Маңғышлақ мұнай-газ аймағы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
І тарау. Физика.географиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Географиялық орыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 Қысқаша зерттеу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3 Геологиялық құрылу, рельефтің негізгі кескні ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.4 Климат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.5 Гидрогеологиялық және гидрохимиялық сипаттамасы және олардың экологиялық бағасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.6 Өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІ тарау. Топырақ пен топырақ жамылғысы. Топырақтардың экология.генетикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Ашық құба шөл топырақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Сортаң топырақтар (кебір) қабатында 1% тұз бар ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Сор топырақтар (тұзы 1% . ден жоғары) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4 Тақыр опырақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІІ тарау. Экологиялық шамадан тыс күштің әсерінен топырақтың шөлейттенуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІV тарау. Техногенездің әсерінен топырақтың өзгеруіне экологиялық баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.1 Топырақ жамылғысына техногендік салмақтың әсері ... ... ... ... ... .
4.2 Топырақтың мұнай.химиялықдан ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.3 Топырақтардың мұнай кәсібінің сарқынды суынан тұздануы ... ...
4.4 Топырақтың ауыр металдармен қоса радионуклиндермен ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.5 Топырақ жамылғысының техногендік бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... ...
V тарау. Мұнай қалдықтарын химия . экологиялық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ...
5.1 Қалдықтың жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.2 Шикі мұнайдың қалдықтарының химиялық құрамы мен қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.3 Мазутталған грунт ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.4 Мұнай шламы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5.5 Топырақ . грунттың мұнай қалдықтарымен ластануы ... ... ... ... ...
5.6 Жер бетінің суларының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5.7 Атмосферлік ауаның ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
VІ тарау. Топырақ нематодтарының өмір тіршілігіне мұнай ластағыштың тигізетін әсерін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.1 Материалдар мен зерттеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6.2 Зерттеу қорытындысын тексеру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
6.3 Жалпы қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
VІІ тарау. Тәжірибелі . эксперименттік зерттеулердің ашық құба шөл топырағының өнімділігіне мұнай ластағыштың әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.1 Тексеру әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
7.2 Зерттеу қорытындысын талқылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
7.3 Бұзылған мұнай жерінің реаблитациясының ғылыми негіздері ... .
Практикалық ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Топырақтың рекультивациясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытындылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған дереккөздің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қысқартылған белгілердің, символдардың және терминдердің тізімі.
Мәселенің маңыздылығы: Халық шаруашылығының өркендеуімен бірге ғылыми-техниканың алға басуы, Маңғышлақ мұнай-газ аймағының зкологиялық жағдайын күрт өзгертіп, антропогендік деградацияның белсенділігі қарқындап дамуы территорияның шөлейттенуіне себепкер болды. Көмірсутек шикізаттың табиғи ірі қорларының ашылуымен қатар, осының негізінде мұнай-газ өндірісін дамыту, энергетикалық шикізаттың бай қорларының барлығы, құрылыс материалдарын қолдану, қысқа мерзім ішінде шөл даланың келбетін өзгертіп, бір уақытта, биогеоценоздың экологиялық дағдарыс ошақтарын туындап, аймақтың әлеуметті-экономикалық жағдайын шиеленістіре түсті.
Экологиялық дағдарысты ошақтарына Жаңа өзен – Жетібай мұнай-газ кентінің аймағы жатады. Техника мен технологиялық құрал-жабдықтарының дер кезінде жетілмеуі, мұнай (жылына 3млн.т.аса) мен газ (1,2 млн м³) өндіру көлемінің өсуі, аз буферлі топырақ деградациясының қарқынды түрлерінің дамуына себепкер болды, ал олардың шектен тыс ұқыпсыз жұмысы түзелмейтін экологиялық дағдарысқа алып келуі мүмкін.
Антропогендік деградация мен территорияның шөлейттенуі: мұнай-газ кәсібінің өндірістік алаңдарында, мұнай-газ құбырлары мен байланыс желілерінің бойында, геофизикалық бұрғылау учаскелерінде кеңінен таралған техногендік жүктеме, ұңғымалардың апатты бұрқақтануы, мұнай-газ құбырларының зақымдалуы, жер бетіне минералданған кәсіптік су мен химреагенттерді төгумен тікелей байланысты.
Қазіргі кезде Жаңа өзен – Жетібай мұнай-газ кентінің аймағы, Маңғыстау облысындағы экологиялық бұзылған аймаққа айналды. Ол мынандай себептерге байланысты:
а) Мұнайдың қалыптан тыс, қабаттық қысымының жоғары болуы (800-100 атм.ж/е одан жоғары) ж/е көмірсутек шикізатының басқыншылық қасиеті (парафин, күкіртті сутек, күкірт ж/е т.б. көп болуы).
б) Кәсіпорындарда ауыр жүк көтеретін техниканың топыраққа түсіретін салмағы;
в) Ескірген, сапасы төмен технологиялық тозған құрал-жабдықтар, сондай-ақ олардың жиі-жиі апатқа ұшырауы;
г) Табиғи ландшафттардың антропогендік жүктемеге төмен буферлігі.
Бұл жерде топырақтың деградациясы мен шөлейттенуді тудыратын алғы шарттардың негізгі себептері: жазықты жер бедері, климат аридциясы жоғары деңгейдегі, шөлді топырақтың майда қабатының тұздануы, карбонаттылығы, құрылымсыздығы мен аз қуаттылығы, сармат әктастарының плиталарының жердің жоғары бетінде жатуы.
Экологиялық жағдайды жақсарту және табиғи ресурстарды шаруашылықта ұтымды пайдалану, аймақтың маңызды мемлекеттік міндетіне айналуда. Бұл тұрғыдан топырақ жамылғысының экологиялық жағдайын дер кезінде бағалау, жоғары парафинді мұнаймен қаныққан қалдықтардың биологиялық және химиялық зерттеулері, мұнаймен толыққан қалдықтар құрамының физика-химиялық зерттеулері, топырақтың антропогенді өзгеру барысын, оларда ауыр металлдар мен көмірсутектердің болуын көрсету, сонымен қатар территорияның антропогенді ластануын төмендету үшін практикалық ұсыныстар, мұнай-газ кешенінің кәсіпорындарында өндірістік қалдықтарды пайдаға асыру әдістерін көрсету.
Диссертациялық жұмыс осы міндетттерді шешуге арналған, оның ғылыми негізіне, автордың далалық, экспериментальдық, және де зертханалық зерттеулер нәтижесінде алынған жұмыстар жатады.
        
        Мазмұны
Кіріспе.............................................................
............................................
І тарау. Физика-географиялық
жағдайы..................................................................
1.1 Географиялық
орыны.......................................................................
...
1.2 Қысқаша зерттеу
тарихы.....................................................................
1.3 Геологиялық құрылу, рельефтің негізгі
кескні.................................
1.4
Климат......................................................................
.............................
1.5 Гидрогеологиялық және гидрохимиялық сипаттамасы және олардың
экологиялық
бағасы......................................................................
.............
1.6 ... ... ... пен ... ... ... ... Ашық құба шөл
топырақтары.............................................................
2.2 Сортаң топырақтар (кебір) қабатында 1% тұз
бар............................
2.3 Сор топырақтар (тұзы 1% - ден
жоғары)...........................................
2.4 Тақыр
опырақтары..................................................................
.............
ІІІ тарау. Экологиялық шамадан тыс ... ... ... тарау. Техногенездің әсерінен топырақтың өзгеруіне экологиялық баға
беру........................................................................
.....................................................
4.1 Топырақ жамылғысына техногендік салмақтың
әсері.....................
4.2 Топырақтың мұнай-химиялықдан
ластануы.....................................
4.3 Топырақтардың мұнай кәсібінің сарқынды ... ... ... ауыр ... қоса ... ... ... техногендік
бұзылуы...............................
V тарау. Мұнай қалдықтарын химия – экологиялық
зерттеу...............................
5.1 Қалдықтың жалпы
сипаттамасы........................................................
5.2 Шикі ... ... ... ... ... Мазутталған
грунт.......................................................................
........
5.4 Мұнай
шламы.......................................................................
................
5.5 Топырақ – грунттың мұнай қалдықтарымен
ластануы....................
5.6 Жер бетінің суларының
ластануы......................................................
5.7 Атмосферлік ауаның
ластануы...........................................................
VІ тарау. Топырақ нематодтарының өмір тіршілігіне мұнай ластағыштың
тигізетін ... ... мен ... ... ... ... ... Тәжірибелі – эксперименттік зерттеулердің ашық құба шөл
топырағының өнімділігіне мұнай ластағыштың
әсері...........................................
7.1 Тексеру
әдістері....................................................................
................
7.2 Зерттеу қорытындысын
талқылау......................................................
7.3 Бұзылған мұнай жерінің реаблитациясының ғылыми негіздері.....
Практикалық
ұсыныстар...................................................................
........
Топырақтың
рекультивациясы.............................................................
....
Қорытындылар........................................................
...................................
Қолданылған ... ... ... және ... тізімі.
Кіріспе
Мәселенің маңыздылығы: Халық шаруашылығының өркендеуімен бірге ... алға ... ... ... ... ... жағдайын
күрт өзгертіп, антропогендік деградацияның белсенділігі қарқындап дамуы
территорияның шөлейттенуіне себепкер ... ... ... ... ... ... ... осының негізінде мұнай-газ өндірісін
дамыту, энергетикалық шикізаттың бай ... ... ... ... ... мерзім ішінде шөл даланың келбетін өзгертіп,
бір уақытта, ... ... ... ... туындап,
аймақтың әлеуметті-экономикалық жағдайын шиеленістіре түсті.
Экологиялық дағдарысты ошақтарына Жаңа өзен – ... ... ... ... ... мен ... құрал-жабдықтарының дер кезінде
жетілмеуі, мұнай (жылына 3млн.т.аса) мен газ (1,2 млн м³) өндіру ... аз ... ... деградациясының қарқынды түрлерінің дамуына
себепкер болды, ал олардың шектен тыс ... ... ... ... алып ... ... деградация мен территорияның шөлейттенуі: мұнай-газ
кәсібінің өндірістік алаңдарында, мұнай-газ ... мен ... ... ... ... учаскелерінде кеңінен таралған
техногендік жүктеме, ұңғымалардың ... ... ... ... жер ... ... ... су мен
химреагенттерді төгумен тікелей байланысты.
Қазіргі кезде Жаңа өзен – ... ... ... ... ... экологиялық бұзылған аймаққа айналды. Ол ... ... ... ... тыс, ... қысымының жоғары болуы (800-100
атм.ж/е одан жоғары) ж/е көмірсутек шикізатының ... ... ... сутек, күкірт ж/е т.б. көп болуы).
б) Кәсіпорындарда ауыр жүк ... ... ... ... Ескірген, сапасы төмен технологиялық тозған құрал-жабдықтар,
сондай-ақ олардың жиі-жиі апатқа ұшырауы;
г) Табиғи ... ... ... ... ... ... ... деградациясы мен шөлейттенуді тудыратын алғы
шарттардың негізгі себептері: жазықты жер бедері, климат ... ... ... ... ... ... ... карбонаттылығы,
құрылымсыздығы мен аз қуаттылығы, сармат әктастарының ... ... ... ... жағдайды жақсарту және табиғи ресурстарды шаруашылықта
ұтымды пайдалану, ... ... ... ... ... ... ... жамылғысының экологиялық жағдайын дер кезінде бағалау,
жоғары парафинді ... ... ... ... және ... ... ... қалдықтар құрамының физика-химиялық
зерттеулері, топырақтың антропогенді ... ... ... ауыр ... ... ... көрсету, сонымен қатар ... ... ... үшін ... ... мұнай-газ
кешенінің кәсіпорындарында өндірістік қалдықтарды пайдаға асыру әдістерін
көрсету.
Диссертациялық жұмыс осы ... ... ... оның ... ... ... экспериментальдық, және де зертханалық
зерттеулер нәтижесінде алынған жұмыстар жатады.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... топырақ
жамылғысының қазіргі экологиялық жағдайын, топырақтың физика-химиялық және
биологиялық қасиеті мен жоғары парафинді мұнаймен ... ... ... ... ... мәліметтер негізінде, қоршаған ортаға
мұнаймен ластанудың тигізетін әсерін төмендету үшін ... ... Бұл ... ... ... ... Өзен – Жетібай мұнайгаз орнының топырақ жамылғысының экологиялық
жағдайын бағалау;
2. Жоғарғы ... ... ... топырақтардың физика-химиялық және
биологиялық қасиеттерін зерттеу;
3. Экологиялық жағдайда тәжрибелі-эксперименттік ізденіс жолымен тексеру;
4. ... нақ ... ... ... пен ... ... ... ғылыми негізде төмендетуді ұсыну.
Зерттеу нысаны мен әдістемесі: Құрамына екі мұнай-газ және жеті газ
кен орны енетін, Маңғыстау ... Жаңа өзен – ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеу барысында салыстырмалы-экологиялық, тәжірибелі-эксперименталдық,
зертханалық-аналитикалық, санақтық және графикалық ... ... ... ҚР АШМ Ө.О.Оспанов атындағы Топырақтану
институтының химия зертханасында келесі ... ... ... гумус-
Тюрин бойынша, жалпы азот-Къельдальша, ... ... ... ... ... ... карбонаттардың көмір қышқылдығы-Гейслер мен ... ... мен ... ... ... фотомерде, су
суспензиясы рН-электро-метриялық әдіспен, су ерітіндісі-Гедройц ... ... ... ... ... ... ... және мүлдем құрғақ топырақты пирофосфор қышқылды натриймен
өндеу арқылы. Микроэлементтердің барлығын тексеретін зерттеулер эмиссиялы-
спектрлік талдау мен ... ... ... ... ... және минералдық компоненттеріне талдауды
стационарлық жағдайда, ҚР БҒМ ... ... ... институтының
аттестаттанған аспабтарында өткізді. Шикі мұнай мен ... ... ... ... және ... ... ЯМР-
спекрометрінде (мерккурий-300), ИК (Брукер-89), КР ... ... ... және де ... ... ... ... өңдеу Пентиум-4
бағдарламасы бойынша компьютерде жүргізілді.
Топырақ үлгілері, жер беті мен жер асты суларының ... ... ... жүрген ГОСТ-ға сәйкес алынды, қарамайлы топырақ пен
ішкі мұнай уақытша ... ... ... шөгінділерді,
тұрмыстық қалдықтарды және тауар астындағы суларды «Өзен мұнай-газ» ... ... ... ... ... ... жаналық: Өзен-Жетібай мұнай-газ кешен ... ... ... жағдайына алғаш рет баға берілді, ... ... пен ... ... өзгеруі, жоғары парафинді мұнай
қалдықтарының ... және ... ... ... ... ... мәліметтер негізінде, ... ... ... бұзылған жерлердің өнімділігін қалпына келтіру.
Қорғалатын жағдайлар:
1. Өзен-Жетңбай мұнай-газ кешен топырағының экологиялық жағдайын бағалау;
2. Мұнаймен ластанған топырақтын қасиеттері, ... әр ... ... ... тазарту жолдары;
3. Мұнаймен толық ластанған топырақтарды және техногеннен бұзылған өңірді
жақсартудың ғылыми негіздері.
Жұмыстың мазмұны
1. Физика-географиялық жағдайы.
1.1. Географиялық орны
Өзен-Жетібай ... ... ... ... ... облысының Қарақия ауданының шекарасында орналасқан. ... ... с.е пен ... ш.б анықталады. Аймақтың
көлемі солтүстіктен оңтүстікке 15 шақырымға дейін, ал батыстан шығысқа 50
шақырымдық ... ... ... Кен орны ... шоқысының Батыс чинкінің
бір сатысында жатыр, бұл ... ... ... пен ... ... ... ... шоқы жазықта орналасқан.
Мұнай-газ кен орындары Қазақстан геологтарымен 1961жылы ашылып, 1965-
1968 жылдарда жайластырыла отырып игерілді.
Жалпы ... 35 ... ... 2 ... ... ... ... 7 газ орны орналасқан ... ... ... ... Батыс Теңге, Өзен, Шығыс Өзен) (1-ші сурет).
25 өнімді қабаттағы мұнай қорлары 210 млрд. ... ... ... 3 млн. ... ... газы 1,2 млрд м³ және конденсат-40 ... ... Кен ... 2,5 мыңнан астам үңгіме жабдықталған, соның
ішінде мұнай ұңғымаларының ... қоры 1,2 мың және ... ... үңгімелерінің шамадан тыс суланған, сондықтан ... ... ... өнімді қабаттарды жыл сайын 20 млн.м³ теңіз және өндірістік
ағын ... ... ... технологиялық құрал-жабдықтары
қатты тозған және ескірген, апаттық жағдайлар мен қоршаған ортаның ластануы
жиі пайда ... Кен ... ... аса ... ... «қамба» мен
қарамайланған топырақты аккумуляциялайтын полигондар жұмыс істейді.
Кен орындарында мұнай мен ... ... ... ... қоласында
ірі газ өңдейтін зауыт, құрылыс ... ... және ... кен ... ... қажеттіліктілері үшін жер
асты суларын өндіретін кәсіпорындар жұмыс істейді.
Карта үшін орын.
1-сурет. Мұнай-газ кен орындарының карта-схемасы.
1. ... кен ... ... Газ кен ... ... ... кен орындары (№).
2. Зерттеудің қысқаша тарихы
Маңғышлақ пен Өзен-Жетібай аймағының табиғи ... мен ... ... ... ... ғылыми зерттеулерді
С.Г.Гмеллин /1/, Л.С.Левшин /2/, ... /3/, ... ... /5/, ... /6/, ... /7,8/, ... /9/ және
т.б. экспедицияларымен бірге және арнайы ізденістерімен толықтырылды.
Осы ғалымдардың зерттеулері, бұрын аз ... ... ... ... ... ... яғни: геологиясын, геоморфологиясын,
гидрогеологиясын, флора мен ... ... осы ... ... ... темір, мыс, марганец, минералдық тұздар, ... бар ... ... ... ... мен жер ... ... іргелі геологиялық зерттеуледі Н.И.Андрусов /10/,
Н.В.Неволин /11/ және т.б. ... ... ... ғылым Академиясының профессоры
С.С.Неструевтің басшылығымен Маңғышлақ пен Үстірт шоқысына экологиялық ... мен ... ... ... ... ... ... топырақ-өсімдік
жамылғысын зерттеу үшін кешенді ... ... ... ... ... Академиясының Қазақстандық экспедиция отрядының
топырақ-ботаникалық жұмыстары туралы есеп беру» Шығарымдарында ... ол ... кен ... ... ... мен ... ... толығымен сипатталды (И.П.Герасимов, Е.Н.Иванов,
М.Д.Спиридонов, Ф.Н.Русанов және т.б.). Экспедиция материалдары әлі ... ... ... және ... ... әліде жоғалтқан жоқ, және
аймақтың қазіргі экологиялық жағдайын шешу үшін эталон бола ... ... ... ... ... ... тереңдікте мұнай-газ зонасы жататыны, юраның бор ... ... бары ... 1961 ... маусымында Жетібай
кен орынында бірінші мұнай алынды, осы жылдың ... ... ... ... Бұл ... ... шайырлы және күкіртсіз, жоғары
парафинді мұнай еді.
Енді 1930-1980 жылдары Маңғышлақта кең сейсмикалық және мұнай, газ ... да ... ... ... жұмыстары өткізілді. Осыдан
кейін, мұнай-газ кен орындары ... және ... ... (1961 жылы ... ... 1964-Қарамандыбас, Теңге, 1967 - Асар және т.б), ... және ... ... ... А.Х.Файзулина). 1964-1985 жылдарда ҚРҰҒА топырақтану
Институты Маңғышлақ түбегінде топырақ процесстерінің қолдан суару ... және ... ... түбегейлі зерттеулер мен
жүйелеу әдістері жүргізілді. Сармат әктастары жақын жатқан (0,5-2,0м), аз
қуатты топырақтарда, территорияны ... ... ... ... ... ... екендігі анықталды: алып келінген топырақпен
жаба отырып, шұнқырларды ... ... қазу және ... ... ... ... құнарлылықтың, топырақ өнімділігінің, оттегі
балансының жоғарылауы көгалдандыру ... ... ... жолдары,
жоңышқа егу,шөп өсіру, тыңайтқыштар еңгізу мен дренаждық фон жүйелі түрде
суару арқылы жүзеге асыруға ... /13/. Бұл ... ... ... үшін ... ... және Ақтау мен Жаңа Өзен қалаларын
көгалдандырғанда қолданылды.
Мұнай-газ аймақтарының экологиялық мәселелерін ... ... ... ... «СССР аридті территорияларның антропогенді шөлдену картасы»
мен (авторлары ... ... ... және ... ... түсініктеме хаттың мәні маңызды /14/. Онда табиғи ортаның қазіргі
жағдайын сипаттайтын, шөлденуді бағалау критериилері, шөлдену ... ішкі ... ... мен ... тығыздығының табиғи
ортаға әсері анықталды. Бұл кезде, адамның бағытталған іс-әрекеті әсерінен
территорияның ... ... ... ... жүру, экожүйенің
деградация процессін шөлдену деп түсінеміз. Картада ... ... ... ішкі ... өте ... шөлдену қарқындылығы мен
антропогендік әсер деңгейі техногендік шөлейттенумен анықталған.
Қазіргі экологиялық мәселелер мен ... ... ... ... ... 2003 жылы ... көрген Фаизов К.Ш пен басқалардың
«Маңғышлақ-Каспий маңы мұнай-газ аймағының экологиясы» монографиясы маңызды
ғылыми-еңбек екендігі ... ... ... ҚР БҒМ Топырақтану Институты Атырау мен
Маңғыстау облыстарында жүргізген экологиялық зерттеулердің нәтижесінде айта
кету керек (И.Қ.Асанбаев, ... және ... Оның ... ... мен ... ... карталары жасалды,
техногенез бен табиғи-шикізаттық ресурстарды ... ... және ... ... анықталды.
Өзен-Жетібай кешенінің аймағында мұнай-химиялық, радиактивтік ластанудың
техногенді бұзылулары мен ... ... ... ақпа ... ... ... ... Геологиялық құрылымы, жер бедерінің негізгі кескіні мен топырақ түзуші
жыныстар.
Өзен-Жетібай кент аймағы ландшафт-географиялық тұрғыдан, ... ... Ол ... зерттелген және арнайы әдебиеттерде толық
баяндалған. Жазықтық палеозойды ... ... ... ... ... Бұл ... ең ежелгі жыныстар, палеогеннің жасылтың
және қызғылтым балшықтары ... ... ... ... ... ... мергелдердің сонымен қоса, балшық пен гипстің
миоцендік түрлері жасырынып жатыр.
Аймақтың көп ... ... ... ... ... Қаратау жотасына қарама-қарсы біліктерде созылған ... ... ... ... ... ... қатары құралған. Көтерілімдерді құрайтын жыныстар,
моноклиналды, оңтүстікке аздап еңіс жатады. Жер ... ... ... ... ... ... ... сарматтық теңіз тұңбалары
орналасқан. Олар кәуекті, жақсы су ... ... ... ... әр ... ... және балшықпен ауысып тұратын
жыныстар ... ... ... қалыңдығы 1,0-1,5м аспайды және
солтүстіктен оңтүстікке қарай азаяды.Элювий қабаты аз өзгерген (әктас
қабаты), 30-50 ... 1,0 м ... ... ... уақ ... гипс
қабаты бөлінеді. Жыныс пен элювиолді бөліктің байланысынан гипс ... ... ... ... ... түбінде гипстің түсуімен
түсіндіреді /11 және ... ... ... ... эольды құмды шөгінділермен бірге, континентальды төрттік ... ... ... Сауысқан, Сеңгірқұм, Бостанқұм, Түйесойған құм массивтерін
құрайды. Олардың ... ... құм ... жел ... Аймақтың мұнай-газ кен орындары палеоген, девон-перм және ... тұз ... ... ... тұз үсті терригендік шөгінділерге қанық және
тұз-күмбезді тектоникасымен байланысты. Олар автономды ... ... ... ... су режимі, шамалы газ алмасуы мен күкіртсутегімен
уланған органикалық қалдықтардың жағдайында ... ... /48,49/. ... режимде жинақталғандықтан (тозаңданғандықтан), олар ірі мұнай
қор орындарының ... ... ... ... ... ... ... бор сеноман ойығынан төменгі перм
шөгінділеріне дейінгі стратиграфиялық жиектерді қамти орналасқан. ... бор ... газ ... ал ... ... ... ... жатыр.
Жер бедері бойынша Маңғышлақ жазығы аридті-денудациялық шоқыда
орналасқан, олар ... ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай біртіндеп таулы Маңғышлаққа 300
метрден, ... ... ... 160 ... ... ... ... және тереңдіктегі, иректі тұйықталған жазықты шұңқырлардың
болуы, олар сыртта тік ... ... 100-150 м ... ... пайда болуы негізінен, карсттық процесстермен
байланысты. Мұндағы ең ірі ойпаттар ... ... ... және ... ... ... ... ауданы 80 км², тереңдігі -132 м
минустік белгісі бар – Қазақстан Республикасы аймағындағы ең ... ... ... ... ... өседі.
Жазық Маңғышлақтың оңтүстік-шығыс бөлігінде, абсолюттік биіктігі минус
70 метрлік ірі Қарын-жарық иілісі бөлінеді. Бұл ... ... ... құмды-балшықты теңіз трансгрессияның шөгінділерінен құралған,
ежелгі шығанақ болып табылады. Шөгінділердің ұзақ эолдық ... ... сор ... ... ... ... құм ... болуына алып келді. Құмдар уақ қиыршықты, кварцты, әр жерде жел
ұшырып, бархандарға айналады. ... ... ... терең емес,
тақырлы ойпаттар, карсттық ойшықтар, мұнай траншеясы, ... ... ағын ... ... ... ... және т.б. түріндегі
техногендік мезо және микро жер бедері бар.
Жазық Маңғышлақ – ... ... жер. Жер ... ... жатқан әлсіз
дислоцирленген, сарматтық және понтикалық әктастар мен ... ... ... ... жұқа ... ... су өткізбейтін қабат
болып табылады.
Галогеохимиялық қатынаста құрамында бор, Маңғышлақтың карбонатты - ... ... ... және ... тұз ... басым, Каспи
теңізінің шегінде жатыр. Маңғышлақ карбонатты-гипстегі гипергеноз зонасының
тұз аккумуляциясының құрамында сілтілі ... ... ... және т.б. 1976ж, ... 1982ж). Бұл ... ... ... желмен ұшырылып келген шөгінділер үйінділерін айтуға болады.
Негізінен бұлар элювиалді-делювиолді (биік ... ... ... сусыз ойпаттар мен шұнқырларда) және эолдық (құмды
массивтерде) шөгінділер. Олар ... ... ... ... ... механикалық құраммен сипатталады. Топырақ түзуші жыныстар жоғары
карбонаттылығымен (СО2-10-20%), құмды-шаң құрамымен ... ... ... пен ... тұздалған, оның техногендік жүктеме
кезінде бұзылуға тез ұшырайтынын сипаттайды. (1-кесте)
Топырақтың 1 мм аз ... ... деп ... ... ... бөлшектер қауіпті, олар жел қозғалысы кезінде «көшкін
эффектісін» ... ... ... ... ... көп ... табылатын шаңды бөлшектер (0,05-0,001мм), ... 6 ... ... ауа ағынымен 4-тен 10 мың ... ... ... ... (Орлова, 1983).
Қарастырылып отырған аймақтардың топырақ ... ... ... ... доломиттердің үстіндегі, майда топырақты
қабаттың жұқалығы (0,5-2,0м). Бұл ... ... ... таза әктас болып
табылатынын (жер бетінде СаСО3 45,9 %, ... 97,3) ... ... ... ... өте аз (1,2%). ... ... ... ... ... пластикалық материалда-59,1 тең, яғни, бұл
жерде пластикалық материал мөлшері 60%, ал ... ... ... мен ... 1,0:1,6 ... пайда болған. Сөйтіп, мәліметтердің
көрсетуі бойынша, топырақтың аналық жынысының беткі ... ... ... және ... ... ... фациолды жағдайында пайда
болған. Топырақ түзуші жыныстардың генезисі мен литологиясы ... ... ... ... ... мен ... ... зоналық биохимиялық жағдайлардың әсерін төмендетеді.
Маңғышлақ жазық аймағында бірнеше ірі мұнай-газ кәсіпорындары ашылған
және олар жұмыс істейді ... ... ... ... Асар және т.б.),
көп шақырымдық мұнай-газ құбырлары тартылған, өзінше техногендік мезо ... жер ... ... ... ... ... ... өндіретін және өңдейтін орындар, сонымен қатар, мұнай
өндіретін және мұнай ... ... ... бар. ... ... ... ... мен топырақтың техногендік бұзылу
көздерінің пайда болуына алып келеді.
1-кесте НСl – да ... ... ... ... ... ... құрамы, құрғақ ауадағы мөлшерлі пайызы.
|Кесіннің ... ... ... ... |89,6 |
| ... Өзен |Кендірлі |Жетібай ... ... ... 0С | | | | ... |11,2 |11,6 |11,8 |9,2 ... |-2,9 |-3,1 |-2,6 |-7,8 ... |25,4 |26,6 |25,5 |26,8 ... ... ... | | | | |
|0 ден ... | | | | |
|5 тен ... |4485 |4448 |4475 |4061 ... нан ... |4389 |4330 |4349 |3981 |
| |4126 |4026 |4030 |3728 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... |206 |208 |219 |168 |
|0 |286 |282 |294 |263 |
|5 |235 |236 |242 |218 ... |195 |196 |199 |179 ... ... | | | | ... мм, % ... | | | | ... |115 |92 |107 |141 ... |29 |26 |30 |23 ... |29 |36 |34 |34 ... |24 |16 |16 |22 ... |28 |22 |20 |21 ... ... | | | | ... мм |58 |39 |55 |56 ... ... ... | | | ... |57 |53 |52 |85 ... | | | | ... | | | | ... ... | | | ... ... |0,2 |0,2 |0,2 |0,2 ... ... ... |6,0-6,5 |- |3,3-5,0 |3,6-4,6 ... | | | | ... ... қыс, % |83 |53 |96 |42 ... ... ... | | | | ... ылғал-дығы,|66 |64 |66 |61 |
|% | | | | ... және ... ... ... әлсіз дамуда, ал ... ... ... ... ... және ... ... төмендігін анықтайды. Бұл жағдайларда, мұнаймен ластанып,
тұзданған және мұнай кәсіпорындарының техногенді ... ... ... мен ... келтіру тұщы сумен суғару ... ... ... ... агротехникада және жергілікті
жағдайларда бейімделген ... ... ... ғана ... ... ... және гидрохимиялық сипаттама
Оның экологиялық бағалануы.
Өзен-Жетібай мұнай-газ кентінің аймағында климаттың құрғақтығының
салдарынан, гидрографиялық желі жоқ. Жер асты ... ... ... тұзды
және қатты тұздалған 5-10 м тереңдікте жатады. Аймақты ... ... жер асты ... ... Кен ... сулы ... көп қуысты
кавернозды әк тастар және сармат пен әктасты құмдары, сондай-ақ, мергелдер,
борлы, эольды құмды және құмды-балшықты ... ... ... ... ... ... 30-40 ... алып жатыр. Жер асты аз ... ... 5-10 г/л), ... ... ... өте ... (50г/л
асады) (3-кесте), құм массивтерінде негізінен тұщы болады. (5г/л аз).
Минералдану деңгейіне қарамастан, жер асты ... ... ... және ... ... және ... тұзды сулар)
хлорлы және хлорлы-натриліге дейін (тұзды және көп ... ... ... ... Бостанқұм және т.б. эолдық құмдардың массивінде, жоғарғы
плиоцен-төрттік жастағы, минералдануы 1-2 г/л тұщы жер асты ... ... ... ... ... ... ... Жаңа Өзен,
Теңге, Қарамандыбас және т.б. мұнай кәсіпорындарын сумен қамтамасыз ету
үшін ... ... ... ... ... қоры ... ... дебиті 0,3-1,4-
тен 4,1-6,0 л/сек деңгейге ауытқиды. /17/
Жазық Маңғышлақтың жер асты суларының ... ... ... ... сулар 20 млрд.м³, тұздылауы (3-5г/л) – 15 және
шамалы тұздылау -5,0. ... ... ... ... ... 2002),
кен ауданында жер асты суларының химиялық токсиканттармен ластануы, 4-
кестеде келтірілген ... ... асты ... тұз ... топыраққа мұнай мен мұнай өнімдерімен
ластану деңгейі қатты әсер ететіндігі осы ... ... ... ... ... сулар, мұнайдың ұңғыладан ағып кетуіне, мұнай құбырлары
мен ... ... шығу ... байланысты, топырақтың көп
ластанған учаскелеріне тұрақтанған. Оттегімен қаныққан ортада, ... ... ... ... жер асты ... ... ... қышқылды, карбониді және күкірт бар ... ... ... қоса жүреді; судың органикалық ... ... ... Жер асты мен ыза ... ... құрамы.(г/л)
|Орна |Терең ... ... лік, НСО3 ... жері ... , ... | |
| |см |г/л | |
| | |
| |Ақ ... |Бүйіргін жусанды ... |
| | ... | ... |151.7 |156.3 |64.2 ... ... ... |13.4 |3.6 |7.0 ... ... |15.1 |8.7 |13.0 ... ... ... |123.2 |144.0 |44.2 ... ... |46.8 |48.4 |22.7 ... ... ... |8.4 |3.6 |70 ... |0.7 |0.4 |0.4 ... (0/50 ... |37.7 |44.4 |15.1 ... ... | | | ... |194 |60 |123 ... |208 |137 |171 ... |717 |806 |270 ... ... ... |397 |313 |205 ... ... | | | ... |197 |60 |118 ... |6 |5 |7 ... |190 |248 |80 ... ... бөлігінен|34.2 |48.9 |16.2 ... ... | | | ... |13.9 |3.2 |5.0 ... |0.7 |0.2 |0.3 ... |19.6 |45.5 |10.9 ... келген химиялық |427.2 |361.5 |221.2 ... ... | | | ... ... ... ... күйереуік, қылша, қараған, еркек,
теріскен, сексеуіл, ... және ... ... ... ... ... Ұтымсыз пайдалану, жайылымдарда малды шамадан тыс жайуы,
деграция және ... ... ... ... ... ... алдында тұр.
Мәліметтердің көрсетуі бойынша, ксероголофитті өсімдіктер, ... ... ... ... ... топтарында ол 564-тен 1114кг/га дейін
өзгереді және топырақтың тұз балансына ... әсер ... ... ... күйреуік сияқты өсімдіктер топырақты кремнезем,
кальций, темірдің және алюминидің жартылай тотықтарымен байытады, ... ... ... ... ал ... тасбұйырғын мен
итсигек болса өз мүшелерінде, натрий, магний, кремний, кальций ... Ол ... ... қабаттарындағы сілтіліктің жоғарылануына
және тұзсыздануына алып келеді.
Зерттеулер көрсетуі бойынша, жыл сайын сораңның минералдау ... ... ... ... ... /19/. ... С.А.Шувалов,
В.М.Боровский және т.б. ... ... ... ... ... карбонаттардың биогенді жинақтауына мүмкіндік тудырады..
Сөйтіп, шөл өсімдіктерінің негізгі түрлерінің минералдануы ... ... ... болуына және жинақталуына, сондай-ақ, хлорид,
сульфат және жоғары дисперсті гумусты заттардың пайда болуына алып ... ... ... ... ... сортаңдану, тұздану және жоғары
карбонаттылық факторлары ... ... Олар аз ... ... ... түзілуіне алғы шарттарын тудырады. Кен аймағының
көп ... ... ... ... ... және ... қалпына
келтіру, қолдан көгалдандыру шараларын қажет етеді.
2.Топырақтар мен топырақ жамылғысы. Топырақтың эколого-генетикалық
сипаттамасы.
2.1Ашық - құба шөл топырақтары.
Өзен – ... ... ... ... ... ашық ... ... Бұл топырақтардың генетикалық қасиеттерінің ерекшеліктері және
экологиялық тұрақтылығы географиялық орнымен, биоклиматтық ... және ... ... ... әртүрлілігі, гидротермиялық
режимі мен биохимиялық тұрақты түзейтін процесстерді анықтайды. Топырақтың
ылғалдану көзі негізінен күз-көктемнің жауын-шашыны аз ... ... ... ... ... шайылмайтын су режимінің типін
қамтамасыз етеді. ... ... ... ... солу ... ... ... сөйтіп максималды-гиграскопиялық мөлшерге жетеді.
(1-ші, 2-ші карталар). Осындай жағдайда топырақ жыныстарының ... ... және ... ... ... балшық пен
ильдің шамалы мөлшері ... ... ... ... ... және топырақ түзілуі шектелген, себебі олар сол бұзылған жерінде
қалады. Карбонатты-балшықты агрегаттар, темірлену және ... ... ... ... топырақтың негізгі жамылғысын сортаң, ашық-құба және сортаңды-сор
топырақтар құрайды. Шамалы мөлшерде ашық құба ... және ... ... тобы орын ... ... ... алқабының барлық жерінде топырақ ауыр техниканың
әсерінен бұзылып, өзгерістерге ұшыраған, шикі ... ... мен ... ... ... ... ластанған.
Алқаптың топырақ жамылғысының (бүркеніштің) айрықша ерекшелігі мынада:
1. Көлденең қабат-қабат жатқан ... ... ... үстін
жұқа қабатты шаңды-құм-балшықты плащ (жамылғы) (0,5-2,0м) төселген;
2. Жоғарғы карбонаттылығы (СО2 10-15%), гипстілігі (15-20% көп) ... (рН 8-9) ... ... ... ... ... хлорлы-сульфатты тұздануы мол;
4. Табиғи құнарлылық төмен және топырақтың жағымсыз экологиялық
функциялары бар;
5. ... ... ... ... ... ... генетикалық горизонттарға
дифференцияланып бөленген, үш ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан.
Оның сынғыш жоғарғы бөлігіде ашық-құба көп торлы қабыршықтан тұрады.(2-
5см), ал оның ... ашық ... ... ... қабат (6-10см), ол
төменге қарай құба балшықтанған ... ... ... ... ... ... азғана өзгерген аналық жыныстарға ... уақ ... ... ... жалғасады. Гумусты горизонттың
қалыңдығы 25-30см.
2 кескін, (разрез) Жазықтағы ... ... ... ... ... ... итсиген-жусанды өсімдігінің астында қазылған. Тұз қышқылының
көптігінен топырақ беті ... ... ... 22см-ден, майда
кристалды гипс -55см-ден айқын көрінеді.
0-2см. Ашық-құба түсті қабыршақ, құрғақ, сынғыш, торлы, құм балшықты.
2-10см. ... ... ... ... ... ... ... құбалы құм балшық, құрғақ, нығыздалған, тамырлы,
кесекті-құймалы.
22-40см. Қоңыртыңды құба, ылғал ... ... ... ... карбонаттар көрінеді, құм балшықты.
40-50см. Алдыңғы топырақтың түсіндей, ылғал ... ... ... карбонаттар байқалады, құм балшықты.
50-83см. Қоңыр құм-балшықты, қатты тығыздалған, теңбіл-теңбіл тұздардар
байқалады, ұсақ кристалды, бөлінген гипс сынықтары ... ... 130 ... ... ... ... ... маңы мұнаймен ластанған және техногенді бұзылған
топырақтардың пішіні жеткілікті түрде өзгерген ... ал ... маңы ... жойылған, бұл мұнай битумды тазалауда немесе
дефляцияның әсері.
Алғашқы (табиғи) бұзылмаған ... ... ... 6-12 ... берілген. Келтірілген деректерден байқалатыны
гумустың мөлшері ... ашық құба ... 1,2 % - дан 0,4 %-ға ... ... ... және ... ... көмір
гумундық қышқылға, көмір фульват қышқылына ... 0,2-0,4) ... ... гумундықтан 3,0-3,5 есе артық , бұл шала ... ... ... ... ... ... ... түзілуін жеңілдете түседі және
төменгі буферліктің антропогендік ықпалға себеп (салдар) болады.
Топырақтар өсімдіктің минералдық қоректік элементтеріне кедей, ... ... ... және фосфорлық (10-30мг/кг), бірақ калимен
жеткілікті қамтылған.
Ашық-құба топырақтың сіңіру сыйымдылығы (8-10мг/экв 100г топыраққа) және
оглиндік және сортаңданған қабаттарда ... ... ... калиймен магний артық мөлшерде, сортаң
топырақта ... ... ... ... (12-18%) көп ... Осымен
байланысты жалпы сілтілігі (НСО3 0,03-0,04%), кейбір жағдайда ... және ... ... ... (рН 8-9) реакция қатысады.
Топырақтың жоғарғы бетінде көмірқышқылының карбонаттары көп ... өз ... 2 ...... ... және ... ... қабатта және жыныстарда бар жоғарғы 0-30 см-лік ерігіш тұздар
саны онша көп емес. ... ... ... 0,5-1,1% -ке ... ... ... ... гипс мөлшері 10-12%-ке жетеді. Ашық –құба сортаңданған
және ... ... ... ... ... хлорид және сульфатпен өте
көп тұзданған.механикалық құрамына қарай, ашық-құба топырақтың ішінде шаңды-
құм-балшықтылар кең тараған. ... ... ... ... ... ... Бұл топырақта кремнеқышқылы мен жартылай тотықтар басым
түседі, ... ... ... қабатта натрийдің, магнийдің және
фосфордың барлығы айқындалды. Жыныстарда ... ... ... ... (6 ... ... ... минералдардың құрамында гидрослюда – хлорид
группасы көптігін көрсетеді, бұл олардың төмен трансформациясын өзгеруін
анықтайды. Анықталған ... ... ... ... салмағы
1,3-1,4 , кәуіктілігі-50-55% көрсетеді.(11 кесте). Далалық ылғалдылығы өте
төменгі мөлшерді көрсетеді, өсімдіктің дамуына ... Бұл ... ... және ... формасы жеткіліксіз қамтылмаған, марганец
(114-304 мг/кг) және бормен (1,5-9,4 мг/кг) негізінен ... ... ... ... (10 ... Топырақтың жоғарғы қабатында
цинктің, марганецтің және кобальттің жиналуы байқалады, (жиын) ... ... ... ... бор шоғырланған.
Осы келтірілген деректерге байланысты, ... ... ... ... ... сортаңдылығымен және тұздылығмен
сипатталады. Оларды шаруашылықта пайдалы игеруде және ... ... ... ... ... ... ... қатар
топырақты технологияға байланысты экологиялық қауіпсіздендіру).
6-кесте. Сұр – құба ... ... және ...... ... |Гу- |Сг.к: ... |ған |мус, |Сф.к ... | ... |см | | |
| | | |>3 |3-1 ... |
| | | | | |25 | |
| |83-130 |- |0,5 ... ... |0-10 |- |
9- ... ... құба ... ... құрамы.
|№ |Алынған |Кепкен топырақ ... ... ... ... ... % ... ... % | ... |
| |, | | | |
| |см | | | |
| | |СО2 ... |SiO2 |R2O3 |Fe2O3 |
| | ... | | | |
| | |ат | | | | |
| | ... | | | ... ... |1,0 ... ... Маңғышылақтың ашық құба ... ... ... ... |алынған |мыс |қалайы |марганец |кобальт|молиб|бор |
| ... | | | | |ден | |
| |см | | | | | | ... Ашық |0-5 |2,4 |0,52 |296 |0,6 |0,03 |1,5 ... ... | | | | | | | ... балшықты | | | | | | | |
| |10-20 |4,2 |0,12 |251 |1,1 |0,10 |7,5 |
| |20-30 |2,7 |0,15 |154 |1,1 |0,03 |7,0 ... Ашық |0-4 |3,6 |0,52 |232 |0,6 |0,03 |4,0 ... құм | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |4-14 |2,7 |0,70 |304 |0,6 |0,03 |5,0 |
| |20-30 |3,2 |- |229 |0,9 |0,03 |4,0 ... Сол |0-8 |3,6 |0,60 |272 |ізі |0,03 |9,4 ... | | | | | | | |
| |10-20 |5,4 |0,45 |223 |0,6 |0,03 |8,0 |
| |20-30 |2,7 |0,52 |224 |ізі |0,03 |3,0 |
| |30-40 |3,0 |1,20 |186 |0,3 |0,06 |4,5 ... Ашық |0-3 |3,6 |0,45 |240 |0,6 |0,03 |1,5 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
| |3-12 |5,0 |0,17 |223 |1,0 |0,03 |0,8 |
| |12-23 |4,8 |0,15 |153 |0,7 |0,03 |1,5 |
| |23-40 |4,2 |0,15 |158 |0,6 |0,03 |2,5 ... Осы |0-5 |2,7 |0,12 |304 |0,3 |0,03 |4,0 ... , | | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | | |
| |5-11 |2,7 |0,10 |254 |- |0,03 |5,0 |
| |11-22 |3,2 |0,05 |248 |- |0,06 |8,0 ... ... |0-5 |2,7 |0,12 |300 |0,6 |0,03 |2,0 ... | | | | | | | |
| |5-15 |3,6 |0,05 |218 |0,5 |0,03 |5,0 |
| |17-27 |3,2 |0,05 |223 |0,5 |0,06 |6,0 ... ... |0-5 |1,8 |0,19 |252 |0,1 |0,13 |12,0 ... | | | | | | | |
| |5-15 |- |- |248 |0,6 |0,06 |10,0 |
| |15-25 |3,6 |0,05 |218 |0,5 |0,06 |8,7 |
| |30-40 |1,6 |0,05 |147 |ізі |0,06 |6,3 ... Тағы да |0-5 |1,8 |0,10 |207 |0,5 |0,03 |2,0 ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |5-13 |2,4 |0,10 |201 |0,5 |0,03 |1,5 |
| |13-27 |2,8 |0,15 |174 |0,8 |0,03 |6,3 |
| |27-48 |3,2 |0,05 |114 |0,6 |0,03 |6,0 ... ... топырақтар (кебір)
Мұнайгаз мекенінде сортаң топырақтар шамалы жер көлемін алып ... ... ... топырақтармен жиі-жиі комплексте кездесіп тұрады. Бұл
топырақтар ... аз ... ... ... ... ескі тұзды
жыныстарда, жер асты суларында ... тұзы ... ... ... нәтижесінде, сортаң топырақтың генезисін бұрынғы тұзданған
топырақтың тұзсыздану барысында туындайтынын тілге тиек ... ... ... ... ... ... және ... пішіні мен
жоғарғы дисперсті коллоидтардың миграциясы. Осыған орай сортаң ... ... анық ... ... ... (5-10см), сортаңды
иллювиальды (15-20см) және азғана өзгерген аналық жыныс құрамында гипс
көрінеді.
Кебірдің химиялық және ... ... ... ... ... ... сирек бүргінді өсімдігінің астында қазылған,
Тенге ... ... ... ... 20 ... орналасқан.
Сортаң топырақта гумус пен азот мөлшері өте аз болады, өсімдікке керек
минералды ... ... оның ... ... өте ... Ондағы негіздердің
сіңіруінде алмасу процессінде натрийге 10-30%-ы тиеді.
Топырақ жеткілікті сілтімен (НСО 0,05-0,08%), ... ... ... ... ... шаруашылықта игеруде тек қана суару ғана
емес, оған тыңайтқышты қолдану, сондай-ақ сортаңдықты азайту үшін ... ... ... өте қажет.
13-Кесте. Сортаң топырақтың химиялық және физика-химиялық қасиеттері.
|Кескін ... ... |
| ... |% |
| |см | ... ... |9 |34876,9 ... ... | | ... |2 |32204,8 ... |7 |2672,1 ... ... |3560 | ... ішінде: | | ... |1244 | ... |511 | ... |12 | ... |632 | ... ... | | ... ішінде: |143 | ... | | ... |76 | ... |33 | ... |34 | ... ... км, |3275 | ... ... | | ... ... |1995 | ... ... |675 | ... ... көзі |608 | |
| | | ... ... ... судың жылдық| | ... ... |18,9 | ... ... скважина, % |68,7 | ... ... ... ... |3200 | ... ... |1211,2 | ... жылына мың/тонн. |38,3 | ... жер | |10 000 ... ... ... ... | |30 000 ... ... әсерінен топырақтың өзгеруіне экологиялық баға беру.
4.1. Топырақ жамылғысына техногендік салмақтың әсері.
Халық шаруашылығына тұрақты әр ... ... ... ... Жаңа-Өзен аймағының экономикалық өсу потенциалына
позитивтік әсерін тигізеді, экологиялық ... ... және ... оның қарқыны жыл сайын еселеп өсуде. (50,51)
Топырақтың мұнай өнімімен әртүрлі ... ... ... ... ... ... бұзылуы және эрозия,
дефляция және тұздануы осының бәрі соның салдары. ... ... ... ... топырақтың генетикалық қасиеті терең өзгеріске
ілінеді де мыңдаған жылдардың ... ... ... ... тозып,
жойылуына әкеліп соқты. Шөл топырақтары биосфераның қорғаусыз және нәзік
кешенінің бірі. Аз ... ... ... өте ... ... ... карбонатты және сульфатты тұздануы техногендік тыс
салмақта тұрақсыдық ... ... Жаңа Өзен ... кешені екі мұнай
газ орнын (Өзен, 1968 ж, Қарамандыбас) және жеті газ ... ... ... 1975; Оңтүстік Жетібай 1977, ... ... ... 1982,
Өзен, Шығыс Өзен 1998, жалпы 35000 көлемді жерде орналасқан. Осы ... га) ... газ ... 3200 ... ... су торабы бар әр түрлі
техникалық жабдықтар және үйлер, механизмдердің көп ... бар. 3000 ... ... ... мен ... толық техногендік ластануда (14 кесте).
4.2. Топырақтың мұнай химиядан ластануы.
Жаңа Өзен мұнай газ кешені 1965 жылдан бастап кенді ... мен ... ... ... газ қоры ... юра және мел ... орналасқан, тереңдігі 1450 мен 1700 м-де жатыр. ... ... ... ... 1055566; Асар – 29855; Оймашыда – 4675;
Тасбулатта -13101; ... да – 3201. енді ... ... ... ... жоғарғы деңгейдегі пласт (қыртыс) анықталғандай (700-900
атм. қысым) улы күкірт сутегінің, ... ... ... ... және ... да жетерлік, көмірсутекті шикі затта 20-25 % - ... ... ... ... 10-20 ... және 2-4 –ті асфальтен,
олар +33 -37 0 С –та қатады. Мұнайдың ... ... ... 6 % ... – 1,5-6,0; аз ... -1,5 ... ... есептейді. /47/
(17 кесте).
Мұнайда 2,0 % артық күкірт болса, онда ... ... деп ... ... – күкірт және 2,0 % төменгісі аз күкіртті деп саналады.
Топырақтың мұнай химилық ластануы көрсетілген барлық кен орнындарында ... Өзен ... ... пайдаланудың салдарына байланысты және ескіріп,
тозған техникалық құралдар, осының барлығы жоғарғы парафинді көмірсутекті
шикі заттың ... әсер ... (3 ... ... көзі: шикі мұнай және кәсіп орынның сарқынды сулары,
күкірттік азоттың оксидтері, ... ... ... ... азды және ... Топырақтың пішіні шикі мұнайдан аз ғана ... 5 ... ... 20 см көп болғанда өте көп мұнайланған. /31/
Мұнай құрамы көп ... ... ... және ... молекулярлы
смола асфальтендік заттардан тұрады. Оның басты құрайтын бөлігі: көміртегі
(83-87%), сутегі (12-14%) және оттегі (1-2%), ... ... ... ... ... /28/. ... ... мұнаймен қанықтыра отырып
ластандырады, сүйте тұрып ингибирулік ықпалы өсімдіктің өсуі мен дамуына
нафтегендік ... ... ... әсер ... және ... ... тұздардың ықпалыда бар. Бұдан басқа шикі мұнайда концерогенді
басиклиникалық ... ... ... ... тірі ... ... ... ... /29/. ... топырақ-өсімдік-тірі организм тізбегінде ароматтық
көмірсутектері ми ... ... ... тудырады, қан құрамында
және қанды ... да, ... ... ... ... кәсібінде және мұнай құбрының бойындағы
ластанған топырақтарда халық саны ластанбаған жермен ... ... аз ... ... 2-3 есе ... өте ... ... 10-20 есе болмақ /30/. Өзен кен орнында 0-5 ... таза ... ... 18,9 ... 35-45 ... 101,6; ал енді ... және 10,0; 1,6 және 10 есе аздығын көрсетті. Мұнай ... ... ... ... орындарын да жоғары және келешекте экологиялық
дағдарысқа ұшырайды.
Мұнайда смоланың, парафиннің және ... көп сан ... ... олар ... ... қасиеттеріне келеңсіз
әсерін тигізеді, және қоршаған ортаға кері әсер де бар. Парафин (С10-С34)
липидты-липоидты ... ... ... ... ... ал ... ... қатты массаға кристалданады,
смоланы заттарға адсорбцияланады және ылғал- ауа алмасуына және топырақтың
нығыздануына ... ... ... пен ... ... ... ... болады.
Қысқа мерзімді фантоннан немесе мұнайдың скважининнен ... ... ... ... ... (кескінінде ) битумдық қорды құрайды, олар
тез арада ... әрі ... ... ... ... ... 20-
30 см қыртыс пайда болады (4сурет). Олар ... ұзақ ... ... берілмейді. Өзен кен орнында 43 қойма
бұзылғанда 2,83 га жерді алып ... Ең ... 70 га ... ... ... 2,5 метр (18- ... кесте. Жаңаөзен кешенінің дегазирленген мұнайдың физика-химиялық
қасиеті. ... ... ... ... |Динамикалық |Мөлшері, % |Суу, ... ... ... | ... | |400С | |00С ... | | | | |
| | | ... ... ... ... 807 |0,8741 |37,8 |17,1 |15,4 |0,9 |+33 ... 204 |0,8664 |40,4 |- |20,5 |0,6 |+34 ... ... |31,9 |22,2 |- |- |+34 ... 2717|0,8567 |31,9 |22,2 |- |- |+36 ... 223 |0,8757 |- |- |- |- |- ... 59 |0,8752 |69,5 |18,0 |- |- |- ... 61 |0,8877 |94,1 |20,0 |- |- |+37 ... |- |- |13,9 |21,2 |2,3 |- ... |- |- |21,9 |9,2 |0,6 |- ... грунт 15%-ы мұнай, 80%- механикалық қоспалар, 0,04-0,35 %
нафталиндер, 0,01-0,1 ... 0,7 –ге ... ... ... шикі ... 20 0С ... тығыздығы 0,854-0,874 г/кв.см,
динамикалық тұтқырлығы (жабысқақтығы) 400С – тағы 31,7-40,5; температуралық
тоңазу +33 +36 0С. ... ... ... ... парафин -13,6-22,8%;
асфальтен -0,7-2,7%; селикогеомды қарамайлы ... ... -дан ... ауыр ... ... ... қарамаймен (смола) ластануы
тақырлануға, қабаттың ... және ... ... ... пайда
болуына себепкер болады. Мұндай битумды қабаттардың ... 15-20 см, ... одан да ... ... ... ... ... сырып жинап,
полигондарға тасып отырады.(6,7 суреттер)., Табиғи топырақпен салыстырғанда
мұнаймен ластанған топырақтың жоғарғы қабаттардың ... ... ... ... жұқарған, көлемдік массасы және ылғалдығы
азайып, күкірттілігі және ... ... ... ... да ... ... топырақтың, морфологиялық құрлысын 223-ші
кескінде келтірілген. Жаңа -Өзен кен орнында 1998 жылдың 22-ші ... ... ... ... ... ... битуды және
мазутталған, 20-30 см-лік тереңдікте жатыр. Топырақ ... ... ... ... ... ... ландшафталған.
0-14см. Қою-құбалы, ылғалды,тұздалған, битумды қабат, жыныс сынықта ... ... ... балшық.
14-43см Құба түсті, ылғалды, тығыздалған, көп кесекті, кей ... ... ... құм ... ... заттар қабыршақ пен үгінді
тастар кездеседі, майда гипс мейілінше ... ... ... уақ кристалды гипс, майда құм балшық.
Морфологиялық құрлысының ұқсастығын мына кескіндерден көруге ... және 170; ... және ... ... ... істеп тұрған
геологиялық үңгірлерден алынған үлгілер ... ... ... ... 18-ші кестеде берілген.
18-Кесте Мұнай кәсіп орындарындағы шөгіндінің ... орны |Жер ... ... мұнай |Мұнайдың өсу |Мұнай мөлшері,|
| |кв.м |дың ... ... ... ... |600 |0,6 |360 |289 ... |900 |0,9 |720 |536 ... |1200 |0,6 |720 |367 ... |1800 |0,8 |1440 |1156 ... |840 |0,4 |336 |270 ... |680 |0,2 |130 |105 ... |800 |0,3 |240 |195 ... |7000 |0,1 |700 |568 ... |12000 |0,1 |1200 |975 ... ... ... жиналуы, олардың сапалық құрамына тікелей
байланысты, топыраққа төгілу мерзімімен (ұзақтығы, бір ... ... ... қалыңдығы, гумустың мөлшері, механикалық ... ... орай ... масса мен ылғалдылығы өзгереді.
Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, мұнайдың шамадан тыс мөлшері топырақтың
механикалық құрамындағы(жеңіл) гумус горизонтына ... Ол ... ... ... ... бар ... ... біртекті механикалық құрамындағы ... ... ... ... ... қабатына жиналып, төменге қарай мөлшері азая түседі. Бұл
жағдай топырақтың мұнай сыйымдылығы ... ... , ... ... соғұрлым аз болады./33/ Лабораториялық ... ... ... ... ... ... ... 45-55 см-
ге дейін жетеді. Бұл жағдайда парафиндер, нафталиндер және ... ... ... ... ... компененттерін
құрайды.
Сондықтан да мұнайдың аккуммулияциясы мен миграциясы топырақтың
профилінде және кеңістікте ... ... ... олардың
морфологиялық профильдік құрылысымен, механикалық құрамымен ... ... ... ... ... анықталады.
Мұнаймен ластанған топырақтарда күрделі гентикалық ... ... ... мен ... өзгереді; азот пен ... саны және ... ... ... ... ұлғаяды, кеуектілігі, ауа өткізгіштігі мен су сіңіргіштігі
төмендейді, өсімдікке ... ... ... 19,20). Шикі мұнаймен
ластану топырақта органикалық көміртегінің сіңіп, бекуіне алып келеді.
Гумустың ... ... (5-6%), ... мен ... өсіреді, сонымен
қатар сіңіруші негіздерін (кальций, магний, натрий, азот), топырақтың
тұздану ... ... және ... да ... ... ... ... негіздерге фосфордың (0,04-0,08%), сондай-ақ гидролизді
азотқа (40-60мг/кг) өте тапшыл. Бұларда нитратты азот 1,5-2,0 ... ... ... ... ... (рН 7,7-8,9) ... (СО2 18-20%) ... инвертазды және дигидрогеназдық активтік
қарқыны төмендейді.
Мұнай да ластанған топырақтың ... ... ... ... ... ... ... техногендік процеспен ... ... 19). ... ... ... ... көбеюінен және
ылғалдың азаюына қарай 1,3-тен 1,62 г/см3 және 18-ден 41%, ... ... ... 38%-ға ... өзгереді (кесте19).
19-кесте. Мұнаймен ластанған топырақтың физика-химиялық қасиеті.
|Мекені ... ... ... ... |
| ... |% ... ... |
| ... | | | ... |1,19 |44,8 |61,6 |10,0 ... | | | | ... |1,15 |44,8 |24,8 |12,6 ... |1,17 |49,1 |94,5 |21,2 ... |1,49 |41,9 |156,2 |4,1 ... |1,60 |37,6 |461,3 |5,8 ... |1,30 |45,2 |183,2 |5,1 ... |1,26 |38,7 |113,1 |16,4 ... |1,29 |41,0 |200,3 |10,0 ... |1,17 |46,4 |232,0 |11,6 ... |1,32 |38,8 |128,3 |12,7 ... |1,31 |38,7 |238,8 |4,4 ... ... ... мөлшері көп, элементтердің саны жер
қыртысындағы көлемінен төмен болады (20кесте).
20 кесте. Мұнайдан ... ... ... ... ... |Фракциялардың мөлшері,% көлемі,мм |
| ... | |
| | ... | |
| | | |1-0,25 |0,25- |0,05- |
| | | | |0,05 |0,01 ... |0-10 |6,4 |2,0 |28 |1,0 |
| |20-30 |4,4 |1,8 |26 |1,2 |
| |50-60 |3,6 |1,6 |32 |1,2 ... ... ... қорғасынның саны БКШ-нен көбірек екендігі
көрсетілген, әр тұста ... ... ... ... ... ... Олардың топырақтағы концентрациясы РКШ-нен щықпаған мөлшері:
қалайы 15-150 мг/кг, мыс -3-40 және кадмий ... /34/. ... ... ... туындайды. Топырақтың микроорганизмінің
тіршілігіне кері әсер ... оның ... және ... ... ... тотықтану-тотықсыздану және ферменттік процесстердің екпіндік
қарқыны бәсеңдейді.
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей, мұнайдан ... ... ... ... саны ... ... ... топырақта, инвертаздың қарқындығы және ... ... ... Мұнай төгілген жерлерде оны өртеуде
топырақтың гентикалық горизонттары ... ... және ... ... ... жылдамдығы климаттан, механикалық құрамға
байланысты, ... және ... ... ... (толыққан),
көмірді тотықтандыратын микроорганизмдердің өмір сүруін тұрақтандырады.
Ашық-құба топырақтардың микрофлора құрамын ... ... ... ... және ... ... тым ... топырақта
ылғалды аса керек етпейтін актиномицеттер, көктем мен күздік бактерияларға
ауысады. Шөлдің қуаңдығында мұнайдан ... ... ... ... жүреді, ол табиғи құнарлығының аздығымен және тұздануға
байланысты. Жаз ... ... ... және ... ... ... және аэроциясында топырақтағы
мұнай продукциясының толық ыдырауы, тотықтануы мен ... ... ... ... түзеу тек кешенді агрофитомелиорация
жолмен жүргізуге болады.
4.3 Топырақтардың мұнай кәсібінің сарқынды суларынан тұздануы.
Топырақтың тұздану процесі мұнай-кәсіп орындарында жүретіні ... суды ... ... ... жоқтығынан аймақтағы қоймалардағы
заттардың буландырғыштығы, өмірсіздігі мен уландырғыштығының барлығына
сілтеме жасалған.
Іркінді ... ... ... активтігімен қоса улылығымен
ерекшеленеді. Олардың құрамына мұнай продуктасында, әртүрлі ... ... ... ... ... ... де, оның химиялық және физика-
химиялық қасиеттерін өзгертеді, тұз құрамы, сілтілігі, суспензия реакциясын
топырақтың сіңіру комплексі, өзгере түседі. ... ... ... ... ... йод және ... ... барлығы аталады. (22- кесте)
Іркінді суда химиялық элементтің көлемі пласт суының литолог-геохимиялық
ерекшеліктерінің минерализациясының көбеюімен артады, түседі.
Барлық кен ... ... су ... ... сипатталады. Тұздың мөлшері 150-300г/л жетеді, ... саны 60-100, ... 3-16 және ... сілтілік -0,02-0,6 (23-
кесте) Суы карбонатты, көбінесе бейтарапты және аз ... ... ... су ... морфолого-генетикалық профиліне терең
өзгеріс тудырады. Олардың әсерінен өзінше техногенді шарғын ... ... ... түзеледі, олардың өзгерген морфологиялық, химиялық және
физика-химиялық қасиеттері топырақпен салыстырғанымыз да өзгеріссіз.
Кесте-22. ... ... ... ... ... химиялық
элементтердің мөлшері, мг/л.
|Кен орны ... |Br |І |
| |г/л | | ... |6-15 |15-60 |60 ... |30- ... |30-70 |70 ... |2-7 |7-30 |30 ... |1,5 |1,5-4,0 |4 ... кәсіп орнының топырағындағы ауыр металлдардың шығу көзі топырақтың
жынысы, органикалық салмағы және шикі ... мен ... ... кесте. Іркінді пластолық судың химиялық құрамы, м/л (мұнай КазНИПИ
анализдері)
|Үңгірді|НСО3 |Cl |SO4 ... ... | | ... | | | |
| | ... |мыс ... | |Тұз ... ... |
|1 ... ... ... ... ұнтағы, 3-класты|
| |(мұнай мен газды ... ... ... ... |
| ... және өңдеу) |Көмірсутегінің |(шлан-ған) |
| | ... | |
| | ... ... -2 | |
| | |СН- 3424 | |
| | ... 5557,0 | |
|2 ... осы ... ... -65 ... ... 2 класты |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... грунт |
| | |613 ... 6830 |
| | ... ... -0,7 | |
| | |СН- 1141,1 | |
| | ... – 0,0543 | |
| | ... 5557,0 | |
|3 ... осы ... |Құрым -65 ... 2 кл., ... | ... ... 30 ... – 19329, |
| | ... ... ... жер |
| | |613 ... - 7674 |
| | ... ... -0,7 | |
| | |СН- 1141,1 | |
| | ... шаң – 0,6 | |
| | ... – 0,05 | |
| | ... 1852 | |
|4 ... ОАО ... -65 ... 2 кл., ... ... ... оксиді-30 |мұнай – 251205, |
| ... ... ... ... жер |
| ... дайындау) |613 ... - 14770 |
| | ... ... -0,7 | |
| | |СН- 1141,1 | |
| | ... шаң – 0,6 | |
| | ... 1852 | |
|5 ... ОАО ... -65 |3 ... |
| ... ... оксиді-30 ... |
| ... ... ... |тазаланғаннан кейінгі |
| |және дайындау) |613 ... |
| | ... ... -0,7 |ОП-16 |
| | |СН- 1141,1 ... ауыр |
| | ... 1852 |металдар-дың |
| | | ... ... ... ... ... ... ал ... қалдығына сыртқы әсердің
– сортаң топырақтың, күннің сәулеленуі және жаңа төгілген шикі ... ... ... зерттеуді жүргіздік.
2. «Шикі» мұнайдың химиялық құрамы және қалдықтың қасиеті.
Өзен-Жетібай кен ... ... ... ... ... ... үңгірлеріндегі жұмысында және коллекторлық іркінді суда қойма
мұнай ... ... ... ... ... олардың молекулалық құрамы
химиялық талдауға алынған сынау алынатын жермен тікелей ... ... орта ... ... ... «шикі» мұнайдай, қойманың
қабырғасына жақын жерінде топырақтың компонентері және басқа да химиялық
қоспалармен ластанған.
Жер қоймаларында ... шикі ... әр ... ... жерге шашырайды,
(ультрофиолеттік сәулелену, температураның өзгеруі, қысым және ... оның ... ... мен ... ... Бұл жағдайда әртүрлі
ұшпа кластары, уланғыш және химиялық активті углеводтар пайда болады. ... ... ... ИК-спектроскопияның көмегімен зерттелген.
ИК-да спекторында «шикі» мұнайдың сіңірілген алифатикалық көмірсутегінің
жолақтары анықталған, тібектердің ұзындығы оншақты және оданда көп. СН2 ... және ... ... ... ... ... Спекторда бұдан басқа
сіңірілген жолақтар 1728 см ... ... ол ... ... ... Көп ... ... мұнайдың химиялық құрамы
өзгереді, ол ИКС-та жақсы көрінеді.
Амбарлардағы шикі мұнай мынандай физика-химиялық қасиеттерге ... Қату ... +33 ... 200С ... тығыздығы 0,8540-0,8740 г/см3
3). 400С –тағы динамикалық тұтқырлығы: 31,7-40,5
Қалдықтың жалпы құрамы: ... ... ... -10%, ... ... ... (негізгі құраушылар) парафин-13,6-22,8%,
асфальтендер – ... ... қара май – ... ... ауыр мұнай қалдықтарының көп мөлшері біріншіден, гравитациялық
бетіндегі және капилярлық ... ... ... ... күрт
төмендетеді, екіншіден, қоймалардың бетінде, табанында және ... ... ... ... ... улы ... жер асты ... жоққа тән.
5.3. Мұнайдан ластанған жер асты сулары.
Бұрынғы төгілген мұнайды тазалау ... кен ... ... ... ... ... жер асты ... құрамындағы мұнай мөлшері 15 %
дейін, механикалық қоспа 80%-ға ... ... ... аценафтендер
-0,01-0,1%; флюорендер – 0,01-0,1%; фенатрендер – ... ... ... дейін болады. Мұнайдың физикалық қасиеттеріне
қарай жерге сіңуі 5-7 см ... ... ... ... ... ... ... пайда болды, топыраққа және жер асты суларына
тигізетін әсері ... ... ... ... жер асты ... ... табуға төртхлористі көмірсутегінің ... ... ... ... ... көрсеткеніндей, мұнайдан ластанған жер
асты суларының ішінде көмірсутекті құрамы әртүрлі (29 кесте).
29 кесте. Мұнайлы ... ... және ... ... ... |Көмірсутегінің |Жеке группалардың мөлшері ... ... ... ... ... %) |
| ... | |
| | ... ... ... май ... ... |45 |42 |4 |- ... |47 |53 |7 |1,5 ... |- |- |5 |2,0 ... |10-15 |89 |3 |2,5 ... |120-125 |154 |6 |2,1 ... |7-8 |88 |5 |2,0 |
30 ... ... көмірсутегінің мөлшері сынақтағы жерге
байланысты, көмірсутегінің қанықтығы ... және 3421 ... ... ... ... ластанған жер асты суларының құрамы алфатикалық,
сондай-ақ парафинді көмірсутегінің барлығы байқалады. Зерттеуге байланысты
мұнайланған грунттта, ұшпайтын ... ... ... (С12- С23)
көрсетілген.
30 кесте. Мұнайланған грунттағы мұнай өнімдерінің ... ... аты ... ... |
| |1120 |1322 |3421 ... май (бензин) |байқалмаған ... ... ... |-//- |-//- |-//- ... г/100г |-//- |68-70 |-//- ... |3,27 |27,05 |15,41 ... |6,68 |31,83 |19,81 ... |13,49 |60,90 |27,08 ... |15,80 |70,34 |19,01 ... |13,49 |59,27 |24,54 ... |15,58 |57,32 |31,04 ... |21,37 |70,64 |28,07 ... |23,40 |63,56 |41,00 ... |15,25 |54,31 |16,33 ... |-//- |29,04 |13,28 ... |-//- |27,05 |17,09 ... |-//- |11,54 |16,19 ... Мұнай шламдары (кен ұнтағы)
Кен орнындағы қалдықтардың ішінде экологиялық қауіптісі осы ... өте ... ... ... ... газ түріндегі
фаза-органикалық заттың биологиялық шірудің өнімі. ... ... шлам ... ... ... суық ... жоғалады. Тұтқырлы,
жабысқақ паста әр дәрежедегі пластикалық құрам пайда болады. Алдын-ала
өңдеу жұмысын ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес.
Лабораториялық зерттеу деректері бойынша мұнай ұнтағының 30 ... ол ... ... ... сонда автотранспортпен тасуға
ыңғайлы. Сондықтан құрғақ мұнай ... тасу ... және ... түрінің құрамы тұрақты: мұнай ... ... ... ... -70-75%; ... ... ... өндіріс қалдықтары 3-
кл. қауіпті. Зиянды ауыр ... ... ... ... ... ... анықталды. Анализдің қортындысы 31 ... ... ... ... мөлшерде никел мен ванадий бар.
Мұнай шламының құрамын сипаттауға термиялық және ренгенфазалық анализдер
жүргізілген, олардың ... 32 ... ... ... ... 1000С ... аралықта шамалы эндоэффект
байқалады, 500С-та оның салмағы 1,5% ... Одан әрі ... ... ... ... ере ... 1150С ... булануы анықталған. Салмағының шығыны бұл жағдайда 35%-ды ... 2000С ... ... ыдырау процесі бірнеше кезеңі
байқалған;
- 200-3800С –да 3150С ... ... ... -36%;
- 380-4750С аралықта 4100С-қ минимумда салмақтың шығыны -15%;
- 475-6500С аралықта 5000С минимумда салмағы-12%;
- ... ... ... шығыны 1% құрайды;
7500С –лық температурада басқа ... ... ... ... ... ... - 97% ... шламының минералдық бөлігінің фазалық құрамы дифрактометр ДРОН-3–те
ренгенфазалық әдіспен ... ... ... ... ... ... ... 33 кестеде келтірілген.
Мұнай шламының органикасыз бөлшегі топырақ-грунт және минералдардың
түсуінен пайда ... ИК мен КР ...... ... ... ... ... бөлшегі
ароматы көмірсутектері мен парафиндерден құралған.
Мұнаймен ластанған жер асты суларының анализдік фракциондық нәтижесі 30
кестеде келтірілген.
31.кесте. Мұнай шламындағы ауыр ... ... ... |Fe |Co |V |Ni |Cu |Cr |Mn ... |10-1 |10-3 |10-3 |10-2 |10-4 |10-3 |10-4 |
|1 |2.8 |4.7 |9.5 |4.2 |1.3 |1.8 |2.4 |
|2 |2.5 |4.3 |9.2 |2.8 |1.9 |1.6 |3.2 |
|3 |2.7 |3.2 |4.3 |1.4 |3.4 |2.4 |1.3 |
|4 |1.8 |3.6 |8.0 |3.2 |4.2 |0.8 |1.7 |
|5 |3.0 |2.9 |5.4 |6.4 |3.4 |1.9 |3.5 |
|6 |3.5 |3.2 |7.3 |4.3 |2.5 |1.5 |1.8 |
32 ... ... ... ... мұнайшламының құрамы (құрғақ
қалдыққа есептегенде)
|Шлам ... |%- тік ... ... | | ... | | |
| | ... ... ... қоспа |су |
|№1 |жоғарғы |15,2 |73,0 |11,8 |
| ... |12,8 |68,2 |19,0 |
| ... |10,5 |60,6 |28,9 ... ... |25,3 |56,2 |18,5 |
| ... |21,6 |58,2 |19,9 |
| ... |20,0 |61,8 |18,2 ... ... |12,8 |65,5 |21,7 |
| ... |9,1 |63,1 |27,8 |
| ... |7,6 |58,3 |34,1 ... |15,0 |62,8 |22,2 |- ... ... минералдық бөлшегінің фазалық құрамы.
|Заттың |Мөлшері, % ... | |
| |Al2O3 |SiO2 |CaO |Fe2O3 ... |
| | | | | ... ... |12,5 |25,5 |15,3 |10,0 |- ... физика-химиялық зерттеудің негізінде мұнайшламдар өзінің
құрамында айтарлықтай ... ... ... ... ... олар
негізінен ауыр мұнай фракциялары.
Сонымен мұнайшламы әртүрлі циклды ... ... ... ... құрайды, 2000С термикалы тұрақтылықты құрайды.
5.5. Топырақ – жер асты суларының мұнай қалдықтарымен ластануы.
Топырақтардағы жер асты суларының, ... ... және оның ... ... ... бағалауға ИК - спектроскопия әдісін қолдандық,
сынауға алынған топырақта ... және ... ... ... ... оның соңғы спекторынан сипаттама және ластанғыш топырақтың
өзінен алуға болады. Бұл заттардың тереңдікке сіңіуі мен жер асты ... ... ... ... ... мысал ретінде, №1 және №3
мұнаймен ластанған жер асты сулары жатады.
Өзен кен орнының минералды ... ... ... ... ... мен кремний силикаттың кварц (SiO2) ... ... ... ... ... ... көмірсутегімен ұзын
тізбегінен тұратын СН3- тобынан және сақиналы СН3 немесе Н3С-ОН. Ароматты
көмірсутегінің сіңіру ... жоқ. Егер осы ... ... ИК ... онда 2920 және 2856 см-1 ... ластағыш жолақтың
шағылысуы, топыраққа қарағанда әлдеқайда аз ... ... ... ... ... ... ... байқалады, бұдан кварцтың
көбейгенін көреміз. ... ... ... ... ... және химиялық анализдері көрсеткендей, сондай-
ақ «шикі» мұнай мен қосылып жылжымайтын қоспаға айналады, сонан тереңдікке
сіңбейді (10-20см).
Лабораториялық зерттеулер ... ... ... жер асты
суының тереңдей түсуі 40-50см. қалдықтағы парафин, ... ... ... ... май) қоспалары топырақтың әртүрлі компонентерін
құрайды екен. Осы тексерумен қатар ауыр және ... ... ... ... ... ... ... бақылауды
жүргіздік. Ал топырақтың мониторингі көрсеткендей ауыр металдардың санының
– титанның, молибденнің, никелдің, ванадидің, ... ... ... анық ... ... көбі мұнаймен ластанған, негізінен сол маңның ... ... ... ... саны ... ... әсерін топыраққа, жер асты суына және ... ... ... ... көреміз. Алифатиялық және
ароматиялық ... ... есеп ... ... ортаға тигізетін
зияндылығының барлығы анық. Ауыр көмірсутегінің – бензол, толуол, ... ... ... жиналады және бар мүмкіншілікте-ақ жер асты суына
түседі.
5.6. Жер беті суының ластануы.
Жер беті суының екі ИК- спекторы ... бірі ... көп ... құрамындағы органиканың басымдылығымен сипатталады; екінші сынау
СН3СН2 мен (2960см-1, 2928 және 2856 см-1) тексеруде карбонал қатысады,
(1728см-1) С=О және жәй ... ... ... (1268 және ... ... ластанғанын, негізінен мұнайдың көмірсутегімен, тотықталған
түрімен, ол тотыққан формасы, өз ... ... ... бар, ... және олардың жаңадан пайда болатын эмульциясымен қосылу әсері
және оның жартылай суда ... ... ... ... бола ... эфир, спирт, кетон және қышқылдар, негізінен
көмірсутегінің функциональды группалары:
О = ... ... - С-СН3 О = ... ... ... ... ... мұнай өнімдерінен ИК-спектрлары
сіңірген жолақтардан ... ... СН2 және ОН- ... ... ... әртүрлі ұзындықта-ОН тізбегінен
созылып – тізбектің соңын топталған.
ИК-да ... ... ... ... ... немесе тіпті жоқ
екендігін көрсетеді.
Сүйтіп, ИК-спектрдың топырақ анализі көрсеткендей мұнайдың су эмульциясы
жиынтығында ... ... әр ... СН2 – ... ... ... тұтық формалары бар, қойманың
қабырғасындағы химиялық агрессивтік тұздардың, хлорид және ... ... ... ... ... құрамында алифатикалық
көмірсутегін құрайды, сонан ол қоршаған ортаны ластайды.
5.7. Атмосфералық ауаның ластануы.
Атмосфералық ауаны ластайтын мұнайдың ... ... ... ... ... мұнаймен, мұнай шламынан бөлініп шығады
Шикі мұнайдың газ фазасымен мұнай шламның комплексті ... ... ... ... ... жаз ... газ ... ауаны
органикалық қоспалармен ластайды, олар күкірт, азот және жеңіл мұнай ... ... ... алифатикалық көмірсутектері. Зерттеудің
арқасында мұнайдың жеңіл ұшқыш фракциясының қалдықтары газ фазасына уақыт
мерзіміне байланыстылығы табылған.
Алынған ... ... ... ... ... ... ... мағлұматтардың анықтағанындай: 10-40 мин
дипазонда 500С ... ... ... ... ... ... және ... қоспасы). Бұл шикі мұнайдың
сыртқа аққанынан ауаға токсикалық газ ... ... ... ... да, әрі ... ... ... Топырақ немотодының дамуына мұнай-газдың тигізетін әсерін зерттеу.
Қазіргі ... ... ... және кең ... ол
экологиялық қысымның нәтижесі, тірі организмнің тіршілік ... ... ... ... байланысты, қоршаған ортаны қорғауда
айтарлықтай маңызды мәселе мұнайдың ластануы ... ... ... Биологиялық индикатор ортаның өзгеруін топырақ немотоды бола ... ... ... ... ... қоғамдық күрделі жүйесі,
топырақтың түзілу барысының маңыздылығы және факторларға ... ... ... ... ... ... қалпына
келтіруге тазарту және жерді жақсарту (рекультвация) тәсілдері жасалуда.
Техногендік ландшафты зерттеу топырақ-зоологиялық жұмыстар, осы ... ... ... ... мен ... ... ... тың және мұнаймен ластанған (площадка) ... ... ... ... ... тақыр, сор және шалғынды
құба топырақтардан ... ... ... ... ... ... түр құрамы шамалы жусан мен бүйырғаннан тұрады. Кең
тараған тұзды ... ... ... ... сорқаңбақ, ақсора,
саған, кермек, қаңбақ сораңша және т.б.жатады. Өсімдік ... ... ... 20-30 % ... ... 20 км бір ... өсімдік пен топырақ участогі бақылайтын
орын. Мұнай алынатын жерде таза мұнайланбаған жерді көзбен таңдап алдық.
Мұнайланған жер ... ... ... ... төгілген.
Топырақтың сынауын (проба) сәуір мен мамыр айларында скважина жанында 0-
5; 5-10; 35-45 см үш есе ... ... ... 33 топырақ үлгісін
алдық, онан 1896 жеке немотодқа бөлінді. ... ... ... 3
сынау пробасын босаңдаттық, ондағы шірімеген өсімдік ... ... 50см3 ... ... ... (үш есе ... ... тәсілін қолдандық. Тұзды субрстаттан суға шығып, түтікше арқылы
пробирка түбіне шөгеді.
Топыраққа су толтырылған ... ... ... жұқа ... экспозициялық уақыт -24 сағат. Кирьянованың әдісімен уақытша
нематод препараты дайындалды. Барлық нематод трофикалық группаға ... ... ... еске ала ... ... ... келесі
группаларға бөлінді: эудаминантық (40-100 % нематодтан тұратын),
доминантты (12-40 %), ... (4-12%), ... ... ... түр ... анықталды. Топырақтың профильдік
пішіні 100см тереңдікке жазылды.
Бірінші кескін 19.04.2000ж. жазылды. Жаңа-Өзен қаласы Оңтүстік батысқа
20км ... ... кен ... орналасқан. Жұмыстағы №1868- үңгірдің
ГУ-34 участогі кең, жазық шетінде орналасқан. Беті бірнеше рет ... ... ... ... 16 м2 көлемде төгілген мұнай көлшігі
бар. Мұнайланған бет 50-60м2 ... ... ... ... ... жойылған (жусанның бірер сабағы көрінеді). Топырақтың жоғарғы ... ... ... ... алдындағы жазық, жер бедері 30-400
–қа ылдыйлы.
0-5 см - сұр, ... ... ... см – қара ... қатты битумды қабат, мұнаймен шыланған.
30-43см – қоңырқай, дымқылдау, қатты, ауыр ... см – ашық ... бір ... ... ... ... кристалды гипстің теңбілі байқалады
73-103 см – ашық сарғыш, ылғалды, құмбалшықты.
20.04.2000ж. ... ... ... батысқа 35 км қашықтықта НГДУ-2
кен орнындағы жұмыстағы 140 ... ГУ-10 ... ... ... қазылған. Беті түгелдей мұнайланған, техникадан бұзылған, жанында
үлкен мұнай көлі көлемі 30-35м2 мұнайланған аймақ 40-50 м2 ... ... ...... ... ... құмбалшықты топырақ. 0-7 см-
қоңырқай құба, тығыздалған, құмбалшықты, мұнаймен шыланған.
7-27 см – қара-қоңыр, қара түске жақын, қатты ... ... см – сұр – ... тығыздалған, құмбалшықты.
47-77 см – сарғыш-қоңыр, ... ... ... ... Жаңа-Өзен қаласынан оңтүстікке 25 км кең жазықтың
шетінде орналасқан, оның беті сирек ... ... ... беті ... НСI ... ... қайнайды.
Ашық-құба шөл топырағы.
0-2 см – қуаң-сұр, құрғақ, кәуекті, қабыршақ, құмбалшықты;
2-12 см – ашық-сұр, ... ... уақ ... көп, ... см – ... ... қатты ауыр құмбалшықты, өсімдіктің қылшық
тамырлары бар, карбонаттың ақкөздігі кездеседі;
32-55 см – сарғыш-қоңыр, құрғақ, бос, тұз, ... см – ... ... аз тығыздалған, құмды, кристалды гипс
бар;
95-105 см – ашық –құба, құрғақ, ... ... ... нәтижесін талдау.
Жиналған материалдардың талдауы көрсеткеніндей, топырақ немотод фаунасы
ластанбаған ... ... ... 4 ... 7 ... барлығы
анықталған. Ластанған жерде 4 отрядтың 5және 6 тұқымдастығы ... ... ... ... ... ... ... ластанған жерде 1,7 есе төмен.
Таза, ластанған участокта, ... ... ... ... ... ... 83 % ... олар барлық сынақта эудоминантары.
Екінші орында ... ... ... учасколарда болды, кейбір сынақта,
немотодтар мына тұқымдастықтан доминантарды құрайды, (34-38 ... ... ... ... ... ... ... группасы тұр, 4-
тен 12 %, 43 тұқымдастықтар Aphelenchidae, Aphelenchoididae, Tyienchidae,
Dorylaimidae, ... ... ... ... ... ... ... Aphelenchidae және ... - бұл ... ... ... құлақтарымен қоректенеді,
Tyienchidae және Anquinidae - өсімдіктің ... ... ... ... ... ... ... ластағышының әсерінен нематодтың тропикалық группалардың қарым-
қатынастары өзгеруде. Нематод тұқымдастығы ... ... ... ... саны 53 пайыздан 83 %-ға артты, бақылаумен
салыстырғанда. Өсімдік паразиттерінің пайыздық саны азайды, олардың
жойылуына ... (34 ... ... ... ... ... нәтижесі көрсеткеніндей,
нематодтың тығыздығы топырақтың жоғарғы бетінде (0-5см) таза мұнайланбаған
участокта 2,8-9,7 есе төмен, төменгі қабатқа ... ... ... ал ... ... -1,6 және 10 есе ... ... бет
жағының кебуімен байланысты. Мұнайланған бір ... ... ... ... ... ... нематодтың дара экземпляры байқалған, 36
кесте)
Таза (ластанбаған) участоктың жоғарғы бетіндегі нематодтың ... 18,9 ... ... 3,5, бұл 5,4 есе ... ... ... олардың орташа тығыздығы 101,6 ... ... ... Былайша айтқанда, 10есе аз( 36 кесте)
Осыған ... ... ... ... ... ... қабатта айтарлықтай азайған, төменгі горизонтта солай ... ... ... ... (37 ... ... ... ластанған учаскаларда ластанбағанға қарағанда аздап
қана өзгерген, ал ... ... және ... пайыздық саны
азаяды. Таза мұнайланбаған участоктерде нематодтың түр ... ... ... ... ... ... ... тығыздығы мен пайызы
|нематодтар |бақылау (R-1) |ластанған уч.( |ластанған уч.( ... | |R-1) |R-2) ... |
| ... |тығыздық |% |тығыздық |% | ... |53,0 |83,0 |83,0 |73,0 |77,6 |В ... |2,4 |4,0 |4,0 |7,0 |7,4 |F |
|e | | | | | | | ... |3,0 |7 |7 |4 |4,2 |F |
|e | | | | | | | ... |49 |29,5 |3 |3 |5 |5,4 |PP ... |9 |5,4 |- |- |- | | ... |3,6 |3 |3 |3 |3,2 |O ... |3,1 |- |- |2 |2,1 |O ... | | | | | | | ... |166 |100 |100 |100 |94 |100 | ... ... F – ... PP -өсімдік паразиттері, О-
омниворы (субстракты қорек).
4 отряд (36кесте), ал мұнайланғанда – 4 тұқымдастық 3 – ... ... ... ластану әжептәуір нематод фаунасын азайтады. Бұл
жағдайда ең сезгіштік көрсеткен тұқымдастықтар: Tyienchidae, Dorylaimidae,
Qadsianematidae. Ластағыштың ... ... ... ... Тірі ... ... ... группалар (топтар) жоғалды.
Нематодтар, саңырауқұлақтар ... және ... сан ... ... олар фауналық кешенінде қатысы өсті.
35 кесте. Нематод ... ... ... ... ... ... уч .( R-1)|ластанған уч. .( |
|нематод | | |R-2) ... | | | |
| ... |% ... |% |тығыздық |% ... |53,0 |83 |83 |73 |77,6 ... |9 |5,4 |11 |11 |11 |11,6 ... |58 |34,9 | | | | ... | | | | | | ... |11 |6,7 |3 |3 |5 |5,3 ... | | | | | | ... |166 |100 |100 |100 |94 |100 ... ... ... ... деректерін, мамыр айымен салыстырғанда ,
топырақтың жоғарғы бетінде нематодтың тығыздығы айтарлықтай ... ... мен ... салыстырғанда байқайтынымыз ластанбаған және
ластанған жердің топырағында мамырда сол заңдылық, сәуірде де байқалды.
Топырақ ... ... ... ... ... болған:
ластанғышты тазалауда топырақтың жоғарғы қабаттан сыдырып тастау, ... жою, ... ... ... ... және ... ластау, өсімдікті жою.
Өзен мұнай кен орнында және жақын участкода қуаң ... ... ... ... әсерінен фауналық кешен пайда болады. Осыған
байланысты, топырақтың нематод фаунасы өте ... және аз ... ... ... және эвригалиндік түрлерден тұрады. Олар ... мен ... ... икемделген.
Осыған байланысты, аз сандылығымен шамалы түрлік өзгерістігі нематод
фауналық ... ... ... ... ... ... тұрақсыз және тез
бұзылады. Бұдан басқа, топыраққа жиналған ... ... ... өлуіне алып келеді, нематод – микрофагтар ... ... ... ... ... ... қалдықтары
экожүйенің трофикалық байланысты үзеді.
36 кесте. Нематод тұқымдастығының тығыздығы мен ... (2000ж ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |0-5 |35-45 |0-5 |35-45 |
| ... |
| |дық |
| |20 ... |20 ... |11 ... |
|Қара сексеул |5,2 |14,8 |17,6 ... |10,0 |17,9 |27,3 ... |9,5 |12,3 |18,8 ... изені |3,7 |4,9 |6,6 ... ... ... |5,0 |15,7 |26,3 ... |10,7 |27,6 |45,5 ... ... көктемнің ортасынан күздің соңына дейін ... ... ... ( ... ерекшеленеді).
Протемнің мөлшері 8,4-17,3%, клетчатканың 24,2-37,9 %, майдың -3,5-4,3; БЭВ
-33,1-47,1. қорту коэффициенті белокқа 62,5%, ... мен ... ... 32,7 ( Курочкина және т.б., 1986).
Вегетациялық мерзімнің ұзақтығына байланысты (200-230 тәулік) Кохия жыл
бойына ... ... және ... ... ... болып келеді.
Себу мезгілі қыстың немесе қыс. ( желтоқсан- қаңтар) себу ... ... ... ... топырақ бетіне бірден себу. Топырақты сепкеннен кейін
катокпен бекіту керек ... ... ... ...... бұтасы, биіктігі
10 см, бір жылдық шырынды, жапырақты. Қоректілік құны және химиялық құрамы
төмендегі көрсеткіштермен ... ... ... ... күлі ... ... БЭВ-30,1-40%, натрий көлемі көп
-36,7-123,4 г/кг, калциі-11,6-21,8, калийі-11,2-222,2., фосфор ... ... ... ... бірге топырақты қорғайтын жағдайы бар,
бұзылған жерді рекультвациялауға қолдануға ... ... ( ... ...... ... 1 ... өсімдік, шөлейт және шөлді аймаққа бейімделген. Көп
жылдық бағалы мал азығы. ... ... құны ... ... ... мөлшері 21,6-24,6%, клетчатканың -23,8-25,9,
белоктың -23,3, майдың -3,2, БЭВ-36,6-37,0: ... ... ... ... мезгіл қаңтар-ақпан айлары немесе ерте
көктемде себу керек, себу нормасы-3,5-4,0 млн.дана дәні бір ... ... ... ... ... өту. ... , ... арта түспек.
Күйреуік (марев. тұқымдастығы) немесе сораңды шөлді және шөлейтті
топырақты мекендейді. ... мал ... ... құблысына төзімді,
өзінің көп жылдығы мен және өміршеңдігімен артық, қуаты ... ... ... ... ... ... ... суару
өсімдіктің өнімділігн арттырады және ауа өзгерісіне байланысты ... ... ... ... - өсімдіктің тұрақты орны сортаң
топырақ. ... ... ... майы ... КЭВ -34,1. ... ... бұзылған топырақ территориясында
камфаросманың ... ... ... ... жақсартуда біршама ролі
бар. Аз жапырақты өсімдік, жақсы қуаттылығмен ... ... ол ... ... ... ... сақтау керек.
Бұл басқа өсімдіктерге қарағанда бұзылған жерде қолданылуы мүмкін . себу
нормасы1,0-1,4дана/га.
Ақшыл жусан (күрделі ... ... ашық құба ... ... ... бұзылған жерде өзінен-өзі дамыған өсімдік. Құрамында
протеині-көп -15,9%, белок-14,3, клетчатка -26,4, май-5,9, БЭВ-41,6, күл-
9,9, 100г кепкен ... 11,1кг ... ... мен 70 ... қуат ... ... ... жазбен күзде жиналады, орташа табиғи өнімі 1,5-3,0
ц/га. Бұзылған жерге көп сатылықылып егу өте қолайлы, ... ... ... өте қолайлы. Дән себу нормасы 3,5-5,0 кг/га, тереңдігі
0,5 см.
Жантақ немесе түйе тікенегі ... ... ... ... ... ... ластануға шыдамды. Жаздың аптабына төзімді. Биологиялық
рекультивацияға молынан пайдаланылады. Тұрақты суарудан жантақ өнімі ... ... құны ... 12,6 ... 6,4-белокты, майлылығы-4,1, БЭВ -43,6,
күлділігі-6,3. ластанған ... ... және ... ішінде жетекші орынды алатын іс көп ... ... ... бұталы және де басқа өсімдіктер жатады. ... және де ... ... ... бейімді, топырақтың
энергетикалық ресурсын орынды қолданады, жоғарғы өнімділігі және биомасса
қоры бар, бұзылған жердің өнімділігін ... ... және ... ... ... ... ... ылғалдың
тапшылығына төзімді, қиыншылығына икемді болады.
Осыған байланысты ... ... ... және ... станциясының
маңызды орны сапалы агротехникасы, мәдени игеретін өсімдік түрлерін таңдап
алу, күзге қарай 20-22 см жырту. мұнда ... ... ... ... сечка, дискалы лущи, катоктар, т.б.) Жеңіл ... ... ... ... ... ... ... бір
жылында өсуі баяу болады, ыстыққа шыдамсыз, өліп ... ... себу ... сақтау үшін бір екі рет культвация қажет.
Көп жылдық өсімдікті вегетация басталғанша азот тыңайтқышын беру керек.
(60-90кг/га), ... ... ... мезгілінде берген жөн, қуаң
климатта ол қиын ериді. жақсы нәтижелі роганикалық ... ... ... топырақтың құрылымын жақсартады, ылғалдығын өсіреді, өсімдікке
керекті қоректі заттардың санын көбейтеді де ... ... ... ... ... 30-40% топырақта 3-5 жылға дейін сақталады.
Көп сатылы сепкен өсімдіктер фитомелиоративтік мәдени өсімдіктердің
өнімділігін ... ... ... ... ... бойынша
жүргізген жөн. Мұнаймен ластанған топырақта микробтың шламы ... жүр, олар ... ... ... ... ... ... микробтар мұнай қалдықтарын қоректігіне, дамып өсуіне қолданылады
да топырақтан ... ... ... Бұл жағдайда топырақтан
мұнайдың биологиялық ыдырау процессінің екпінділігіне көп ... және су ... ... ... тез ... ... ... фосфорлар, микроэлементтер, ортаның рН, тұздануы және ... ... ... жүргізілген зерттеулердің нәтижесі көрсеткендей:
инфрақызыл спектроскопияда спонбажды микрофлораның әсерінен ... ... ... ... ... ... ... оның құрамы
қоюланады.
Микроорганизмдердің 15 шламдары (мұнай утилизациясына тұрақты) бөліп
алынды (39 кесте). Барлық ... ... ... ... ... 7 тәулікке дейін көбейеді. Бұл ... ... ... ... ... түзелу жолы жүреді және қышқыл ... ... ... ... ... дәләлдейді. Ұзын тізбекті парафиндердің бірден
азайғанын анықтайды. Бөліп ... ... ... Өзен кешенінің мұнаймен ластанған топырақтарының ... ... ... болады. Ферментативтік жүйенің ортаның тез
өзгеруіне бірден адаптациялануына ... ... ... ... да ... ... жерді тазартады.
Дүние жүзінің тәжрибесі тазалағыш ... ... ... ... (АҚШ) , ... (Англия),
«Биодетокс» (ФРГ) және т.б. ... ... ... ... ... ... топырақты тазалауға қолданылады.
Қазіргі уақытта микробиолгтар зерттеп, бөліп алынған және ... ... ... отыр, микроорганизмдердің штамдары шикі ... ... ... ... және ... ... жанар майды
тазалап шығарады /35,36,37,45,46/
39 кесте. Мұнайды қоректікке пайдаланатын микроорганизмдер-деструкторлары
көмірсутегінің мөлшері
|микроорганизмдер ... орны ... ... % |
| | ... ... ... |
| | |1 |3 |7 ... |Қаратон |19,76 |39,26 |49,21 ... ... |28,41 |39,05 |48,18 ... |Құлсары |32,02 |55,02 |71,96 ... ... |24,88 |39,87 |60,14 ... ... |17,90 |36,83 |59,93 ... ... |20,98 |41,22 |70,96 ... ... |16,70 |34,92 |54,56 ... |Тенгіз |17,56 |33,16 |48,23 ... ... |27,54 |33,81 |63,81 ... ... суды және ... тазалап, мұнайды 31-36 % -ға
утилизациялайды. ... ... ... ... ... ... топырақта көмірсутегінің трансформациялық процесті
жылдамдатады, топырақтың тазаруы және өнімділігін ... ... ... аумағында ландшафтың экологиялық
функциясының пайда болуындағы жетелі факторлар: аридтік климат, жазықтық
рельеф, карбонатпен қаныққан, тұздану және ... ... көбі ... ... Олар ... ... буферлігін техногендік салмаққа
анықтағаны, ішкі құрлысымен шөлейттенуге қаупі бар.
2.Мұнайгаз кешенінің қарқынды дамуы және тозған техникалық құралдардарын
пайдалану, ... шикі ... ... қазу ... ... ... халықтың экологиялық және социал –экономиялық жағдайын ұшқындыра
түсті.
3.Барлық жұмыстағы мұнай ... ... шикі ... ... ... суы, ... ... Сонымен қатар күрделі генетикалық
көрсеткіші және топырақ процесі өзгереді, ... ... ... ... ... ... болады, тұздануы артады, топырақтың
тақырлануы мен ... ... ... және ... ауыр улы металдар (қорғасын, кобальт, молибден, никель және
т. б) және радионуклидтер (торий, ... ... ... шөгіндісімен
мұнай құрамының және пласт суымен байланысты.
4.Қамбаларда жатқан «шикі» мұнай ұзақ сақталуына байланысты ... улы, ... ... ... ... ... барлығын
анықтаған. Хроматографиялық анализдің нәтижесі көрсеткендей: мұнайдың жеңіл
фракциясында көмірсутегінің нормалды түрі құрайды, ауыр ... ... ... ... көп ... ... санының көптігі
мұнайдың жылжып ағуын тежейді, қоюланған ... ... түбі ... ... ... ... ... химиялы-экологиялық қасиеттері және ... ... ... ... ... 3 ... тұрады, (қатты бөлшектері, май-су) стабильді өніммен бұзылған
органикалық ... ... 15-25% ... ауыр ... ... 70-75%
механикалық қоспалардан және 5-8% судан, улы никель және ванадий 3-класты
қауіптілігінен мұнай шлам ... ... ... ... ... және ароматикалық (иісті) қоршаған ортаға , топ-ыраққа су ... ... ... ... ... ... өмір ... мұнай химиялық ластағыштың әсері
зор. Улы ... ... ... ... ... ... ... қарағанда 5-10 есе төмен, бұлардың түр құрамы
кеміген техногендік ырғақ салмағы мен тез бұзылады.
7. ... ... ... ... және ... топырақтың,
сондай-ақ техногенді бұзылған жерді қалпына келтіру жолдары анықталған.
Топырақтың агрофитобиомелиорациясына суармалы жағдайда және шөл ... ... ... ... және ... ... ... ұсыну. Мелиорацияның
рациональды әдістері топырақтың экологиялық функциясын активизациялайды,
олардың ... ... ... ... ... эффектік
функциялануына мүмкіндік тудырады.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
TRACE MODE®G жаңа буындағы жобалу технологиясы9 бет
Октябрьск мұнай кен орны89 бет
Жаңаөзен кен орыны туралы15 бет
Маңғышлак мұнайгаздылық кен орындары13 бет
1. Ұңғының түп маңы аймағын құм тығынынан тазарту» «2. Ұңғының түп аймағын фенолформальдегиді шайырмен бекіту26 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Азия – Тынық мұхиты аймағының мінездемесі9 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь