрсе ұғамыз: мүмин ... ... ... ... ... өте ауыр есепке тартылып, соңында тозаққа
тасталады. [22].,49 ... Әл ... ... ... ... ... ... былайша білдіреді: Есеп
– қисап кезінде адамдардың барлығы тең болмайды. Кейбіреулердің есебі
жеңіл, ... ... қиын ... ... ... кімдікі ауыр
болатындығын тек қана Аллаһ қана біледі. Тіпті кейбір ... өте ... еш ... ... жұмаққа кіретіндігіне сену. Өзі қалаған
пайғамбарларынан елшілік ... ... ... ... ... не үшін ... ... шығарғандықтарының есебін сұрайды.
Бидғатшылардан (дін бұзар, бүлікшілер ) не үшін ... ... ... ... ... ... тартылады.
[8].,385-388 бб.
Таразы – мизан: Мизанның сөздік мағынасы: таразы дегенге келеді. ... ... ... есеп-қисаптан кейін барлық адамдардың амалдарының
тартатын иләһи әділеттілік таразысы. Оның қандай таразы екендігі ... Бұл ... ... құралдарының еш қайсысына ұқсамайды. Таразыда
жақсылықтары жамандықтарынан басым болатын болса, ол адам ... ... ... жақсылықтарынан басым келетін болса тозаққа
көміледі. Егер тозаққа ... ... ... ... ... ... ... тартып болғаннан соң тозақтан шығып, түбінде
жұмаққа кіреді. Мизан жайлы Құран Кәримде ... ... ... күні
туралық таразысын қоямыз. Сонда ешкім әділетсіздікке ұшырамайды. Егер ... ... ... ... да оны ... (таразыға қоямыз). Есеп
көруде біз жеткіліктіміз». (Әнбия, 47). [13].,174 б.
Таразы - Екі тасы бір тілі бар үлкендігі жер мен ... ... ... Ол ... ... ... Тағаланың құдіретімен тартылады. (Тартылатын
парақтар немесе амалдар болады. Яғни сауап пен күнә ... ... ... ... ... бірақ қалай
тартылатындығына араласа алмаймыз. Сауап пен ... ... ... ... - ... таныту). Ол күнгі ауырлық ноқаттың түйіршігіндей нәрседен де
есепке тартылады. Сауап дәптері таразының ... ... ... ... ... ... ... көзіне қойылады. Екі жақ салыстырылады.
Ал басқа бір аятта: «Ал сол күні кімнің таразысы ауыр тартса, ...... Ал және ... таразысы жеңіл тартса (яғни, сауабы
жеңіл келсе), міне олар - ... ... ... Олар тозақта мәңгі
қалады». (Мүминун, ... ... ... ... ... ... ... айтады: Таразға
қатысты мәселе Мизан амалдардың тартылуы шындық. Аллаһ Тағала Құран ... ... ... деп ... ... күні үшін әділет таразыларын
құрамыз». (21-Әнбия-47) Тағы басқа бір аяты каримада былай дейді «Ол күнгі
таразылау ... ... ... таразысы (жақсылықта) ауыр тартса, міне
солар құтылушылар. Және ... ... ... ... ... ... ... зиян қылды». (7-Арраф-7-8)
Таразының сипаты: Күналары кешіріліп дәрежелерін көтеру, азап шегудегі
әділеттілікті орнымен белгілеу үшін Аллаһ ... ... ... ... амал дәптеріндегі дәрежесі белгілі болады. (Әхли сүннет
ғылымдарының көзқарасы бойынша амалдардың ... ... ... ... ... ... болғанның өзінде де Аллаһ Тағала ең ... айту ... ... [25] Хт.324 ... ... ... күні әр Пайғамбардың (а.с.) бір әуізі болады. Ол
әуізден сол Пайғамбарлардың өздері және үмметі ... ... ... ... да бір ... ... Ол ... әуізі жайлы былай
деген: «Менің әуізімнің бір ... бір ... жол. Суы ... ... ақ. ... миск иіс ... да хош иісті. Су ішетін ыдыстары көктегі жұлдыздардан
да көп. Одан бір рет ішкен адам өмір бақи ... ... Әл ... ... ... өзінің пікірін мынадай етіп білдіреді: Әуіз
- Адамдардың ахирет әлемінде кезігетін ... ... ... ... өткеннен соң Жұмаққа кірмес бұрын мүминдер осы судан ішеді.
Ол судан бір ... ... адам ... бақи ... Суы ... ақ, ... ... ішетін ыдыстары аспандағы жұлдыздар шамасында. Әуізге
екі өзен ... Олар ... ... ... бастау алып келеді.
[8].,Іт.440 бб.
Сырат көпірі (қыл көпір): Сират ... - ... ... ... жіңішке, қылыштан өткір болған сират атты ... ... пәк ... үкімімен кәпірлердің аяғы тайып тозаққа
түседі, құлайды. Аллаһтың ұлы кереметімен мүминдер аяғы таймастан ... өтіп ... ... ... ... қауышады
Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде сырат көпірі жайлы былай деген:
«сырат тозақтың үстінен ... жол. ... адам сол ... ... ... ... ... кейбіреуі тез, жылдам өтеді. Ал кейбіреуі
мүлдем жай өтеді. Кәпірлер мен күнаһарлар ... аяғы ... ... ... риқақ, 48-52; Муслим, иман, 81). Сырат көпірінің неден
және қалай жасалғандығын хадистерден кездестіре алмаймыз. Біз оның ... ... ... десек жеткілікті. Пайғамбарымыз (с.а.у.) ... ... ... жайында былай деген: «тозақтың үстіне сырат көпірі
құрылады. Ол жерден алғашқы ... мен және ... ... Ол ... ... ... ... келмейді. Сол күні пайғамбарлардың
дұғасы: Аллаһым кешірім бер, ... - ... дұға ... ... ... (құрма тікені не болмаса тікені бар жәндік) ... ... ... ... олардың үлкендігінің өлшемін тек Аллаһ қана біледі.
Адамдар жақсы амалдарына қарай ол ... ... ... ... б.
Имаи Әл Ғазали сират көпірі жайлы өзінің мынадай пікірлерін айтады:
Сираттың бар екендігін білу. Сират тозақтың үстінен ... ... ... ... бір ... ... Әбу Саидтен риуаят еткен хадисі). Бүкіл
әһли сүннет тафсиршілері бұл аяттағы «Сырат» көпірінің мағынасын ... ... деп ... ... ғалымдары «тура жол»
мағынасында қолданған. Сонымен қатар мұндай ... ... ... ... (көзге дұрыс болып көрінгенімен негізінде дұрыс
емес). Бұл болуы нақты мүмкін. Бұған сену уәжіп. Құсты ... ... ... ... қыл көпірдің үстінен өткізуге толық күші жетеді. (
Негізінде жіңішке болғанымен бұл көпір ... ... ... ... ... кейбіреулер дыбыс тездігінен де, тез ұшатын ұшақтан да ... ... ... ... ... Аллаһтың рұқсатымен ақырет күні барлық пайғамбарларға шапағат
мүмкіндігі беріледі. Шапағат дегеніміз – үлкен күнәсі болған ... ... Ал ... ... одан да ... дәрежелерге
көтерілуі үшін пайғамбарлар мен Аллаһқа жақын дәрежесі жоғары болғандардың
Аллаһқа жалбарынуы.
Ол күні ... ... ... және Аллаһтың ерекше сүйген
құлдары Аллаһтың рұқсатымен Өзінің риза болған ... ғана ... ... Өйткені Құран Кәрімде былай делінген: «Оның рұқсатынсыз
ешбір шапағатшы жоқ» (Юнус, 3) ал басқа ... ... ... ... ... де ... Олар Аллаһтың разы болған кісісіне ғана шапағат ете
алады. Олар ... ... ... (Әнбия, 28). Бұдан басқа
мына аятта: «Аллаһ ... Одан ... ... жоқ. Ол тірі ... ... Ол ... да, ... да, көктер мен жердегі нәрселер Оған
тән. Оның ... оның ... кім ... ... ... да, ... да ... Олар оның қалауынан басқа еш
нәрсе білмейді. Оның күрсісі (білімі) көктер мен жерді сыйдырады. Оған ... ... ауыр ... (Бақара, 255). [14].,5 б.
Имам әл-Ғазали шапағат жайлы өзнің пікірін былайша білдіруде: Шапағат -
Пайғамбарлар, ғалымдар, шәһидтер, ... соң ... ... ... ... ... етуіне сену. Еш шапағат етушісі
болмаған мүмин де соңында барып Аллаһтың құдіретімен ... ... ... титтей де болса, иманы бар мүмин тозақта қалмайды.
Кәпірлер мен мұнапықтар үшін шапағат ... ... ... ... ... ... олар ... былай деген: «Сонда оларға (кәпірлерге)
шапағатшылардың шапағаты пайда бермейді» ( Мүддәсир, ... күні ... ... да ... ... шапағатшы
болады. Бұл жайлы хадисте былай делінген: «Шапағатым үмметімнің үлкен күнә
істегендері үшін болады». (Әбу Дәуіт, сүннет, 21; ... ... 11). ... бір ... ... делінген: «Әр пайғамбардың өзіне тән қабыл болатын
дұғасы бар. Сондай – ақ сол дұғамен жалбарынып келген. бірақ мен ол ... ... ... ету үшін ... (Бухари, дағуат, 1; Мүслим,
иман, 86).
Пайғамбарымыздың жалпы бүкіл үмметті қамтыйтын тағы да бір ... ... ... ... уайым – қайғыда болып жатқанда –
адамдардың есеп – ... ... ... ... ... ... ... саллаллаһу алаһи уәсәлләм. Міне осы
шапағат «Узма шапағаты» (Үлкен шапағат) деп аталады. Пайғамбарымыздың үлкен
шапағаты ... ... ... махмуд» (Мақтан тұтылған. мақам) ... ... ... бұл ... ... ... делінген: «Мухаммед (с.а.у.)
Түнде оянып (Құранмен) өзінңе тән нәпіл оқы. Раббың сені мақтаулы ... үміт ... ... 79). ... ... осы ... былай деп баяндайды: «Қиямет күні – күн адамдарға жақындатылғаны
соншалық ыстықтан төгілген тер адамның ... ... ... ... ... ... Міне осы ... адамдар қиыншылық жағдайында Адам
(а.с.) шапағат тілейді. Ол: «Мен ... ... ... ... ... ... соң Муса (а.с.)-нан көмек сұрайды. Ол да дәл сол жауапты
айтады. Сонан соң ... ... ... ... ол ... ... соң халық арасында үкімді орындау үшін ілгерілейді де, жұмақ есігінің
тұтқасын ұстайды. Міне сол күні ... ... ... ... ... ... ... Махшар халқы да Мухаммедке (с.а.у.) салауат
айтады». ... ... 52). ... ... ... өзінің басқа бір хадисінде: ... ... мен ... имамы, сөз сөйлеуші және ... иесі ... ... мен ... ... ... ... - деген болатын. [24].,1,37,51 бб.
Кәлима-и шәхадат Аллаһ алдында құлдар үшін ұлы бiр ... ... ... ... барғанға дейiн Хақ Тағалаға рахымды болуы әрi
кешiруi үшін жалына беретiн әсерлi әрi қабылданатын бiр ... ... ... ... Аллаһтың нұрдан жасаған бағанасы бар.
Құл «Лә иләһа иллаллаһ» дегенде осы ... ... ... Аллаһ Тағала
оған: «Тыныштал!» – деп бұйырады.
Бағана да: «Кәлима-и тәухидтi айтқан құлың әлi ғапу ... ...... иесi ... «Сөзсiз оны кешiрдiм», – дейдi де, ... ... ... ... «Лә ... ... ... әрi махшар күнiнде мүшкiлдiк көрiп алаңдамайды. Мен Лә Иләһа
Иллаллаһ қауымының бастарындағы шаңды ... ... ... ... ... ... алып тастаған Аллаһқа хамд (мадақ) ... деп ... ... ... сияқтымын».
Ықыласпен және шын жүрекпен айтылған куәлiк сөзi бүкiл басқа амалдардан
артық. Бүкiл пайғамбарлардың шақырулары мен ... ... осы ... ... ... болған. Бүкiл хақ дiндерге осы сөйлем iрге тас
болған. Аллаһ Тағала айтады: «(Ей, Расулім!) ... ... ... ... ... басқа тәңiр жоқ, Маған ғана ... – деп уахи ... ... ... ... әр мәселеде шектi болмағанындай ғапу етуi де шектеулi
емес. Бірақ Құран Кәрімде баяндалған бойынша серiк ... ... ... ... ... ... ... Тағала тек қана өзiне
қарсы шыққандарды және ... ... ... ... ... Бiр ... былай түсiндiрiледi: «Дүниенi дiннен артық көрiп
жоғарыда ұстамайынша «Лә ... ... деп ... ... азабы
көтерiледi. Дүниенi дiннен артық көрiп жоғарыда ұстаған бiр кiсi «Лә ... ... ... ... ... «Сен осы сөздерiңді шынайы айтқан
жоқсың!» – дейдi».
Хазiретi Бәра айтады: Ұхұд соғысында ... ... кiм ... бiр кiсi ... ... алдына шықты да соғыстың қатты
жағдайынан себеп: «Уа ... ... ... ... ... кейiн
мұсылман болайын ба немесе дереу мұсылман болып сонан ... ... – деп ... ... ... ... «Алдымен мұсылман бол; сонан
кейiн соғыс!” – деп бұйырды.
Сауыт киген осы батыр да толқынданған көңiл күйiмен ... ... ... да ... ... қатысты. Көңiлiнде атқан таза иман ... ... ... ... Ол ақыры шейiт болды. Оның шейiттiк
шербетiн ... ... ... ... ... де ... сұлтандығына жеткен бұл сахабасы туралы: «Аз iстедi, көп тапты!» –
дедi. ... ... және ... ... пен тозаққа және олардың шындық және жаратылып
қойылғандығына сену. Аллаһ Тағала Құран Кәрімде: «Раббыларыңның жарылқауына
және тақуалар үшін ...... жер мен ... ... ... 133 ). Бұл аяттағы «әзірленген» деген сөз өткен шақ ... тұр. ... ... пен ... жаратылып қойылғандығына, қазір де
бар болғандығына дәлел ... ... ... ... ... - бұл
аятты сөздік мағынасымен қолдану уәжіп деген үкім ... О ... ... ... ... не ... деп айта
алмаймыз. Өйткені Құран Кәрімде «Ол ... ... ал ... ... (21, ... 23). ... бір аятта Аллаһ Тағала
ақыретке қарсы шығып, жоққа шығыарғандарға былай деген: «Ей ... ... және оған ... ... сондай-ақ одан бұрынғы
түсірген кітапқа иман келтіріңдер. Ал кім ... ... ... және ... ... ... шықса, сонда тым ұзақ
адасты». (Ниса сүресі, 36-аят). Бұл аятты ... ... Сайд ... ... ... ... бірінші әмірінде кітаптарға, пайғамбарларға
сеннуді баянап, періштелерді атамай өткен. Ал бірақ, Аллаһтың кітаптарына,
періштелеріне, ... ... сену ... қоса ... ... мен
ақырет күніне сену Аллаһтың кітаптарына сенудің негізгі ... ... ... бұл жерде ең соңғы емес, ең алдыңғы мақсатқа шығарып отыр.
Өйткені бұл арада қорқыту және ... ... ... ... тұр және
барлығы айқын айқындалуы керек.
«Тым ұзақ адасты» деген сөздің ... ... ... алға ... одан ... ... деген мағыналарға келеді. Бұндай адам хидаяттан
үміт күтілмейтін жағдайға түскен адам. ... соң ... ... ... ... ... ... мынаны айтуға болады. «Аллаһтың
періштелерін, кітаптарын, пайғамбарларын және ... ... ... ... иә бұл ... ... ... жаратылысы, басы бостық, азғындаушылық
әрекеті жағынан сондай бір дәрежеге жеткені соншалық, тура жолды тӘбу үміті
қалмаған, жойылған. ... соң ... ... ... ... екі талай,
күтілмейді». [25].,4,136 бб.
Аллаһ Тағала басқа бір аят каримада ахирет өмірімен қоса осы дүниедегі
өмірді ұнатып ... ... ... ... ... ... ... баян етуде: «Сонда адамдардан кім ... ... ғана ... бер» - десе ... ахирет күнінде несібе жоқ. Және
олардан кім: ... ... ... жақсылық бер әрі ақыретте де
жақсылық бер және тозақ отының азабынан сақта!» - дейді. Міне ... ... үлес ... Бұл аятты тафсирші Саид Кутуб Ислам ғұламасы былайша
тафсирлеп түсіндіреді. «Ортада екі түрлітоп бар. Бір ... ... ... ... ... осы бағытқа бағытталған адамдар. Кейбір
Араптардың бір тобы Хажға барғанда «Я, Раббым осы жолы мол ... ... ...... жылы ете көр, бала – ... көп бере көр» - ... бұл ... басы шықпай, ахирет ештеңе қоспайтұғын еді.
Абдуллаһ бин Аббастың (р.а) айтуына қарағнда осы аят ... ... ... ... ... ... бар ... дүние. Аллаһқа бет бұрып дұға
еткен ... ... тек қана ... ... ... ... ... мойнына жүк болып өз жауапкершілігіне алатын мақсаты тек қана
дүниенің нақ ... ... ... ... де ... бер, ... де жақсылық бер,
бізді тозақ отының азабынан сақта!».
Көріп тұрғанымыздай бұл топ Аллаһтан екі дүниенің жақсылығын ... Олар ... ... ... емес ... жақсы деп бекіткенмен
жүреді. Олар Аллаһтың жақсы іс деп шешкенін қош ... ... ... ... міндетті түрде және кешікпестен берілетін пайда,
сыйлары бар. Өйткені Аллаһ Тағала есеп-қисап жұмысын тез ... ... ... мән ... адамның кімге қарай бет бұру керектігін
көрсетеді. Өз өмірінде ... ... деп ... ... бұл ... ... ... жақсылықты тек қана Аллаһтан күткен ахиретте адамның ... ... Бір топ ... ... ... ... ... бұл дүниеде сыртқы көрінісі ғана ұтымды болады. Ал ... ... ... ... (әділет таразысында) ұтымды болып шығады.
Сонда екінші топ о ... де ... ... [17].,200-202 бб.
Ислам мұсылмандардың бар байлықтарын тастауларын қаламайды. Өйткені
адам баласын жер бетіне ... ... болу ... ... ... (а.с.) екі үрлейтін сүрдің арасындағы уақыт бізге белгісіз.
Өйткені Әбу Һурайрадан (р.а.) ... ... бір ... ... ... ... мен екінші үрлеу арасындағы қырық уақыт бар», -
дейді. Сол ... ... ... Әбу ... Ей, Әбу ... ... күн бе? – деп ... Ол «білмеймін» деп жауап берген. Сонан соң:
– Қырық ай ма? – деп ... Ол тағы ... ... - деп ... ... Содан соң
– Қырық жыл ма? – деп сұрағанда. Ол тағы да
– «Білмеймін», - деп жауап берген. (Муслим, фитан, 28).
Тозақ – ... ... ... және ... ... ... орны.
Күнәһар мүминдер күнәсінің мөлшеріндей сонда жазасын тартады. Құран Кәримде
тозақ сөзінің ... ... ... де ... Олар: Нәр (от), һәуия
(құлағандардың көбісі кері қайтпайтын мекен), Саъир (өртеуші от әлде алау),
Ләза (түтінсіз әрі ... ... ... ... (от), ... (жалынды және
қызып тұрған от) т.б. (190-бет бітті)
Тозақтың отыны – адамдар мен тастар. Бұл ... ... ... ... «Әй ... Өздеріңді әрі үй-іштеріңді отыны адамдар мен тастар
болып табылатын тозақтан сақтаңдар! Оның басындағы періштелер – жуан (ірі)
денелі, қатал. Олар ... ... ... әсте ... ... ... соны ... (азаптауға бұйырылған, оны да еш кемітпей
орындамақ)». (Тәһрим сүресі, 6-аят).
Аллаһ ... ... сөзі ... ... Құран Кәримнің басқа бір
аятында біз құлдарына қарай былайша үн қатқан: «Ол күні ... ... ... ... ба?» - деп ... Ал тозақ болса: «Тағы бар ма?» -
деп айтады». (Қаф, 30).
Тозақтықтардың жейтін ...... ... ... ағаш)[8], ал
ішетін ішімдіктері – тым ыстық әрі адамның жүзін ... ... Бұл ... ... ... Кәримде былай деген: «(Ей Мухаммед (с.а.у.)
айт; бұл ... ... ... ... Ендеше кім қаласа сенсін, ал
кім қаласа қарсы шықсын. ... біз ... үшін ... ... ... оты әзірледік. Егер олар су сұрап жалбарынса, еріген кен ... ... бір су ... Ол ... ... ... Әрі ... жаман орын». (Кәһф, 29)
Аллаһ басқа бір аятта болса былай деген: «Осы қонақ асы жақсы ма? ... ... ... ма? Рас, ... ... залымдарға сұмдық қылдық. Расында
да ол ... ... ... шығатын бір ағаш. Оның ... ... ... (өте ... әрі ... ... мағынада
айтылған). Сондай-ақ олардан жеп, қарындарын ... ... ... ... ... ... ... (Саффәт сүресі, 62-67-аяттар).
Ал, тозақтықтардың киімдері жайлы Құран Кәримде былай баяндалған: «Осы
Раббылары жайында таласқан екі ... ... ... оттан киім
пішілген, төбелерінен қайнап тұрған су ... ... ... ... олардың ішіндегілері және терілері үгітіледі. Олар үшін ... ... ... ... олар тозақтан шығуды қаласа, оған қайта
итеріледі де: ... (әрі ... ... ... ... дәмін татыңдар
(делінед)». (Хаж, 19-22). [31].,28,29 бб.
Негізінде тозақтың азабы кәпірлер мен ... ... ... ... ... ... Ал, ... (егер де олар мүмин ... ... ... себепті тозақта мәңгілік азапталмайды. Күнәларын шайып
болған соң шығарылып, жұмаққа кіргізіледі.
Жұмақ ... ... ... және ... ... ... мағыналарға келеді. Мүминдер ол жерде мәңгілікке ... ... - әр ... ... безендіріліп, әшекейлендірілген ақыреттік
ғажап орын. Жұмақ ...... Ол ... де (тозақтағы секілді) өлім жоқ.
Ол жерде соңы бітпес ләззат, қуаныш пен бақыт бар. Ол жерде ешқандай ... ... кек ... көре алмау деген сияқты ... ... ... ... ... бос сөздер мен күнә қатарына жататын (әлде
күнәға ... ... ... де естілмейді. Бұл жайында қасиетті Құран
Кәримде былайша баян етілген: «Олардың ... ... ... Туыс
болып, тақтардың үстінде бір-біріне қарсы отырады. Жұмақта олар шаршамайды
да, ол жерден шығарылмайды да». ... ... ... бір аятта болса: «Олар жұмақта бос сөз де, ... ... - ... ... ... астарынан өзендер ағатын сарайлар, көптеген (әр түрлі) жемістер
және де әр түрлі құстың еттері бар. Бұл ... ... ... ... ... ... айғағы болып саналатын Құран Кәримде былай делінген:
«Оларға өзгермес жастар (яғни, жас қызметкерлер) ... ... ... ... шараптан толтырылған шелектер, құмғандар және кеселермен. Ол
бас та ауыртпайды, мас та ... ... ... бар. ... ... еті бар. Бота көз хурилер (яғни, қор қыздар) бар. Сақтаулы інжу ... ... ... ... ... ... ... жұмақтағы өмірдің сұлулығы мен тозақтағы өмірдің
жамандығын баяндайтын көптеген - ақ аяттар бар. ... ... ... ... тоқталып кетсек, пайдалы боларында күмән жоқ: [12].,344 б.
«(Ей Мухаммед (с.а.у.)! Иман ... ізгі іс ... ... олар үшін ... ... ... ... бар. Әрқашан оларға
оның (яғни, жұмақтың) нығметінен бір ... ... ... «Осы ... бұрын
да беріліп еді» - дейді. Тағы да оның ұқсасы келтіріледі. Әрі олар ... ... (пәк) ... да бар. Онда олар ... ... (Бақара
сүресі, 25-аят).
Жұмақтың нығметтері адамның ақылы және қиялы (әлде сана-сезімі)
жетпейтін ... Бұл ... ... ... ... ... «Аллаһ Тағала былай деген: Салих құлдарым үшін Мен жұмақта ешбір
көз көрмеген, бірде-бір ... ... және ... ... ... ... көптеген нығметтер дайындадым». [22].,32,35,48 бб.
Жұмақтың нығметтері бұл дүниедегі нығметтердің ешқайсысына ұқсамайды.
Жұмақтағы нығметтердің ең үлкені ... ... ... Оның ... ... Осы мәселе жайында Құран Кәримдегі мына бір аятты келтіруге
болады: «Ал Аллаһтың ризашылығы – ең зор ... Міне осы – ... ... ... 72).
Мұсылмандардың жұмақтағы игіліктері: Әбу ... ... ... риуаят еткен мына хадисте былай делінеді: «Шексіз
ұлы құдіретті Аллаһ Тағала айтты: «Мен Өзімнің тақуа құлдарым үшін ... ... ... және ... ... ... келмеген нәрселер
дайындадым». (Сәжде сүресі, 17 аят).
«Өздеріне қылмысы жаққан ешкім өздеріне ... ... ... ... (Әл – ... ... қақпалары: Сахл ибн Сад (р.а.) Пайғамбарымыздыңи (с.а.у.)
былай деп әңгімелегенін айтады: «Жұмақта ... ... ... (Әл – ... Әл – ... (р.а.) ... еткен хадисте: «Жұмақтың қақпалары
бірінің үстіне бірі орналасқан», - делінген.
Әбу Һурайрадан (р.а.) ... ... мына ... ... делінген: «Кім
Аллаһ жолында ерлі – зайыптыларға бір ... ... ... оны «О, ... игілік осында!» - деген жұмақ қақпасы арқылы шақырады. Кім намазды
жиі орындаған болса, соны намаз ... ... ... ... ... ... «Жұмақта Райяан деп аталатын қақпа бар. ... күні ... ... «Ораза тұтқандар қайда?» Қашан одан ең соңғы ораза ... ол ... ... (Әл – ... ... күні аса ... ... тағала барлық сегіз қақпа арқылы жұмаққа
кіруге руқсат ететін тақуа құлдары ... ... бірі – ... ... Әбук ... (р.а.) ... жарықтығы мен ақтығы: Ибн Аббастан (р.а.) ... ... ... Ол ... Ол ... ... Ол айна сияқты. Одан тағы
да сұрады: Ал оның жарығы қандай? Ол ... Сен күн ... ... ... бе? Оның ... ... ... онда күнде жоқ, аяз да
жоқ». Ибн Аббас айтты: «Ақ түсті тұта ... ... ... жұмақты ақ
қылып жаратты». (Әбу Наим). [35]., 48 ... ... Әбу ... (р.а.) ... ... Бір күні
сахабалар Пайғамбарымыздан (с.а.у.) былай деп сұрады: Бізге жұмақ ... ... ... ... қандай? Пайғамбарымыз былай деп жауап берді:
«Бір кірпіші ... тағы бір ... ... олар ... ... ... – інжу мен ... тозаңы шафран. Оған кіруші игілікке бөленеді
және қайғырмайды, ол мәңгі, әрі өлмейді. Онда киімдер ... ... ... үшін аса ... ... Тағала жұмақта зәулім – сарайлар
дайындады, бұл туралы Ол оған мадақ, ... ... ... ... ... өзендер ағатын қабат – қабат салынған сарайлар бар. Бұл
Аллаһтың уәдесі, Аллаһ уәдесінен таймайды». (Зүмәр ... 20 ... Сайд әл – ... ... ... ... ... мына
хадисте: «Ақиқатында, жұмақтың мекендеушілері сарайдың ... пен ... ... жоқ ... ... ... жұлдыздар
сияқты өздерінің үстерінен көрінетін ... ... бір – ... ... ... ... Оған ... О, Аллаһтың елшісі, бұл
– пайғамбарлардың мекені ғой, мұндайға олардан басқаның қолы жете ... ... деп ... берді: «Жанымның иесінің атымен ант етемін,
бұл Аллаһқа иман келтіргендер мен елшілерге адал ... ... (Әл ... Муслим).
Әбу Муса, әл - Әшғари (р.а.) Пайғамбарымыздан (с.а.у.) риуаят еткен
мына хадисте былай делінеді. «Расында, ... ... ... ... біріңғай інжумен әдіптелген шатыры болады. Онда мұсылманның
отбасы өмір сүреді. Қашан ол ... ... ... ... қылатын
болса, басқалары оларды көрмейді». (Әл – Бухари, Муслим).
Айша (р.а.) Жәбрейіл (а.с.) ... ... ... ... баян етеді: «Хадишаға оның жаратушысынан сәлем айт. Тағы ол ... ... ... ... туралы сүйіншілеуді бұйырды. Онда шу да,
шаршау да болмайды». (Әл – Бухари, Муслим). [35].,58 ... ... Аса ... ... Тағала Құран Кәрімде былай деген:
(Мухаммед!) иман келтіріп, ізгі іс ... ... ... олар ... ... ... ... бар. Әрқашан оларға оның жемісінен бір
ризық берілсе, ... «Осы ... ... да ... еді» ... . тағы ... келтіріледі. Әрі олар үшін онда тап – таза жұбайлар бар. Олар онда
мәңгі қалады». ... ... ... ... (р.а.) ... мына ... ... (с.а.у.)
былай деген: «Ақиқатында, жұмақта көлеңкесінде салт атты жүз жыл ... ... ... тал ... (Әл – ... ... ... туралы Ұлы Аллаһ Тағала былай деген: «Сондай – ақ
тақуаларға уәде етілген жұмақтың мысалы: онда еш ... өзен ... ... ... ... және ... ... ішушілерге шараптан
өзендер және балдан өзендер, сондай – ақ онда ... әр ... ... әрі
Раббыларынан жарылқау бар, (бұлар) тозақта мәңгі қалып ... су ... ... ... тең бе?». ... ... ... әл – Қайм (р.а.) былай деген: «Аллаһ Тағала – Ол пәк! Осы ... ... атап ... және ... ... бұл ... кездесетін
кемшіліктерді жоққа шығарады. Судағы кемшілік – ол көп ... ... ... ... ... ... сол, оның дәмі қышқыл тартып, ашып
кетеді. Шараптың ... - оны ... үшін ... кедергі
келтіретін жағымсыз дәмі. Ал, балдың кемшілігі тазартылмағанынды болып
табылады.
Ардақты ... ... аса ... ... ... суды ... ... сүттен де ақ жұақтағы мол сулы Кәусар өзенін сыйлайды. Одан дәм
татушы ешқашан да шөлдеуді білмейтін ... ... ... ... ... ал ... жағалауларында шатырлар құрылған. Бұл
өзендер Фирдаус жұмағынан бастау алады және сарайлар мен ... ... ... Бұл жайында Пайғамбарымыз (с.а.у.) ... ... ... Ұлы, аса құдіретті Аллаһ Тағала дайындаған Оның жолында күресушілер
үшін жүз ... бар. ... ... ара ... ... мен ... Қашан сендер Аллаһқа жалбарынсаңдар, онда Одан ... ... бұл – ... ... және оның ең ... ... ал
оның үстінде Рахманның тағы бар. Одан ... ... ... ... ... ... Аллаһ Тағала құдайдан қорқатын құлдары үшін Өзінің Фирдаус,
Мауа, Адн, На-им, Хулд, Алийа ... ... Олар ... өздерінің бұлақтарымен, және талдарымен бір – ... ... ... ... ... ... ... жұмақтың ең
ғажайып бақтары туралы айтады: «Ол екеуінен ағатын бұлақтар бар. ... қай ... ... ... Ол екеуінде жемістер жұп –
жұбымен. Ендеше Раббыларыңның қай нығметін ... ... Олар ... ... ... ... ... Екі бақшаның жемістеріне жақын
тұрады». ... ... ... ... ... ... ... неден тігілген елестетіп көрші,
егер олардың астарының өзі аса қымбат зерлі ... ... ... ... ... ... туралы да шексіз құдіретті Аллаһ ... ... ... ... ... ... екі ... бар. Ендеше Рабыларыңның қай
нығметтерін өтірік дейсіңдер? Ол екі бақшада түрлі жемістер және ... ... ... ... 66-68 ... ең тақуа құлдары үшін ағып тұратын ... ... ... сауабы азырақ болған мұсылмандар суы ағып жатпайтын, бірақ
бұлақ болып сарқылдап жататын бақтарға ие болады. Бір бақтарда әр ... ... ал ... бір түрден жеміс болатын болады. Аса жоғары Аллаһ
Тағала жұмақтың ... ... ... ... үсті – үстіне
шоғырланған банан ... ... ... ... ... Сарқырап
аққан суы бар. Мол жемісі бар; ешбір түгеп, үзілмейтін, ешкім қорымайтын
биік төсектерде болады». ... ... 28-33 ... [32].,74 б.
Жұмақты мекендеушілердің тамағы мен сусындары: Аса жоғары Аллаһ Тағала
айтты: «Расында тақуалар саяларда, ... ... ... соққан
жемістерді (Оларға): «Істеген амалдарыңның арқасында жеңдер, ішіңдер,
сіңімді болсын ... ... ... 41-43 ... ... ... тағы басқа аятта ... ... ... ... ет пен ... молайтамыз. Олар пейіште тостағанға таласады. Онда
бір орынсыз сөйлеуде күнәһарлық болмайды». (Тур сүресі, 22-23 аяттар). ... ... ... ... ... ... Оның ... жұпар
аңқиды. Жарысушылар осыған жарыссын». (Муттаффифин сүресі, 25-26 ... ... ... ... ... үшін ең ... ... мен шараптар
дайындады. Мускуспен хоштандырылған шарап дүние жаратылғалы бері ... ... өз ... күтуде. Олар тілді байламайды, күнәға жетелемейді және басты
ауыртпайды. Жұмақтың рахаттары адамға ол ... үшін осы ... ... ... ... ... ... өтеуін толығынан береді. Джәбир ... ... ... деп ... «Жұмақтың мекендеушілері жейді,
ішеді, бірақ сіңбірмейді, дәретке ... ... ... ... иісі ... көкіректен шығып кетеді. Олардың демді ішке тартуы -
бұл сендердің ауа жұтатындарың сияқты – ... ... және ... ... ... ... елшісі (с.а.у.) былай
дейді: «Мұсылманның киімі оның ... ... ... ... ... ... (Әл – ... Муслим).
Ұлы Аллаһ Тағала Құран Кәрімде былай дейді: ... ... ... ... – қарсылы отырады». (Духан сүресі, 53 аят). Атлас – бұл нәзік жібек,
ол ... – одан ... ... ең бай түсі – ... ... аса
жоғары Ұлы Аллаһ былай деген: «Олардың ... ... ... ... ... ... безенген болады. Сондай – ақ ... тап – ... ... Бұл ... киінуден көз қалай ләззат алатын болса, дене
үшін де сондай ләззат сезіну ... ... әл – ... мен Муслим,
(р.а.) жеткізген бір ... ... ... ... ... шапан
сыйлағаны және адамдардың оның әдемілігіне қайран қалғандығы ... Ол ... ... ... «Сад ибн ... жұақтағы бет орамалы бұдан
да жақсы». [35].,64 б.
Жұмақтағы хор қыздары: Бәрінен үстем Аллаһ Тағала айтты: «(Мұхаммед!),
иман ... ізгі іс ... ... ... олар үшін
астарынан өзендер ағатын жұмақтар бар. Әрқашан оларға оның жемісінен бір
ризық берілсе, ... «Осы ... ... еді» ... Тағы оның ... Әрі олар үшін онда тап – таза ... да бар. Олар онда ... (Бақара сүресі, 25 аят).
Жұмақта Аллаһ Тағала мұсылмандарды тән және жан ... ... ...... аппақ қардай, қаракөз сұлулар. Олар тән ластығынан
және жан жұтаңдығынан тазартылған. Адамдар жұмсақ, жәйлі төсектерде ... ... ... ... хор қыздарымен тілмен айтып жеткізуге
болмайтын қарым – қатынаспен ... ... ... ... ... ... «Пейіштерде өз ерлеріне телмірген, ... – ақ ... ... ... да, ... да соқтықпаған жұбайлар бар. Ендеше,
Раббыларыңның қай нығметін өтірік дейсіңдер? Ол жұбайлар ... ... . ... сүресі, 56 – 58 аяттар)
Ұлы Аллаһ Тағала Тағы айтты: «Ол жұмақтарда көркем ... ... бар. ... ... қай ... өтірік дейсіңдер?
Шатырларда тұратын хорлар бар. ... ... қай ... ... ... сүресі, 70–72 аяттар).
Ол тағы айтты(«Расында, Хор ... ... ... (немесе
жұмақтық әйелдерді қайтадан жаратамыз.) Оларды ер ... ... ... Күйеуін сүйгіш құрдас болады». (Уақиға сүресі, 35–37 аяттар).
Анас (р.а.) Пайғамбардың (с.а.у.) айтқанын әңгімелейді: «Ақиқатында
жұмақта бір ... бар, оған ... әр жұма ... ... тұрады. Онда
олардың жүздері мен киімдерін ... ... ... желі ... ... ... ... сұлулығы одан сайын арта түседі. Олардың
туысқандары ... ... ... айтады: «Аллаһһтың атымен ант етеміз,
қалай біз ... ... ... бері сіздер бұрынғыдан да әдемі болып
кеттіңіздер!» Ал, олар Аллаһтың ... ант ... ... біз ... ... бері ... де бұрынғыдан жақсырақ әрі әдемірек
көрінесіздер». ... ... ... кіретін ең соңғы адам туралы: Ибн ... ... ... ... ... ... «Мен ... жұмаққа кіретін ең соңғыны білмеймін. Бұл адам оттан еңбектеп шығады,
Сонда ... ... ... «Бар да ... кір!» ол оған жақындайды, бірақ
іші ... ... ... көрінеді. Сонда ол кейін қайтады да былай дейді:
«О, Жаратқан! Мен оның толып тұрғанын көрдім». Аллаһ Тағала оған ... ... ... «Бар да ... ... ол оған жақындайды да, бос орын жоқтай
болып көрінеді. Ол қайтадан кері ... ... ... «О, ... ... бос орын жоқ екенін көрдім». Ұлы Аллаһ Тағала: «Бар да жұмаққа кір!
Өйткені онда сен үшін он жер ... орын ... ... ол айтады:
«Қалайша Сен мені мазақ қыласың? Сен әміршісің ғой». Осы жерге келгенде Ибн
Масғуд (р.а.) ... ... «Мен ... ... ... күлгендігін көрдім,
сонда оның күрек тістері де көрінді». Сосын былай ... «Бұл адам ... ... ... ... (Әл – ... ... Ахмад (р.а.) Пайғамбарымыздың (с.а.у.) мына хадисін ... ... ... ... ... ... отқа ... және
онда Аллаһ Тағала қанша қаласа сонша болады. Сонда көп ... ... ... ... ... «Біз пайғамбарға адалдықтарың мен имандарыңның
өздеріңе пайда келтіргенін көре алмай ... ... ... ... ... аса жоғары Аллаһ Тағаланың ол жақтан шығармайтын бірде
бір адам қалмайды». Сонан соң ... ... мына ... ... ... ... болғандар да: Әттең, мұсылман болсақ еді», - деп арман
қылады. (Хижр сүресі, 2-аят).
«Кейбір адам бай болды, қызыл күрең ... ... ... киімді киді
және әр күні жарқырап той – думанның қызығына батты. Тағы бір қатары ... ... аты ... ... қақпасының алдында жатып, онының
дастарханынан ... ... ... ... және ... ... үсті басын жалап кететін. Кедей өлді де періштелер арқылы Ибрахимнің
мақамына апарылды. Бай да өлді, оны ... ... ол ... ... ... ашты және ... ... және оның мақамында Лазарьді
көрді де, қырылдап былай деді: «Ибрахим әке! Маған мейіріміңді төгіп, маған
Лазарьді ... ... ол ... ... ... ... салқындатсын,
әйтпесе мен от жалынының азабына шыдар емеспін». Бірақ Ибрахим оған былай
дейді; «Балам! Сен ... ... ... ... ... алып
болғансың, ал Лазар болса зұлымдықтан басқа ештеңе көрмеген еді. Енді ... ... ... Ал сен болсаң азап шегудесің, оның үстіне біз бен
сендердің арамызда түпсіз ... бар. ... бұл ... ... ... өте алмайды, дәл солай ол жақтан бізге ешкім өтпейді». ... ... ... ... онда ... ... оны ... әкемнің үйіне жібер,
өйткені ол жақта менің бес бірдей бауырым бар. Ол ... ... да ... орнына келмеулері үшін куәлік етсін». Ибрахим оған ... деп ... ... Муса және басқа пайғамбарлар бар; соларды тыңдасын». Ол тағы
да былай деді: «Жоқ ... әке, егер ... ... ... кесе ... ... ... Ибрахим оған былай деді: «Егер олар Муса мен ... ... онда ... ... кім ... келсе де,
бәрібір олар оған сенбейді».
Аса жоғары Аллаһ Тағала адамдарға ... ... ... ең ... – Мухаммед (с.а.у.) адамдарға қасиетті Құранды әкелді.
Жоғалмайтын бұл ... ... ... пен ... ... ... күніне
дейін куәлік ететін болады, сондықтан кез – келген біреу шындықты іздесе,
тозақтан от – ... ... ... ... ... ...... ешкім де қайта оралмайды! Қайта Аллаһтың кітабына көңіл аударуы тиіс
және ең ... ... және ... ... ... ... анық ... жүруі керек. Ұлы Аллаһ Тағала оған, оның
үмметіне, ... ... және ... күніне дейін оның ізіне ерген
тақуа ізбасарларына мейірім – шапағатын төксін! [35].,94-99 ... ... Ұлы ... Тағала айтты: «(Әй мүминдер!) өздеріңді
әрі үй – іштеріңді отыны адамдар мен тастардан ... ... ... басындағы періштелер жуан денелі, қатал». (Тахрим сүресі, 6-аят).
Кім Аллаһтың сөзін естісе, кез – келген жақсы ... ... ... ... ... бас ... ... сақтанып, есін жинауға міндетті.
О, Аллаһтың құлы! Сенің кеудең әзірше бір жұтым ауа ... ... ... ... ... ... бағынып тұрғанда, әзірге сенің аузың
қозғалып тұрғанда өз жүзіңді ... бұр және ... ... ... ... ... ал егер оны да таба алмасаң, онда жылы ... да ... ... ... айтты:
«Олардың үстерінде де оттан түнектер, астарынан да ... ... ... ... ... осы арқылы қорқытады. Әй, құлдарым! Менен
қорқыңдар!». (Зүмәр ... ... ... ... бір хадисінде былай деген: «Қиямет күні
жетпіс мың тізгіні бар отты алып келеді. Оның ... ... ... ... сүйрейтін болады». (Муслим)
Тозақтың аптабы (ыстықтығы): Әбу Хурайра (р.а.) дан риуаят ... ... ... (с.а.у.) былай деген: «Адам ұлдарымен жанатын осы ... ... ... бір бөлігін құрайды». (Әл – Бухари, Муслим). ... (р.а.) Омар ибн ... ... деп ... ... де ... қақпасы
осы дүниеге ең құрығында өгіздің танауындай көлемде шығыстан ашылар ... ... оның ... ... миы қайнап, ағып кетер еді».
Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір хадисінде былай дап хабарлайды: «Тозақтың
отын қашан ол ақ болғанша мың жыл ... ... соң оны ... ол ... тағы мың жыл ... ал сонан соң оны қара болғанша тағы мың жыл
өсірді. Ол қара, қараңғы түн сияқты». (Ат – ... және ибн ... ... ... ... Құран – Кәрімде былай деген: «Олардың беттері
(бұзақылық істер жасаған адамдардың) түнерген түннің бөлігімен ... ...... ... Онда олар ... ... (Жүніс
сүресі, 27-аят).
Шын мәнінде адам өзіне тозақтың жалынын елестете алмайды, ... ... ... пайда болған барлық тіріні жұтуға дайын осы дүниедегі ... ... ... Сондықтан да болар оған қарап тақуа ата – бабаларымыз
Жаратушының алдында қорқынышты қатты сезінген.
Ақиқатты аса ... ... ...... былай деп білдіреді: «Жаққан
оттарыңды көрдіңдер ме? Оның ағашын сендер жараттыңдар ма, ... ... па? Біз оны бір ... және ... үшін пайдалы қылдық».
(Уақиға сүресі, 71-73 аяттар)
Тозақтың тереңдігі: Әбу ... (р.а.) ... ... ... ... жанында отырған едік, бір кезде құлап бара жатқан тастың
дүрсілін ... ... ... ... ... ... не ... ме?» Біз: «Аллаһ пен оның елшісіне жақсы мәлім» - деп жауап
қаттық. Ол айтты: «Бұл ... ... жыл ... лақтырылған тас. Ол оның
түбіне жаңа ғана жетіп барды». (Муслим).
Бұл ескерту қандай ... ... ... ... ... ... ... уәдесіне жеңіл желпі қарайтын ... ... ... қандай
орасан! Аллаһқа шынайы иман келтіруші өзінің ... ... ... ... ... ... жаза ... ұмыта алмайды. Әл –Хажжаж имам
Саид Ибн Джубайрға (р.а.): «Мен ... ... ... ... былай деп жауап берді: «Тозақтың оты ендігі тұтанған кезде онда
шынжырлар орналастырылғанда, ал ... ... ... ... мен ... [41].,48-62 бб.
Тозақтың қақпалары: Аса жоғары Аллаһ Тағала айтты: «Сөз жоқ, олардың
(адасқандардың) уәделі жері ... ... жеті ... бар әр қақпада
олар бөлек – бөлек ... ... ... 43-44).
«Ибн Омар (р.а.) Пайғамбарымыздың (с.а.у.) айтқанын былай әңгімелейді:
«Тамұқта – жеті қақпа бар. Оның бір ... кім ... ... өз ... ... үшін ... (Ахмад).
Ибн Джурайһ тозақты быдай деп суреттеген: Тозақтың бірінші қақпасы
Жаһаннам (азынаған жел) деп аталады, екіншісі Лаза ... ... Әл ... ... ... Ас – ... (жалын), бесіншісі Сахар (тұңғиық),
алтыншысы Әл – Джаһим (түнек), жетіншісі Әл – ... ... ... үрейлі. Муқатил айтқан: «Тозақтың қақпасы оған кірушінің ізінше
ыстық пен ... ... ... үшін ... ... тарс ... ... тамағы: Қдіреті күшті ... ... ... ... ... ... ... ащы, сасық тікеннен басқа тамағы болмайды. Ол
семіртпейді де, аштықты баспайды». (Ғашия сүресі, 6-7-аяттар).
Осы тікенектер қандай ... ... дәмі ... да ащы, ал ... ... де ... Қашан оны біреу жесе, ол асқазанға
түспейді. Және қайтадан ауызға ... ... ... ... ... күні Абдуррахман ибн Ауф (р.а.) ауыз ашуға жиналған кезде оған кешкі ас
әкелді, ал ол сонда мына ... ... ... ... ... бұғаулар
және тозақ бар. Қақалатын тамақ әрі жан түршігерлік азап ... ... 12-13 ... Сосын ол қашан тамақты алып кеткенше тоқтамай ... Ол сол ... ... да ... ұлы ... ... «Осы қонақасы (жұмақ ризығы) жақсы ма? ... ... ... ма? (заққұм – тозақтықтарға берілетін улы, сасық ағаш
түрі). Рас заққұм ағашын залымдарға сұмдық ... Рас ол ... ... бір ... Оның ... шайтандардың бастары сияқты. Сондай – ... жеп ... ... ... соң ... қайнап тұрған судан
сусын беріледі». (Саффат сүресі, 62-67 аяттар).
Аллаһ кәпірлер үшін күйзелтуші азап дайындады. Ол азап олар үшін ... ... ... ... ... ... мұндайды көреміз деу, олардың
бастарына да ... ... ... ... отты ... ... ағашы
өседі. Адасқандардың сенімсіздігі Аллаһтың осы сөзін ... ... ... ... ... от ... ағашты өртейді, тек
заққұм ағашын ғана өртей алмас! Сондықтан Аллаһ Тағала оны ... ... деп ... Осы ... ... түрі мен ... ... Аллаһ
Тағала оның жемістерін шайтандардың бастарымен салыстырды және ... оны ... ... олар да ... ... тістеумен жауап
қайтаратын болады
Аса жоғары Аллаһ Тағала тағы айтты: «Сондай-ақ іріңнен басқа ... жоқ, оны ... ғана ... ( ... ... ... ... сусыны: Күнәһарлар туралы аса жоғары ... ... ... тозақтамәңгі қалып, қайнаған су ішкізіліп. Ішектері
туралған біреумен тең бе?» ( мухаммед сүресі, 15 – аят).
Бұл су ... ... әрі ... жалын пайда болады. Ақиқатында да,
бұл жай ... су ... бұл - ... ... су. ... ... ибн Омар
(р.а.), салқын су ішті де кенет қатты жылап ... Одан ... неге ... деп ... Ол ... «Аллаһтың кітабындағы «олар мен
олардың қалаған ... ... ... ... - ... аят ... ... Өйткені тозақтың мекендеушілері салқын суға зар болып, шөлден
қаталйатын болады. Ұлы Аллаһ Тағкала айтты: «олар одан ... ... да ... ... қайнап тұрған су және ірің ішеді». (Нәбә сүресі,
24-25 аяттар).
Құранның кейбір тәспіршілері «ғасақ (ірің) – бұл ... ... ... ... оны ... алу ... емес» - деген пікірге тоқайласады.
Құдіреті күшті Аллаһ Тағала тағы айтты: «Оларға оның артынан тамұқ бар
және олар ... ... ... ... ... суғарылады. Оны жұтуға тырысады,
оны тамағынан өткізе алмайды». (Ибрахим сүресі, 16-17 аяттар).
Пайғамбарымыз (с.а.у.) ... суы ... ... деді: «Оны ауызға апарады
және ол (тозақтың азап шегушісі) оны жалайды. Қашан ол оған ... ... ... оның бас ... сыпырылып түседі, қашан ол әйтеуір
ішкен кезде оның ... ... және ... ... ... ... [34].,98 ... жоғары Аллаһ Тағала айтты: «Егер олар су сұрап жалбарынса, еріген
кен тәрізді (махыл) ... ... бір су ... Ол ... ... әрі ... ... орын». (Кәһф сүресі, 29 аят).
Бұл сусын – қайнаған май. Бірде Ибн Масғұд (р.а.) күміс балқытты, содан
кейін: «Кім махылға көз ... ... онда ... ... - ... адамдарды мешітке жіберді. Әбу Саид ... (р.а.) бұл ... ... ... ал оны ... ... ... терісі жидіп, ағып
түсетінін әңгімелейді.
Отты мекендеушілердің киімі: ... ұлы ... ... ... ... ... киім ... төбелерінен қайнаған су құйылады. Онымен
олардың ішіндегілері және терілері ерітіледі». ... ... ... Ал,
басқа бір аятта: «Сол күні ... ... ... ... көйлектері қара майдан болады да олардың беттерін от шалады».
(Ибрахим сүресі, ... ... ... қара ... болады және одан өткен сұрқия
киім болмас. Қара май азап шегушілерді жалынның тілінен жӘбу ... ... ... күшейтеді, өйтекні ол отты одан әрі күштірек өршітуі
салдарынан ... ... ... ... ... ие ... төсеніштері мен жамылғылары да оттан жасалған. ... ... ... болады.
О, Аллаһтың құлдары, тамұқ мәңгілік түрмесіне айналатын адамдар қандай
көп! Олардың тамағы – от, олардың сусыны – от, олардың ...... ... ...... ... ... Тағала айтты: «Ал, енді кімнің кітабы солынан берілсе:
«Әттеген ай! Кітабым берілмесе еді», - ... ... не ... ... ... Іс бітіп кеткен болса еді». («Қайта тірілмесем еді»). «Малым
маған еш пайда бермеді». «Күш – ... ... ... - (дейді). (Хаққа
сүресі, 25-29 аяттар). Олардың бұлғын ішіктері мен ... ... ... мен ... ше?! ... ... және тәкәппарлықтары
ше?! Аллаһ Тағала оларға не сыйлаған болса, соның бәрін олар фәни ... ... ... тек ... ... ғана ... ... еріп
келді. Және олардың ақыры қандай аянышты еді. [31].,48,58 ... ... жан ... ... ... ... рет Аллаһ
Тааладан кешірім сурап жалбарынады, ... ... ... ... жоқ қылуды сұрайды. Аса жоғары Аллаһ Таала айтты: «Раббымыз! Бізді
екі рет тірілтіп, екі рет ... Енді ... ... Ал, енді
бізге шығар жол бар ма?» «Бір ғана ... ... ... ... да
ал Оған ортақ қосылса, сенетін едіңдер. Ал енді үкім өте жоғары, аса ... тән» ... ... ... 11-12 аят). Ұлы Аллаһ Тағала тағы
айтты: ... ... азап ... Күннен қорқыт! Сондай зұлымдық
қылғандар (сол күні): «Раббымыз! Бізді жақын бір мезгілге дейін ... ... ... ... - дейді. Оларға: «Бұрын өздеріңе
ешбір зауал болмайтынына ант ішпеп пе едіңдер?» - (делінеді)». (Ибраһим»
сүресі, ... ... ... ... ... ... ... Істеген
амалдарымыздан басқа жақсы амал істейік» - деп ... ... ... келген кісі, үгіт алатын өмір бермедік пе? Әрі сендерге ескертуші
келген еді. Енді татыңдар. Залымдар үшін ... ... жоқ» ... ... ... ... жан дауысына аса құдіретті Аллаһ Таала бірнеше
рет жауап береді, олар бәрібір кешірім сүрауларын ... ... ... ... ... күнәһарлар бұдан да жаманды болжай алмайтын
халде оларды ең зор түңіліс басады.
Бәрінен үстем Аллаһ Таала ... ... ... жеңіп, адасқан бір
ел екенбіз ғой» дейді. «Раббымыз! ... ... ... Содан егер қайта
күнәһар болсақ, шын ... ... ... ... ... ... - ... (Мү минун сүресі, 106-108 аяттар).
Кәпірлерге Аллаһпен сөйлесуге тыйы салынады және бұл тозақ тауқметінің
шегі болады.
Тозақтағы жазалардың түрлері: Аллаһ Тағала айтты: ... ... ... ... онда ... ... ... (Муминун сүресі, 104-аят).
Пайғамбарымыз (с.а.у.) былай деген: «Бұл дүниедегі екі ... ... отқа ... екі басы ... (ат - Табарани).
Бәрінен үстем Аллаһ Тағала айтты: «Негізінен ондай аяттарымызға қарсы
шыққандарды жедел тозаққа саламыз да, оларды терілері ... ... ... ... оны басқа терілерге ауыстырамыз. Шексіз Аллаһ тым ... ... ... ... ... Ал. ... бір аятта: «Сендерге
түтінсіз жалын, отсыз ... ... ... ... ... сүресі, 56-аят). Жалын олардың жүректерінің үстінен көтеріліп
тұрады, ал бастарына балқытылған мыс құйылады.
Сахих кітапта ... (р.а.) ... ... ... ... жайында айтылады: «Бір адамды әкеледі де оны отқа лақтырады. Сонда
ол диірменді айналған есек сияқты ... ... ... ... ... ... оның жанына жиналып былай дейді: О пәленше, саған не
болған? Сен бізді жақсылыққа үндеп, тиым салған ... ... ... ... Ол ... деп ... қайырады: Иә мен жақсылыққа үндедім, бірақ мұны
өзім орындаған жоқпын және сендерді тиым салған ... ... ... ... тұра сол ... ... ең ... жаза қандай? Аллаһтың елшісі (с.а.у.) айтты: «Қиямет
күні адамдарға берілетін ең жеңіл жаза – табанның орта тұсында жататын екі
түйір ... ... ... одан бастың миы қазан қайнағандай қайнайды».
Ал адамдар үшін ең зор жаза – Аллаһты көру ... ... Ол ... аса ... ... Тағала былай деген: «Жоқ бәлкім олардың
жүректерін істеген қылықтарының тоты басты. Жоқ олай ... ... ... күні ... ... ... ... Соын олар, әлбетте тозаққа
кіреді. Сосын оларға: ... ... ... ... ... - ... ... 14-17-аяттар).
Кәпірлер Аллаһтың көркем жүзін көрмейді және Ол! – ... ... ... ... ... ... қайырымсыз құлдарына бұйырмаған
ұлы мейірім болып табылады. Егер де ... ... ... азап шегушілеріне
назар салса, онда оларды кешірер еді, бірақ Ол мұны ... ... ... ... ... ... ... өзіңнің тағдырың туралы бүгін ойлан. Кез – ... ... ... ... Оған өз бетін бұруға және дұрыс амалдар жасап
жүруге ... Ал, кім өз ... ... болса, онда ол қасиетті
Құран Кәрімді оқып үйренуі және ондағы ... ... ... ... ... көре ... міндетті. Бұл әрбір адамның өміріндегі ... ... ... ... адам өз ... ... ... Сондықтан
болар Харам ибн Хайран (р.а.) былай деген: ... ... ... мен ... асығушының ұйықтай алатынына таң қаламын».
О, Аллаһтың құлы! Келесі ... ... ... көр. ... ат – ... айтты: «Мен өзімді жұмақта елестеттім жұмақтың ... ... және хор ... ... ... Сосын мен өзімді отта
елестеттім – шынжырлармен және ... ... ... ... ... ірің ... суын ... ішкенімді елестеттім. Сонда мен
өзімнен өзім ... «сен ... нені ... ... мен ... деп ... «Мен бұл дүниеге қайта оралып тақуалық істер істегім келеді». Сонда
мен айттым: «Міне сенің тілегің орындалды – енді сол ... ... ... ... ... іс – ... дұрыстай көрсін және бізді ... ... ... ... ... Тағаланың ақырет күні көздерге көріну нығметі): Адам
үшін ең ұлы ...... ... уәде ... Ол ... мейірімді, рақымды,
жомарт Жаратушысының дидарын көрген кездегі артықшылығы болады. Сондықытан
жұмақтағы ең бір қайырлы күн жұма ... ... бұл күн ... күн. ... ... ... арасында одан да үлкен сыйлық
сыйлағандары болады.
Абдуллаһ ибн Омар (р.а.) айтты: ... ... ... ... кім?. Кім өз ... таңертең және көз алдында ұстаса -
солар». Әбу Зайд әл – ... (р.а.) ... ... ... ... құлдары
бар, егер олар өз жаратушысынан ең құрығанда бір ... ғана ... ... одан ... ... ... от пен оның ... іздегені сияқты, одан жұмақтан пана іздейтін болады».
Мүминдер жұмаққа ... ... ... ... ... Бірақ Оның
қалайша көрінетінін Аллаһтың Өзі ғана біледі. Бұл мәселе жайлы аяттар мен
хадистер арқылы бізге көптеген ... ... біз ... ... ... иман ... Бұл ... қасиетті Құран Кәримде былай
делінген: «Қиямет күні кейбір жүздер жарқылдап, Раббына қарайды». ... 22-23 ... Осы аят ... Тағаланың ақыретте мүмин-мұсылмандарға
көрінетініне ап-ашық түрде дәлел болады.
Ал Пайғамбарымыз (с.а.у.) болса, өзінің бір хадисінде ... ... ... аяды ... ... ғой) Шынында да осы айды ... ... ... да көзбен көресіңдер. Оны көру тұрғысында
еешқандай әділетсіздікке не ... ... ... ... ... көре аласыңдар)». [22].,16,80 бб.
Пайғамбарымыз (с.а.у.) өзінің басқа бір хадисінде ... ... ... ... ... ... Аллаһ Тағала: «Сендерге
тағы да беруімді қалаған нәрселерің бар ма?» - деп ... ... ... ... ... ... ба? Бізді жұмаққа кіргізіп, оттан
құтқармадың ба? ... не ... ... - деп ... қатады. Сонда Жаратушы
Жаббар иеміз ... ... алып ... ... ... нұр-
жүзіне қараудан басқа бақыт болмайды!» [19].,80 б. Үлгі болып өткен сүйікті
Пайғамбарымыз (с.а.у.) өз сөзін ... ... мына ... ... ... оқиды: «Сондай-ақ ізгі іс істегендерге жақсылық әрі артығы да бар
(артығы – ... ... көру ... ... (Юнус сүресі, 26-аят).
Али ибн Әбу Талиб пен Анас ибн Малик (р.а.) соңғы ... ... ... ұлы ... ... ... көз салу мүмкіндігін
білдіретіндігін айтты. Әбу Һурайрадан (р.а.) риуаят ... мына ... ... ... ... О ... елшісі! Қиямет күні
біз өз Жаратушымызды көреміз бе? «Сендерге толған айға бірдеңе бөгет ... ... ... Жоқ ... ... Пайғамбарымыз: «Сен дерге ашық
күнді көруге бір нәрсе бөгет бола ма?» ... ... - деп ... ... ... ... ... Оны көре аласыңдар». (Әл – Бухари, Муслим).
Қорытынды
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні бар ... ... ... ... ... ... келе ... түйін шығарып рет-
ретімен тізіп ... ... ... ... жеке тұлға және қоғамда өте
маңызды ... ... ... еш ... жоқ. Бұл ... жан-
жақтама қарастырар болсақ, мыналарды айтуымызға болады:
1) Ақыретке сену барлық нәрседен бұрын адамзат өміріне бір ... ... ... ... ... пен ... ... Құран
Кәримде «Қиямет» сүресінің 36 - аятында ... ... ... ... ... соң) бос ... ... қалдырыла береміз деп ойлай
ма?!».
2) Мұндай сенімге ие болған адам және мұндай сенімді ұстанатын ... да ... ... Табатын табысын дұрыс және де адал
нәрселерден іздейді. Қулыққа, алдауға және ... ... ... Өз
құқығын біледі, өзге жандардың ақысын жемейді. ... ол ... ... ... әрі ... ... ... адам – діни және дүниеуи (осы дүниеге қатысты)
істері мен міндеттерін кемшіліксіз, ... ... өз ... ... сыйға бөлену немесе жазаға тартылу күнінің бар екендігіне ... ... осы ... жасаған істерінің салдарынан Аллаһ Тағаланың
құзырында сұрақ-жауапқа тартылатындығына сену – оның ... орын ... ... мен қоғамдар ... ... ... ... не оңайлататын ең үлкен себеп – ақыретке сену
болып табылады. Бұл ... жеке ... ... қаншалықты мықты да
қуатты болатын болса, қоғам-аралық қатынастар да соншама ... әрі ... ... осы ... да баға ... ... деген сенімдері» арқылы
әркім өзінің шекарасын біліп, өзгеге зиянды ... ... ... сенімге ие адам өз жүреген татулық сенімін де ... ... ... ... жемісі болып саналмақ. Әділетті түрде
әрекет ететін кісі иләһи ... ... де ... ... соған сенген күйде әрекет жасайды.
6) Ақырет сенімі қайғылар мен уайымдарды ... ... ... қатар өмір бойы тап болып, кей-кей уақыттарда душар
болып отыратын қайғылы да ауыр ... ... ... ... Ақыретке сену адамзат атаулыны жақсылық істеуге, ... ... ... да ... ұятсыз да ұсқынсыз іс-әрекеттерді тастап, жоғары
құндылықтармен (игі мінез құлықтармен) безенуге, хақ пен ... ... ... ... сенетін жан өлім сәті келген кезде өткен өмірін ойлап, бұл
сенімнің қажеттігін ойлап, өткен өмірінде жақсы, ізгі, қайырлы істер ... ... ала ... ... ... кенеледі! Өйткені өлім ... ... ... адам ... үшін жаңа әрі ... (мәңгілік) өмірдің
бастамасы болып табылады. Ал өлім ... ... ... ... деп ... егер де ... істер жасаумен айналыспаған болса, өлімі де, ... ... да өте ауыр ... Осы жақсы немесе жаман істердің
жасалуында да ... ... өте ... ... осы ... де көрініп
тұрған секілді.
9) Ақырет сенімі – адамдардың бұл ... ... ... байланысының
(яғни, дүниеге беріліп кетудің) алдын алады. Өзгелерге деген жақсылық және
қызмет жасау пікірін нығайта түседі. Және дүниенің ... бір ... ... ... ... ... одан әрі дамыта түспек. Алайда
бұл ... ... ... де ... ... мына ақ ... ... делінген
болатын: «Біліп қойыңдар! Шын мәнінде дүние тіршілігі – бір ... ... және де ... арасындағы) өзара мақтанысу, сондай-ақ малдарды,
балаларды көбейту ғана». (Хәдид сүреі, 20-аят).
Ғасырымыздың атақты ғалымдарының бірі ... ... ... ... ... ең ... арсыздар тұрады. Өйткені
ақыреттің бар ... ... ... Тағала айтқан. Ал Аллаһ Тағала
арсыздыққа үзілді ... ... ... әмір ... Ақыретке әдепсіз де
сенбейді. Жұмақ, тозақ, есеп – қисап күні, қайта тірілу ... ... уахи ... ... ... Олар ... қиялдан шығарылған жоқ.
Уахи әдептілікке шақырады. Ал өмірінің негізі жылы төсек, тамақ жеу ... ... ... ... ... ... қанішер, қарақшылар да
ақыретке сенбейді. ... ... ... ... ... өзін ... Өйткені олар өз істеген істеріне жауап бергілері келмейді».
Құран тәрбиеде ең алдымен тәрбиеге көңіл ... ... ... 5-10 аяттарында қайта тірілу жайында былайша баяндалған: «Әй ... Егер ... ... ... тірілуден күдіктенсеңдер, әрине біз
сендерді алдымен топырақтан, сонан соң жыныстық ... ... ... тағы бейнеленген, бейнеленбеген кесек еттен өздеріңе тектеріңді
білдіру үшін ... ... – ақ ... ... ... дейін қойып
қоямыз. Соңында бөбек түрінде шығарамыз. Одан кейін ер ... ... ... ... әр ... ... кейін, түк
білмейтін өмірдің ең нашарына қайтарыласыңдар. Құраған жерді көресің. Оған
жаңбыр жаудырсақ, жібісіп көпсиді де, ... ... ... өсіп ... ... ... шын ... Аллаһ: «Ол Хақ. Күдіксіз Ол өлікті
тірілтеді. Оның әбір нәрсеге күші ... ... ... келеді. Онда
күдік жоқ. Шексіз Аллаһ қабірдегілерді ... ... ... жол ... және ... беруші, кітабы жоқ. Аллаһ жайында
таласады. Аллаһтың жолынан адастыру үшін тоң мойынлық істейді. Оған ... бар. Әрі ... ... ... ... ... ... Бұл
бұрынан қол екі істегендерінің сазайы. Расында Аллаһ құлдарына зұлымдық
қылушы емес».
Алғашқы түскен аяттардың көпшілігі ақыретек ... ... ... көңілмен сенер болса адам санасында үлкен өзгерістер болады. өмірдің
мәні ақыретке ... ... деп, ... айта аламыз. Өйткені, адам балсы
әрбір ісінің есебін бермейтін болсаөмірдің ... ... ... ... жағдайда әркім өз білгенімен жүріп өз ойына келгенін ... бар ... ... ... ... ... ... бос сандырақ
болып қала береді. Халықты зар жылатып, ақысын жеген ... ... ... ... онда әділдік деген қайда қалады. Жоқ олар ... ... ... ... ... ... қалайтын Аллаһ Тағала ... ... ... ісін ... ... зілзала сүресінде былайша
баяндалады: «Сол күні (ақыретте) адам баласы, амалдарды көрсетілуі ... ... ... Сонда кім тозаңның түйірінің салмағындай жақсылық
істесеген болса, Ол оны көреді. Ал және кім ... ... ... ... оны ... адам баласына әрбір ісінің есебін ақиретте беретіндігін айтып,
қайда болса да ақиқаттан ауытқымауға ... ... ... ... кез – келген істі істеуге дайын тұрады. Заң мен ... ... ... Бірақ нәтижесін ойлап көріңіз. Сыртқы күштің
бопсалауымен уақытша жамандықтан бас тартуы мүмкін. Олар жоқ ... ... ... ... ... ... үшін мысал келтірейік. Мәселен,
ылдида тұрған машинанны он адам ұстап тұра ... ... ... ... ... домалап кетеді. Сондықтан машинаның ішіндегі тежегіш секілді
адамның ... ... ... сенімнің пайдасын ұмытпаған жөн.
Ақыретке сенушілік адамның бұзылып келуі үшін ... ... ... деушілер кездесіп жатады. Бұларды асығыс шешім қабылдаушылардың
қатарына жатқызамыз. Өйткені олар адам баласының кейбір ... ... ... ... – ақ осы дүниенің өзінде арының азабына ұшырап,
өліп жатқанын ескермейді. Мәселен, 1994 жылы ... ... ... ... жүлдесін алу үшін сурет көрмесіне қатысады. Ол ... ... ... мақсатымен БҰҰ-мен Африкаға қарай ... Аш ... ... азық ... ... бар ... ... 1
км жердегі азық түлік машинасына қарай бет алды. Осы ... ... ... ... ... мекеніне қарай аяңдады. Келе жатып ... ... ... 4-5 ... ... арқасында баланың өлуін күтіп
отырған таз қараны байқап қалады. Осы сәтті ... ... ... ала қояды. Сөйтіп қуанышы сыймай еліне оралады. Көрмеде аштардың
хал ... ... бас ... ... ... Қуанышын жора –
жолдастарымен бөлісіп, кешкісін үйіне оралғаннан кейін суретке ... ... ... ... ... ... санасында ақиқаттың ұшқыны жарқ ... «аш ... неге ... ... ... сұрақ үш ай бойы жанын
жегідей жеп, ақыры есінен айырылып өз - өзін асып ... ... ... ... ... өзі адамды азаптаса, адамның мына дүниедегі әділетсіздіктері
үшін азапталар күн неге ... ... ... имна ... қалау деген сөз.
Пайғамбарымыздың дәуіріндегі ақыреттегі азаптан қорқатын Гамидия есімді
әйелдің басынан өткізге оқиғасы қандай ғибратты десеңізші. «Гамидмя есімді
әйел кісі ... ... ... келіп, мен зинақорлық жасадым маған
тиісті жазаңды бер деп, ... ... де ... ... ... «сенің мұның болмайды. Босағаннан кейін кел», деп кері қайтарады.
Гамидия аман – есен босанып, баласын құндақтап ... ... ... ... ... балам», - дейді. Пайғамбарымыз (с.а.у.) «оны
емізіп ... – қақ. Оңы мен ... ... ... ... деп ... ... біраз уақыт өтіп, бала ер жетеді. Гамидия баласының қолына
бір үзім нан беріп, Пайғамбарымыздың (с.а.у.) алдына ертіп ... де ... ... ер ... өзі ... жей ... ... Сонда Пайғамбарымыз
(с.а.у.): «балаға бұдан былай кім қарайды» деп сұрайды. Балаға ... ... ... ... ... оған ... жазасын береді.».
Гамидияны қайта – қайта Пайғамбарымыздың алдына алып барған күш ақиреттегі
қоқынышты азап еді. Ол сол ... ... ... ... ... ... арылып барғысы келді. Өйткені, ақыреттегі азапты Құранда
былайша суреттейді: «Я осы! Ал , расында ... үшін ... орын ... кірер жерлері тозақ. Сонда нендей жаман орын. Я, осы! Енді ... су, ірің ... Тағы ... осы сияқтылардың неше түрлісі бар».
(Сад, сүресі, 54-58-аяттар).
«Осы, ... ... ... екі әріптес: Қарсы болғандарға оттан
киім пішілген төбелерінің үстінен қайнап тұрған су құйылады. Онымен ... және ... ... Олар үшін ... ... ... олар тозақтан бейнетінен шығуды қаласа, оған қайта тасталады де:
«жандырушы азаптың дәмін ... - ... ... ... ... ... сеуі, оның өзін - өзі тәрбиелеуінен септігін тигізіп,
сырттан әсер беретін заң мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... сөккенінен гөрі, өзін - өзі айыптау әлде қайда
күшті», деген сөзді еске түсіреді.
Термеиндік ... ... - ... ... – үлкен күнәсі болған мүминдердің күнәларының
кешірілуі. Ал күнәсі жоқтардың одан да ... ... ... ... мен ... жақын дәрежесі жоғары болғандардың ... ... – о ... есеп – ... соң ... немесе тозаққа бару үшін
барлық адамның өтетін қыл көпір.
Тамуқ – тозақта ... ... ... ...... дәрежелі жұмақтың аттарының бірі.
Райян – арнайы ораза ұстағандарға арналған жұмақ.
Есеп – қисап – о ... ... ... ... ... ... ... – есеп – қисап кезінде адамдардың жақсылығы мен жамандығын ... - ... о ... әр пайғамбардың бір – бір әуізі болады, одан ... ... ... ... ішеді.
Амал дәптері – о дүниеде әр адамға бұл дүниеде істеген істерінен хабар
беретін амал дәптерінің ...... ... улы әрі ... бір ағаштың түрі.
Қиямет – қайым – ақырзаман, бұл дүниенің соңына жетуі.
Тафсир – Құран – Кәрімнің түсіндірме ...... ... ... ... сұрақ
Харам - жасалуы мен пайдалануы Исламдық тұрғыдан қатаң тыйым ... - ... ... ... Хақтың досы.
Шейiт - Аллаһ жолында жанын пида еткен адам.
Ықылас - Аллаһтың ризашылығы үшiн жасалған құлшылық
Нәпiл - Парыз бен ... тыс ... ... ... үшiн ... - ... iске асуына кедергi жасайтын ластықтар.
Үмре - Белгiлi бiр уақытқа байланбай жылдың кез келген уақытында ... - ... ... ... және ... ... әрi жасалуына
ризалығын бiлдiрген iс-әрекеттер.
Тағала - Ұлы, асқақ, жоғары. Аллаһтың ... ... ... - ... оралу, қайту.
Уәжiп - қажеттi, мiндеттi, керектi.
Миғраж - Саты, баспалдақ. Хазiретi Пайғамбардың Аллаһпен жүздесуi.
Мәкрүһ - дiн тұрғысынан ұнамсыз, жаман iс-әрекет.
Мүбаһ - ... мен ... дiни ... ешқандай тосқауыл болмаған,
яғни жауапкердiң еркiндегi iс-әрекеттер.
Зүһд - ... мен ... ... ... қорғау.
Барзах әлемі – о дүние (қабір әлемі, өмірі).
Зікір – (а) “еске алу”, “еске түсіру”, “жадында сақтау” деген ... ... ... еске алу, еске түсіру, оны ... ... ... ... сөзі – ... яғни ұмытшақ, ұмытқан”
деген ұғымды білдіреді.
Шайтанның ...... ... ...... ... ... мақұрым қалған. Оның қуылу себебі де ... ... ... ... ... ... түрлі – түрлі жамандықпен
азғырып, адам ұрпағын өзімен бірге алып кету.
Хашир мен Нашир – өлгеннен соң ... ... ... тізімі
1 Өмер Насухи Билмен. Бүйук Ислам илмихали. Станбул: 1992. -869 бет
2 Шерафеддин ... ... ... ... 1999.-654 бет.
3 И.Т. Форлов. Человек. Москва: 1991.- 598 ... Имам ... Әбу ... Мухаммед бин Мухаммед. (аударған Ахмет
Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
5 Ахмед ... ... ... ... ... 1997. -654 ... Шах Уалиуллаһ Дихлеви. Хужжатуллаһи-л Балиға. Бейрут: 1990.- ІІтом. -662
бет.
7 Ахмед Языжыоғлы Бижан. Әнуарул Ашиқин. Станбул: ... ... ... Гөлжүк. Ислам ақаиды. Станбул: 1999.-654 бет.
9 Замахшари Әбулқасым Жаруллаһ Махмуд бин Омар бин ... ... ан ... ... уа Уюнил Әқауил фи Вужухит Тәуил. Каир:
1988. -І том.
10 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. ... З. ... ... өткелдері.
Алматы: 2006. -291 бет.
11 Сейфеддин Языжы. (аударған Хайреттин ... ... ... ... ... ... ... Дөндүрен. Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
13 Мәжди Мухаммад әш – ... ... ... ... А. ... ... Алматы: 2005. -102 бет.
14 Гүнай Түмер, Абдуррахман Күчук. Динлер тарихи. Анкара: 1997.-668 бет.
15 А.Саим ... Акиф ... Дин ... ве ... билгиси (қайнақ китап).
Станбул: 1984.-853 бет.
16 Гүнай Түмер, Абдуррахман Күчук. Динлер тарихи. ... ... ... Имам ... Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. ... ... Ихяу ... ... 2002.- ІVтом.
18 mk:@MSITStore:Desktop\Muhtelif. 19.01.2006.
19 Бұл да сонда.
20 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. ... -192 ... ... Әбу ... Яхя бин ... ... және ... Яшар
Кандемир, Исмайл Лутфу Чакан, Рашид Кучук). Риязус салихин. –VІІІ том.
22 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік) Рахмет самалы. ... -192 ... ... Нури ... (аударған Хайреддин Өзтүрік, Кеңшілік Тышхан).
Пайғамбарлар баяны. Алматы: 2004. –VІ том.
24 Хамди Дөндүрен. Ислам ... ... 1998. -668 ... ... ... ... ... аударған Қайрат Иса, Салтанат ... ... ... 2006. -89 ... Филип Ариесь. Человек перед лицом смерти. Москва: 1992.
27 Осман Нури Топбаш. ... ... ... Рахмет самалы. Алматы:
2003. -192 бет.
28 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин ... ... ... ғибадат.
Аламаты: 2003.- 216 бет.
29 Л.Н. Толстой. Шығармалар жинағы. Москва: 1931. –V том.
30 Бұл да сонда.
31 Шефик Жан. ... ... ... 1997.- VІ ... ... ... бин ... Әл–Құшайри. Әл–Жамиус Сахих. Станбул:
1992.- ІІІ том.
33 Камил Мирас. Сахих Бухари ... ... ... ... ве ... 1972.- ХІІІ ... Ибн Мәжә Әбу ... Мухаммед бин Язид Әл–Қазуни. Сүнәну Ибн Мәжә.
Станбул: 1992.
35 Әбу Дәуіт ... бин Әшас әс – ... ... Әбу ... ... V ... ... бин Ханбал. Әл Мүснәд Станбул: 1992.- VІ том.
37 Бұл да сонда.
38 Ибн Мәжә Әбу Абдуллаһ ... бин Язид ... ... Ибн Мәжә.
Станбул: 1992.
39 Мүслим Әбул–Хусейн бин ... ... ... ... ... ІІІ ... ... бин Ханбал. Әл Мүснәд Станбул: 1992.- VІ том
41 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. ... ... ... Клауыз, Акиф Көтен. Дин күлтүрү ве ахлақ билгиси (қайнақ китап).
Станбул: 1984.-853 бет.
43 Осман Нури ... ... ... ... Рахмет самалы. Алматы:
2003. -192 бет.
44 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили Куран дили. ... 1992.- Х ... Өмер ... Билмен. Бүйук Ислам илмихали. Станбул: 1992. -869 бет
46 Сейфеддин Языжы. (аударған Хайреттин Өзтүрк). Сийәр. Алматы: 2004. -86
бет.
47 Құрастырушылар А. ... Қ. ... З. ... ... өткелдері.
Алматы: 2006. -291 бет.
48 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. Ислам ... 2002. -175 ... Али ... ... (аударған Сәуле Даңғайқызы). Соңғы пайғамбар хазіреті
Мухаммедтің өмірбаяны. Анкара: 1997.-446 ... ... ... ... ... ... Айдарұлы. Ислам тарихы.
Шымкен: 2002. -175 бет.
51 Бұл да сонда.
52 Әльмир Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, ... ... ... Алматы: 2006. -89 бет.
53 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. ... З. ... ... өткелдері.
Алматы: 2006. -291 бет.
54 Шефик Жан. Месневи тержемеси. Станбул: 1997.- VІ том.
55 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили ... ... ... 1992.- Х ... ... ... (аударған Хайреттин Өзеүрк). Ислам дінінде ақайд.
Алматы: 2004.-138 бет.
57 ... ... ... ... ... 1998. -668 бет.
58 Осман Нури Топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік). Ислам, иман, ғибадат.
Аламаты: 2003.- 216 ... Өмер ... ... ... Ислам илмихали. Станбул: 1992. -869 бет.
60 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. ... ... 2002. -175 ... Осман Нури Топбаш. (аударған Кеңшілік Тышхан). Ақтық дем. Алматы: 2005.-
282 бет.
62 Сейтбеков Смайл Сүйерқұлұлы, Нысанбаев Сүлеймен Айдарұлы. Ислам ... 2002. -175 ... ... Кулиев. (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, ... ... ... ... 2006. -89 ... ... М, ... язар. Хак дили Куран дили. Станбул: 1992.- Х том.
65 ... Әбу ... ... бин ... Әл – Жәмиус Сахих. Станбул:
1992.-VІІІ том.
66 Бұл да сонда.
67 Имам Ғазали Әбу ... ... бин ... ... ... Ихяу ... ... 2002.- ІVтом.
68 Мәжди Мухаммад әш – Шахауи. (араб тілінен ... А. ... ... Алматы: 2005. -102 бет.
69 Имам Ғазали. Өлүм ве Өтеси. Истанбул: 1999. -396 ... ... ... әш – ... ... тілінен аударған А. Зулай). ... ... 2005. -102 ... Имам Ғазали. Өлүм ве Өтеси. Истанбул: 1999. -396 бет.
72Бұл да сонда.
73 Ахмед Языжыоғлы Бижан. Әнуарул Ашиқин. ... ... ... ... ... Сахих Бухари мухтасары тежриди сарих тержемеси ве шерхи.
Анкара: 1972.- ХІІІ том.
75 Мәжди Мухаммад әш – ... ... ... ... А. ... ... ... 2005. -102 бет.
76 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. Қыдыралыұлы, З. Аман. Ақырет өткелдері.
Алматы: 2006. -291 бет.
77 ... Нури ... ... ... Тышхан). Ақтық дем. Алматы: 2005.-
282 бет.
78 Әлмалы М, Хамди язар. Хак дили Куран дили. Станбул: 1992.- Х том.
79 Имам ... Әбу ... ... бин ... ... ... Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
80 Тирмизи Әбу Иса бин Иса. Сунанут Тирмизи. Станбул: 1992.-V том.
81 А.Саим ... Акиф ... Дин ... ве ... ... ... ... 1984.-853 бет.
82 Филип Ариесь. Человек перед лицом смерти. Москва: 1992.
83 ... Нури ... ... ... ... Рахмет самалы. Алматы:
2003. -192 бет.
84 А.Саим ... Акиф ... Дин ... ве ... билгиси (қайнақ китап).
Станбул: 1984.-853 бет.
85 Шах Уалиуллаһ Дихлеви. Хужжатуллаһи-л Балиға. Бейрут: 1990.- ІІтом.
-662 бет.
86 ... Әбу ... ... бин ... Әл – ... ... ... том.
87 Бұл да сонда.
88 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин ... ... ... Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
89 А.Саим Клауыз, Акиф Көтен. Дин ... ве ... ... (қайнақ китап).
Станбул: 1984.-853 бет.
90 Сейід Кутуб. Фи зиләлил Куран. Станбул 1980.- Х ... ... Әбу Иса бин Иса. ... Тирмизи. Станбул: 1992.-V том
92 Имам Ғазали Әбу Хамид Мухаммед бин Мухаммед. ... ... Ихяу ... ... 2002.- ... ... Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул:
1992.-VІІІ том.
94 Имам ... Әбу ... ... бин ... ... ... Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
95 mk:@MSITStore:Desktop\Muhtelif. 19.01.2006.
96 Имам Ғазали Әбу ... ... бин ... (аударған Ахмет
Сердароғлу). Ихяу Улумиддин. Станбул 2002.- ІVтом.
97 Тирмизи Әбу Иса бин Иса. Сунанут Тирмизи. Станбул: 1992.-V ... ... Нури ... ... ... Өзтүрік, Кеңшілік Тышхан).
Пайғамбарлар баяны. Алматы: 2004. –VІ том.
99 Сейід Кутуб. Фи зиләлил Куран. ... 1980.- Х ... ... Нури топбаш. (аударған Хайреддин Өзтүрік, Кеңшілік ... ... ... 2004. –VІ ... ... ... (Орыс тілінен аударған Қайрат Иса, Салтанат Иса).
Ақырзаман ... ... 2006. -89 ... ... Түмер, Абдуррахман Күчук. Динлер тарихи. Анкара: 1997.-668 ... ... Әбу ... ... бин ... Әл – ... Сахих. Станбул:
1992.-VІІІ том.
104 Шейх Джамал ... ... ... Иса). ... мен ... Алматы: –
2005. -96 бет.
105 Бұл да сонад.
106 Құрастырушылар А. Қадыров, Қ. ... З. ... ... ... 2006. -291 ... Шейх Джамал Мади. (аударған Салтанат Иса). Жұмақ мен тозақ. Алматы: –
2005. -96 бет.
108 Бұл да ... ... ... Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
110 Ахмед бин Ханбал. Әл Мүснәд Станбул: 1992.- VІ том.
111 ... ... ... ... ... Қайрат Иса, Салтанат Иса).
Ақырзаман белгілері. ... 2006. -89 ... Шейх ... ... (аударған Салтанат Иса). Жұмақ мен тозақ. Алматы: –
2005. -96 ... ... ... Ислам Илмихали. Истанбул: 1998. -668 бет.
114 Бухари Әбу Абдуллаһ Мухаммед бин Исмайл. Әл – Жәмиус Сахих. Станбул:
1992.-VІІІ ... ... ... бин ... Әл–Құшайри. Әл–Жамиус Сахих. Станбул:
1992.- ІІІ том.
-----------------------
[1] Осы аяттың түсінігі мен мағынасына қарайтын болсақ, мына ақиқатқа
тап ... ... ... өз ... ... ... Қазіргі үммет болса,
Пайғамбарымыз (с.а.у.) келгеннен бастап Ислам дінінен сүралады.
[2] Малды ... ... ... бір ... ... ... патшасын «кисра» деп атаған.
[4] Бұл жерде Қабыл мен ... ... ... айтылып жатыр.
[5] Хижаз – Мекке менМәдина қалалары орналасқан Сауд Арабиясындағы облыс.
[6] Бусра Шам өлкесіндегі атақты қала. Ол ... ... деп те ... ... және де ... деп ... екі жасыл ағаш бір-біріне үйкелсе,
жанады.
[8] Заққұм – ... ... улы әрі ... бір ... түрі. Сөздік
- Әл Мәуарид)

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 159 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ислам діні Қазақстанда8 бет
Ислам әлемінің мәдениеті2 бет
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Исламдағы адам өмірі44 бет
Исламдағы бала тәрбиесінің ерекшеліктері74 бет
Исламдағы бала тәрбиесінің маңыздылығы52 бет
Исламдағы жастардың кейбір мәселелері27 бет
Исламдағы мазһабтар4 бет
Исламдағы құқықтық мектептердің қалыптасуы62 бет
Исламдағы әдеп82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь