Қазіргі педагогикадағы тәрбие әдістері, құралдары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І тарау. Тәрбиенің жалпы теориялық және әдістемелік негіздері ... ... ... ..5
1.1.Тәрбие процесі, оның мәні мен өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2.Педагогика ғылымындағы тәрбиенің мақсаты мен міндеттері ... ... ..10
1.3.Қазіргі кездегі білім беретін оқу орындарындағы тәрбиенің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

ІІ тарау. Тәрбиенің жалпы әдістері, құралдары мен формалары ... ... ... ..19
2.1. Тәрбие әдістері және оларды топтастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.2. Тәрбие әдістеріне сипаттама, оларды таңдау және тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.3. Тәрбие құрал . жабдықтары мен формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 42

ІІІ. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

ІV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
КІРІСПЕ
Диплом жұмысының көкейкестілігі:
«Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие беру керек. Тәрбиесіз берілген білім адамзаттың қас жауы, ол келешекте оның өміріне апат әкеледі» - деп ұлы шығыс ғалымы, ғұлама - философ әбу Насыр әл – Фараби бекерден айтпаған болса керек.
Тәрбие - күрделі әрі ұзақ процесс. Оған белгілі бір дәрежеде білім, тәжірибе, шеберлік қажет. Ондай болмаған жағдайда тәрбие саласында белгілі бір нәтижеге қол жеткізу қиындыққа түседі. Сондықтан да біз тәрбиені шығармашылық жұмыстарының жемісі деп білеміз. Тәрбие, сонымен бірге педагогикалық әрекетте
- мәдени құбылыс;
- педагогикалық ықпал ету;
- балалардың әрекетін ұйымдастыру;
- қарым – қатынас құралы ретінде жан – жақты қарастырылады.
Тәрбие педагогикада бірнеше қырларымен танылған:
- әлеуметтік мағынада – бұл аға буын жинақтаған тәжірибені жас ұрпақ өкілдеріне өткізу. Тәжірибе дегеніміз – адамзаттың өз тарихи даму барысында жасаған рухани мұрасы, дәлірек айтсақ: адамдарға белгілі болған білімдер, ептіліктер, ойлау тәсілдері, құқықтық, адамгершілік және т.б. нормалар.
- педагогикалық мағынада – бұл тәрбиеленушіге ықпал жасау үшін ұйымдастырылған арнайы іс - әрекет, тұлға қалыптастыруға бағытталған мақсатты процесс.
Тәрбие қоғамдық талаптарға сәйкес болуы міндетті. Егер қоғам құқықтық демократиялық мемлекет құрып жатса, ендеше ондағы адам тәрбиесі адамгершілік, азаматтық заңдар мен қылық - әрекет нормалары рухында жүріп жатуы қажетті. Жалпы адамзаттық құндылықтар қалыптастырудың маңыздылығын ескерумен бірге әлеуметтік ортаның кездейсоқ та, мақсатты бағытта да әсер, ықпал жасайтынын естен шығармаған жөн.
Қазіргі заман тәрбиесі гуманистік негізде болып, тұлғаның әлеуметтік – мәдени (өмір және әрекет – қылық кейпін таңдау және іске асыру), даралықты (тұлғаның өзіндік қалыптасуы), жауапкершілікті қатынас (құндылықтар таңдау) бағыттарында дамуына орайласады. Мұндай тәрбие технологиялық икемшілдігіменен (адамның қабылдау және психологиялық даму заңдылықтарына сай орындалады), көңіл – күйге сәйкестігімен (көңіл – күй тәжірибесін қалыптастырады), сұхбаттастығымен (екінші біреуге ұсыну үшін емес, өз меншікті тәжірибесін құрастыру үшін), жағдайға қарай орындалуымен (негізгі құралы – тәрбиелік жағдай), болашақта бағытталуымен (дамудағы тұлғаға арналады) ерекшеленеді.
Сонымен, тәрбие – бұл жалпы, ортақ міндеттерді іске асыру барысында мұғалім мен оқушының ықпалдасты әрекеттерін қамтамасыз етуші арнайы ұйымдастырылған тәрбиелік жүйе жағдайында мақсаты тұлға қалыптастыру болған әлеуметтік процесс.
Диплом жұмысының мақсаты:
Тәрбие әдістері – тәрбие процесінің маңызды әрі өте күрделі құрамдас бөлігі. Себебі, тәрбиенің мақсат пен міндеттеріне сай оның мазмұны тек әдістерді қолдану барысында жүзеге асады. Тәрбие әдістерінің көздейтін мақсаты тұлғаның адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, соның негізінде олардың әрекеттерін ұйымдастыру.
Диплом жұмысының объектісі:
Қазіргі кездегі педагогика ғылымының дамуы, қазіргі педагогикадағы тәрбиенің жаңа әдістерімен тәрбие құрал – жабдықтары, формалары. Оларды топтастыру және тиімді пайдалану жолдары.
Диплом жұмысының практикалық қолданылымы:
Бұл еңбекті жоғары және арнаулы кәсіби білім беру педагогикалық оқу орындарының студенттері мен оқытушыларына, мектептің тәрбие жұмысын ұйымдастырушылары мен сынып жетекшілеріне қолдануға болады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әбенбаев С. «Тәрбие теориясы мен әдістемесі», Алматы – Дарын, 2004ж.
2. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. «Жалпы педагогика», Алматы – 2005ж.
3. Кукушин В.С. Теория и методика воспитательной работы: Учебное пособие. – Ростов н\Д: Издательский центр «МарТ», 2002ж.
4. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж.
5. Әмірәлиева Ш. Аға ұрпақ тәжірибесі жастарға. – Алматы, 1982ж.
6. Айтмамбетова Б.Р. Тәрбие процесінің мәні және мазмұны. Тәрбие принциптері (5-лекция). – Алматы, 1991ж.
7. Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. – Алматы, 1991ж.
8. Керімов Л.К. Қиын оқушылар және оларды қайта тәрбиелеу. – Алматы, 1991ж.
9. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж. 2-тарау.
10. Кочетов А.Г. Оқушылардың өзін - өзі тәрбиелеуі. – М.: Просвещение, 1967ж.
11. Үрзімұлы Ф. Балаға тәрбие керек. \ «Қазақстан мұғалімі», 24 желтоқсан, 1993ж.
12. Серімов С. Тәрбие бастауы. \ «Қазақстан мұғалімі», ақпан, 1996ж.
13. Жұмабаев Ә. «Қиын» оқушыларды мектеп жағдайында тәрбиелеу мәселелері. – Алматы, 1974ж.
14. Аймауытов Ж. Тәрбие. «Қазақстан мектебі», №5, 1989ж.
15. Ералиева М. Дәстүрлі мектебімізді ізгілендіру жолдары. \ «Қазақстан мектебі », №10, 1999, 38-42 беттер.
16. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Педагогика және психология. – Алматы: «Мектеп», 2002ж.
17. Айтмамбетова Б.Р., Бейсенбаева А.А. Тәрбиенің жалпы әдістері (6-лекция). – Алматы, 1991ж.
18. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – Алматы: Мектеп, 1987ж. 3-4 тарау.
19. Сейталиев К. Тәрбие теориясы. – Алматы, 1986ж.
20. Сухомлинский В.А. Мектептің жас директорымен сырласу. – Алматы, 1987ж.
21. Ұстаздың шеберлікке жету жолдары. \Құрастырған Ж.Н.Нұржанова. – Алматы, 1991ж. – 29 бет.
22. Қабатай Б. Дидактикалық материалдар. Алматы, 1999ж.
23. Педагогическая энциклопедия. – М.: Просвещение, 1964ж.
24. Россиская педагогическая энциклопедия. – М.: Просвещение, 2001ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...............................3
І тарау. Тәрбиенің жалпы ... және ... ... оның мәні мен ... ... тәрбиенің мақсаты мен міндеттері..........10
1.3.Қазіргі кездегі білім беретін оқу орындарындағы тәрбиенің
ерекшеліктері...............................................................
........................................14
ІІ ... ... ... ... ... мен формалары..............19
2.1. Тәрбие ... және ... ... әдістеріне сипаттама, оларды таңдау және тиімді
пайдалану...................................................................
...........................................33
2.3. Тәрбие құрал – жабдықтары мен
формалары........................................42
ІІІ.
Қорытынды...................................................................
.................................49
ІV. ... ... ... ... ... ... ... жалпы теориялық және әдістемелік негіздері.
1.1.Тәрбие процесі, оның мәні мен өзіндік ерекшеліктері.
1.2.Педагогика ... ... ... мен ... ... ... ... оқу орындарындағы тәрбиенің
ерекшеліктері.
ІІ тарау. Тәрбиенің жалпы әдістері, құралдары мен ... ... ... және ... ... ... әдістеріне сипаттама, оларды таңдау және тиімді пайдалану.
2.3. Тәрбие құрал – жабдықтары мен формалары.
ІІІ тарау. Қорытынды.
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Диплом ... ... ең ... білім емес, тәрбие беру керек. Тәрбиесіз берілген
білім адамзаттың қас жауы, ол ... оның ... апат ... - деп
ұлы шығыс ғалымы, ғұлама - ... әбу ... әл – ... бекерден
айтпаған болса керек.
Тәрбие - күрделі әрі ұзақ процесс. Оған ... бір ... ... ... қажет. Ондай болмаған жағдайда тәрбие саласында белгілі
бір нәтижеге қол жеткізу қиындыққа ... ... да біз ... ... ... деп ... Тәрбие, сонымен бірге
педагогикалық әрекетте
- мәдени құбылыс;
- педагогикалық ықпал ету;
- балалардың ... ... ...... құралы ретінде жан – жақты қарастырылады.
Тәрбие педагогикада бірнеше ... ... ... ... – бұл аға буын ... тәжірибені жас ұрпақ
өкілдеріне өткізу. Тәжірибе дегеніміз – ... өз ... даму ... ... ... ... айтсақ: адамдарға белгілі болған білімдер,
ептіліктер, ойлау тәсілдері, құқықтық, адамгершілік және т.б. нормалар.
- ... ... – бұл ... ... жасау үшін
ұйымдастырылған арнайы іс - ... ... ... ... ... ... ... сәйкес болуы міндетті. Егер қоғам құқықтық
демократиялық ... ... ... ... ... адам тәрбиесі
адамгершілік, азаматтық заңдар мен қылық - әрекет нормалары рухында жүріп
жатуы қажетті. Жалпы ... ... ... ... бірге әлеуметтік ортаның кездейсоқ та, мақсатты бағытта да ... ... ... ... ... заман тәрбиесі гуманистік негізде болып, тұлғаның әлеуметтік –
мәдени (өмір және ...... ... ... және іске ... ... ... қалыптасуы), жауапкершілікті қатынас (құндылықтар таңдау)
бағыттарында дамуына орайласады. ... ... ... ... ... және ... даму заңдылықтарына
сай орындалады), көңіл – ... ... ... – күй ... ... ... ... ұсыну үшін емес, ... ... ... ... ... ... орындалуымен (негізгі
құралы – тәрбиелік жағдай), болашақта бағытталуымен ... ... ... ... – бұл ... ... міндеттерді іске асыру барысында
мұғалім мен оқушының ықпалдасты әрекеттерін қамтамасыз етуші ... ... жүйе ... мақсаты тұлға қалыптастыру болған
әлеуметтік процесс.
Диплом жұмысының мақсаты:
Тәрбие әдістері – тәрбие процесінің маңызды әрі өте күрделі ... ... ... ... пен ... сай оның ... тек
әдістерді қолдану барысында жүзеге асады. ... ... ... тұлғаның адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру, соның негізінде
олардың әрекеттерін ұйымдастыру.
Диплом жұмысының объектісі:
Қазіргі кездегі ... ... ... ... ... жаңа әдістерімен тәрбие құрал – жабдықтары, формалары. ... және ... ... ... ... ... қолданылымы:
Бұл еңбекті жоғары және арнаулы кәсіби білім беру педагогикалық оқу
орындарының ... мен ... ... ... ... мен ... ... қолдануға болады.
1 тарау. Тәрбиенің жалпы теориялық және ... ... ... оның мәні мен ... ... бала – жаңа өркен жайған жасыл ағаш тәрізді» - дейді халқымыз.
Жерге ... жас ... те ... ... ... жапырағы жайқалып,
саялы ағаш болып үлкейгенше мәпелеп күтіп, үзбей тәрбиелеуді керек етеді.
Тәрбие кездейсоқ оқиға ... ол ... ... болуына тән қасиет.
Тәрбие жеке тұлғаның санасына, мінез – құлқының дұрыс қалыптасуына
әсер ететін құрал.
Тәрбие – ... ... бойы ... іріктеп алған озық
тәжірибесі мен ізгі ... жас ... ... сіңіру, олардың
айналамен қарым – қатынасын, ... ... және ... сай ... ... ... ... – халықтар бойына білімге негізделген этикалық ізгіліктер
мен өнерлерді дарыту (Әл – ... – біз ... ... ... ... ... ... – бізге мәлім адамгершілік әдет – ғұрыптарын ... ... бір ... ... ... ... етуі»(Л.Н.Толстой).
«Тәрбие – кең мағынасында – бұл рухани жағынан үнемі жетілу және баюда
көпсалалы процесс» ... кең ... ... ... да ... бір жан ... азық беріп, сол жан иесінің дұрыс өсуіне көмек көрсету ... сөз. ... ... ... айтылғанда, адамның баласын кәмл жасқа толып, өзіне -
өзі қожа болғанша тиісті азық беріп, ... ... ... ... – бұл адам ... жетілдіру өнері. Тәрбиеде адам ... ең ... сыры бар» ... Кант).
«Тәрбие – тұлғаны мақсатты ... ... ... ... болса, тәрбие процесінде жеке тұлғаның сана-сезімі мен ақыл-ойына
жүйелі түрде әсер етіп, оның дүние танымының дамуына, ерік – ... ... ... ... оң ықпал етеді.
Сонымен қатар тәрбие – адамдарды қоғамда еңбекке және басқа да пайдалы
әрекеттерді орындауға, көптеген ... ... ... ... ... ... ... атты мақаласында (1929ж.): «Тар мағынада алып
қарағанда, «тәрбие» деген сөз ... ... мен ... мінез –
құлқына әдетте ересек адамдардың алдын ала ойластырылған және жүйелі ... ... бір ... ал кең мағынасында «... қоғамдық мекемелер,
айналаны қоршаған бүкіл жағдай, бүкіл ... ... ... - ... ... байланысты К.Д.Ушинский «... мектеп, тәрбиеші және
ұстаздар – адамның тіпті жалғыз ғана тәрбиешілері емес, оның ... ... ... және әлдеқайда күшті әдейі тәрбиешілері: табиғат, отбасы, қоғам,
халық ... және оның тілі ... - ... осы ... ... ... ... ... мәні зор екенін дәлелдейді.
Олай болса, тәрбие көптің ісі. Тәрбие мәселесімен қоғамдық ... және ... ... ... жағдайда ғана ол нәтижелі болмақ.
Соған сай тәрбие туралы ... тар ... ... кең ... бір
жақты емес, кең көлемде, яғни табиғат және әлеуметтік ортаның, мектеп пен
ата – аналардың жеке ... ... мен ... ... түрде ықпалы,
өзара әрекетінің нәтижесі ретінде қараған жөн.
Сондықтан да тәрбиенің мәнісі, біріншіден, қоғам үшін ... ... ... ... ... болса, екіншіден, жеке
адам үшін – оны өмір сүре ... өзін ... ... қарым – қатынас
жасай білуге ... ... ... ... деп – ... талап – тілектеріне сай әрбір
жеке тұлғаның ақыл – ойын, сана сезімін, ерік – ... ...... ... ... ... ... тәрбиешілер мен
тәрбиеленушілердің өзара бірлескен әрекетін айтамыз.
Адамды табиғт жаратса да, қоғам әрбір жеке адамның ... ... ... бірдей жағдай жасап, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы атқаратын қызметінің маңызына
айрықша назар айдарып, «... заң шығарушының жастар тәрбиесіне ... ... ... ешкімнің де күмәні болмауы тиіс. Себебі мемлекеттің ең
негізгі бір мақсатты, барлық ... бір ғана ... ... болуы тиіс
және онда жеке дара емес, бәріне бірдей ортақ қамқор болуы ... ... заң ... тиіс және ол ортақ болуы тиіс» деп есептеген. Сондықтан
да ол ... ... ... ... ... деп ... ... әрекетінде кең түрде және қатаң бақылаудың болуы
қажет дей отыра, «Бізде заңды қорғаушы ... ... ... ол балалардың
тәрбиесіне өте қамқор болуы тиіс; олардың мінез – құлқын түзетуі ... ... ... ... ... бағыттап отыруы тиіс» деп есептеген.
Ертедегі Римде ұжымдық оқу ... ІІІ ... ... бастаған.
Ондағы антикалық педагогиканың теориясы мен практикасының негізін жасаған
Квинтиллиан ... ... рет ... тұрғыдағы мектептің іргесін
қалап, жылма – жыл мемлекеттен сыйақы алып тұрған. ... ... ... ... ... және оны ұйымдастыру мәселелері ғана
талқыланып қоймай, сонымен бірге ... ... ... де ... ... ... ... басқару әрекетінде маңызды сала ретінде
қарастырған.
1758 жылы М.В.Ломоносовтың «Академиялық гимназия тәртібінің үлгісі»
атты ... ... ... еңбегі жарық көріп, гимназистер арасында
үлкен сұранысқа ие болды.
Қазіргі кезде біздің ... ... ... «Білім беру»
заңы бар. Онда азаматтық қоғам орнатуда өскелең ұрпақтың оқу және ... ... ... ғылыми негіздегі тың жүйесі қалыптасқан.
Бүгінде оны тәрбие ... ... алу ... әлеуметтік
мекемелерінің міндетті ортақ ісіне айналып отыр.
Тәрбиенің қоғамдағы атқаратын қызметіне орай өзіндік ерекшеліктері
бар.
Тәрбие қоғамдық ... ... ... ... ... ... өзгеруімен байланысты тәрбиенің мақсат – міндеттері, мазмұны
мен ұйымдастыру тәсілдері де ... жаңа ... ... жақсарып
отырады. Әрине адам жеке тұлға болғанымен, қоғамнан тыс өмір сүрмейді. Ал
қоғам ...... ... ету, өмір сүру үшін ... ... ... процесс. Тәрбие мақсаты айқын әрі нақты өмір жағдайына
сай белгіленсе ғана өз нәтижесін дұрыс береді. Оны ...... ... ... ... ... тәрбие мақсаты қоғамның, мемлекеттің
әл – ауқаты және оның ... ... ... ... ...... ... Себебі тұлға жеке адам ретінде
тәрбиеленеді. Сондықтан жеке тұлғаның ... ... ... ... дара ... ... бір ... бірыңғай жағдайда жүзеге
асырылады. Өйткені тұлғаның қалыптасып, дамуы тұтас процесс.
Тәрбие ұзақ әрі күрделі процесс. Жеке ... ... ... ... ... қажет етеді. Адам баласы туғаннан бастап, ... ... ... ... ... ... уақытта ол өзін - өзі тәрбиелеу
процесімен жалғасып отырады.
Екіншіден, тәрбиелеу барысында қойылған мақсаттың ... ... ... ... ... ... әрбір жеке тұлғаның мінез- құлқында
дара ерекшеліктері, қабілеттері, дүниетанымы бірыңғай қалыптасып ... ... ... ішкі және ... ... да әсері мол.
Тәрбие - көпжақты процесс. Жасөспірімдерді азамат етіп ... ... ... ... ... ... барлық азаматтарының
міндеті, отбасы, мектеп пен жұртшылықпен ... ... ... ... де ата – ... мен ... әрекетін қадағалап, бағыт – ... ... бала ... ... ... ... ... ол – ұстаздар тобы. Оның орталығы – мектеп.
Тәрбие процесін табысты, нәтижелі ... ... ... ... жете ... ... етеді.
Тәрбиенің заңдылықтарына:
1. Баланың үнемі жетілуі, даму жағдайында болуы, бұл – табиғи
заңдылық;
2. ... ... ... ... және оның ... орта ... ... – қатынасынан тыс тәрбиенің болмауы жағдайы;
3. Тәрбие мен дамудың бірлігі және өзара ... ... мен өзін - өзі ... ... және ... ... бірыңғай дайын рецептің болмауы және оны қолдану мүмкін
еместігі;
6. Қоғамның үнемі өркендеп дамуы, онда өмір сүріп ... ... ... күш - ... өмірлік ұстанымына тәуелді
екендігінде, сондықтан да тұлға тәрбиесі, бұл заңды құбылыс.
1.2.Педагогика ғылымындағы ... ... мен ... – бұл ... ... ол белгілі бір әрекеттің түпкі нәтижесін
сезіну деп түсіну керек. Оны ойдан шығаруға болмайды.
«Мақсат – белгілі бір межеге қол ... ... ... ой ... ... ... ... міндет ретінде іс – қимылды бағыттап,
реттеп отырады. ... Мақсат адам санасының белсенді жағын ... ... ... ... ... және субъектінің нақты
мүмкіндіктеріне сай келуі керек, сонда ғана адамдардың нысаналы ... пен ... ... ... қарым – қатынас көрініс
табады. Мақсат шындықты жүзеге асыру үшін қажет белгілі құралдармен ...... ... ғана оны ... ... ... айналады. Мақсат
келешектегі, таяудағы ... ... ... ... және ... бөлінеді. Шартты мағынада «Мақсат» терминімен ғылымда ... ұлы ... ... ... ... жаратқанмен, оны
өсіріп, тәрбиелейтін - қоғам», - деп өте орынды айтқан. ... ... мен ... ... мен ... ... оны
әрқашанда қоғаммен ... ... ... ретінде, қоғамның
талаптарымен байланысты қарастырады.
Тәрбие мен оқыту ... ... ... оның талаптарын объективті
түрде білдіреді. Яғни, «тәрбиесіз қоғам, қоғамсыз тәрбие өмір ... ... ... онда ... ... ... ... болады. Сондықтан да қоғамдағы тәрбиенің қызметі қоғамның
мақсатын, талап – ... іс ... ... ... табылады. Бұл талаптар
әр кезде қоғамдағы өндіргіш ... мен ... ... ... ... ... Олай болса, «Тәрбиедегі мақсат адамды,
һәм сол адамның ұлтын, асса ... ... ... ... ... ... әрбір адам бақытты болса, ұлты бақытты. Адамзат дүниесінің ... ұлт ... ... ... ... ... ... айтқанда,
тәрбиедегі мақсат – адам деген атты құр жала қылып ... ... адам ... шығару».
Қоғамның материалдық негізі мен идеологиясының өсуі әртүрлі қоғамдық –
экономикалық формацияның алмасуына ықпал етеді. Ол өз алдына ... ... ...... оның ... мен ... өзгеруіне де
себепші болады.
Бізге мәлім, ерте замандағы педагогтар әрекетінде тәрбиенің мақсат –
міндеттерін белгілеуде ... ... ... Ол ... екі бағытта
өрбіген. Біріншісі, прогресивті идеяны ұсынса, яғни ... ... ... ... жеке ... жан – жақты, үйлесімді дамыту болса, ал, ... ... ... ... ... таптың мүддесін көздеп, дін мен
идеалистік философияның теорияларын уағыздады.
Бүгінгі таңда қоғамның жаңа сатыға, жаңа ... ... ... ...... ... жаңа міндеттерді, жаңа
талаптарды шешуді жүктеп отыр. Егерде қоғамның әлеуметтік саласында қайта
құру міндеті ... яғни ол ... орта ... және ... ... алдына жаңа сатыдағы сапа жағынан жаңа міндеттерді шешудің
объективтік қажеттілігі туындағанын көрсетеді.
«Педагогика ... ... ... жеке ... жан – ... ... қоғамды өз қолымен құратын және оны ... ... ... етіп
тәрбиелеу деп қарастырады. Тұлғаны жан – жақты жетілдіріп, ... ... оқу мен ... ... еңбегінің тікелей байланысы, дененің
және ақыл – ой дамуының біртұтастығы деп ... ... ... жан – ... дамыту идеясы ертедегі Грек мемлекетінде
пайда ... ... ... ... қатарлы прогресшіл ойшылдарды терең
толғантты. Педагогикалық және философиялық еңбектерден «жан – жақты ... ... ... ... ... ... бастау алғанын байқаймыз.
Олардың негізінде дене және рухани сұлулықтың ... ... айта ... жету тек ... ... ... ... жағдайында ғана
жүзеге асады деп дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... еңбек қызметі тек құлдарға ғана тәуелді болған.
Аристотельдің көзқарасында дене, адамгершілік және ақыл – ой ... жан – ... ... ... ... қайта өрлеу дәуірінде
гуманистер Витторино да Фелбтре, Ф.Рабле, М.Мантень, Э.Роттердамский жан ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне назар
аударады. Кейіннен жеке тұлғаның жан – жақты ... ... ... ...... Томас – Мор, Т.Кампанелла, Р.Оуэн, Сен – Симон
еңбектерінде де ... ... әрі ... ... ие ... Олар ... мүшелері қатысқан еңбек пен оқытудың бірлігін жан – жақты даму деп
қарастырады. Бірақ та қанаушы тапқа ... ... ... бұл ... асыру мүмкіндігі болмады. Сондықтан да бұл арман утопистік сипатта
қала берді.
ХVІІІ ғасырдағы француз философ – ... ... және ... бұл ... негізіне ақыл – ой мен адамгершілік тәрбиесін
қарастырды. ... бұл ... ... ... ... ... ... – қатынас жасай білетін барлық балаларды еңбекке ... ... өз ... ...... ... идеясын орыстың революцияшыл – демократия-лық
педагогикасының негізін қалаушылары Н.Г.Чернышевский мен ... ... ... тәрбиенің мақсаты жайлы – қоғамдық идея
жағынан ұстамды ... ... ... ... халық мүддесін
ойлайтын «азаматтық істерге» араласа алатын, адал ... ... ... жаңа ... үшін күрескерлерге қажетті қасиеттер жөнінде өз көзқарасын
білдіреді.
Маркстік философияның негзін қалаушылар К.Маркс пен Ф.Энгельс тұлғаның
жан – ... ... ... ... ақыл – ой ... дене ... ... жастардың практикалық қызметін техникалық оқумен
ұштастырады. Тәрбиенің мақсатын қоғам ... ... ... ... ... даму ... ... талдау жасап,
қоғамдағы еңбек бөлінісінің ... адам ... ... ... ... ... ... мен ақыл – ой тәрбиесінің алшақтығы таптық
қоғамда тәрбие мақсатының сипатында екі жақты айырмашылықтың ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, олар ... ... ... ... ... дене ... ... айта келек, ол үшін жасөспірімдерге бірдей жағдай туғызу
қажеттігіне баса ... ... пен ... пікірлеріне терең талдау жасап, Ленин адам
баласының ... ... ... ... оған ... ... күш мектеп
екендігіне, тұлғаны жан – жақты дамытуда ... ... ... көз ... ... тұлғаның жан – жақты дамуына арқау болатын Мағжан ... ... ... – адам ... атты құр жала ... жапсырмай, шын
мағынасымен адам қылып шығару» деген пікіріне қосыла отырып, ол үшін ... ... тән ... ... ... дербес ерекшеліктерін
жан – жақты әрі үйлесімді дамыту қажеттілігіне сай көзқарасқа тоқталамыз.
1.3.Қазіргі кездегі білім беретін оқу ... ... ... ... педагогы К.Д.Ушинский еуропа халықтарының
тәрбие саласында педагогикалық формулаларының ұқсастығына қарамастан,
әрқайсысының ... тән ... ... ... ... ... сол ... жетуде өздерінің ерекше ... ... ... ... ... ие ... ... ғана өз
мақсатына жетеді» - деген ол. Халықтың ... оның ... ... ... ... оқу – ... ... оның бағытын,
мазмұнын, формалары мен әдістерін таңдауда көзсіз еліктеушілік оң нәтиже
бермейді – деген ... ... ... ... ... ... ... - тәрбие
саласында ұстанып отырған бағытын анықтайды. «Халықтық ... ... ... ... ... ... балдырған тәрбиесі, өрен
тәрбиесі, жасөспірім тәрбиесі, жастар тәрбиесі бір – бірімен ... ... іске ... ... ... ... ... салт – дәстүрлерін, әдет-
ғұрыптарын, ... пен ... ... ... баса назар аудару, бүгінгі
таңда басты мақсат – ... ... ... Ол үшін өз ... өз жерін
сүйетін, өз халқының тарихын, тілін, ... ... ... ... ... ... – мектептердің басты міндеті
болмақ. Өз ұлтының келешегі мен бүгінінен ... ... ... күтуге болады. Ұрпақ тәрбиесі келешек ұлт ... олай ...... ... халықтың қолдауы қажет. Ұлттық мәдениетімізді
ұрпағымыздың ... ... ... ... тәрбиелеген кемелді ел
болып, өркениеттілігімізді көтеру үшін ең алдымен ұлттық тәрбиенің бүкіл
халықтық ... ... ... Сол ... ... де кіші ... қауым да орындауы міндетті болуы тиіс. Сонда ғана біз «бесігімізді»
түзей аламыз. Оның алғашқы түрлері бар, олар ... ... ... ... ... бағдарламалары. «Әдеп әліппесі» (бастауыш ... пен ... ... ... «Қазақ этнопедагогикасы» (жоғары
мектеп) ... ... ... негізінде оқытыла бастады.
Республикада білім беру ... ... жаңа буын ... ... жасау жұмыстары да қатар жүргізілуде. ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептердің 1-7 сынып- тарында жаңа
оқу жоспарларымен, бағдарламаларымен және төл ...... ... ... ... көшкен. Сондай-ақ, барлық мек – тептердің 1-11
сыныптарында «Валеологиядан» ... ... ... ...... тәрбиесі» негізінде бағдарлама
әзірленуде.
Жас ұрпақты нашақорлық індетінен сақтау, бүгінгі күннің ең ... ... ... Осы ... ... ... жалпы білім
беретін мектептерінде зиянды заттарды қолдануды болдырмау» ... оқу ... ... 1-11 ... ... курс ... енгізілді.
Бүкіл тәрбие процесі баланың жеке тұлғасын дамытуға, ұстаздар мен
оқушылар қарым – ... ... ... ата ... ... ынтымақтаса жұмыс істеуге бағытталған. ...... ... ... мен ... ... жағдайында
адам факторы жаңа негізде қаралып, жаңа адамды қалыптастыру тың ... ... кез ... ... білімді меңгертуде тірек болатын ең
жалпы, іргелі политехникалық білімнің маңызы артпақ. Олай ... ... сай ... ... ... білімді де білікті ұрпақты даярлау –
бүгінгі күннің ең өзекті мәселесі бола ... ... жаңа ... оқу ... ... болуда: лицейлер,
гимназиялар, колледждер, жеке меншік мектептері.
Жалпы адамзаттық дамудың техникалық, ... және ...... ... ... ... ешбір ұлт, ешбір халық өзімен-өзі
томаға – ... ... оның есік ... ... тәжірибеге
әрқашан ашық болу керектігі бүгінде еш дау тудырмауы ... ... ... ... ... педагогикаға негіздей отырып, оны
әлемдегі басқа да озық педагогикалық идеялармен байытып отыру – ... ... ... ... педагогикасы мен ұлт
мәдениетінің озық дәстүрлерін батыс және ... ... ... ... ... қалыптастыру мақсатында 1993 жылдан бастап
норвегиялық ... ... ... мұғалім - өкілдері Штайнер
мектептері педагогикасын қолдану жөнінде, Евразиялық ... ... ... беру басқармасымен бірлесе отырып №123 қазақ орта мектебінде
1993/94 оқу ... 1 «а» ... ... ... элементтерін
пайдаланып оқытатын сынып етіп ашылды. Оқу жоспарларына ... тыс ... ... ... ... енгізілді және
қазіргі уақытта 5 сыныпта, яғни орта буында Вольдарф ... ... одан әрі ... және бастауышта 1 «а» сыныбы
жаңадан ашылды.
Вольдарф педагогикасының элементтерін сабақта ... ... ... және оқушыларға ұнайды. Оқушыларды адамгершілікке, ... ... ... оқу – ... ... ... көп ... жүйелі жұмыстар жүргізілуде».
Вольдарф жүйесінің ерекшелігі «Р.Штайнер антропософия негізінде
танымдық күштерді, өнерге ... ... ... және діни сезінулерді біртұтас қарап, қамтитын педагогика
жасаған. Антропософия – ... бір түрі емес ... ... ... ... ... мен адамды тану жолы».
«Демек, ХХІ ғасырдағы ... ... ... ... жүйе белгілемейді, ең алдымен сол елдердің мәдени - өркениетті
төлтумалығы белгілейді.
Түптеп келгенде, білім мен ... ... өзі, кең ... атты ұлы ... ... ... ... Мәдениет, негізінен,
этностық жады арқылы ұрпақтан – ұрпаққа беріледі. Мұндай киелі эстафетаны
өміршең ету ... ... ең асыл ... ... ... мен ... - ... байланысты екі процесс. Олардың міндеттері
әрқилы, дегенмен, бір – бірімен ажырамас ұштасқан күйде бір ... ... ... ... ... ... және ... тұрғысынан түбегейлі
өзгеше.
Тәрбиелік іс - әрекет тәрбиешінің жекеленген әрекет аймағы түрінде (өз
мақсаттарына, міндеттеріне, мазмұнына ие) ... оқу ... ... ... оқу ... ... ие) ... болуы мүмкін.
Оқу мен тәрбиенің ортақ белгілері:
- тәрбие процесі өз ішіне оқу ... ... ... да ... ... етуден бұрын оның іске асырылу жолдарын үйрету қажет;
- оқу процесі ... мен ... ... ықпалдасты іс - әрекеттің
ұйымдастырылу формасына сәйкес өтеді. Өз қызметі ... ... ... ... ажсайды;
- оқу және тәрбие процестерінде бірдей әдістер (түсіндіру, қадағалау
және т.б.) пайдаланылады.
Жалпы педагогикалық ... ... екі ... ... ... оқу барысында шәкірт әртүрлі ғылымдар ... ал ... ... оқушының тұлғалық сапа – қасиеттерін
қалыптастыруға бағышталады.
Тәрбие ... тән ... ... ... ... түсінікті болуы нәтиже тиімділігі-
нің кепілі);
- мақсаттар бірлігі (тәрбиеші мен ... ... ... ... ... (оқу ... ... бірден көрінбейді);
- көп жағдаяттылығы (тұлға көп әрі сан қилы ... да, ... ... ... ... ... олар реттеледі. Тараптардың тұлғаға
болған ықпалы өзара сәйкес келсе, тәрбие нәтижесі тиімді болады.
- ауыспалылығы (тәрбиеленуші ... ... және ... ... ... ... ... (ешқандай науқанды, бір мәртелік шара қаншама жарқын
болмасын, аса ... ... ... тәрбие істерінің орнын
баса алмайды);
- баламалылығы (тәрбиеленушілер даралық ерекшеліктері және әлеуметтік
тәжірибесінің әр түрлілігімен ажыралады. Тәрбие процнсінде ... ... ... ... ... ... өзінде де тәрбиелік нәтиже әрқилы болуы
ықтимал);
- екі тараптылығы (тәрбиелік ықпалды жүргізуші – мұғалім, ал ықпалды
қабылдаушы – ... ... ... - өмірлік, ол қозғалмалы да ауыспалы;
-тәрбиеші тұлғасы – тәрбие барысына ықпалды маңызды жағдаят (тәрбие
процесінің өнімді болуының ...... ... ... ... – бағдары, қызметтестік қатынасқа түсе білу қабілеті);
- қарама – қайшылықты болуы ...... ... ... ретінде қарастырылады).
Тәрбиенің негізгі қайшылықтары оқу – тәрбие процесінде кездесетін
келесідей құбылыстар арасында көрінеді: қоғамдық өмірдің жаңа ... ... ... арналған әдістер мен формалардың ескіруі; адамның табиғи
даму мүмкіндіктерінің шексіздігі мен бұл ... ... ... ... ... ... ... белсенді, әрекетшең
болуы, оның қоғамдық өмірге араласу ынта – ықыласы мен өмірлік ... ... үшін ... тәжірибе, білім, ептілік пен дағдылардың жетіспеуі
және т.б.
Яғни, ... ... оқу ... қатар жүріп жатса да, ол бірнеше
мәнді ерекшеліктерге ие, сондықтан да өз ... ... ... тарау. Тәрбиенің жалпы әдістері, құралдары мен формалары.
2.1. Тәрбие әдістері және оларды топтастыру.
Педагогикалық процесті ... ... және ... ... ... ... ... әдістерін қолдануда жаңаша ойлануды
меңгеріп, дамыту керек.
Тәрбие әдістері – ... ... өте ... ... ... әдістері қазіргі қоғамның түбегейлі өзгеру ... сан ... өмір ... ... ... тиіс. Сонымен қатар тәрбие
әдістері жан – жақты тәрбиенің мақсатына, ... ... ... сай ... ішінде тәрбие әдісінің мәні үнемі тәрбиенің мақсатынан туындап
отырады.
Ғылыми педагогикалық әдебиеттерде тәрбие әдісінің мәні көп ... оған ... ... ... ... т.б. ... тәрбиеші мен
тәрбиеленушінің өзара ... іс - ... ... ... әдісі деп
атайды. Бұл іс - әрекет тәрбиенің міндеттерін шешуге ... ... ... ету ... ... ... ... – тәрбиешінің оқушылардың бойында қоғамдық көзқарасты және мінез
– құлық әдеттері мен дағдыларын қалыптастыру мақсатында, ... ... ... күшіне ықпал ету тәсілдерінің жиынтығы.
Екінші, сөзбен айтқанда, тәрбие әдістері тәрбиеші мен ... ... ... іс - ... ... болып табылады.
А.С.Макаренко тәрбие әдістерін психилогиялық тұрғыдан қарастыра келіп,
бұл әдіс ... жеке ... ... ... ... ... болатынын өте
дәл сипаттайды. Қазіргі психологтер адамның жеке ... ... адам ... кез ... ... ... негізінен төрт
бөліктен тұрады:
- адамның сезімінен;
- санасынан;
- сенімінен;
- мінез-құлық, әдет – ... ... ... ... ... ... ... тәрбиешілер
психологтердің жоғарыда келтірілген дәлелді ... атап ... ... кез ... ... ... ... төрт бөліктен
құралатынын әрдайым ескеруі керек.
Сонымен, қазіргі кезде ...... беру ісі ... ... даму ... баланың жеке адам болып қалыптасуында тәрбие әдісін
психологиялық негізде қолдану шешуші роль атқаратындығына баса назар аудару
қажет екенін көрсетіп ... ... ... ... әр ... ... анықтауға
болады:
- тәрбие әдісінің ең басты ... ... ... ... ... ... әдісі ең алдымен тәрбиенің мақсатын мазмұнын жүзеге асыратын
құрал;
- тәрбие әдісі тәрбиенің мақсаты арқылы анықталады, ... ... ... оның ... және ... ... ... асырудың
әдістері соған сай болады;
- тәрбие ... ... ... ... ... ... ... қатар баланың тәрбиелік қатынасқа іштей ... ... ... сезімін туғызумен де байланысты.
Тәрбие әдісінің теориясында тәрбие ... ... ... ... ... ... айтылады.
Тәрбие құралдары – дегеніміз арнайы тәрбиелік міндеттерді шешуге
арналған, мақсат көзделіп ... ... ... тәрбие тәсілдері педагогикалық ситуацияға байланысты жеке әдісі,
тәрбие тәсілі ретінде қолданылады.
Тәрбие тәсілі – ... ... жеке бір ... Ал ... ... тәсілі, тәрбие әдісінің әрекетін, қажеттілігін, тәрбиелік мәнін
айқындайды.
Педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, бірінші сыныпе оқушысына мұғалім мінез – құлық ... ...... ... ... ... мектепте, қоғамдық
орындарда өзін тәрбиелі ұстау ережесін үйрету керек. Мұғалім ... ... ақ ... ... ... ... коридор, басқыш, спорт зал, т.б.
таныстырып, пайдалану, жүру, шығу, отыру, т.б. ережелерді ... ... ... мұны ... ... ... ... ситуация болған
жағдайда тәрбие әдісі мен тәсілі бірін – бірі ... ... ... мәселені шешуде тәрбие тәсілін тәрбие әдісі ретінде
қолдануға болады.
Мәселен, әңгіме – ол ... ... мен ... ... ... бір ... ... болып есептеледі. Сонымен бірге үйрету, жаттығу
әдістерін жүзеге асырудың ... ... ... ... ... қолданылады.
Тәрбие әдісінің өз алдында жеке бір бөлігіне тәрбие құралдары жатады.
Тәрбие құралдарына әр салалы іс - ... ... ... оқу, еңбек, өнер,
спорт, т.б.) сонымен қатар педагогикалық жұмысқа қажетті материалдық ... ... ... ... ... құралдар, саяси, көркем және
көпшілікке ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдары т.б.) жатады.
Тәрбие әдісінің тиімді болуы барлық ... ... ... процесін ұйымдастыру ... ... ... ... бірге мұғалім балалардың жеке – дара типологиялық
ерекшеліктері мен тәрбиелік ... және ... ... ... ... болғанын ескеріп, тәрбие әдісін қолдануына
тәрбиенің нәтижелі ... ... ... тәрбие әдістері бірін – бірі толықтырып, ықпал етудің толық
мүмкіндігін ... ... ... ... Тәрбие әдістерін топтастыру, жүйелеу,
жіктеу, бөлу өте күрделі мәселе. Әр ... ... ... ... байланысты педагогикада тәрбие әдісінің заңдылығы мен мәнін ашатын
көлемді ғылыми қор жинақталған. Тәрбие әдісін жинақтау не үшін ... ... ... ... және жеке;
- негізгі және кездейсоқ;
- теориялық және тәжірибелік ерекшеліктерін айқындауға, бөліп ... ... ... әрбір тәрбие әдісін тиімді пайдалануға мүмкіндік
жасайды;
- әрбір тәрбие әдісінің өзіне тән ... және оның ... оның бір – ... ... ... ... ... зерттеушілердің еңбектерінде тәрбие ... ... ... ... ... ... ... тәрбие әдісін классификациялауда ... ... ... ... ... жеке ... қарастырады. Ал, Т.А.Ильина, И.Т.Огородников
т.б. тәрбие әдісін топтастыруда сендіру әдісімен қатар оқушылардың іс ... ... ... және ... ... – құлықтарын ынталандыру
әдістерін қоса қалыптастырады. Г.И.Шукина өзінің оқулығында ... ... ... ... ... ... ... В.А.Сластенин тәрбие әдістерін мынадай төрт топқа бөліп
қарастырады.
Бірінші топ – жеке ... ... ... ... ... ... идеясы).
Екінші топ – іс-әрекеттерді ұйымдастыру, ...... ... ... ...... ... әдістері.
Үшінші топ – іс-әрекет пен мінез – ... ... ... топ – ... бақылау жасау, өзін - өзі бақылауды
ұйымдастыру және баға беру ... ... әр ... ... ... екі ... тәрбие әдістерін сипаттайды: бір жағынан бұл әдістер
жеке адамның ... ... ... ... меңгеруіне ықпал
жасауды көздейді. Екінші жағынан, тәрбиеленушілердің әр ... іс ... ...... қарым – қатынас жасауда белсенді азаматтық
позицияда болу қажеттігінен туындайды.
Педагогика теориясында тәрбие әдістерінің ... және ... ... ... ... мәні ... және жеке ... іс - әрекеттің ролі туралы ілімнің қағидалары алынған. Бала
жеке адам тек іс - ... ... ғана ... Бұл үшін ... ... іс - ... арқылы ұйымдастырылуы керек. Ол іс - ... ... ... бағытталып, қажет болған жағдайда арнайы ситуациялық іс -
әрекеттер де ұйымдастырылуы қажет.
Тәрбие әдісінің бірінші тобы – оқушылардың ... ... ерік ... жан – жақты ықпал жасауды қамтиды. Бұл әдістер оқушыларға сенімді
қалыптастыруды және іс - ... ... ... ... асыруды
көздейді. Бала жеке адам болып қалыптасу процесінде тек қана сыртқы әсер
арқылы ғана емес, ішкі жан ... жеке ... ... ... да ... ... адамның қоғамдық санасын қалыптастыру ... ... ... ... үлгі - ... ... ... ғалымдар
бұл топтағы әдістерді қалыптасқан дәстүр бойынша сендіру әдістері деп ... ... ... ... ... ... сай ... мақсатында тәрбиеленушінің сана – сезіміне, еркіне, мінез –
құлқына ықпал жасау ... мен ... ... ... ... деп
аталады.
Сендіру дегеніміз – оқушылардың ақыл – ойы мен ... ... ... ... мен ұғымдарын қалыптастыру және жағымсыз
қылықтарын жою мақсатында олардың санасына, сезімі мен ерік ... жан ... әсер ... ... – тек моральдық түсінік, ұғым ғана емес, ол адамның мінез – құлық,
іс - әрекетінің тұрақты жетекшісі.
Сенім деген ... анық ... алу ... ... ... жеке ... психикалық сапасы – тәрбиенің жемісі, нәтижесі
ретінде ... ... ... ... жеке бастың санасына, еркіне
сезіміне ықпал жасайтын әдіс, құрал ретінде анықталады.
Сендіру әдісінің негізгі қызметі, ерекшелігі – ол ... жеке ... ... – оқушының тек қана санасына, сезіміна ықпал жасау ғана емес,
әрі оның мінез – құлқына, әрі әрекетіне де ... ... ... ... ... ... ... нормаларын, ережелерін
кеңінен түсіндіру, оны іс - ... ... ... ... позицияда болуын өз көзқарастарын қорғай білу,
өзінің де, жолдастырының да мінез – құлқына, іс - ... ... ... ... ... ... ... әдісінің тиімділігі оқушының
санасына әрі сезіміне, көңіл – ... ... ... бірімен – бірі
ұштастырылған жағдайда жоғарлай түседі. Сезімнің, эмоцияның көтеріңкі болуы
ескерілмеген ... ... ... ... ... тумайды.
Сонымен жеке адамның санасын қалыптастыратын әдістердің маңызы:
- қоғамдық, моральдық, еңбек, эстетикалық т.б. күрделі ... ... ... ... ... түседі;
- әрбір іс, қимыл, әрекеттердің, тәжірибелердің оң дәрежеде, жағымды,
көтеріңкі эмоциялық күйде ... ... ... ... ... анық ... мен ... қоғамдық адамгершілік
негізіарқылы айқындайды.
Тәрбие әдістерін қолдануда педагогикалық және психологиялық талаптар
ескеріледі:
- сөздің өте күшті сенім қаруы екенін түсіну;
- ... шын ... ... ережені түсіндіру, жаңа мәліметтер беру
немесе санасына әлдеқандай ерекше ықпал ... ... ... ... әдісін қолдану;
- жеке бастың психологиялық табиғатын жақсы білу, сезімнің атқаратын
ролін айқындау;
- оқушының өмірлік ... ... ... ... қорына, мінез – құлық қасиеттеріне арқа сүйену, оның оң ... ... ... орын ... ... баяндау, оған
қорытынды жасау;
- мұғалімнің, тәрбиешінің ... ата – ... ... баланың үнемі белсенділікпен, қызығушылықпен қатысуын
ұйымдастыру;
- әр баланың көңіл – күйін, ынтасын ... өз ... ... ... өзін - өзі ... ... ... сендіру әдісінің барлық салаларының бірлікте, жүйелі түрде, үздіксіз
қолданғанда және ... сана – ... ... ... мен жас ... ... біртіндеп жоғарылаған сайын әр
әдістің мазмұнын күрделендіріп, түрлендіріп, дамытып отырғанда ... ісі ... ... ... бір ... ... оқушыларға әсер етпейді.
Тәжірибелі педагогтер тәрбие әдістерінің тұтас жүйесін пайдалануға
ұмтылады, жеке бір әдісті қолданумен шектелмейді.
Түсіндіру. Оқушыға адамгершілік, ... ... ... ... туралы түсінік беріледі. Оқыту процесінде әр ... ... ... ... ... арнайы тәрбиешілік мақсат көзделіп,
оқушыларға патриотизм, гуманизм, парыз, міндет, ар – намыс, парасаттылық,
кішіпейілділік, қайырымдылық, жауапкершілік, ... ынта – ...... т.б. ... ... формалары алуан түрлі: әңгіме, көрсету, оқушылар
шығармалары.
Өткізу ... ... ... ... формаларының ең
күрделісі – этикалық әңгімелер.
Этикалық әңгімелер – ... ... ... кең ... еркін
пікірлесуді көздейтін, оқушылардың санасына, сезіміне сөз арқылы ықпал
жасайтын, тәжірибеде ... ... ... ... ең ... ... Этикалық әңгіме әдісінің негізгі мақсаты оқушыларды қоғамдық
өмірде болып жатқан оқиғаларға, іс - ... ... ... ... ... ... өзін қоршаған әлеуметтік ортаға адамгершілік
міндеттерге жауапкершілігін тәрбиелеу.
Әңгіменің негізінде қоғамдық өмірдің ... ... ... ... т.б. ... әр ... ашып ... деректер
алынуы керек.
Әңгімелесудің тақырыбы, мазмұны танымдық, саяси, эстетикалық
мәселелерге арналады.
Бұл ... ... мәні – ... қағидаларды баланың санасына
жеткізу, сол ... ... ... ... ... – құлық, іс -
әрекеттерінің барысын талдау, жинақтау, баға беру.
Әңгімелесу әдісіне қойылатын ... ...... таңдалған, іріктелініп алынатын тақырыптың көкейкестілігі, ... ... ... ... мүддесіне сай болуы;
таңдаған тақырыптың нақтылы сыныпқа, оқушылар тобына ... ... өмір ... ... ... оқушылардың жас мөлшеріне қарай әңгімелесу барысын дамытып отыру;
- әңгіменің мазмұын өте мұқият іріктеу – оқушылардың ... ... тың жаңа ... ... анық әрі ... ... ... тақырыптары мен мазмұны жоғары сынып оқушыларының жас
өзгешеліктеріне және ... ... ... ... сай болуы керек. Мәселен, жас өспірімдерге арналған
әңгімелер, олардың өздерінің көзқарастары мен мінез – құлықтарына
лайықтап, ... ... оның ... ... ... туғызатындай мазмұнда құрылуы тиіс;
- қарастырылатын тақырыптың қызықты болуын, оны оқушылардың ойлауын,
өздігінен толғану қабілетін туғызатындай проблемалық ... ... ... ... дамыту;
- әңгімелесу барысында оқушылардың көңіл күйі көтеріңкі болуына
жағдай туғызу; ... ... ... ... ... ... зейін қоя білу; дұрыс, ... ... ... ... ... реті ... ... орынды
әзіл, күлкі, сықақ сөздерді де пайдалана білу т.б.
- әңгіме және әңгімелесудің ... ... ... ... ... ... әдеби көркем шығармалармен бейнелеу өнері,
музыкалық құралдарды пайдалану;
- ... ... ... қай ... ... де мәні бар.
Мәселен, жоғары идеялық – адамгершілік қасиеттер ... ... ... қайраткерлерінің өмірі мен қызметі ... ... мен ... ... ... ... сезіміне ықпалы зор болатыны белгілі;
- әңгімеге, әсіресе әңгімелесу ... ... жан – ... ... ...... таластырамын, талқылаймын деген мағынаны
білдіреді. Оның этикалық ... ... ... ... бар. Бұл өте күрделі, сонымен бірге оқушылар санасына тиімді ықпал
ететін әдіс.
Пікірталас ... ... ой ... өткізуге, дербес
пайымдауға үйретеді, оқушылардың ойын, сөйлеу логикасына ... ... ... ... ... ... оқушылар өз
көзқарастарының дұрыстығын не бұрыстығын түсінеді. Пікірталас әдісі ... ... ... қолданылады.
Пікірталас арқылы жастардың саяси және ... ... ... ... ... ... ... - өнер, жалпы қоғамдық проблемалар ... ... ... ... ... ... адамгершілік көзқарастарды жастар өздері батылдықпен
дәлелдей алғанда ғана олар нағыз патриот болады және ... ... ... ... ... талаптар:
- пікірталасқа қойылатын мәселелер проблемалық сипатта ... ... ... өмір құбылыстарына өздерінің пікірлерін,
ойларын білдіруге, оларды теріс пікірлер мен көзқарастарға ... ... ... ... мәселенің дұрыс шешімін дәлелді
түрде негіздеуге үйрету.
Пікірталас өткізу қоғамдық ... ... ... ... ... ... сезіну, нақтылы іс - әрекеттерді байқай
білуге қолайлы ... ... ... ... ... ... ... өз біліміне, өмір тәжірибесіне, ...... ... ... ... ... пікірталасқа оқушылардың
неғұрлым көбірек қатысуын көздеу тәрбиенің пәрменді болуына ... ... ... ... ... ... ... не? Қоғамды демократияландыру дегенді қалай
түсінесің?», «Замандасың туралы не ... ... ... ... және ... ... туралы не ойлайсың?», «Адам атану оңай, ал
нағыз адам болу қиын», «Өз мінезіңді ... бола ма?», ... не, ол не үшін ... деп ... стол ... ашық ... мынадай тақырыптарда өтуі
мүмкін:
«Адам факторын ... мәні ... ... ... және ... ... туралы сіздің ойыңыз?», «Қандай
адамды интернационалист деп ... ... ...... ... «Қос ...... белгісі», «Қасиеттілік дегенмізі
не?», «Адамның қажеттілігінің шегі неде?», ... ... мәні ... ХХІ ... қарсаңында», «Адамның қабілеті – адамзат құдіреті»
бұл туралы не айтар едіңіз?
«Ана тілің – арың бұл»,
Ұятың боп тұт ... ... ... ... ... ... - ... тақырыптар.
Сонымен жеке адамныңқоғамдық санасын қалыптастыру әдістеріне
пікірталастарымен қатар үлгі - ... ... ... ... ... ... т.б. адам санасына ықпал ... ... ... үлгі - ... тәрбиенің ықпалды әдістерінің бірі
болатын себебі үлгінің тәрбиелік күші балалардың өзін қоршаған ... ... мен ең ... достарына ұқсауға еліктейді. Сонымен
қатар балаларға ұлы ... ... мен ... сол сияқты еңбек,
соғыс ардагерлерінің, оқу озаттарының, көркем әдебиет, ... ... ... ... ... ... зор ... зор әсер
етеді.
Тәрбие процесінде Т.Рысқұловтың өмірі мен қызметі, еңбегі үлгісіне
тәрбиелеу, ... ұлы ... ... ... таныстыру,
балалардың азаматтық, табанды әрі белсенді ынта – ... ... ... олардың қоғамдық сенімділігін қалыптастыруда маңызды
орын алады.
Жеке адамның қоғамдық ... ... ... ... ... еске алу – ... ... маңызды проблемаларының
бірі. Мектеп тәжірибесіне зер салсақ, әдетте тәрбие жұмысының кеңінен
жүргізілетін ... ... ... ... ... еңбек
озаттарымен кездесу, экскурсия, кино – видеофильм көру т.б. орын ... Бұл ... ... ... келе ... ... кемшілік –
оқушыларды тек қана тәртіпті отыру және ... ... ... Ал
жоғарыда айтып дәлелдегеніміздей, адамның жеке басы тек қана іс - әрекет
арқылы қалыптасады ... ... ... ... ... ... Балалар көбіне тәтті сөздің ... ... мән ... ... ... ... ... қоғамдық жауапкершілік,
интеллигенттілік, парасаттылық, т.б. зиялы қасиеттер туралы пікірталастар
тек жалаң сөз ... ... ... күнделікті өмірлік және еңбек
істерімен өзіне, айналасындағы жақын – туыс адамдарға, ... ... ... ... жалғасуы керек.
Бүгінгі таңда педагогикалық ұжымның өте – мөте ... ... ...
қоғамның қазіргі тобына жауап беретін, шығармашылықпен еңбек ететін,
талапкер, ізденімпаз, жауапты ... ... ... ... екінші тобына қоғамдық мінез – құлықты ... іс - ... ... қарастырылады.
Бұл топқа педагогикалық талап, үйрету, ... ... ... ... және ... ... жатады.
Педагогикада жеке адамның қалыптасуы нақтылы іс - әрекет болған
жағдайда ғана жүзеге асырылатыны ... Іс - ... ... ... ... ... қатысуының негізгі формасы.
Бұл топтағы әдістің психологиялық тұрғыдан ерекшелігі – адамның іс ... жеке ... ішкі жан ... ... ғана ... оның
дамуының өздігінен жетілуінің шешуші белгісі екендігі.
Адамның санасы мен мінез – құлқын қалыптастыруға ...... ... ықпал етеді. Себебі іс - әрекеттен тыс нағыз тәрбиенің болуы
мүмкін емес.
Тәрбие әдісінің бұл тобының мазмұны ... ... ... ... ... ... ... мәлім: тұтас
педагогикалық процесте тәрбиеленушілердің іс - ... мен ... ... ... ... болу ...... ең негізгі
заңдылықтарының бірі. Осыған ... ... ... бұл тобы ... әр салалы іс - әрекеттерді қамтиды. Мұнда, әсіресе таным
әрекетінің, сонымен ... ойын мен ... ... ... ... ... ... – қатынас жасаудың ықпалы зор.
Балалардың жағымды мінез – құлықтары мен қарым – ... ... ... әр ... іс - әрекеттері педагогикалық тұрғыдан ... ... ғана ... ...... ... және іс - ... ұйымдастыру
әдістеріне қойылатын педагогикалық – психологиялық талаптар:
- ... іс - ... ... ... ... ... айқын белгіленіп,
оның қоғамға, ұжымға пайдалы болуы және сол іске ... ... ... де ... ... ... ынта – ... мен іскерлігі ескерілуі керек; мұнда оқушылардың ортақ
мүдделі істі сезімталдықпен, орындауына қолайлы жағдайда орындайды.
Себебі ... ... ... ... ... ... қасиет. Егер балалардың бірі салғырттық көрсетсе, оның себебін
білу ... ... ... мен ... ескере отырып, оның көңілінен
шығатын, ... ... ... ... еңбекке қатыстыру олардың
өз еркімен, өздігінен әрекет ету тәжірибесін кеңейтеді. Бұл жағдай
жастардың біртіндеп ... ... ... ... ықпал
жасайды.
- Іс - әрекетті дұрыс ұйымдастыру әдетте ... ... ... ... жеке ... ... ... тексеру т.б. міндеттерді балалардың білетін еңбекте
көрсете және ... ... өз ... ... ... арнауға шақыру, өнегелі тәрбие беру
жастарға жағымды сөздер сөйлеп, ... ... ... ... ... Бұл ... педагогикалық талаптың негізі болып табылады.
- тәрбиешінің басшылығы жұмыс барысында кеңес беру, балалардың ... ... ... Жұмыстың мазмұны мен түрлерін, әдістерін
жандандыратын материалдық және моральдық жағдайларды ұсынып отыру
көзделінеді.
- Оқушылар ұжымының қатысуымен ... ... ... іс ... нәтижесін қорытындылау.
Сонымен әдістерді қолдану арқылы тәрбиеленушілердің еңбекке
жауапкершілік, ... ...... тәжірибесі, қарым – қатынас ... мен ... өмір ... ... Тәрбие әдістеріне сипаттама, оларды таңдау және тиімді пайдалану.
Педагогикалық талап ... ... іс - ... бір ... ... енді бір ... күшейту мақсатымен тәрбиеленушінің санасына педагогикалық
ықпал жасау екендігі тәрбие әдісінің теориясында айқындалған.
Оқушылардың ұжымын ұйымдастыруда педагогтің ... қоюы ... ... ... ... ... ... байланысты талаптың түрі,
мазмұны іріктелінеді. Тәрбиешінің қатынасы педагогикалық талаптың нәтижелі
болуына ... ... ... ... процестер тәрбиеленушіге
педагогикалық талап қоюмен, дұрыс іс ... ... ... ... заңдылығын жүзеге асыру көзделінеді.
Жаттығу әдісі. Тәрбие әдісінің жүйесінде жаттығу ... орын ... ...... нормалары мен ережелеріне сай тәрбиешінің әр түрлі
іс - әрекетті ұйымдастыру арқылы оқушыларды тәрбиелеудің ... ... ... ... ... мынада: педагогикалық процесте
тәрбиеленушілердің орындайтын ... ... ... ғана ... ең алдымен, осы жаттығуларды орындау барысында ... ... ... ... ... алатындығында.
Адамның басқалар үшін қамқорлық жасай алатынын сезінуі оның қуаныш,
ризашылық көңіл – уүйін білдіруінде.
Жаттығудың басқа әдістерден ерекшелігі ... ... екі ... ... ... ең ... әдіс екендігінде. Себебі жаттығу әдісі
бойынша оқушы ... ... ... ... ... ... Біз қарастырып отырған жаттығу әдісінің ішкі ... ... ... ... үйрету әдісін қолданғанда бала
көбіне тапсырманы ... ... ... ... әуес ... ... ... педагогикалық – психологиялық ерекшелігі – орындалатын
жаттығулар мен әрекеттер баланың жеке басының ішкі ... ... ... ... арнайы тапсырма беруде ең
алдымен ... ішкі ... ... ... жан – жақты терең зерттеп
білу керек. Сол арқылы тәрбиеленушінің ... ... ... ... ... ... адамзаттық адамгершілік қасиеттің дамуын және
оның дұрыс іс – ... мен ...... ... ... ... ... – құлықты қалыптастыру және іс - әрекетті ұйымдастыру
тобындағы әдістің бірі – тәрбиеленушілік ситуацияларды туғызу әдісі.
Тұтас педагогикалық процесте жеке адам ... ... ... ... Сондықтан бала өмірінің, оның өзін айнала ... ...... ... ісі ... міндетті шешуге барынша
жауап беретіндей, оның талабына сай ұйымдастырылуы керек. ... ... ... іс - ... педагогикалық тәрбиелеу-шілік ситуациялар
туғызу керек.
Балаға өмірде әртүрлі ... ... тура ... ... тәжірибесі бұл жағдайда баланың дайындығы жеткіліксіз екендігін
дәлелдейді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... – демократиялық талаптары үшін қажет және тиімді әдіс
деп есептейміз. Тәрбиенің ... жеке ... ... әдіс бола ... ... ... ситуация әдісінің өзіндік мәні бар. Кез
келген ... ... ең ... ... ... болып
есептеледі. Себебі ол көптеген педагогикалық сұрақтарды, шешімдерді таңдап
алуды қажет етеді. Мектеп ... ... ... шешілуіне
қатыса отырып, бүтіндей ұжым немесе жеке оқушы өздерінің ... ... ... ... ... проблеманы шешуге немесе
қайшылықты мәселелердің дұрыстығын анықтауға арналған шартты ситуацияларды
туғызуына ... ... ... ... ... жағдай
тәрбиелеушілік ситуация деп аталады.
Өз мәні жағынан ситуацияларды еркін таңдауға болады. Мәселен, оқушы
бірнеше варианттың ... ғана ... ... деп ... ... ... ... қарт кісіге орын бересің бе? Әлде сезбеген болып
қаласың ба? Ескерту жасағанда естімеген боласың ба? ... ... ... ... ... дұрыс жолды табу үшін оқушы өзінің көзқарасына,
мінез – құлқына қайта ... ... ... ... ... ... ... сай іс - әрекеттерімен қарым – қатынасын өзгертеді.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... ол жас ұрпақты тәрбиелеуде өте икемді және маңызды
әдіс болып есептеледі.
Қоғамдық пікір. Тәрбиешінің балаларға қоятын талабы ең ... ... ... түсіндіру керек. Ал ұжымның талабы жалпы қоғамдық пікірдің
көрінісі болып табылады. Сондықтан ұжым ... іс - ... және ...... ... ... ... туғызу
негізгі әдістің бірі болып табылады.
Қоғамдық пікір ұжым мүшесінің, кей жағдайда жекелеген топтардық іс ... ... ... ... ... ... іске ... Ұжым
мүшелерінің жиналыста, линейкада, жиындарда, ... ... және ... стол ... ашық ... ... ... негізгі формалары болып табылады. Олардың ... ... ... тек қана ... ... алда ... ... асырудың да жолдары айтылады.
Қоғамдағы жаңару процесі және қайта дамыту, тереңдету шын ... ... ... ... ... ... ... принцип негізінде өздерінің позициясын ... ... ... мүдделерін жүзеге асыруы әлеуметтік, экономикалық
өзгерістерге белсене қатысуымен ... ... Бұл ... күн ... ірі ... екені мәлім.
Сондықтан соңғы кезеңде мектеп тәжірибесінде тәрбие ... ... тең ... кеңінен, ашық, адал, еркін сөйлесе білуге,
шындықты бүкпесіз айтуға үйрету ... ... ... ... әдісіне
айналып отыр. Мектеп оқушыларының әлеуметтік – саяси бағыттарын анықтау
мақсатымен мынадай тақырыптарда ... ... ... ... ... ... және жариялылық жағдайында еңбек және тәртіптің орны
қандай?», «Халықтың ... ... ... ... ... пен өнердің
алатын орны туралы пікіріңіз?», «Ұлттық мәдениетті дамытуға ... ... ... ... құқығы дегеніміз не?», «Оны сақтаудың, ... ... бе?», ... ... неге қазіргі кезде күн
тәртібіне қойылып отыр?», «Оның болашағы туралы пікіріңіз?».
Тәрбие әдістерінің тобына тәрбиелеушілердің мінез – ... мен іс ... ... ... дер кезінде түзету және ынталандыру ... ... ... Бұл ... ... педагогикалық –
психологиялық тұрғыдан ескеретін жағдайдың бірі – бала тәрбиенің тек қана
объектісі емес, сонымен ... ол ... ... ... ... «мен ... ... белсенділігі бар, сондықтан ол
тәрбиеленушілердің әрекетіне және өздерінің мінез – ... мен іс ... ... ... ... олар селсоқ қарай алмайды.
Сондықтан адамды тәрбиелеу кезінде баланың үнемі өзін - өзі ... ... ... ... екендігі ескеріледі.
Тәрбие әдісінің үшінші тобына мадақтау, жазалау және ... ... Олар ... ... ... мен іс - ... ... айыптау, олардың жағымды қылықтарын мадақтау, ал теріс
қылықтарын тежеу мақсатында қолданылады.
Мадақтау – оқушылардың ... ...... ... ... ... педагогикалық ықпал етудің тиімді жолы болып табылады.
Мадақтау оқушының ... ... ... ... ...
құлқы мен көңіл – күйіне бақылау жасауға, өзін - өзі ... ... ... ... ... өзінің мінез – құлық қандай болуы
керектігін түсінеді, өзінің бойындағы жағымды ...... ... ... ... көріп, өзіне сенімділігі артады. Жақсы істерді жал мінез
– құлық қандай болуы керектігін ... ... ... жағымды мінез –
құлықты дамытып, өз ісінің дұрыстығын көріп, өзіне сенімділігі артады.
Жақсы ... ... ... ... ... ... ... теріс
әрі келеңсіз істерден сақтандырып отырады.
Мадақтаудың түрлері өте көп. ... ... ... ... ... ... сыйлық беру сияқты түрлері бар.
Жазалау – педагогикалық ықпал етудің бір жолы. Мұғалім ... ... ... ... әрі ойланыпқарауы тиіс. Жазалау баланың
жағымсыз мінез – құлқы мен іс - әрекетінің теріс ... ... ... ұжым ... жасаған қылмысына айыпты екендігін ұғындыру және
істеген теріс іске қынжылатындай ... ... ... әдісін
қолдануда ескерілетінкейбір талаптар:
- оқушыға жаза ... ... қоя білу және ... ... ... білу ... ... керек;
- жазаның еш уақытта кек алу, баланың жеке ... ... ... ... ... ... ... болмауын ескеру
керек;
- жаза қолдануда әділеттілік ... ... және ... ... тәрбиеленушілерден алыстатып, олардың ұжымнан бөлектенуіне
әкеліп соғады;
- жаза қолдануда педагогтік әдепті ... ... ... ... ... ... жаза қолдануда оқушылар ұжымының көмегіне
қолдауына арқа сүйеді.
Жазаның түрлері оқушылардың жас және жеке ... сай ... ... ... ... тәрбиенің басқа тәсілдерімен байланысты болуы
шарт. Мектеп тәжірибесіне ... ... ... ... жазалаудың
түрлері: ескерту, сөгіс, оқушының тәртібі ... ... ... ... ... жағдайында мінез – құлық пен іс - әрекетті ынталандыру
әдісі. ... ...... ... ... жастардың бір –
бірімен еңбектегі, спорттағы, өнердегі табыстарын көрсету үшін қолданылады.
Жарыс оқушының іс - әрекетіне жаңа серпін жаңа ой – ... және ... жаңа ... ... мүмкіндік туғызады.
Тәрбие әдісінің төртінші тобына тәрбие процесін жетілдіру талаптары мен
оның барысында, нәтижесінде объективті баға беру әдістері ... ... ... ... қолдануда тәрбиеші мен тәрбиеленуші-лердің тәрбие
процесіндегі бағыт – бағдары ... ... ... ... ... нәтижесі жоққа шығады, ал кейде келеңсіз оқиғаларға душар болады.
Ондай кезде қайта тәрбиелеу ісімен шұғылдануға тура келеді.
Сонымен, ... ... ... оның ... және ... дәрежесін айқындау және талдау үшін мінез – құлықпен іс - әрекетке
бақылау жасау, адамның өзін - өзі бақылауын ұйымдастыру және ... - ... ... жүзеге асыру әдістері қолданылады.
Тәрбие процесінде әр әдістің жеке ... ... ... ... керісінше, ол әдістер бір – ... ... ... ... ғана нәтижесі болады.
Тұтас педагогикалық процесте оқушылардың ...... мен іс ... ... байқау, бақылау жүргізу, олардың өзін - ... ... ... ... ... көрсеткіші бола
алады.
Осыған орай тәрбиі әдісі ретінде педагогикалық теорияда педагогикалық
байқау, ... ... ... ... ... ауызша және
жазбаша анкета толтыру, тестілерұйымдастыру, тәрбиелік мақсат көзделген
шығармалар жазу, оқушыларды өзін - өзі ... ... оқу – ... ... оқушылардың барлық іс - әрекеттеріне талдау жасау,
қорытынды ... ... ... мектеп тәжірибесінде бұл әдіс ... ... ...... ерекшелігін тану, дамыту мақсатында ... ... ... ... және оларды тиімді пайдалану.
Тәрбиенің түрлі әдістерін ... ... ... ... байланысты. Себебі тәрбие әдісі – ... ... ... бір ... ... ... ... мазмұнына, принциптеріне және
нақтылай педагогикалық жағдайлардағы міндеттерді шешуге ... ... ... ... ... ... ... әдісін таңдау
барысында барлық жағдайға арналған әмбебап тәрбие ... ... ... ... жеке дара ... не ... бола ... Тұтас
педагогикалық процестің негізіне жеке тәрбие әдісі ... ... ... бір ... ... ... өте ... деп есептеліп кеңінен
қолданылып жүрген педагогикалық құрал: түсіндіру, әңгіме, сендіру, қоғамдық
ықпал жасау ... өзі де ең ... ... ... бола алмайды.
Бір жағдайда оң нәтиже берген әдіс, басқа бір жағдайда балаға ... әсер ... ... ... ... қолдануда педагогикалық –
психологиялық талаптарды білу қажет.
Тәрбие әдісі баланың жеке ... ... және ... ... өте ... ... құрал болғандықтан жаңашыл озат тәрбиешілер оқушылар-дың дара
және жас ерекшеліктерін зерттеп, оқу – ... ... ... ... бала ... ... ... ғылыми деректеріне сүйене
отырып ұйымдастырады.
Адам жеке адам болып қалыптасу ... ... ... ... ретінде қалыптасатынын тәрбиеші әрдайым тәрбие жұмысының
негізіне алуы ... ... ... педагогикалық – психологиялық
талаптармен қатар тәрбие әдістерін қолайлы ... және ... ... ... ... ... күрделі диалектика-лық ... ... орай ... тәрбиешінің жеке адаммен жеке ... ... ... ... ... ... ұзаққа созылатын үздіксіз әрі
комплексті ерекшелігін ескеруінің маңызы зор.
Тұтас педагогикалық процестегі тәрбие әдісінің бірнеше ... ... ең ... ... жеке ... және еңбек
мәдениеттілігінің ... ... ... байланысты екендігін озат
мұғалімдер тәжірибелері дәлелдейді.
Тәжірибе ... ... ... тек ... ... ғана ... ... дегеніміз еңбектің, әлеуметтік ... ... ... бірге өмір сүрудің мәдениеті деген сөз. ... ... адам ғана ... де басқаға да қатаң талап қоя алады.
Тәрбие әдістері – бұл ... ... ... ... ... ... тәжірибесіне орай әдістердің және бір ... ... ... ... мақсатымен тәрбиеленушілердің санасына,
еркіне, сезіміне және ... - ... ... ... ... түрі сан – ... да ... көп. Ал оның нақты көрінуі өз
шәкірттерінің білімділік күш – ... мен ... ... жете ... ... ... ... байланыстырып және басқа да көп оқу
жағдаяттарын ... ... ... ... ... тәуелді. Қай тұлға,
қанша тұлға араласса, әдіс формасы да ... әрі ... – бұл ... ... бәрі бірдей тиімді деп айту қиын. Ол үшін сол әдістің
түзілу, қолдану ... білу ... ... ... ... көп ... ... біреуі ғана тиімді болуы мүмкін. ... ... ... келе ... дәстүрлі әдістерге арқа сүйегенді
тәуір көреді. Алайда, ... ... ... да ... ... бар, сондықтан да тәрбиеші әрдайым тәрбиенің нақты ... ... ... мақсатқа үлкен үнем және мол табыспен, ... ... ... ... ... Тәрбие әдістерін құрастыру, таңдау және
дұрыс қолдану – ... ... ... ...... әдіс ... ... жақсаруға жеткізетін жеке
әрекет. Көркемдеп айтатын болсақ, тәсіл – тәрбиешінің өз шәкірттерімен
бірге ... ... жету үшін ... ... ... Егер осы ... да ... пайдалана бастаса, тәсілдер уақыт озуымен даңғыл жолға
- әдістерге айналады. Әдістер мен тәсілдер байланысының тығыз екені осыдан
көрінеді.
Тәрбие жеке ... ... ...... ... ... ... еңбек – тәрбие құралы, ал көрсету, еңбекті
бағалау, жұмыс қателігін білдіру – тәсілдер. Сөз (кең ...... ал ... сөз, әзіл ... ескертпе теңеу – осы жабдық
құрамындағы тәсіл. Бұл ... ... ... ... ... мақсат үшін
қолданылатын тәсілдер мен құрал – жабдықтар жүйесі деп те ... ... өте көп. Олар ... ... мен наты ... ... ... алу үшін оларды қандай да бір ретке келтіріп,
топтастыру, яғни классификациялау ... ... ... ... да ... ... бір топқа келтірілген әдістер жүйесі. Осы
классификацияға арқа ... ... ... ... анық ... ... оның
қажеті мен өзіне тән сипаттарын тереңірек түсінеді.
Тәрбие әдісі – көп ... ... оның ... негіз болар
белгілер сан – алуан.
2.3. Тәрбие құрал – жабдықтары мен формалары.
Тәрбие құрал – жабдықтары – бұл әлеуметтік ... ... ... ... мақсатына жету жолындағы, субъектке тәрбиелік
ықпал жасаушы әрқандай заттың бәрі тәрбие ...... ... ... ... ... зат, ... дыбыс, аң, жануарлар,
өсімдіктер, шығармашылық туындылары, құбылыстар, ... ... ... және т.б. – ... ... ие. ... құрал – жабдықтары
тәрбиеленушіге өздігінен әсер етеді, сонымен бірге оларды тәрбиеші ... ... да ... ...... ... да тәрбие мақсатын іске ... ... ... да ... ... ... ... орындалады. Құралдар
өмір құбылыстарын көз алдына келтіреді, ... ... ...... ... қамсыздандырады, психология-лық
көңіл – күй шуағын береді, іс - әрекет сайманы ретінде қолданылады, қандай
да қызметтің астарлы рәмізін ... ... ...... ... гигиеналық, эстетикалық, экономикалық,
инабаттылық, құқықтық талаптарға сай болуы ... ... ... ... ... – жабдықтар бірлігі
тәрбиелік іс - ... ... ... ... терминінің мәні: 1) тәрбие процесінің сырттай көрінісі; 2)
тәрбиелік жұмыстардың сырттай ... ... ... ... мен ... ... бірлікті жиынтығы; 3) тәрбиеленушілер-
дің ұжымдық және жеке – дара іс - ... ... ... ... ... – бұл ... істер процесіндегі тәрбиеленушінің
тәрбиешімен ықпалды қатынас түзу көрінісі.
Тәрбиелік жұмыстар өз ... ... ... ... қызметтерді
орындайды:
- ұйымдастырушылық: ұйымдастыру ісі тәрбиелік жұмысқа қатысушы-лардың
өзара ықпалды әрекеттерінің қисынын бейнелейді;
- реттеушілік: ... да ... өзі оны ... процесінде
әлеуметтік қатынастар нормаларын қалыптастырушы ... ... ... ... ... реттеп, түзетіп баруға
мүмкіндік береді;
- ақпараттық: ... ... ... ғана біржақты
хабарлауына мүмкіндік ашып қоймастан, олардың ... ... ... ... ... ақпараттарын іске қосуына жол ашады.
Тәрбиенің негізгі формаларына ... ... ... ... топтастыру мүмкіндіктері бар. Бір форманың басқа-ларынан
ерекшеленуі ... ... ... ... ... қысқа мерзімді (бірнеше сағат, минут); ұзаққа
созылған (бірнеше күн, апта);
- тәрбиеленушілер қызметтерінің түрі: оқу, ... ... ... ... ... ... ... тәсілі: тікелей, жанама;
- нәтиже: ақпарат алмасу, жалпы тұжжасау тәсілі: ... ... ... ... алмасу, жалпы тұжырымға келу, қоғамдық мәнді өнім;
- қатысушылар саны: жеке – дара ...... ...... ... ... ... (тәрбиеші – бірнеше топ)
формалары.
Қатысушылар санымен ажыралған тәрбиелік жұмыстардың кейбір формаларының
ерекшеліктерін қарастырайық.
Жеке – даралықты тәрбие ... ... сыр ... ... беру,
пікір алмасу, нақты жұмыс бойынша жеке жәрдем, проблема шешімін бірлікте
іздестіру. Тәрбиеші міндеттері: ... ... ... ... ашу, бала ... барша құндылықты бітістер мен ... ... ... ... ... ... дәстүрлі тапсырмаларды кезегімен
ауыстырып бару, сюжетті – рөлдік ойындар, ұжымдық ... ... ... ... іс – ... ... шығармашылық топтар,
өзіндік басқару кешендері, шағын үйірмелер. Тәрбиеші міндеттері: ... өзін ... ... топ ... бәріне бірдей мәнді
нәтижеге жету жағдайларын жасау.
Ұжымдық тәрбие формалары: конкурстар, сахналық қойылымдар, ән – ... үгіт ... ...... спорт жарыстары.
Тәрбиелік іс - әрекет формаларының әрбіріндегі тәрбиешінің ролі ... ... Олар ... жас ... ... ... ... формасы ұжымдық шығармашылық түрінде болуы мүмкін.
Мұндай ұжымдық шығармашылық қызметтер ... ... ... және ... басшылығында жаңа тәжірибелер жасайды,
бұрын игерген ... ... ... жаңа ғылыми ақпараттар
топтайды.
Ұжымдық шығармашылық ... ... ... ... ұжым
мүшелерінің бірлікті істері, көппен бірге жоспарлау, жұмысты өткізу ... ... ... міндеттер шешімін табудың ұтымды жолдарын
іздестіру құрайды.
Ұжымдық шығармашыл ... ... және ... ... ... ... – уақытша ынталы топ құрылады. Ол ... ... ...... топ ... жұмыстардың бағыттарын белгілейді,
қатысушылар өз ұсыныстарын береді, ұсыныстар талданады, ... ... ... ... ... ... кезең – ойға алынған істердің орындалуына ... ... ...... материалдардың тізімі жасалады.
Төртінші кезең – тапсырмалар бөлістіріледі, тәрбиеленушілердің баршасын
түгелдей қамтыған жеке – ... ... ... іс – шаралар жүктеме ретінде
тапсырылады.
Бесінші кезең – тәрбиеленушілердің бәрі өз борышына ... ... ... кіріседі.
Алтыншы кезең – дайындалған тәрбиелік шығармашыл іс өткізіледі.
Жетінші кезең – тәрбиелік іс – шара ... соң ... топ ... ... қатысуымен көзделген бағдарламаның орындалуына ұжымдық
талдау беріледі, сапасы бағаланады.
Аталған жеті кезеңнің әрқайсысының ... ... тән ... ... Атап ... ... ... - өзіндік басқару кешенін түзу тәжірибесі
қалыптастырылады, тәрбиеленушілер өз тұлғалық қасиет – сапаларын ... ... ... – топтық жоспар жасау қабілеттері дамиды; ...... ... ... ... ... ... шарттарды
көрегендікпен тануға баулынады; төртінші кезеңде - әлеуметтік тәжірибе
қалыптасып, тұлғаның ... ... ... ...... ... тақырыптық, ой – пікірлерін хаттау, іс –
шараға сай безендіру ... ... ... ... іскерлік сапалары байи түседі; алтыншы кезеңде - әртүрлі
ұжымдық, топтық, дара ... ... ... ... ... ... ... Жетінші кезеңде - өз әрекеттені ... сын ... ... ... бағалауға үйренеді.
Ұжымдық шығармашыл іс - әрекеттерді ұйымдастырушының төмендегі
технологиялық ұстанымдарды ескергені жөн:
- ұжым ... саны 7-9 – дан 25-30 ... ... ... ... саны ... тыс көбейіп кетсе, іс тиімділігі күрт төмендейді:
- ұжымдық шығармашыл жұмысқа қатысушылардың жеке тұлғалық даму мақсаты
басты назарға алынуы шарт;
- шығармашыл ... ... ... өздері тарапынан
анықталып, белгіленгені дұрыс;
- әрбір ... өз ... мен ... ... ... ... ... беріледі.
Жоғарыда баяндалған технология форма тұғысынан ... ... ... ... ... (әртүрлі тақырыптағы сынып сағаттары;
конференциялар; поэзия, ән – күй, би; ... ... ... ... ... ...... мектеп түлектерімен дидарласу
және т.б.).
Соңғы ... ... ... ... ... кең ... тәжірибесіне енуде:
Көпшілік тыңдарман тәрбиеленушілерге арналған дәрісбаяндар: әдемі әрі
сәнді жағдайда 15-20 минут аралығында ұсынылатын қызықты да ... ... бай ... ақпарат тәрбиеленушілердің баяндалып жатқан құбылыс
не оқиғаға болған көзқарас, қатынасын жаңа ... ... ... сұхбат» - кезегімен қосымша сұрақтар қоя отырып, оларға
жауап ... ... ... ... балама шешімдерін кеңінен
қарастырумен біртіндеп шындыққа жету ... ... ... қоғамдық өмір проблемаларын талқалау үшін
қолданылады.
Фәлсафалық бас қосу – тәрбеленуші өмірінің мән – ... ... ... ... ...... ... бойынша пікір – сайыс – екі топ ... ... ... ... өз жобаларын қорғайды.
Интеллектуалдар саудасы – ақыл – ес әрекеттерін жарыстырудың ... ... ... - ... сурет, күйтабақ, қолөнер туындысы
және т.б. «сатып алу» үшін, қатысушы қалаған ... ... ... ... етуі ... жай ...... төрінде жатқан құпия көңіл сырларын бөлісу,
тәлімдік мазмұнды өмір ... ... ... күні – арнайы күні, ұлы ғұламалар мерейтойына орай ... ... ... ... қызықты да мазмұнды шара.
Кесірлі дөңгелек стол – ... ала ... ... ... материалдар
негізінде заманның көкейкесті проблемалары жөніндегі тәрбиеленушілердің
пікірін біліп, олар бойынша талдау ... ... сөз – ... формалары мен құрал – жабдықтарын таңдау. Тәрбие құралдары мен
формаларын таңдастыру тәрбиеші алдында тұрған күрделі мәселе. ... ... ... ... ... осы ... дұрыс шешіміне тәуелді.
Тәрбие жабдықтары мен формаларын таңдап, іріктеудегі басты ... ... ... ... ... және тәрбиелеу қызметтерінің толық іске ... ... ... дем беріп, ой – толғаныс әрекеттерін
ұштауы, қоршаған болмыс заттарымен өзбетінше дербес қарым – ... ... ... ... ... жекеленген жағдайларында өзіндік
ерекшеліктерімен, ... және ... ... ... қатысады. Мұндай жұмыстарға араласқан ересектердің өздері
де балалар сияқты қайталанбас сыр – сипатқа ие. ... ... ... ... ... ... ... көрсетпе – нұсқауларға таңылып не
нақты ұжыммен байланысы жоқ сырттай біреулердің дайын ... ... іс ... болмайды. Жұмыстар жалықтыратындай бір текті де
болмағаны жөн. Бұрыннан бар, ... ... ... ... ... ... кейбір идеалды не заттай элементтерін заман
ыңғайы мен тәрбиеленушілер ерекшеліктеріне сәйкестендіре пайдаланған ойға
қонымды. Мүмкін ... іс – шара ... ... мен балалар
ұжымының өзара ықпалдастық қатынастары барысында туындағаны пайдалылау.
Себебі, қалаулы істің орындалуы да ... ... ... ... дәл ... ... ... міндеттері
мен тәрбиеленушілердің араласуымен орындалатын іс - ... ... ... ұйымдасу принциптерін, балалардың дайындығын, олардың
қызығулары мен қажеттерін; материалдық қор мен ... шарт – ... және ата – ... ... ... қажет.
Тәрбиенің қай формасы болмасын, ол өзіне сай ... іс - ... ... жол – ... ... ... етеді және бұлардың бәрі сол
әрекетке қатысушылармен бірлікте іске асқаны жөн.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... нәрсенің өлшемі – адам, оның жан – жақты тәрбиесі
қайта құру процесінің ... ... ... ... қазіргі кезеңде
тәрбие әдісі теориясын және практикасын одан әрі жетілдіру актуалды ... ... ... ... ... ... мәні – жеке адамды жан – жақты
қалыптастырудағы әлеуметтік ... ... ... басты құралы болып
табылатын тәрбиенің әдістерін жетілдіру.
Бүгінде педагогика ғылымы теориясында тәрбие әдістеріне ... ... ... қалыптаспаған. Оған дәлел педагогикалық еңбектерде
тәрбие ... ... ... ... ... ... ... әдістерін психологиялық тұрғыдан оны баланың жеке
басына жанасудың, ықпал етудің құралы ретінде ... ... ... еңбектерінде оны тәрбиешілер мен
тәрбиеленушілердің іс - ... ... ... тәсілдері деп
сипаттайды.
Т.А.Ильинаның «Педагогика» атты ... ... ... ... ... ... социалистік көзқарасты және мінез – құлық
әдістері мен дағдыларын қалыптастыру мақсатында, олардың санасы мен ... ... ету ... ... ... тұжырымдалған.
Ал, Т.Е.Конниковтың анықтамасы бойынша тәрбие әдістері – ... ... ... мен ... ... ... мақсатына жету
деп қорытындылдайды. Тәрбие әдістеріне берілген ... ... ... жасасақ, онды:
- жеке басқа ықпал ету құралы;
- тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің іс - ... ... ... ... ... сай ... ... мен ерік – күшіне ықпал
ету тәсілдерінің жиынтығы;
- тәрбие мақсатына жету жолдары ретінде қарастырылғанын байқаймыз.
Бұдан шығатын ... ... ... деп ... мақсат –
міндеттеріне сай оқушылардың санасы мен ерік – ... ... ету, ...... нормаларын қалыптастыру және осы ... ... іс ... ... ... ... мен тәрбиеленушілердің
өзара бірлескен әрекеттерінде қолданатын амал – тәсілдер мен құралдарының
жиынтығы.
Мысалы, ... ... ... ... көрсету, үйрету, жаттықтыру,
тапсырма, ақыл – кеңес беру тәсілдерінің жиынтығын құраса, ... ... ... ... ... жариялау, сыйлық беру, қабырға газетіне шығару,
талап қою, теріс ... ... ... ... т.б. ... тұрады.
Тәрбие тәсілі тәрбие әдісіне тәуелді бола тұрып, оның әрекетін,
тәрбиелік ... ... ... ... ... болуы тәрбие құралдарын
дұрыс қолдану, таңдай білуге де байланысты.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Әбенбаев С. ... ... мен ... ... – Дарын, 2004ж.
2. Бабаев С.Б., Оңалбек Ж.К. ... ... ...... ... В.С. ... и методика воспитательной работы: Учебное пособие. –
Ростов н\Д: Издательский центр «МарТ», 2002ж.
4. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие ... ...... ... ... Ш. Аға ... ... жастарға. – Алматы, 1982ж.
6. Айтмамбетова Б.Р. Тәрбие процесінің мәні және ... ... ...... ... Айтмамбетова Б.Р. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. –
Алматы, ... ... Л.К. Қиын ... және ... ... ...... 1991ж.
9. Болдырев Н.И. Мектептегі тәрбие жұмысының методикасы. – ... ... ... ... А.Г. ... өзін - өзі тәрбиелеуі. – М.: ... ... Ф. ... ... керек. \ «Қазақстан мұғалімі», 24 ... ... С. ... бастауы. \ «Қазақстан мұғалімі», ақпан, 1996ж.
13. Жұмабаев Ә. «Қиын» оқушыларды мектеп жағдайында тәрбиелеу ... ... ... ... Ж. Тәрбие. «Қазақстан мектебі», №5, 1989ж.
15. Ералиева М. Дәстүрлі ... ... ... \ ... », №10, 1999, 38-42 ... Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. ... ...... «Мектеп», 2002ж.
17. Айтмамбетова Б.Р., ... А.А. ... ... ... (6-
лекция). – Алматы, 1991ж.
18. Болдырев Н.И. ... ... ... ...... 1987ж. 3-4 ... ... К. Тәрбие теориясы. – Алматы, 1986ж.
20. Сухомлинский В.А. Мектептің жас директорымен сырласу. – ... ... ... шеберлікке жету жолдары. \Құрастырған Ж.Н.Нұржанова. – Алматы,
1991ж. – 29 ... ... Б. ... ... Алматы, 1999ж.
23. Педагогическая энциклопедия. – М.: Просвещение, 1964ж.
24. Россиская педагогическая энциклопедия. – М.: Просвещение, 2001ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
КӘСІПТІК ПЕДАГОГИКА18 бет
Мектептің педагогикалық жүйесі және оны басқару нысаны29 бет
Орта мектепте жаңа оқыту технологиялар көмегімен оқушылардың физика сабағына қызығушылығын арттыру47 бет
Оқушылар тәрбиесінде халық педагогикасын қолдану13 бет
Оқыту технологиясың мәні және интергралдық сиппатталуы23 бет
Педагогикалық процесті басқарудағы әлеуметтік иституттардың өзара әрекеттестігі30 бет
Тәрбие аясы жеке адам және оның дамуының ішкі, сыртқы факторлары7 бет
Халық ауыз әдебиеті үлгілері арқылы ұлттық мәдени дәстүрге тәрбиелеу19 бет
Халықтық педагогикадағы жастарды тәрбиелеуінің негізгі мәселелері32 бет
Шетелдік педагогикадағы тәрбие29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь