Қазан төңкерісі қарсаңында Оңтүстік Қазақстандағы саяси-қоғамдық ұйымдар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.7
І.тарау. Ақпан төңкерісінен кейінгі Оңтүстік Қазақстанда демократиялық өзгерістер және қоғамдық.саяси ұйымдардың құрылуы
1.1. Қоғамдық.саяси ұйымдардың құрылуының алғы.шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.26
1.2. Ақпан төңкерісінен кейінгі қоғамдық белсенділіктің артуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27.37

ІІ.тарау. Уақытша үкімет тұсында Оңтүстік Қазақстанда қоғамдық.саяси ұйымдардың ұстанымдары, іс.әрекеттері
2.1. Қоғамдық.саяси ұйымдарға қатысты Уақытша үкіметтің жүргізген бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38.43
2.2. Қоғамдық.саяси ұйымдардың арақатынасы және олардың қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44.52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53.54
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...55.56
Сілтемелер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57.61
Бұрынғы Ресей империясының құрамындағы халықтар тарихына үлкен өзгерістер мен қоғамдық сілкіністер жылы ретінде енген 1917-1918 жылдардыњ ХХ ғасыр тарихында алар орындары ерекше. «Қазақ» газетінің айтуынша: «1917 жыл Россия мемлекеті үшін зор өзгерістер, зор уақиғалар, зор бөліншілік жылы болып өтті... Жылдың басы қуаныш, ағы ренішпен өтті» .
Шындығында да, Россия 1917 жылы жалпы адамзат тарихында сирек кездесетін қоғамдық құбылыстарды басынан өткерді. Сол жылдың ақпан және қазан айларында болған мемлекеттік төңкерістер, елдің тарихын да, тағдырын да түбегейлі өзгерістерге ұшыратты. Дегенмен, өзінің ауқымдылығы жағынан да, салдары жағынан да аса маңызды оқиғалар қатарына жататын ақпан төңкерісінің де, қазан төңкерісінің де тарихы мен маңызы әлі объективті зерттелініп, өздерінің тиісті бағаларын алған жоқ.
Егер Ресей халықтарына өркениеттілікке бағыт алып, елде демократиялық өзгерістер жасауға мүмкіндік туғызған біріншісінің маңызы, қоғамдық ғылымдарда ұзақ жылдар бойы шексіз үстемдік жүргізген кеңестік тарихнамада саналы түрде төмендетілді. Керісінше, Ресейді адамзаттың жалпы даму жолынан тайдырып алып кетіп, оның халықтарына өлшеусіз қайғы-қасірет әкелген, екіншісінің «маңызы» негізсіз әріптелді .
Ақпан төңкерісінің демократиялық сипатын толық жоққа шығара алмағанымен, кеңестік тарихшылар оған таптық тұрғыдан қарап, «буржуазиялық революция» деген тар шеңбердегі бағасын берді. Ал, ол төңкерістің және одан кейін де елде, соғыс жағдайында атқарылған істердің бір ғана таптың мүддесі тұрғысынан бағалауға келмейтін, күрделі құбылыс болғандығын байқау қиын емес.
1. Ќозыбаев И.М. Историография Казахстана. Уроки истории. Алма-Ата, 1990.
2. Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992.
3. Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хаќында. // Ќазаќ тарихы. 1994, №1.
4. Установление Советской власти в областях Казахстана (1917-1918 г.г.). Сб. статей. Алма-Ата, 1957.
5. Покровский С.Н. Победа Советской власти в Семиречье. Алма-Ата, 1961.
6. Нұрпейісов К. Советы Казахстана в борьбе за упрочение власти рабочих и крестьян. Алма-Ата, 1968.
7. Пахмурный П.М., Григорьев В.К. Октябрь в Казахстане. Алма-Ата, 1978.
8. Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972.
9. Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в Казахстане. Алма-Ата, 1972.
10. Әбдіманов Ұ. «Ќазаќ» газеті. Алматы, 1993.
11. Шоќай М. 1917 жыл естеліктерінен џзінділер // Түркістанныњ ќилы таѓдыры. // Құрастырѓан Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992.
12. Ќойгелдиев М. Алаш өткен жол. // Аќиќат. 1994.
13. Ќойгелдиев М. Алаш ќозѓалысы. Алматы. «Санат», 1995.
14. Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996.
15. Турсунбаев А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967.
16. Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993.
17. Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993.
18. Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996.
19. Ахмедов Ѓ. Ахањныњ өмір кезењдері. // Жұлдыз. 1989, №6.
20. Юсупов И. Дунгане в борьбе за власть Советов в Туркестане. 1967.
21. Бейсенбиев К.Б. Идейно-политические течения в Казахстане конца ХІХ – начала ХХ века. Алма-Ата, 1961 г.
22. Кабдиев Д.К. Развитие экономической мысли в Казахстане (конец ХІХ – начало ХХ века), 1978 г.
23. Дулатова Д.И. Историография дореволюционного Казахстана (1861-1917 гг.), Алма-Ата, 1984 г.
24. Ахмедов Ѓ. Алаш «Алаш» болѓанда. Алматы, 1996 ж.
25. Өзбекђлы С. Арыстары алаштыњ. Алматы, 1998 ж.
26. Нұрпейісов К. Становление Советов в Казахстане (март 1917 – июнь 1918 г.) Алма-Ата, 1987 г.


Әбдіманов Ұ. «ҚҰазаҚұ» газеті. Алматы, 1993
Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хаҚұында. // ҚҰазаҚұ тарихы. 1994, №1.
Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хаҚұында. // ҚҰазаҚұ тарихы. 1994, №1.
Юсупов И. Дунгане в борьбе за власть Советов в Туркестане. 1967, 124 бет.
Юсупов И. Дунгане в борьбе за власть Советов в Туркестане. 1967, 105 бет.
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 128 бет.
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 73 бет.
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 59 бет.
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 27 бет.
ҚҰойгелдиев М. Алаш љткен жол. // АҚұиҚұат. 1994
ШоҚұай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның Құилы тағдыры. // ҚҰұрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 15 бет.
ШоҚұай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанныњ ќилы таѓдыры. // ҚҰұрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 98 бет.
ШоҚұай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның Құилы тағдыры. // ҚҰұрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 81 бет.
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 47 бет.
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 29 бет.
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 81 бет.
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 44 бет.
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 73 бет.
Шоқай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның Құилы таѓдыры. // Құрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 37 бет.
Ѕбдіманов Љ. «Қазақ» газеті. Алматы, 1993.
Ѕбдіманов Љ. «Қазақ» газеті. Алматы, 1993.
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 17 бет.
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 65 бет.
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 68 бет.
Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 78 бет.
Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 35 бет.
Қойгелдиев М. Алаш љткен жол. // Ақиқат. 1994.
Қойгелдиев М. Алаш љткен жол. // Ақиқат. 1994.
Қойгелдиев М. Алаш љткен жол. // Ақиқат. 1994..
Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 42 бет.
Шоқай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның қилы тағдыры. // Құрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 22 бет.
Шоқай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның қилы тағдыры. // Құрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 34 бет.
Шоқай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның қилы тағдыры. // Құрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 39 бет.
Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 32 бет.
Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 18 бет.
Қойгелдиев М. Алаш љткен жол. // Ақиқат. 1994.
Турсунбаев А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967, 58 бет.
Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в Казахстане. Алма-Ата, 1972, 28 бет.
Ќозыбаев И.М. Историография Казахстана. Уроки истории. Алма-Ата, 1990, 10 бет.
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992, 11 бет.
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992, 15 бет.
Ќойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 77 бет.
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
35 бет.
Ахмедов Ғ. Ахањныњ өмір кезеңдері. // Жұлдыз. 1989, №6.
Турсунбаев А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967, 39 бет.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 116 бет.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 121 бет.
Ахмедов Ғ. Ахањныњ өмір кезеңдері. // Жұлдыз. 1989, №6.
Ахмедов Ғ. Ахањныњ өмір кезеңдері. // Жұлдыз. 1989, №6.
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
44 бет.
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
44 бет.
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
45 бет.
Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в Казахстане. Алма-Ата, 1972, 85 бет.
Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в Казахстане. Алма-Ата, 1972, 18 бет.
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 75 бет.
Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хақында. // Қазақ тарихы. 1994, №1.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 213 бет.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 65 бет.
Турсунбаев А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967, 87 бет.
Турсунбаев А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967, 92 бет.
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 183 бет.
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 187 бет.
Әбдіманов Ұ. «Қазақ» газеті. Алматы, 1993.
Нұрпейісов К. Советы Казахстана в борьбе за упрочение власти рабочих и крестьян. Алма-Ата, 1968, 16 бет.
Нұрпейісов К. Советы Казахстана в борьбе за упрочение власти рабочих и крестьян. Алма-Ата, 1968, 69 бет.
Пахмурный П.М., Григорьев В.К. Октябрь в Казахстане. Алма-Ата, 1978, 74 бет.
Пахмурный П.М., Григорьев В.К. Октябрь в Казахстане. Алма-Ата, 1978, 75 бет.
Покровский С.Н. Победа Советской власти в Семиречье. Алма-Ата, 1961, 13 бет.
Установление Советской власти в областях Казахстана (1917-1918 г.г.). Сб. статей. Алма-Ата, 1957.
Установление Советской власти в областях Казахстана (1917-1918 г.г.). Сб. статей. Алма-Ата, 1957.
Покровский С.Н. Победа Советской власти в Семиречье. Алма-Ата, 1961, 18 бет.
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992. 34 бет
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992. 37 бет
Қозыбаев И.М. Историография Казахстана. Уроки истории. Алма-Ата, 1990, 95 бет.
Пахмурный П.М., Григорьев В.К. Октябрь в Казахстане. Алма-Ата, 1978, 89 бет.
Қозыбаев И.М. Историография Казахстана. Уроки истории. Алма-Ата, 1990, 94 бет.
Қозыбаев И.М. Историография Казахстана. Уроки истории. Алма-Ата, 1990, 91 бет.
        
        Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: «Қазан төңкерісі қарсаңында Оңтүстік Қазақстандағы саяси-қоғамдық ұйымдар»
Мазмұны:
Кіріспе.........................................................................................................2-7
І-тарау. Ақпан ... ... ... ... ... ... және қоғамдық-саяси ұйымдардың құрылуы
Қоғамдық-саяси ұйымдардың құрылуының алғы-шарттары..........................................................................8-26
Ақпан төңкерісінен кейінгі қоғамдық белсенділіктің артуы...............................................................................27-37
ІІ-тарау. Уақытша үкімет тұсында ... ... ... ... ... ... ұйымдарға қатысты Уақытша үкіметтің жүргізген бағыты............................................................38-43
Қоғамдық-саяси ұйымдардың арақатынасы және олардың қызметі............................................................................44-52
Қорытынды............................................................................53-54
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.......................................55-56
Сілтемелер тізімі...................................................................57-61
Кіріспе
Бұрынғы Ресей империясының құрамындағы халықтар тарихына үлкен ... мен ... ... жылы ретінде енген 1917-1918 жылдардыњ ХХ ғасыр тарихында алар орындары ерекше. «Қазақ» газетінің айтуынша: «1917 жыл Россия мемлекеті үшін зор ... зор ... зор ... жылы ... ... Жылдың басы қуаныш, ағы ренішпен өтті»
Әбдіманов Ұ. «ҚҰазаҚұ» газеті. Алматы, 1993.
Шындығында да, ... 1917 жылы ... ... ... ... кездесетін қоғамдық құбылыстарды басынан өткерді. Сол жылдың ақпан және қазан ... ... ... ... ... тарихын да, тағдырын да түбегейлі өзгерістерге ұшыратты. Дегенмен, өзінің ауқымдылығы жағынан да, салдары жағынан да аса маңызды оқиғалар ... ... ... ... де, ... ... де тарихы мен маңызы әлі объективті зерттелініп, өздерінің тиісті бағаларын ... ... ... халықтарына өркениеттілікке бағыт алып, елде демократиялық өзгерістер жасауға мүмкіндік туғызған біріншісінің маңызы, ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... тарихнамада саналы түрде төмендетілді. Керісінше, Ресейді адамзаттың ... даму ... ... алып ... оның ... өлшеусіз қайғы-қасірет әкелген, екіншісінің «маңызы» негізсіз әріптелді
Нұрпейісов К. ... ... ... ... // ... ... 1994, №1..
Ақпан төңкерісінің демократиялық сипатын толық жоққа шығара алмағанымен, кеңестік тарихшылар оған таптық тұрғыдан ... ... ... ... тар шеңбердегі бағасын берді. Ал, ол төңкерістің және одан кейін де елде, ... ... ... ... бір ғана ... ... ... бағалауға келмейтін, күрделі құбылыс болғандығын байқау қиын емес.
Жалпы, 1917 жылдың ақпаны мен қазаны аралығы ... ... ... ... ... 8 айға ... ... өзгерістердің маңызы жағынан келгенде Ресей халықтарының келешегіне жол ... ... үміт ... ... бір тарихи кезең болды. Сондықтан, тарих ғылымының алдында тұрған міндеттің бірі, кезінде сыңаршақ жазылған 1917 жылдың тарихын қайта зерттеу ... ... ... еңбектерде жергілікті саяси-қоғамдық ұйымдарды басқа ұйымдармен шатастыру, сондай-ақ, ... ... ... мен ... ... ... ... ажыратпай, екеуін бір ұйым деп ұғушылық кездеседі
Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хаҚұында. // ҚҰазаҚұ тарихы. 1994, №1..
Жұмыстың ... мен ... ... ... ұйымдардың халқымыздың қоғамдық-саяси даму жолындағы алатын орны және қазақ қоғамының саяси ... ... ... ... ... оның әлеуметтік-саяси сипатын жаңа тарихи көзқарас тұрғысынан бағалау –зерттеу жұмысының басты ... ... ... ... байланысты зерттеу жұмысының алдына мынадай міндеттер қойылды:
Ақпан төңкерісі жеңісінен кейінгі кезеңде өмірге келген жергілікті саяси-ќоѓамдыќ ұйымдардыњ пайда болуыныњ алѓышарттарын ... ... ... ... ... ұйымдар ретінде атқарған қызметтерінің мазмұнын, ќоѓамдыќ-саяси ќатынастар жџйесінде алатын орнын айќындау;
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... саяси партиялармен ара ќатынасын көрсету.
Аќпаннан кейінгі оќиѓалар ұлттыќ ќозѓалыстыњ ішінде айтарлыќтай идеялыќ келіспеушіліктердіњ болѓандыѓын көрсетті, ... ... ... ... аса ... ... бірі –жалпыресейлік партиялардыњ филиалдарыныњ ұлттыќ ќозѓалысќа және ұлттыќ мәселеге ќатынасы.
Өлкеніњ жалпыресейлік ... ... ... ережелерін талдау ұлттыќ мәселені демократиялыќ шешу жолын ұстанатындыѓына џнемі ... ... ... ... негізделген, көлемді және шынайы ұлттыќ баѓдарламасыныњ болмаѓандыѓын көрсетті.
Өлкелік кадеттердіњ, әсерлердіњ, радикал-демократтардыњ және басќаларыныњ империялыќ нұсќауларѓа негізделген ұлттыќ ... ... ... ... халќына тџсінікті бола алмады және де ќабыл алынбады.
Ќалай ... да, ... ... және оныњ мемлекеттік ќұрылысы туралы мәселеде ќарама-ќайшылыќтар ќаншалыќты терењ болѓанымен, екі жаќтан да демократтар, әйтсе-де, диалогќа жол ... ... ... ... ... ... өзініњ басты рөлін ойнау жазылѓан большевиктер тұрпатындаѓы жања күш біртіндеп жетіле бастады.
Мәселеніњ мањыздылыѓы. ... ... әлем ... ... егемен ел ретінде өз орнын тауып, тәуелсіздік туын тіккен осы бір ... ... ... ... ... ... көзќарас та мҮлдем жања сипатќа ие болды. Оныњ бір көрінісі осы уаќытќа дейін бұрмаланып, ... ... ... бір ... ... ... ... ќайта ой елегінен өткізіп, оларѓа объективті баѓа беруге деген талпыныс. Ќазаќ елініњ ... даму ... ... орны бар ... саяси-ќоѓамдыќ ұйымдар да соњѓы жылдарѓа дейін тарихи шындыќ тұрѓысынан зерттелмей, көп ... ... ... болып табылады.
1917 жылы Аќпан төњкерісі патша өкіметін ќұлатып, Ресейде ерекше саяси ... ... ... ќос ... ... ... пен Кењестерді, ал жер-жерлерде билікке ұмтылѓан сан алуан одаќтар мен ... ... ... әкелді. Заман өзгерісі алѓа тосќан жања міндеттерді шешу ќажеттілігі ұлттыќ ќоѓамдыќ ... да осы ... ... алып ... еді.
Жергілікті саяси-ќоѓамдыќ ұйымдар –Уаќытша үкіметтіњ саяси жџйесінде ќазаќ елініњ ұлттыќ мџддесін білдіру және ... ... ... болѓан демократиялыќ баѓыттаѓы ќоѓамдыќ ұйым. Өлкеде саяси-ќоѓамдыќ ұйымдардыњ пайда болу негіздері мен ... ... алѓа ... міндеттері мен сол міндеттерді іске асыруда атќарѓан ќызметі, тарихта алар орны арнайы ... ... ... ... бұл ... ... халќыныњ сол бір аласапыран кезењдегі саяси өмірініњ ќырлары мен сырларын терењ тџсінуге мүмкіндік береді.
Кењестік тарихтану ѓылымында жергілікті саяси-ќоѓамдыќ ұйымдар ... ... ... ... ... яѓни ... ... «ќолшоќпары» болды деген баѓа беріліп келді. Аќпан төњкерісінен кейін Ресейдіњ барлыќ ... ... бой ... ... башќұрт, тџрікмен, ұйѓыр-дџнген, татарлардыњ, т.б. ұлттыќ ќоѓамдыќ ұйымдарыныњ бір сапында тұрѓан жергілікті саяси-ќоѓамдыќ ... ... ... ... ќол ... отарлыќ езгіден ќұтылып, өз ұлтын өркениетті елдердіњ ќатарына ќосуѓа асыќты, сол үшін ќызмет етті. Өлкедегі саяси-ќоѓамдыќ ... ... ... оныњ ... ... кетуіне аянбай ењбек еткен, көшбасшы болѓан ќазаќ оќыѓандары, ұлт зиялылары еді. Олардыњ жергілікті саяси-ќоѓамдыќ ... ... ... елді феодалдыќ мешеулік пен отарлыќ тәуелділіктен алып шыѓу әрекетін жасаѓан әлеуметтік ... ... ... болѓандыѓын айѓаќтайды.
1917 жылы Аќпан төњкерісінен кейін ќазаќ ќоѓамында пайда болѓан ењ беделді саяси-ќоѓамдыќ ұйымдар туралы тарихи шындыќты мүмкіндігінше ... ашып ... ... ... ... ... ішінде дџнгендердіњ Аќпан төњкерісінен кейінгі тарихын зерттеуші ... ... ... ... ... ... мұндай комитеттер бірнешеу болды: ќазаќтыњ –«Алаш», өзбектіњ –«Шуро-Исламы», ұйѓырдыњ –«Милли-Шуросы», жалпы мұсылмандыќ –«Ќұрылтай», ... ... және ... Осы ... бәрі ... ... жеке ќанау ќұќына ие болу үшін күресті, әрі өзара баќталас болды, бір-бірін көре алмады»
Юсупов И. Дунгане в борьбе за ... ... в ... 1967, 124 бет., –деп жањсаќтыќќа жол береді. Ќазіргі ... ... ѓ. ... ... ... ... ќарым-ќатынасы аса жемісті болѓандыѓын куәландырып отыр
Юсупов И. Дунгане в борьбе за власть Советов в ... 1967, 105 ... ... ... ... ... ќұрылѓан кезењі мен жойылѓан уаќытын, яѓни 1917 жылдыњ наурыз айынан 1917 жылдыњ ќазан айлары аралыѓын ќамтиды. 1917 жылдыњ ... ... ... ... бой ... ... ... ұйымдар 1917 жылдыњ күз айларында, яѓни Кењестердіњ өкімет билігін алѓанынан кейін Ќазан төњкерісініњ ... ... ... ... ... ұйым ретінде таратыла бастады.
Территориялыќ ауќымы негізінен жергілікті саяси-ќоѓамдыќ ұйымдар ќұрылѓан Оңтүстік өлкесін ќамтиды. Сол саяси-ќоѓамдыќ ұйымдардыњ ќызметін жан-жаќты ашып ... ... сол ... ... бөлу ... Жетісу облысы аудандары да ќамтылды.
І-тарау
Аќпан төњкерісінен кейінгі Оңтүстік Ќазаќстанда демократиялыќ өзгерістер және ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ ќұрылуы
.1. Ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ ќұрылуыныњ ... ... ... ХХ ... ... ... ... шалѓай шеткі отары ќатарында болды. Жања капиталистік ... ... ... тәуелділік жаѓдайында ќалыптасу процесі, өлке халыќтарыныњ таѓдырында мұњды-зарлы, драмалы ... ... ... бұл ... тым ... ... ... бере бастады. Сансыз табындарды азыќтандыра алатын жайылымдар, бидай, ... ... ... ... ... ... бере алатын кењ-байтаќ ќұнарлы алќап, аса бай табиѓи ќазбалар ќоры өте ұќыпсыз, олаќтыќпен пайдаланылды. Сол уаќытта маќта өсіру астыќ, ... ... ... ... ... ... халыќты ќұлдыќќа түсіру ќұралына айнала бастады. Империялыќ ... ... ... салынып жатќан темір жолдар, барлыќ инфраќұрылым, Оңтүстікті оны ежелгі көршілерінен бөліп тастады. Бұл инфраќұрылымѓа ашыќтан-ашыќ тек ... ќана ... және ... мән ... ... экономиканыњ аграрлыќ-шикізаттыќ сипатыныњ ныѓая түсуіне баса артыќшылыќ берілді
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 128 бет..
Ѓасыр басындаѓы арзан ... ... ... ... келуі салдарынан мыњдаѓан ќолөнершілер кедейленді. Сонымен ќатар, тұтас алѓанда жања капиталистік ... ... ... ... ұзаќ ... бойы «бір ... ... ќалды
Сафаров Г. Колониальная революция. Алматы, 1996, 73 бет..
Осылайша, ескі дџние көбіне жойылып, ал ... ... ... ... ... ахуал өлкедегі болашаќ әлеуметтік және ұлттыќ толќуларѓа жаѓдай туѓызды. Ресей империясы отарлыќ істерді жүргізуде өз «туыстары» іспетті, кейде кешке, ал ... ... ... ал да ... бер» ... ... ... саясаттыњ таѓы бір мањызды принципі жергілікті ќоѓамныњ кері тартпа көштеріне саналы арќа сөйеу болды. Тек осындай жолмен ѓана ... ... ... ... және ... ... мүмкін болып көрінді
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция ... ... ... ... 1996, 59 ... бұл ... өзін жарым-жартылай ѓана аќтады. Жыл өткен сайын көп-мәртебесін саќтап ќалу ќиындай түсті.
Бірќатар ... ... ... ... ... ... Ресей самодержавиесі «жергілікті ерекшеліктерге» байланысты сәл-пәл өзгертіп, өњірге өзініњ әкімшілік-полициялыќ аппаратын ќоса алып келді. Жоѓарыда генерал-губернатор, одан кейін ... ... ... ... ... Ресейдегідей мұнда да патша ұкіметі жеке дара басќаруды ќолѓа алды. Бұл үшін полициялыќ-тыњшылыќ аппаратты пайдаланды. «Жергілікті өзн-өі ... ењ ... ... ... ... ауыл старосталары мен қазақтарды ќалдырды. Орыстыњ сауда және маќта-мата ... ... ... өздерініњ өктемдігін жүргізу үшін ќолбала етті. Сонымен бірге орыс дворяндары мен әскери ќызметшілерініњ резервтегі бюрократиялыќ тобы ... ... ... ... ойларына келгенін істеді, зорлыќ-зомбылыќта шек болмады, пара алды, ... ... В кн. ... ... революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 27 бет..
Зорлыќ-зомбылыќ пен ... ... ... ... ... өз ... ... бұѓауда болуѓа, «екінші сорттылыќ» ауыр белгімен өмір кешуге келісе алмады. Өлкедегі ... ... жања бір күш ... ... ... Ѓасырдыњ басында өлкеніњ ќоѓамдыќ-саяси өмірінде төтенше мањызды міндеттерді атќару оныњ үлесіне тиді. Бұл көш, жәдидтер ќозѓалысы ... ... ... ... интеллектуалды бөлігін топтастырды. Олар ұлттыќ интеллигенция және білімді дін өкілдері еді. Көпшілігі ... ... ... ... ... білімсіздік және төзімсіздік жаѓдайында рухани оянуды күту аќылѓа сиѓысыз екендігін түсінді. XIX ѓасырдыњ аяѓындаѓы көтерілістердіњ ... ... ... сапалыќ жаѓынан басќаша дењгейде біріктіру ќажеттігін көрсетті
ҚҰойгелдиев М. Алаш љткен жол. // АҚұиҚұат. 1994. Өз іс-әрекеттерініњ ... ... ... ... ... ... жүргізді. Мұсылман әлемімен тыѓыз байланыс орнатуѓа көњіл бөлді.
Бірнеше кезењдер бойы мұсылман бірлігі идеясы ќоѓамдыќ-саяси күштерді біріктірушілік фундаменті ретінде алынып келді. XX ... ... ... ресми үкімет жаулап алѓан территорияларѓа және ондаѓы жергілікті халыќќа ќарсы ондаѓан ... бойы ... ... ... замана шындыѓына жуымайтын ұлттыќ саясат жџргізді. Осы кезењде мұсылман бірлігі концепциясы жањадан бір серпін ала ... ... ... ... ... жалпыресейлік мұсылмандыќ одаќ ќұру жөнінде шешім ќабылдады. («Иттифак-Эль-Муслимин») Одаќтыњ уставы 1906 жылы ќањтарда Санкт-Петербургте өткен Екінші жалпыресейлік мұсылмандар съезінде бекітілді.
Уставта ... ... ... ... 16 ауданды ерекше аудандыќ орталыќ ретінде ќұру ќарастырылды. «1) Кавказ ауданында ... 2) ... ... 3) Москва және Петербург ауданында –Петербург; 4) Литва ауданында –Минск; 5) Төменгі Еділ бойында –Астрахань; 6) Жоѓары Еділ ... ... 7) Уфа ... ... 8) Орынбор ауданында –Орынбор; 9) Түркістанда –Ташкент; 10) ... ... 11) ... ... ... 12) Омск ... –Омск; 13) Семей ауданында –Семей; 14) Жетісуда –Верный; 15) Аќмола ауданында –Петропавловск және 16) Каспий өњірінде –Асхабад. Осы ... ... ... ... ... жиын шаќырылады. Бұл жиындар жалпы жиында сайланѓан ... ... М. 1917 жыл ... ... // ... ... ... // ҚҰұрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 15 бет..
Бұл ... ... ... ... адам оныњ ... мен ... ... міндеттілігі уставта ерекше Көрсетілді. Олар өздеріне ұйымныњ уставы және баѓдарламаларындаѓы талап-тілектердіњ орындалуын жџзеге асыру ... ... ... ... ... Сол 1906 жылы (16-21 тамызда), мемлекеттік Думаныњ мұсылман фракциясыныњ мүшелерініњ бастамасымен үшінші жалпыресейлік мұсылман съезі өтті. Съезде ... ... ... және ... Съезде баѓдарламаны ќабылдау ќажеттігін негіздей келіп, «Казань –Мухбири» газетініњ ќызметкері, конституциялыќ демократиялыќ партияныњ орталыќ ... ... Юсуф ... ... ... ... маќсатымыз, Ресейдіњ көпшілік мұсылмандарын біріктіру, саяси партия ќұру, орыс партиялары және үкімет алдында күшін, ыќпалын және беделін көтеру, сонымен ќатар, ... ... ... өзіміздіњ ұлттыќ және саяси ќұќыќтарымыздан айырылмауымыз керек»
ШоҚұай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // ... ќилы ... // ... ... ... 1992, 98 ... 17 тамыздаѓы отырысында президиумныњ мұсылман партиясын ќұру туралы ұсынысын ќабылдады. Сайланѓан Орталыќ комитет мүшелері мұсылман партиясыныњ баѓдарламасын ... Ол 75 ... ... ... ... ережелері бойынша конституциялыќ-демократиялыќ партияныњ баѓдарламасына жаќын болды. Оныњ негізгі ережелерініњ кейбірі мынадай: «1) ... ... ... ... ... ... әлеуметтік, діни және басќа реформаларды өміршењ ету үшін Ресейдіњ барлыќ ... ... ... ... ... бойынша пікірлестерін, бірыњѓай ортаќ практикалыќ іс-әрекетке біріктіруді маќсат етіп ќояды. 2) Азаматтыќ және саяси өмірде еркіндік, шындыќ және ... ... мен ... ... ... ұмтыла отырып, партия бұл маќсатќа барлыќ орыс азаматтарына, соныњ ішінде ... ... адам және ... ќұќыќтарды бере отырып, Ресей империясыныњ басќару формасын мемлекеттік конституциялыќ принциптер бойынша іс ... ... ... ... ... зањ ... функцияларына оныњ өкілдерін жіберу арќылы ќайта ќұрылымдыќ өзгертулер жүргізгенде ќол жеткізуге болады деп ... М. 1917 жыл ... ... // Түркістанның Құилы тағдыры. // ҚҰұрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 81 бет.. ... ... ... кењ ... автономиялыќ басќару, дін істерінде толыќ автономия ќажеттілігі жөнінде айтылды. ... бұл ... ... ... бірігуге шаќыратын шешімдері империяныњ барлыќ мұсылмандыќ региондарында прогресшілдердіњ Көњіл-күйіне тікелей елеулі ыќпалы, ... ... осы ... ... ... ... әсер етпей ќоймады.
Сонымен бірге, шыѓыс елдерінде интеграциялыќ процестердіњ күшеюімен ќатар біртіндеп діни-реформаторлыќ ќозѓалыстар да жандана түсті.
Шыѓыстаѓы ќалыптасќан революциялыќ ахуалдыњ, Џндістанда ... ... ... ... ж.ж.), ... конституциялыќ ќозѓалыспен (1905-1911 ж.ж.), Тџркияда (1908) және ... ... ж.ж.) ... ... ... ... ќоѓамдыќ-саяси және діни ой-пікірдіњ даму процесіне ќосымшалар енгізді.
«Шыѓыстыњ оянуы», әрине, ... ... ... ... ... ... ... «зиянды», азаттыќ идеяларыныњ ену мүмкіндігі оларды алањдатты
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 47 бет..
Патша ... және ... ... ... ... ... ... байланысты алањдаушылыќ білдірді. Оѓан барлыќ дерлік ірі орыс газет және журналдарыныњ ... ... ... ... ... –патша үкіметі жџргізген барлыќ шектеулер мен тиымдарѓа ќарамастан, Оңтүстік Ќазаќстанды ... ... ... ... ... ... революциялыќ оќиѓалар туралы хабарлар келіп жатты. Ол ... ... ішкі ... ... тигізбей ќоймады. Ұлт-азаттыќ идеяларды ќабылдауѓа орайлы негіз жасады және әртүрлі топтардыњ ќоѓамдыќ-саяси белсенділігіне дем беруші мањызды фактор болды.
Жәдидтер цензура ... ... ... ... шыѓыс аудандарынан ұдайы әртүрлі газет-журналдар алып отырды. Ондаѓан жәдидтер осы әдебиеттерді ќолдарына алып өлкені аралады. Барлыќ ауылдарда, ќалаларда, шайханаларда және үй ... ... Бұл ... ... ... ... ... ќазіргі заманѓы ѓылымдар, философия, саяси экономия, халыќаралыќ ќұќыќ туралы мынадай институттар, ќалалыќ өзін-өзі басќару: акционерлік ќоѓамдар, ... мәні ... және т.б. ... ... ... ... В кн. ... Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 29 бет.. ... ... ... ... ... ... және адамзат прогресініњ сипаты туралы, европалыќ саяси-әлеуметтік институттардыњ түрлері және мазмұны туралы ... ... ой ... түрткі болды. Көбіне бұл елдердіњ ұлттыќ ќозѓалыстарыныњ көсемдерініњ ќаламдарынан туындаѓан маќалалар айрыќша ќызыѓушылыќ тудырды. Маќалаларда, ... бір ... ... Шыѓыс мемлекеттерін батыс әлемініњ отарлауына алып келген артта ќалу себептерін талдай келіп, өз халќын ұзаќ ұйќыдан оянуѓа және ... ... ... үшін ... ... Шыѓыстыњ прогресшіл баспасы Ресейдіњ мұсылмандыќ аудандарындаѓы ұлттыќ интеллигенцияныњ көњіл-күйіне зор ыќпалы патша ... ... ... ... ... В кн. Г.Сафаров. Колониальная революция (Опыт Туркестана). Алматы. «Жалын», 1996, 81 ... ... ... ой-санамен танысу сонымен ќатар, жәдидтердіњ ѓылыми-педагогикалыќ және аѓартушылыќ ізденістеріне дем берді, ынталандырды. Олар өлкеде ќысќа мерзімде оќу және ... ... ... беретін дыбыстыќ жүйелі оќытатын жања әдісті мектептер ќұрудыњ бастаушылары болды. Ал ескі әріп ... ... ... конфессионалдыќ мектеп аса ұзаѓыраќ уаќытты керек етті.
Өзгертулер жања әдісті мектептерде оќыту баѓдарламаларыныњ өзіне де ... оѓан ... ... ... ана тілі және ... ... ... Жања әдісті мектептердіњ пайда болуы өкімет орындарыныњ реакциясын тудырды. Жања ... ... ... ... ... кіруі кезењімен тұстас келді. Бұл әлбетте, отаршылдарды жања әдісті мектептердіњ ќызметін ... ... ... етті. Мүмкіншілік болса оларды орыстандыру маќсаттарында пайдалануды көздеді. Осыѓан байланысты ... ... ... ... И. ... былай деп көрсетті: «Келешекте көрсетілген әдістіњ дамуы барысын ќадаѓалау ләзім: жања әдісті мектептер орыс-түзем мектептеріне ... ... ... және ... етуі ... ... олар ... орыс мәдениетініњ жетекшісіне оппозицияда да бола алады...»
Сафаров Г. ... ... ... 1996, 44 ... ... ... ... табиѓи ќұќыѓы емес, метрополия мүддесі үстемдік жаѓдайда тұрѓанда, өлкедегі мәдени істердіњ ахуалы шын ... ... ... ... ... ... және ... саласындаѓы ахуалды өзгертуге баѓытталѓан, жергілікті прогресшіл жәдидтердіњ ресми билікпен келісілмеген кез-келген ... ... ... ... сол ... патша полициясыныњ есебінде былай көрсетілді: «Полиция департаментініњ мәліметтеріне ќараѓанда, соњѓы уаќыттарда... Орыс мемлекетініњ он төрт миллионнан аса ... ... ... ... өмір ... ќаусату ќаупін туѓызатын және сол халыќтардыњ өмірінде өзгеріске ќамдану жөнінде болжауѓа ... ... ... жања леп ... Г. ... революция. Алматы, 1996, 73 бет.
...Жања лептіњ жаќтаушылары өз шыѓармаларында Ресейдіњ татар (түркі) халыќтарыныњ, мәдениетті және бай болу үшін ... ... және ... ... ... біліктілігін арттыруѓа, шет тілдерді оќып үйренуге шаќырды. Сонымен жањашылдар өз діндестерін бірыњѓай жалпы білім ... ... сол орыс ... және ... оќу ... ... ... ѓылымныњ Ќұранмен байланыстырылуы тиіс, жоѓары даналыќтыњ ерекше татарлыќ оќу орындарына шаќырды. Олар ... ескі ... ... надандыќ тџсініктерінен тазартып ұѓыну және өз халыќтыѓын әдеби, ѓылыми және діни салада ана ... ... ... ... отырып ныѓайту және тіпті прогресс жолында Ислам және түркі халыќтыѓы негізінде айналысу ќажеттігін көрсетеді. Прогресшілдер өз ... ... ... маќсаттарымен шектеле ме, немесе, ескі дәстүрлерді жаќтаушыларды жењіп, ілгері бара ма, ќазіргі уаќытта ... ... ... емес, сол сияќты орыс мемлекеттілігініњ мүдделері көзќарасынан нәтижелері ќандай болатындыѓын білуге мүмкіндік жоќ...»
Шоқай М. 1917 жыл ... ... // ... ... ... // ... ... Алматы, 1992, 37 бет..
«Оянып келе жатќан» Азиядан тџрлі әдебиеттердіњ жаппай ... ... ... жергілікті мерзімді басылымдарды шыѓаруѓа және дамытуѓа шабыт берді. Өлкеде басылымдардыњ редакторларыныњ және белсенді ќызметкерлерініњ арасында ќоѓамныњ аса көрнекті ... ... ... ... Көлбай Тоѓысов, Кәрім Нарбеков, Төлеген Ќожамжаров және басќалар. Ресми ... ... бұл ... жабу үшін ... ... ... ұлттық баспасөз ењ зор ерік-жігермен саќталынды. Тиым салынѓан басылымдардыњ орнына ... ... ... ... өмірдіњ белсенділігініњ артуына септігін тигізген тек прогресшіл, ұлттық баспасөз ѓана емес, XX ѓасырдыњ алѓашќы онжылдыѓында жәдидтердіњ Шыѓыс ... ... ... ќозѓалыстардыњ ќайраткерлерімен тікелей байланысы айтарлыќтай кењ тарады. Бұйымдар ќұрудыњ бастамалары өз ... ењ ... ... ... міндеттерді ќойды. Әлеуметтік-экономикалыќ және рухани өмірді жан-жаќты ќайта бұйымдастырудыњ ќұралы аѓартушылыќ деп білді. Түркия, Ауѓаныстан және ... ... ... кейін жас прогресшілдер белсенді үгіт-насихат ќызметін бастады. Өз ... ... ... жања ... ... Олар ... ќоѓамдар және ұйымдарды ќұрды, «Көмек», «Үміт», «Ќайрат» және басќалар
Ѕбдіманов Љ. ... ... ... 1993.. ... ... саны әсіресе бірінші дџниежџзілік соѓыс жылдары Көбейді. Метрополияда және отарларда революциялыќ процестер кењ ќанат жайды. Отаршылдыќќа ќарсылыќ күшейді. Оњтүстік өлкеніњ ... ... ... әлі ... ... ќарастырылѓан, аќыл-ой елегінен өткен уставы және баѓдарламалыќ құжаттары болмады. Оларѓа көбінесе саяси тәжірибе, ал кейде және ќажетті кѕсіпќойлыќ та жетіспеді. ... ... ... ... ... ... байланыстардыњ болуымен, сонымен бірге жалпыресейлік мұсылмандыќ форумдардыњ баѓдарлары және ұсыныстарымен таныс болуымен толтырылды
Ѕбдіманов Љ. «Қазақ» газеті. ... ... ... және ... ... іс ... асырыла бастады. Жѕдидтердіњ аѓартушылыќ ізденістерімен, олардыњ саяси іс-әрекеттерініњ арасындаѓы шекара жойыла бастады. Жергілікті прогресшілдер ... ... және ... ... өмір сүруініњ алѓашќы күндерінен бастап ұдайы баќылауда болды. Түркістан ... ... ... ... үшін жұмыс күрт молайды, оны әрдайым игеріп үлгере алмады. Өлкедегі аса күрделі ... ... ... ... ќолдану жөніндегі күшейді жиі-жиі естіле бастады.
Осындай күшейдідыњ бірінде, 1914 жылы 26 майда ... ... ... ... панисламистік ќозѓалыстардыњ дамуы себепті, Өлкеде Ресейдегі Губерниялыќ ќұќыќта Жандармдыќ басќарма ќұру табанды тџрде ќажетті болып табылады. Ол шендегілер ... Бас ... ... алу жөніндегі бұйрыќќа ќол ќою, саяси сенімсіздік көрсеткен күдікті адамдарды уаќытша ұстау және ... ұсаќ ... ... ... ... өкімет бекіткен зањдарды пайдалана отырып, өз бетінше, ќылмысты ... ... ... ... ќылмыстарды зерттеумен айналысќан болар еді. Ќазіргі уаќытта орын алѓандай, аудандыќ ќорѓау бөлімініњ мүшелеріне мұндай ќұќыќтар берілмеген. Оѓан тәуелсіз, әрбір ауданѓа ... ... ... ... ... ... жергілікті халыќтыњ және ќылмыстыќ элементтердіњ іс-әрекеттерін баќылауды күшейтеді. Сонымен бірге, өздерініњ тікелей міндеттерін орындау жүктелген уездік ... ... онша ... емес ... ... ... ... іс-әрекеттерден айтарлыќтай шамада босатады»
Сафаров Г. Колониальная революция. ... 1996, 17 ... және ... ... Көњіл аударусыз ќалмады және шара ќолданылуы себепті (сонымен ... оѓан ... ... ... ... ... ... және дайындау және т.б. ќосымша ќаржы бөлінді) ќорѓау ... ... ... ... ... ... ... аќпаратты өз уаќытында алып отырды. Ќорѓау бөлімі ќысќа мерзім ішінде жергілікті ұлт ... ... өз ... ... алды және ... мұсылмандыќ ортаѓа енгізді. Ал Аќпан оќиѓаларынан кейін, ќорѓау бөлімі ісін ќараѓан комиссия жұмысы нәтижесінде, Көптеген ќұпия ќызметкерлердіњ ... және ... ... ... ... ... көптеген ќұжаттардыњ алдын-ала жойылѓанына ќарамастан) әшкереленді
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 65 бет.. ... ... ... ... ... «Бала», «Ќара», «Беркут», «Красивый», «Белобородый» бүркеме аттарын жамылѓан аса ерекшеленген ќызметкерлер белгілі болды. Ќорѓау бөлімі дәл ... ... ... аќпарыныњ арќасында әне-бойы дерлік, жергілікті халыќтыњ көњіл-күйлеріндегі, мүдделеріндегі сонымен бірге ќалыптасып келе жатќан жас ұлттық ... және ... ... ... жатќан өзгерістерге байланысты істерден хабардар болды.
Саяси тіміскілеуде негізгі жұмысты филерлер (тыњшылар) жүргізді. Ќорѓау бөлімі ќұпия ... ... ... ... Олардыњ мәліметтері ерекше жоѓары баѓаланды. Олар революционерлер және ... ... В.К. ... ... и ... ... в ... 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 68 бет. адамдарѓа тек ... ... ѓана ... ... ... ... еріп жүрді. Өлкедегі түркішілдік ќозѓалыс туралы мәлімет алу үшін филерлер Персияѓа және Ауѓаныстанѓа іс-сапарларѓа жіберілді. Ќорѓау бөлімі штаттаѓы ... ... ... «кездейсоќ мәлімдеушілерді» де өзіне тартты, олар жеткізген аќпарыныњ мањыздылыѓына ќарай аќшалай сыйаќы ... ... ... ... ... аќпарында (21.12.1911) берілді: «Верный ќаласында үкіметке ќарсы маќсаттаѓы мұсылман сарттардыњ үйірмесі құрылды. Құжаттары џйірменіњ өз уставы, төраѓасы, ... ... ... аќша ... ... ќазынашысы бар. Құжаттары џйірме Ташкенттегі мұсылмандыќ ќауымдастыќтыњ бөлімі болып ѓана табылады. Оныњ ... ... ... ... ... да ... осы ... мұсылмандар үйірмелерін ќұру болып табылады. Нигматуллин, Исмаил Жабеков, Рахымќұл Әбдірахманов, Ѓапыржан ... ... ... және ... ... ... М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 78 бет..
Жетісуда «Гәп» немесе «мәшраб» деп аталынатын мұсылман ... бар. ... ... ... саны онѓа ... 17-20 адамнан тұрады. Үйірме мүшелері ќатањ тәртіпке ... ... ... айып 50 ... 10 ... ... белгіленген, апта сайын мүшелік жарна 20 тиын. «Мәшрабтардыњ басшылары жиылып бас ќосып тұрады. Тџркішіл ќырѓыз (ќазаќ) Сыртанов ... ... ... миллионер Ќұдыс Ѓабдул-Уәлиев арќылы байланысып тұрады, және ол Сыртановќа ќаржылай және рухани көмек көрсетіп тұрады»
Чокеев М. ... под ... ... ... 1993, 35 ... ќорѓау бөлімініњ «Красивый» бџркеме атын жамылѓан жасырын ќызметкерініњ 1913 жылѓы 13 ќањтардаѓы хабарламасында жазылды: «Жалпы мұсылмандыќ конгресс 1910 жылы ... ... деп ... ... ... біраќ аѓылшын үкіметі оныњ іске асуына кедергі келтірді. Конгреске келген мұсылмандар ... ... ... ... орыс ... ... ... белгілі: 1. Исмаил Гаспралы, Ќырымда басып шыѓарылатын «Тәржіман» газетініњ редакторы; 2. Верный ќаласынан Ќұдыс ... ... ол ... ќызметте бола тұра оѓан ќатысудан бас тартады.
Өлкелік ќорѓау бөлімі бастыѓыныњ 1916 жылы 19 желтоќсанда Түркістан генерал-губернаторыныњ атына ... ... ... ... әскери губернаторыныњ Мәриям Тоѓысоваѓа сол жылдыњ 16 шілдесінде Түркістан Өлкесінде ќазаќ тіліндегі бірінші бейресми «Алаш» атты ... ... №21329 ... берілгені айта келе, сол атпен Ташкентте құрылған ќоѓам туралы және олардыњ ... ... ... ... ... («Ќазаќ») сөзі, сонымен бірге көмекке ұран шаќыруды ... Осы ... ... ... тұтас тайпасы белгілі және Ташкентте прогресшіл баѓыттаѓы «Алаш» ... ... өмір ... оѓан ... ... кемі 25 сом аќша төлейтін адамдар ќабылданады. Құжаттары ... ... ... ... ері Семей облысы, Зайсан уезініњ ќазаѓы Кұлбай Тоѓысұлы Тоѓысов, соныњ өзі ... 32 ... М. Алаш ... жол. // ... ... бөлімініњ бастыѓы хатта К. Тоѓысовтыњ бар өмір тарихын, Ташкентке ќашан келгендігін, оныњ барлыќ істері бойынша айта ... ... ... ... бойынша, К. Тоѓысов іс жүзінде «Алаш» газетініњ редакторы және ... ... ... ... ... және осы ... мәдени-аѓартушылыќ ќоѓамныњ іс-әрекетініњ басты дем берушісі»
Қойгелдиев М. Алаш љткен жол. // Ақиқат. 1994..
«Алаш» ќоѓамыныњ өз алдына баспа органын шыѓарып, ... ... ... ... ... ... ... журнал, кітап тарату арќылы, өз халќын ќалыњ ұйќыдан ояту, ѓылымѓа, білімге, мәдени өмірге тарту, ... ... ұлт ... ... үгіттеу, халыќты оятудыњ, мәдени шаралардыњ тџпкі маќсаты ќазаќтарѓа жеке ұлт ретінде автономия ... ... ... көрсетілді: «Тоѓысовтыњ айтуы бойынша, ќазаќтардыњ саны 9 миллионѓа жуыќ және аќырѓы нәтижесінде тіпті жеке ұлт ретінде автономияѓа ќол ... үшін ... ... ... және бірігуге ояту ќажетті болып көрінеді»
Қойгелдиев М. Алаш љткен жол. // Ақиқат. 1994...
Оңтүстік Ќазаќстан өлкесініњ барлыќ оќыѓан саналы ќазаќтары, ... ... ... ... ... және басќалар газетке басу үшін маќала жазып ќана ќоймай, «Алаш» газетін ќазаќтардыњ арасына кењінен ... ... ... және ... ... ... ќажеттігін насихаттауѓа тиіс болѓан. Әрине, «Алаш» ќоѓамы өзініњ игі маќсаттарына ќол жеткізуге ұмтылудаѓы іс-әрекетін ќатањ баќылау жаѓдайында ашыќ, ... ... ... орыс үкіметін џрейлендірген, аталѓан идеялыќ аѓымдар ресейлік мұсылмандардыњ ќарсыласу ... ... ... ... ... ... ... ете алды, олар өзінен нені көрсетті?
Құжаттары үшін бәрінен ... еске ... ... XIX ... 70 жылдары Танзимат кезењінде пайда болды. Барлыќ түркі халыќтарыныњ ұлттық және мемлекеттік бірігуін өзініњ алдына маќсат етіп ќойѓан ілім ... ... ... ... идеологтарыныњ бірі, Зия-паша, Ахмед Вафик-паша, Ахун-заде Мирза Фаттах Гали және басќалар болды
Чокеев М. Туркестан под ... ... ... 1993, 42 ... ... ... ... негізінде топтасќан пікірлестердіњ саяси бірлесуін көрсете алмады. Олардыњ тобына негізінен халыќтыњ әр түрлі ... ... ... жоќ, ... ... өкілдері кірді. Және алѓашќы кезде олардыњ идеялары Тџркияныњ өзінде де кењ ќолданыс таба алмады. Құжаттары идеологияныњ бастапќы ќалыптасу ... ... ... ... ... ... ... міндеттері тұрды және олардыњ құжаттары рамкіден шыќпауѓа тырысќандыѓымен тџсіндіруге болады.
Біраќ XX ѓасырдыњ межесінде ќоѓамдыќ сананыњ ќалыптасуына «түркішілдіктіњ» ... ... ... ... ... ... беретін ашыќтан-ашыќ ынталандырушы себепкер шарт Осман империясы бастан өткізіп отырѓан, ұлттық мәселедегі даѓдарыстыњ болуы. Құжаттары процесті империяныњ аз ... ... ... ... ... ... да бәсењдету әрекеті оњ нәтиже бермеді
Шоқай М. 1917 жыл естеліктерінен үзінділер // Түркістанның қилы тағдыры. // ... ... ... 1992, 22 ... ... ... ... емес халыќтарыныњ одан әрі өздерін «османдыќ» деп санауды ешбір ќаламайтындыѓын және тек ... ... ... ... наќты-тарихи жаѓдайларда «түркішілдік», оныњ идеологтарыныњ айтуынша, түрік ќоѓамын ќамтыѓан ќозу және дүрбелењді тоќтатып, ұлтты жања ... ... ... ... деп есептеді.
Ұлттық саясаттыњ даѓдарысымен байланысты, кейбір мәні жаѓынан осы таќілеттес ахуал, Ресей империясында да орын ала ... ... ... ... және ... «түркішілдердіњ» түрік халыќтарымен байланыстарыныњ жандануына түрткі болды.
Ресей «түркішілдері» түрлі ұйымдар ќұрды, олардыњ маќсаты жалпытүркілік идеяларды тарату болды. Өз іс-әрекеттерінде олар ... және ... ... ... ... ... біріктіру идеясын насихаттады және «түркішілдікті» шыѓыс халыќтарыныњ ұлттық оянуыныњ туы ретінде елестетті
Шоқай М. 1917 жыл ... ... // ... қилы ... // ... ... ... 1992, 34 бет..
Түрікшіл ќиялшылардыњ алдамшы армандарына және наќты тарихи ахуалѓа ѕділ баѓасын беру жљнінде Мұстафа Кемал да айтќан болатын: ... ... бір ... атап және де ... ... элементтерді сол бір ѓана ережелермен, зањдармен басќару баѓдарламасы дегенмен де тартымды, біраќ ... ... ... ... ... ... ... міндетті біртұтас мемлекет ќұру идеясы да орындалмайтын арман ѓана.
Бірнеше ѓасырлар бойы бастан љткізген өте ащы ... ... ... ... ... ... және ... саяси ќұрылымыныњ жетістікпен ойдаѓыдай ќолданылуын Көрсететін бірде-бір дәлел не ... ... ... ... ... М. 1917 жыл ... үзінділер // Түркістанның қилы тағдыры. // Құрастырған Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992, 39 бет..
Сонымен, саяси ой-пікірдіњ даму барысында Көптеген салауатты идеологтардыњ тџрікшілдік жања ... ... ... ... ... ... экономикалыќ және мәдени байланыстарды ұстанѓан, бірќатар тѕуелсіз, ұлттық тџрік мемлекеттерін ќұрудаѓы, ѓасырлар бойѓы үміт-арманын көрсеткендігін байќаймыз.
«Дәстџршіл түркішілер» ... ... ... ұстанымдарын жоѓалта бастады (әсіресе, 1917 жылдан кейін) және олардыњ орнына ... жања ... ... ... ... өлке ... басшылыѓындаѓы жалпытүркілік мемлекеттіњ ќұрамдас бөлігі емес, құжаттары облыстарды мекендейтін барлыќ халыќтардыњ ұлттық-мәдени өзін-өзі аныќтау бастамаларында құрылған жеке территориялыќ ... ... ... ... ... ... аталуы тиіс болды.
Түркішілдік жөљнінде айта отырып, біз ... ... ... және рөлі ... де ... кете алмаймыз, ол да, алдыњѓысы сияќты, өлкеге шектес ... ... ... ... ... ... М. ... под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 32 бет..
Мұсылмандарды ортаќ жауѓа –отаршылдыќќа ќарсы бірігуге және ... ... ... ... ... ... ... болѓан жања ілімніњ, сонымен бірге, осы идеологияныњ мұсылман халыќтарыныњ ... ... ... екі ... ... ескеруге тиіспіз.
Жалпы мұсылмандыќ бауырластыќ және әлемдік демократиялыќ ... ... ... ... ... «түркішілдік» идеологтарыныњ көпшілігініњ айрыќша сүйіспеншілігін тудырѓан жоќ
Чокеев М. Туркестан под властью Советов. Алма-Ата, 1993, 18 бет.. Дегенмен, өздері мұсылман ... ашыќ ... ... және ... ... ... жџрді.
Көрнекті Ресей мұсылмандарыныњ өкілдері жалпыисламдыќ идеяларды насихаттаудыњ мән-мањыздылыѓымен ќатар, басќа да ... ... ... ... ... ... алмай және шешімін таппай, тәуелсіздікке және ұлттық өрлеуге ќол жеткізуге байланысты басты стратегиялыќ маќсаттарды іске ... ... емес деп ... ... ... ќарама-ќайшылыќтардыњ, Ресейде және шектес елдерде революциялыќ ќозѓалыстардыњ күшеюіне ќарай жергілікті прогресшілдердіњ көзќарастары саясаттандырылды. Олар тек отарлыќ ... және ... жою; ... үкімет ќұру және парламентті (мәжілісті) шаќыру; мәдениетті, ѓылымды дамыту және ќазіргі заманѓы өркениетті тарату; әлеуметтік ѕділеттілікті ... ету және ... ... негіздерін ныѓайту жаѓдайында ѓана ќоѓамды болашаќта ќөру және ұлттық ќайта өрлеу міндеттерін шешу мүмкін болатынын біртіндеп ұѓына бастады
Қойгелдиев М. Алаш ... жол. // ... 1994.. ... ќарсыласу ќозѓалысыныњ басшылыѓында болуѓа ќабілетті, жања сапалы ұлттық-саяси ... ... ... отырѓан проблемаларды шешу мүмкін емес екендігі аныќ болып отыр.
1.2. Аќпан төњкерісінен кейінгі ќоѓамдыќ ... ... 1917 ... ... революциясы тудырѓан жања тарихи наќтылы жаѓдайлар империяныњ отарлыќ аймаќтарындаѓы ... ... ... ... серпін бере отырып, аса зор ыќпал етті. 1917 жылы ... бас ... ... ... түсірілгені туралы хабар Оңтүстік Ќазаќстан ќалаларына телеграф арќылы тез тарала бастады –«алѓашќы жеделхаттар тартыспен ... А.Б. ... аул в трех ... ... 1967, 58 бет.. Құжаттары оќиѓа ќоѓамдыќ белсенділіктіњ ќуатты толќынын тудырды. Барлыќ болып жатќан оќиѓалар жүзіне тіпті аса бейќам ... ... ... ... ... сан ... ... жиналѓан митингтер және шерулер љтті.
Аќпан революциясын тек орыс либералдары ѓана емес, жергілікті халыќтыњ алдыњѓы ќатарлы бөлігі ќолдады. Олардыњ ... ... ... және ... ... џміті пайда болды. Олардыњ бастамасымен барлыќ жерлерде халыќќа ескі тәртіпті жењудіњ мањызын тџсіндіруді өздерініњ міндеті етіп ќойѓан, ... ... ... бастады.
Орыс баќылаушылары, құжаттары фактіні көрсете отырып, сол күндері жазды: «...орысша сауатсыз түземдік тап өздерініњ прогресшілдер партиясыныњ жастарынан көмек сұрады. Жастар орын ... ... ... ... және ... сөздерін жџздеген адамдар ескі ќалаѓа және оныњ шегінен алыс жерлерге таратты... Уаќытша үкімет ќазірден бастап ... азат ... сол ұлы ... ... ... ... біздіњ түземдіктер құжаттары жљнінде толыќ хабардар болады»
Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в Казахстане. Алма-Ата, 1972, 28 ... ... әлі де ... ... барлыќ аппараты саќталынды. Кәнігі монархист генерал-губернатор Куропаткин ... ... ... ... ќарамастан, өлкені басќаруды жалѓастырды. Революциядан кейінгі алѓашќы күндері Куропаткин бәрінен бұрын орыс халќын «түземдіктердіњ» тарапынан ... ... ... деп ... отырып, оларды «жұбатуѓа» және «сауыќтыруѓа» әрекет жасады.
Өлкедегі орыс халќына ќарулануды және бронепоездар құруды ұсынған үгітшілер пайда болды.
Сонымен ... ... ... ... ... ... одан әрі ... ќауіптеніп, Куропаткин облыс губернаторларына нұсќаулыќ хатында 1916 жылѓы көтеріліске ќатысушыларды сотќа тарту бойынша жања істерді ... ал ... ... шараларды ќысќартуды және көтеріліске ќатысќаны үшін сотталѓандардыњ жазасын жењілдету туралы іс ... ... И.М. ... Казахстана. Уроки истории. Алма-Ата, 1990, 10 бет..
наурызда Уаќытша үкімет Ресей халыќтарыныњ барлыѓына «азаматтыќ ... ... ... ... ... ... ... әскери міндеткерлікті өтемейтін мұсылмандарѓа ќатысты «тењдік принциптерін толыќ ќолданбау ќажет деп ... ... ... түземдіктерде болады және олар бәрін өз ќолдарына тартып ... ал ол ... ... ... ... документов. Алма-Ата, 1992, 11 бет..
Біраќ, бәрі-бір өмір өзініњ тџзетулерін енгізді. Өлкеде көпшілікті ќұрайтын мұсылмандар өздерініњ көпшілігін пайдаланып, орыс халќынан ќұќыќтарын ... ... ... ... ол ... ... ... және олардыњ тарапынан ќысымшылыќтан күдіктенудіњ ќажеті жоќ, ал тек өзара әділетті болуы тиіс»
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992, 15 бет..
Аќпан ... ... ... ... бойынша біртіндеп, әрбір ќалада, уезде, болыстыќта, ќыстаќта және поселкеде, Уаќытша үкімет ќысќартќан патша әкімшілігініњ орнына ќоѓамдыќ ... ... ... және ... ... ... комитеттері құрылды.
Жүзіне жергілікті халќыныњ арасында, соњѓы оќиѓалардан туындаѓан іс жүзіндегі наќтылы саяси шындыќтарды ұѓынудыњ белсенді ... ... ... жања ... ... ... куәгері болды. Өздерініњ мүдделері туралы мүмкіндігінше тезірек мәлімдеуге талпынѓан Көптеген партиялар, топтар және ... ... ... ... ... сол, жања ... партиялармен (олардыњ мџшелері көпшілігінде жүзіне европалыќ халыќтарыныњ өкілдері болды) ќатар жергілікті халыќтыњ ќалыњ бұќарасыныњ тарапынан тілектестік және ќолдау ... ... ... өте ... ... және ... жас ... ұйымдар да пайда болды.
Осы уаќытта «Тұран» ұйымыныњ іс-әрекетініњ ... ... оныњ ... ... ... ... араласты: олар Абдулла Әріпжанов, Абдулла Ауланий, Убайдулла Тұрсынќожаұлы, Әбілќасым Әминзада, Мұахан Мырзаханов және басќалар
Ќойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. ... 1995, 77 ... ... сол ... әрекет етуші ұлттық ұйымдардыњ ішінде аса мањыздысы «Исламдыќ Кењес» ... (1917 жылы ... ... ... ... ... Кењес» немесе «Ислам кењесі»). Атап өту ләзім, аталѓан ұйымның ... ... ... ... ... ... мүдделерін шынайы ќорѓай алатын, күшті және тиімді ұйымдастырушылыќ ќұрылымды ќұру маќсатымен бытырањќы ќоѓамдар және ... ... және ... ... күштердіњ толымды әрекеттерініњ алѓашќыларыныњ бірі болды.
Жања ұлттық ұйымның ќалыптаса бастауы ... ... ... Ол өлке халыќтарыныњ саяси ой-ќиялдарыныњ даму барысыныњ жиынтыѓыныњ ... ... ... Оныњ ... ... діни дәстџршілдерге дейінгі әр түрлі дүниетанымдыќ баѓыттаѓы адамдар тұрды
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
35 ... ... ... ... ... ... ... Құжаттары ортаќ нәрсе, ќазіргіге ќанаѓаттанбаушылыќ және өзгерістерді ањсау сезімі болды. Жања ... ... ... ... дәрежелі, мұнда дін иелері, ұлттық интеллигенция, атќамінерлер, саудагерлер және кѕсіпкерлер өкілдері болды. «Ислам Кењесініњ» баѓдарламалыќ ережелеріне дихандар, ќол ... ... әр ... ... ... белсенділері жергілікті халыќтыњ арасында көпшілікке тарату жұмысын тындырымдылыќпен және сәтті ... «Ұлы ... ... ... ... Ташкентте алѓашќы күндері-аќ «Ислам Кењесіне» 100-ден астам адам мџше болса, олардыњ арасында әртүрлі ұлттардыњ адамдары болды
Ахмедов Ғ. ... өмір ... // ... 1989, №6.. ... Кењесініњ» ережелерінде жүзіне барлыќ тұрѓылыќты жерлерінде жања ұйымның жалпы жиынын сайлау ќажеттігі туралы айтылды. Ташкенттік «Ислам ... ... ... ... ... ... өзініњ идеологиялыќ баѓдары және тұрпаты бойынша ұлт-азаттыќ ұйым ... ... ... өзініњ іс-әрекетініњ басында Отан үшін күрделі және ... ... ... ... ... ... идеясы тұрѓан әрекеттік баѓдарламасын айќын аныќтайды.
«Ислам Кењесі» ұйымыныњ таяудаѓы маќсаттары және ... ... жеті ... ... мұсылмандары арасында ќазіргі заманѓы озыќ ќоѓамдыќ-саяси және ѓылыми көзќарастарды насихаттау;
Мұсылмандарды ортаќ маќсаттар үшін біріктіру;
...Ќұрылтай жиналысына дайындыќ;
Жүзіне барлыќ ... ... және ... ... ... ұйымдастыру, ѓылыми-көпшілік лекциялар және саяси аќпараттар оќу;
Биліктіњ ескі өкілдерін жањалармен алмастыруда халыќќа көмек Көрсету;
Арандатушылыќпен күрес және ... ... ... ... ... және ... ұйымдарымен байланыс орнату, сонымен бірге оларѓа (өз өкілдері арќылы) мұсылмандардыњ негізгі маќсаттары туралы ... ... А.Б. ... аул в трех ... ... 1967, 39 бет..
Осындай тарихи сѕтте барлыќ мұсылмандарды (ұлтына және ... ... ... ... және ... бірлестіру ќажеттігіне Көњіл аударылды. Онсыз болып өткен революция ... сол ... ... ... ... ... мүмкін емес. Құжаттары міндетті шешуге және де шыѓа бастаѓан ондаѓан газет-журналдар шыѓарылды. Өлкелік «Ислам Кењесініњ» төраѓасы ... ... ... таѓайындалды.
Өлкелік «Ислам Кењесініњ» алдында, кейінірек М.Шоќай еске алѓандай, «тањданарлыќтай күрделі міндеттер тұрды. Облыстыќ филиалдардыњ ұйымдастырушылыќ жұмыстарын жљнге келтіру ќажет болды: ... ... ... ... және ... және ... депутаттарыныњ Өлкелік Кењесімен ќатынас орнату; болашаќ Ќұрылтай ... ... ... жџргізу және т.б.»
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 116 бет..
Өлкелік «Ислам Кењесі» және басќа жергілікті ұйымдардыњ ... ... ... ... ... ... саяси өмірге итермеледі. Сонымен, едуір айыныњ орта шенінде жүзіне мұсылман әйелдерініњ жаѓдайы туралы мәселелер талќыланды. ... ... олар үшін ... және ... ... ашу ... ... алуына жәрдем беру маќсатын алѓа ќойѓан, «Оќу-аѓарту баспасы» ќоѓамын ќұру шешілді. Съезд мұсылман әйелдерді міндетті оќыту жљніндегі ережені бекітті. ... ... ... ... ... әйелдердіњ бџкілресейлік съезіне екі делегат әйел сайланды
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 121 бет..
Аќпаннан кейін ұлттық ќозѓалыстыњ ... ... өзге ... ... ... ... және олардыњ жер-жерлердегі делегаттарымен өте тыѓыз ќатынаста болуды ќолдауды тоќтатпады.
Ресейдіњ ... ... ... ... ... ... олардыњ өмірлік мүдделерін ќорѓауды негізгі маќсаты ретінде Көретін арнайы орган құру ќажеттігін тудырды.
жылы наурызда IV Мемлекеттік ... ... ... бастамасы арќылы мђндай орган құрылды. «Ресейлік мұсылмандардыњ Уаќытша орталыќ бюросы» атауын алѓан құжаттары органѓа бірінші бџкілресейлік ... ... ... және ... ... ... Ғ. Ахањныњ өмір кезеңдері. // Жұлдыз. 1989, №6..
Бірінші бџкілресейлік мұсылмандар съезі 1917 жылы 1-11 ... ... ... ... істеді. Құжаттары форумѓа әр тџрлі мұсылмандыќ аймаќтардан 900-ге жуыќ делегат келді, соныњ ішінде ... ... ... ... Және онда ... ... солшыл радикалдыќ-социалистерге дейінгі барлыќ дерлік саяси аѓымдар танылды.
Біраќ едѕуір ќарама-ќарсы саяси талаптарына және баѓыттарына ќарамастан, таяудаѓы ... ... ... ... рух өрлеуі және ынталылыќ делегаттарѓа ќаралѓан мәселелердіњ Көпшілігі бойынша келісімге дем ... ... бірі ... ... ... соѓыс туралы мәселе ќойылды. Ќабылданѓан шешімде Көрсетілді: «Бџкілресейлік мұсылмандар съезі, Европалыќ ... ... ... ђмтылысы әлемдік ќанды ќырѓынныњ көзі болып табылады деп есептей отырып, ќайда болса және неде болса да ол Көрініс тапса, онда ... әлем ... ... империализмніњ құрбаны болѓан империалистік саясатќа ќарсы наразылыќ білдірді...»
Ахмедов Ғ. Ахањныњ өмір кезеңдері. // Жұлдыз. 1989, №6..
Күн тәртібі бойынша ... ... ... ... ... ... ... мұсылман әйелдері съезі атынан, Бџкілресейлік мұсылмандар съезініњ талќылауына ќойылѓан ... ... ... ... ... ... шешімдердіњ мәні мынаѓан жинаќталады, мұсылман әйелдер тіпті барлыќ сайлау органдарына сайлау және сайлану құќыѓын алуѓа дейін саяси құқықтарда ерлермен ... ... ерте ... ... ќалыњ малѓа тыйым салу туралы күшейді да мақұлданды. Мұсылман әйелдер отбасылыќ болымсыздыќ жаѓдайда күйеуімен ажырасу құќыѓына ќол ... оны іске ... ... неке ... ... ... тиіс болды
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
44 ... ... ... ... реакция бір мәндес болмады, біраќ, күмәнсіз, мұсылман әйелдерініњ тењдік алуын жеделдетуге септігін тигізген осындай ... ... ... ... ... жаратымды шешілуініњ өзі төтенше мањызы болды.
Съезде жұмыс мәселесі, аграрлыќ, мәдени-аѓартушылыќ істері және т.б. бойынша тұтас шешімдер жиынтыѓы ќабылданды. Құжаттары шешімдерде ... ... ... ... ... ... ... 8 саѓаттыќ жұмыс күнін енгізу; жұмысшы мұсылмандыќ секцияларды құру; жергілікті ... жер ... және ... ... ... ... тартып алуды тоќтату; ана тілінде оќитын ұлттық мектептер аясын кењейту; әйелдер мен ... үшін ... ... және ... ашу; сонымен бірге орта кѕсіптік мектептер; земскілік ќалалыќ мектептерді басќару үшін ... ... ... шаќырѓанѓа дейін) ұлттық мекемелер құру; мұсылман халќыныњ діни ќажеттіліктерін ќанаѓаттандыру үшін уаќытша діни басќарма құру; әртүрлі ... ... ... ... ... үшін ... ұлттық Кењес құру, оѓан Ќұрылтай жиналысына дейін мұсылмандарѓа басшылыќ жасау жџктелді; ұлттық Кењес (оныњ ... ... ... ... ... ... өкілдерін ќосу ќаралды) ќаулылары барлыќ жергілікті ұйымдар үшін міндетті болып табылады. Арнаулы шешімде Уаќытша үкіметке талап-тілектіњ жұмыс пакеті мазмұндалды; онда ... ... ... ... Уаќытша үкіметтіњ комиссарлары және тіпті барлыќ атќамінерлер жергілікті ... ... ... ... ... ... ... адамдардан таѓайындалуы тиіс.
Жергілікті мұсылман халќыныњ басќа халыќтыњ мџддесіне ... ... ... ... ... өміршењ болуы тиіс.
Жергілікті мұсылман емес халыќтыњ талап-тілектерінен тек сол, жергілікті мұсылмандардыњ мүддесіне ќарсы келмейтіндері өткізілуі тиіс.
Мұсылмандыќ ... ... үшін ... ... ... туралы уаќытша ереже жергілікті халыќ өкілдерініњ ќатысуымен жасалуы тиіс.
Жер мәселелерін шешу Ќұрылтай жиналысына дейін кейінге ќалдырылуы тиіс, ал сол ... ... ... ... да жер ... ... ... шешуге жол берілмейді»
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993,
44 бет..
Съезде сонымен бірге ... ... ... ... ... ұсынған әскери мәселелер блогі бойынша шешім ќабылданды. Шешімде айтылды:
«Әскери міндеткерлік мүлдем жойылуы тиіс болды. Егер ќандай да болмасын милитаризммен күрес ... сол ... ... әскер ұстау талап етілсе, онда әскер ұлттық болуы тиіс.
Егер соѓыс аяќталѓаннан кейін де тұраќты ... ... ... ... онда жеке ... әскери бөлімдер ќұрылуы тиіс.
Құжаттары әскери бөлімдердіњ коменданттары және офицерлері мұсылмандардан болуы тиіс.
Құжаттары әскерлер өзініњ шаќырылѓан жерінде ќызмет етуі ... ... ... жџрген жауынгер-мұсылмандар дивизиялар бойынша жеке полктер құруы тиіс.
Осындай жолмен құрылған барлыќ мұсылмандыќ полктерде, полктік священниктер ќұќыѓындай, сайланып ... ... ... ... тиіс.
Жауынгер-мұсылмандарѓа көмек Көрсету үшін мұсылмандыќ санотрядтар ќұрылуы ќажет»
Аманжолова Д.А. ... ... ... и историография. 1993,
45 бет..
Айрыќша бөліп Көрсететін, Ресейдіњ ұлттық-мемлекеттік ... ... ... ... съезде өткір айтыс-тартыстар ќыза түсіп, форумныњ екі Үлкен топќа бөлінуіне «келді: олардыњ бірі централизм ... ... ... ... ... ... мұсылмандардыњ экстерриториялыќ мәдени автономиясы үшін, ал кейінгісі Ресей федерациясыныњ ќұрамындаѓы мұсылман халыќтарыныњ өлкелік автономиясы үшін сөз тартысты.
Алѓашќыларыныњ ұстанымы Ахмет Цаликовтыњ ... ... ал ... ... Расул-заденіњ ќарары жобасында мазмұндалды.
Ќарќынды және ұзаќ таластан кейін көпшілік дауыспен (446- маќұлдады, 271 ќарсы) Расул-заде ұсынған шешім ќабылданды. ... сол ... ... «а) ... халыќтарыныњ мүдделерін Көбінше ќамтамасыз ететін, Ресейдіњ мемлекеттік ќұрылымыныњ тџрі ұлттық-территориялыќ-федеративтік бастаулардаѓы демократиялыќ республика болып табылады; еске сала ... ... ... жоќ ұлттар, ұлттық-мәдени автономияны пайдаланады; б) Ресейдегі мұсылман халыќтарыныњ ортаќ рухани-мәдени талап-талѓамдарын реттеу үшін осы салада бџкіл ... үшін зањ ... ... ... жалпымұсылмандыќ орган құрылды. Құжаттары органныњ түрі, ќұрамы және ќызметі ... ... ... ... ... ќұрылтайшы съезінде белгіленді»
Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в ... ... 1972, 85 ... ... ... саяси және ұлттық өзіндік сана-сезімініњ дамуы, өлкелік ... ... ... ... ... біртіндеп ныѓаюы, Уаќытша үкіметтіњ өлкелік комитетініњ мүшелеріне ерекше ќуаныш келтірмеді. Олардыњ өлкені шикізат көзі және орыс ... ... ... тоќтамады.
«Ұлттық езгініњ ескі тұрпайы тџрі, жұмсартылѓан жањасымен алмастырылды, біраќ есесіне езгініњ аса ... түрі ... Ф. ... ... ... в ... ... 1972, 18 бет..
ІІ-тарау
Уаќытша үкімет тұсында Оңтүстік Ќазаќстанда ... ... ... ... ... ... ќатысты Уаќытша үкіметтіњ жүргізген баѓыты
Уаќытша үкіметтіњ 1917 жылы наурызда алѓашќы декреттерініњ бірінде «...барлыќ белгіленген әрекеттегі зањ ... ... ... бір ... дін ілімініњ немесе ұлттыњ ќұрамында болумен шартталѓан ресейлік азаматтардыњ ќұќыќтарындаѓы шектеулер алынып тасталады»
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в ... ... г.г). ... 1972, 75 бет. деп ... ... ... ... өмірде іс декларациядан әрі жүрмеді.
Орыс ұлтыныњ, орыс тілініњ және православиелік ... ... ... ... ... берді. Жергілікті халыќќа деген сенімсіздікке, кертартпа күштерге және әскери күшке арќа сџйеуге негізделген басќару әдістері осылайша, мәні ... ... ... ... ... өлкелік комитеті жанында Түркістанѓа автономия беру туралы ... ... ... љтті. Кењес өлкеде толыќ саяси автономия енгізу мүмкін емес деп таныды.
Құжаттары көзќарасты А.Ф. Керенский де ќолдады. 1917 жылы 29 сѕуірде ... ... ... ... «Керенский меніњ пікіріммен келісті, орыс халќымен борыштыќ тењсіздікте, тџземдіктерге толыќ құқық берілуі тиіс емес».
жылы сәуірдіњ 9-16 аралыѓында Ташкентте өткен ... ... ... ... ... ... баса ... аударылды, оѓан өлкеде әрекет етуші ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ және ќозѓалыстардыњ көпшілігінен делегаттар шаќырылды (форумѓа жергілікті прогресшілдерден ќатысушылар: ... ... ... ... ... ... Акаев, Мұстафа Шоќай және басќалар).
Аќпан оќиѓалары ќоѓамды тез саясаттандырып, ұлттық өзіндік сананыњ және ұлттық бірігудіњ өсуіне ... ... ... ... ... ... Көрсете кету ләзімм, жас ұлттық ұйымдардыњ өкілдері өздерініњ іс-әрекеттерініњ бас кезінде ұлттық ќозѓалыстыњ ... де және одан ... ... ... ќарама-ќарсы мүдделерімен ќаќтыѓысады.
Аныќ бола бастаѓанындай, жүзіне жаѓдайында жергілікті прогресшілдердіњ баѓдарламалыќ ережелерін іс жџзінде іске асыруы орыс ұлыдержавашылдарыныњ ... ѓана ... және де ... халыќтыњ бірќатар консервативтік, дәстџршіл топтарыныњ ќарсылыѓына ұшырады. ... де, 1917 ... ... ... ... ... ... тым күрделі жаѓдайда көрсетілді. Ұлттық ќозѓалыста діни реформалардыњ тым күрделі жаѓдайда көрсетілді. Ұлттық ќозѓалыста діни реформалардыњ ќарќынына, ... және ... ... ... ... ... ... Ресейдіњ және жүзіне болашаќ мемлекеттік-саяси ќұрылымына; Уаќытша үкіметке және оныњ жүргізіп жатќан ұлттық саясатына және таѓы ... ... ... ... ой-пікірлердіњ түйіспеуінен туындаѓан табиѓи алшаќтау процесі тоќталмады
Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хақында. // Қазақ тарихы. 1994, ... ... ... ... ... ... бірі ташкенттік «Үлемдердіњ» (Ѓұламалар) басшысы Серәлі Лапин болды.
Мұстафа Шоќай атап Көрсеткендей, Серәлі Лапинніњ ... ... ... ... ... идеялыќ келіспеушілік болды
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. Алматы. «Санат», 1995, 213 бет.. ... ол ... ... ірі ... ... және ұлттық ќозѓалыстыњ белсенді ќатысушысы болып табылады.
Көбінесе оныњ күш-жігерініњ арќасында ... ... ... ... ... ... басќа да аймаќтарына тарады, онда оныњ бөлімшелері құрылды.
Көрсете кету ләзімм, «Үлемдер Кењесі» ұйымыныњ идеялыќ ... сол ... ... сияќты өлке халыќтарыныњ саяси өзін-өзі аныќтауы ќажеттігін мойындауѓа негізделді. Сонымен ќатар, исламдыќ принциптерге және құндылыќтарѓа ерекше, артыќшылыќты мән ... ... ... ... ќоѓамды алдаѓы ќайта ұйымдастыру тек Шариѓат зањдары бойынша ќатањ орындалуы тиіс болды.
Мәселен, Серәлі Лапинніњ жетекшілігімен жазылѓан «Үлемдер Кењесініњ» ... ... ... ... ... ... ... барлыќ салалары бойынша жергілікті зањ шыѓарушылыќ құќыѓымен таза мұсылмандыќ автономия орнату ќажет... өлкеде жер ... ... ... Шариѓат бойынша жері аз мұсылмандарѓа мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... жеке меншікке ќол сұѓылмаушылыќ құќыѓын саќтау отырып, реттелуі тиіс болды. Түркістан автономиялыќ федерациясыныњ әлеуметтік-экономикалыќ құрылымы жљніндегі ... ... ... ... ењбегін мөлшерлейтін және жұмысшылардыњ тұрмысын жаќсартуѓа баѓытталѓан арнайы зањ ережесі Шариѓат нұсќаулары бойынша шыѓарылуы тиіс болды...»
Қойгелдиев М. Алаш ... ... ... 1995, 65 ... кейін жүзіне саяси өмірі, мәлім болѓандай, ұлттық ќозѓалыста екі аѓымныњ күресімен ... орыс ... ... жіктері, әлбетте, болып жатќан оќиѓалардан шеткері ќала ... ... ... ... ... демократтардыњ, социалист-демократтардыњ және басќа бірќатар жалпыресейлік партиялардыњ бөлімшелерініњ айналасына біртіндеп шоѓырланды.
Әлбетте, барлыќ ... ... ... ќалыњ бұќарасы тарапынан ќолдау және тілектестікке кепілденуге џміттенді және ... ... табу үшін ... күш салды.
Ұлттық ќозѓалыстыњ басшылары: Убайдулла Хожаев, Нәзір Төреқұлов, Мұхамеджан Тынышпаев және басќалар бірінші ... ... және ... ... ... ... шешімдеріне сѕйкес халыќ арасында үгіт-насихат жұмысын жүргізуге кірісті. Оныњ барысында көпшілік лекциялар пайдаланылды. Жиналыстар және ... ... «Ђлы ... ... ... және басќа газеттерде прокламациялар, маќалалар жарияланды. Сонымен бірге, ... ... ... және де ... ... ... ережелерін тџсінікті тілмен халыќќа таныстыру маќсат етіп ќойылды. Халыќ мүдделерін ќорѓауѓа жарарлыќ ќабілетті ... ... ... ... ... ... таѓдыры үшін мањыздылыѓына назар аударылды. Мұныњ бәрі жергілікті халыќтардыњ саяси және ұлттық өзіндік санасыныњ дамуына ыќпал етті және ... ... ... ... ... ... ... баѓдар алуѓа көмектесті
Турсунбаев А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967, 87 бет..
Прогресшілдер, ... ... ... мұсылман әйелдерініњ сайлауѓа ќатысуын ќолдады. Сонымен бірге Думаны ... ... ... ... ... және орыс ... ... ќарсы болды. Жүзіне орыс тілді газеттері осы көкейтесті таќырыпќа ... ... ... және ... толы ... Онда ... ... құжаттары күрестіњ құжаттарыай бітуі себебін түсіндіруде Көптеген жалпыресейлік партиялардыњ ... ... ... ... үшін салдарын білуге әрекеттенеді.
Мұсылман халќы сайлау учаскелеріне, күткендегідей едәуір Көп келді. Дума ... ... ... ... Осы себепті тоѓышарлар түрлі пікірлер айтуда, еске сала кететіні, олардыњ бәрі бір ѓана ... ... ... ... ... және де ... орыс мәдениетіне залал тигізілмес пе екен?
Мұндай күдіктенуді, әлбетте, әлі ертерек деп есептеу керек. Өйткені аса мәдениетті ... ... ... көпшілікке жетекшілік етуі мүмкін. Ал құжаттары бірлескен ењбек оњды нәтижелер бере алады, біраќ әйтсе-даѓы, ... ... 64 ... ... өтуі ... ... А.Б. ... аул в трех революциях. Алматы, 1967, 92 бет..
Сайлау кезіндегі жалпыресейлік ұйымдарѓа кез болѓан сәтсіздіктер, ... ... ... ... ... ... айтыс-тартыстыњ болѓандыѓын, жергілікті халыќ өкілдерініњ Көпшілігініњ аталѓан партиялардыњ баѓдарламалыќ ережелеріне сенімсіздігін Көрсетті.
Мұндай ... ... ... Ұлы ... рухпен суарылѓан құжаттары ережелерден Ресейдіњ және жүзіне болашаќ ұлттық мемлекеттік құрылымы айќын Көрінбеуінен туындады. Наќ осы мәселе ... ... ... ... ... аударды.
Әйтсе де, ұлттық ұйымдардыњ айќын басымдылыќпен жењуіне ќарамастан, «түземдік» те және орыс баспасөзінде де жања ... ... ... туралы күдігі Көбіне расталды.
Думаныњ әрбір отырысында дерлік «Үлемдер ... тобы және ... ... ... жиі ... Көрсеткен жалпыресейлік демократиялыќ ұйымдардыњ өкілдері арасында ќызу айтыс-тартыс болды.
2.2. Ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ араќатынасы және олардыњ ... өте ауыр ... және ... ... ... ... мәселені шешуге мейлі азыќ-түлік, дәрігерлік-санитарлыќ, тұрѓынжай немесе ұйымдастырушылыќ болсын, ќыруар ќымбат уаќыт пайдасыз босќа кетті. Тіпті күтпеген жерден 6 тамызда жања ... ... ... ... ... ... Думаныњ асыѓыс шаќырылуына ташкенттік Думадан екі өкілді ... ... ... жіберу туралы алынѓан жеделхат себеп болды. Социалист-революционерлер ... ... ... екі ... ... ... біреуін –«түземдіктен» сайлауды ұсынды
Григорьев В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 183 бет..
Ұзаќќа ... ... ... ... Я.Миллер, «Үлемнен» молда С.Мухиддинов, біріккен мұсылман ұйымдарынан Т.Нарботабеков және радикал-демократиялыќ партиясынан И.Иванов (кейін өз кандидатурасын алды) кандидат ... ... ... ... ... аз, ... мәдениетке батыстыќ құндылыќтарѓа тым еліктегіш, өзініњ тџбірінен ќол үзген адамдар, сондыќтан да мұсылмандыќ ... ... мен ... ... ... деп ... ... құжаттары ескертпелердіњ негізі де болды, љйткені шынында «Ислам Кењесі» өзініњ ќатарына Көбіне жүзіне жергілікті халќыныњ ... ... ... ... ... ... 1917 ... аќпаннан кейінгі оќиѓалардан туындаѓан ќарќынды процестер ұлттық ұйымдардыњ, соныњ ішінде «Ислам ... де ... ... және ... ... ... арттыра отырып, халыќтыњ саясаттануына себепші болмай ќоймады. Өлкелік ұлттық ұйымдарѓа, сол бірінші Бџкілресейлік мұсылмандар съезінде сайланѓан ... ... ... ... ... ... Кењеске Ресейдіњ мұсылмандыќ аймаќтарынан 30 өкіл кірді, олар өз ... ... ... 12 ... ... ... ... тұратын) сайлады. Оныњ мџшелері танымал ќоѓамдыќ-саяси ќайраткерлер болды: А.Цаликов, Д.Мухамедов, Ш.Мухамедьяров, И.Лемаков, З.Шамиль, А.З.Уәлиди, У.Хожаев, ... ... және ... В.К. Противостояние (большевики и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972, 187 ... ... ... ... құру үшін де ... күш ... Ол үшін тџріктік, мысырлыќ, ќазандыќ әріптер жаздырып алынды. Ќаржы жинау науќаны жџргізілді. Құжаттары жұмыс өз жемісін ... ... ... «Ұлы ... ... ... ... талап етілген мұсылмандыќ баспахана алу ќоѓамыныњ алѓашќы акционерлері (М.Яушев, М.Тюменов) пайда болды
Әбдіманов Ұ. ... ... ... ... күндері Бџкілресейлік мұсылмандар кењесініњ Атќарушы комитетініњ атынан Ресейдіњ барлыќ мұсылмандарына ... ... ... мен ұрандар басылып шыќты. Олардыњ негізгі маќсаты халыќтарды ұлттық өзін-өзі аныќтау және тѕуелсіздік идеясыныњ аясында біріктіру болды. Бүкілресейлік ... ... ... ... ... шындыќты зерделей отырып, жұмысшы солдат және шаруа депутаттарыныњ кењесімен жџйелі диалог және байланыс орнатуѓа ... Ол үшін ... және ... ... ... Бџкілресейлік съезініњ Төралќасына олардыњ орталыќ және аймаќтыќ органдарына оныњ өкілдерін ќабылдау туралы өтініш білдірді. Біраќ, құжаттары үндеулер күштердіњ ... ... ... өзгеруінен ќауіптену салдарынан Көбінесе назардан тыс ќалып отырды.
жылы 21-31 ... ... ... ... ... ... ... дін басыларыныњ (Үлемдер) және мұсылман ѕскерлерініњ съездерімен ќатарлас) ІІ Бүкілресейлік мұсылмандар съезі љтті.
Форумѓа барлыќ мұсылман халыќтарынан 260-тан аса делегаттар ... ... ... ... ... К. ... ... в борьбе за упрочение власти рабочих и крестьян. Алма-Ата, 1968, 16 бет. (1917 жылы ... ... ... ... ... және ... ... ќатысты, ол съезд Төралќасына сайланды. Ол Өлкедегі саяси-экономикалыќ ахуалды талдауѓа арналѓан баяндама ... Онда ... ... ... көкейтесті мәселелерге жете тоќталды: маќта мәселесі, Жетісу оќиѓалары, аќпан революциясы, жұмысшы және солдат депутаттарыныњ Кењестері, жүзіне мұсылман халыќтары және ... К. ... ... в ... за ... ... ... и крестьян. Алма-Ата, 1968, 69 бет.
Өзініњ тұжырымдарында ... ... ... ... де табиѓи байлыќтарды тонаушылыќтыњ тоќтамаѓандыѓын, ал Уаќытша үкімет өкілдерініњ және жањадан ... ... ... және ... депутаттары Кењестерініњ жергілікті халыќтарѓа ќарым-ќатынасыныњ татымды өзгермегендігін Көрсетті.
Ашыќ, әсерлі және наќты дәлелдерге негізделген У.Хожаевтыњ сөзі ... ... ... оныњ ... ... Көбі ... келген делегаттардыњ Көпшілігіне жаќын және түсінікті болды.
Ќаралѓан мәселелердіњ Көпшілігі бойынша делегаттар съезд шешімдерімен келісті, ... атап ... ... ... бөлігі іске асырылмады.
Үлкен үміт артылѓан Құрылтай жиналысына сайлау ... ... ... ... науќаны кезењі тактикасын әзірлеу ерекше мањызды Көрінді.
Осыѓан байланысты белгіленді:
Мұсылмандар, Құрылтай жиналысына сайлауѓа бір тізім құрады;
басќа социалистік партиялармен блок құруѓа ... ... ... ... ... құру ... ... Кењестерге немесе оларды алмастыратын басќа ұлттық ұйымдарѓа беріледі;
кандидаттардыњ тізімдердегі реті дауыс беру жолымен аныќталады
Пахмурный П.М., ... В.К. ... в ... ... 1978, 74 ... фракциясыныњ ұсынысы бойынша, құжаттары ережелерге толыќтырулар ќабылданды, онда айтылды, «Құрылтай жиналысына сайлауѓа әйелдер еркектермен бірлесіп ... етуі ... ... да барлыќ сайлау алдындаѓы ұйымдарда әйелдер үшін орын ... ... ... бірі, әскери-ұйымдастырушылыќ мәселелерге ќатысты болды. Делегаттар бірауыздан дерлік Бүкілресейлік орталыќ мұсылмандыќ әскери кењес (Харби Шуро) құру идеясын ќолдады және мұсылмандардыњ ... ... ... (1917 жылы 17-24 ... ... ... ... тұтас пакетін бекітті
Пахмурный П.М., Григорьев В.К. Октябрь в Казахстане. Алма-Ата, 1978, 75 бет..
Бүкілресейлік мұсылмандыќ Әскери Кењес жеке мұсылмандыќ ... ... ... ... Ресейдіњ барлыќ халыќтарыныњ орталыќ ұйымдарымен ќарым-ќатынас жасауѓа және, егер керек етсе, олармен блок құруѓа ... бар деп ... ... ... ... ... ... мәселені талдай отырып, делегаттар егер тұраќты әскер саќталѓан жаѓдайда және халыќ милициясымен алмастырылмаса, онда ұлттық ерекшеліктеріне сай ... тиіс ... ... ... Еске сала ... осы мәселені шешу үшін Петроградќа жедел делегация жіберуге, егер жөнсіз жауап берілсе, шаќыру тәртібімен мұсылмандыќ бөлімдерді құруѓа кірісу ұсынылды
Покровский С.Н. ... ... ... в ... ... 1961, 13 ... ... мұсылман-әскерлердіњ сайлау алдындаѓы тактикасы туралы арнайы шешім ... Онда ... ... ... ... ... сөзсіз аса шираќ ќатысуы тиіс».
Құжаттары үшін «майдандар жеке сайлау округтерін құруѓа алдын-ала барлыќ шараларды ... ... деп ... ... ... ... ... талдау Көрсетілді, «аз ѓана топтармен тџрлі гарнизондарѓа таралѓан мұсылман-әскерлері мұсылман халќы тұратын ќалаларѓа жиналуы тиіс. Мұсылман әскерлері бар ... ... ... ... комитеттер, ал әскери округтерде –округтік комитеттер құрылуы тиіс»
Установление Советской власти в областях Казахстана (1917-1918 г.г.). Сб. статей. Алма-Ата, 1957..
Мањызды ... ... ... ... «Әскери Кењес» мџшелерін сайлаумен аяќталды. Сайланѓандар: прапорщик И.Алкин (төраѓа), прапорщик У.Тукумбетов (төраѓа ... ... ... ... ... А.Манасыпов, подполковник Кугушев, С.Мамлеев, А.Тагиров, Губайдуллин, Д.Алкин, подпоручик Әбдірахман, поручик Әбілханов және ... ... ... 13 өкіл ... ... –, казак бөлімдерінен –және Балтыќ флотынан –. Барлыѓы «Әскери Кењеске» 36 адам кірді
Установление Советской власти в ... ... ... г.г.). Сб. ... ... ... күндері аймаќта өткен барлыќ саяси іс-шараларда «федералистердіњ» идеологтары өз жаќтастарыныњ назарын «федерация және ... ... тек ... ... ... ... ... ќол жеткізу үшін, күресу және өздерініњ бар күш-жігерін жұмсау ќажеттігіне...» аударды
Покровский С.Н. Победа ... ... в ... ... 1961, 18 бет..
Тамызда өлкеде жергілікті және жалпыаймаќтыќ мањызы болѓан таѓы екі мұсылмандар съезі өтті.
Сонымен, Ташкентте Мұхамеджан Тынышпаевтыњ төраѓалыќ етуімен ќазаќтардыњ ... ... ... ... кету ... осы ... ... ќазаќтар және ќырѓыздар жиналѓан бірінші форум болѓан жоќ. 1917 жылы 17 маусымда Әндіжанда осындай кездесу љтті, онда ... ... ... құру ... оныњ ... ... Ќоњырќожа Ќожыќов, Кенже Әли Достов, СҮлеймен Келгенбаев, Батырхан Мейірбеков және басќалар
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992. 34 бет. ... ... ... ... келесі міндеттерді ќойды:
Көшпенділерді Ресейдегі жања мемлекеттік құрылыс идеяларымен таныстыру;
құрылтай ... ... ... және сая ... ... болу үшін ... күштерді ұйымдастыру;
ќазаќтардыњ арасында құқықтыќ тәртіп орнату;
ќырѓыз, ќыпшаќ және ќазаќтардыњ өздерініњ ұлттық және саяси-экономикалыќ мүдделерін бірлесіп саќтау үшін бір ... ... ... ... ... газеттер шыѓару және т.б.
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992. 37 ... ... ... ... Жетісу және Самарќанд облысындаѓы ќазаќ халќыныњ өкілдері ќатысты. Күн тәртібінде жалпымемлекеттік және тұрмыстыќ сипаттаѓы 18 ... ... Аса ... бірі ... басќару тџрі және Түркістанныњ болашаќ құрылымы туралы мәселе болды. Ол бойынша ... ... ... республика басќарудыњ тиімді тџрі болып табылады, ал ќазаќ облыстары ... ... ... алуы ... И.М. ... ... Уроки истории. Алма-Ата, 1990, 95 бет. деп таныды.
Жер және келімсектер мәселелері бойынша Көрсетілді, «ќазаќтардыњ өздері тыњѓылыќты орналасќанѓа дейін ќазаќ жерлерін алып ќою ... ... ... ... ... ... үшін әділетсіз аќы төлететін, келімсектердіњ зорлыѓына шек ќойылуы тиіс...»
Пахмурный П.М., Григорьев В.К. ... в ... ... 1978, 89 бет.. Одан ... бірќатар ќаулылар ќабылданды: өмір сџріп отырѓан ќазаќтыњ халыќ сотын тарату ... ана ... ... алу және ... ... ... туы» ... шыѓару туралы.
Жүзіне ќоѓамдыќ-саяси ұйымдары жалпыресейлік партиялардыњ өлкелік бөлімдерімен және орыс ќауымдарыныњ өкілдерімен жџйелі диалог жџргізуге әрекеттенді. Құжаттары маќсаттар үшін екі жаќ ... ... ... және съездер өткізді, дегенмен мұндай әрекеттер әрдайым өзініњ нәтижесін бере бермеді.
Ташкенттік ... және ... ... Кењесініњ 30 тамызда өткен жиынында сөзге шыќќан Уаќытша үкіметтіњ өкілі Шендриков мынаны айтты: «Орыс мемлекеттілігі ќанмен ќызарѓан. Сіздер құжаттары ... биік ... және ... ... ... ... ќуатты және күшті болады деп айтуларыњды ќалар едім... Енді құжаттары мемлекеттіліктіњ биік көтеріліп және маѓан Ресей ... ... ... және ... болады деп айтуларыњды ќалар едім... Енді құжаттары мемлекеттіліктіњ кепілін мен солдат және жұмысшы депутаттары Кењесінде Көремін...»
Қозыбаев И.М. Историография Казахстана. Уроки ... ... 1990, 94 бет.. ... тоѓышары соњѓы оќиѓалардан және тұтас алѓанда елдегі ќоѓамдыќ-саяси ахуалдан ... ... ... «сепаратизмінен» ќауіптену және «бөлінбейтін» ұлыорыстыќ ұлттыњ ұлыдержавалыќ мәні туралы даурыќпа сөздер жиі-жиі айтыла бастады.
Осылайша, Аќпан революциясы ... ... ... ... процесін жеделдетті және Ресейге Көппартиялыќ жџйеніњ жұмыс жџргізуі үшін жаѓдай жасады
Қозыбаев И.М. Историография Казахстана. ... ... ... 1990, 91 бет.
.
Ұлттық саяси ой-ќиялдардыњ және азаттыќ күресініњ дамуы барысында жања жас ұлттық-саяси ... ... ... ... ... ... ... санасы және ќоѓамдыќ-саяси белсенділігі дамуыныњ жарќын белгісі болды. Сонымен ќатар, аќпаннан кейінгі оќиѓалар ұлттық ќозѓалыстыњ ... ... ... келіспеушіліктердіњ болѓандыѓын Көрсетті, олардан арылу жалпыұлттық аса ... ... бірі ... партиялардыњ филиалдарыныњ ұлттық ќозѓалысќа және ұлттық мәселеге ќатынасы.
Жүзіне жалпыресейлік партияларыныњ негізгі баѓдарламалыќ ережелерін ... ... ... ... шешу жолын ұстанатындыѓына џнемі сендіруіне ќарамастан, олардыњ аныќ, негізделген, Көлемді және шынайы ұлттық баѓдарламасыныњ болмаѓандыѓын Көрсетті.
Өлкелік кадеттердіњ, эсерлердіњ, радикал-демократтардыњ және ... ... ... негізделген ұлттық баѓдарламасы, әлбетте, жүзіне мұсылман халќына ... бола ... және де ... ... ... да, ... болашаѓы және оныњ мемлекеттік құрылысы туралы мәселеде ќарама-ќайшылыќтар ќаншалыќты терењ болѓанымен, екі жаќтан да демократтар, ... ... жол ... әрекеттенді.
Біраќ Түркістанда кейінгі драмалыќ оќиѓаларда өзініњ басты рөлін ... ... ... ... жања күш ... ... бастады.
Ќорытынды
Ќос төњкерістер аралыѓы кезењінде Оңтүстік Ќазаќстан љњіріндегі құрылған ќоѓамдыќ-саяси ұйымдар сол тұстаѓы саяси жџйеде өзіндік ... ... ... ќоѓамдыќ-саяси ұйымдар ќоѓамдыќ негізде құрылған ұйым ретіндегі ерекшелігі, ұлт ... алып ... ... өзге де ... ... џстінде ќарастырылды.
Өз өкілдері арќылы біріккен ќоѓамдыќ ұйымдардыњ құрама комитеті, делегаттар Кењесі, ќоѓамдыќ ќауіпсіздік Кењесі сияќты жергілікті өкімет органдарына ќазаќ ... ... ... ел ... ... ... Жергілікті халыќ та өзініњ бар талап-тілегін осы ... ... ... ... арќылы іске асыруѓа үміт артты. Біраќ, ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ ќоѓамдыќ ұйым ретінде ... ... еді. ... ... ... талап-тілегін, маќсаттарын және міндеттерін дербес шешуге ұмтылды.
Ұлттық күрестіњ аѓымымен құрылған Көптеген ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ арасында «Алаш» партиясы болды. Кез-келген ќоѓамдыќ ұйым ... бір ... ... ... немесе ќарсы шыѓып жатќанда, ењ алдымен, билік мәселесін шешу баѓдарламасына Көњіл ќояры аќиќат. Ќоѓамдыќ ұйым ретінде құрылған ќазаќ ... ... де, ... және ... да ... ... ... олардыњ ќазаќтыњ жалпыұлттық мүддесіне сай келмеуіне байланысты еді. Ќазаќ комитеттері ұлттық мџддеге сай ... бар ... ... барынша ќолдау жасап, тіпті кей жерлерде оныњ басшы құрамын да толыќтырып отырды.
Бүкіл халыќ назарын Құрылтайѓа тігіп беделді ... ... ... ... ... жиып алар күн туып, бостандыќтыњ тањы атар деп күткен Құрылтай жиналысы шаќырылуына санаулы күндер ќалѓанда Ќазан төњкерісі ... ... ... ... келді. Кењестер билігі жергілікті халыќ тарапынан ќолдау таппады. Оныњ себебі, алѓашќыда өзгелермен тењ ... ... ұйым ... ќарым-ќатынаста болѓан жұмысшы, солдат, шаруа Кењестері енді билікті жеке жџргізуге, сондай-аќ ұлттық құрылымдарѓа ... ... ... ... ... өлке ... ... Түркістан автономиясы құрылды. Ұлттық бірлікті ту етіп көтерген ќазаќ комитеттері оларѓа барынша ќолдау Көрсетіп ұйытќы болды.
Таптыќ ... ... ... ... ќазаќ комитеттеріне өз жолындаѓы кедергі ретінде ќараса, ал ќазаќ комитеттері ұлттық бірлікті ... ете ... бір ... ... ... ... болды. Мұндай ќарама-ќайшылыќ Көпке созылмай, ќоѓамдыќ-саяси ұйымдардыњ жойылуына алып келді.
Ұлттық тәуелсіздік үшін күресте ќазаќ зиялылары бар білімін, ... аяп ... жоќ. Олар ... озыќ ... ќазаќтыњ ќазаќтыѓын, ењселі ел екенін ќазаќ комитеттері арќылы таныта білді.
Пайдаланылѓан әдебиеттер тізімі:
Ќозыбаев И.М. ... ... ... ... ... 1990.
Алаш-Орда. Сборник документов. Алма-Ата, 1992.
Нұрпейісов К. Алашорда тарихыныњ зерттелуі хаќында. // Ќазаќ тарихы. 1994, №1.
Установление ... ... в ... Казахстана (1917-1918 г.г.). Сб. статей. Алма-Ата, 1957.
Покровский С.Н. Победа ... ... в ... ... 1961.
Нұрпейісов К. Советы Казахстана в борьбе за упрочение власти рабочих и крестьян. Алма-Ата, 1968.
Пахмурный П.М., Григорьев В.К. Октябрь в Казахстане. ... ... В.К. ... ... и непролетарские партии в Казахстане 1917-1920 г.г). Алма-Ата, 1972.
Маликов Ф. Февральская буржуазно-демократическая революция в Казахстане. ... ... Ұ. ... ... ... 1993.
Шоќай М. 1917 жыл естеліктерінен џзінділер // Түркістанныњ ќилы таѓдыры. // Құрастырѓан Б.Серікбайұлы. Алматы, 1992.
Ќойгелдиев М. Алаш өткен жол. // ... ... М. Алаш ... Алматы. «Санат», 1995.
Богачев. Алаш-Орда. В кн. Г.Сафаров. Колониальная ... ... ... ... ... ... А.Б. Казахский аул в трех революциях. Алматы, 1967.
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография. 1993.
Чокеев М. Туркестан под властью ... ... ... Г. Колониальная революция. Алматы, 1996.
Ахмедов Ѓ. Ахањныњ өмір кезењдері. // Жұлдыз. 1989, №6.
Юсупов И. Дунгане в ... за ... ... в ... ... К.Б. Идейно-политические течения в Казахстане конца ХІХ –начала ХХ века. Алма-Ата, 1961 г.
Кабдиев Д.К. Развитие экономической мысли в Казахстане (конец ХІХ ... ХХ ... 1978 ... Д.И. ... дореволюционного Казахстана (1861-1917 гг.), Алма-Ата, 1984 г.
Ахмедов Ѓ. Алаш ... ... ... 1996 ж.
Өзбекђлы С. Арыстары алаштыњ. Алматы, 1998 ж.
Нұрпейісов К. Становление Советов в ... ... 1917 ... 1918 г.) ... 1987 ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазан төңкерісі қарсаңында Оңтүстік Қазақстандағы саяси - қоғамдық ұйымдар54 бет
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Ақпан төңкерісі. саяси партиялар мен ағымдар22 бет
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
"Бу қазанынын беттері"5 бет
"тағам өнімдерінің қауіпсіздік менеджмент жүйелері. тағам тізбегіне қатысатын ұйымдарға қойылатын талаптар"5 бет
"Қазандықтардың арматурасы. қазандық агрегат арматурасының классификациясы"3 бет
"қазаншұңқырларды тік күрекпен жабдықталған экскаватормен өңдеу"3 бет
1912-1913жж синьхай төңкерісінің екінші кезеңі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь