Шардара суқоймасындағы сазан (Сyprinus carpio aralensis) балығының морфологиясы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1. Шардара суқоймасына қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Шардара суқоймасының ихтиофаунасы (зерттеу тарихы және балықтардың биологиясы) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3. Шардара суқоймасы ихтиофаунасының қазіргі кездегі жағдайы ... ... ... ...7
1.4. Сазан (Сyprinus linne) туысының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.5. Арал сазанының систематикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
1.6. Таралуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.7. Биологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.8. Көбеюі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.9. Өсуі және жасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.10. Қоректенуі мен қоңдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.11. Сандық көрсеткіші және кәсіптік маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

2. МАТЕРИАЛДАР МЕН ӘДІСТЕМЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
2.1. Биоанализ көрсеткіштерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2. Правдинің әдісі бойынша морфологиялық белгілерінің көрсеткіштері...18

3. НӘТИЖЕЛЕР МЕН ТАЛҚЫЛАУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
Шардара суқоймасы – Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара ауданындағы ең үлкен жасанды суқоймалардың бірі. 1965-1968 жылдары жоспар бойынша Сырдария өзенінің арнасын бөгеу арқылы тұрғызылған. Негізгі мақсаты – суармалы егіншілікті дамыту, сонымен бірге, балық шаруашылығымен елді мекендерді тұрмыстық- шаруашылық сумен қамтамасыз ету. [1].
Шардара суқоймасының ихтиофаунасында балықтардың алуан түрлі түрлері кездеседі, соның ішінде тұқытәрізді балықтардың бір түрі; сазан (Сyprinus carpio aralensis) балығының тіршілік ететін тағы бір ортасы болып табылады. Суқойманың бұрынғы және қазіргі жағдайларына жағдайларын біліп отыру үшін, ихтиологиялық зерттеулерде дәлелденеді [2,3,4]. Сазан балығын зерттеу нәтижесінде, популяциядағы өзіндік кейбір ерекшеліктерді биологиялық және морфологиялық өзгерістері арқылы анықталады. Сонымен қатар, суқоймасының қоректік базасының, экологиялық ортасының және басқада биотикалық және абиотикалық жағдайларының нормаға сай болып келуіне байланысты, жерсіндірілген балық популяциясы түр саны түрлерінің сақталып қалуы кейбір қорғау шараларының нәтижелерінде сақталып отыр.
Шардара суқоймасында тіршілік ететін балықтардың алуан түрлі биологиясына тән едәуір материал жиналды, бұл қазіргі кездегі жағдайда қоршалып тұрған су экожүйесіне адамның әсерін бағалау және балықтардың биологиялық алуан түрлілігін сақтау үшін табиғи процестерді басқару әдістерінің қажеттілігінен туады.

Жұмыстың мақсаты. Шардара су қоймасынан әкелінген сазан балығына морфологиялық жағынан сипаттама беру.
Жұмыстың мақсаты. Биоанализ көрсеткіштерінің сипаттамасы және Правдинің әдісі бойынша морфологиялық белгілерінің көрсеткіштеріне сипаттау.
1. Т.Омаров.Қазахстан өзен көлдері // Алматы «Қазақ университеті» 1990-С. 153-160
2. Берг Л.С. Рыбы пресных вод СССР и сопределельных старан. Изд 3- е. Л. 1932. Ч.1.543c Изд. 4-е Л.: СССР,1949. Ч.2-558с
3. Никольский Г.О. Частная ихтиология. М.: Высш. школа, 1971.С. 472.
4. Турдаков Ф.А. Рыбы Киргизии. Фрунзе, 1952.С. 172. 2 – е изд. Фрунзе: АН КиргССР, 1963.- 284с .
5. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы 9- том Алматы, 2007.- С.448 -449.
6. Отчот
7. Серов Н.П. Успехи акклиматизации рыб в бассейне Балхаша // Акллиматизация животных в СССР. Алма –Ата: АН КазССР, 1963.
С.230-291
8. Чугунова Н.И. Руководство по методике определения возраста и роста рыб., М.,1959.-164с.
9. Бәйімбет. Ә. А, С.Р.Темірхан. Қазақстанның балықтәрізділер мен балықтарының қазазақша – орысша анықтауышы. // Алматы «Қазақ университеті» 1999.С. 53-60
10.Николский Г.В. Рыбы Аральского моря. М: МОИП. Нов. серия, отд. Зоол.
Вып 1(ХVI) 1940. С.216
11. Никольский Г.В. Материалы к познанию географической изменчивости Capoetobrama kuschakewitschi (Kessler) // Докл. АН СССР, 1934а.Т. 2. № 3.С. 200-204.
12. Рыбы Казахстана: 5-тит. Т.3 : Карпобразные / Митрофанов В Б. Дукравец Г М.., Сидоров А.Ф и др .- Алма-Ата : Наука, 1988.304С.
13.Ерещенко В.И. Разработка биологичиских основ рыбохозяйственного освоения Бугуньского Терс- Ащибулакского, Сергеевского и Вячеславского водохранилиш. Раздел: Терс- Ащибулакскогое водохранилище // Отчет о НИР по теме 3/19 ( ОРХ – 310) / ГР 70055685. КазНИРХ- Балхаш; Усть- Каменогорск,1972.С.94-105.
14. Иванова О.Н. Биологическая характеристика аралского сазана //Сб. Работ по ихтиол. И гидробиол. Алма- Ата: АН КазССР, 1961 Вып .3.-C. 171-184.
15. Иванов С.Н Анализ плодовитости и порционности, икрометания сазана yprinus carpio L . Оз Балхаш // вопросы ихтиологий, 1971 Т. 11 Вып.5-C.778- 784.
16. Мартехов П. Ф Биологические основы создания стада цених промыслолиша// Биол. Основи рыбн. Х-ва Томск : Томский ун- т 1959.-C.191-200.
17. Дукравец Г.М. Митрофанов В.П. Акклиматизация рыб в озерах бассейна р. Талас Вестник сельскохоз. Науки (Алматы) 1964.-C. 128-132.
18. Караткова В.М.и др Разработка меропрятий по формированию ихтио фауны Чардаринского водохранилища в связи с изменившимися гидрологическими условиями р. Сырдарьи// Отчет о НИР по теме 114 ( заключит)/ ГР 77014167. КазНИИРХ, Уеть Каменогорск 1980. С126-130.
19.Дукравец Г.М. Состави и состояние ихтиофауны Капчагайскго водохранилиша на реке Или// Алма- Ата : КазГУ 1986. 44c- Библиогр. 16 назв. Деп. В КазНИЙНТИ 17.09.86
20. Ветышева М.Я Питание молоди основных промысловых рыб на нерестлишах севера Аральского моря : Автореф. Дис. .канд биол. Наук. Алма- Ата , 1966.-С. 20-25
21.Мельников В.А., Леонов В.А. Ваияние хищных рыб на эффективность рыбоводных работ в Капчагайском водохранилище// биол основы рыбн. Хоз-ва водоемов Ср.Азии и Казахстана-Ташкент, 1983.-С 200-201
22.Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб преимущественно пресноводных. - М., 1966.-376с.
23. Кириллов А.Ф. практический пособия по оброботке материала для изучение рыб; Учебная пособия, к Якутский. Изд – во Якутского университета. 2002.
24. .Чугунова Н.И. Руководство по методике определения возраста и роста рыб., М.,1959.С 164-165.
25.Брюзгин В.Л. Методы изучения роста рыб по чешуе, костям и отолитам. Киев. 1969. -187 с.
26.Животовский Л.А Популяционная биометрия- М., Наука.- 1991.-С 58-60.
27.Плохинский Н.А. Биометрия. – М.: Изд-во МГУ, 1970.- С 221-225.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Зоология және гистология кафедрасы
Бітіру жұмысы
Шардара суқоймасындағы сазан
(Сyprinus carpio aralensis) балығының ... ... курс ... ... жетекшісі
зоология және гистология
кафедрасының оқытушысы
__________________________ Байдилдаева
Г.Ө.
Нормабақылаушы ___________________________Сапаргалиева Н.С.
Қорғауға жіберілді
кафедра меңгерушісі __________________________ Нуртазин С.Т.
б.ғ.д, профессор
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
1. ... ... ... ... ... ... ихтиофаунасы (зерттеу тарихы және балықтардың
биологиясы)............................................................
...................6
3. ... ... ... ... ... ... ... linne) ... Арал ... Өсуі ... ... ... Сандық ... және ... ... ... ... ... ... Правдинің әдісі бойынша морфологиялық белгілерінің көрсеткіштері…18
2. ... ... ... ...... ... ... Шардара ауданындағы ең
үлкен жасанды суқоймалардың бірі. 1965-1968 жылдары жоспар ... ... ... ... ... тұрғызылған. Негізгі мақсаты – суармалы
егіншілікті ... ... ... ... ... елді ... ... сумен қамтамасыз ету. [1].
Шардара суқоймасының ихтиофаунасында балықтардың алуан түрлі ... ... ... тұқытәрізді балықтардың бір түрі; сазан (Сyprinus
carpio aralensis) балығының тіршілік ететін тағы бір ... ... ... ... және қазіргі жағдайларына жағдайларын біліп отыру ... ... ... [2,3,4]. ... ... ... популяциядағы өзіндік кейбір ерекшеліктерді биологиялық және
морфологиялық өзгерістері арқылы анықталады. Сонымен ... ... ... ... ортасының және басқада биотикалық және
абиотикалық ... ... сай ... ... ... балық популяциясы түр саны түрлерінің сақталып қалуы кейбір
қорғау шараларының нәтижелерінде сақталып отыр.
Шардара ... ... ... ... ... түрлі
биологиясына тән едәуір материал жиналды, бұл ... ... ... ... су ... адамның әсерін бағалау және балықтардың
биологиялық алуан ... ... үшін ... ... ... ... туады.
Жұмыстың мақсаты. Шардара су қоймасынан әкелінген сазан ... ... ... беру.
Жұмыстың мақсаты. Биоанализ көрсеткіштерінің сипаттамасы және Правдинің
әдісі бойынша морфологиялық белгілерінің көрсеткіштеріне ... ... ... Шардара суқоймасына қысқаша сипаттама
Шардара суқоймасы – Оңтүстік Қазақстан облысы Шардара ауданындағы бөген
(сурет 1). Сырдария өзенінің арнасын ... ... ... Негізгі
мақсаты – суармалы егіншілікті дамыту, сонымен бірге, ... ... ... ... ... қамтамасыз ету [5].
1966 жылы Шардара қаласының тұсындағы Сырдария өзенінің орта ағынында
Оңтүстік ... ең ірі су ... ... Ондағы ГЭС –тің қуаты 100
мың киловатт. Су қоймасының негізінен ирригациялық мақсатқа пайдаланылады.
Шардара суымен 100 мың га ... 500 мың га ... жер ... ... ... ... 24 м, ал ұзындығы 5,8 км. Суқоймасының
жалпы ұзындығы Сырдария өзенін бойлай 100 км ... алып ... ... 6,3 м (ең ... жері 25м), ені 25 км, ал ... 900 ... ... жүйесі бойынша Шардара 252,5м биіктікке орналасқан. Оның көп жері 10
м жоғары, тереңдігі Шардараның жалпы көлемінің 20 % ғана алып ... ... ... ойыс – ... бар, ол ... ... деп ... оған су
тасқыны кезеңінде артық су жіберіледі.
Шардара суқоймасы 1965 жылдың сәуір айында тола бастайды да 1968 жылдың
аяғында жоспарлы деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... суымен қорланады. Қоймаға 5,7 млрд. м3 су жиналады. Суқоймасы
күз және қыс айларында толтырылып, сәуір - ... ... ... ... және де басқа шаруашылық жұмыстарына пайдалынылады. Қойманың су
деңгейі орта есеппен 5,4 м дейін азайып немесе көбейіп отырады. ... ... буға ... оның ... ... ... ... факторлар
әсер етеді.
Суқоймасының минералдылығы жыл ішінде 0,71–1,65 г/кг дейін құбылып
тұрады. Осыған байланысты қойма ... ... ... ... ... жағынан Шардара суы сульфат класына, натрий тобына жатады. рН–тың
мөлшері 7,4-8,5 ... ал ... ... 1,5 ... ... ... 85 – 120%. ... қышқылдануы 1,7 -7,7мг О/л. Фосфор мөлшері 1
л суда: 0,001–0,02 мг, ... 3,5 ... және ... ... 0,01-7,0 ... – 5,8– 29,27 мг экв/л шамасында. Ағынын реттеу ... ... Су ... 98%-ін ... өзенінің ағындысы, 2%-ін қапталдық
салалар мен айдынына түскен жауын шашын құраса, ... ... ... ... су ... ... Суының минералдылығы 710–1650 мг/л.
Бөген суы қазіргі кезде ... ... 394,0 мың га ... ... ... га – суы күріш егістігі) негізделген. Бөгенде балықтың 34 түрі
мекендейді, жылына 1,5 мың т ... ... ... Сурет Шардара суқоймасының көрінісі
Шардара суқоймасында планктон түрлерінің пайда болуына Сырдария өзені
мен оның салаларының ... ... ... ... ... ... мен ... т.б. әсер етеді. ... және ... ... ... су ... саны мен сапасы маусым жыл
аралығында өзгеріп отырады. ... ... ... - ... ... және ... ... хирономидтерден
тұрады. Сонымен қатар, Шардара суқоймасының кәсіптік маңызы да бар яғни,
құнды ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, су режимінің қолайсыздығын, тудырады. Ол
кәсіптік балық түрлеріне және ... ... әсер ... ... ... ... кәсіптік балық аулауда тек сол уақыттағы
суқоймада доминантты бір түр ғана ауланған [6].
2006 ж. кәсіптік балықтар ... ... ... ... ... ... ... қоректік базасының жағдайларының
ерекшеліктерін бағалауға; Шардара суқоймасының кәсіптік балықтар ... ... ... маркерлер және зерттеу тәсілдерін
анықтауға; Шардара суқоймасындағы кәсіптік балықтардың популяциясы ішіндегі
локальды ... ... ... зерттеулерге тыйым салынған [6].
2. Шардара суқоймасының ихтиофаунасы
Шардара ... ... ... ... ...
сазан, 1980 ж. – тыран, 1990-шы жылдарда – мөңке ауланды. 2001 – ... ... 2004 -2005 ... дөңмаңдай кездесіп келеді. Осындай балық
ресурстарын аулау, ихтиофаунаның ... ... ... емес ... ... ... қолдану, соңғы ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруда, бізге қажетті түрдің
популяциялық ... ... ... оның ... ... кеңдігін, үлкендігін түсіну, олардың санының динамикасы мен
толықтырылу ырғағын ... және де ... ... ... алынуы, табиғи толтырылу ырғағынан ... ... ... ... туралы анық түсінігі болуы тиіс. Тек осындай жолмен ғана
оптимальды шаруашылық стартегияны практикалық қолдану, тек ... ғана ... ... бірге бізге берілген табиғи популяцияны ұзақ
уақыт, шексіз сақтайды. Зоопланктондарының ... ... ... ... ... ... Бентос едәуір көбейді, сондықтан ... ... ... ... 50-ші ... қарағанда қорекпен
қамтамасыз етілген. Онда кездесетін планктон және бентостық организімдерден
моллюскалар, мизидалар, инеліктердің личинкалары, ... ... ... ... ... қазіргі кезде балықтардың 34 түрі
мекендеген [5].
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... шығу тегіне қарамастан саны көп құнды ... ... ... ... арал ... ... ... себебі,
Шардара суқоймасындағы аборигенді популяциясын басқа суқоймадағы ... ... ... бассейінінде басқа балықтар
осындай генетикалық жиынды иемденбейді.
2002ж. ... ... мен ... ... ... ... дене ... салыстыру жүргізілді. Төменгі бьеф сазанында бұл
көрсеткіш төмен суқоймамен салыстырғанда. ... ... ... ... ... жергілікті популяциямен шағылыстыру ұсынысы
жаслынды. Сонымен қатар, 2002–2005 жылдары ... ... ... ... ... ... ... емес генетикалық
тұрғыда сазанның бір популяциясы бар, сазан және тұқыдан тұрады [6].
1.3. Шардара суқоймасы ихтиофаунасының қазіргі кездегі жағдайы
Шардара суқоймасының ... ... ... ... ... ... аборигенді балықтардан және суқойманың ... ... үшін ... ...... және кездейсоқ
енгізілген балықтардан пайда болған. Қазіргі кезде ихтиофаунаның түзілу
процессі әлі де ... ... ... ... ... (1965-1970
жж.), бастапқы кезінде мекен еткен балықтардың 33 түрі мен түршелерінің
қазіргі жағдайда ... 30 түрі ... ... ... ... ... түрлік құрамы
|Р. |Қазақша ... ... ... ... |Түр ... ... ... | | | |
|1 ... ... |Esox lucius linne ... ... |
|2 |Арал тортасы|Аральская плотва|Rutilus rutilus ... ... |
| | ... ... Berg | |
|3 ... |Аральский жерех |Aspius aspius iblioides|Абориген, ... |
| ... | | | |
|4 ... ... ... усач |Barbus brachycephalus |Абориген,кәсіптік, |
| | | ... Kessler ... аз, ҚР ... |
| | | | ... ... |
|5 ... |Туркестанский |Barbus capito ... ... ... ... ... Kessler |саны аз, ҚР Қызыл |
| | | | ... ... |
|6 ... ... ... trutta aralensis |Саны өте аз, ҚР |
| | | |Berg ... ... |
| | | | ... |
| ... ... ... |Abramis brama ... кәсіптік |
| | | ... Berg | |
|8 ... ... |Abramis sapa aralensis |Абориген, кәсіптік,|
| |қаракөзі ... |Tiapkin ... аз |
|9 ... |Чехонь |Pelecus cultratus Linne|Абориген, ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... | |
| | | |(Berg) | ... ... ... ... ... auratus ... |
| | ... |gibelio Bloch ... ... ... сазаны |Аральский сазан |Cyprinus carpio ... ... |
| | | ... ... | ... |Ақ дөңмаңдай|Белый |Hypophthalmichthyx ... |
| | ... ... Valenciennes |кәсіптік |
|14 |Шұбар ... ... nobilis ... |
| ... ... | ... ... |Ақ амур ... амур ... idella|Акклиматизант, |
| | | ... ... ... |Білеу балық |Востробрюшка |Hemiculter leucisculus |Кездейсоқ енген, |
| | | ... ... ... |
| | | | ... емес ... |Көксерке |Судак ... ... ... |
| | ... |Linne | ... |Жайын |Сом ... glanus Linnt ... ... ... ... ... |Chama argus ... |
| ... ... ... Berg ... |
| ... | | | ... |Теңбіл |Глазчатый горчак|Rhodeus sericeus amarus|Кездейсоқ енген, |
| |кекіре | | ... емес ... ... ... ... ... ... |
| |балықтар | | ... |
| ... | | | ... ... |Аральская ... aurata ... ... |
| ... ... Kessler ... |
|23 ... ... |Oryzias latipes ... енген, |
| | | ... et Shleger) ... емес ... ... |Гамбузия |Gambusia affinis ... |
| ... ... ... Girard ... емес ... ... |Элеотрис ... cinctus ... ... |
| | | | ... емес ... |Амур шабағы |Амурский бычок |Rhinogobius similis |Кездейсоқ енген, |
| | | |Gill ... емес ... ... ... ... ... ... |
| | | ... amurensis |кәсіптік емес |
| | | |Berg | ... ... ... ... ... parva ... ... |
| | | | ... емес ... ... ... ... ... ... |Кездейсоқ енген, |
| ... ... ... ... емес |
| ... | | | ... ... ... ... ... ... кәсіптік |
| |үкішабақтеке|быстрянка |Kessler ... |
| |кес | | | ... жылы БШ ... ... ... ... ... [6] бойынша 26 түр аталды – кәсіптік балықтар ... ... ... ақ ... арал ақмарқа, шортан, шығыс тыраны, қаракөзі,
қылыш-балығы, шемейі, күміс мөңке, жайын, ... ... ... ... ... ... емес - гамбузия, кекіре, білеу балық, амур
шабағы, үш-ерінді, ... ... ...... талма балық. Соның
ішінде ҚР Қызыл Кітабына тіркелген үш түрі – арал, түркістан қаязы ... ... ... 12 түр ... ... ... көксерке, плотва,
чехонь, жерех, жайын, ақ ... ақ және ... ... күміс мөңке,
жыланбас балығы, ақ дөңмаңдай, сазан, ... ... ... ... ... ... ... маңызды обьектілердің бірі болып
табылады [6].
1.4.Сазан туысының сипаттамасы
Табиғи ареалдың кеңейтілген территориясында ... ... ... ... 2). ... ішінде СССР бойынша – 3, Қазақстанда ... ... ... [2]. ... [3]. ... [4] арал сазанын түршеге
бөлудің қажеттілігі жоқ екендігін дұрыс көріп, СССР ... 2 ... ... және ... ... ... ... Сазан пластикалық түр ретінде, көптеген популяциялық ерекшеліктер
қалыптастыра алады, яғни бір популяциядан екіншісіне өтіп, ... тек ... ... ғана ... арасындағы негізгі ерешелікке желбезек жапырақшаларының,
омыртқаларының және бүйір сызығындағы қабыршақтар саны жатады.
Сазанның түрлері ... ... ... (С. carpio carpio) және ... (С. carpio ... ... ... бассейнінде
(С. carpio haematopterus) және ары қарай Оңтүстіктен Бирмаға ... ... ... ... тоған шаруашылығының негізгі объектісі болып
саналады, және оның мәдениетті ... ... ... ... ... ... Сазан балығының көрінісі
1.5.Арал сазаны балығының систематикасы
Тип Chordata – хордалылар
Тип тармағы Vertebrata, seu Craniota – омыртқалылар ... ... Agnata, seu ...... ... ... Gnathostomata – жақтылар
Классүсті Pices –балықтар
Класс Osteichthyes – сүйекті балықтар
Класс тармағы Actinopterygii – сәулеқанатты балықтар
Teleostei – ... ... ... ... - циприноидтар
Отряд Cyprinifopmes - тұқытәрізділер
Отряд тармағы Cyprinoidei – тұқытектестер
Тұқымдас Cyprinidae – тұқылар
Туыс Cyprinus linne - ... ... carpio ... ... - арал ... ... бойынша барлық суқоймаларда кездеседі десе болады, тек– Орал-
Каспий мен Омбы бассейндерінде жоқ, себебі, ол жерлерде европалық сазандар
түрі ... ... арал ... ... ... Арал ... ... теңіздер мен Амудария, Зеравшан, Сырдария, Сарысу өзендер
жүйесінде және Шудың дельталық көлдерінде (Қамшылы бас, Ақшатау, ... т.б.), ... ... ... және т.б.) және де ... көлде де
кездеседі.
Басқа суқоймаларға арал сазаны жерсіндірілген, сонымен ... ... ... шаралары үшін оның алғашқы формасы ретінде Шу
өзенінің популяциясы алынды. Осылайша өткен ғасырдың ... ... ... ... Балхаш басейініне, ал осы жүз жылдықтың ... ... ... жерсіндірілген. 30-шы жылдары Балхаштан Алакөлге,
Зайсанға, Ертіске; ал 40-шы жылдары Нұра ... ... ... ... ... Тобыл, Ырғыз, Торғай суқоймаларына жерсіндірілді. ... ... ... ... ... алынған тұқы балықтары да
отырғызылған. Жерсіндірілген ... ... да ... ... ... ... түріне айналды [10]
1.7.Биологиясы
Сазанның морфологиясына географиялық орны емес, экологиялық ... ... ... ... әр түрлі жағдайларына байланысты
жай өсетін карликті формалар пайда болған. Ол денесінің формасымен ... ... ... ... түсі де ... ерту ортасына
байланысты да әр түрлі болып келеді. Әр түрлі ... ... ... қоңыр түстен басының үсті қарашалау, арқасы мен бүйірі ашық ... ... ... ... және ашық ... түстес бүйірі болады: ал құрсағы
үнемі сары немесе ақшыл ... арқа ... ... жұп ... ... ... ... Түгел қызыл түстес особьтары да кездеседі. Арал
сазанының популяциясында ... ... ... ... теңізіндегі сазанда [11]. осындай кемшіліктерді, мысалы көзінің
және аналь қанатының жоқтығы; қанаттарының ұзаруы байқалған.
1949-1950ж ... ... ... 2%), ... ... ... балықтарды Ақкөл, Талас бассейнінде байқаған. Осындай
кем-тарлықтың нәтижесінде бүкіл пластиклық белгілері өзгеріп, ... ... ... анықталды. Автордың ойы бойынша көлдегі газдың
режимнің бұзылу әсерінен болған, ... ... ... ... ... тек 1954 ж. ... ... сазанының ең үлкен өлшемдері табиғи ареалдары бар су қоймаларда
ғана ұзындығы 80 см, ал ... 16 кг ... ... ... ... ... 3-7 (2+, 6+) ... 3-4 жастық
массада жетіледі. Ареалдық оң жағында сол жағына қарағанда ертерек ... ... ... 1жыл ерте ... Аталықтар 4 жаста 30
см, аналықтары 5 жаста 34 ... ... және ... ... ... ... карлик
жыныстық жасқа жеткендер бар. Олардың ұзындығы 15см және ... 70 ... ... ... және Іле ... байқаған. Арал сазаны полициклды
балықтарға жатады. Уылдырықты порциялап шашады [10]. (1940). ... ... ... 2 ... ... ірілері, диаметрі 1,06
мм; ұсақтары 0,62 мм.
Сазанның абсолютті индивидуальды өнімділігі өте кең ... ... ... 12,8 мың ... ... ... 2534 мың
уылдырыққа дейін ауытқиды. Ал ... ... ... және ... ... өнімділігі жоғары болады. Ал керісінше, Талас, Шу, ... аз ... ... ... ... дене көлеміне де байланысты,
ұзындығы мен жасына байланысты өнімділігі ... ... ... түсі сары-жасыл, әр популяцияда- жасылдан
қызғылт сарыға дейін ауысып тұрады.
Аталық пен аналықтың қатынасы ... ... ... кіші генерацияда
аталықтар көп, ал ересектерінің –аналықтары көп болып келеді [13].
Өрістеу ... ... ... ... ... ... ... ең
біріншісі болып өрістеу орнына келіп, соңына дейін ... ... ... 1 ... ... Көн жағдайда 2-4 есе аталықтар басым болады
екен. ... ... ... ... ... жыныстық
қатынас 1:10 ара қатынасында болады. Өрістеу уақыты ... ... ұзақ ... ... Бұл ... факторларға байланысты
(әсіресе судың жылынуымен байланысты) оны уылдырығын порцялап ... және ... ... ірі суқоймаларда өрістеу уақыты географиялық
орнына ... ... ... ... ... 10-15 ... өрістейді [14]. Ал Балқаштың оңтүстігінде Шығысына қарағанда 10 ... ... ... ауа райы мен ... саны мен ... ... 1 айға ... Бірақ массалық уылдырық шашу 5-8 күнге жетеді.
Сазандарда индивидуальды уылдырық шашу, қолайлы жағдайларда, оңтүстік ... ... ... ... де 3-5 ... ... Порция аралық
интервал Іле өзенінің дельтасында 10-12 күн Балқашта 20күн [15].
Өрістеу суқойманың ... ... ... және жұмсақ су
өсімдіктерінде, 1,5-2м тереңдікте ... ...... ... ... уылдырықтарына субстрат ретінде қолданады.
Сазанның өрістеуі таңғы уақытта, жел жоқ жақсы ауа ... ... ... ... ... топ ... 1 ... 2-5 аталық болып өрістеген.
Осы ... ... ... ... [15] ... «аналығы өсімдіктің
сабағына ұрылып, уылдырығын ... ал ... ... ... шәуетін шашады».
Ұрықтанған уылдырық өсімдікке бекініп, дами бастайды. [16]. ...... саны 47-1770 дана ... дейін болатынын санаған.
Аралда дәл осы ауданда 1200-2000 уылдырық бар деді.
Арал сазанының инкубациялық периоды судың температурасына байланысты 3-
7 күнге ... ... ... температурада 3 күн [11] Зайсанда да ... ... 3 күн ... ал ... ... ... 6-7 ... дейін инкубациялық уақыты созылады. Көптеген
ғалымдардың айтуы бойынша сазанның шабағы тұзды суда 12‰ ... ... ... ... ... ... ... мәз емес екені белгілі.
Интенсивті дамудағы гидроқұрлыстар, энерго-өнеркәсіптер еліміздің ең ... ... ... ... ... ... ... басқа да
балықтардың әсіресе сазанның дамуына кері әсерін ... ... ... ... ... ... ол - арал ... Қазіргі жағдайда осы сазанның қорын сақтап қалу үшін ... емес ... ... ... ... ... және жасы.
Арал сазанының өсу темпі қоршаған ортасына және ... ... ... ... ... ... жеткенге дейін ұзына бойы өседі,
ал кейін денесінің салмағының өсуі ... ... өсуі ... ... ... ... неғұрлым көп
болса соғұрлым бойлай өсу де өзгермелі болады. Сазанның балық ... мен ... өсуі 1958 ... ... ... жақсарған.
1958 ж ауымды сазанның орташа дене ұзындығы 28см, ал ... ... ... ... 1963ж ... де 140г болды.[17]. 1962ж ауланған балықтың 100
дарасының салмағы 16,2 кг болды. Орташа ұзындық 19 ... ... ... 89% н ... ал ... негізгі бөлігін 4 жастықтар
құраған [17].
Бойлай өсулерді салыстыра келіп сазанның ең жақсы өсетін ортасы ол Арал
бассейнінің ... ол өте ... ... Іле ... өседі
екен. Осы өсулердің ауытқуларына қарап суқоймадағы қоректік базаны анықтаса
болады. Осылайша суқойманың қоректік ... ... ... ... пен аналықтың жастарында айырмашылық аса көп ... ... ... ... тоқтауы өмірінің 3жасынан кейін басталады.
Ал Сырдария мен Іле өзенінде ересек ... ... ... ... ... жасы Балқаш көліндегі балықтарда 19 жылды
құраса [15], Аралда 17 жас [10], 15 жас аралықтары ... , ... ... ... ... [19] байқалған. Ал басқа суқоймаларда 10 жасты
құрайды.
1.10.Қоректенуі мен қоңдылығы
Арал сазаны қорек талғамайтын балық, ол суқоймадағы қоректік ... ... ... ... отырады. Соған қарамастан Қазақстандағы
суқоймалардағы Арал сазанының ... ... ... ... ... әсіресе хирономидтер мен қоректенеді. ... ... ... ... ... және макрофит, өсімдіктер
мен жануарлардың детриті табылған.
Ең алғашқы шабақтар теқ қана ... ... Арал ... бұтақмұртты және ескекаяқты ... [10] ... ... моллюскалардың личинкалары мен майдалары, хирономидтермен
қоректенеді [20].
Ересек балықтардың ... ... ... олар ... жоғарғы
сатыдағы өсімдіктердің фрагменттері мен дәндерімен, зоопланктонмен, ересек
насекомдармен, балықтармен және т.б. қоректенеді. Арал теңізінде ... ... жаз бойы ... ... ... мекендейді.
Қазан айында интенсивті қоректенуі күрт төмендеп кетті, бірақ қыста өрістеу
кезінде ... ... жоқ. ... негізгі обьектілері -
моллюскалар, бақалшақты ... ... ... ... ... маусым –шілде айында, ал су өсімдіктерімен –көктем мен ... ... ... ритмикасы түнде-хирономидтердің, ал
күндіз бақалшақты ... ... ... ... ... қоректік құрамы түрліше болып келеді:
бұтақмұртты, ескекаяқты шаяндар, мизидалар, ... ... су ... ... және ... сатыдағы өсімдіктер,
өсімдіктермен жануарлардың детриті, ... ... ... Бұл ... ... ... ... мауысымы айтарлықтай көп емес.
Соңғы жылдары Балқаш көліндегі жайылым ауданының кішіриуі ... ... ... ... ... ... төмендеді. Ол басқа балықтармен қорек үшін таласқа әкеледі.
Салдарынан сазанның өсу темпі нашарлайды. ... ... ... ... ... ең ... ... қоңдылықты
көрсеткіш Ақкөл көліндегі және Қапшағай суқоймасындағы шабақтарында болған.
Ал негізінен ең жоғарғы қоңдылық ересек сазандар арасында - ... ... ... ... және Балқаш пен Утебас көлінде болған.
1.11.Сандық көрсеткіші және кәсіптік маңызы
Сазан Қазақстан бойынша бекірелермен, албырттардан ... ... ... ... ... ... (3 сурет ). Қоректі табиғи күйінде
қолданады. Қақталған күйінде жоғарғы орын ... ... ... ... ... ... табылады.
Сазанның культуралық формасы тұқы көп ғылымдар бойы тоған шарушылығы
үшін маңызды орын аладады.
1958 бен 1965 ... ... ... ... ... саны ... ... ал оның жалпы құрамы 365мың т балықтың 41% н құрайды.
Арал ... ... су ... ... ... ... саны 1932ж
3,5- 9,6 мың т дейін ауытқыған. Максимальды аулау ... ... ... ... - 12,5мың т. Орташа жылдық өсімі 1932- 1941жж – 93 мың т ... ... 5,8 мың т ... ... жж - 8,3 мың т жоғарылады.
1962 ж орташа жылдық аулауым екі есе азайды, 4,3 мың т ... 1979 ж ... ғана ... ал 1980 ж Арал ... ... бұл ... тоқтады.
Сазанның қорының азаюы ауылымның азаюына әкелді, проценттік үлеспен: 19-
20% 1932- 1971 жж. 10,6-12,5мың т,1961-1964 жылдары 10,8-12,7 мың т ... 32-33% ... ... сүйене отырып, сазан жерсіндірілгеннен кейін, құнды
обьектілерінің бірі болды, қазіргі антропогендік индексінде жазда 31-42,4
және ... ... ... ... ... ... ... дейін қарастырылған әр суқоймадағы әр жастағы ... ... ... ... ... ... ... тектес организмдермен
және өсімдіктерімен қоректенетін көрсетілген. Ең қиын кезең болып счазан
үшін ... кезі ... ... Бұл кезде оған зоопланктонның майда
формалары қажет.
Республика бойынша ... ... арал ... өте аз ... ... ... ... қоректік базадан және
балықтың жасы мен ... ... ... ... және ... ... [19].
Арал теңізінде қоңдылық коэффиценті, Фультон бойынша ... ... ... ... 2,2 ден 2,4 ке ... ... ... айында (2,5)
өзгерген. Кларк бойынша, тұрақтылау болған мамырдан шілде ... ... ... 20,9 ға ... өзгерген. Осылай қараша ... ... ... ... ... төменгі жастағы особьтар, 5-20см ұзындықта болған. Одан
жасының ... ... ... ... ... аз ... ... пен
аналықтың уылдырық шашпай тұрып,қоңдылығында айырмашылық болған жоқ. ... ... ... ... ... ... коэффицент, Фультон бойынша,
аналықта 2,28 ал аталықта 2,18. Сазанның қоңдылығы ... ... ... ... төмен болған [10].
3 Сурет. Сазан балығының көрінісі
2.МАТЕРИАЛ ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕ
Зерттеулер 2008 жылы маусым және шілде ... ... ... ... ... жиналынған материалдармен жасалды. Осы
жұмыста 25 дана ... ... ... және ... ... ... биологиялық және морфологиялық анализдер жасалды. Сонымен
қатар, Фультон және Кларк бойынша қондылығы анықталды (4 сурет ).
Балықтардың жасы ... Н.И. ... және ... ... ... ... арқылы әр түрлі жастағы
балықтардың жасы ... ... көру ... ... ... ... МБС-1 және МБС-10 микроскоптарымен анықталған. Есептер
әдістемелерде. келтірілген ... ... ... ... [26,27].
4 Сурет Сазан балығының суреті
2.1. Биоанализ көрсеткіштерінің сипаттамасы
Зерттеу барысында шабақтарға және бір жастағы балықтарға ... ... оның ... ... ... қоңдылық коэффициенті
есептелді.
Балықтардың биологиясын талдауға Правдиннің биоанализ әдістемесі
пайдаланылды [22]. Биоанализ әдісі өзіне ... ... ... ... ... ... Су ... көрсету (өзен, тоған, көл, теңіз немесе
теңіз бөлігі), балық ауланған жерді.
2. Алынған уақыты күні, айы, жылы, жинаушының және ... аты ... ... ... ... ... аты. ... атын (латыншасын),
қарап отырған объктінің балықтар системасында анық анықталған жағдайда ғана
беру керек.
3. L – балықтардың жалпы ұзындығы ... ... ... ... ... ... ең ұзын жеріне дейінгі өлшем;
4. 1 – дене ... ... ... ... ... қанатының
негізіне дейін, яғни қанатынсыз ұзындығы;
5. Балық салмағы (г немесе кг). Балық салмағы алдымен ішкі құрылысын
алмай, бүкіл ... ... (Q – ... ... ... ... ішкі
құрылысынсыз салмағы (q – ішкі мүшелерінсіз).
6. Жынысын анықтау – ... ... ... ... ...... аналықтары ♀ белгіленеді. Егер балық жас ... ... ... ... алмаса, онда сәйкес кестеге juv деп
жазылады (қысқартылған juvenalis ), жас ... ... ... ... ... мына формула арқылы анықталды:
F = *100
Сl =
Мұндағы: l – құйрық қанатына дейінгі ұзындығы;
Q – ... ... – ішкі ... ... ... –Фультон бойынша балықтың қоңдылығы жалпы дене массасы (Q, г);
Cl – Кларк бойынша балықтардың ... ішкі ... дене ... ... ... әдісі бойынша морфологиялық белгілерінің көрсеткіштері
Тұқы балықтарын өлшеу. Тұқы ... ... ... ... ... ... ... сондықтан ең негізгі жазылу кестесі (кесте 2) мен
жазылу ретіне тоқталамыз.
Балықтың алынған орны. Балық алынған ... ... көл т.б.) ... ... Атауы аз белгілі ... үшін осы ... ... ... беру ... мысалы, Каскелен өзені, Іле өзенінің аңғары
(Балхаш бассейні).
Балықтың алынған уақыты. Күні, айы, жылы, Өшеуші мен ... ... ... ... Жиі қолданылатын ғана емес, сонымен қатар аз
таралған жергілікті атауды да жазу керек.
Ғылыми (латын ... ... егер ... ... орны ... болса беріледі. Балықтың нөмерленуі ... түрі ... ... ... ... ... ... маңызды.
Систематикалық жұмыста жыныстық ... мен ... ... түрде анықтау керек.
Балықтың салмағы (Q) мен балықтың іш-құрылысынсыз салмағы (q). Жақын
туыстас балықтарды ... ... ... өсу темпімен тығыз
байланыста болатындықтан алынған балықтардың ... ... ... Одан ... салмағының өлшемі балықтың күйлілігін анықтауда
маңызды.
Балықтың толық ұзындығы (L, сызбанұсқада ab) – жалпы немесе ... ... ... ... ... ... ең
ұзын қалақшасына дейін. Бірақ балықтардың систематикасымен және ... ... ... ... ... ... ... емес.
Құйрық қанатсыз ұзындығы (l, сызбанұсқада - ad) – тұмсығының басынан
қабыршақ жамылғысы аяқталған аралыққа дейін.
Тұқыларды және ... ... ... ... ... ... ... ұзындығы алынады. Осы ұзындыққа байланысты дененің пайыздық ... ... ... (сызбанұсқада-od) – желбезек саңылауынан қабыршақ
жамылғысы аяқталған аралыққа дейін немесе қабыршағы жоқ ... ... ... ... Бұл ... ... ... ұзындығына жақын,
сондықтан оның ұзындығына тәуелді.
Дененің ең биік жері (H - gh) - ... ең биік ... ... ... бекіретәрізділерде сүйекті қалқаншасы
есептелінбейді. Дененің Н – ы өзгергіш өлшем.
Дененің ең аласа биіктігі (h-ik) - ... ... ... ... ... ... ... ортасында орналасады. Көптеген авторлар бұл өлшемді
құйрық сабағының биіктігі деп атайды.
Антедорсальды қашықтық (А-Д) – ag ...... ... ... ... ... негізіне дейін.Бұл екі нүктені ... ... ... ... ... (Р-Д) - rd ... - арқа қанатының
вертикальды артқы ұшынан денісінң ортаңғы сызығына дейін. Егер ... ... ... онда бұл ... ... арқа ... ... өлшейді,
егер ол басқаларынан бөлінген болса, егер қанаттары бірігіп кеткен юолса,
онда Р-Д соңғы қататтың ... ... ... ол ... ... керек.
Құйрық сабағының ұзындығы (fd)- аналь қанатының вертикальды артқы
жиегінен ... ... ... ... ... ... жамылғысы
аяқталған аралыққа дейін. Бұл сызықты балықтың ... ... ... және V ара ... (P-V) – ... қанатының негізі (P) мен құйрық
қанатының (V) негізінің арасы, яғни P және V ... ...... ... ... ... ... қанаттың бекіну нүктесіне
дейін анықталады (VZ сызығы).
V және A ара ... (V-A) – ... V және ... A ... қашықтық (zy сызығы), бұл аралықты сонымен ... ... ... деп те атайды.
Басының ұзындығы (ao) - тұмсығының басның бүйірінен ... ... ... ... ... желбезек қақпағына дейін (желбезек
жарғағынсыз).
Тұмсығының ұзындығы (an), немесе көлалды ... ... көл ... ...... ... ... алдыңғы жиегіне дейін.
Көзінің диаметрі (пр), горизонтальды (ұзына бойы) ... ... ... ... ... егер қабағы бар бола ол есептелінбейді.
Басының көзінен кейінгі бөлімі (РО), көзінен кейінгі ... ... ... жиегінен желбезек қақпағының ең алыс нүктесіне дейінжелбезек
қақапағын көмкеретін желбезек жарғағы және егер бар ... ... де ... ... ... алынбайды.
Дененің осі деп – ауыз қуысының (аузы жабық күйінде) алдыңғы нүктесінен
басталып, құйрық қанатының ортаңғы сәулелерінің ... ... ... ... ... қалпын анықтауғы көмектеседі, дененің осі ... ... өтсе – аузы ... ... ... осі ... ... өтеді –
аузы жоғарғы ауыз, көзінің астынан өтсе - аузы төменгі ауыз.
Шүйде бөлігіндегі басының биіктігі (lm). Ең ... ... бас ... жерден, төменгі нүктесі оған қарама-қарсы вертикальды алынады.
Көптеген балықтарда жоғарғы нүктесі қабыршақ ... ... ... Кейде басының биіктігі көзінің ортасынан да алынады, бірақ ол
әдетте ерекше ескертіп айтылады.
Маңдайының ені мен көз аралығының ... көз ... ... ... ... ... алынғандағы қашықтығы, яғни көзінің арасындағы бас
қаңқасының ені.
Д –ның негізінің ұзындығы – арқа ... ... (gs) – ... ... ... ... ... негізіне дейін немесе (егер
бар болса) арқа ... ... ... ... Егер арқа ... ... ... - екіншісінің де ұзындығын көрсеті керек; арқа қанаты біріккен
болса әр қанаттың соңғы сәулесіне дейінгі ара қашықтықты анықтайды.
Д-ның ең биік жері – tu – арқа ... ... – осы ... ... сәулесі, егер қанаты бүгілген болса, онда оны жазу керек. Егер арқа
қанаты біреу ғана болмаса, екіншісінің де ең биік ... ... ... ... ... А – yy1 - аналь ... ...... талаптар сақталады.
А-ның ең биік жері – (yi) – ... ... ... - ... ... ... (VX)- ... кеуде қанатының ұзындығы – оның бекінген алдыңғы
сызығынан ең ұзын ... биік ... ... ның ... (zz1) ... қанытының ұзындығы – Р-ны өлшегендегі
талаптар сақталады.
Құйрық қанатының жоғарғы қалақшасының ұзындығы (С) – ... ... ... ең ұзын ... ... ... ... ұзындығы- құйрық қанатының ... ең ұзын ... ... [12].
2 Кесте
Морфологиялық белгілерінің белгілену көрсеткіштері
|№ |Белгілері ... |
|1 ... ... ... |Q |
|2 ... кіші салмағы |q |
|3 ... ... |L / ab |
|4 ... ... |od |
|5 ... ең биік жері |H/gh |
|6 ... ең ... биіктігі |h/ik |
|7 ... ең жуан жері |HTT |
|8 ... ең ... жері |htt |
|9 ... ... |А/Д- ag ... ... ... |Р-Д- rd ... |Құйрық сабағының ұзындығы |fd ... ... - ... қанаттарының арақашықтығы |P-V ... ... - ... ... ... |V-A ... |Арқа қанатының биіктігі |Dh ... ... ... негізінің ұзындығы |DL ... ... ... ... ұзындығы |PL ... ... ... ... ... |AL ... |Құрсақ қанатының негізнің ұзындығы |VL ... ... ... ... дейінгі қашықтық |aP ... ... ... ... дейінгі қашықтық |aV ... ... ... қанатына дейінгі қашақтығы |aA ... ... ... |ao ... ... ... |an ... ... ... |пр ... |Басының көзінен кейінгі бөлімі |РО ... ... ... |lm ... |Көз аралығының қашықтығы |io ... ... ... ... |Lmd ... |Астыңғы жағының ұзындыығы |Ldx ... ... ... ... |gs ... ... қанатының биіктігі |tu ... ... ... ... |yy1 ... ... қанатының биіктігі |yi ... ... ... ұзындығы |ДР/ VX ... ... ... ... |zz1 ... ... ... жоғарғы қалақшасының ұзындығы |Lcs ... ... ... ... ... ... |Lci ... |Құйрық қанатының ойық жерінің ұзындығы |Lcm ... ... ... ... саны |LL ... ... ... саны |SBr ... МЕН ... ... ... мөңкенің кездесетін түрлердің біріне
жатады. Ұзындық-салмағына тоқталатын болсақ, жасалған ... ... ... ... ұзындығы бойынша бөлінген размерлі
класстардың ішінде (кесте 3) аналықтар ... ... ... ... екі жыныстың да дараларында ұзындық салмақтық көрсеткіш
бойынша үлкен ауытқулар көп байқалмайды ... 5), тек 160-200 мм ... ... ... көрсетеді.
3 Кесте
Арал сазанының дене ұзындығының көрсеткіштері
|Размерлі класс, мм ... дана |% ... |
| |♀♀ |♂♂ |♀♀ |♂♂ |♀♂ ... |6 |1 |37,5 |11,1 |7 ... |6 |3 |37,5 |33,3 |9 ... |2 |3 |12,5 |33,3 |5 ... |1 |2 |6,3 |22,2 |3 ... |1 |-  |6,3 |- |1 |
|n |16 |9 |100 |100 |25 |
5 ... Арал ... дене ... ... қарастырған кезде даралар ... ... ... жоқ. Екі ... дараларында да үлкен ауыткқлар
байқалмайды (кесте 4), ... ... ... тек ... ғана
кездесіп отырғандығы ... ... ... ең ... ... 700-999 г салмақтағы аналықтардың кездесіп ... ... ... ... ... дене ... көрсеткіштері
|Салмақтық класс, г |Саны, дана |% |♀♂ |
| |♀♀ |♂♂ |♀♀ |♂♂ | ... |6 |1 |37,5 |11,1 |7 ... |2 |1 |12,5 |11,1 |3 ... |2 |2 |12,5 |22,2 |4 ... |2 |1 |12,5 |11,1 |3 ... |2 |- |12,5 |- |2 ... |- |- |- |- |- ... |- |2 |- |22,2 |2 ... |- |- |- |- |- ... |2 |2 |12,5 |22,2 |4 |
|n |16 |9 |100 |100 |25 |
6 ... Арал ... дене ... көрінісі
Арал сазаны жыныстық жасқа өмірінің 3-7 (2+, 6+) ... 3-4 ... ... ... оң ... сол ... қарағанда ертерек және
аталықтары аналықтарына қарағанда 1жыл ерте жетіледі. Аталықтар 4 жаста ... ... 5 ... 34 см-ге жетеді.
Сазан балығының зерттеуге алынған 25 дананың ... 16 - ... 9 – ... (36,6%) ... ... 5). ... ... барлық
балықтар жынысты жетілген, және нәтижесінде популяциядағы жыныс қатынасы
1:0,5 тең ... ... ... ... ... ... жыныстық қатынасы
|Жынысы ... дана |% ... |16 |64,0 ... |9 |36,0 |
|n |25 |100 |
7 ... ... ... сазанының өсу темпі қоршаған ортасына және суқоймалық қоректік
базасымен тығыз байланысты. Жыныстық жасқа жеткенге дейін ұзына бойы ... ... ... ... өсуі ... пен аналықтың жастарында айырмашылық аса көп болмайды. Шардара
суқоймасы бойынша аулануда 2 - 3 ... ... ... ... басымдылығын
көрсетті (кесте 6). Соның ішінде 2 – 20%, 2+ -12%, 3 - 32% және 3+ -36 ... ... ... ... ... ... ... жастық көрсеткіштері
|Жасы, жыл ... дана |% |
|2 |5 |20 ... |3 |12 |
|3 |8 |32 ... |9 |36 |
|n |24 |100 |
8 ... Арал сазанының жастық көрсеткіштерінің суреті
Фультон және Кларк ... ... ... максималды және орташа
көрсеткіштері 7 кестеде көрсетілген.
7 Кесте
Фультон және Кларк бойынша қоңдылығының ... |min |max |M |n ... ... |0,05994 ... ... |25 ... ... |0,252275 |0,012743 ... |25 ... ... ... 1970–ші жылдардың ортасында –
сазан, 1980 ж. – тыран, 1990-шы жылдарда – мөңке ... 2001 – ... ... 2004 -2005 ... ... кездесіп келеді. Осындай балық
ресурстарын ... ... ... ... ... емес балықтың қоректік базасын қолдану, соңғы жылдары
суқоймадағы балық ... ... ... ... ... мен Сырдария өзенінің төменгі бьефіндегі
сазанның дене биіктігін салыстыру жүргізілді. ... бьеф ... ... ... ... ... ... бьефтегі қолайсыз
жағдайда мекендейтін сазанды жергілікті популяциямен шағылыстыру ... ... ... ... жылдары Шардаралық сазан популяциясының
морфологиялық өзгергіштігін зерттеу, ... ... емес ... сазанның бір популяциясы бар, сазан және тұқыдан тұрады [7].
Алдыңғы жылдармен ұзындық-салмақтық динамикасын салыстыра келе, біздің
жиналған ... ... ... тек 2-3 жас аралығында ... ... ... ... ... саны аз және ... келмейді (кесте 8)
2008 жылғы жиналған ... ... ... 2+-3 ... ... ... үзындық көрсеткіштернің өсуінде көп
өзгерсті байқалайды. Орташа ... ... ... 3+ ... ... ең ... ... яғыни (36%) көсеткішті
берген.(кесте9)
8 Кесте
Әр жылға байланысты Арал сазаны балығының салмақтық және ... ... ... ... |2000 |2002 |2004 |2005 |2008 |
| |L, мм |Q, г |L, мм |Q, г |L, мм |Q, г ... |165-240 |190 ... |1299 |3 |12 |
|2 |178-330 |242.6 ... |2135.4 |5 |20 ... |167-330 |231.7 ... |1836.4 |9 |36 |
|3 |185-325 |223.9 ... |1681 |8 |32 |
10 ... сазанының балығының морфологиялық көрсеткіштері
|белгілер |min |max |m |N |σ |M |CV ... дене ... .г |712 |3300 |1690,8 |25 |809,26 |161,8 |47,8 ... дене ... |679 |6070 |1578,8 |25 |1162,67 |232,5 |73,6 ... дене ... |165 |330 |223,6 |25 |45,31 |9,06 |20,2 ... дене ... |117 |275 |179,2 |25 |38,71 |7,74 |21,6 ... бойынша пластикалық көрсеткіштер % ... ... дене ... мм |25,4 |43,5 |32,8 |25 |4,22 |0,84 |12,85 ... дене биктігі.мм |10 |22,2 |13,2 |25 |2,95 |0,59 |22,2 ... ... ... |12,1 |34,0 |17,8 |25 |4,65 |0,93 |26,1 ... жұқа ... |3,72 |7,48 |5,19 |25 |1,04 |0,20 |20.2 ... ұзындығы |21.7 |36.7 |29.3 |25 |3.39 |0.67 |11.5 ... ... ... ... |11,2 |8,42 |25 |1,6 |0,31 |18,9 ... ... ара ... |8,0 |13,7 |11,0 |25 |1,5 |0,30 |13,7 ... ... ... |4,20 |9,26 |6,83 |25 |1,13 |0,22 |16,6 ... жағының ұзындығы |3,78 |9,75 |6,00 |25 |1,25 |0,25 |20,8 ... ... ... ... |70 |99 |82.32 |25 |8.18 |1.63 |9.94 ... дорсальды |19 |37 |27,8 |25 |4,51 |0,90 |16,2 ... ... ... дейін |17 |45 |27.88 |25 |7.87 |1.57 |28.2 ... ... ... дейн |29 |63 |38,0 |25 |7,15 |1,43 |18,7 ... ... ... дейн |69 |110 |85,2 |25 |9,57 |1,91 |11,2 ... қанатының ұзындығы |48 |90 |63,6 |25 |11,0 |2,21 |17,4 ... ... ... |24 |55 |34,1 |25 |7,70 |1,54 |22,5 ... ... қанат аралары |29 |63 |38,0 |25 |7,15 |1,43 |18,7 ... ... ... |12 |28 |19.4 |25 |4.54 |0.90 |23.4 |
| ... ... ... қанаты |6 |10 |7,76 |25 |1,01 |0,20 |13,0 ... ... |12 |19 |15,0 |25 |3,56 |0,71 |13,0 ... ... |7 |14 |9,44 |25 |1,32 |0,26 |14,0 ... ... саны |18 |25 |20,7 |25 |1,37 |0,27 |6,61 ... ... ... |34,5 |18,8 |23,4 |25 |4,18 |0,83 |15,7 ... ... ұзындығы |13,9 |36,3 |20,8 |25 |5,47 |1,09 |20,9 ... ... |15,0 |23,2 |19,5 |25 |2,67 |32,3 |8,26 ... ... жиналған сазан балығының морфологиялық
көрсеткіштерін ... ... ... мен ... ... суқойманың
экологиялық және биологиялық жағдайларында болған өзгеріс болған және
болмағанын ... ... ... ... морфологиялық көрсеткішінің нәтижесін толық
көрсетуге болады.
Нәтижеде арал сазан ... ... және ... ... ... салыстырғанда көп ауытқулардың
болмағандығын ... ... ... жинап алынған 30 арал сазан
балығымыздың, ең ... дене ... 3300г ды ... ең кіші дене ... ды ... ... ... ол %тік көрсеткіш бойынша дене және бас
бойынша пластикалық көрсеткіші ең жоғарғы нүктені көрсетеді.
Бұл көрсеткіш ... ... ... суқоймасының жалпы бетік ... және ... деп баға бере ... ... ... ... болғандықтан .
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕРТ ТІЗІМІ
1. Т.Омаров.Қазахстан өзен көлдері // Алматы «Қазақ университеті» 1990-С.
153-160
2. Берг Л.С. Рыбы ... вод СССР и ... ... Изд 3- е. ... ... Изд. 4-е Л.: СССР,1949. Ч.2-558с
3. Никольский Г.О. Частная ихтиология. М.: Высш. школа, 1971.С. ... ... Ф.А. Рыбы ... Фрунзе, 1952.С. 172. 2 – е изд. Фрунзе: АН
КиргССР, 1963.- 284с .
5. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы 9- том Алматы, 2007.- С.448 ... ... ... Н.П. Успехи акклиматизации рыб в ... ... ... ... в СССР. Алма –Ата: АН КазССР, 1963.
С.230-291
8. Чугунова Н.И. ... по ... ... ... и ... ... Бәйімбет. Ә. А, С.Р.Темірхан. Қазақстанның ... ... ... – орысша анықтауышы. // Алматы «Қазақ университеті»
1999.С. 53-60
10.Николский Г.В. Рыбы ... ... М: ... Нов. ... отд. ... 1(ХVI) 1940. ... Никольский Г.В. Материалы к познанию географической изменчивости
Capoetobrama kuschakewitschi ... // ... АН ... ... 2. ... 200-204.
12. Рыбы Казахстана: 5-тит. Т.3 : Карпобразные / Митрофанов В Б. Дукравец Г
М.., Сидоров А.Ф и др .- ... : ... ... В.И. ... ... ... ... освоения
Бугуньского Терс- Ащибулакского, Сергеевского и ... ... ... ... ... // ... о НИР по
теме 3/19 ( ОРХ – 310) / ГР 70055685. ... ... ... ... О.Н. Биологическая характеристика аралского сазана //Сб. Работ
по ихтиол. И ... ... Ата: АН ... 1961 Вып .3.-C. 171-184.
15. Иванов С.Н Анализ плодовитости и ... ... ... carpio L . Оз ... // ... ихтиологий, 1971 Т. 11 Вып.5-C.778-
784.
16. Мартехов П. Ф Биологические основы создания стада ... ... ... ... Х-ва Томск : Томский ун- т 1959.-C.191-200.
17. Дукравец Г.М. Митрофанов В.П. Акклиматизация рыб в озерах ... ... ... сельскохоз. Науки (Алматы) 1964.-C. 128-132.
18. Караткова В.М.и др Разработка меропрятий по формированию ихтио ... ... в ... с ... ... р. ... Отчет о НИР по теме 114 ( заключит)/ ГР 77014167.
КазНИИРХ, Уеть Каменогорск 1980. С126-130.
19.Дукравец Г.М. Состави и состояние ... ... ... реке Или// ... Ата : КазГУ 1986. 44c- Библиогр. 16 назв. Деп. ... ... ... М.Я Питание молоди основных промысловых рыб на ... ... моря : ... Дис. ... ... ... Алма- Ата , 1966.-
С. 20-25
21.Мельников В.А., Леонов В.А. Ваияние хищных рыб на ... ... в ... ... биол ... рыбн. Хоз-ва
водоемов Ср.Азии и Казахстана-Ташкент, 1983.-С 200-201
22.Правдин И.Ф. Руководство по изучению рыб ... - М., ... ... А.Ф. практический пособия по оброботке материала для изучение
рыб; Учебная пособия, к Якутский. Изд – во Якутского университета. 2002.
24. ... Н.И. ... по ... ... ... и ... М.,1959.С 164-165.
25.Брюзгин В.Л. Методы изучения роста рыб по чешуе, костям и отолитам.
Киев. 1969. -187 ... Л.А ... ... М., ... 1991.-С ... Н.А. ... – М.: ... МГУ, 1970.- С 221-225.
ҚОСЫМША.А
Шардара суқоймасының көрінісі.
Шардара суқоймасы. Фото Maps. Google. Com
Шардара суқоймасының ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алакөл суқоймасындағы мөңке балығының сипаттамасы25 бет
Өсімдік морфологиясы6 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет
Алакөл жүиесіндегі қошқаркөл табан балығының морфо-биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің даму ерекшелігі35 бет
Амур жалған теңге – балығының (Abbottina rivularis) морфобиологиясы27 бет
Ағылшын тілінің морфологиясын синтаксистік негізде оқыту әдістемесінің негіздері56 бет
Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу және өсу фазасын зерттеу6 бет
Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу9 бет
Бидай өндіру технологиясы: морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу жайлы6 бет
Бидай өндіру технологиясы:(морфологиясымен танысу, өсу фазасын зерттеу)7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь