Қылмыстық процестегі адамның жеке басына тиіспеушілік принципі

Қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің теориялық
бастамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау қағидасының пайда болуы және қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің құқықтық мәні және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3 Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің қылмыстық
процестің өзге принциптерімен ара қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің процессуалдық мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде жүзеге асырылуы және кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің кепілдіктері: ұғымы және жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Сезіктіні ұстау кезінде адамның жеке басына тиіспеушілік
принципінің жүзеге асырылуының кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алу кезінде адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының кепілдіктері ... ... ... ... ... ..

3 Қылмыстық процестегі адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының өзге кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1 Жедел.іздестіру қызметін жүзеге асыруда адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің сақталуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2 Жекелеген тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ...
3.3 Сот бақылауының адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының құралы ретінде маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3

4

15

15

26


44

64


64


75

94


111

111

116

126

135

139
Диссертациялық жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста мемлекеттік-құқықтық ғылым категориясы ретінде адамның жеке басына тиіспеушіліктің құқықтық негіздері, сондай-ақ қылмыстық процестің принципі ретінде адамның жеке басына тиіспеушіліктің құқықтық негізі; қылмыстық процесте солардың арқасында адамның жеке басына тиіспеушілік принципі жүзеге асырылатын құқықтық құралдар, дәлірек айтқанда конституциялық және қылмыстық-процессуалдық кепілдіктер зерттеледі. Бұл мәселелер бүгінгі таңда ойдағыдай көңіл аударуды талап етеді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Жеке адамның заңда бекітілген құқықтары оған лайықты өмір сүруге, білім алуға, еңбек етуге, бала тәрбиелеуге, қоғамдық-пайдалы міндеттерді атқаруға және осы қоғам үшін т.б. мүмкіндіктер беретін бостандық көлемін ұсынады. Бүкіл әлемнің еш жерінде абсолюттік бостандық деген жоқ. Мемлекет өзінің жеке адамдарын қажетті бостандықпен қамтамасыз етеді. Бұл бірінші кезекте, заңның басқа азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының жүзеге асырылуына, сондай-ақ мемлекеттің мүддесіне кедергі келтірмейтіндей жүріс-тұрысының аясын анықтайтынын білдіреді. Дегенмен, біз мемлекеттің мүддесі туралы тұлғаның мүддесінен бөліп алып айта алмаймыз, өйткені тұлғаның бостандығының өлшемі тікелей қоғам бостандығының деңгейімен байланысты. Тұлға табиғаттан еркін бола алмайтыны сияқты ол қоғамнан да еркін бола алмайды. Адам табиғаттың және қоғамның бөлігі ретінде өзінің барлық әрекеттерімен табиғатпен, қоғаммен, мемлекетпен және оның органдарымен, топтармен әртүрлі қарым-қатынасқа түседі.
Адам қоғамда соншалық еркін, оған қоғам өзінің бостандығының қаншалықты деңгейінде рұқсат беретіні анық. Адамның құқықтары соншалық айқын, қоғам оларды қаншалықты қамтамасыз ете алады, ол қаншалықты мүдделі. Әрине, бұл заңдылықтың күші үзілді-кесілді емес: ең негізгі рөл тұлғаның өзіне, оның қасиеттеріне, белсенділігіне тән. Бірақ оны қоғамға қарама-қарсы қою, әлеуметтік ортадан оның құқықтарының жүзеге асырылу нәтижелері тәуелсіздігінің елесін құру – осы салада әділетсіздіктің бой көрсетуінің мүмкіндіктерін алдын ала қарастыруды білдіреді. Адам мен мемлекеттің, олардың өзара құқықтары және міндеттерімен, сондай-ақ заңда бекітілген заңи жауаптылықпен жанамаланған тығыз байланысы қалыптасады.
Кез келген қоғамда қалыптасушы бірде бір дағдарыстық жағдай адамның құқықтары теңгерілмей, оның қоғам өмірінің барлық салаларында анық белсенді қатысуына, оның тәуелсіздігіне және бостандығына жағдай жасамай жеңілмейді [1, 3 б.].
Соған қарамастан, біз тұлға – мемлекет – билік ұлы антогонизмнің өмір сүру фактісін белгілей аламыз. Тұлғаға оның құқықтарымен және бостандықтарымен бірге билікпен, басқа да құралдармен жабдықталған, солардың көмегімен жеке адамнан күшті болатын мемлекеттік механизм аппараты қарсы тұрады. Сондықтан осы диссертациялық жұмыста қылмыстық процесте аса айқын көрінетін, адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылу мысалында тұлға мен мемлекеттің мүдделерінің теңдестікке келтірілуінің мәселелері өзекті етіп алынған.
Осыған байланысты автор төмендегілердің:
1) мемлекеттік органдармен, соның ішінде құқық қорғау органдарымен (анықтау және тергеу органдары) қабылданатын, мемлекеттік заңдылықты және құқықтық тәртіпті қамтамасыз етуге саятын қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу шараларының;
2) ҚР-ның қылмыстық процесінің негізін қалаушы және бастама негіз ретінде адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің мәнін, маңызын және рөлін өзектейді.
Біріншіден, адамның жеке басына тиіспеушіліктің жүзеге асырылу мәселелері тұлғаның қоғамдағы анық жағдайына сүйенеді. Мемлекеттік-құқықтық қоғамдық құрылымға бастайтын демократиялық жол тұлғаға айрықша көңіл аударылуын, оның құқықтары мен бостандықтарының билік институттарын қоса алғанда басқа институттардан басым болуын болжайды.
1 Қазақстан Республикасы Н.Ә. Назарбаевтың 1997-жылы Қазақстан Республикасы халқына жасаған жолдауы Қазақстан-2030.
2 Мами К.А. Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса: Мат-лы междунар.науч.- практ.конф. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
3 Анализ соблюдения прав человека и гражданина в ходе предварительного следствия и дознания: Доклад с соблюдении прав человека и гражданина в Республике Казахстан в 2004 году / Под общ.ред. Т.Д. Абишева. – Алматы: Lem, 2005. – 164 с.
4 Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының 2006-жылға арналған статистикалық есептері.
5 Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының 2007-жылдың 1- тоқсанына арналған статистикалық есептері.
6 Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқыны жолдауы. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында // Егеменді Қазақстан. 2 наурыз. 1998 ж.
7 Журсимбаев С. К. Права человека в международно-правовых актах и Конституции Казахстана. - Астана, 1998. – 128 с.
8 Сапарғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы: Академиялық курс. Өңделіп, толықтырылған, 2-басылымы. – Алматы: Жеті-жарғы, 2004. – 480 бет.
9 Баишев Ж. Конституционное право Республики Казахстан: Учеб.-метод. пособие – Алматы: Жеті-жаргы, 2001. – 392 с.
10 Алексеев С.С. Общая теория права: В 2-х т. Т.1. – М.: Юрид. лит., 1981. – 360 с.
11 Журсимбаев С.К. Актуальные проблемы обеспечения прокурором прав и свобод человека и гражданина на досудебных стадиях уголовного процесса. Дисс на соск. к.ю.н. – Алматы, 2000. – 152 с.
12 Хропанюк В.Н. Теория государства и права: Учебное пособие для высших учебных заведений // под ред. В.Г. Стрекозова. – М., 2001. – 377 с.
13 Витрук В.Н. Основы теории правового положения личности в социалистическом обществе. – М.: Наука, 1979. – 228 с.
14 Акинча Н.С. Подозреваемый и обвиняемый на предварительном следствии. - Саратов, 1964. – 283 с.
15 Петрухин И.Л. Вам нужен адвокат... М, 1993. – 245 с.
16 Тұрашев Е.Н. Қылмыстық істер бойынша іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау қылмыстық іс жүргізудің принципі ретінде. … з.ғ.к. дисс. – Алматы, 2003. – 178 б.
17 Джафаркулов М.А. Язык судопроизводства в многонациональном государстве. - М.: Вердикт, 1992. – 280 с.
18 Насыров Г.Х. Судебный контроль за применением ареста как меры пресечения. Дисс на соиск. к.ю.н. - Караганда, 2003. – 144 с.
19 Рыжаков А.П. Краткий курс уголовного процесса (по УПК РФ 2001 г.): Учеб. пособие. – Тула: ПБЮЛ И.В.Рыжакова, 2002. – 288 с.
20 Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан. (Общая часть). Комментарий. – Алматы: Жеті жарғы, 2002. – 448 с.
21 Прецедентные дела Комитета по правам человека. Институт прав человека Университете Або Академи Гезелюсгтан 2. – Рига: Латвияс Вестнесис, 2004. – 484 с.
22 Өсерұлы Н. Жеті жарғы. – Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 289 б.
23 Ожегов С.И. Словарь русского языка. Около 53 000 слов. – М.: 8-е стереотип, 1970. – 900 с.
24 Шуменова Р.Т. Система процессуальных гарантий обеспечения принципов уголовного судопроизводства. Дисс. на соск. к.ю.н. Алматы. – Алматы, 2003. – 164 с.
25 Уголовный процесс. Учебник для студентов юридических вузов и факультетов. Под ред. К.Ф. Гуценко изд. 4-е перераб. и доп. – М: Зерцало, 2000. – 608 с.
26 Багаутдинов Ф.Н. Обеспечение публичных и личных интересов при расследовании преступлений. - М., 2004. – 167 с.
27 Куцова Э.Ф. Гарантии прав личности в советском уголовном процессе. - М., 1973, – 321 с.
28 Кондратов П.Е. Гарантии интересов права обвиняемого, как фактор, определяющий формирование и осуществление советской уголовной политики // Гарантии прав личности в социалистическом уголовном праве и процессе. - Ярославль, 1981, – 129 с.
29 Соя-Серко О.Я. Обеспечение прав подсудимого в судебной практике научной практическеский коментарий судебной практики за 1971 г. – М.: Юр. литература, 1972, - 232 с.
30 Уголовный процесс: Учеб. пособие для студ. Сред. Проф. Учеб. заведений / Н.И.Газетдинов, С.Я.Казанцев. – М.: Издательский центр «Академия», 2005. – 272 с.
31 Уголовный процесс. Учебник для вузов // Под общ. ред. д.ю.н., профессора Кобликова А.С. – М.: НОРМА, 2001. - 384 с.
32 Ахпанов А.Н., Насыров Г.Х. Арест в качестве меры пресечения: проблемы судебного контроля и санкционирования: Монография. – Алматы, 2005. – 183 с.
33 Ерешев Е. Қылмыстық іс жүргізу. Жалпы бөлім: Оқулық. – Алматы: Өлке, 2006. - 216 бет.
34 Канафин Д.К. Гарантии прав личности в уголовном судопроизводстве: Монография. – Алматы, 2005. – 168 с.
35 Кучуков К.М. Актуальные вопросы соблюдения конституционных прав и свобод граждан при производстве следственных действий // Соблюдение конституционных прав и свобод граждан в деятельности ОВД: материалы международной межведомственного научно-практической конференции. Ч. 2. – Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД РК, 20003. – 632 с.
36 Оспанов С.Д. Уголовный процесс. – Алматы: НОРМА-К, 2003 – 204 с.
37 Толеубекова Б.Х. Қылмыстық іс жүргізу құқығы. - Алматы, 2000, 318 с.
38 Рустемова Г.Р. Теоретические проблемы борьбы с преступлениями в сфере медицинского обслуживания населения. Автореферат на соиск. д.ю.н. - Алматы, 2005. – 54 с.
39 Ханов Т.А. Обеспечение имущественных прав личности при применении мер принуждения в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: Учебное пособие. – Караганда: КЮИ МВД РК им. Б.Бейсенова, 2006. – 172 с.
40 Тусупбеков Р.Т.Вступительное слово. Обеспечение конституционных прав граждан в досудебных стадиях уголовного процесса: Материалы международной научно-практической конференции, г.Астана, 26-27 августа 2005 года. – Алматы: Эдельвейс, 2006. – 296 с.
41 Кокорев Л.Д., Лукашевич В.З. Процессуальные гарантии прав и законных интересов личности в уголовном судопроизводстве // Вестник Ленинградского Университета, 1977 № 11 – 109-116 с.
42 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. М.: Юридическая литература, 1964. – 394 с.
43 Канафин Д.К. Гарантии прав // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса.Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
44 Шадрин В.С. Обеспечение прав личности при расследовании преступлений: - М.: Юрлитинформ, 2000. – 232 с.
45 Трунов И.Л. Современные проблемы защиты прав граждан в уголовном процессе. Автореферат на соиск. д.ю.н. – М., 2001. – 43 с
46 Результаты мониторинга судебных разбирательств в Республике Казахстан 2005 – 2006 г.г.Отчет. – Алматы, 2007. – 151 с.
47 Журсимбаев С.К. Уголовно-процессуальные права обвиняемого сквозь призму прав и свобод человека // Научные труды Карагандинского юридического института Министерства внутренных дел Республики Казахстан. – Караганда: КарЮИ МВД РК им. Б.Бейсенова, 2003. Выпуск № 1 (7). – 15-21 с.
48 Нугуманов Т. Характерные ошибки, допускаемые следственными органами при расследовании уголовных дел // Заңгер, № 6, 2004.
49 Құсайнов Ш.Қ. Қазақстан Республикасы қылмыстық сот ісін жүргізудегі айыпталушының процессуалдық жағдайы. Дисс. ... з.ғ.к., - Қарағанды, 2004. – 140 б.
50 Обзор судебной практики суда г. Алматы по вопросам освобождения от уголовной ответственности на основании ст. 67 УК РК. 2004. - 189 с.
51 Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан» // Казахстанская правда от 22.05.2007
52 Постановление Правительства Республики Казахстан № 586 от 7.06.2007 года О проекте Закона Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам применения меры пресечения в виде ареста».
53 Қылмыстық істер бойынша дәлелдемелерді бағалаудың кейбір мәселелері туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 20 сәуір 2006 жылғы №4 нормативтік қаулысы // Егеменді Қазақстан 19.05.2006 жылы
54 Полянова Ж.А. Права и обязанности подозреваемого, обвиняемого, потерпевшего, свидетеля при производстве судебной экспертизы. Дисс. ... на соиск. к.ю.н. – Москва, 2006. – 222 с.
55 Оспанова Г.Т. Актуальные проблемы теории и практики получения образов для экспертного исследования при расследовании преступлений. Автореферат на соиск. к.ю.н. - Алматы, 2005. – 27 с.
56 Шейфер С.М. Следственные действия. Система и процессуальная форма. - М.: Юрлитинформ, 1981 – 207 с.
57 Долженко Н.И. Образцы для сравнительного исследования и тактика получения экспериментальных образцов. - М.: ЮРЛИТИНФОРМ, 2003. – 112 с.
58 Кулибаев Т.А. Расследование и предупреждение убивств, совершаемых путем найма преступников: Учебное пособие. – Алматы: ООНИ и РИР Академии МВД РК, 2005. – 210 с.
59 Калабаев О.У. Проблемы охраны частной жизни в уголовном судопроизводстве. Дисс. на соиск. … к.ю.н. – Ижевск, 2005. – 201 с.
60 Пакирдинов М.А. Обеспечение принципа неприкосновенности жилища в уголовном процессе. Дисс. на соиск. …к.ю.н. – Алматы, 2006. – 153 с.
61 Есболатов Г.М. Уголовно-процессуальные вопросы участия понятых при проведении эксгумации // Экономика и право Казахстана, № 1, 2006.
62 Информационный бюллетень Генеральной прокуратуры РК за 2004 года. - Астана,2004.
63 Ефимичев С.П. Содержание и структура стадии предварительного расследования // Уголовно-процессуальная деятельность и правоотношения в стадии предварительного расследования. - Волгоград, 1981. – 268 б.
64 С.П.Вареникова Применение специальных знаний в уголовном судопроизодства Республики Казахстан: Учебное пособие. – Алматы: НАS, 2004. – 200 с.
65 Хижняк Д.С Процессуальные и криминалистические проблемы развития тактики следственных действий. М.: Юрлитинформ, 2004. – 128 с.
66 А.Садықов Над пропастью во лжи. На страже № 16.12.2004 г.
67 Комиссаров В.И. Следственная тактика: состояние и переспективы развития // Теория и практика криминалистики и судебной экспертизы. Проблемы следственной тактики: Межвуз. Науч. Сб. - Саратов, 1989. Вып.7.
68 Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі: 2004 жылдың 10 сәуіріне дейінгі өзгертулер мен толықтырулар енгізілген ресми мәтін. – 2 басылымы. – Алматы: Жеті жарғы, 2004. –504 б.
69 Мамытов Б. Охранять права и свободы гражданина – основная задача // Заңгер № 8, 2003.
70 Садыбеков К.У. Организационно-процессуальные основы уголовного приследования органами дознания. Магистрская диссертация. - Алматы: 2002, - 83 с.
71 Есенгельдин Е.Т. Сущность и задачи процессуального контроля осуществляемого начальником органа дознания. Магистрская диссертация. – Алматы, 2001. – 62 с.
72 Перлов И.Д. Право на защиту. – М.,: Знание, 1969. – 71 с.
73 Ким М.О. Тактика профессиональной защиты в уголовном процессе Кыргызской Республики. Дисс. на соиск. к.ю. н., - Бишкек, 2002. – 164 с.
74 Вступление председателя коллегии по уголовным делам Верховного Суда РК Р.Н.Юрченко “Проблемы применения уголовно-процессуального законодательства в ходе предварительного следствия и их влияние на соблюдение прав человека” // О роли судебных и внесудебных институтов в имплементации международных конвенций по правам человека. Под общ. ред.: Т.Д.Абищева, Г.М.Есиргеповой – Астана, 2005.- 166 с.
75 Ковалев Н. “Защита прав и свобод задержанного, подозреваеемого (обвиняемого) в уголовном процессе СНГ на досудебной стадии. Правовая реформа в Казахстане №2(15) 2002, 25 с.
76 Қылмыстық іс № 02390300/456, Рудненский гор. Суд
77 Сб. постановлений Пленума Верховного Суда КазССР, Пленума Верховного Суда Республики Казахстан, нормативных постановлений Верховного Суда Республики Казахстан (1961-2003 годы). – Алматы: Норма-К, 2003. – 367 с.
78 Қылмыстық іс № 04390300/45, Рудненский гор. Суд
79 Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу кодексі. – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 204б.
80 Волков В., Подольный А. Как гарантировать квалифицированную юридическую помощь // Юридический журнал, № 3, 2000.
81 Бюллетень Следственного Департамента МВД РК. – Астана, № 2, 2005.
82 Жумабаев Е. Есть право на защиту и право – защищать // Юрист, № 8, 2006.
83 Адвокаттық қызмет туралы: 2004 жылдың 10-маусымына дейінгі өзгертулер мен толықтырулар енгізілген Қазақстан Республикасы Заңының ресми мәтіні. – Алматы: Жеті-жарғы, 2004. - 52 б.
84 Дуккардт В прошлом – следователь, в настоящем – прокурор, в будущем, возможно, адвокат // Юрист №10(64), 2006.
85 Караманов С. Право на защиту о проблемных вопросах в обеспечении защиты конституционных прав граждан в уголовном процессе // Мир закона № 8, 2005.
86 Результаты мониторинга судебных разбирательств в Республике Казахстан 2005-2006 г.г. Отчет. – Алматы, 2007. – 151 с.
87 Информационный бюллетень Генеральной прокуратуры РК за 2004 года. - Астана,2004.
88 Пикалов И.А. Роль защитника в процессе доказывания на досудебных стадиях уголовного судопроизводства // Закон и Право, № 7, 2004.
89 Леви А.А., Игнатева М.В. Особенности предварительного расследования преступлений, осуществляемого с участием адвоката. – М.: Юрлитинформ, 2003. - 213 с.
90 Республика бюджетімен адвокаттар көрсеткен заң көмегіне төленетін төлем тәртібі. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені №11-2005
91 Аяганова А. О некоторых вопросах, связанных с обеспечением подозреваемых, обвиняемых квалифицированной юридической помощью // Заң және Заман, № 8, 2005.
92 Курдова А.В. Право малоимущих обвиняемых на защиту в уголовном процессе США // Государство и право. 1998. № 10.
93 Ярков В.Доступно ли гражданам наше правосудие ? // Российская юстиция, № 2, 1999.
94 Зникин В. Результаты ОРД в уголовном процессе // Законность Генерального Прокурора РФ, № 11, 2005.
95 Дегтярев Е.Е. Проблемы использования результатов оперативно-розыскной деятельности в уголовном судопроизводстве (теория и практика). Дисс. … к.ю.н. – Алматы, 1999. – 167 с.
96 Когамов М.Ч. Актуальные проблемы совершенствования расследования преступлений в Республике Казахстан. Дисс. на соиск. д.ю.н. – Алматы, 1997. – 262 с.
97 Шаймуханов А. Особенности развития теории ОРД // Заң және Заман. №6, 2005 – 48 б.
98 Бычкова С.Ф., Гинзбург А.Я. Следственные действия. Краткий коментарий к УПК Республики Казахстан. – Алматы: Аян-Эдет, 1998. - 99 с.
99 Сурков К. Правовая политика в области ОРД // Юридический мир, № 6 (102), 2005. – 14 с.
100 Айнабеков Р.К.Процессуальные гаранти как конституционная основа соблюдения прав и защиты интересов лиц, вовлеченных в орбиту уголовного процесса. Магистерская диссертация. – Алматы, 2003. – 97 с.
101 Уголовный процесс: Курс лекций: Учеб.пособие для студентов юридических вузов и факультетов / Под общ. ред. В.И.Качалова, О.В.Качаловой. – М.: Омега-Л, 2004. – 408 с.
102 С.П. Ефимичев Уголовно-процессуальное принуждение и место мер пресечения в решении задач предварительного расследования // Уголовно-процессуальное принуждение и ответственность их место в решении задач предварительного расследования: Сб. науч. тр. / Редкол.: Ефимичев С.П. (отв. ред.) и др. – Волгоград: ВСШ МВД СССР, 1987. – 116 с.
103 Капсалямов К.Ж. Юридические гарантии обеспечения конституционных принципов судопроизводства в сфере уголовного процессуального принуждения. Дисс. ... к.ю.н. – Караганда, 1996. – 223 с.
104 Состояние преступности в Республике Казахстан и результаты работы ОВД за 1999 году. – Астана: МВД Республики Казахстан, 2000. – 56 с.
105 Капсалямов К.Ж. Уголовно-процессуальное принуждение: гарантии, принципы, реализация. – Астана: Фолиант, 2001. – 160 с.
106 Ханов Т.А. Правовые и организационные вопросы применения имущественных мер пресечения в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан. Дисс. ... к.ю.н. – Караганда. 1999. – 182 с.
107 Матымов Т.С. Процессуальное положение обвиняемого на предварительном следствии. Дисс. на соиск. ... к.ю.н. - Алматы, 2006. – 149 с.
108 Груненков И.А. Правовые значение сроков в уголовном процессе // ҚР ІІМ Академиясында «Жастар және ғылым» атты ғылыми-теориялық конференция материалдар тезисі. – Алматы, 2005. – 161 с.
109 Журсимбаев С.К. Выступления в ходе обсуждения. // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
110 Қазақстан Республикасының Жоғарғы сотының бюллетені №1 2006. - 75 б.
111 Богацкий Ф.А. Обеспечение прав подозреваемого при производстве предварительного расследования. Дисс. на соиск ... к.ю.н. – Калининград, 2006. - 223 с.
112 Приветственное слово Бахтыбаева И.Ж. // Процессуальный контроль в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
113 Туякбай Ж.А. Правовые основы государственной политики РК в сфере уголовной юстиции. Научное издание. – Алматы: Жазушы, 2004, - 284 с.
114 Олейник В. Конституция – основа для поступательного развития правовой системы государства // Заң және Заман, №7, 2005.
115 Наумов А. О законодательном закреплении понятия прокурорского надзора за законностью в процессуальной деятельности органов дознания и предварительного следствия // Межотраслевые исследования, № 2, 2005.
116 Жукенов А.Т. Роль прокуратуры в обеспечении гарантии прав участников уголовного процесса// Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
117 ҚР Бас Прокурорының 04.01.2006 жылғы 1 бұйрығымен бекітілген, тергеу мен анықтаудың заңдылығын қадағалауды ұйымдастыру туралы нұсқау.
118 Прокурорский надзор за следствием // Казахстанская правда от 17.02.2006.
119 Нәрікбаев М.С., Өтебаев Ғ.Қ., Әлиев М.М. Қазақстан Республикасындағы прокурорлық қадағалау: Оқулық. Астана: «Әділет» Республикалық ғылыми-білім орталығы ЖШС, 2005 ж. – 396 бет.
120 Бакаев Д.М. Надзор прокуророра района за расследованием уголовных дел. – М.: Юрид. лит., 1979, - 112 с.
121 Законодательство о государственной службе в Республике Казахстан // Сост. Р.О.Подопригора. – Алматы: ЮРИСТ, 2004. – 191 с.
122 А.М. Русяев, А.П.Кругликов Роль прокурора в организации, осуществлении и обеспечении законности взаимодействия следоваиелей и органов дознания // Закон и право, № 12, 2004.
123 Бахтыбаев И.Ж. Переспективы исключения института доследования // Обеспечение конституционных прав в досудебных стадиях уголовного процесса: Материалы международной научно-практической конференции, г.Астана, 26-27 августа 2005 года – Алматы: Эдельвейс, 2006. – 296 с.
124 Сматлаев Б.М. Прокурордың қылмыстық істерді қосымша тергеу үшін қайтаруы – Қазақстан Республикасыныдағы алдын-ала тергеу заңдылығының кепілі. З.ғ.к. дисс. ... авторефераты. - Қарағанды, 2004. - 29 б.
125 Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 4.10.2005 жылғы №18-7-636-05 нұсқауы
126 Ахпанов А.Н. Реализация принципа состязательности на досудебных стадиях уголовного процесса. // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
127 Қазақ әдет-ғұрып құқығының материалдары. Құраст. З. Кенжалиев және т.б. – Алматы: Жеті-жарғы, 1996. – 208 бет.
128 Нарикбаев М. Судебная система РК: опыт и перспективы // Тураби, №5, 1999. – 227 б.
129 Шаухаров Қ. Алқабилер институты – сот реформасындағы соңғы жаңалықтың бастысы // Заң, № 2, 2007.
130 Токаев К. Приветственное слово. Материалы международной конференции «О роли судебных и внесудебных институтов в имплементации международных конвенций по правам человека» // Под общ. ред. Т.Д. Абишева, Г.М.Есиргеповой – Астана, 2005. – 166 б.
131 Қазақстан Республикасының құқықтық тұжырымдамасы 2002-жыл
132 Қазақстан Республикасы Президентінің 2003 жылғы Қазақстан халқына арналған жолдауы.
133 Савицкий В.М. Презумпция невиновности. – М.: Норма. 1997, - 126 с.
134 Юрченко В.И. // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
135 Оспанов С.Д. Проблемы досудебного производства. Дисс. на соиск . д.ю.н. – Алматы, 2003. – 301 с.
136 Рогов И.И. Перспективы развития процессуального контроля в уголовном судопроизводстве в Республике Казахстан // Процессуальный контроль в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
137 Бахтыбаев И.Ж. Обеспечение законности в уголовном судопроизводстве // Процессуальный контроль в уголовном судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. - Алматы: Киік, 2004 // Юридическая газета, № 39.
138 Комиссаров В.С. Заведующий кафедрой уголовного права МГУ им.Ломоносова // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003.- 122 с.
139 Спицын В.С. Заключение пол стражу некоторые итоги правоприменительной практики // Закон и право, № 1. 2004.
140 Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан» // Казахстанская правда от 22.05.2007
141 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының бюллетені. 8. 2005 ж.
142 Еркенов С.Е. Гарантии прав участников уголовного судопроизводства // Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процессе. Материалы МНПК. Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
143 Генеральная Прокуратура РК Институт Генеральной прокуратуры РК им. С. Ескараева Сборник научных исследований в 1 полугодии 2005 года. под общ. ред.. Утибаева Г.К. - Алматы, 2005, - 71 с.
144 Зыкин В. Необходимо восстановить институт возврашения судом уголовных дел для дополнительного расследования // Законность, №8, 2005.
145 Баймухамбетов М.М., Гусейнов С.А., Кочетова Л.Г., Нурумов Д.И. Правовое положение подозреваемых и обвиняемых. Практикум для обучения персонала СИЗО и ИВС. - Алматы, 2004, ____ с.
146 Государственное право России. Курс лекций // Под ред. Кутафина О.Е.,Т.1. - М., 1993. 41 с.
147 Савгирова Н.М. Меры пресечения и иные меры процессуального принуждения. Лекция. – М.: МГУ, 1960. – 25 с.
148 Корнуков В.М. Конституционные основы положения личности в уголовном судопроизводстве. – Саратов: СГУ, 1987. – 178 с.
149 Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені 5-2005.
150 Уголовный процессуальный кодекс Россиской Федерации. М.;2004, б.230
117-125 стр
        
        Қазақ гуманитарлық заң университеті
Алматы заң академиясы
ӘОЖ ... ... ... ... жеке басына тиіспеушілік принципі
12.00.09 – қылмыстық іс жүргізу; криминалистика және сот сараптамасы;
жедел-іздестіру қызметі
Заң ғылымдарының кандидаты ғылыми
дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация
Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... | |
| |4 ... ... |15 |
| | ... жеке басына тиіспеушілік принципінің теориялық |15 ... ... |26 ... ... мен ... қорғау қағидасының пайда болуы және| |
|қалыптасуы............................................................| ... |44 ... жеке ... тиіспеушілік принципінің құқықтық мәні және маңызы| |
|......................................................................|64 ... | ... жеке ... тиіспеушілік принципінің қылмыстық | ... өзге ... ара ... |64 ... | |
| | ... жеке басына тиіспеушілік принципінің процессуалдық мәжбүрлеу |75 ... ... ... ... ... және | ... ... | ... жеке ... ... принципінің кепілдіктері: ұғымы және | |
|жүйесі |111 ... ... |111 ... ... ... ... жеке ... тиіспеушілік | ... ... ... |116 ... | ... ... ретінде қамауға алу кезінде адамның жеке басына |126 |
|тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының | ... |135 |
| | ... ... ... жеке ... ... ... |139 |
|жүзеге асырылуының өзге кепілдіктері ............................... | ... ... ... ... ... жеке ... | |
|тиіспеушілік ... | ... ... | ... ... ... ... кезінде адамның жеке басына | ... ... ... ... | |
|Сот бақылауының адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... | ... құралы ретінде | ... | |
| | ... ... | |
| | ... әдебиеттер | ... ... | |
| | ... |- |Қазақстан ... ... |- ... ... ... |- ... ... |- ... ... ... ... ... |- ... кодекс ... |- ... ... ... |- ... ... ... ... |- ... ... министрлігі ... |- ... ... ... ... |- |Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы ... |- ... ... комитеті |
|ЖІШ |- |жедел ... ... ... |- ... ... ... ... |- |уақытша ұстау ... ... |- ... басқа ... |- ... сол ... ... ... ... сипаттамасы. Диссертациялық жұмыста
мемлекеттік-құқықтық ғылым категориясы ретінде ... жеке ... ... негіздері, сондай-ақ қылмыстық процестің принципі
ретінде адамның жеке басына тиіспеушіліктің құқықтық негізі; ... ... ... ... жеке ... ... ... асырылатын құқықтық құралдар, дәлірек айтқанда конституциялық және
қылмыстық-процессуалдық кепілдіктер зерттеледі. Бұл мәселелер бүгінгі таңда
ойдағыдай көңіл ... ... ... ... ... Жеке ... ... бекітілген құқықтары
оған лайықты өмір сүруге, білім алуға, еңбек етуге, бала ... ... ... және осы ... үшін т.б. ... ... ... ұсынады. Бүкіл әлемнің еш жерінде абсолюттік
бостандық деген жоқ. Мемлекет өзінің жеке ... ... ... етеді. Бұл бірінші кезекте, заңның басқа азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарының жүзеге асырылуына, сондай-ақ мемлекеттің ... ... ... ... ... білдіреді.
Дегенмен, біз мемлекеттің мүддесі туралы тұлғаның мүддесінен бөліп алып
айта алмаймыз, ... ... ... ... тікелей қоғам
бостандығының деңгейімен байланысты. Тұлға табиғаттан ... бола ... ол ... да ... бола алмайды. Адам табиғаттың және қоғамның
бөлігі ретінде өзінің ... ... ... қоғаммен,
мемлекетпен және оның органдарымен, топтармен әртүрлі ... ... ... ... оған ... ... бостандығының қаншалықты
деңгейінде рұқсат беретіні анық. Адамның құқықтары соншалық айқын, қоғам
оларды қаншалықты ... ете ... ол ... ... ... ... күші ... емес: ең негізгі рөл тұлғаның өзіне, оның
қасиеттеріне, белсенділігіне тән. ... оны ... ... ... ортадан оның құқықтарының жүзеге ... ... ... құру – осы ... ... бой көрсетуінің
мүмкіндіктерін алдын ала қарастыруды білдіреді. Адам мен ... ... ... және міндеттерімен, сондай-ақ заңда бекітілген заңи
жауаптылықпен жанамаланған тығыз байланысы қалыптасады.
Кез келген қоғамда ... ... бір ... ... ... ... оның ... өмірінің барлық салаларында анық белсенді
қатысуына, оның тәуелсіздігіне және бостандығына жағдай ... ... 3 ... ... біз тұлға – мемлекет – билік ұлы ... ... ... ... аламыз. Тұлғаға оның ... ... ... ... басқа да құралдармен жабдықталған,
солардың көмегімен жеке адамнан күшті болатын мемлекеттік механизм аппараты
қарсы ... ... осы ... ... ... процесте аса
айқын көрінетін, адамның жеке ... ... ... жүзеге
асырылу мысалында тұлға мен мемлекеттің ... ... ... өзекті етіп алынған.
Осыған байланысты автор төмендегілердің:
1) мемлекеттік органдармен, соның ішінде құқық қорғау органдарымен
(анықтау және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге саятын қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу
шараларының;
2) ҚР-ның қылмыстық процесінің негізін қалаушы және ... ... ... жеке басына тиіспеушілік принципінің мәнін, маңызын және
рөлін өзектейді.
Біріншіден, адамның жеке басына ... ... ... ... ... анық ... ... Мемлекеттік-құқықтық
қоғамдық құрылымға бастайтын демократиялық жол тұлғаға айрықша көңіл
аударылуын, оның құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... ... ... болуын болжайды. Негізінде табиғи және
ажыратылмайтын құқықтар мен ... ... ... ... күзетілуі мен қорғалуының сенімді жүйесін де қамтиды. ҚР-ның
Конституциясының ... адам және ... ... ... ... олардың жүзеге асырылуының кепілдіктері, олардың сақталуына
және жүзеге асырылуына міндетті адамдардың жауаптылығы бекітілген.
Бұл нормалардың толық жүзеге асырылуы қажет. ... ... ... ... ... ... ... негіздерінің
қалыптасуының жатық және ауыртпалықсыз өтпегенін көрсетеді. ҚР-ның
Конституциясында ... ... ... мен ... ... ... әрдайым толық жүзеге асырылмайды. Құқық қолдану
практикасында жойылуы көбінесе қазақстандық заң ... ... ... тәуелді кедергілер тобы туындайды. ... ... оның ... ... және заңды мүдделерінің
қорғалуының берік механизмін қамтамасыз етуші ... ... ... қажет;
Екіншіден, зерттеудің өзектілігі тұтас ... ... және ... ... билік институттарымен көрсетіледі. Қазақстан
мемлекетінің демократизмі ... ... ... мәртебесінде ғана
емес, сонымен қатар әрбір жеке адам мен азаматтың құқықтық жағдайында
байқалады. ... ... ... ... мен
бостандықтардың кең кешені азаматтарға көптеген бостандықтарды қолдануға
заңдық мүмкіндік береді. ... ... ... және ... ... ... ... болатын демократиялық мемлекетті құруды
ұсынып, шынайы ... ... ие ... Осы ... жету
қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық институттардың қайта құрылуын,
сондай-ақ ... ... ... дамуын болжайды.
Өтпелі кезеңде қалыптасушы әлеуметтік, экономикалық, моральдық-
өнегелілік қатынастар объективті ... ... ... ... көпшілігінің әлеуметтік орналаспағандығы, бұрынғы ... ... ... яғни бір ... ... әкімшілік жүйенің
мұрасы ретінде, екінші жағынан – бұрынғы Одақтың ыдырауы нәтижесі ретінде
көрінетін барлық келеңсіз ... ... ... ... тән емес
әлеуметтік проблемалар мен қайшылықтарды сөзсіз алға тартады.
Көрсетілген келеңсіз нәтижелерді ... шығу тек ... ... құру, республиканың құқықтық жүйесінің рационалды
реформалау процесінде мүмкін, жиынтығында негізін қалаушы ... ... ... және ... тәртіпті қудалайды.
Осы зерттеу тақырыбына қатысты адамның жеке басына тиіспеушілікті
құқықтық принципке шығару, ... ... ... құрылымының
демократиялық ережелерін ұстанатынын білдіретінін көрсетеміз. Әрине,
мемлекет демократиялықтың мәртебесіне үміттенуі үшін осы ... ... ... ... қажет. Сондықтан қарастырылып отырған осы
мәселе талқылаудың және зерттеудің кең спектрлі болуын қажет етеді;
Үшіншіден, қылмыстық процесте ... жеке ... ... ... ... ... ... және құқықтық тәртіптің
жоғарылауына, қылмыстылықпен күреске бағытталған мемлекеттің саяси-құқықтық
жоспарын орындаумен байланысты маңызды.
Осындай мәселенің ұтымды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... және халықтың кейбір
бөліктерінің идеологиялық, рухани-өнегелілік ... ... ... дамуының ұзақ мерзімді Стратегиясын жүзеге асыру
мақсатында алдағы кезеңде басым маңыз ішкі ... ... ... ... ... ... стратегиялық мемлекеттік жоспарлардың жүзеге
асырылуы үшін қажетті шарт болып табылады. Осы жоспарлардың ойдағыдай
жүзеге асырылуы әлеуметтік ... ... ... ... ғана
емес, сондай-ақ құқық қорғау органдарының, сот ... ... және ... ... ... ... де ... Дәл осы
мәселелер қылмыстарды дер кезінде ашу, ескерту және алдын алу бойынша
ғылыми негізделген ... ... ең ... ... ... және ... ... 2002 жылғы 20 қыркүйектегі құқықтық
саясат Тұжырымдамасында басты мақсат болып ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғауға бағытталған қылмыстық
сот өндірісінің іргелі ... ары ... ... ... ... ... ... заңда көзделген реттерде ғана және тек соттың ... және ... ... ... ешкімді азаптауға, оған зорлық-
зомбылық жасауға, басқадай қатыгездік ... ... ... ... ... не жазалауға болмайды деп көрсетілген адамның
жеке басына ... ... және ... ... ... ... тұрғын үйден айыруға жол берілмейді; тұрғын үйге
басып кіруге, оны тексеруге және тінтуге заңмен ... ... ... ... ғана жол ... ... ... жеке салымдары мен
жинаған қаражатының, жазысқан ... ... ... ... ... ... арқылы және басқа ... ... ... ... ... бар дегенді білдіретін тұрғын
үйге және жеке өмірге қол ... [2, 74-75 ... ... заңдарын реформалау процесі қылмыстық процесс
өрісін де қамтиды. Осыдан шығып ... 1997 жылы ... ... мен ... ұшыраған ҚР-ның Қылмыстық іс жүргізу кодексі
қазірде қылмыстық процестің принципі ретінде ... жеке ... ... ... ... ... ... құқық қолдану практикасының қанағаттанарлықсыз
көрсеткіштеріне байланысты ... жеке ... ... ... ие ... ... мәліметтер қылмыстық-процессуалдық
мәжбүрлеу шараларын қолдану барысында заңның бұзылуы орын алып ... ... ... заңсыз ұсталады, тұтқындау орындарына
орналастырылады, алдын ала тергеуді жүргізуші органдар жағынан күш көрсету
және психикалық зорлық-зомбылық ... осы ... ... жеке басына тиіспеушілік принципінің
қылмыстық-процессуалдық ғылым теориясында, сондай-ақ конституциялық құқық,
мемлекет және құқық теориясының жетістіктеріне ... ... ары ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері.
Осы диссертациялық зерттеудің мақсаты қылмыстық процесте адамның жеке
басына ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарға жету үшін автор өзінің алдына мына
міндеттерді ... ... адам және ... ... мен ... ... мен дамуына тарихи талдау жасау. Адамның жеке ... ... ... реттелуінің толық жетілдіруінің қайнар
көздерінің ерекшеліктерін табу;
- адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... ... ... айқындау;
- мемлекеттің бұрынғы тоталитарлық режим кезіндегі ... мен ... ... сын ... баға беру;
- тұлғаның құқықтары мен бостандықтары, ... ... ... ... ... ... – мемлекет – билік проблемасын
құрушы кейбір категорияларды қарастыру;
- ... ... ... құқығы ретінде оның жеке басына
тиіспеушілік категориясын тұжырымдау. Адамның жеке ... ... ... ... ... ... мен ҚР-ның заңдарының
арақатынасын анықтау;
- адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің негізі ретінде ... ... ... туралы ҚР-ның Конституциясының нормаларына талдау
жасау;
- қылмыстық-процессуалдық ғылымның ... ... ... ... адамның жеке басына тиіспеушілікке құқықтық баға
беру;
- адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің қылмыстық процестің өзге
де принциптерімен ... ... ... ... шараларын қолдану барысында адамның жеке
басына тиіспеушіліктің жүзеге ... ... ... ... ... ұстау және қамауға алу барысында адамның жеке басына тиіспеушілік
принципінің жүзеге ... ... ... және ... ... алдын ала тергеу, ұстау және қамауға алу ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктерін күшейту
мақсатында қазіргі заң нормаларына сын көзбен баға беру және ... ... ... ... жасау;
- жедел-іздестіру қызметін жүргізу барысында адамның жеке ... ... ... асырылуының ерекшеліктерін анықтау;
- жекелеген тергеу әрекеттерін жүргізу барысында адамның жеке басына
тиіспеушілік принципінің ... ... ... ... ... ... жүргізу кодексінің кейбір нормаларына талдау жасау;
- Қазақстан Республикасында адамның жеке ... ... ... ... ... ... сот ... институтының
ролін анықтау.
Зерттеудің пәні болып ҚР-ның қазіргі заңдардың, халықаралық құқықтың
жалпыға танылған ... мен ... және өзге де ... актілерінің жүйесі; олармен реттелетін қылмыстық процесте ... ... ... принципінің жүзеге асырылуы мәселелері бойынша
біркелкі қоғамдық қатынастардың шеңбері; осы ... ... ... ... ... ... заңдарды жетілдіруге байланысты ұсыныстар
жасау.
Диссертациялық зерттеудің әдістемелік негізі ... ... ... құқықығының құқықтық реттелуінің конституциялық негіздерінің
жүзеге асырылу тәртіптерінің және ... ... ... адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының
саяси-құқықтық, философиялық, құқықтық және өзге де ... ... Бұл үшін ... және ... ... ... ... және жеке ғылыми ... ... ... ... ... ... ... және диалектикалық амалдарымен бірге
бізге адам және азамат құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... жеке ... ... ... ... сондай-
ақ қылмыстық-процессуалдық және конституциялық құқық теориясында көрінуін
түсінуге мүмкіндік береді.
Қойылған мәселелерді зерттеуде сонымен қатар, ... ... ... ... ... сапалы сипаттамасын ашушы,
зерттелуші институттың мәнін анықтауға, Қазақстан Республикасында заңдылық
және құқықтық тәртіп жағдайына ... және ... ... ... ... ... ... функционалды әдіс қолданылады.
Зерттеудің теориялық негізін құқықтың жалпы ... ... ... құқықтың теориясы, криминалистика аясындағы
ғылыми ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары институтының ... ... ... және ... заңгер-ғалымдардың
еңбектері құрады. Атап айтқанда, кеңестік ... ... және ... ... С.С. ... М.С. ... В.А. ... С.В.
Долгоруков, Н.И. Матузов, К.Ф. Гуценко, П.А. Лупинская, А.М. ... П.С. ... А.Я. ... И.Л. ... О.Е. Кутафин; Ю.Д.
Лившиц, З.Ф. Коврига, В.А. Патюлин, Л.Д. Воеводин, М.А. Краснова, ... Т.Н. ... М.Ю. ... В.М. ... В.А. ... ... В.Н. ... және т.б.
Сондай-ақ, бірқатар қазақстандық ғалымдардың ғылыми ... ... Ә.Қ. ... Е.Е. ... С. ... Ғ.С.
Сапарғалиев; Б.Қ. Төлеубекова, С.Ф. Бычкова, Г.Ж. Сулейменова, С.П.
Вареникова; Д.Қ. Қанафин, Т. ... Л.В. ... С.М. ... ... К.Ж. ... О.И. Жумабеков, С.К. Журсимбаев, Р.Т. Шуменова
және т.б.
Теориялық-құқықтық негізді сонымен ... ... ... ие ... ... ... ішінде: Адам құқықтарының жалпыға ... ... ... мен ... ... қорғау туралы
Конвенция; Азаматтық және саяси құқықтар ... ... ... Жасы
кәмелетке толмағандарға қатысты сот төрелігін атқаруға қатысты Біріккен
Ұлттар Ұйымының минималды ... ... ... ережесі) және т.б.
толықтырды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы және ... ... ... ... ... қарастырылып отырған мәселе ... ... ... саналады. Зерттеудің нәтижесінде Қазақстан
Республикасында демократиялық қайта құрулардың негізін қамтамасыз ... ... жеке ... ... ... кепілдіктері және
жүзеге асырылуы саласында теориялық ережелер жүйесі негізделген.
Зерттеу тақырыбына қатысты Қазақстанда ... ... және ... ... ... бостандығына құқықтарының жүзеге
асырылуының тиімділігін байқауға және талдау жасауға болады. Автормен осы
диссертациялық зерттеуде Қазақстан ... ... жеке ... институтының құқық қолдану негізін дәл солар құрайтындықтан
қылмыстық ... ... ... қызметінің құқықтық негізі
қарастырылған.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы осы диссертациялық жұмыста соңғы он, ... ... ... ... ... тек жекелеген кесінділерін,
фрагменттерін көрсететін мәселелер жинақталып және талданғанынан көрінеді.
Бұл, бізбен зерттеліп отырған ... ... ... ... аса ... және ең ... қоғамның әлеуметтік-құқықтық
өміріндегі ұдайы өзгерістерімен, демократиялық институттардың өсуімен және
нығайтылуымен байланысты ғылыми ізденулерге, көптеген және ... ... ... ... ... ... ... талпынысында кешенділік (конституциялық
құқық ретінде адамның жеке басына тиіспеушілікті зерттеу) және ... ... ... ... ... ... ... тиімді
үйлесімін табады, бұл адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің ... үшін ... ... ... ... ... ... өзекті етуге жол ашады.
Адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... ... ... ... ... практикасы саласының, ҚР-ның прокуратура
органдары статистикалық есептерінің жаңа мәліметтерінің ескерілуімен
толықтырылып ... ... ... ... - ... ... ғылыми
материалдарды қолдана отырып, ҚР-ның Қылмыстық істер жүргізу кодексінде
қылмыстық процесс ... ... ... ... ... ... анықтау, тергеу, прокуратура органдары және басқа да құқық
қолдану ... ... қол ... ... ... ... жолдарын негіздейді.
Осы жерде жоғарыдағы қазақстандық ғалымдардың, практиктердің
зерттеулері ... ... ... ... ... ... ... құқықтың және басқа да мемлекеттік және
қоғамдық категориялардың жойылып кетуіне душар етуі өзіміздің қателерімізді
айқын білуімізге жетелейді деп айта кету ... ... ... ... және ... ... құқықтың
басқа да субъектілерінің мемлекеттік басқару органдарымен байланысында
өздерінің міндеттерін ұлттық қылмыстық-процессуалдық ... ... іске ... ... ... ... ... Осы
контексте республикада он жылдың аралығында (ҚР-ның жаңа ҚІЖК-нің күшіне
енген кезден ... ... ... тиімділігінің жеткіліксіз болуының
негізгі себептері көрсетілген, олар күнделікті практикада ... ... ... ... ... ... тиіс басқа да
көрсеткіштер жеткілікті негізделген, ... ... ... ... алға ... Дегенмен, автордың пікірінше, осындай ... ... ... салмақты себептері бар. Өтпелі кезеңнің
болмыстары Қазақстан Республикасы үшін жатық өтіп жатыр деп айта алмаймыз.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... жоғары
қарқынға жеткен, ол бізге қазір және келешекте адамдардың қылмыстық істерді
алдын ала ... ... ... ... жеке ... ... көмегімен жүзеге асыра алатындай сенімді құқықтық негіздер мен
кепілдіктер береді деп сенуді қажет ететін ... ... ... ... ... ... болып, дамушы
нарықтық қатынастарымен, демократиялық және құқықтық ... ... ... ... ... ... ретінде
бекітіліп, барлық демократиялық мемлекеттердің азаматтарын өздерінің
адамның жеке басына тиіспеушілікке құқығын жүзеге ... ... ... стандарттардан қала алмайды.
Осы құқықтардың азаматтармен жүзеге асырылуының кепілдіктері, біздің
ойымызша, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... заңи ... көрінеді. Қаншалықты мемлекетте құқықтық
құндылықтардың басым ... оның ... ... ... ... ... басына тиіспеушілік институтының дамуында негізгі нысана болуы қажет.
Сондықтан қарастырылып отырған мәселе үйлесімді құқықтық реттелуі ... ... ... бұл ... бүгінде объектісі адам және азаматтың жеке
бостандыққа және оның ... ... ... ала ... және ... тиіспеушілігіне құқықтары болып табылатын ... ... үшін ... кейбір өңдеулерді ұсынады.
Зерттеудің теориялық және практикалық маңыздылығы.
Зерттеушімен қылмыстық ... ... жеке ... ... жүзеге асырылуы мәселелерінің ерекшеліктерін жалпылау және
жүйелеу талпынысында конституциялық құқық, мемлекет және ... ... ... ... ... ... және процессуалдық құқықтар
сияқты құқықтың көптеген салаларының жалпы ... ... ... ... ... және ... ... ерекше
қолданылуы және үйлесуі «адам және азамат құқықтары мен бостандықтары»;
«адамның жеке басына тиіспеушілікке құқығы»; ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасының талдауы
және талқылауы шеңберінде көрсетілген ғылыми танымының әдістемесін және
басқа да ... ... ... ... ... ... ... адамның жеке басына
тиіспеушілік институтының дамуы мен нығаюы үшін ... ... ... ... ... ... Бұл ұсыныстар
конституциялық, қылмыстық-процессуалдық, қылмыстық, азаматтық және басқа да
құқықтың салаларының теориялық және заңи ... ... ... мүмкін.
Азамат осындай құқықтық қатынастарға қатысып, заңға негізделген тиісті
мемлекеттік басқару органының немесе лауазымды адамның талаптарын орындауға
міндетті; керісінше мемлекеттік ... ... ... ... ... ... құқықтарын, мүдделерін қорғау не жүзеге асыру бойынша
талаптарына әсер етуге міндетті. Әрбір жағдайда, тұлғаның ... ... ... дәрежелі және заңда нақты анықталуы қажет, ал басқару
органы нақты өкілеттікпен, ... ... ... ... жеке ... ... ... қолдану практикасында іске асырылатын
кепілдіктермен және басқа да процессуалдық ... ... ... ... ... ... және бостандық
проблемалары бойынша қылмыстық-процессуалдық құқықтың ғылыми ... ... ... ... адам және ... жеке басына
тиіспеушілігі құқығының ... үлес ... ... ... ... ... ізденіс барысында алынған нәтижелердің ғылыми
жаңалығын ашушы ... ... ... төмендегі ережелер мен бағыттар
табылады:
1 Адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... ... ... ... ... зерттеліп отырған мемлекеттік-
құқықтық категорияның және отандық заң ... оның ... ... ... асырылуында құқықты қолдану тетігінің құрылып, өңделуінде
қажетті және алғашқы қадам болып табылады деп санаймыз. ... ... ... 14-бабының 5-бөлігінде бекітілген ... ... ... үшін тек осы ... ... қалдыруды жөн
көреміз.
2 Тұлғаға қатысты синонимдермен қоса, ... ... ... да ... ... ... ... заң нормаларында
қолдануға келмейтіндігімен ... ... ... личности (ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабы) жеке адамның басына
қол сұқпаушылықтың ... жеке ... ... ... ... және келешекте осыған байланысты қиындықтар туындамас
үшін Қазақстан Республикасының Қылмыстық істер жүргізу кодексіне және басқа
да заңдарға біркелкі ... ... ... ... ... ... жеке басына тиіспеушіліктің құқықтық
режимін анықтаушы заңдардың ары қарайғы толық жетілуі ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар:
ҚР-ның ҚІЖК-нің 200-бабының 1-бөлігінде кейінге қалдыруға болмайтын
тергеу әрекеттерінің ішінде сезіктілерді ұстауды алып ... ... ... ... ... абырой мен қадір-қасиетті қылмыстық процесс
аясына түскен және өзге де адамдардың осы процесті ... ... ... қатысушылар тарапынан сыпайы қарауынан, олардың
құқықтарын құрметтеуден тұратын этикалық категория деп ... ... ... «Адвокаттық қызмет туралы» Заңға адвокаттық құпияны қамтушы
мәліметтерді адвокаттың таратқаны үшін ... ... ... ... бекітілуі келешекте білікті заң ... ... ... ... рөлін арттырады деп сенеміз.
6 1999 жылғы 30 наурыздағы ҚР-ның «Қылмыс жасады деген ... ... ... ... ... мен шарттары туралы» №353-1 заңының
1-бабын мынандай редакцияда: «қамауда ұстау – ... ... ... және ... ... ... ... сезіктілерді, сонымен
қатар, қамау түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған ... ... деп ... ... ... ... 40 және 42-баптарына ақталмаған ... ... ... ... ... келтірілген зиян өтелуі тиіс ... ... ... өзектейміз;
8 Шағымдану институты тергеу және анықтау заңдылығына прокурорлық
қадағалауды ... сот ... ... ... ... ... ... нәтижелерінің апробациясы.
Зерттеудің нәтижелері мен тұжырымдары келесі ... ... ... ... ... ... ұсынылды:
1. Понятие и сущность принципа неприкосновенности личности в уголовном
процессе // Материалы ... ... ... стандарты в области прав человека и ... ... ... ... ... государственной
независимости Республики Казахстан (1-2 марта 2001 г.). Под ... ред. ... ... 111. ... ... ... 2003. – 305 с. – С.
183-190.
2. Реализация ... ... ... при ... ... ... // Материалы Международной научно-практической
конференции «Проблемы борьбы с ... в ... ... ... посвященной памяти первого проректора по ... ... ... ... проф. Е.Г.Джакишева (12 декабря
2001г.). Алматы: КазГЮУ, 2002. – 680 с. – С. 264-268.
3. Взаимосвязь ... ... ... с ... ... процесса // Проблемы повышения правосознания и
правовой культуры казахстанского общества: Материалы ... ... ... 26 октября 2004 года. - Алматы: КазНПУ им. Абая,
2005. – 320 б. – С. ... ... ... ... жеке ... ... пен жеке адамның
абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу принциптерінің ара ... // ... ... ... ... ... конференции. –
Алматы: ООНИиРИР Академии МВД РК, 2007. – 456 с. – С. 161-170.
Диссертациялық зерттеудің ... ... және ... ... еңбектерде көрсетілген:
1. Реализация принципа неприкосновенности личности при проведении
оперативно-розыскных действий // ... ... ... ... - 2004. - №11.- С. ... Право на личную свободу как ... ... ... // ... и ... ... - 2004. - №12. – С. ... Взаимосвязь принципа неприкосновенности личности с принципом права
на защиту // Фемида. Республиканский ... ... - 2005. - №1. – С. ... ... жеке басына тиіспеушілік принципінің кепілдіктері: ұғымы
және жүйесі // Д.А. Қонаев атындағы ... ... – 2007. - ... – 50-55 бб.
Диссертацияның құрылымы мен көлемі.
Диссертацияның құрылымы жасалған ғылыми зерттеудің мақсаттарымен ... ... ... ... ... ... және ғылым
министрлігінің ЖАК бекіткен талаптарына ... ... ... ... тараушаны қосушы үш ... ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 АДАМНЫҢ ЖЕКЕ БАСЫНА ТИІСПЕУШІЛІК ПРИНЦИПІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ БАСТАМАЛАРЫ
1.1 Адамның құқықтары мен бостандығын қорғау қағидасының ... ... ... Республикасының құқық нормаларын, көзқарастарын, принциптерін
талдаудан олардың азаматтық қоғамды қалыптастыру үшін, адам және азамат
құқықтары мен ... ... ету ... ... үстемдігін
баянды ету үшін, азаматтардың, мемлекеттік органдардың, ... ... және ... ... ... ... үшін,
мемлекеттік биліктің барлық тармақтарының үйлесімді қызметі үшін қажет
кеңістікті құрайтынын көруге ... ... мен ... ... ... ғасырлар бойы көңіл
аударып келеді және біздің ойымызша, адам ... өмір ... ... де толғандыра түсетін мәселе болып қала бермек. Десе де, ... ... ... яғни ... ... мен ... ... жол бермеу - шынайы демократиялық, құқықтық мемлекеттің ары
қарай дамуының келешегі бар ... ... ... бұған ҚР-ның
құқықтық жүйесінің адам құқықтары саласындағы халықаралық нормалар ... ... ... Бұл ... Қазақстан Республикасының
Конституциясының 4-бабының 3-бөлігінде: «Республика бекіткен халықаралық
шарттардың Республика заңдарынан басымдығы ... және ... ... оны қолдану үшін заң шығару талап етілетін жағдайдан ... ... ... [3, 5 б.]; ҚР-ның Қылмыстық іс жүргізу
кодексінің 2-бабының ... ... ... ... ... осы ... ... болады және халықаралық
шартта оны қолдану үшін заң ... ... ... айтылған жағдайларды
қоспағанда, тікелей қолданылады» деп бекітілген [4, 3 б.]. Осыған қатысты
адам құқықтары ... ... ... ... ... себебін
тигізуші 1948 жылы 10 желтоқсанда ... ... ... ... ... адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясын
айтуға болады [5, 7 б.]. Декларация халықаралық шарттың күшіне ие болмаса
да, оның ... мен ... ... танылған және олар көптеген
мемлекеттердің ... ... ... Қазақстан
Республикасының Конституциясының да «Адам және азамат» деген 2-бөліміндегі
құқықтар мен бостандықтардың ... ... ... ... ... мен ... тобын құрушы құқықтар: тұлғаның ар-намысын
құрметтеу, өмір сүруге құқық, бостандыққа құқық, ... жеке ... жеке ... жеке өмірін қорғау және т.б. ... ... ... ... ... ... көзқарас бостандығы,
мемлекеттік билік органдарына сайлау және ... ... ... ... ... және ... ... Декларацияның 13-21-
баптарында көзделген. Әлеуметтік-экономикалық құқықтар: еңбек етуге, білім
алуға, ... және оны ... ... ... ... ... ... қорғануға, еңбегіне әділетті ақы алуға,
әлеуметтік қамтамасыз етілуге, қауымның мәдени өміріне қатысуға, әлеуметтік
және халықаралық ... ... ... ... ... жылы ... ... мемлекет құру жолындағы мемлекеттермен
Декларацияның 50-жылдығына арналған, адам құқықтары бойынша «дөңгелек стол»
өткізілген. Мұндай «дөңгелек стол» ... - ... 1998 жылы ... ... ... ... қатысушылары: ҚР-ның Парламенті,
құқық қорғау және сот ... ... ... ... ... жөніндегі комиссия, мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... адам ... ... ... ... бүкіл
әлемде демократиялық құндылықты және заңның үстемдігін бекітуші құжат
ретінде аса маңыздылығын ... және ... ... ... тапқан Декларацияның ... ... және әр ... мойындаған [6, 171 б.].
Осы Декларацияның нормалары адам ... әр ... ... жол ... берді деп айтса болады. Олардың ішінде: заңи ... ... 1966 жылы ... ... және ... құқықтар
туралы, сонымен қатар экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы
Халықаралық Пактілер [5,13]. Заңи ... ... осы ... ... ... ... ... аумағында осы пактілердің
барлық ережелерін сақтау міндеттігін қабылдайды деп ... ... ... тақырыбына кіретін ҚР-ның Конституциясының
нормасы (17-баптың 2-бөлігі), ҚР-ның ... іс ... ... ... ... ... процеске қатысушы адамдардың ешқайсысына
күш қолдануға, қатал немесе адамның қадір-қасиетін түсіретін ... ... ... ... ... қол ... ... үндес. Атап айтқанда, 1984 жылы 10 желтоқсанда БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясының 39/46 Қарарымен ... ... ... да қатыгездік немесе адамдық ... ... ... не ... қарсы» Конвенцияда «бостандықтан айырылған адамдарды
қатыгездіктен және адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсететін не
жазалайтыннан қорғау ... ... ... емес ... ... деп сенуші мемлекеттің еркі жиналған. Конвенцияға сәйкес «азаптау»
одан немесе үшінші адамнан ... ... ... алу үшін ... үшінші адамның жасаған әрекеті, не жасағаны үшін күмәнді сезікті
болса жазалау, сонымен қатар, оны немесе ... ... ... ... басқа да кез келген сипаттағы кемсітушілікке негізделген
қасақана жасалатын қатты ... ... ... ... ... кез келген әрекет, бұндай ауыру мен ... ... ... ... ресми түрде жүретін басқа да адаммен, олардың
арандатуымен, не айтуымен немесе үнсіз келісімімен жасалса. Бұл ... ... осы ... ... ... абайсызда олармен
шақырылатын нәтижелердің салдарынан келтірілетін ауыру немесе ... ... ... ... ... тиімді заң шығарушы,
әкімшілік, сот және т.б. шараларды ... ... кез ... ... ... ескерту үшін қабылдайды. Ешқандай ерекше мән-
жайлар, қандай болмасын, соғыс жағдайы болсын немесе ... ... бар, ... ... немесе кез келген басқа да төтенше ... ... ... ... ... басқа мемлекетте оған қарсы
азаптау қолданылуы мүмкін дейтін негіздер болса ол адамды сол ... ... ... ... жол ... ... негіздердің бар-
жоғын анықтау үшін құзыретті билік тиісті ... осы ... ... ... және ... ... ... практикасының бар екенін
қосатын іс бойынша маңызы бар барлық мән-жайларды ескереді (2,3-баптар).
Конвенция қатысушы-мемлекеттердің азаптауға және адамды ... ... ... не ... ... ... ... қамтамасыз етуі міндетті екенін көрсетеді [7, 462 б.]. ҚР-ның
Қылмыстық Кодексінің 347-1-бабында тергеушінің, анықтауды жүргізуші адамның
немесе өзге лауазымды ... ... ... ... ... мәліметтер
алу немесе мойындату, не оны ол жасаған немесе жасады деп күдік ... үшін ... ... оны ... ... ... кез ... кемсітуге негізделген кез келген себеп бойынша қорқыту ... ету ... ... тән ... және ... ... шектіруі
үшін жаза бекітілген [8]. Осы бапқа ескертуде лауазымды адамдардың заңды іс-
әрекеті нәтижесінде келтірілген тән зардабы және ... ... ... ... деп ... және адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не
жазалауға тыйым салу әртүрлі формулировкада ... ... ... ... ... 1950 жылы 4 ... Римде қабылданған «Адамның
құқықтарын және ... ... ... ... Европалық
Конвенцияның 3-бабында [7, 539 б.], азаптауға және ... ... ... ... ... көрсетуге не жазалауға қарсы
Біріккен ... ... ... 1987 жылы 26 ... ... ... және ... қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір
көрсетуге не жазалауды ... ... ... көзделген [7, 620
б.].
1983 жылы 20 қарашада Нью-Йоркте қабылданған ... ... ... 37-бабында «Қатысушы-Мемлекетер а) «бірде бір ... ... ... да ... ... адамдық қадыр-қасиетін
қорлайтындай жәбір көрсетуге не жазалауға душар болмауын ... ... [7, 128 б.]. Өмір ... және жеке қол ... өлтірудің,
зақымдаудың барлық түрлері, қатыгездік, азаптау және қинау, ар-намысқа қол
сұғушылық, соның ішінде қорлау және кемсіту, ... ... ... ... тұлғаны құрметтеуге жататын гуманитарлық принциптерді
баяндайтын Женева Конвенцияларымен ескертіледі [7, 321-326 ... ... мен ... бекітілуіне бірнеше буржуазиялық
революциялар себебін тигізді. Қазіргі ... АҚШ, ... ... ... ... жеке ... ... принципінің, басқа да құқықтар мен
бостандықтардың тиімді жүзеге асырылуын қамтамасыз етпес бұрын, мемлекеттің
және оның ... ... ... мен ... ... ... өткен болатын.
Жалпы адам құқықтары мен бостандықтары туралы қағидалардың пайда болуын
ғалымдар ежелгі елдердің тарихынан көреді. Осылайша, Е.А. ... б.э.д ... ... ... (Афины, Рим) адам құқықтары идеяларының дүниеге
келуі, ... ... ... болуы алға басу және бостандыққа жылжу
жолындағы ірі қадам болды деп санайды. Адам құқықтарының ... ... ... құрылымдар арасында таралуының біркелкі еместігі, сондай-
ақ ... ... ... ... ... ... сол кездегі қоғамдық
дамудың ... үшін ... ... ... оның жаңа ... адам
құқықтарына жаңа қасиеттерді қосып отырды, оларды субъектілердің аса кең
тобына таратты. Бұл ... мен ... ... ... ... ... және байыту күрестерінде орын алып отырды [9,
14 б.].
Р. Дж. Винсент «Адам құқықтарының қазіргі идеясына дейінгі жол ... ... ... ... орналастырылды деп айтуға болады дейді.
Бірінші болып, оның пікірінше Рим юриспруденциясындағы өте ықпалды Стоиктер
келеді. Екіншіден, бұл ... екі ... де ... тірегі бар –
оның индивидуализмі және оның жер жүзі қауымы жөніндегі ... ... ... жеке адамның азат болу мен бүкіл адамдардың Христосқа
табынып құлдық ұруы. ... ... орта ... ... Ренессанстық дәуір
мен Реформацияның сап тыйылуын айқындайтын екі кедергі: құқықтарға ... ... ... деп ... беретін Ренессанс гуманистерінің
көзқарасы; және жеке ... ... ... ... бар ... алып ... ... жөніндегі реформашылардың көзқарасы. Ал
енді соңғысы, он тоғызыншы ғасырдағы немістің романтикалық ойының ... ... ... Осылайша, ол табиғи заңнан адам құқықтарына дейінгі
жолдардың кезеңдерін көрсетіп, әрқайсысына ... ... [10, 29 ... жылы Англияда монархияның қалыптасу кезеңінде еркіндіктің ... ... Бұл ... адам ... мен ... ... болады. Осы құжатта патша чиновниктерінің бассыздықтарын
тыюға, судья, шериф, констебль лауазымына заңдарды білмейтін және оларды
орындауға ниеті жоқтарды ... ... ... ... ... ... 39-бабында: «Ешбір еркін адам қамауға алынбайды немесе түрмеге
жабылмайды, не ... ... не ... тыс деп ... ... да болмасын нашар халге ұшырамайды, және біз өзіне сай заңды үкім
мен елдің заңында көрсетілгендерді қоспағанда оған ... ... ... [7, 4 б.].
Англиядағы буржуазиялық құрылымды қалыптастыру кезеңіне жатушы, 1628
жылғы құқық туралы Петиция патшаға оның қол ... ... ... ... ... міндеттер жүктеген. Адам ... ету ... ары ... ... ... «тиісті процедура» ұғымын
енгізген, адамның жеке ... ... ... ... ... және ... ... қорғау үшін өзге де негізгі
ережелерді бекіткен, 1678 ... ... ... табылған. Нығайған буржуазия
мен басқарушы жақ арасында келісімді бекітуші акті ретінде 1689 ... ... ... ... ... сөз ... және парламентте жарыс
сөзді және т.б. енгізіп, адам құқықтарының дамуына баға жетпес үлес қосты.
Әйгілі ... ... ... адам ... мен ... ары қарайғы дамуы, АҚШ елдерінде болды. Табиғи құқық туралы
ілім, буржуазиялық-демократиялық және отарлауға ... ... үшін ... ... Пейн және ... ... ... 1776 жылғы
Вирджиния құқықтарының Декларациясында барлық адамдар тумысынан тең құқылы
және тәуелсіз болып табылады деп ... Бұл ... ... жылғы тәуелсіздік Декларациясында дамытылады. Адамның ... ... ... ... ... ... ... идеялары, өзінің тарихи маңыздылығы бойынша баға жетпес ... – 1789 ... адам және ... ... Декларациясын қалыптастырушы
Ұлы франциялық революцияның күшті ... ... ... ... ... және тең болып туылады деп жариялаған, сондай-ақ онда
кінәсіздік ... сөз ... ... еркін баяндау,
шығармашылық бостандығы, азаматтардың жеке және өзге ... орын ... [9, 18-20 ... ... 7-бабында алғаш рет, ... ... ... мен ... ... орын ... адамның жеке басына
тиіспеушілік бекітілген болатын. Онда ... адам ... және ... нысандарда көрсетілген жағдайларды қоспағанда, айыпталуға,
ұсталуға немесе тұтқындауға жатпайды» деп жазылған [8,33].
Мұндай ... ... ... ... да жат ... Өзбекұлы тарихи-құқықтық әдебиетте мемлекеттік-құқықтық идеяларының
кезеңдерін былайша ұсынған:
1 кезең. Қазақ хандығы ... ... ... ... ... ... ... санатындағы мемлекеттік
құрылымның мемлекеттік-құқықтық идеялары. Олардың ... мұра ... V1-1Х ... ... ... ... және ... қалыптасқан қыпшақ, оғыз, қарлұқ тайпаларының жазба кітаптары.
Атап айтқанда, тасқа жазылған Күлтегін, Тоныкөк жазулары, Қорқыт, ... Әбу ... ... ... Жүсіп Баласағұни, Махмұд Қашғари
сияқты ғұламалардың мемлекеттік-құқықтық идеялары осы кезеңді қамтиды.
2 кезең. Қазақ хандығы ... ... ... ... хандығы құрылып, ХV- ХV111 ғасырлар аралығында дамыған мемлекеттік-
құқықтық идеяларды қамтиды. Бұл уақыт кеңістік мерзімі аралығында Жәнібек
және ... ... ... ... ... хан, Есім хан, ... Әз-
Тәуке, Абылай сияқты қайраткерлердің ... ... ... ... ... өзгерістер енгізуі ерекше көзге түседі.
3 кезең. Ресей империясының отарына айналған Қазақстан ... ... Бұл ... ... ... ... ... тәуелсіздігінен айрылып, Ресей империясының ішкі
отарына айналғанда пайда болған мемлекеттік-құқықтық идеялармен ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік-құқықтық идеялар.
5 кезең. Қазақстан тәуелсіз мемлекетінің мемлекеттік-құқықтық идеялары
[11, 22-23 б.].
Бізге өткен ... ... ... ... құжаттардың ішінде
Тауке ханның заңдарында – Жеті Жарғыдан адам ... ... ... ... өмір ... құқығы, отбасы, жер, мүліктік құқықтары,
яғни көбінесе жеке (азаматтық) және ... ... ... ... елі ... мен ... өрескел ожарлық амалдармен
бұзылған тоталитаризмнің қатал бұғауын білген төртінші кезеңге Қазақстанның
Конституцияларының нормаларының талдауынан нақты ... ... жылы ... ... ... ... ... Ресейде
«қырғыздардың облыстық съезінде» қазақ халқы тұратын бірнеше ... ... ... ... ... Алаш құру ... ... 1917 жылы 17 қарашада №251 «Қазақ» қырғыз газетінде «Алаш»
партиясының жобасы басылып шыққан. Осы ... ... ... ... 3-
бөлімінде «Россия республикасында дінге, қанға қарамай, еркек-әйел демей
адам баласы тең болу. Жиылыс жасауға, қауым ...... ... ... кітап бастыруға – еркіншілік; хукмет қызметшілері, иесінен
рұқсатсыз, ешкім табалдырығын аттамаушылық; законсыз ... ... ... ... сот ... ... айтылмай, тұтқын қылмаушылық;
қылмысты болған адам судья бар жерде 24 сағат ішінде, судьясыз жерде ... ... ... ... жабылса судья хукімі мен жабылуы
көрсетілген [12, 8 б.]. Осы жобадан біз ... ... ... көңіл аударылғанын көреміз. Қазақ автономиялық республикасының
алғашқы конституциялық актісі болып, мәні ... 1920 жылы ... ... ... қабылданған «Қырғыз (Қазақ) ... ... ... ... Осы ... актінің
(қазақша басылымы шықпаған) екінші бөлімінде: «КАССР признавая равные права
за ... ... от их ... ... ... ... основным законам Республики установления или
допущения каких-либо привилегий или преимуществ на этом основании, а ... ... ... ... или ограничение их равноправия»
(19-п). Келесі 20-п «Руководствуясь интересами рабочего класса в ... ... ... лиц и отдельные группы прав, которыми они пользуются
в ущерб ... ... ... [12, 253-254 б.]. Осы ... ... ... КСР ... және оның 1926 және 1937 ... ... ... ... мен ... ... ең алдымен конституциялық заңдылықтың бұзылуы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... 1936 ... КСРО Конституциясынан
бастап мемлекетпен берілген, ... ... ... ... - ... ... деп санаған, көп жағдайларда,
мөлшермен 60-жылдардан ... ... ... ... ... ... кезде декларацияланған КСРО азаматының ... ... ... ... ... ... ... мәнін толық
көрсеткен.
Қазақстанның КСРО құрамында болған кезі үшін азаматтың құқықтары мен
бостандықтары шынайы немесе кепілді болмаған, бұл ... ... ... ... табиғаты, яғни ол шынайы демократиялық па, жоқ ... ... ... ... ... жерлерінің патша режимімен отарлануы, Қазақстанның КСРО құрамына
кіру барысында біркелкі мемлекеттік басқарушылық жүйені кіргізу ... мен ... ... ... ... әкелді. Қазақстанда азамат құқықтарының бұзылуы кеңестік
тоталитаризм кезеңінде жүйелі болып отырған. Формалды-заң жағынан ... кей ... ... ... ... ... көбірек болған. Жарияланған құқықтар іс жүзінде тоталитарлық
жүйенің тек ауызша ... ... Көп ... осы ... ... ұлттық контекстінде өмірде жүзеге асырылуының нақты шектері
мен нысандары көрсетілмеген.
КСРО да ... өмір ... жеке ... ... және жеке меншікке табиғи және ажыратылмайтын ... ... ... ... ... ... ... актілері
тараған. Бұл жылдардың біз тарихқа аса ... ... ... ... ... ... азаматтар атылу және басқа жазаларға
ұшыраған. Адамдар саяси қысымның ... ... ... ... үшін ... ... тармақтары кеңейген, соның ішінде арнайы
режимдегі лагерьлер. 1939 жылы Қазақстанда 23 жалпы және 11 ішкі түрмелер
болған. 1938 ... ... ... ... 1317195 ... - 355243, ... - 350538 адам болған [13, 123 ... ... аса ... ... ... ... табылды. Тарихшы-
демографтардың есебінше, қазақ халқының 1,7 миллионға жуығы қаза тапқан. 1
миллиондай адам Қазақстан шегінен қоныс ... ... ... шет ... Ауғанстан, Иран және т.б.). ... 600 мыңы ... ... тыс ... ... Осылайша, ғалымдардың пікірінше, тоталитарлық
жүйенің логикасы еліміздің ... ... ... ... душар етті, қоғамды ұзақ жылдар бойы артта қалуға мәжбүр етті,
жалпы адами өркениет және оған тән универсалия жолына шығу ... [13, 127 ... жылы ... ... соңғы Конституциясы КСРО
Конституциясының ... ... Онда ... ... ... мен ... ... Бұл Конституция осы
көзқарас тұрғысынан бүкіл елдегі Конституциялардан кем болмаған. Сонымен
қатар, бұл Конституция азаматтардың ... ... мен ... ... ... ... шектеген. Осылайша, сөз, баспа, жиылыс,
митинг, еруліктер бостандығы халықтың мүдделерімен сәйкес және ... ... және ... ... ... жылы М.С. ... жариялаған «қайта құру» азамат құқықтары мен
құқықтық мемлекетке байланысты үлкен өзгерістер әкеледі. Бұл ... және ... ... ... ... ... болмайды.
Қазіргі Қазақстан азаматты, оның құқықтары мен бостандықтарын бағаламауының
дәстүрі сақталған тоталитарлық режимнің қираған ... ... ... ... мен ... мемлекет көзқарастарын ұсыну, тоталитарлық өткен
уақытпен толық ажырау туралы жариялаушы билік үшін сөзсіз болды. Дегенмен
онда ... ... ... бағдарлар мен мәдениеттің негізгі
қосындыларының бірі ретінде адамның ар-ожданын құрметтеу болмады.
1991 жылы ... ... ... кейін, тәуелсіздік алған еліміз
құқықтық мемлекет құру жолына бет ... Бұл ... ... ... ... ... 1993 жылы ... Конституция» пайда
болды. Осылайша, 1993 жылғы Конституция үлкен моральдық – ... ... ... ... ... демократиялық, зайырлы мемлекет ... ... ... ... ... ... Республикасының ең қымбат қазынасы – адам және адамның ... мен ... ... [14, 3 ... жылы ... ... алғаш рет адамның табиғи және
ажырамайтын құқықтары, соның ... өмір ... ... жеке ... үйге қол сұқпаушылық, және т.б. адамның жеке құқықтары сот іс
жүргізуінің барлық стадияларында ... ... ... қарым-қатынасын жетілдіру, жеке адамның
құқықтық бостандығының аясын ... адам және ... ... ... ... көптеген мәселелер 1993 жылы Конституцияның құқықтық
регламентациясы ... ... ... оның ... жүзеге
асырылуы кепілдіктерінің механизмін құру қажеттігі айқын болды. Бірақ,
қоғамдық құқықтық қатынастардың ... ... ...... құру үшін ... құрамасы адам және азамат құқықтары мен
бостандықтарының институты болып ... ... ... ... ... ... бір заңдылығын білу және тану ... ... ... осы ... ... ... мелекеттілікті
жандандырып, қоғамдық іс жүргізудің реттелуінің құқықтық ... ... ... ... ... ... ... тіршілік әрекетінің
барлық саласына демократиялық институттарды енгізді деп ... ... ... өз ... ... ... ие болды, ал
Қазақстан экономикалық, саяси, мәдени және қарым-қатынастың басқа түрлері
саласында әлемдік бірлестіктің толық ... ... ... ... көбінесе,
адам және азамат құқықтары мен бостандықтары институтының құрылуы мен
тиімді ... әсер ... ... осы ... ауыр және ... ... ... кей жағдайларда бүгінгі күнге ... жеке ... ... ... ... қалған тоталитарлық өткен
уақыттың ізі байқалады.
Дегенмен, адам және азамат құқықтары мен ... ... ... институтты құра отырып, көптеген тарихи фактілердің ... ... мен ... ... әрқашан мәңгілік антогонизммен
– билік – жеке тұлға негізделген динамикада болады. Мұнымен мемлекетте
әртүрлі ... ... ... ... ... азшылықтың ұдайы
күресі, жеке азаматтар мен ұйымдардың ... ... ... ... ... анықталады. Жеке тұлғаның құқықтары мен бостандықтары
институтының дамуымен қатар, мемлекеттік қызмет, лауазымды адам және ... ... ... басқару, атқарушылық билік жүйесі, сот
қорғауы және т.б. сияқты басқа да мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... Жеке тұлғаның
құқықтары мен бостандықтарының қорғалуы мен сақталуы ... ... және ... ... ... ... егемендіктің, мемлекеттік биліктің жалғыз иеленушісі
болса да, кез ... ... ... құрғанына қарамастан, ол мемлекеттік
аппараттың барлық машинасына қарсы қойылған. ... ... ... ... жеке ... ... мемлекеттің өзімен қамтамасыз етілетін
және кепілденетін жеке тұлғаның ... ... ... ... ... Республикасында басқа да ... ... ... адам және ... құқықтары мен мақсаттары
институтының құрылуы жаңа ... ... ... жеке тұлғаның
құқықтары мен бостандықтарының ... ... да ... ... ... Бұл ... Қазақстан Республикасының
Конституциясының 1-бабында бекітілген: Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ретінде
орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және ... ... ... ... Дәл осы ... республикада жеке тұлға мәртебесінің
қалыптасуының, оның қоғамның ... ... ... ... жаңа ... ... Қазақстан негізінде жеке тұлғаның басымдығының демократиялық
негізіде жатушы қоғамдық ... құру ... ... Адам ... болды, оның құқықтары мен мүдделері еліміздің барлық ... ... ... ... ... ... адам еркіндікке ие болды. Бірақ ... ... ... ... деп ... ... ... шексіз емес. Бұл шектер
жалпы танылған демократиялық принциптерге қарсы болса бұл құқықтық мемлекет
құру идеясына қайшы келеді.
Мәселен, ... ... бірі ... құқықтық және экономикалық
реформалардың арқасында күрделі билік қарым – ... ... ... регламентациясына қол жетсе де, жаңадан пайда болған құқықтық
қарым-қатынастардың құқығының жүзеге асырылу ... әлі ... ... ... мен ... ... ... фактілері
куә. Бұзылуларды адам «мемлекеттік машинаға» қарсы қойылғанда көреміз. Бұл,
ең алдымен – соған сәйкес жеке ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерді жүзеге асыруда заңды
өкілеттері бар мемлекеттің әкімшілік ... ... ... ... ... сипаты кейбір жағдайларда азаматтық
құқықтардың тағдырын алдын ала шешіп қоятын ... ... ... ... бұл ... қылмыстық іс жүргізуде қылмыстық-
процессуалдық қудалау стадиясында ... Кей ... ... теріс пайдалану фактісі болып, қызметтік бассыздықты көрсетеді.
Осындай негативтік құбылыстар ... ... адам ... ... ... нивелирленген өткен уақыттан келіп отыр.
Мемлекет сөз жүзінде емес іс жүзінде адам құқықтары ... ... ... ... алуы ... осы ... мен бостандықтардың
заңдардың қолданылуын, мағынасын және ... ... ... биліктің, жергілкті өзін-өзі басқарудың қызметінің шын мәнінде
анықтауы үшін ұзақ ... ... Бұл ... мәселе Қазақстан
Республикасының Конституциясын, оның жеке тұлғаға деген ... ... күші бар заң ... ... ... өнегелілік шаралар
жүйесімен, біреуі болып біз қарастырып ... ... жеке ... ... табылатын жеке тұлғаның құқықтарын қоғамда терең
құрметтеуді қалыптастыру үшін жасау.
Кейбір елдерде адам ... ... ... жоқ, ... ... тән деп санайды. Оған бостандықты ... ... ... ... «қайта құру» (renovatio) идеясына негізделген көптеген
қозғалыстар тән, бұл құқықтар бұрын еш жерде тіркелмеген [15, 20 б.].
Егер құқықтар ... ... тән ... оны оның ... көзі ... ... болмайды. Бұл туралы ҚР-ның Конституциясының 12-бабының
2-бөлігінде: «Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған,
олар абсолютті деп танылады, ... ... ... ... ... мен ... нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай
анықталады» деп бекітілген. Адам, азамат және тұлға ... ... ... бұл ... ... адам ... азаматқа да тән. Қазақстан
Республикасының Конституциясында және құқықтың басқа да ... ... ... ... ... ... ретінде жүреді. Мысалы,
Қазақстан Республикасының қылмыстық істер ... ... ... ...... ... и достоинства личности, 14-бабында
Неприкосновенность личности, ал қазақша шығарылымында, 13-бап - ... ... мен ... ... 14-бап - Адамның жеке басына
тиіспеушілік деп көрсетілген. Ғ. ... ... ... бостандықтар мен міндеттер баршаға қатысты болса, онда «барлығы»,
«адам», «әркім» деген терминдер қолданылады. Егер де құқықтар, бостандықтар
мен ... тек ... ... азаматтарына қатысты болса, онда
ол туралы тура көрсетіледі» [16, 91 б.].
Құқықтануда: Адам ... ... ... ... ... ... ... болуы үшін, ол табиғаттық және ... ... ... өтуі ... ... және ... ... белгілі бір
деңгейіне жетіп қана қоймай, ... ... ... ... араласу
процесінде қажетті әлеуметтік тәжірибені иеленуі қажет деген көзқарастар
бар [17, 27 б.]. Н.И. ... ... ... ... ... ... болып
саналмайды дейді [18, 69 б.]. А.Х. ... ... ... ... ... ... ... қасиетін білдіретіні сөзсіз, тұлға болып
араласу, айналадағы адамдармен өзара қарым-қатынастарға және ... ... ... ... ... жүзін тану (табиғатты және
айналадағы адамдарды) процесінде қалыптасады. Басқаша айтқанда, ... ... ... және оның ... ... ... [19, 15 ... көзқарастар, біздің ойымызша, демократиялық, құқықтық мемлекеттегі
заңдардың нормаларына қайшы келуі мүмкін, сонда бекітілген ... ... ие. Бұл ... ... ... ... «Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына,
жынысына, ... ... ... ... ... ... тұрғылықты
жеріне байланысты намесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша ... ... ... ... ... және ... ала-құлалықты болдырмау
мақсатында И.Л. Петрухин құқықтық текстерде «тұлға» терминін «адам», «жеке
адам» терминдерімен ауыстыруды ұсынған болатын [20, 35 б.]. ... ... қоса ... заң ... ... ... «жеке адам» деп аударылады [21, 243 б.]), ... ... ... да ... ... ... -
освидетельствование қазақша ҚР-ның қылмыстық іс жүргізу кодексінің 122-
бабында көзін жеткізу деп, ал ... ... деп ... ... және проверка показаний на месте екі тергеу әрекеті де
тексеру деп аударылған) ... ... ... ... ... үшін ... ... орысша мәтінімен танысуға тура келеді.
Сонымен қатар, ... ... заң ... ... ... сөздермен
аударылған, мәселен, неприкосновенность личности (ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабы)
жеке адамның басына қол ... ... жеке ... ... деп ... байланысты қиындықтар туындамас үшін Қылмыстық істер жүргізу
кодексіне және басқа да заңдарға біркелкі терминологияны (кур. ... ... ... ... ... үшін ... емес. Бұдан
мемлекеттің функциясы ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын ретке
келтіретін кейбір шектеулер мен шеңберлерді бекітуден ... ... ... ... жүйесін қолданушы мемлекет үшін «қол жетерлік»
немесе «әлсіз» болатын жағдайлар шегі ... анық ... ... ... көрсетілген шектерден шығып кетсе, не бұл шектер бұзылған жағдайда,
оған құқықтық жауапкершілік шаралары қолданылады.
Сонымен, шек қоюлар ... ... әсер ету ... ретінде
жауапкершілік те теңқұқылық тұрғысынан бекітілетіні өте маңызды мәселе. ... ... ... ... үшін ... жалпы және «өлшеуіш» болып
табылатын құқықтық ... ... ... Мысал ретінде
Конституцияның нормасынан: «Заң мен сот алдында жұрттың бәрі тең» ... ... ... көруге болады. Егер тұлға жеке басына тиіспеушілікті –
конституциялық құқықты иеленсе, онда мемлекеттің әрбір жеке ... ... ... ... ... ... ... Бұл ереже адам әсер
етудің қылмыстық-құқықтық аясына түскен жағдайда аса өзекті ... ... ... ... арасындағы адамның жеке басына тиіспеушілігі
құқық ретінде басқа қасиетке ауысады және ... іс ... ... ... ала ... ... ... қалыптасады.
1.2 Адамның жеке басына тиіспеушілік принципі ұғымының құқықтық мәні
және маңызы
Қылмыстық процесс ... ... ... және ... ... ... толық зерттелгенмен де, олар әлі бір тұжырымға
келмеген. Мәселен осы принциптерге қатысты әртүрлі пікірлер бар. ... ... ... ... ... (В.М. ... В.Т. Томин)
принциптер жалпы басқарушы идеяны білдіріп, тек сондай идея болып ... ... олар ... ... ... ... ... бекітуді
қажет етпейді [22, 45 б.; 23, 193-194 б.]. ... ... бір ... ... Н.Н. ... ... ретінде тек анықтау, тергеу,
прокуратура және сот ... ... ... ... ... ... көрсетеді [24, 51 б.; 25, 83-84 б.]. ... ... ... ... ... ... ... топты құрайды (М.С.
Строгович, Е.Е. Ерешев, Б.Х. Төлеубекова, К.Ж. Капсалямов) [26, 72 б.; 27,
44 б.; 28, 278 б.; 29, 24 ... ... ... ... ... ... ілім ... сот
өндірісі теориясының негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Оның
өңделгендігінің ... ... заң ... ... ... ... құқық қолдану мәдениеті туралы жорамалдауға мүмкіндік береді [30, 21
б.]. Бұл пікірмен келіспеуге болмайды. Қылмыстық ... ... іс ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етуші
қылмыстық іс жүргізудің демократиялық құрылымы Конституцияда, қылмыстық іс
жүргізу заңында бекітілген ... ... ... іс жүргізу
принциптеріне талдау жасаудан, олардың көбі (бәсекелестік, заңдылық,
адамның жеке ... ... ... және ... заң және ... теңдігі) еліміздің Конституциясымен кепілденетінін және мұндай
принциптер жалпы құқықтық болып танылатынын, бұл демократиялық ... ... және ... ... ... көруге болады.
Бұл принциптер адамды, оның құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... деп таниды. Олар қылмыстық іс жүргізудің тұтас
жүйесінің шеңберінде, оның ... ... ... ... қажет.
Тарихта қылмыстық іс жүргізудің нысаны әр елдерде ... ... бұл ... ... және оның ... құқықтық саясатқа
байланысты.
Осындай принциптердің бірі адамның жеке ... ... ... ... тиіспеушіліктің негізінде басты категория болып жеке ... ... Жеке ... ... немесе құқықтық жағдайы, ең
алдымен мемлекеттегі саяси-құқықтық режиммен алдын ала ... және ... ... ... ... жеке тұлғаның мәртебесі туралы
біз оның ... ... мен ... ... ... ... ... айтамыз. Адамның жеке басына тиіспеушілік
жеке адамның құқығы ретінде 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... ... өзі дамудың демократиялық жолын анықтаған
кезде, қазіргі қазақстандық қоғамда өзектілікке ие ... Адам және ... мен ... ... ... алдыңғы бөлімдерінде
орын алған және еліміздің барлық мемлекеттік құрылымының приоритеттерін
бекітеді.
Әйтсе де ... жеке ... ... ... ... ... ... айта алмаймыз; оның ақиқатында демократиялық мәні барлық
дамушы ... ... жеке ... ... рөлі ... артуының ескерілуімен әрдайым ... ... ... ... қажет етеді.
Адамның жеке басына тиіспеушіліктің түсінігінің ... ... ... ... жеке ... ... анықтамасы
тұлғаның қоғамдағы мәртебесінің сапасымен, ... ... ... құралдарымен күрделенеді.
Адамның жеке басына ... ... ... ету масштабында қарауға ... ... ... 1996 жылы ... №2967 ... ... және ... қауіпсіздік тұжырымдамалары туралы» [31, 6 б.]
ұйғарымында қоғамдық қауіпсіздікті ... ... ... ... ... жеке басына тиіспеушілікті, адам және азамат, қоғам және ... мен ... ... ... ... мемлекеттік
биліктің негізін бекітуші, ... ... ... ... ... шарттарды ескеруші Конституция, заң және басқа да
нормативтік құқықтық актілер табылады деп көрсетілген.
Жеке тұлғаның мәртебесі ... оның ... ... қамтамасыз етуде, мәдени, саяси, экономикалық өзін көрсетуде
және т.б. қатысты заңды құқықтарының, ... мен ... ... ... Жеке ... ... жартысы туылғанынан
беріледі, олар ажыратылмайды, абсолютті және мемлекет, оның ... да, ... да жеке ... жағынан да оларға қол сұғылмайды.
Осындай құқықтардың бірі ... жеке ... ... ... көптеген ғалымдар тоқталып кеткен. Бұл принципті құқықтық институт
ретінде зерттеуші В.А. Патюлин оны жеке (дене және рухани) ... ... ... барлық құрылымымен қамтамасыз
етілетін және фактілі түрде ... ... өзін өзі ... ... деп ... Ол жеке ... тиіспеушілік лауазымды адамдар
мен азаматтардың қарым-қатынастарында, сонымен қатар азаматтар өздерінің
арасында тұлғаның өмірін, денсаулығын, жеке дара ... ... ... ... ... және ... білдіреді деген
[32, 13 б.]. Жеке ... ... пен жеке ... тиіспеушілікке
құқықтың мағынасы бірдей емес - әртүрлі. Біріншісі - дейді В.А. ... ... ... ... ... ... ... тұлғасын кімнің болмасын
заңсыз қол сұғушылығынан мемлекеттік қорғау құқығы [32, 19 б.].
О.Е. Кутафиннің пікірінше ... ... ... ... ... ... ... сай тәсілдермен қатар құқықсыз тәсілдермен де
шектелуі мүмкін, ал әдеттегі жағдайлардағы ... жеке ... ... ... - ... заңсыз әрекет болып саналады
[33, 121 б.].
М.П. Карева ... жеке ... ... кепілдік ретінде
қарастырады: адамның жеке басына тиіспеушілік, дейді ол – ... ... ... ... ... жеке хат-жазысуларын қараудан және
азаматтың жеке бостандығын шектеуші басқа да шаралардан кепілдік [34, ... ... ... оны ... ... И.Е. ... ... жеке басына
тиіспеушілік түсінігін оның физикалық ... ... және ... сұқпаушылығын қамтамасыз етуші көптеген заң күштерінен тұратын
азаматтың ... ... ... ... [35, 15-16 ... жеке ... ... Б.А. Кистяковский құқықтық
мемлекеттегі заң бұзушылықты жоюға байланысты билік органдарының өкілеттігі
үшін заң шеңберлері ретінде қарастырған [36, 561 ... ... ... жеке ... ... ... деп ... кепілденген төмендегі көрсетілгендерге қол ... ... және ... ... қауіпсіздігі мен бостандығы.
Олар: 1) өмір сүру, денсаулық, дене және ... ... ... қол
сұқпаушылық); 2) ар-намыс, қадір-қасиет, өнегелілік бостандық (өнегелілік
қол сұқпаушылық); 3) психикалық процестердің ойдағыдай ағымы (психикалық
қол ... 4) өзін өзі ... ... бос ... өз ... ... және қарауда болмау, ... ... өзі ... ... ... жеке дара бостандығы (жеке қауіпсіздік)
[37, 195 б.].
Е.Г. Васильева адамның жеке басының ұғымына ... ... ... ... ... ... қоса ... бостандық»
түсініктерін ашып алу керек дейді. ... оның ... ... ... және ... ... білдірсе, екіншісі – аса
кеңірек – жалпы бостандықты, субъектінің қоғамның заңдарын сезіну негізінде
өзінің ... ... ... қоса. «Индивидуалды бостандық» деп
адамның өз қалауынша баратын ... ... ... ... ... ... ... анықтауы. Осылайша, адамның жеке басына
тиіспеушілікке ...... ... оның ... мен ... ... ... еркін болып келетін адамның
жағдайы [38, 24 б.].
Адамның жеке басына тиіспеушіліктің анықтамасын беру, қандай тұрғыдан
(теоретикалық-құқықтық; салалық; мемлекетпен ... ... ... көзқарасы жағынан және т.б.) тұлғаның құқықтары мен мүдделерін
қарастырамыз, соған байланысты.
Біріншіден, жеке ... ... ... ... ... бағынышты. Соның ішінде, азаматтық құқық, ... ... ... ... ... ... құқық салаларында жеке тұлғаның
құқықтарының қорғалуы маңызды орынға ие. Жеке ... ... ... ... ... ... және
конституциялық құқықтар саласы ерекше орын алады. Қазақстан Республикасының
Конституциясы жеке тұлғаның приоритетін ... ... ... ... адам, азамат және осы екі түсінікті біріктіруші –
жеке тұлғаның ... ... оның ... және дамуының қажетті
объективтік құндылығы болып табылатынын бекітті.
Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат Тұжырымдамасында «...жеке
тұлға мен ... ... ... ... ... ... оның
әлеуметтік тағайындалуымен сәйкес қолдану» қажеттілігіне ... ... ... және ... өмір ... ... ... құқықтық
конституциялық кепілдіктер жүйесімен қамтамасыз етілген жеке тұлға,
әлеуметтік байланыстар жүйесінде ... ... ... ... ... бар. ... Республикасында жеке тұлғаның мүдделері отандық
заңшығарушының салалық жүйесімен ... және қол ... ... ... ... ... ... кодексінің 115-бабының 3-бөлігіне
сәйкес «жеке мүліксіз игіліктер мен құқықтарға: жеке ... ... ... ... игі ... ... ... жеке өмірге қол
сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу құқығы, автор ... ... қол ... ... және ... ... ... мен құқықтар жатады» [39].
Қазақстан Республикасының азаматтық істер жүргізу ... ... жеке ... жеке және отбасылық құпиясы, ... мен ... хат ... ... ... сөйлесу, почта, телеграф
және өзге де хабарлар құпиясы, меншік кепілденеді ... ... ... ... кодексінде жеке басқа қол
сұқпаушылық принципі (16-бап), әкімшілік процесте жеке бастың ар-ожданы ... ... ... ... ... ... ... туралы іс жүргізу процесінде адамның не оның заңды өкілінің
еркіне қарсы жеке басқа қол ... ... ... жасау тек
осы Кодекспен тікелей көзделген жағдайларда және тәртіпте ғана мүмкін
болады» деп ... ... ... ... ... бостандықтары мен заңды
мүдделерін және меншікті (нысандарына қарамастан) заңға қарсы ... ... ... ... ... ... ... объектісі болып табылады (2-бап) [42].
Екіншіден, адамның жеке басына тиіспеушілікті тұлғаның физиологиялық
тірі жан көзқарасы тұрғысынан қарауға ... Бұл ... ... ... ... ... тірі жан ретінде, құқықтық қорғалу объектісі
болып тек биологиялық процесстерді ғана ... ... ... ... ... қамтамасыз етуші және қорғаушы қоғамдық қатынастарды
қосушы адамның өмірі мен денсаулығы болып келеді.
Адамның өмір ... ... - ... ... ... ... ... Бұл құқық барлық халықаралық құжаттарда басты орын
алған. ... ... ... осы құқықты жариялай отырып, азаматтық және
саяси құқықтар туралы Халықаралық пакт «әрбір адамның ... ... Бұл ... заңмен қорғалады. Ешкімніңде өмірі еріксіз қиылуға тиіс
емес» деп көрсеткен [5, 25 ... ... ... – адам және ... ... құқықтарының ішіндегі
негзгі құқықтарының бірі, ешкімде қандай болмасын ... ... ... ... өз еркімен адамды өмірінен айыруға және өміріне қол
сұғуға құқығы ... заң ... ... ... қол сұғушылықты санкциялап,
адамның өмірі мен денсаулығына залал келтіруші немесе осындай залал келтіру
қаупін тудырушы әрекеттер үшін ... ... ... [8, ... ... ... шараларының күшеюі, мәселен заңсыз ұстау мен
заңсыз қамауға ... ... ... адам құқықтарының
сақталуының бір кепілдігі ... ... ... ... ... ... қол ... қорғау туралы қылмыстық заңның дамуы
ҚР-ның егемендігінің, оның Конституциялық ... ... ... ... ... және сақталуымен бірге жүреді.
Осы мәселені қарастыруда «денсаулық» және ... ... ... ... ие. ... ... қоғамның денсаулығы мен
өнегелілік идеалын анықтау параметрі тарихи қозғалыста және ... ... жаңа ... ... іске ... ... пен қатар, халықтың рухани денсаулығын ... ... ... Конституциясына ғылыми-құқықтық түсіндірме авторларымен
келісуге ... [43, 201 ... ... ... ... 2006 жылы 7 шілдеде
қабылданған ҚР-ның Заңының 5-бабына ... ... ... ... ... қорғау саласында мынандай принциптер негізінде
жүргізіледі: денсаулықты ... ... ... ... сақтау
және мемлекетті кепілдеуді қамтамасыз ету, орталық атқарушы ... ... ... ... және ... ... ... өзін
өзі басқару, жұмыспен қамтамасыз етушілердің, азаматтардың және т.б.
денсаулығын сақтау және нығайтуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ету [44].
Қылмыстық сот өндірісінде, сотқа дейінгі алдын ала тергеуде сезіктінің,
айыпталушының денсаулығы экстремалды жағдайда болуы мүмкін. Біріншіден, бұл
адамның құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... күте ... ... бұл адам процессуалдық
мәжбүрлеуге душар болып отыр, бұл оған ... ... ... ... ... тіршілік әрекетінің басқа тәртібі және т.б.)
қысым болып келеді. Сондықтан ҚР-ның ... ... ... де ... ... немесе денсаулығына қауіп туғызатын іс жүргізу
әрекеттеріне қатысуға тартуға болмайды. Адамның жеке басына ... іс ... ... ... не оның ... ... ... қарсы
осы Кодексте тікелей көзделген жағдайлар мен тәртіп бойынша ғана жүргізілуі
мүмкін. Осы баптың 7- бөлігінде өзіне қатысты ... кесу ... ... алу ... ... ... қылмыс жасады деген сезікпен
ұсталған адамды қамауда ұстау оның өмірі мен денсаулығына қауіп ... ... ... тиіс деп ... іс ... ... ... мемлекеттік қорғау туралы»
арнайы Заңға сәйкес қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... процессуалдық әрекеттерді жүргізуде денсаулығын
қорғаудың қосымша кепілдіктері беріледі [45]. Бұл заң ... ... ... қол ... алдын алу мақсатында қатысушы адамдардың
қауіпсіздігін қамтамсыз етеді.
Қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу ... әсер ... ... ... ... ... ... 1999 жылғы 9 шілдедегі №8
«Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану ... сот ... ... ... ... реттелген, онда былай делінген:
«Соттардың назары есі кіресілі-шығасылы күйінде қоғамға аса қауіпті ... ... ... ... ... кейін психикасы бұзылған
адамдарға немесе қылмыс ... ... ... қажет ететін немесе
маскүнемдіктен, нашақорлықтан ... ... ... ... ететін
адамдарға медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын дұрыс қолдану олардың
емделіп кетуіне немесе денсаулықтарының жақсаруына әсер ететініне, сондай-
ақ ... ... ... заң ... жауапкершілік көзделген
әрекеттерді қайта жасауының ... ... ... ететініне аударылсын» [46, 8
б.].
Демократиялық мемлекеттерде өздерінің азаматтарының рухани денсаулығына
ерекше көңіл бөлінеді. Өкінішке орай, Қазақстанда осы ... ... ... ... ... ... себептер біздің «басылыңқы» өзіндік және
құқықтық сана-сезім. Көптеген жылдар аралығында адам, әсіресе оның ... ... ... «көзқарасы» аяққа басылған, онымен қоймай, заң
жүзінде қудаланған. Демократиялық құрылымның он ... аса ... өтсе ... ішкі қасиеті тез өзгере қойған жоқ, өзінің көрінісін бұл қасиеттер
биліктің қолданылуында көріп отыр. Бұл қасиеттің тамыры өте ... ... ... ... негізін руханилық және өнегелілік сияқты құндылықтар
құрайды.
Сонымен, ... және ... ... және ... ... ... ... бола тұра жеке басына
тиіспеушіліктің саласына кіреді. Анығырақ қарасақ, заң ... ... ... және ... ... ... бермейді. Соған
қарамастан, руханилық та өнегелілік те тұлғаның материалдық емес ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Тұлғаның моралдық-өнегелілік сана-сезімі белгілі бір жағдайда адамның
рухани өміріне және оның ... ... ... етуші мораль мен
өнегеліліктің проекциясы болып табылады. Ол олардың негізгі белгілерін және
ерекшеліктерін ... ... ... ... міндеттерін және
қажетті мәселелерге бабын жанамалайды, оларды өзіндік шешім ... ... мен ... ... бағдар ретінде қолданады [47, 17
б.].
Қазіргі тарихи ... ... ... өнегелілік өркендеу
мәселесі, адамзат факторының ... ... ... ... ... түрде заңдылық пен құқықтық тәртіп
жағдайына, қоғам өмірінің барлық саласында болып ... ... ең ... ... тек ... ... ... гумандық
қоғам құру мақсатына жетуге әсер етеді.
Өнегелілік ұзақ уақыт аралығында қалыптасқан жалпы адами өз еркімен
қабылдаған және іске ... ... ... ... қалыптастырады. Өнегеліліктің негізгі категориясына моральдың,
сүйіспеншіліктің, сыйласудың, борыш, еріктің түсініктері кіреді. Сонымен
қатар өнегелілікке адамның ... қол ... діни ... мен ... де кіргізуге болады. К. Маркс өнегелілік қатынастардың өмірін
сақтау заң шығарушының құқығы ғана емес, оның міндеті де деп ... ... 163 б.]. ... ... ... талап етуші жеке нормалар
мемлекеттің санкциясына ие. Мысалы, Конституцияда ... ... ... жеке ... ... құқық бұзушыларға шыдамсыздығын,
адамдық қадір-қасиетті қорғау т.с. сияқты қажетті ... ... ... ... ... мен принциптері ереже бойынша, құқыққа
жағымды әсер етеді, оны нығайтып және әрдайым өңдеп отырады, сондай-ақ жаңа
заңдардың қалыптасуына үлкен ... ... ... ... ... заңға сәйкес актілер т.б. қалыптасады.
Осылайша, С.С. Алексеевтің пікірінше: ... ... ... ... соның ішінде құқықтық мәдениет әсерін
тигізді. Тұлғаның құқықтық сана-сезімі құқықтық білімнің ... оның ... ... ... үшін ... ... қарау
емес, сонымен қатар құқықтық сапасымен, оның мәдениетімен негзделген [49,
63 б.].
Бүгінде Қазақстан үшін ... ... ... дамыту көңіл
аударатын мәселе. Шынайы құқықтық мемлекеттің бекітілуі - өте күрделі және
ұзаққа созылмалы процесс, әсіресе көп ... бойы ... ... болған мемлекет үшін. Қоғам өмірінің негізгі салаларын ... ... ... ... ... ... ... және
қайта құрылуы пайда болады. Сондықтан, мемлекетте биліктің құрылымына,
саяси және құқықтық ... ... ... ... ... бір ... ... табылатын құқыққа, мемлекетке, билікке қатынасын
кардиналды түрде өзгертілуі қажет.
Қазіргі заң ... ... ... ... қорғайды, оларға қысым жасалғанда (моралдық залал келтіруі)
заңи ... ... ... (ҚР АК 951-б.). Бұлар: жәбірленушінің
өзіне қарсы құқық бұзушылықтың жасалуы салдарынан басынан кешірген (төзімін
тауысқан, уайымға салған) ... ... ... ... ашуландыру,
ұялту, түңілту, тән қиналуы, залал шегу, қолайсыз жағдайда қалу және ... пен тән ... шегу ... ... да ... ... ақшалай
нысанда төленетін моралдық залалды қалыптастырады. Өзінің тіршілік әрекетін
үзбеу және лайықты өмір сүру үшін жәбірленуші ... ... ... ... ... ... осы ... байланысты басқа да шығындарды
төлейді. Азаматтық-құқықтың заңының терминологиясын басшылыққа алып, толық
және беделді өмір сүруге ... ... ... үшін ... ... ... ... зиян келтіруі мүмкін.
Моральдық залалдың өтелуі материалдық емес игіліктердің және ... ... ... ... ... келеді. 2001 жылғы 21-
шілдеде ҚР-ның ... ... ... ... ... толтыру жөніндегі
заңдарды соттардың қолдануы туралы» №3 Нормативтік ... ... ... ... ... моральдық зиян келтіруге әкеп соғатын
мүліктік емес ... ... деп ... ... немесе заңға сәйкес
тиесілі және оның жеке басымен тікелей байланысты құқықтар мен ... ... деп ... [50, 7 ... ... ... №3 ... қаулысына және Азаматтық
Кодекстің 922-бабының 1-бөлігіне, 923-бабының 1-2-бөліктеріне, ... ... зиян ... ... ... ... қазына
(республикалық немесе жергілікті бюджет қорынан) есебінен ақшалай түрде
азаматқа төмендегі көрсетілгендердің ... ... ... орны толтырылады. Олар:
- заңсыз қылмыстық жауаптылыққа тарту;
- заң актілеріне сәйкес келмейтін ... ... ... бұлтартпау шарасы ретінде қамауды, үйде қамап ұстауды, ешқайда
кетпеу туралы ... ... ... қамау ретінде әкімшілік жаза қолдану;
- психиатриялық немесе ... да ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің 14, 15-баптарында азаматқа қылмыстық қудалауды
жүргізуші ... ... ... ... ... орнын
толтыру туралы норма бекітілген. Осы Кодекстің 44-бабының 2-бөлігінде, 47-
бабында моральдық зиянның орнын толтыру туралы талап ... ... ... ... ... 1999 жылғы 9-шілдедегі ҚР-ның Жоғарғы Сотының
Пленумының №7 ... істі ... ... ... әрекеттеріне
келтірілген зиянның орнын толтыру ... ... ... практикасы
туралы» қаулысында моральдық зиянның орнын толтыру тәртібі бекітілген.
Осыған ... ... ... ... ... жою ... ... қаулының резолютивтік бөлігінде Қазақстан Республикасының
қылмыстық істер жүргізу Кодексінің 44-бабының 3-бөлігіне сәйкес қандай
нақты ... және олар ... ... қажет екені сол адам туралы заңсыз
қылмыстық ... ... ... ... ... шығару
мақсатында қандай әрекеттер және олар кіммен жасалуы қажет ... ... ... ... ... ... теледидар және басқа да бұқаралық
ақпарат құралдарында таралуға немесе баспасөзде басылуға жататын тексті
көрсетіледі [51].
Үшіншіден, ... жеке ... ... біз ... ... сияқты сапалы сипаттаманы иеленуі арқылы қарастырамыз. Ар-намыс ... ... ... табылады және «индивидуалды ішкі және ... іске ... ... ... ... ... сипаттаушы
адамның «ұғынылған, сырт көзге көрінуші дамушы жағымды қасиеттері» ретінде
түсініледі. Ар-намыс тұлғаның жағымды ... мен ... ... ... ... мәні индивидке қарсы тұрғандардың бәріне
және әрбіреуіне, сонымен қатар, басқа ... ... ... ... ... ... өзіне де әсер етуге әкелетін
құқық міндеттеу институты арқылы мемлекетпен қорғалады және құпталады» [52,
45 б.]. ... ... ... ар-намысын және беделін төмендетуші
әрекеттер үшін ... ... ... ... ... ... қорғалады. Олардың ішінде адамды қорлау 130-бап, және жала
жабу 129-бап.
Төртіншіден, адамның жеке ... ... ... біз оның
азаматтық құқықтарды иелену тұрғысынан ... ... ... Қазақстан
Республикасының Жоғарғы Сотының 2001 ... 21 ... ... ... өтеу ... заңнаманы қолдануы туралы» №3 Нормативтік
қаулысында адамның жеке басына тиіспеушілікке ... ... ... ... деп көрсетілген; «азаматтардың құқықтарына тұрғын үйіне
немесе меншігіне қол сұғылмаушылық құқығын; жеке ... ... ... ... ... ... құпиясы мен хат алысу құпиясы
құқығын, атын пайдалану құқығын; өз ... ... ... нәтижесіне құқықтарын қорғау туралы заңнамаға сәйкес авторлық
құқықты және мүліктік емес ... ... ... ... ... ... таңдау, нанымды ақпарат алу құқығын және республиканың
заңнамалық актілерімен ... ... да ... ... болады» деп
бекітілген [50, 7 б.].
Басқаша айтқанда, тұлғаның ішкі қасиеттері оның ... ... және ... ... ... ... тұлғаның
басқа құндылықтарымен қатар, мемлекет оның жеке өмірін, өзінің және от-басы
құпиясын қол сұқпаушылық ... ... ... ... Конституциясының
18-бабының 1-бөлігі). Қылмыстық-процессуалдық заң нормаларымен, ... ... іс ... іс ... ... жеке ... ... сонымен бірдей адам құпияда сақтау қажет деп санайтын ... ... ... пайдалануға және таратуға жол ... ... ... ... сот ... ... барысында, жеке
өмірінің ішкі сырын ашатын дәлелдемелерді, сондай-ақ аталған ... ... ... ... ... бойынша соттың жабық отырысында
зерттелуі мүмкін (ҚР-ның ҚІЖК-нің 53-бабының 5-бөлігі).
Бесіншіден, тұлға туралы жүйені құрушы категория ... біз тек ... ... жеткілікті бостандықты иеленгенде ғана айта аламыз. Өзінің
бостандығын ... үшін ... ... белгілі бір құқықтар көлемімен
қамтамасыз етілген.
Осылайша, жеке дара ... оның ... ... ... негізін қалайды. Ол әрбір адамды басқа адамды өзінің бостандығын
жүзеге ... ... ... керісінше оның шегі ретінде қарастыратын
жағдайға қояды деп айтылған болатын [53, 43 б.].
Тұлғаның бостандығы қоғамда ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесіне субъективтік құқық ретінде берілуші
құқықтық бостандық ... ... бұл оның ... құқығын білдіруші сөз
бостандығы, тұлғаның ... ... ... ... бостандығы
болуы мүмкін. Азаматтық құқықтық қарым-қатынастарда: «заңмен тыйым
салынбағанның бәріне рұқсат ... ... ... ... пікіріміздің растауын біз М.С. Строговичтің еңбектерінен
көреміз, ол былай дейді, «тұлғаның бостандығы – ол да оның ... ... ... кез ... ... ... белгілі бір бостандығын
қамтиды [54, 24 б.]. ... ... ... Н.И. ... былай деп
жазады: «... Заң шығарушы бостандық бергісі ... ол ... ... заң ... ... ... құқық және керісінше,
субъективтік құқық заң жүзінде кепілденген бостандық» [19, 250 б.].
Дегенмен, әлемде еш жерде абсолюттік бостандық жоқ ... ... ... ... бостандық өлшемі тікелей қоғамның бостандық
деңгейімен байланысты. ... ... ... ... ... ... қатар
ол табиғаттан да босай алмайды. Қоғамның бостандық деңгейі қарсы болмағанға
дейін адам сол қоғамда еркін болады. Адамның құқықтары нақты ... ... ... ... еткенше, қоғам соған мүдделі болғанға дейін. Әрине,
бұл заңдылықтың әрекеті үзілді-кесілді ... ... ... ... ... қасиеті, оның белсенділігі ие. Бірақ оны ... ... қою, ... жүзеге асырылуының нәтижелерінің әлеуметтік ортадан
тәуелсіздігінің көзге ... ... – яғни бұл ... ... мүмкіндігін біле тұра алдын ала қарастыру.
Осыған орай, жеке адамның бостандығы шексіз емес. Бұл шек ... ... ... ... жеке ... құқықтары мен бостандықтарын,
мемлекеттік, экологиялық қаупсіздікті, конституциялық құрылымды, өзара
ұлттық татулықты және т.б. қамтамасыз етумен ... ... ... де шексіз емес. Мысалы, ... ... ... 3-
бөлігіне сәйкес саяси себептер бойынша құқықтары мен бостандықтарын ... бір ... ... жол ... ... 10, 11, ... 16-бабының 1-тармағында; 17-бабында; 19-бабында; 22-бабында; 26-
бабының 2-тармағында көзделген құқықтар мен бостандықтар ешбір жағдайда ... ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын қолданудан қорғайтын
адам және азаматтардың заң ... ... ... ... ... сөз қозғалып тұр.
Қылмыстық сот өндірісінің аясына түскен жеке адамның бостандығы қандай?
Дәл осы жерде адам ерекше қылмыстық-процессуалдық мәртебеге ие болады ... ... аса ... қылмыстық жүйесінің әрекетіне тап
болады. Осы адамды қылмысты жасауда кінәлі деп танығанша, оған ... ... ... ... ... ... оның жеке
бостандығының көлемі айтарлықтай шектеледі.
Мемлекеттік мәжбүрлеуді ... ... ... бір ... қарастыру қажет. Мәжбүрлеудің мәнінің мұндай түсінігі ... ... ... және құралды тағайындалуын біріктіруші өзіне
тән, негізгі қасиетті бөліп көрсетеді деп санаушы қазақстандық ... ... ... ... ... ... деп автор мемлекеттік
мәжбүрлеу көмегімен шешілетін мәселелердің жиынтығын түсінеді. Мәжбүрлеудің
құралдық тағайындалуы мәселелерді шешуге жету мақсаттарында ерекше ... ... ... және пайдаланумен негізделеді [55, 34 б.].
Қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу құралдарына жүгіну объективті мән-
жайларға байланысты. Бірақ, ... ... оның ... ... ... әрекеттің өнегелі негізделуімен қажет. Қылмыстық сот
өндірісінің аясында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеуді басшылыққа алуы міндетті екенін
ұғынуы ... Өз ... ... ... ... лауазымды адам,
осындай әсер ... ... ... және ... ... заң ... ғана ... моральды дұрыс екенін түсінуі қажет
[56, 51-52 б.]. Бұл жерде негізі болып қарама-қайшы ... ... ... табылады: қызметі кінәлілерді әшкерелеп, жазалауға
бағытталған құқық қорғау органдары түрінде мемлекет болса және ... іс ... ... ... болып табылатын сезіктілер
мен айыптаушылар.
Сондықтан, қылмыстық қудалауға душар болған ... ... ... ... ... ... тағы ... олардың
әлеуметтік бостандығының көлемін анықтайтын процессуалдық ... ... ... ... – кез келген әлеуметтік игілікті алу мүмкіндігі, ал ... ... бір ... ... ... ... азаматтардың әрбір
конституциялық бостандығы оның сонымен қатар құқығы» деген Л.Д. Воеводин
және М.А. ... ... ... ... [57, 8-9 бб.]. ... сот өндірісі аясында тұлғаның бостандығының өлшемі оған тән
конституциялық және процессуалдық ... ... ... Мысалы,
айыпталушының қорғалуға құқығы – айыптауды жоққа шығарушы ... ... және т.б. [58, 20-21 ... ... ... және ... ... – барлығы әртүрлі
тәртіптің категориялары деп санаушы ... ... ... [58, 21
б.]. Сондай-ақ, соның ішінде, бостандық қазіргі заңға ...... ... ... ... - бұл құқық ажыратылмайтын және табиғи
құқықтардың қатарына кіреді, қысым жасалуы және шек қойылуы тек қана ... және ... ... тек мемлекетпен жүргізіледі.
Демек, шек қоюларды қолдану тек заңда көрсетілген жағдайларда ғана
мүмкін болады. ... ... ... ... бар. ... жеке ... тиіспеушілікке құқықты ескеріп, В.А. Патюлин милиция,
прокуратура және сот қызметкерлерінің құқықтық әрекеттерімен оның шектелуі
мүмкіндігі туралы айтуға мүлде жарамайды деп ... ... ... ... адамның жеке басына тиіспеушілікке құқық шектелмейді, фактілік жағдай
ретінде адамның жеке басына тиіспеушіліктің өзі» [32, 15 ... ... ... ... ... ... тек ... тенденцияларымен ғана емес, сонымен қатар, қоғамдық келісімнің,
тұлғаның мүдделерін қорғау мен ... ... ... және оған
бағынышты Қазақстан ... заң ... ... тұрғанын
көрсетуші құқықтық реформаторлықтың ... де ... ... ... ... мен ... сақталуын қорғайды және
кепілдейді, егер олар тек заңды құралдар мен ... ... ... ғана. Негізін қалаушы болып бұл жерде ... ... ... және ... ... ... заңдылық принципі жүреді. Сонымен, жеке адамның бостандығы ... ... ... шектеледі.
Бұл жағдайда мәселе, біздің ойымызша мүлде басқадан көрінеді.
Біріншіден, құқық нормаларымен реттелінген құқықтар мен бостандықтарды
шектеу механизмі ... жату ... ... ... нормалары өзінің
қоғамының тіршілік әрекетінің әлеуметтік, саяси ... және ... ... ... ... қажет). Бұл заң шығарушының проблемасы. Екіншіден,
құқық қолдану ... ... ... жауап беруі, және құқық қолдану
субъектілеріне өнегелілік, профессионализм және т.б. ... ... ... ... Бұл ... ... субъектілердің: парасаттылық,
борыш сезімі, білімділік, патриоттық, жоғары өзіндік және құқықтық сана-
сезімі және т.б. ... жеке дара ... ... ... ... ... Құқықтар мен бостандықтардың, соның ішінде адамның жеке ... ... біз бір ... ... ... ... ... олардың төмен кәсіби дайындығынан және т.б.
көреміз. Көбінесе дәл осы адамдармен қылмыстық іс жүргізуде адамның ... ... ... заңдардың нормалары бұзылып жатады.
Осыған орай, қылмыстық-процессуалдық заңмен бекітілген шек қою ... ... ... ... ... ... ... қарамастан ақталады. Қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу
шараларын қолдануда ... жеке ... ... ... біз ... ... қолданудың басқа да субъектілерімен шек қойылмайтын ... жеке ... ... бір құқықтары мен бостандықтарының
сақталуына көңіл аударып айта аламыз. ... ... ... және қамауға
алғанаға дейін ұстаудың шекті мерзімінің; ұсталған ... ... ... ... ... санкциялануы; ар-намысына, қадір-
қасиетіне қол сұқпау және зорлық-зомбылық ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылғаны
үшін жауапкершіліктің күшеюі; қылмыстық істерді ... ала ... мен ... ... ... ету, ... іс жүргізуде
адамның жеке басына тиіспеушіліктің басқа да кепілдіктері заң ... ... ... болып табылады.
Осыдан адамның жеке басына тиіспеушілікті, біріншіден, өзіне жеке
адамның құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... құрамдасы, екіншіден, адамның жеке басына ... ... ... идея ... ... ... – қылмыстық
процестің принципі ретінде көре аламыз.
Бұл принциптің анықтамасына С.В. Долгоруков тоқталған болатын, ... ... ... ...... сот шешімінің негіздерінсіз
немесе прокурордың санкциясынсыз ... ... ... ... құрылымын және жүзеге асырылуын анықтаушы Конституцияда және
қылмыстық-процессуалдық заңның жалпы нормаларында бекітілген ережелер [59,
11 ... ... ... ... адамның жеке басына тиіспеушілік
категориясы іс жүргізудің барлық стадияларына таралады және қылмыстық – іс
жүргізушілік шараларын қолданғанда аса ... ... ... ... жеке
басына тиіспеушіліктің мәселесі құқықтық шешілудің нақты ... бұл ең ... ... мемлекеттік - құқықтық жүйесінің
демократиялық жаңа өзгерістеріне байланысты. Тұлға ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарының кешенімен
біздің ... заң ... ... ғана емес, нақты
қазіргі өмір сүру ... да ... ... ... ... ... ойымызша, республикадағы демократиялық қарым-қатынастардың дамуының
саяси-құқықтық бағыты әсер етеді.
Адамның жеке басына ... заң ... ... ... ... ... ... қойылған. Бұл тұлғаның қоғамға қауіпті
құқық бұзушылықтарды жасағаны үшін (жасады деген ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға жоғары көңіл
аударуымен түсіндіріледі. Осы ... ... ... ... ... ... ... қоса барлық мемлекеттік институттарға,
соның ішінде, қылмыстық-атқарушылық жүйесіне қатысты тұлғаны басымдылық
айқындамасына қою болып ... ... ... ... ... жеке ... ... категория ретінде конституциялық-құқықтық ғылым көзқарасынан
қаншалықты күрделі, салалық ерекшеліктерге ... ... ... одан да аса ... ... ... ... жеке
басына тиіспеушілікке құқық бірнеше нормалардан жиналса: өмір сүруге, ар-
намысқа, қауіпсіздікке, ... ... ... қылмыстық іс
жүргізуде бұл кешен іс жүргізудің стадияларына, көптеген ... ... ... процессуалдық шараларға және т.б. таралады. Сонымен
қатар, қылмыстық іс жүргізу адамның жеке ... ... ... ... (ҚР-ның ҚІЖК-нің 10-бабы); адам мен азаматтың құқықтары мен
бостандықтарын сот арқылы қорғау (ҚР-ның ҚІЖК-нің 12-бабы); ... ... іс ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын қорғау
(ҚР-ның ҚІЖК-нің 15-бабы); қайта соттауға және қылмыстық ізге түсуге жол
берілмеу (ҚР-ның ... ... сот ... заң мен сот ... ... ... ... (ҚР-ның ҚІЖК-нің 21-бабы); сот ісін
жүргізуді тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы ... ... ... ҚІЖК-нің 23-бабы); істің мән-жайын жан-жақты, толық және
объективті зерттеу (ҚР-ның ҚІЖК-нің 24-бабы) және т.б. ... жеке ... ... ... ҚР-ның Конституциясының 16-
бабында, ҚР-ның қылмыстық істер жүргізу кодексінің 14-бабында бекітілген
және ... ... үшін ... ... ... ... бұл ... қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу (ұстау) және
бұлтартпау шарасы ретінде қамауды қолдану арқылы қылмыстық іс ... ... ... ... ... ол ... бекітеді - 72 сағат. Үшіншіден, өндірістің арнайы санкцияланатын
(сотпен) тәртібі:
а) қамауға алу немесе қамауда ... ... ... ... ... және ... ... үшін медициналық мекемеге мәжбүрлеп орналастыру.
Төртіншіден, адамның жеке басына ... ... ... функцияларын жүзеге асырушы органдардың міндеттерін бекітеді:
а) заңсыз ұсталған немесе қамауға алынған, немесе медициналық мекемеге
заңсыз орналастырылған не ... ... ... ... ... ... ... адамды дереу босату;
ә) қылмыстық процеске қатысушы адамдардың ... күш ... ... адамның қадір-қасиетін түсіретін әрекет жасауға жол бермеу;
б) ешкімді де адамның өміріне немесе денсаулығына қауіп ... ... ... ... ... жол бермеу;
в) заңсыз бас бостандығынан айыру, өмірі мен ... ... ... оған қатал қарау салдарынан азаматқа келтірілген зиянның
өтелуі.
Біз ... ... ... принципке қойылуы, адамның жеке
басына тиіспеушілік:
1) қылмыстық іс жүргізудің сипатты ... ... ... ... заң ... негізі болып қызмет етуші,
жалпы сипаттағы заңи нормаларының жүйесін білдіреді;
3) адамның жеке басына тиіспеушіліктің бұзылуы қабылданған ... ... ... ... ... [60, 49 ... іс ... адамның жеке басына тиіспеушіліктің
сипаттамасы, біздің ойымызша, ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... ... ... жеке басына тиіспеушілік туралы ережелер ҚР-ның ҚІЖК-
нің 15-бабының нормаларында «Қылмыстық істер ... іс ... ... ... мен ... қорғау», сонымен қатар, қол
сұқпаушылық талаптарында:
- тұрғын үйге ҚР-ның ... ... ... қол ... ... ... ... жеке өмірге ҚР-ның ҚІЖК-нің 16-бабы және жеке адамның абыройы мен
қадір-қасиетін құрметтеу ҚР-ның ҚІЖК-нің 16-бабында ... ... ... ... 16 және ... көп ... ... Бұл біздің ойымызша заң шығарушы адамның жеке
басына тиіспеушлікке құқықты принципке шығарып, ... ... ... ... ... тиіспеушілікті, қылмыстық істер бойынша іс ... ... ... мен ... қорғау институты арқылы
қамтамасыз ... Осы ... ... ... жеке ... аса ... дефиниция болып табылады. Қол сұқпаушылық
құқықтық категория ретінде азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтарынан,
олардың ... ... және ... ... іс ... ... ... жеке басына тиіспеушіліктің тиісті
ұйғарылуы бар, ... ол ... тек ... ... ... ету ғана ... ... соның ішінде 15-бап жалпылама сипатқа
ие және 14-бапты да қамтиды, онда құқықтық қорғау пәні болып қылмыстық ... ... ... ... мен ... ... жеке басына тиіспеушілікті де қосады). Дегенмен, осы аталған
баптардың мағынасы адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... да, ... ... ... ... 16, 17, ... сілтемелерді
кіргізбеген.
Бұл жағдайда, заң шығарушылық техниканың шығындары көзге көрініп тұр:
заң шығарушы бір мәселені ... бір ... ... ... ... ... қатар, іс жүргізуге қатысушы ... ... ... ... қайталануға дейін барады.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабының 8-бөлігінен және 15-бабының 2-бөлігіне ... ... ... ... іс ... ... мен ... нәтижесінде келтірілген зиян (заңсыз бас бостандығынан айыру,
өмірі мен денсаулығына қауіпті жағдайда ұстау, оған ... ... ... көзделген тәртіппен өтелуге тиіс (ҚР-ның ҚІЖК-нің 4-тарауы). ҚР-
ның ... ... ... ... өтелуіне құқық адамды толық немесе
ішінара ақталғаннан кейін ғана босатылады. ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... ... іс ... ... ... келтірілген зиян үшін
ресми түрде кешірім сұрауға міндетті екенін көрсетеді. Бұл норма, ... іс ... ... азаматтың құқықтарын құрметтеу
талаптарына жауап ... өтеу ... ... ... ... ... 923-бабының
1-бөлігіне сәйкес «Заңсыз соттау, заңсыз қылмыстық жауапқа ... ... ... ... ... алу, үйде ... ұстау, ешқайда
кетпеуі туралы қолхат алуды заңсыз ... ... ... еңбекпен түзеу
түріндегі әкімшілік жазаны заңсыз қолдану, психиатриялық емдеу мекемесіне
немесе ... ... ... ... ... ... ... зиянды анықтау, алдын ала тергеу, прокуратура және сот
органдары ... ... ... ... заң ... тәртіппен толық көлемде мемлекет өтейді».
Ары қарай қылмыстық іс жүргізуді жүргізуші органдармен ... ... ... Жоғарғы сотының Пленумының 1999 жылғы 9-шілдедегі №7
«Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... өтеу бойынша заңды қолдану практикасы туралы» қаулысында
нақтыланған, онда: «қылмыстық іс жүргізуді жүргізуші органдардың заңсыз
әрекеттері болып:
- қылмыстық істі ... ... ... ... қудалау;
- қылмысты квалификациялауда қылмыстық заңның нормаларын дұрыс
қолданбау;
- ... ... ... басқа да заңда көрсетілген процессуалдық
мәжбүрлеу шараларын заңсыз қолдану;
- қылмыс жасады деп ... ... ... немесе оған қарсы
бұлтатпау шарасы ретінде қамау қолданылған адамды өміріне ... ... ... ... ... ... күзетпен ұсталмаған адамды сот-психиатриялық
немесе сот-медициналық экспертизасын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... қорлайтындай жәбір
көрсету;
- процессуалдық әрекеттерді оған қатысушы адамдардың ... ... ... ... ... ... іс ... қатысушы адамдардың ар-намысына кір
келтіретін, беделін төмендететін әрекеттерді жасау, шешім шығару;
- ҚІЖК де ... ... үшін адам ... ... қажет деп
тапқан жеке өмірі туралы және басқа да жеке сипаттағы ... және ... ... ... ... сипаттағы мәжбүрлеу шараларын заңсыз
қолдану; тәрбиелік әсер ету мәжбүрлеу шараларын ... ... ... танылады [51, 3-4 бб.].
ҚР-ның ҚІЖК-нің (39-42-баптар) және ҚР-ның Азаматтық кодексінің (922,
923-б.) нормаларына сүйенсек, зиян ақтау ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізудегі адамның жеке ... ... ... ... біздің ойымызша ақталуға
жатпайтын адамдарға зиянды өтеу мәселесінің шешілуі де көңіл ... ... ... ... ... ... ... сезіктілер де және
заңды қамалғандар да адамның жеке басына тиіспеушілікке құқықты иеленеді.
Ал егер ... ... ... дұрыс қолданғанда өміріне және
денсаулығына қауіпті зорлық-зомбылық жіберілсе, ар-намысына және ... ... Бұл ... ... ... бойынша өндірісті жүргізуге
өкілетті құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне ҚР-ның Жоғарғы Сотының
Пленумының жоғарыда ... №7 ... ... және ... ... ... және ... 8-бөлігіне сәйкес «ұсталғандар,
сезіктілер, айыптаушылар, сотталушылар және сотталған адамдар да іс ... ... ... олар ... немесе басқа да қатыгездікке
ұшыраса, қылмыстық іс жүргізуді жүргізуші органдардың әрекеттерімен ... ... ... ... кір ... ... ... іс
бойынша қажетті емес, адам құпияда ұстау қажет деп тапқан жеке ... ... ... ... таратылса, бостандығынан айырылған
адам өміріне, денсаулығына қауіпті жағдайларда ұсталынса, бұл ... ... ... ... ... құқықтары бар» екенін білулері
қажет. Осыған орай, ҚІЖК-нің 42-бабының нормасы ... ... ... қаулысымен сәйкес өзгертулер мен толықтыруларды қажет етеді.
Ақталған немесе ішінара ... ... ... өтеу ... ... ... ... үкімінің көшірмесімен берілсе, жоғарыда
аталған адамдарға зиянды өтеу тәртібі туралы қаулыда да және ... ... ... ... 5, 6 және ... ... етуде,
қылмыстық іс жүргізуге қатысушы адамдардың, олардың ... және ... ... ... ... өмірін, денсаулығын, мүлігін
қорғау, олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша қылмыстық
іс жүргізуге құқыққа ... қол ... жою ... ... ... іс ... ... адамдарды мемлекеттік
қорғау туралы» арнайы Заң жүреді. ... ... ... ... ... олардың отбасы мүшелері мен жақын туыстарын мемлекеттік
қорғауды қамтамасыз ету – аталған адамдардың өміріне, ... ... ... қол сұғу ... ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік органдардың осы Заңда ... ... ... ... ... шараларын жүзеге асыруынан тұрады [45]. ... жеке және ... ... қамтамасыз ету мақсатында
анықтау, алдын ала тергеу жүргізу ... ... ... істі ... ... ... ... орган нақты мән-жайларды ... ... іс ... және өзге де қауіпсіздік шараларын қолдануға
құқылы: күш қолдану немесе ... ... ... ... ... ... жасау қаупін төндірген адамға оның қылмыстық жауапқа ... ... ... ... ... қорғалатын адам туралы мәліметтерге
қол жеткізуді шектеуге; айыпталушыға (сезіктіге) қатысты қылмыстық процеске
қатысушы адамдарға күш ... ... ... өзге де қылмыстық
әрекеттер жасау (жасауды ұйымдастыру) ... ... ... ... ... жеке ... тұрғын үйін және өзге де
мүлкін күзетуге; белгіленген тәртіпте ... жеке ... ... ... ... қамтамасыз етуге; уақытша қауіпсіз орынға
орналастыру; жұмыс орнын (қызметін) немесе оқу орнын ауыстыру; құжаттарын,
бет әлпетін ... және т.б. ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында сонымен қатар, ҚР-
ның «Жедел-іздестіру қызметі туралы» Заңының 11-бабына ... ... ... ... ... [42].
Қылмыстық – процессуалдық кодекс стационарлық сот медициналық және ... ... ... мәні ... ... ... қолдануға теңдестірілетін фактісін ескеріп, олардың 14-бабтың 2-
бөлігінде (Адамның жеке басына ... және ... ... үшін медициналық мекемеге орналастыру) қолданылу ерекшеліктерін
анықтайды.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабының 2-бөлігінде күзетпен ұсталмаған адамды сот-
медициналық және сот-психиатриялық ... ... үшін ... ... ... ... ... (сотпен және
прокурормен) тәртібін ... Бұл ... - ... ... ... Жоғарғы Сотының 1999 жылғы ... ... ... ... қолдану бойынша сот практикасы
туралы» №8 нормативтік қаулысында көрсетілген. ... ... ... 6-бөлігінде «Қылмыстық процесті жүргізетін органдар ҚР-ның ҚІЖК-
нің 14, ... ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізуге медициналық ... ... үшін ... бұл ... ... ... екендігін, ал
күзетпен ұсталмаған адамды сот-психиатриялық ... ... ... ... үшін оның келісімі, олай болмаған жағдайда
сот қаулысы керек екендігін ескергені жөн» [46, 9 ... ... ... ... ... есі ... күйде
немесе қылмыс жасағаннан кейін психикасы бұзылумен ... ... ... ... қорытындысын алғанда, алдын ала ... ... ... ... ... ... сақтаумен қатар тергеушімен ҚР-ның ҚІЖК-нің 505-514-баптарының
талаптары да орындалуы қажет:
1) істі жеке ... бөлу ... ... ... ... шарасы жойылды және қажетті жағдайларда қауіпсіздік
шаралары қолданылды;
3) іске қатысуға қорғаушы және заңды өкіл ... өзге ... олар ... іске ... ... шараларын қолдануға байланысты ... ... ... ... ... ... ... соттың
дәлелденген қаулысы ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабының 2-бөлігінде, 247-бабында
және 509-бабының 2-бөлігінде көрсетілген ... ... ... жағдайларда жалпы типтегі психиатриялық стационар, арнайы
типтегі психиатриялық стационар, ... ... ... ... стационар қауіпсіздік шараларының қамтамасыз етілетін,
адамдардың орналасатын арнайы медициналық ... ... ... ... және ... ... құқықтық режимі,
адамның жеке басына тиіспеушіліктің белгілі бір кепілдіктері көрсетілген ҚР-
ның қолданыстағы нормативтік актілерімен бекітілген [61]. Осылайша, ... ... ... ... №111-1 «Қазақстан Республикасында
азаматтардың денсаулығын қорғау туралы» Заңының 72-бабында ... ... ... ... ... ... ... сараптамасын
тағайындаушы органның алдында сараптамалық комиссия ... ... бір ... маманды қосу туралы өтініш білдіруге құқығы бар ... [44]. ... ... сот-психиатриялық сараптамасын
жүргізуші мекеменің ... ... ... ... сот тәртібінде шағымдалуға жатады.
Дегенмен, қазіргі заң нормаларына талдау жасауда, біз адамның ... ... ... ... ... ... сәйкессіздіктерді
көреміз. Мысалы, жоғарыда аталған ... ... ... ... бойынша ҚР-ның «Сот сараптамасы туралы» Заңының маңызды
«Көзі тірі адамдарға сот сараптамасы» нормасы ... ... ... ... сілтеме жасайды [62, 3 б.]. Бұл заң регламентациясының «салақтығы»
қылмыстық сот ... ... ... құқықтарының барлық
шектеулері заңмен көрсетілуі қажет деп көрсетілген ҚР-ның Конституциясының
39-бабының 1-бөлігіне қайшы келеді.
Сондай-ақ осы заңның ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуші ережелерінің көрсетілмеуі сот
сарапшыларының пікірінше, адамның құқықтары мен ... ... ... ... мен сот сараптамасының бекітілген принциптері
арасындағы қайшылықтардың бар ... ... [63, 41 ... ... жеке басына тиіспеушілік принципінің қылмыстық іс
жүргізудің өзге де ... ... ... ... ... бір басты мақсатқа – тұлғаның
құқықтары мен бостандықтарын сақтау мен ... ... ... ... ... ... ара қатынасы әр түрлі болып көрінеді:
кейбіреулері басқа принциптің ережелерін ... ... тағы ... бір ... басқалардың кепілдіктері ретінде жүреді, олардың
практикада жүзеге асырылуына әсер етеді және т.б. Әрбір принциптің жүзеге
асырылуының ... ... да ... маңызды ережелердің сақталуының
жүйелілігіне тәуелді. Олардың ара қатынасы олардағы көрсетілген ... ... ... жетуге талпынуымен анықталады.
Осыған қарамастан, принциптердің бірыңғай жүйесінде адамның жеке басына
тиіспеушілік принципі сияқты әрбір принцип ... ... ие. ... ... ... ... біздің ойымызша, олардың қаншалықты
қажетті, міндетті екенін, сонымен қатар ... ... ... жеке
басына тиіспеушілік, оның құқықтары мен мүдделерінің сақталуы мен қорғалуы
идеясымен қамтамасыз етілгенін ... ... [33, 217 б.] ... Республикасында да жекелеген
конституциялық ... мен ... ... ... түрде «қол
сұқпаушылық» категориясын қолданумен тұжырымдалады. Мәселен, адамның жеке
басына тиіспеушілік (ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-б.), жеке ... қол ... ... ... ... ... ... телеграф және өзге де
хабарлардың құпиясы (ҚР-ның ҚІЖК-нің 16-б.), тұрғын үйге қол ... ... 17-б.), ... қол ... (ҚР-ның ҚІЖК-нің 18-б.).
Бұл құқықтар халықаралық құжаттарда осылайша бекітілген және ... ... осы ... бекітілген халықаралық құжаттарды
дәлме-дәл қабылдағанын көреміз. Адамның жеке басына ... ... ... ... ғана ... қылмыстық процестің өзге де
принциптерімен ... ... ... ... және ... ... басқа да нормативтік
құқықтық актілердің ережелерінің барлық мемлекеттік және мемлекеттік ... ... ... адамдармен және азаматтармен мүлтіксіз
сақталуы және орындалуы заңдылықты білдіреді.
Бұл жалпы құқықтық конституциялық ... ... ... ... ... ... ... етілген адамның және азаматтың
құқықтары мен ... ... ... ... мен өзге ... ... ... қолдануға хақысы жоқ. Егер сот қолданылуға
тиісті заң ... өзге де ... ... акт ... баянды
етілген адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына ... деп ... іс ... ... ... және осы ... емес деп тану туралы ұсыныспен Конституциялық Кеңеске
жүгінуге міндетті. ... ҚІЖК ... ... 9, ... ... сот, ... ... анықтау органы және анықтаушы
қылмыстық істер бойынша іс жүргізу кезінде ҚР-сы ... ... осы ... ... өзге де ... ... ... сақтауға міндетті деп көрсетіп, қылмыстық өндірісте
заңдылық ... ... ... ... ... ізге ... ... істер бойынша іс жүргізу кезінде заңды бұзуына жол
берілмейді және ол ... ... ... заңсыз актілерді
жарамсыз деп тануға және олардың күшін ... әкеп ... ... ... ... ... ... және басқа
да нормативтік құқықтық актілерінің ҚР-сы аумағында дәл және біркелкі
қолданылуына, жедел-іздестіру қызметінің, анықтау мен ... ... ... өндірістің заңдылығына жоғары қадағалауды жүзеге асыратын
прокурордың қадағалауы заң ережелерінің сақталуының негізгі ... ... ... өндірістің принциптерінің мәніне қарасақ, әрбір заңдардағы
сияқты азаматтардың құқықтарының және заңды ... ... ... ... тобын қалыптастырады деген қорытынды
жасауға болады. Заңдылық принципі, мәні бойынша, барлық қалған ... және ... ... ... үшін алғашқы
негізді құрайды.
Адамның жеке ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда, салалық «түрлік» жеке адамның басына
тиіспеушілікті ескере ... ... ... ... ... болып табылатын конституциялық заңдылық туралы сөз болады.
Заңдылықтың бұзылуы сөзсіз адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің
бұзылуына ... ... ... іс ... ... бұзылуының
субъектілері болып қылмыстық іс жүргізуді жүргізуші органдар және ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен заңды
мүдделерінің, соның ішінде қылмыстық істер ... іс ... жеке ... ... ... ... ... пәнін құрайды.
Фактілі түрде егер адамның жеке ... ... ... ... ... ... принципінің бұзылуы орын алатыны туралы айта аламыз. Осы ... бір ... аса ... ... Әр ... қылмыстық іс жүргізуде
заңдылық принципінің бұзылуы ... ... мен ... ... жеке ... ... ... сақталуының алғашқы
кезектегі кепілдігі болып табылады.
Заңдылық принципімен сондай-ақ қылмыстық ... ... ... және ... зерттеу (ҚР-ның ҚІЖК-нің 24-бабы) принципі тығыз
байланыста. Көбінесе ... ... ... ... ... ... ... істің мән-жайларының зерттелуінің толық
еместігімен, сезіктіге, ... және ... ... ... ... қылмыстық-процессуалдық практика дәлелдейді. Осылайша,
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... фактілері өздері өкілдері болып табылатын мемлекеттік
биліктің беделіне, мемлекеттің ... ... ... әкеледі. Құқық
қорғау органдарымен осындай көрсетулерге ... ... ... жолы ... Мұның нәтижесі болып заңсыз
ұстау, ... және ... ... ... ... ... қатал сұрау табылады.
Осындай бұзылушылықтармен күресуші ... ...... Бас ... ... сегіз ай аралығында прокурорлармен тергеу және анықтау
органдары ... ... ... мәселелері бойынша 16054
азаматтардың арыздары шешілген, солардың ішінде 3587 ... әсер ету ... ... ... және ... органдарының 4211
қызметкерлері тәртіптік жауаптылыққа тартылған. Қамауға алу үшін
негіздердің болмауы ... ... 2562 адам ... [65, 6 ... ... ... ... 2000 жылы 43526 қамалған
адамнан 4838 адам, 2001 – 40923 - 4047, 2002 - 34482-3151, 2003 – 26389 ... 2004 – 24273 - 2822, 2005 – 22481 -2839 адам ... ... ... көреміз [66, 5-6 бб.].
2003 жылы алдын ала ... және ... ... ... ... ... ... көтеру мақсатында ҚР-ның
«Прокуратура туралы» Заңының 11-бабының 4-тармақшасына сәйкес ... ... және ... ... ... ... өкілеттіктерін
реттеуші нормативтік құқықтық актілердің тізімі алдын ала тергеу мен
анықтаудың заңдылығына ... ... ... ... ... ... ... алдын ала тергеу және анықтаудың заңдылығына
қадағалау, адам және азаматтың ... ... және ... ... ... ... заңның мақсаттарын
орындау, қылмыстарды тез және толық ашу, ... ... ... табу ... ... ... әділ сот талқылауын және қылмыстық ... ... ... ... ... ... заңдылық пен құқық
тәртібін нығайтуға, қылмыстың алдын алуға, ... ... ... ... қажет. Алдын ала тергеу мен ... ... ... асырушы прокуратура органдары қызметінің
басым бағыттарының бірін ... ... іс ... адам ... ... ... мен ... сақталуын
қадағалауды анықтайды.
Нұсқаулық прокуратура органдарының қызметінің қайталануын болдырмау
мақсатында ... ала ... мен ... ... ... ... ... бекіткен, онда қарастырылып отырған салада прокурорлардың
өкілеттіктері шектелген.
Нұсқаулықта принципиалды болып қадағалаудың жүзеге асырылуы ... ... мен ... ... қабылданған шешімдердің, сонымен қатар
қылмыстық қудалауды жүзеге асырушы лауазымды адамдардың ... ... ... тиіс ... ұйымдастырылуы қажет деуші ереже
табылады. Қадағалау сотқа дейінгі өндірістің ... ... ... ... ... жасалған не жасалуға дайындалып жатқан қылмыс
туралы хабарбар ету кезінен бастап, қылмыстық істі сотқа ... ... ... ... ... ... ... да құқық қорғау органдарымен бірге
үлкен қоғамдық резонанасқа ие аса ауыр қылмыстарға, ... ... ... және ... да ... төтенше жағдайларға байланысты оқиға болған
жерге баруға; жасалған не жасалуға дайындалып жатқан қылмыстар туралы
арыздарды және ... ... және ... ... ... ... ... тексеруді әрбір декада сайын жүргізу, есеп-тіркеудің
тәртібінің бұзылуын жою бойынша, принципиалды, қылмысты ... ... ... ... әсер ... ... қудалауды жүзеге асыруға дейін дер
кезінде ... ... ... ... алынған қылмыстарды соңғы шешім
қабылдағанға ... ... ... ... ... Нұсқаулыққа сәйкес прокурорлар
әрбір шығарылған ... ... ... ... ... ... ... есепке алыну фактісі бұзылған қылмыстар ... ... ... ... іс ... ... құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы, үлкен қоғамдық
резонансқа ие фактілер және оқиғаларды ашуда өздерінің ... ... ... ... ... ... істер соңғы
процессуалдық шешім шығарғанға ... ... ... ... анықтау органының, тргеушінің, прокурордың әрекеттерінің
заңдылығын тексеру ... ... ... ... ... үш және жеті ... басқа бас тарту материалдарына қатысты
– он күнге дейін қылмыстық істі қозғаудан бас тарту мезгілінен ... және ... ... ... ... ... бойынша - бір
айға дейін процессуалдық шешім қабылдағанға дейін аспауы тиіс. Қылмыстық
істі қозғаудан бас ... ... ... ... ... жазбаша резолюциямен көрсетеді; өндірістің қысқартылуымен не
уақытша тоқтатыла ... ... ... дәлелденген қорытынды
құрастырылады. Заңдылықтың ашылған бұзылулары тергеушінің және анықтаушының
заңсыз қабылданған қаулыларын жоққа ... ... ... ... ... ... туралы мәселені шешумен бірге заңсыз
жолдармен алынған ... ... жол ... ... адамның жеке басына тиіспеушілік, заңдылық және істің ... ... ... ... ... ... беделін
құрметтеу принциптерінің тығыз байланысы ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлерінің заңсыз әрекеттерінен
азаматтардың конституциялық құқықтарының бұзылуы ... іс ... ... ... ... айқын фактілері болып
табылады. Қылмыстық іс жүргізудің ерекшелігіне қатысты адамның жеке ... ... ... қылмыстық іс жүргізуді жүргізуші
органдардан істің ... ... ... ... іс жүргізу
аясына түскен азаматтардың ар-намысын, беделін ... ... ... ... ... ... болады.
Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу
Жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін құрметтеу адамның жеке ... ... ... ... ... қадір-қасиетіне қол
сұғылмайды; ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық жасауға, басқадай
қатыгездік немесе ... ... ... ... көрсетуге
болмайды», қылмыстық процестің принципі ретінде ҚР-ның ҚІЖК-нің 13-бабында:
«Қылмыстық іс бойынша іс жүргізу кезінде қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... шешімдер мен
іс-әрекеттерге тыйым салынады, адамның жеке өмірі туралы мәліметтерді,
сонымен бірдей осы Кодексте ... ... үшін адам ... ... деп ... жеке ... мәліметтерді жинауға, пайдалануға және
таратуға жол берілмейді; қылмыстық процесті ... ... ... ... ... ... зиян заңда белгіленген тәртіппен
өтелуге тиіс» делінген сондай-ақ әртүрлі халықаралық құжаттарда бекітілген.
ҚР-ның ҚІЖК-нің кейінгі баптарында, бұл принциптің жеке ... ... ... ... ... 3, ... ... куәландырылатын адамды шешіндіруді қажет еткен
жағдайларда сол жынысты ... ... ... Егер ... денесі жалаңаштандырылатын болса, онда тергеуші жынысы басқа адамды
куәландыру кезінде қатыспайды. Бұл ... ... сот ... ... ... ... ... дәрігер жүргізеді. ҚІЖК-нің
233-бабының 2-бөлігінде жеке адамды тінтуді ... ... ... бір адам және сол ... куәгерлер мен мамандардың қатысуымен
жүргізеді деп ... ... осы ... ... ... ... мен анықтау деректерін жария етуге жол бермеу» деген ҚІЖК-нің 205-
бабында ... Осы ... ... ұсталған немесе қамауға
алынған адамның кепілдіктерінің бірі деп айтуға болады.
Жоғарыдағы мәтіндерден қылмыс жасады деген сезікпен ұсталғанына ... ... ... адамның абыройы мен қадір-қасиетіне қол
сұғылмайтынын көреміз. Заң әдебиеттерінде әрбір ... және ... ... ... ... ... үшін кейбір ғалымдармен абырой мен қадір-
қасиет ұғымдары берілген. Осылайша Н.А. Придворовтың пікірінше ... ... ... ... осы ... ... ... құндылықты білдіруші этикалық категория [68, 97 б.]. О.Е. Кутафин
адамның абыройы мен қадір-қасиетіне қол сұқпаушылыққа ... ... ... және оның ... қоғамдық ұйымдар, жеке адамдар
жағынан құрметке иелену құқығы сияқты оның еңбегіне ... ... ... ... ... ... ... ішінде нақты тұлға ретінде өзінің
құндылығын сезіну және ұғынуға нақты мүмкіндікке құқықты білдіреді ... [33, 225 ... ... ... ... ... адамға азаптау, зорлық-зомбылық
арқылы физикалық әсер етуден көрінетін, ар-намысқа қол ... ... ... ... заң ... позициясы. Бұл жерде қол ... ... жеке ... ішкі және ... жағдайы мен қасиеті емес,
мәселе физикалық әсер ету ... осы ... мен ... жеке ... ... бірінші қарағанда ғана, бұл жерде көбінесе оның физикалық қол
сұқпаушылығының сипаттамасы көрінеді, ... ... ... ... қарағанда біз адамның азаптау, зорлық-зомбылық, басқа
да қатыгездік немесе ... ... ... жәбір көрсететін
не жазалайтын жағдайларға ол ... ... ... ... Ең ... бұл ... ... және оған қатысты
мемлекеттік мәжбүрлеу шараларын қолданумен байланысты. Сондықтан қылмыстық
сот ... ... ... ... ... ... ... барлық сатыларында олардың ар-намысына қол сұқпаушылығының
конституциялық кепілдіктерін иеленеді, ал ... өтеп ... ... ... ... ... ... сыпайы қарауға құқығы
бар. Оларға қатыгез немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай ... жол ... ... адамдарға мәжбүрлеу шаралары тек заң
негізінде ғана қолданылады. ҚР-да тұлғаның ар-намысы мен ... ... ... қойылғандықтан қылмыстық іс бойынша іс ... да және ... ... ... кодексінде де
дәлелдемелердің іске жіберілуін реттеуші қатал регламенті көрсетілгенін
айта кету ... оның ... ... ... заңдық күшін жояды,
сонымен ұрып-соғу және заңсыз әрекеттерді қолданып алынған заңсыз әрекеттер
дәлелдемелер болып ... ... ... ... куәні жауап беруге
немесе басқа да заңсыз әрекеттерге тергеушінің, анықтаушының ұрып-соғу,
азаптауды қолданып ... үш ... ... ... ... бас бостандығынан
айырады. Осылайша, біздің мемлекетіміз, дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... ету
бойынша ұтымды шараларды қабылдаудың қажеттілігін және ... ... ... ... жоғары кәсіби жұмыстың шамадан тыс ... ... ... ... адамның қылмыс жасауға
қатыстылығын ашудың бір ғана ... ... деп оның ... ... ... ... жағдайлармен негізделеді. Сонымен ... ... ... ... ... заң бойынша жауап ... ... ... бар ... мен айыпталушының жай процессуалдық-құқықтық
жағдайын сақтамай өздерінің өкілеттіктерін асыратыны жиі ... ... ... деп ... ... ... ... лауазымды адамның
билігінде және бұл жерде құқыққа қарсы әрекеттер ... оның ... ... заң ... оны ... адамның, заттай
және басқа да ... ... ... мағлұматтарды алудың
көптеген басқа да заңды әдістерін ұсынады. Өкінішке орай, ... ... ... ... қудалауды жүргізуші органдардың
қызметкерінің кәсіби ... ... оның ... ... ... қылмыстық жүріс-тұрысты моделдеу, өзара қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... өндірісіндегі заңсыз мәжбүрлеуді қолдану мәселесі көп мемлекеттердің
алдында тұр. ... ... ... ... ... органдарымен
азаматтардың конституциялық құқықтарының бұзылу ... ... ... ... ... ... ... ІІБ –ның жедел ... Е.А. У-ов, Т.А. И-ов К. М-ов ... ... ... сотталған [65, 6 б.].
Ұсталған азаматтарға физикалық ұрып-соғуды қолдану фактілері туралы
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... жолдауында айтылған [69]. Тағы
осындай мысал ретінде, 14.06.04 жылы Алматы қаласының Медеу АІІБ ... ... ... Н. И-ев және ... ... К. ... АІІБ алып келген, ол жерде оған күш қолданып және ұрып-соғып ұрлық
жасауды және есірткі заттарды заңсыз сақтауды мойындауды ... ... ... ... өзін қаралауға және қылмысты ... ... ... ... ... ... күні ... ҚІЖК-нің 132-
бабында көрсетілген тәртіппен ұсталады және қамауға алынады. Кейін ... жылы ... ... және Алматы облысы бойынша ЛА-155/1 ҚКҚАЖ
(УКУИС) мекемесінен ол Алматы қаласының МЖЖА ... ... сол ... ... ... полюсінің жарылуы, 8-9 қабырғаларының жабық ... дене ... ... іш ... ауыр ... қан
кетуімен, геммарогиялық естен танумен жанамаласқан, нәтижесінде көк
бауырынан айырылған.
Көрсетілген ... ... ... ... іс оның ... құрамы болмауы себепті қысқартылған және 26.07.04 жылы жоғарыда
аталған полиция қызметкерлеріне қарсы ҚР-ның ҚК-нің 308-бабының 4-бөлігінің
«г» тармағына, ... ... және ... өзге де ... ... іс ... 02.08.04 жылы И-қа, ... және и Кон-вқа
айып тағылған және қамауға алу санкцияландырылған.
Мұндай ... аз ... 06.01.04 жылы ... АІІБ ... ... Д. М-ов және Т. К-ов ... ... және ... ... С. Еп-ты есірткі заттарды заңсыз алу және сақтау ... ... және ол ... аса ... ... ... нәтижесінде Еп-ов ауруханаға жеткізіледі және көк бауырынан
айырылады, бұл денсаулыққа ауыр зиян ... ... ... қызметкерлері
ҚР-ның ҚК-нің 308-бабының 4-бөлігінің «а» тармағы бойынша қылмыстық
жауаптылыққа тартылған [70, 133 ... ... қол ... бойынша кінәлілер жазаның аса қатал шараларына
ұшырайды. Көрсетілген мағлұматтарға сәйкес, Қазақстан ... ... ... ... ... комиссия мүшесі С.К.
Журсимбаевтың ойынша, ең алдымен, негативті фактілердің себебін іздеу керек
және оларды кейін болдырмау, тергеу және анықтау ... ... ... ... ... кесірлі құбылыстардың кең таралуының себебін білу
керектігін айтады [71, 4 б.].
Тұлғаның ар-намысына қол ... ... ... және ... ... ... ... тұлғаға зорлық-зомбылық,
физикалық және психологиялық нысандарын ... ... ... және азамат
арасында конфронтацияның ұлғайуына, критикалық ...... ... соғатынын ұмытпау қажет. Қарастырылып отырған мәселе
алдын ала тергеу стадиясында құқық қолдану қызметінде, психологиялық және
физикалық ... ... ... ... ... ... ... латенттік деңгейінің жоғары болуымен қиындайды.
Зорлық-зомбылық әдетте, ... ... ... және ... ... ... ... түсуші
азаматтарға қарсы қолданылады. Қылмыстық іс жүргізуде зорлық-зомбылықты
болдыртпау үшін арнайы кепілдіктерді қалыптастыратын, ... ... ... ... үшін ... күш ... заң шығарушылар позициясымен
келісу қажет. ... 1979 ... ... ... ... ... лауазымды адамдардың жүріс-тұрыс Кодексінің 3-бабында күш қолдану
принципі анықталған: «Лауазымды ... ... ... ... ... ... олардың міндеттерінің атқарылуы үшін
қажетті болғанда күш қолдануы мүмкін» [72, 320-321 бб.]. Осы ... ... ... ... ... ерекшелік;
2) лауазымды адамның өкілеттігі;
3) орынды қажеттілік;
4) осы мақсаттарға қажетті шектерден аспай күш қолдану;
5) заңды мақсат табылады.
Сот ісін ... ... ... мен тең құқықтылығы
негізінде жүзеге асыру.
Бұл принцип ... ... ... бекітілген. Қарастырылып
отырған принцип тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына,
жынысына, нәсіліне, ұлтына, ... ... ... нанымына, тұрғылықты
жеріне байланысты немесе кез келген өзге жағдаяттар бойынша барлығы ... ... ... Әділ ... ... заң ... негізінде жүзеге асыру ... ... ... ... нормаларын барлық азаматтарға қатысты бірдей қолдануды білдіреді.
Тең бастамаларда, нақты істің мән-жайларынан ескере отырып, сот мүдделі
адамдардың ... ... ... де ... ... осыған сәйкес мемлекет тұлғаның құқықтарын сақтайды және
қорғайды, ал тұлға болса қоғамдағы заңдарды ... және ... ... мен бостандықтарына қол ... ... ... ... ... ... принциптерінің бірі жарияланады.
«Теңдік» түсінігі белгілі бір абстракцияны ... яғни ... тән ... ... ... абстракциялану
нәтижесі [73, 17 б.]. Құқықтық теңдік оның құқық қабілеттілік және ... ... және ... ... ... ... жеке адамның бостандығын білдіреді. Құқықтық теңдік
бостандықтағы бостандықтың тең ... ... ... ... ... ретінде еркін жеке ... ... ... ... ... ... – ол құқық субъектілерінің бәріне бірдей ортақ көлем,
бірегей ... тең ... бір ... ... еркіндік және
тәуелсіздік теңдігі. Құқықтық теңдік – ол ... ... ... теңдік, жеке адам еркіндігінің жалпы ауқымы мен тең дәрежесі.
Құқық теңдігі адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтары саласындағы
теңдік. Осы ... ... ... ... ... жалпы сипаттағы
қырларына да қарамастан кепілдік беріледі. Мемлекеттің міндеттілігі де ... ... ... [43, 67 ... процесте тараптардың тең құқықтығы принципінің өзінің арнайы
ерекшеліктері бар. Бұл ... ... ... ... асырылуы даудың
кішкентай және объективтік қаралу ... ... ... ... ... істің сотта талқылануын, қайнар көзі болып тараптардың материалдық
құқықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... өтетінін көрсетеді.
Бәсекелестік – айыптау, қорғау және сот төрелігінің жүзеге асырылуының
функцияларының бөлінуін білдіруші процессуалдық ... ... ... ... ... ... мүдделерін қорғау үшін тең процессуалдық
құқықтармен қамтамасыз етілген тараптар ретінде айыптаудың және ... ... ... ... ... ... процессуалдық
құралдарын қолданып, сот талқылауында ... ... ... өзінің
көзқарасын қорғауда оларға кең мүмкіндіктерді берумен сипатталады.
Бұл принцип тең құқықтармен және міндеттермен ... ... сот ... ... ... беретіндіктен оның негізі болып
табылатын тараптардың процессуалдық теңдігінен бөлінбейді. Бәсекелестік,
кейбір автолардың ойынша, тараптардың ... ... ... ... ... бәсекелестікпен бірге емес, оның негізгі элементін
құрайды [74, 402 б.].
«Сот ... ... ... айыптау жағынан да қорғау жағынан да
бірдей мұқият ... ... ... ... ... және ... мән-жайлармен қатар ақтаушы немесе жауаптылығын жеңілдетуші мән-
жайлардың бірдей берілуіне мүдделі. Бұған айыптау және қорғау, ... ... әсер ... - деп ... ... ... И.Д. Перлов [75, 5
б.].
Процестің екі ...... және ... ... ... ... ... негізделген. Тергеу-іздеу нысаны
мемлекеттік басқармасының директивтік жүйелі ... және оған ... ... ... болуы тән.
Бүгінгі таңда өркениетті елдерде қылмыстық процестің екі негізгі
нысандары көрсетілген – ... және ... ... ... ... ... ... елдерге тән (Франция, Италия, Испания,
Япония және т.б.). Онда бір жағынан прогресивтік ... ... тең ... ... және т.б.) орын ... ... жағынан
– қылмыстық процестің ертедегі тарихи нысандарының элементтері, ... ... ... ... ... ... және ... құқықтарының әртүрлі шектеулері түрінде көрінетін
инквизициялықта ... ... ... сот өндірісінің демократиялық ... ...... үшін. Қылмыстық процестің бәсекелестік нысаны
құқықтың ағылшын саксондық жүйелі елдерінде таралған (Ұлыбритания, АҚШ,
Канада, Жаңа Зеландия, ... және т.б.). Сот ... ... ... тек өктем және күштілерге ғана емес, әрбіреуге
бірдей қолайлы және ... ... Бұл ... ... ... жүзеге асырылуында сот өндірісінің демократизациясы туралы
айтуға болады. Бәсекелестік тараптарды тек формальды теңдікті ғана ... ... ... ... ... ... ... үшін жеткілікті
мүмкіндіктермен қамтамасыз етеді. Мәселе тараптардың тең құқықтылығында
емес, құқықтармен ... (кең ... олар ... ... ... ... тең болуын көрсететін олардың функцияналдық
теңдігінде [76, 145-146 ... ... ... ... ... ... яғни ... функциясы (қылмыстық істі қозғау, сотқа жіберу,
айыптау дәлелдемелерін ... ... ... ... ... ... жинау, сотта қорғау) және соттың функциясы (кінәлілік
көлемін ... ... ... ... ... ... ... қудалау органы болып табылмайды, ... ... ... ... ... мүддесінен басқа
мүдделерді білдірмейді;
2) объективтілікті және алалықсыздықты ... ... ... ... міндеттерін орындау үшін және берілген
құқықтардың олармен жүзеге ... ... ... ... ... тек ... тең негізде әрбір
тарапқа қамтамасыз етілген дәлелдемелерге негіздейді;
4) тараптың өтінішімен оған ҚР-ның ҚІЖК-де ... ... ... ... ... ... ... істі бірінші және апелляциялық ... ... ... ... ... сотталушы және оның
қорғаушысы қадағалау тәртібінде, жаңадан ашылған ... істі ... ... ... ... қорғау және соттың ... ... ... ... ... жеке ... тиіспеушілік
принципіне құқықтың жүзеге асырылуын кепілдейді. ... ... ... бар ... ... ... тұлғаның заңды
мүдделерінің жеткілікті қорғалуы үшін және жеке басына тиіспеушілікке құқық
сақталуы үшін заң шығарушыға әлі көп жұмыс жасауы ... ... ... ... ... ала тергеу стадиясына таралуы барлық
қылмыстық процесті тиімді қылады және оның ... ... ... ... ... ... етеді. Әйтсе де, құқықтың
қазақстандық жүйесі қылмыстық сот ... ... ... ... заң арқылы бекітетіндігіне қарамастан, бәсекелестік
принципі қылмыстық процестің сотқа дейінгі стадияларына таралмайды. Мысалы,
қылмыстық істер алдын ала тергеу ... ... және ... ... органдарының бастамшылығымен қозғалады және қысқартылады. Осылайша,
сот ... ... ... алдын ала тергеу және анықтау
органдарының қолында ... ... ... ... ... қана ... ... қатар қылмыстық процессуалдық заңға құқықсыз
қосады ... ... бар [77, 4 ... ... ҚР-ның ҚІЖК-нің кейбір нормаларының ... ... ... ... болады. Осылайша ҚР-ның ҚІЖК-нің 23-
бабының ережелері қылмыстық қудалау органдары (прокурор, тергеуші, анықтау
органы, анықтаушы) сезіктіні, ... ... ғана ... ... оны ақтаушы, жауапкершілігін және жазасын ауырлатушы ғана ... ... ... ашуы ... деп бекітуші ҚР-ның ҚІЖК-
нің 24-бабының 4-бөлігі мен 36-бабының 1-бөлігіне қарама қайшылықта.
Сонымен, қылмыстық ... ... ... және ... органы қорғау
және айыптау функцияларын жүзеге асырады. Сонымен қатар, ҚР-ның ... ... ... негіздерде, - істі шешуді (ҚР-ның ҚІЖК-нің 51-
бабы), ары қарай алдын ала тергеу стадиясында тараптардың теңдігі ... ... ... ... ... мен ... ... талдаудан да олардың теңдігі туралы ... ... Және де ... ... ... ... ... 1-
бөлігіне қарағанда бәсекелестік принципін сот талқылауына жатқызады.
Сезікті, ... ... ... ... ... бәсекелеспейді, керісінше олардың ... бой ... ... Осы ... берілген құқықтардың жүзеге асырылуы
қылмыстық қудалау органдарының қалауына тәуелді.
Тергеудің ... ... ... ала тергеу (анықтау) органдарының
айыптау қорытындысын (хаттама) жасайтыны ... ... ... ... және ... ... болса қорғаушы тараптың позициясы
көрсетілгені туралы ешқандай құжат бермейді. Заңға прокурорға ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар осы іс
бойынша қорғаушының жазбаша қорытындысының да ... ... ... ... бір ... ары ... басты сот талқылауын тағайындау туралы
мәселені шешкенде соттың жұмысын жеңілдетуші еді, сондай-ақ ... және тең ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Айыптау мен қорғау тараптарының алдын ала декларацияланған теңсіздігін,
С.М. Жалыбин прокуратура стажерлары мен ... және ... ... мамандарына қылмыстық істер бойынша тергеуге және сотқа қатысу рұқсат
етілсе, ал адвокаттың стажерларына бұл қызмет ... ... ... [78, 137 ... ... ... сәйкес сотталушыға тағылған айыпты
дәлелдеу міндеті айыптаушыға жүктелгеніне осы ... ... ... сотталушыны қорғаудың заңда ... ... ... ... ... ... деген нормасы қарсы қойылады, айыптау мен
қорғаудың процессуалдық теңдігі туралы ресми түрде бекітілсе де. ... ... екі ірі ... ... бір ... ... ... алқасы түріндегі қоғамдық құқықтағы ұйым қалай тең жағдайда
болуы ... ... ... ... ... ... ... және
сот органдарының өкілдерімен қатар ешқашан тең ... ... ... ... ... прокурорларға қарсы қылмыстық істі қозғау аса
күрделі. Адвокатқа болса заң кәдімгі ... ... ... ... ... ... құқықтарының және тәуелсіздігінің
кеңейтілуі туралы мәселенің оң шешілуі қылмыстық процестің ... ... ... бір кепілдігі.
ҚР-ның қылмыстық - ... ... ... ... ... мен ... ... сонымен қатар, сот
төрелігінің және қылмыстық процестің конституциялық принциптерінің жүзеге
асырылуы, сотқа дейінгі стадияларда ... ... ... ... қорғауға бағытталғанына сүйенуінің жиі кездесуіне бағытталған.
Тұлғаның, ... ... сот ... ... ... ... мен ... максималды жоғары қорғалуының деңгейі демократиялық ... ... ... ... ... табылады.
Алдын ала тергеуде және сот талқылауында сезікті, ... ... ... ... ... азаматқа ҚР-ның Конституциясымен және ҚР-
ның қылмыстық іс жүргізу кодексімен қылмыстық ... ... ... ... ... ... табиғи құқық, мықты айыптауға
барабар қорғау қарсы ... ... ... құрылымынан шығады.
Сезіктінің, айыпталушының қорғануға құқығын қамтамасыз ету.
Осылайша, қылмыстық процесте ... ... ... оған ... ... ... етеді. Қорғануға құқықты қамтамасыз етудің принципиалды
жолы ҚР-ның Конституциясының 13-бабының ... ... ... ... білікті заң көмегін алуға құқығы бар...». Қорғануға құқық ҚР-ның
ҚІЖК-нің 26 және 28-баптарында бекітілген.
ҚР-ның Жоғарғы сотының 2002 жылғы ... ... ... ... ... ... ... туралы» №26
Нормативтік қаулысында сот өндірісінің адам және азаматтың құқықтары мен
бостандықтарының, ... жеке ... ... және беделіне
тиіспеушіліктің, кінәсіздік презумпциясының, бәсекелестіктің, заң мен сот
алдындағы ... ... ... ... ... асырылуы
әрбіреудің білікті заң көмегін алуға конституциялық құқығын ... ... ... деп ... [79, 6 б.].
Қорғануға құқық айыпталушыға (сезіктіге) жеке өзі де, ... ... ... де ... ... ... не ... мән-жайларды келтіруге мүмкіндік береді. Айыпталушының
қорғануға құқығы тек оның ... ... ... ғана ... ... қатар толықтай сот төрелігінің мәселелерін ұтымды шешуге, соның
ішінде алдын ала тергеуді дұрыс ... ... ... Бұл ... ... ... принцип жеке басына тиіспеушіліктің
ажыратылмайтын бір бөлігі болып табылады. Жеке өзі және білікті қорғаушының
көмегімен қорғанудың заңда ... ... ... ... жеке ... оның ... мен заңды мүдделерінің сақталуының
кепілдіктері пайда болады.
Алдын ала тергеуде ... ... оның ... ... тағылған эпизодтарды жан-жақты бағалауға, кейде
толықтай айыпталушының кінәсіздігі ... ... ... ... ала тергеуге қатысушы қорғаушының негізгі ... ... ... сақталу фактілерін ... және ... ... ... не ... ... анықтауы болып
табылады.
Қысқаша шолу - қазіргі ҚІЖК-нің нормаларының талдауы ... ... ... ... ... ... ... процестегі
қорғауды құрудың жаңа демократиялық негіздеріне, азаматтардың құқықтары мен
заңды мүдделерінің позицияларының ... ... ... ... ... байланысты білікті заң көмегін алуға құқықты ... ету және ... ... ... ... ... ... қатысушыларының құқықтары мен бостандықтарын қорғау
мәселелері бүгінгі таңда өзекті болып тұр. Қорғаушының ... ... ... ... ... мәртебесі ҚР-ның «Адвокаттық қызмет туралы» Заңымен
регламенттелген, осыған сәйкес ... ... және ... пен ... ... ... ... [80]. Білікті
заң көмегін беруші қорғаушы өзінің ... ... ... ... ... ... ... және ешқашан кәсіби борыш және этика талаптарын
бұзуға жол берілмейді. Бұған қорғаушыны кәсіби борыш қана емес, сондай-ақ
қазіргі ... ... заң да ... ... қызметіне бөгде
әсер етуді алып тастау – мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың және
лауазымды адамдардың араласуын жібермейтін жалпы ереже [81, 47 ... тең ... мен ... ... атап ... ... және оның ... өкілеттіктерінің нивелирленуінде
тұлғаның мүдделерінің сақталуы және оның қол ... ... де ... ... өйткені қорғаушы (соның ішінде кәсіби қорғаушы) –
қылмыстық процестегі ... ... мен ... ... ... ... кепілдігі. Осылайша, тұлғаның жеке
басына тиіспеушілік принципінің ... біз ... ... ... ... мен ... белгілі бір жағдайлармен
шектелгенде, адвокаттың қызметіне ... сот ... және ... басқа да мемлекеттік органдар, ұйымдар және лауазымды ... ... ... тергеу практикасында азаматтардың қорғануға
құқығы қылмыстық қудалау органдарымен қамтамасыз етілмейді және ... ... ... бас ... ... әр ... ... (адвокаттың қызметіне ақының жоғары деңгейі, кінәнің
дәлелденгендігі, ... ... және т.б.). ... ... 73-
бабына сәйкес сезікті, айыпталушы іс бойынша өндірістің кез келген сәтінде
қорғаушының көмегінен бас тарта алады, бұл оның өзін ... өз ... ... ... ... ... бас ... қорғаушы болып
тағайындала алатын қорғаушы не адвокат қатысып отырған кезде сезіктінің не
айыпталушының бастамасы бойынша ғана жол ... ... ... ақы
төлеу үшін қаражаттың жоқтығы себепті қорғаушыдан бас ... ... ... ... ... ... немесе тиісті тергеу не ... ... ... ... ... алдын ала тергеуде
қадағалауды жүзеге асырушы прокурорлар қорғаушының ... бас ... ... негіздерін көрсетуді талап етеді.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 70-бабының 2-бөлігіне сәйкес қорғаушы ... ... ... ... ... ... ... немесе
айыпталушының заңды өкілдері, өз бірлестіктері мүшелерінің істері бойынша
кәсіподақтың және ... да ... ... өкілдері жүреді.
Әділет министірлігінің алдында да және заң шығарушы органдардың алдында
да қоғамдық қорғаушы ... ... оның ... емес кәсіби
адвокатпен тек қатарласа жүргізуі қажет деген мәселе бірнеше рет қойылған.
Қоғамдық қорғаушыларды сотта қорғауға жіберуге болмайды. Олар ... ... ... мүмкін, бірақ оның әрекеттерін бағалау ... [82, 3 ... ... ... ... ... сотының 2002 жылғы 6-
желтоқсандағы «Қорғануға құқықты реттеуші ... ... ... ... №26 ... ... қорғануға құқық
кәсіби адвокаттардың немесе қорғаушы ... ... ... ... - ... (зайыбы), жақын туыстары немесе сезіктінің,
айыпталушының, ... ... ... кәсіподақ және қоғамдық
ұйымдардың ... - тек ... ... заң білімі және қорғалушысына
мамандандырылған ... заң ... беру ... ... ... ... тергеу және сот органдары осы мәселені анықтауы қажет
және егер сезіктімен, айыпталушымен, ... ... ... ... қорғалушының мүддесін білдіре алмаса, іске ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда бұл
адамдар істе адвокатпен бірге әрекет етеді деп бекітілген.
Қорғануға құқықтың ... ... ... ... ... ... беруге, тағылған айыпты мойнына алуға, заттай
дәлелдемелерді беруге және басқа да ... ... ... ... құқығының
бұзылуымен байланысты әрекеттерді жасауға мәжбүрлеу қарастырылады. Осындай
әдіспен алынған дәлелдемелер заңсыз жолмен алынған ... заң күші жоқ ... Бұл ... істі ... толық және объективті зерттеудің,
әділетті, заңды және негізді үкімді қабылдаудың қосымша кепілдігі ретінде
жүреді.
Адамның жеке басына ... ... ... ... ... адвокаттық құпия туралы құқықтық нормалар әсер етеді. Жеке өмірге қол
сұқпаушылық адвокаттың кәсіби қызметін жүзеге асыруы барысында оған ... ... ... ... ... ... ... Заңның 18-бабына сйкес адвокаттық құпияны адвокатқа жүгіну
фактісі, көмек сұрап өтініш ... ... және ... да адамдармен
жасалған ауызша және жазбаша келісім-сөздердің мазмұны туралы, көмек сұрап
өтініш жасаған ... ... ... ... ... мен
нәтижелері туралы мәліметтер, сондай-ақ заң көмегін көрсетуге қатысты өзге
ақпарат құрайды. Біздің ойымызша ... заң ... ... бюро ... ... ... барлығы адвокаттық құпияның
пәнін құрайды деген М.Ю. ... ... ... ... ... ... өзі – кәсіби құпия болып саналады. Клиенттің
өтінішінің мәні, ... ... ... – бұл да ... ... ... егер басында адвокатқа клиенттің өзі емес ... ... ... ... істі ... ... ... да жалпы ереже өзгеріссіз болады – осы туыстарынан алынған барлық
мәліметтер, оның жүгінуі адвокаттық құпияның мәнін білдіреді» [83, 136 ... ... ... принциптер (БҰҰ Сегізінші Конгресімен 1990 жылы
тамызда қылмысты ... ... ... ... ... және олардың клиенттерінің арасындағы әрбір қатынастардың және
консультациялардың құпиялық сипатын мойындайды және қамтамасыз ... ... ... ... ... заң ... стандарттары (1990 жылы 7-қыркүйекте Нью-Йоркта МАЮ
конференциясында қабылданған) былай дейді: «Адвокаттардың істі ... ... ... және ... заң ... көрсетуді қамтамасыз
етумен кепілденуі қажет. Адвокаттарға клиенттерімен қарым-қатынастарында
құпиялықты, соның ... ... ... іс өндірісінің жәй және
электрондық ... ... ... ету ... ... қажет».
Осылайша, адвокат қорғалушының позициясын, оның жағымды ... ... ... де құпиялықта сақтағысы келгенін ... И.Л. ... Л.К. ... ... ... ... мен
қорғаудан бас тарту мотивтері де адвокаттық құпияға жатады [84,42].
Адвокаттық құпияны қамтушы мәліметтерді адвокаттың ... ... ... және ... ... ... келешекте білікті
заң көмегін көрсетуші адвокаттардың құқықтық мемлекеттегі ролін арттырады
деп сенеміз.
Іс жүргізу әрекеттері мен шешімдеріне ... ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің 31-бабында бекітілген,
бұған сәйкес сот пен ... ізге түсу ... ... ... осы ... ... тәртіппен шағым жасалуы мүмкін.
Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуы шағымдану
институтынсыз мүмкін емес. Процессуалдық кемшіліктер жіберілгенде, ... және ... жеке ... қол ... ... ... жағдайларында істің материалдарын ... ... ... ... ... ... тұлғаның
құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуының негізгі кепілдігі ... ... ... ... ... ролге ҚР-ның
прокуратурасы ие. ҚР-ның ҚІЖК-нің 108-бабына сәйкес анықтаушының, анықтау
органының және ... ... мен ... ... ... ... мен анықтауды жүргізу кезінде заңдардың ... ... ... ... ... ... ол алынған кезден бастап үш
тәуліктің ішінде қарауға міндетті (108-бап 2-б). ... ... ... ... шешімді тоқтату немесе өзгерту арқылы шағымды
толық немесе ішінара қанағаттандыру ... не ... ... ... ... ... қабылдануы мүмкін (108-бап 3-б). Қылмыстық процесте
прокуратураның қызметінің құқықтық негізін ... ... ... ... ... ... анықтау мен
тергеудің ... заңдылығына жоғары қадағалауды жүзеге ... ... ... ... анықтау мен жою жөнінде шаралар қолданады, сондай-ақ
Республика Конституциясы мен заңдарына қайшы келетін заңдар мен ... ... ... наразылық білдіреді, сотта мемлекет мүддесін білдреді,
сондай-ақ заңмен ... ... ... және ... ... ... ... деп бекітілген Конституциясының 83-бабының 1-
бөлігінің нормасы ... ... ... ... ... ... қатысты 2000 жылғы 26-желтоқсандағы Конституциялық
Кеңестің №23/2 қаулысында ол алдын ала ... ... ... ... жылы 12 ... ... ҚР-ның Бас прокурорының №39 Бұйрығы
алдын ала тергеу және анықтау ... ... ... ... ... ... мақсатында қадағалауды жүзеге асыруда
прокурордың міндеттері кеңейтіледі. Сондай-ақ, прокурордың қызметінің басым
бағыттары анықталды:
- қылмыстық процесте адам және ... ... ... қадағалау;
- ҚР-ның «Жемқорлықпен күрес туралы» Заңды қолдануды қадағалау;
- жасалған және дайындалып жатқан қылмыстар туралы ... ... ... ... ... ... ... қадағалау;
- есірткі және психотроптық заттарды заңсыз алумен күреске ... ... ... экономикалық және қаржылық қызмет аясында ... ... ... ... ... қылмыстылықтың ұйымдасқан нысанымен күреске бағытталған ... ... ... ... ... және қылмысты жасауға себебін тигізуші
жағдайлар мен себептерді жою бойынша ұсыныстарды дайындай отырып, қылмысты
ашу және қылмыстылық жағдайын зерттеу.
Қарастырылып отырған ... ... ала ... ... ... өндірісіне қадағалауды жүзеге асыру ... ... ... ... ... істі ... бас тарту, қозғау және іс
бойынша өндірісті ... ... ... ... ... ... күшейуі бойынша бір әрекеттерімен қылмысты
жасауда сезіктілерді процессуалдық ұстау фактілерін ... ... ... ала ... және ... қамау бойынша қабылданған шешімдердің,
бұлтартпау шарасының – қамаудың басқаға өзгертілуінің, алдын ала ... ... ... мерзімдерінің ұзартылуының заңдылығын ... ... ... ... іс ... ... ... айыпталушыға қатысты бұлтартпау
шарасы - қамау қолданылған іс бойынша өндірістің тоқтатыла тұруы және
қысқартылуы фактілерін ... ... ... ... Сонымен қатар,
прокурордың өзіне, не өзінің орынбасарына құқық қорғау ... ... ... ... ... резонансқа ие болушы аса ауыр
қылмыстар және оқиғалар бойынша әрекет ету міндеттері анықталған.
Заң актілеріне және ... ... ... ... мен толықтырулар азаматтардың заңды құқықтары ... ... ... ... кепілдігінің жүзеге
асырылуына, қылмыстық сот ... ... ... ... ... күшейуін және прокурорлық әсер ету актілерінің
тиімділігіне бағытталғаны сөзсіз.
Бүгінгі таңда республикада ҚР-ның ... ... ... азаматтардың өтініштерін қарау және шешу бойынша ... ... мен ... ... ... ... ... дамыту мақсатында «ҚР-ның Прокуратурасы туралы» Заңының
11-бабының 4-бөлігіне сәйкес ҚР-ның Бас Прокурорымен бекітілген Нұсқаулық
қолданылады [85].
Барлық арыздарды, хабарламаларды және ... ... ... үшін 2003
жылы 10-ақпанда ҚР-ның Бас ... ... ... ... ... ... және ... да мәліметтерді қабылдау,
тіркеу, есепке алу, қарау туралы» Нұасқаулықты бекіту және күшіне енгізу
туралы» №6 ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын қорғалуының
нақты кепілдігі болып ... ... ... және ... ... ... ... заңсыз әрекеттерінен келтірілген зиянды өтеу ... ... ... ... жеке ... ... құқықтың мазмұны көп аспектілі;
ол негізін жеке адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... қол сұқпаушылыққа құқық Заңда ... ... ... ... ... талдауынан біз қол
сұқпаушылыққа құқық өмір сүруге құқықты, жеке меншікке құқық, ар-намысына,
тұрғын үйге қол сұқпаушылық және т.б. ... ... мен ... ... Адамның жеке басына тиіспеушілік, заң жеке ... мен ... ... ... қана ... ... адамның
барлық құқықтары мен заңды мүдделері заңмен қорғалған), сонымен қатар,
қатал ... ... ... ... ... ... бір «күшейтілген режимін» құрайды. Мұндай ахуалдардың бірі ... ... сот ... ... ... пайда болады. Бұл жерде оның
құқықтары мен бостандықтары мәжбүрлеудің мемлекеттік жүйесімен шектеледі.
Осындай жағдайларда тұлға жоғары құқықтық «көңіл ... ... ... ... ... ... жеке ... тиіспеушілікке құқық
принципке көтерілген, осыған сәйкес ... сот ... ... жүйесі
қалыптасады.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабында реттелген адамның жеке ... ... ... ... бір ... шоғырланған. ҚІЖК-нің 14-бабы және ҚР-
ның Конституциясының 16-бабының талдауы ... ... ... ... ... ... нақтылануын қоспағанда, көп
жағдайларда нормалар – бостандықты заңды ... ... ... ... іс ... ... адамның жеке басына тиіспеушіліктің
тиісті ұйғарылуы бар, бірақ ол ҚІЖК-нің тек ... ... ... ету ғана ... Осылайша, соның ішінде 15-бап
жалпылама сипатқа ие және 14-бапты да қамтиды, онда ... ... ... ... іс ... қатысушы азаматтардың құқықтары ... ... ... жеке ... ... де қосады).
Осыған байланысты ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... ... үшін тек осы ... 15-бабында
қалдыруды жөн көреміз.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясында және құқықтың басқа да
қайнар көздерінде ... ... ... «индивид» синоним ретінде
жүреді. «Личность» заң ... ... ... ... ... деп ... [17,243].
Осындай мәселелермен тұлғаға қатысты синонимдермен қоса, ... ... ... да ала-құлалықтармен (тергеу әрекеті ... ... ... ... іс ... ... ... көзін жеткізу деп, ал 27-тарауында куәландыру деп аударылған,
сондай-ақ осмотр және проверка показаний на ... екі ... ... де
тексеру деп аударылған) кездесуге болады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... аударылған, мәселен,
неприкосновенность личности (ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабы) жеке адамның ... ... ... жеке адамның басына тиіспеушілік деп аударылған.
Іздену барысында ... ... үшін ... ... ... ... тура келеді. Осыған байланысты қиындықтар туындамас үшін
Қылмыстық істер ... ... және ... да ... ... (кур. ... қолдануды ұсынамыз.
3. Ақталған немесе ішінара ақталған ... ... өтеу ... ... ... ақтау үкімінің көшірмесімен берілсе, сотталған
адамдарға ҚІЖК-нің нормаларын дұрыс қолданғанда ... және ... ... ... ар-намысына және беделіне кір келтірілсе
зиянды өтеу тәртібі туралы ҚР-ның Жоғарғы Сотының ... №7 ... және ... ... Осыған орай, ҚР-ның ҚІЖК-нің 40 және 42-
бабтарына ақталмаған ... да ... зиян ... жату ... ... Заң ... әрбір адамның және мемлекеттің бұл туралы ... ... үшін ... ... (Н.А. ... О.Е. ... мен ... ұғымдары берілген. Қылмыстық-процессуалдық заң
нормаларында бұлардың анықтамалары берілмеген. Біз ҚР-ның ҚІЖК-нің 7-бабына
абырой мен қадір-қасиетті қылмыстық процесс ... ... және өзге ... осы ... жүргізуші органдар, сондай-ақ процеске қатысушылар
тарапынан сыпайы қарауынан, олардың құқықтарын ... ... ... деп ... ... ... ЖЕКЕ ... ТИІСПЕУШІЛІК ПРИНЦИПІНІҢ ПРОЦЕССУАЛДЫҚ МӘЖБҮРЛЕУ
ШАРАЛАРЫН ҚОЛДАНУ КЕЗІНДЕ ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛУЫ ЖӘНЕ КЕПІЛДІКТЕРІ
1. Адамның жеке басына тиіспеушілік ... ... ... ... ... және көптеген халықаралық құжаттарда адамның
құқықтарымен қатар жүретін, ең алдымен, олардың Конституция мен ... және өзге де ... ... мен ... ... ... де ... Осындай талаптардың
орындалмауы құқықтың әр саласында белгілі бір ... ... ... ... ... іс жүргізу құқығы да заң талаптарын орындамаған
адамдарға қатысты мемлекеттік мәжбүрлеу ... ... ... Бұл ... ... ... 4-бөлімінде көрсетілген (17-19
тараулар, 132-161 ... және өзге ... ... ... тән ... ... 1) процессуалды сипатқа ... іс ... ... ... ... ... немесе хаттама жазуы
арқылы рәсімделеді; 2) заңда көрсетілген негіздер мен ... ... ... сот ... ... келтіруі мүмкін іске қатысушы адамдарға
қатысты, кейбірі тек сезіктіге ғана қолданылатын болса, екіншілері ... ал ... ... өзге ... қатысушыларға да қолданылады;
4) сот өндірісінің жалпы мақсаттарынан туындайтын нақты мақсаттары бар; 5)
тек заңда көзделген өкілетті ... ... ... қылмыстық-
процессуалдық мәжбүрлеу туралы заңда көзделген негіздер мен тәртіпте
өкілетті органдармен ... ... және өзге де ... қатысты қылмыстық іс жүргізу міндеттерін орындауды қамтамасыз
ету мақсатында ... ... ... деп ... ... ... ұстау; бұлтартпау шаралары; өзге мәжбүрлеу ... үш ... ... Петрухин процессуалдық мәжбүрлеудің таралуының, оның қолданылатын
масштабын анықтау үшін мәжбүрлеуші деп аталушы тергеу және сот ... ... ...... ... ... ... қандай жағдайларда жүгінуге болатынын көрсететін
әлеуметтік-психологиялық және социологиялық ... ... ... Ол ... мәжбүрлеудің көрсетілген деңгейіне байланысты топтайды:
1) процестің қатысушыларының өтініштері бойынша (куәландыру және
жәбірленушілерді ... ... ... ... бастамасымен, бірақ ереже бойынша процестің
қатысушыларының толық құптауымен (мысалы, оқиға болған жерді қарау,
эксгумация);
3) ... ... ... ... ... ... ... өз еркімен (айыпталушыны медициналық мекемеге орналастыру,
сраптамалық зерттеу үшін үлгілер алу);
4) тек мәжбүрлеу (ұстау, қамауға алу, ... ... ... ... алып келу);
5) қолданылатын шараларға өзінің көзқарасын айту мүмкіндігі жоқ
адамдараға қатысты, ... ол ... ол ... естісе бұл шараларды жеке
бостандығын мәжбүрлеп шектеу деп ... ... ... ... ... ... мына түсініктерді ажыратуды ұсынады:
«қылмыстық процесте мәжбүрлеу», процестің субъектісіне әсер ... ... ... ... нәтижесінде ол ... ... ... міндеттерді, соның ішінде субъектіге процессуалдық қана емес,
сонымен брге қылмыстық-құқықтық санкцияларды ... ... ... әсер етуді қоса орындауға мәжбүр болады;
«қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу», тек қылмыстық-процессуалдық құқық
иеленетін және ... ... ... сот ... әсер ... ... қамтиды (дәлелдеу аясы, превенция
аясы және т.б.) [58, 52 ... ... ... ... шараларына жеткілікті
көңіл аударылған деп, оларды былай бөледі:
1) ... ... ... табу және алу ... ... сот ... тәртіпті қамтамасыз етуші шаралар;
4) тағы басқалар [87, 6 б.].
З.Ф. Коврига қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу деп – бұл ... ... ... ... ... ... ... адамдарымен) заңда белгіленген тәртіпке сәйкес
қолданылатын, сот төрелігінің мүддесіне ... ... ... не ... ... ... көрінетін мемлекеттік әсер етудің әдісі деп ... ... ... ... екі ... ... бөледі:
1) бұлтартпау құралдары (бұлтартпау шаралары);
2) қамтамасыз ету құралдары (тінту, алу, айыпталушыны немесе сезіктіні
медициналық ... ... ... ... ... [88, 30 ... ... субъекті оған жүктелген процессуалдық міндеттерді
орындауға итермелеу мақсатымен қолданылатын мәжбүрлеу ... ... әсер ... ... ... ... (ол жеткіліксіз болғанда)
физикалық мәжбүрлеуді, процедуралықпен қатар, құқықтық тәртіпті қорғаудың
материалдық-құқықтық құралдарын қамтушы қылмыстық-процессуалдық ... ... ... өрескел шығады деп көрсетеді [89, 108 б.].
Белгілі бір мағынада, авторлар, көбінесе ... ... ... субъектісі процессуалық процедураларды
жеке және өз бетімен атқаратындықтан ... ... ... ... ... көрсетеді. Бұл жерде нақты мысал ретінде алу ... ... ... ... ... ... Мысалы, И.И. Логанов
осыған байланысты «...психологиялық мотивтердің жүйесіне байланысты бір
қызмет ... ... ... ретінде жүруі мүмкін» дейді [90, ... ... осы ... ... ... ... ... және жігерлі ерекшеліктеріне сүйеніп, мәжбүрлеу шаралары және
міндетті субъектінің мүдделеріне және тілектеріне сәйкес акция деп ... 49 ... ... осы ... ... ... мәжбүрлеудің
қылмыстық-процессуалдық нормаларына өз еркімен бағыну мәжбүрлеудің өзін
жоймайды дейді [91, 17-18 б.], біздің ... осы ... ... ... мәжбүрлеу шарасы субъективтік факторларға тәуелсіз сондай
болып ... ... ... еш нәрсеге қарамастан ешкімде өз келісімімен
өзінің құқықтарында шектелмейді. ... ... ... ... ... Егер шектеулер заңды түрде бекітілсе, онда ол соған
қолданылған тұлғаның психикалық (субъективтік) өлшеміне байланысты ... ... ... Бұл ... біз ... ... «социалистік
сана-сезімге», «социалистік ар-намысқа» және т.б. үміттенуші «кеңестік
құқыққа» тән идеологиялық нұсқауларды ... ... ... құқық
әділеттіліктің біркелкі өлшеуіші бола тұрып, құқық қолдану ... ... ... ... үшін ... ... ... шарттарын
жариялады, ал оның функционалдық сипаттамасы бойынша психологиялық фактор
көптеген құқықтық теорияларда ... ... ... ... - ол ... құрамының субъективтік белгілері) ескерілсе
де, дегенмен факультативті сипатта болады. Және бұл ... ... ... және ... ... ие, оған жету ... күшін қолданғанда ғана мүмкін болатын қылмыстық-процессуалдық
құқыққа қатысты.
Осыған байланысты, осы ... ... ... ... ашуды басты мақсат етпей, тек қылмыстық-процессуалдық
мәжбүрлеу шараларын қолдану барысында адамның жеке ... ... ... асырылуында әртүрлі пікір таластар мен қарама-
қайшылықтарға тереңдемей, ... ... ... ... ... шектеу шарасы деп көрсетеміз.
Десе де, тұлғаның мәртебесін толық анықтау, Конституцияда және
халықаралық ... ... оның ... ... ... ... ол қылмыстық сот өндірісінің аясына түскенде және
мәжбүрлеу тәртібіндегі шектеулерге кездескен жағдайларда да ... ... ... ... ... Мұндай «шектер» құқықтықпен ... ... ... мен бостандықтарының жүзеге асырылуының
конституциялық кепілдіктерімен көрсетіледі. ... ... ... ... ерекшелігіне және процессуалдық
мәжбүрлеу шараларына қатысты нақтыланады.
Осы бір-біріне қарама қарсы ... ... ... құқықтар мен бостандықтардың кепілдіктері) қысқаша мазмұнын біз
еліміздің Конституциясының нормаларынан көреміз. Онда ... ... ... ... жеке ... ... құқығы бар деп
бекітілген. Жеке бостандықтың мазмұнына заң шығарушы « ... ... ... оның ... және ... ... кіргізеді.
Жеке бастың бостандығы адамзат прогресінің ... ... ... ... ... ... пен ... ретінде қарастырылуы тиіс» [43, 72
б.].
Жеке адамның бостандығын шектеудің мәселесі ол ... ... ... ... және ... ... ... көрсетілген шектеулердің әрекетіне душар ... ... ... айналады. Сондықтан дәл осы жерде заң ... сот ... ... ... жеке ... оның мәртебесі
процессуалдық құқық нормаларымен ... ... ... және
«мызғымайтын» бостандықтың берілуіне әсер ететін бірнеше нық ... ... ... ... Конституциясында адамның жеке
басына тиіспеушілік, қамауды және ұстауды ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу
шараларын қолдану барысында тұлғаның бостандығына қол сұқпаушылықтың ҚР-ның
Конституциясының 16-бабына сәйкес конституциялық кепілдіктері болып:
- заңда көрсетілген ... ғана және тек ... ... және ... ... ... ... шағымдануға құқық (16-бап 2-бөлік);
- 72 сағаттан аспайтын мерзімге ұстау (прокурордың санкциясынсыз) (16-
бап 2-бөлік);
- қорғаушыға құқық (ұсталған, қамауға алынған ... ... ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің 14-бабына сәйкес өзге де кепілдіктермен
толықтырылады. Оларға мыналар жатады:
- ... ... ... ... және ... жүргізу үшін медициналық мекемеге мәжбүрлеп орналастыруға
жол бермеу (тек соттың ... ... ... ... 2-бөлік);
- ұсталған адамға ұстаудың негізі, ... ол ... деп ... ... ... ... заңдық сипаттамасының жылдам
хабарлануы (14-бап 3-бөлік);
- соттың, қылмыстық ізге түсу органдарының заңсыз ұсталған немесе
қамауға алынған, немесе ... ... ... ... заңда немесе үкімде көзделгендегіден артық ... ... ... ... ... ... (14-бап 4-бөлік);
- қылмыстық процеске қатысушы адамдардың ешқайсысына күш қолдануға,
қатал немесе ... ... ... әрекет жасауға
болмайтындығы (14-бап ... ... де ... ... ... денсаулығына қауіп туғызатын іс
жүргізу әрекеттеріне қатысуға тартуға ... ... ... ... ... жолын кесу шарасы ретінде қамауға алу таңдалған
адамды, сондай-ақ қылмыс ... ... ... ... адамды
қамауда ұстау оның өмірі мен ... ... ... ... ... ... (14-бап 7-бөлік);
- заңсыз бас бостандығынан айыру, өмірі мен денсаулығына қауіпті
жағдайда ұстау, оған қатал ... ... ... ... осы ... көзделген тәртіппен өтелуге тиістілігі (14-бап 8-
бөлік).
Бүгінгі күнде қылмыстық процесте тұлғаны, оның конституциялық және
процессуалдық ... қол ... ... ... конституциялық заңдылықты сақтау дәрежесіне көтерілген
мемлекеттік қажеттілік мәселесі болып табылады. Мысалы ... ... ... Кеңесінің «Республикадағы конституцииялық заңдылық жағдайы
туралы» жолдауында ... ... және жеке ... конституциялық құқықтары бұзылып жатыр... Мысалы, 2002 жылы
3788 азаматқа қарсы негізсіз қамау қолданылған... Қылмыстық жауаптылыққа
заңсыз тартуға байланысты ... өтеу ... ... ... ... ... 30 ... тенгеден жоғары алынған...» [69]. Осы
мәліметтерге ... ең ... ... ... ... ... ... оларға қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу шараларын
қолдану барысында Конституция және ... заң ... ... ... мен ... ... ... байланысты елеулі түзеулерді қажет етеді деп констатациялауға
болады.
Жалпы әлеуметтік, өнегелілік, ... ... ... сүйеніп, біз сонымен қатар қылмыстық-процессуалдық заңына
сәйкес мәжбүрлеу шаралары ... ... ... ... ... ... айта ... Мысалы, тергеуші ҚР-ның ҚІЖК-
нің 201-бабының тәртібіне сәйкес тергеу әрекеттеріне заңда көрсетілген
адамдарды қатыстыра отырып, оларға ... мен ... ... ... ... ... тәртібін түсіндіруі міндетті. Бұл
жерде азаматтар ... ... ... ие ... қарауына
түседі және тергеушімен өзінің процессуалдық міндеттерін ... ... ... зардап шегушісі болады. Осыған орай, біз
өз кезегінде солар арқылы ҚР-ның барлық салалық заңдары үшін ... ... ... негізделуші заң нормалары жүзеге асырылатын құқықтық
кепілдіктер туралы айтамыз. Сондықтан, қылмыстық ... ... мен ... мәселесін өзекті қылып, заң шығарушы олардың
сақталуының анықталғандығымен және кепілденгендігімен сипатталатын ... ... ... ... тұрғызды. Бұл ережелер басшылық етуші
болып ... және ... ... ... ... ... процестің демократиялық, гумандық құрылымын анықтайды. Бұл
жерде сөз әрине принциптер ... ... ... ... ... ... жеке
басына тиіспеушілік принципі нық позицияға ие болған.
Адамның жеке басына тиіспеушілік принципі барлық ... ... ... ... болып табылатындықтан қылмыстық процестің аясына
түскен адам басынан бастап қылмыстық-процессуалдық ... ... ... ... ... байланысты Р.Т. Шуменованың «...қылмыстық-процессуалдық құқықтың
барлық жүйесі процессуалдық кепілдіктер ... ... [92, 119 ... ... ... ... Осы айтылғанға қатысты бұл жалпыланған
категория деп айта кеткенді жөн көрдік, ... ... ... тәртібін анықтаушы нормалар да бар. Мәселені тереңірек
қарасақ, бұл айтылған пікір ... ... оған ... ... ... ... ... тоқтау керек. Конституция нормасынан бастайық, онда
16-бабында адамның жеке ... ... ... ... Осы ... ... ... тұлғаның құқығы ретінде жүреді,
дегенмен оның мемлекеттің негізгі заңының адам және ... ... ... ... бекітілуі оны конституциялық кепілдіктер дәрежесіне
көтереді.
ҚР-ның қылмыстық істер ... ... ... жеке ... ... ... ... бастамалардың әр түрлі жағын
нақтылаушы және талдаушы ... ... ... және ... ... құқықтық актілер арқылы бұл принцип жүзеге асырылуы тиіс. ҚІЖК-
де бекітілген адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің ... ... ... ... ... ... Р.Т. Шуменова ... ... ... ... ... ... құрылымын анықтайды:
1. принциптердің жүзеге асырылуының құқықтық базасын орналастырушы
негізгі ережелердің ҚР-ның Конституциясында ... ... сот ... ... ... ... жүзеге
асырылуының процедурасын анықтаушы ережелердің қылмыстық-процессуалдық
заңда талдануы;
3. процессуалдық қылмыстық-құқықтық ... ... ... [92, 119 ... ... ... ... кепілдігі болып, осы
автордың тұжырымы ... ... әсер ... ... ... сот ... міндеттеріне қылмыстық процестің
қатысушыларының тәртібін сәйкестендіруді қамтамасыз етуші қылмыстық ... ... және ... ... ... ... [92, 114 ... қарым-қатынастарға талдау жасай отырып, Л.Д.
Кокорев пен В.Д. ... ... сот ... тұлғаның кейбір
субъективтік құқықтары – ол ... ... ... ... ... б.] ... және тұлғаның құқықтарының кепілдіктері туралы мәселелердің
зерттелуі тек айыпталушыға ғана қатысты емес ол өзінің ... ... ... сот өндірісінде қорғаушы, істің барысына жеке мүдделі
қылмыстық процестің барлық қатысушыларына қатысты деп көрсеткені [93, 109
б.] орынды. ... ... ... органының бастығының әрекетіне
шағымдану құқығы сезіктінің, айыпталушының қол сұқпаушылыққа құқығының
жүзеге ... ... ... ... ... кепілдіктерге қылмыстық сот өндірісінің
принциптерін де жатқызады. Осы мәселені ашып алу ... ... ... ... мен ... әр ... ... деп көрсеткен.
Принциптер және кепілдіктер – олар ... ... ... Кепілдіктер – қамтамасыз ету құралдары; ал ... ... ... ... ... ... Десе де, ... принциптер шын мәнінде гаранттардың рөлінде жүреді. Мысалы,
заңдылық принципі азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің ... ... ... ... ... процестің принциптерінің кепілдіктері аталып, әр ... әр ... ... ... И.Л. Петрухин үш аспектіні
көрсетеді:
1) ұстау және қамау заңдылығын соттың бақылауы;
2) тұлғаның негізгі құқықтарын қорғаудың әдісі ретінде ... ... ... ... ... ... мен ... шектелуінің рұқсат
етілген шегі [94, 60 б.].
Процессуалдық кепілдіктер нақты қылмыстық-процессуалдық заңдар да және
халықаралық ... да ... ... бұл ... ... ол ... ... әртүрлі интерпретация (түсіндірме) береді.
Көптеген процессуалист ғалымдар кепілдіктерді процестің қатысушыларының
құқықтарын және қылмыстық сот ... ... ... ... деп ... Солардың ішінде М.С. Строгович процессуалдық
кепілдіктер деп ... ... ... ... ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғайтын заңмен ... ... [95, 56 б.]; М.А. ... ... ... ... ... бір амалдар, солар арқылы процестің
қатысушылары өздерінің құқықтарын ... ... ... ... ... [96, 20 б.]; П.А. ... ... – ол қылмыстық-процессуалдық қызметтің барлық субъектілерінің
міндеттерін орындауын және берілген құқықтарын ... ... ... ... ... ... құқықтық амалдар деген
[97, 64 б.]; К.Ф. Гуценко қылмыстық сот өндірісінің міндеттерін ... және ең ... ... ... ... ... ... және заңды мүдделерін қорғау үшін ... ... ... деп көрсеткен [98, 22 б.];
Мұндай анықтама қазақстандық процессуалистердің арасында да ... ... Е.Е. ... ... ... - қылмыстық іс
жүргізудің міндеттерін және іске ... ... мен ... ... етудің заңмен белгіленген құқықтық амалдары» ... [27, 17-18 ... ... бұл ... ... ... қылмыстық қудалауды
жүргізуші адамдардың қызметтерін, міндеттерін ... ... ... Е.Г.
Мартынчик құқықтық нормаларда бекітілген, ... ... ... барлық стадияларында айыпталушы өзіне ... ... ... асыратын және заңды ... ... ... ... келтіруші және құқықтардың кепілдіктерінің жүзеге
асырылуына ... ... ... ... ... ... ... амалдар, сондай-ақ заңға негізделген айыпталушының
құқықтарын ... ету ... ... ... ... және
қорғаушының қызметі деген [99, 69 б.]. В.З. Лукашевич ... деп 1) ... ... мүдделерін қорғауға, өздерінің
құқықтарын әрекетті жүзеге асыруын қамтамасыз етуге және түсіндіруге
бағытталған ... ... ... ... ... ... 2) оған бұзылған құқықтары мен ... ... ... лауазымды адамдардың жауаптылығы туралы мәселені қоюдың фактілі
мүмкіндігін беретін заңда бекітілген амалдарын; 3) ... ... [100, 3 ... ... тобы ... ... ... ішінде Э.Ф.
Куцова айыпталушының құқықтары мен заңды мүдделерінің кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттері; қылмыстық істегі қоғамдық өкілдердің
тиісті құқықтары деп қарастырған [101, 127-128 б.]. ... ... ... ... ... осы ... ... адамдарға еш көмек
бере алмайды, өйткені бізге қажеті, осы құқықтардың жүзеге асырылуы.
Б.Х. ... ... ... іске ... адамдардың заңмен
бекітілген құқықтары мен мүдделерін қорғауды қамтамасыз ететін ерекше
құқықтық шарттар ... ... [102, 193 б.] ... ... ... ... ... тұлғаның құқықтары мен
заңды мүдделерінің кепілдіктерінің жүйесін төмендегі ... ... ... ... және ... мәжбүрлеуді қолданудың
жалпы шарттарының нормативтік реттелуі (іс барысында мүдделі ... мен ... ... шектеуден сақтаушы процессуалдық
ережелер) мәжбүрлеу аясындағы процестің қатысушыларының ... ... ... олардың процессуалдық мәртебесі): қылмыстық-
процессуалдық заң нормаларында ... ... ... бір ... ... ... (тәртібі);
ә) объективизацияны-процессуалдық шешімде соның арқасында дәлелдемемен
сондай маңыз берілген, заң қолдануға жатады деп ... ... ... көрсетуді талап етуден білінетін процессуалдық ... ... ... шешімді дәлелдеу;
б) өзінің құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... заң ... алу ... ... ... ... ішінде
процессуалдық мәжбүрлеуге қатысты қылмыстық іс ойынша артық күрделі емес
және жедел, қол ... ... ... ... ... ... әрекеттеріне сотқа шағымдану;
в) ведомствалық процессуалдық бақылау жүйесі. ... ... ... алдын ала тергеу және анықтау органдарының
қызметін прокурорлық және соттық қадағалау;
г) азаматтардың құқықтарын және бостандықтарын негізсіз ... ... ... ... ... заңсыз және негізсіз
қолданғаны үшін қылмыстық ... ... ... мен лауазымды
адамдардың жауапкершілігінің шаралары (заңсыз ... ... және ... ... белгілеуші Қылмыстық кодекстің қылмыстық-құқықтық нормалары;
азаматтық-құқықтық; тәртіптік – ... ... ... ... жеке қаулылары; қылмыстық-процессуалдық – қылмыстық
істерді қайта тергеуге ... ... ... шараларымен және
т.б. байланысты заңсыз және ... ... жою ... ... [57, ... ... ... кепілдіктер қылмыстық-
процессуалдық заң ... ... ... сот өндірісінде
адамның құықықтарын күзету, сондай-ақ оның ... мен ... жету ... жүйесі деген анықтамамен [29, 3-6 б.] келісіп,
процессуалдық ... ... ... ... ... сот өндірісінің принциптері;
- қылмыстық-процессуалдық нысан және процессуалдық шешімдерді негіздеу;
- норманы қолданудың процессуалдық тәртібі;
- сотқа шағымдану құқығы;
- прокурорлық қадағалау;
- сот ... ... ... ... ... лауазымды адамдардың
заңсыз және негізсіз шешімдерімен азаматқа келтірілген зиянның ... және ... [29, 39 ... ... ... ... «амалдар» терминінің қолданылуы
кепілдіктер қатарына ... ... ... ... ... ... береді, ең ақырында бұл осы заң категориясының
ақиқатты мазмұнын ... және ... ... ... ету немесе мақсаттарға жету амалдары ретінде дефинициялануы осы
амалдардың мәнінің нақтылануын және түсіндірілуін ... ... ... ... ... ... және оның ... әрекеті қалайша жүзеге
асырылатыны кейде белгісіз деп көрсеткен. Процессуалдық кепілдіктерді
құқықтың нормасы ... ... ... ... ол ... ... толық ашпайды. Құқық нормалары тұлғаның құқықтарының сақталуының
нақты материалдық қамтамасыз етілуі емес, тек ... ... ... деген. Д.Қ. Канафин процессуалдық кепілдіктерді арнайы құқықтық
шарттар ретінде қарастыру бұл ... ... ... әкеп ... тоқталған. Дефиницияда көрсетілген шарттар деп заң талаптарын түсінсек,
онда ол процессуалдық ... ... ... ... қарастырушы
көзқарастармен үндес, ал егер бұл шарттар іс бойынша өндіріс барысында
ескерілетін және ең ... ... ... ... ... ... мән-жайлар болып саналса, оның анығырақ түсіндірілуі қажет деп
келісуге болады дейді. Сондай-ақ осы ... А.Н. ... пен ... ... процессуалдық кепілдіктерінің мәні аса кең болуы
себепті олардың ақиқатты мазмұны мен әрекетінің ... ... ... деп ... Атап ... 1) ... ... мен міндеттері кепілдік ретінде ... ... ... ... қылмыстық процесс үшін жан-жақты және ... ... ... ... ... ... анықтайды, бірақ олармен
теңдестірілмейді деп көрсеткен. 2) Кепілідктер қатарына процессуалдық
нысанды ... ... ... десе де ... ... тәртіпті және процессуалдық шешімді негіздеуді атау жөнсіз,
өйткені процессуалдық нысан аталған тәртіпті ... 3) ... мен сот ... ... ... қатысты бөліктерін ғана
емес, толықтай заңдылықтың қамтамасыз ... ... ... ... ... бағыттары. Осыдан, прокурорлық қадағалау мен ... пәні ... ... ... ... ... ... олар құқықты кепілдендіру жүйесіне қатысады,
бірақ өздері кепілдіктер болып ... 4) ... ... жүргізуші
органның заңсыз әрекетінен келтірілген зиянның ... ... мен ... ... қалпына келтіруді мақсат етіп қоятындықтан кепілдіктер
ретінде санауға болмайды деп ... ... ... ол ... фактілі қолданылуын және тиісті міндеттердің
атқарылуын қамтамасыз етудің ерекше түрде жүзеге асырылатын әдістері мен
тәсілдерінің, ... мен ... ... ... мен ... емес деп ... [103, 14-23 ... анықтамалардан әр ғалым қылмыстық процесс аясына түскен
адамдардың құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... көреміз.
Адамның жеке басына тиіспеушілік туралы сөз қозғалғанда, біз ... ... ... ... ... ие, ... әдістерін қолданушы мемлекеттік-құқықтық механизмінің әсер ету
аясына тап боламыз. Қылмыстық ... ... ... ... ... ... бұзушылық түрі – қылмыс жасағаны үшін сезікті, айыпталушы
мәртебесіне ие болғанда шектеледі, осыған байланысты мемлекеттік қылмыстық-
процессуалдық ... ... ... болатыны сияқты, қылмыстық
процесте тұлғаның бостандығын шектеуші мәжбүрлеу шараларының қажеттігі де
белгілі; олардың қолданылуы қылмыстарды ... ала ... және ... ... қылмысты ашу мақсатында тергеуді ... және ... ... қамтамасыз ететін құқықтық режимді
сақтаумен ... ... ... мен ... ... ... ... шаралар, соның ішінде, бостандыққа
құқықты, әлеуметті ақталған. ... ... ... құқықтық тәртіп үшін
жауаптылықты алады, сондықтан ол құқықтық құрал-саймандары ... ... ... және ... ... жүйені, аппаратты
және режимді бекітеді. Біз мәжбүрлеу қылмыстық, ... ... ... және ... болмасын құрылымда және
саяси режимде ешқашан өзін жоғалтпайды деп нық айта ... ... ... маңызды міндет етіп тұлғаның мүдделерін қоятын ... іске ... ... тіреледі. Сондықтан қазір, бізді
бәрінен де мына мәселелер толғандыруы қажет:
- процессуалдық мәжбүрлеу шараларын ... ... ... құқықтары мен бостандықтары сенімді қорғалатын және қол
сұғылмайтын болады ма;
- бұл үшін заң ... ... ... ... ... құқық қолдану практикасында заң нормалары жүзеге асырылады ма және
т.б.
Бұл мәселеде негізін ... ... ... жағдай қалыптасады. Тұлғаның
демократиялық мәртебесі заңи бекітуді және тұлғаның бостандығы ... сот ... ... ... ... ... шектеулерге
душар болған жағдайларда да қол сұғылмайтын болып қалатын қажетті шектердің
бекітілуін талап етеді. Бұл ... ... және ең ... ... мен бостандықтарының жүзеге асырылуының ... ... ... ... нормаларында
кепілдіктер процессуалдық мәжбүрлеу шараларына және ... ... ... ... қылмыстық процестің негізгі буыны ретінде кепілдіктердің
жүйесін, олардың қылмыстық сот өндірісі аясына ... ... мен ... ... жүзеге асырылуындағы ролін анықтай отырып,
біз құқықтық кепілдіктер деп – құқықтың нормалары мен принциптерінің жүзеге
асырылуының негізгі құқықтық құралын айта ... ... ... ... ... ... кепілдіктер өзгеріп
және толықтырылып отырылуы мүмкін. Мысалы, ұстау және қамау барысында
қосымша кепілдік ... ... ... ... ... ... хабарлау міндеті жүреді.
Негізгі кепілдіктер ҚР-ның ... ... ... ... ... заңға декларативті сипат береді, жүзеге
асырылуы аянышты нәтижелерге әкелуі ... ... ... ... ... аяққа басушы тоталитарлық режимнің көп жылдары жүзеге
асырылуының кепілдігімен бекітілмеген норма - өмірде жүзеге ... ... жоқ бос ... ... ... және дәлелдеді.
Сонымен қатар, құқықтық реформалардың орамдары да ... ... мен ... ... аса тығыз түрде өзара әрекеттесуі және
байланысуы қажет деп ... ... ... ... – тіршілік
әрекетінің алғашқы себебімен нығайтылғанда ғана, құқықтың нормалары
аяқталған және ... ... ... ие ... Сезіктіні ұстау барысында адамның жеке басына тиіспеушілік
принципінің жүзеге асырылуы және кепілдіктері
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... біріп болып келеді және ол ең алдымен, қылмыс жасады
деп сезік келтірілген ... ... ... ... ... ретінде оны қамауға алу мәселесін ... ... ... мәжбүрлеудің өзге де түрлері: бұлтартпау шаралары (ешқайда
кетпеу және өзін дұрыс ұстау туралы қолхат беру; жеке ... ... ... бөлім командованиесінің байқауына беру; кәмелетке
толмағанды қарауына беру; кепіл, үйде қамап ұстау; ... алу) және ... ... өзге де ... ... ... келу туралы міндеттеме, алып келу, қызметінен уақытша шеттету, ақша
өндіріп алу, мүлікке тыйым салу) қатар, ... өз ... ... заң ... ... ... ... процессуалдық
мәжбүрлеу институтының ажыратылмайтын бөлігі болып келеді.
Ұсталған кезден бастап, ... ... деп ... ... ... ... қылмыстық қудалау органдарының «юрисдикциясына» түседі және
құқықтары мен бостандықтары процессуалдық құқық ... ... ... ие ... Осы ... ... негізін қалаушы
болып адамның жеке басына тиіспеушілікке құқық: бостандығына және ... қол ... ... Мәні ... ... ұстау
нәтижесінде адам өзінің басты құқықтарының біреуінен – жеке ... ... ... ... ... ... ... мен
міндеттерді қамтамасыз ету мемлекеттік ... ... ... және ... күшіне ие болушы мемлекеттік органдар жүйесінің
өзінше бір түрі болып келеді. Осыған орай, ұстау – ол ... ... ... ... ... Заң ... сүйеніп, процессуалдық
ұстаудың мерзімін (72 сағаттан көп емес) ескере отырып ... ... адам өз ... ... ... және іс-әрекетін, өз уақытын
қалауынша анықтау мүмкіндіктерінде шектелетін, бостандықты қысқа мерзімде
шектеу деп те ... ... ... ... ... шектеледі:
1) өз қалауы бойынша өзін-өзі ... ... жеке ... ... ... ... және ... бостандығы.
Осы аталғандардан сезіктіні ұстау қылмыстық қудалау органдарымен
адамның қылмысқа қатыстылығын анықтау және оны ... алу ... ... ... ... ... ... бостандығын шектеуден көрінетін
қысқа мерзімдегі қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... ... сәйкес бұл мәжбүрлеу шарасы
кідіртілмейтін тергеу әрекетіне жатады. Заң ... де ... ... ... және ... ... бостандықты шектеумен
қатар, дәлелдемелерді жинауға бағытталған тергеу әрекеті деген пікірлер
кездеседі [104, 44 б.; 105, 54 б.]. В.И. ... ... ... ... ... қарастыруды жақтаушылар, оның мәнін ұстаудың
негіздері дәлелдемелік маңызға ие болып, қылмыстық іс ... ... ... жатушы хаттамада көрсетілуі қажеттігінен көрінетінінен
көрсетіп, өз ... ... ... ... кеткен. Атап айтқанда,
сезіктіні ұстаудың тергеу әрекетіне ... ол бұл ... ... ... ... ... тармақтарында бекітілуінен көреді.
Сондай-ақ, онымен қаралған жеті жүз қылмыстық істердің тек ... ... ... немесе үкімде дәлелдеме ретінде сезіктіні ұстау
хаттамасына сілтеме жасаған. ... ол ... ... - тек ... ... ... ... тұжырымға келеді [106, 66-68
б.]. Бұл пікірмен әбден келісуге болады, өйткені сезікітіні ұстау әлі ... ... ашып ... ... ... адамға қарсы,
ұсталған адам да болуы мүмкін, оқиға болған жерді қараумен сараптама
тағайындауды ... ... ... ... ... жол ... үшін ... сезіктінің тиісті органға әкелінуін және қылмыстық істің
қозғалуын қажет ... ... ... ... ...... ... жалпы қылмыстық қылмыс жасаушы адамды анықтау
этапында жүзеге асырылатын қажетті ... ... бірі [107, ... мемлекетте ұстау түріндегі бостандықты шектеу, барлық осы
жағдайларда жоғарыда айтылғандай заң негізінде және тек ... ... ... ... ... барысында заң нормаларын сақтау туралы
сөзсіз талап, сезіктіні ұстау ... ... жеке ... ... ... ... аса ... кепілдігін қалыптастырады. Жеке
адамның бостандығын заңсыз ... ... ... ... ... және ... ... түп-түгел регламенттелген.
Осылайша, адамның құқықтарын және негізгі бостандықтарын ... ... ... ... ... ... негіздері бекітілген, солардың
ішінде:
а) құзыретті сотпен оны кінәлі деп табудың негізінде күзетте ... ... ... ... ... үшін ... ... бекітілген
әрбір міндеттемені орындау мақсатында заңды ұстау;
б) құқық бұзушылық жасады деген негізді сезік бойынша оны құзыретті сот
органымен беру ... ... ... құқық бұзушылықты онымен жасауды
тыю, не оны жасағаннан кейін оның ... ... ... үшін ... ... негіздер болғандағы заңды ұстау;
в) тәрбиелік қадағалау үшін ... ... ... ... ұстау немесе оны құзыретті органға беру үшін заңды ұстау;
г) инфекциялық аурулардың таралуына жол ... ... ... ... ... ... қаңғымаларды заңды ұстау;
д) мемлекеттке заңсыз кіруін тыю мақсатында немесе оған қатысты ... ... ... ... шаралар қолданылатын адамды заңды ұстау
[7, 540 ... ... ... ... заңды ұстаудың қосымша кепілдігі болып
ұстауға тек өкілетті ... ... ... бар ... табылады. ҚР-ның
ҚІЖК-не сәйкес бұл – қылмыстық ізге түсу органы.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 8-тарауында ... ізге түсу ... ... ... ... мен ... ... көрсетілген:
- прокурор (62-бап);
- тергеу бөлімінің бастығы (63-бап);
- ішкі істер органдарының тергеушілері (64-бап);
- ұлттық қауіпсіздік органдарының тергеушілері;
- қаржы полициясы органдарының ... ... ... ... ... ... 2-б. сәйкес анықтау
органдарына мыналар жатады:
1) ішкі істер органдары;
2) ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... және ... ұстау тәртібімен байланысты
қылмыстар туралы істер бойынша - әділет органдары;
4) ... ... ... ... және ... төлемдерін төлеуден жалтару туралы істер
бойынша – ... ... ... полиция органдары;
7) шекара бөлімдерінің командирлері;
8) әскери полиция органы ... ... ... ... ... ... мекемелер мен гарнизондардың
бастықтары;
9) Қазақстан Республикасы дипломатиялық өкілдіктердің, ... және ... ... ... ... өртпен күресу қызметінің ... ... ... ... ... ... (66-бап);
- анықтаушы (67-бап).
Прокурор өз құзыреті шегінде қылмыс жасады деген сезіктілерді заңда
бекітілген тәртіп пен ... ... ... үшін жедел іздестіру
қызметінің, анықтаудың, тергеудің және сот ... ... ... асырады. Заң ұстау барысында құқықтық құралдар мен
әдістерді анықтайды, соларды қолдана отырып ... ... ... ... оларды ашып және сонымен қатар тыя алады. Заңмен берілген
құқықтар жеткілікті тиімді бақылауды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... сезіктіні ұстауды жүргізген
адамның немесе органның өкілеттігін, жүргізілген ұстау туралы хабарламаның
прокурорға дәл ... ... ... ... ұсталған адамнан
жауап алудың дәл уақыттылығын және басқа да ... ... ... ... заңсыз бостандығынан айырылғанды немесе ... ... асып ... ... ... ... міндеті жүктелген.
Тергеу бөлімінің бастығы – алдын ала тергеуді жүзеге асыратын органның
тергеу бөлімшесінің бастығы мен өз ... ... ... ... ... ... жеке ... тиіспеушілік принципін сақтауда оның
ролі, ол ... ... ... ... мерзімінің сақталуын,
сондай-ақ прокурордың нұсқауларының орындалуын бақылайды. Анықтау органының
бастығы бекітіде:
- қылмыс ... ... ... ... ұстау туралы хаттамаларды;
- айыптау хаттамасын;
- айыпталушыға (сезіктіге) қатысты қамауға алу ... ... ... ... ... ... жою ... қаулыны;
- күзетте ұсталмаған айыпталушыны (сезіктіні) стационарлық сот-
медициналық ... ... ... ... ... мекемеге жіберу туралы қаулыны;
- айыпталушыны (сезіктні) қамауда ұстаудың мерзімін ұзарту туралы
қаулыны.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 66-бабына сәйкес ... ... ... ... мен оны жасаған адамдарды анықтау, қылмыстарды болдырмау ... кесу ... ... ... іс жүргізу және жедел іздестіру
шараларын қолдануды ұйымдастырады.
ҚІЖК-нің нормаларына сәйкес ... (кур. ... ... ... жазбаша нұсқаулар беруге құқылы. Осыған орай, ҚР-ның ҚІЖК-нің 201-
бабына сәйкес тергеуші тергеу іс-әрекеттеріне қатысуға анықтау ... ... ... ... ... 200-бабына сәйкес алдын ала
тергеу жүргізу ... ... ... ... ... ... ... органы қылмыстық іс қозғауға және қылмыстың ізін анықтау мен бекіту
жөніндегі ... ... ... ... ... қарауды,
тінтуді, алуды, куәландыруды, сезіктілерді ұстау мен олардан жауап алуды
(кур. ... ... мен ... жауап алуды жүргізуге
құқылы. Анықтау органы ... ... пен ... іс қозғалғаны туралы
прокурорға дереу қабылдайды.
Анықтау органына ҚР-ның ... ... ... ... ... ... ... құзыретіне сәйкес қылмыстың белгілерін және ... ... ... ... ... және ... алу мақсатында
қажетті қылмыстық-процессуалдық және жедел ... ... ... ... ... ... ... асырылуы жалпы және арнайы
жедел іздестіру шаралары арқылы жүзеге асырылады, солардың ішінде: ... ... ... жасаған адамның ізіне түсу және оны ұстау. Жедел-
іздестіру қызметі ... ... ... ... ұстауда мынандай көмекші
әрекеттер қолданылуы мүмкін:
- іздеу-қызмет иттерін пайдалану;
- ұсталған адамдарға жеке қарауды жүзеге асыру;
- олардағы қылмыстық ... ... бар ... мен ... ... ... тұрғын жайларды, жұмыс орындары, көлік құралдарын қарау;
- қарулы қылмыскерлерді және басқаларды қолға ... ... ... [42].
Заңға сәйкес анықтауды әртүрлі ведомстволардың органдары жүргізеді.
Қылмыстық-процессуалдық ұстауға аса кең өкілеттікке ішкі істер ... Ішкі ... ... ... жүйесін ҚР-ның Ішкі істер
министрлігі, оның ... ... ... мен өзге де ... ... ... маңызы бар қала мен Республика
астанасының, көліктегі оған бағынатын ішкі ... ... ішкі ... ... ... және өзге де ... ... Ішкі істер
органдарының құрамында криминалдық, әскери сияқты полициялар және әскери-
тергеу органдары құрылады. ... ... ... ішкі ... ... және алдына қойылған мақсаттарға сәйкес өз ... ... ... адамдарды ұстау бойынша операцияларды жүргізеді
және ... ... ... ... ... да ... қорғау және арнайы
мемлекеттік органдарға жәрдем береді. Қылмыстық-процессуалдық ұстау
барысында ішкі ... ... ... жеке ... ... принципін
басшылыққа алады, сондай-ақ міндетті:
- құқыққа қарсы қол сұғушылықтардан адам және азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғауға;
- қылмыстық ... ... және ... да ... ... ар-намысын, беделін және жеке мүлігін қорғау бойынша
заңда көзделген шараларды қабылдауға;
- ұсталған, қамауға ... және ... ... ... және алып
баруға;
- азаматтарды және лауазымды адамдарды мәжбүрлеп алып келу ... ... ... ... прокурордың өз құзыреті
шегінде шығарылған басқа да жазбаша тапсырмаларын және нұсқауларын
орындауға.
Ішкі істер ... ... заң ... талдауы оның орындалуы
сонымен бірге, қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеудің алғашқы стадиясында
тұлғаның мүдделерінің күзетілуі мен ... ... ... ... ... барысында ішкі істер органдары басқа органдарға,
ұйымдарға және лауазымды адамдарға орындауға міндетті тапсырмалар береді,
және азаматтардан қоғамдық ... және ... ... ... қарсы және ішкі істер органдарының өкілеттігінің жүзеге асырылуына
кедергі келтіретін әрекеттерді тыюға талап етуге құқылы. Бұл ... ... ішкі ... ... ... ... шараларын
қолдануға құқықты иеленеді.
Процессуалдық ұстауды жүргізуге өкілетті анықтау органы бола тұрып,
ішкі істер ... кез ... ... немесе жасалуға дайындалып жатқан
құқыққа қарсы қол сұғушылық туралы, ... ... ... мен
хабарламалардың қарауына жатпайтынына қарамастан оларға әсер етеді, ... және ... ... алу, ... кесу, жасаған адамдарды табу,
қоғамға қауіпті нәтижелердің болмауы үшін шараларды дәл ... ... ... ... болғанда ішкі істер органдары азаматтардың
жеке басын куәландыратын құжаттарын, ... ... ішкі ... ... ... ережелердің сақталуын тексеру үшін қажетті
басқа да құжаттарды ... ... ... іс материалдар және
қылмыстық істер бойынша ішкі ... ... ... ... ... ... ... және жауап алады, сонымен
қатар, бекітілген тәртіп ... ... ... ... ... алып келуді, заңда көрсетілген жағдайларда және тәртіпте
қылмыстық-процессуалдық ... және ... ... ... оларды жүргізгенде мамандарды шақырады және ... ... және ... үшін ... ... Бұл ... ... немесе басқа да заңмен қорғалатын құпияны
құраушы, сондай-ақ жеке өмір, жеке және от басы ... ... ... жол ... істер органдары қамауға алынған, қылмыс жасады деп ... ... жеке ... ... мүмкін болмаған жағдайда,
тіркеуге, фотосуретке ... ... ... кино және бейнекөрініске
түсіруге, дактилоскопия жасауға құқылы.
Қылмыстық-процессуалдық ұстауды жүргізу барысында халықтың қауіпсіздігі
және оны қорғау мақсатында ішкі ... ... ... жеке ... учаскелеріне кіруге шек қоюға немесе уақытша тыйым ... және ... ... бір ... ... ... өндірісінің барысында ішкі істер органдары кідіртілмейтін
жағдайларда қызмет ... ... ... ... құралдарын, соның ішінде халықаралық және қалааралық
сөйлесулерді;
2) көлік құралдарын, меншік ... ... ... бар шет ... ... және ... ... иелеріне залал келтірілген жағдайда оны өтей
отырып;
3) бұқаралық ақпарат ... ... ... ... қызметін түсіндіру, қылмыстың мән-жайларын, сонымен
қатар, оларды ... ... ... ... ... және ... жасырынған адамдарды іздеу үшін ... ... ... және қоғамдық қауіпсіздікті
қамтамасыз етуде пайда болатын ... ... ... деп ... ... ұсталғандар, сондай-ақ сотталғандар
және бұлтартпау шарасы ретінде қамау қолданылған адамдар арнайы тергеу
изоляторларында және ішкі ... ... ... ... изоляторларында
ұсталады.
Аса көңіл аударалық мәселе болып, біздің ойымызша, ішкі ... атыс ... ... ... ... ... ... барысында
күш қолдануға құқықтың жүзеге асырылуында адамның жеке басына тиіспеушілік
принципінің сақталуы табылады. Бұл мәселе атыс ... ... ал күш ... ... қауіпті болуы себепті өзекті болып
келеді. Сондықтан атыс қаруын және күш ... ... ... анық ... ... Қазақстан Республикасында атыс
қаруын және күш қолдану ... ... Ішкі ... ... ... 3 тарауында бекітілген.
Осылайша, осы заңның 14-бабында атыс қаруы төмендегі ... ... ... ... көрсетуші;
- қылмыс үстінде көзге түскен;
- қамаудан қашқан адамдарға ... ... ... ... ... ... ... үшін.
Жеке адамдарға қатысты тиіспеушіліктің қажетті кепілдігі ретінде
нормалар көрсетілген, ... ... қару ... ... ... ... ... толмағандарға қарсы (олар қарулы шабуыл жасаған, ... ... ... адам ... ... ... соның ішінде әуе
кемесін басып алған не топтасып шабуыл жасаған реттерді ... қару ... ... ... ішкі ... органының қызметкері
міндетті:
а) қажетті шаралар қолдануға: айналадағы азаматтардың қауіпсіздігін
қамтамасыз ету, зардап шеккендерге жедел медициналық ... ... қару ... ... ... ... ... кісі қазасына немесе өзге ауыр зардаптарға әкеліп соққан қару ... ... ... ... ... ... ... дереу
хабарлауға.
Физикалық күш қолдануға қатысты заңның 13-бабында құқық бұзушыларды
ұстау мақсатында айтылады:
- егер ... ... ішкі ... ... ... тәртіпті қорғау, қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
жөнінде өздеріне жүктелген міндеттерді атқарып жүрген ... ... ... ... ... көрсетсе;
- ішкі істер органдарына жеткізу үшін;
- ұсталған, әкімшілік қамауға алынған адамдарды не олардың қашып ... ... не ... зиян ... мүмкін деп санауға
толық негіздер болса, айдап апару және күзету үшін;
- ішкі істер органдарының қызметкерлерінің өздеріне ... ... ... ... ... ... адамдарға
қатысты.
Ішкі істер органдарының қызметкерлері күш пен арнайы құралдарды, соның
ішінде күрестің ... ... қол ... ... ... жас ... ... назарды басқа жаққа аудартатын жарық-дыбыс
құрылғыларын, ... ... ... ... ... ... ... қызмет жануарларын, бронды машиналар ... ... ... ... да арнайы және көлік құралдарын қолдануға
құқылы.
Бұл жерде де атыс ... ... ... қол ... ... ... олар ... қатысты:
а) әйелдерге;
ә) анық мүгедектік белгілері бар адамдарға;
б) жас балаларға (олар айналадағылардың өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... не қарулы қарсылық
көрсеткен реттерді қоспағанда) арнайы ... мен ... ... ... ішкі ... ... 25 ... 2001 жылғы «Физикалық және атыс
дайындықтарын, ҚР-ның ІІМ оқу орындарында және ішкі ... ... дене ... ... ары ... жақсарту шаралары туралы»
№497 Бұйрығымен қару және күш қолданудың кейбір мәселелері регламенттелген
[108]. Мысалы, осы ... ... ... ... ... ... және қарулы қарсыласпен қолданылуына арналған. Олар
белсенді өзін-өзі қорғауға, құқық ... ... ... ... ... тәртіпке және азаматтардың қауіпсіздігіне қауіп төндіруші
адамдарды ұстауға және ... ... ... және еріп ... ... 1) ... ... қайырып арқасына қарай
бұрау; 2) алақанын ішке ... ... ... ... ... 3) қолдың ортаңғы
жілігін бұрай ұстау арқылы қолын. Кісендеу және байлау үшін ұстау: 1)
арттан ... ... ... жата ... ... ішке ... бұрау және отырып
қолды артқа қайыру; 2) арттан аяғынан ұстап лақтыру, жата беріп иықпен және
білекпен отырып, ... және ... ... қайыру; 3) артқы шалумен қолын
отырып артқа қайыру.
Бұйрықта резина таяғын қолдану тәсілдері ... ... ... ... ... ... ұзын жағымен ұру: 1)
жоғарыдан – еңкейген қудалаудағының қолынан, ... ... ...... ... денесінен; 3) құлаштап ұру – қолынан, санынан,
денесінен; 4) «көкіректен» тік соғу ... ... ... бөлігімен ұру:
1) алға ұру – қарсылас жақындауға әрекеттенген ... ... ... 2) ... ұру – ... ... ... кезде арқаның жоғарғы
бөлігінен ұру.
Ішкі істер органдары (бөлімшелері) жеке құрамының дене ... ... ... былай бағаланады: 1) жеке дайындықтары; 2)
ішкі ... ... ... ... 3) ... органның дайындығы.
Ішкі істер органдарын инспекциялау кезінде қатардағы және ... ... ... ... ... тізімдегі құрамынан 30%
қызметкерлері ... ... ... 1999 жылғы 10 ... ... ... ... алу және ... сондай-ақ іздестіру
қызметінің белсенділігін ... ... жол ... қызметін жетілдіру
туралы» №568 Бұйрығына сәйкес сезіктілерді ұстауға құқықты полицияның
бақылау орындары ... [109]. ... ... ... ... табуға және ұстауға бағытталған:
1) автомотокөлік құралдарын қолдану арқылы ... ... ішкі ... органдарында іздеудегі адамдарды;
3) жол-көлік оқиғаларының болған жерінен қашып кеткен, ұрланған,
айдалып әкеткен автомото көлік құралдарын;
4) ... ... ... ... сондай-ақ басқа
да тасымалдауға тыйым салынған заттар, товарлар және киімдерді
заңсыз тасушы жүргізушілер мен ... ... ... белгілері бар немесе көлік құралдарына сәйкес
келмейтін жүргізуші куәлігін және басқа да ... ... және оны ... ... ... растаушы тіркеуші
және басқа да құжаттарды қолданушы адамдарды;
6) көлік құралын ішімдік немесе ... мас болу ... ... жүргізуге құқық беретін құжаттарсыз және
жүргізуші құқықтарынсыз ... ... анық ... жері және анық кәсібі жоқ, заңсыз қозғалуы және
осы мақсатта автомотокөлік ... ... ... келу ... ... және ... Республикасының аумағында
заңсыз қозғалған шет ел азаматтарын.
Адамның жеке басына тиіспеушілік мәселесі қаруды ескертусіз қолданғанда
аса өткір болып көрінеді. ... ... ... ... ... тойтарыс
беру үшін, тұтқиыл қарулы шабуылда, қарулы қарсылықтар көрсеткенде,
жауынгерлік техниканы ... ... ... ... ... ... ... кезінде қолданылуы мүмкін. Бұл шара ... ... ... ... мемлекеттің мүддесіне толық,
бейбітшілікке, еліміздің қауіпсіздігіне және т.б. қарсы бағытталушы
жасалған қылмыстың ... ... ... қолданудың жоғарыда аталған негіздері ... ... ... оның ... туралы ескертпе атулар болуы
қажет. Қажетті жағдайларда мәселен, ҚР-ның ... ... ... ... және ҚР-ның Қарулы Күштерінің ... ... ... ... ... ... ... заңның 31-бабына
сәйкес ұлттық қауіпсіздік Комитетінің шекара қызметінің әскери қызметшілері
Мемлекеттік шекараны күзету ... ... ... ... ... ... ... үшін қару қолдануға құқылы.
Шекараны бұзушыларға қарсы ... ... ... ... ... кісендерді;
- резина таяқты;
- көзден жас ағызатын заттар және басқа да қолданылуға рұқсат берілген
заттар ... ... ... ... аудартатын жарық-дыбыс құрылғыларды;
- көлікті мәжбүрлеп тоқтатуға арналған құрылғыларды;
- күрестің жауынгерлік тәсілдерін қолдану;
- ... ... ... ... басшылыққа алу және қолдану бекітілген тәртіп бойынша
жүзеге асырылады.
Қылмыстық процесте адамның жеке басына тиіспеушіліктің ... ... ... ... біз ... мен анықтау органының
бастығының ... ... ... ... Мысалы, анықтау
органының бастығының нұсқаулары анықтаушы үшін міндетті. Нұсқаулар жазбаша
түрде беріледі және оның орындалуы міндетті. Осыған ... ... ... ... ... бастығының нұсқаулары анықтаушының дербестігін
және ҚР-ның ҚІЖК-нің 67-бабында бекітілген ... ... ... ... органының бастығының нұсқауларынан құқықтар ... ... ... қол ... ... ... ... прокурорға шағымданады. Нұсқауларға шағым жасалуы, қылмыстың саралануы
мен айыптаудың көлемі, айыпталушыны сотқа беру үшін істі прокурорға ... ... ... істі ... ... ... ... атқарылуын тоқтатпайды.
Құқық бұзушылықты жасаған адамды ... ... ... ... ... ... және кез ... өзге де азаматтар ие. ҚР-
ның ҚІЖК-нің 133-бабына сәйкес мұндай ұстау оның басқа қол сұғушылық жасау
мүмкіндігінің ... кесу ... ... ... ... адам ... 233-бабында көрсетілген ережелерді сақтай отырып, ұсталған адамда
қару бар деп ұйғаруға ... ... не ол ... ... ... дәлелдемелерден құтылуға тырысқан жағдайларда немесе өзге де
қажетті жағдайларда ұсталған адамға дереу жеке ... ... ... ... заттар, соның ішінде қарулар міндетті түрде құқық қорғау
органдарына немесе мемлекеттік биліктің өзге органдарына беріледі.
Ұсталғандардың ... және ... ... ... ... қол ... ... жүзеге асырылуын қамтамасыз етуші
кепілдіктердің арасында А.Н. Ахпанов төмендегілерді ұсынады:
1) ұстаудың заңмен бекітілген негіздерін;
2) процессуалдық шарттарды:
а) қылмыстық ... ... ... ... ... ... хабарлау;
б) ұсталғанның туыстарына хабарлау;
в) сезіктіден жауап алу ... ... ... ... ... ... ... құқыққа сәйкес емес ... ... ... ... [55, 120 б.].
Осы топтау бізге дұрыс көрінеді. Дегенмен, қазіргі таңда адамның жеке
басына ... ... ... ... ... ... өзге де ... көңіл аударуды талап етеді.
Осылайша, мысалы ... жеке ... ... ... ... ... кепілдіктерден басқа:
қосымша кепілдіктерді көрсетуге болады:
а) әйелдерге, жасы кәмелетке ... және ... ... өзге
де адамдарға қатысты қарулы және физикалық күш қолдануға жол берілмеу;
ә) қарулы күштерді ... ... ... ... ... ... ескертусіз);
б) арнайы кәсіби және техникалық дайындықты қолдану ... ... ... жеке ... ... принципінің сақталуының
кепілдіктерінің ... ... ... ... жүргізуші
органдардың заңсыз әрекеттерінен келтірілетін зиянның орнын толтыртуға
құқықтарын айтуға болады; ал ... ... ... қылмыстық
процесте ұсталғанды кәсіби қорғау және т.б. сияқты мүдделердің құқықтары
мен бостандықтарын қорғау үшін қажетті аспектіні кіргізеді.
Қылмыстық ... ... ... бас ... ... туралы жаза
тағайындалуы мүмкін қылмыстарды жасаған деген сезікті ... ... ... бірі ... құқылы:
1) ол адам қылмыс жасау кезінде немесе тікелей оны жасағаннан кейін
ұсталғанда;
2) көрген адамдар, оның ішінде ... ... ... ... ... тура көрсетсе не ол адам ҚР-ның ҚІЖК-нің 133-бабында көзделген
тәртіппен ұсталса;
3) ол ... ... оның ... ... немесе оның тұратын үйінде
қылмыстың анық ізі табылған кезде;
4) жедел іздестіру қызметінің заңға сәйкес ... ... ... ... ол ... ... дайындап жатқан ауыр ... аса ... ... анық ... ... ... бас ... айыру түрінде
жаза қолданылуы мүмкін болатын қылмыс жасағандығына күдік келтірілген
адамды ұстауға ... ... ... 132-б).
Ұстаудың негіздерінің дәл осындай тәртіпте орналасуы, біздің ... оның ... ... Оның мәні ... ... ... ... тіреледі.
Бірінші негіз тікелей дәлелдемелерге негізделеді, және олардың жасалған
әрекетпен байланысының деңгейі максималды ықтимал. Тікелей дәлелдемелердің
түсінігіне Е.Е. Ерешев былай деп ... ... ... ... ... оқиғасын, оның қалай болғандығын және кім ... ... ... ... жәбірленушінің өзіне қарсы жасалған
қылмыстың қалай болғандығы және оны кім ... ... ... тікелей
дәлелдеме болып табылады. Сол сияқты, ... ... ... қалай жасағандығы жөнінде жауабы немесе қылмыстың ... өз ... ... ... ...... тікелей дәлелдемелерге
жатады» [27, 153 б.].
Дәлелдеу пәніне ҚР-ның ҚІЖК-нің 117 бабына сәйкес мыналар жатады:
1) оқиға мен қылмыстық ... ... ... құрамының белгілері
(қылмыстың жасалу уақыты, болған жері, әдісі және ... да ... ... ... ... ... әрекетті кімнің жасағандығы;
3) адамның қылмыстық заңмен тыйым салынған әрекетті жасаудағы
кінәлігі, оның кінәсінің ... ... ... ... зандық және іс жүзіндегі қателіктер;
4) айыпталушының жауаптылығының дәрежесі мен сипатына әсер ... ... жеке ... ... ... ... қылмыстың зардаптары;
7) қылмыспен келтірілген зиянның сипаты мен мөлшері;
8) әрекеттің қылмыстылығын жоққа ... ... ... ... пен жазадан босатуға әкеп соқтыратын мән-
жайлар жатады.
Ұстаудың екінші негізі сонымен қатар ... ... ... тура ... ... ... мүмкін. Осыған
байланысты жәбірленушінің жауабы – заңмен ... ... ... және
бекітілген жәбірленуші деп танылған адамның қылмыстық іс үшін маңызға ие
кез келген мән-жайлар туралы ауызша хабарламасы.
Жәбірленушіден іс ... ... ... кез ... ... жауап алынуы мүмкін. Жәбірленушінің жауабын бағалау ҚР-ның ҚІЖК-нің
128-бабының талаптарына сәйкес дәлелдемелердің осы қайнар көзіне ... ... ... іс ... ... ... ала тергеудің
аяқталған кезінен бастап іс материалдарымен ... және т.б. ... ... ... ... ... істің дұрыс шешілуі
үшін маңызды мән-жайлар бекітілетін дәлелдемелердің бір қайнар көзі болып
табылады, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жеке мүдделерінің қорғалуын ғана емес, сонымен
бірге қылмыстық істерді ойдағыдай тергеу және ... және ... ... үшін жағдайларды қалыптастыруды көздейді. Жәбірленушінің
жауаптарының ерекшеліктеріне мыналарды жатқызуға болады: жәбірленуші куә
ретінде шынайы жауап ... ... ... жеке ... ... (бұл ... ... сезіктінің) болып ҚР-ның ... ... ... ... жауап беруден бас тартқаны үшін ... ... ... бергені үшін заңдарға сәйкес қылмыстық жауапқа
тартылады деген нормасы табылады.
Көзімен ... ... ......... ... ... бекітілген іс бойынша маңызды өзіне тікелей немесе басқа адамдардың
сөздерінен не құжаттардан белгілі ... кез ... ... ... ... ... хабарламалары. Куә өзінің хабарламасының ... ... ол ... ... ... маңызын жоғалтады.
Куәнің жауабы қылмысты тергеуде әртүрлі маңызға ие. ... олар ... ... фактіні тікелей анықтайды. Куә жауабының пәнін іс ... ... кез ... ... құрайды. Куәнің жауабында осы мән-
жайлар туралы нақты ... ... ... Куәнің жауабындағы болжамдар
дәлелдемелік маңызын жоғалтады, бұл қылмысты алдын ала тергеуде адамның
жеке басына ... тағы бір ... ... ... басты мақсаты қаралып отырған іс бойынша ақиқатты орнату.
Куәнің ... ... ... ... ... берген жауабы
айыпталушының тұлғасының сипаттамасын және оның қоғамға қауіптілік деңгейін
алдын ала ... ... ... ... ... ... және сотпен үкім шығарғанда үлкен көмегін тигізеді.
Адамның жеке ... ... ... ... ... адамның
жауабымен бірге куәнің жауабын да қамтитын кінәсіздік презумпциясының
нормасы: «ешкім өзіне-өзі, жұбайына ... және ... ... ... туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес. Діни қызметшілер
өздеріне сеніп сырын ашқандарға қарсы куәгер болуға міндетті емес ... ... ... 7-тармағы). ҚР-ның ҚІЖК-нің 214-
бабының 2-бөлігіне сәйкес осы құқықты қолданбаған куә ... ... ... үшін ... ... ... ... үшінші негіздің бекітілуі тек жанама дәлелдемелермен болуын
көздейді. Жанама дәлелдемелер солардан іс ... ... ... ... ... жасауға болатын қосымша фактілер туралы ... ... ... ... ... асыру төртінші негізге қарағанда
міндетті қосымша шарттарды талап ... Ол ... ... оның ... немесе оның тұратын үйінде қылмыстың анық ... ... ... ... екі ... дәлелдемелермен салыстырғанда азырақ
қатысты дәлелдеме ретінде ... ... ... мен ... ... себепті-тергеулік байланыс тікелей сипатты және
адамның қылмыс жасаған жерге оны ... ... ... ... ... кейін келгенін білдіреді.
Төртінші негіздің бекітілуі, біздің ойымызша, ... ... орын ... ... ... ... ... белгілі бір
өзгертулер мен толықтырулар енгізілгеннен кейін жедел іздестіру мәліметтері
ҚР-ның ҚІЖК-нің 130-бабына сәйкес дәлелдемелер ретінде саналатын болды деп
айтуға ... ... осы ... ... ... төртінші негіз – жедел
іздестіру мәліметтері сезіктіні ұстауды қолданудың ниетін анықтауда ... ... және оның ... осы ... ... ... және ... принципінің сақталуының
мәселелері көп жағдайларда ұсталушылардың ... ... ... ... ... ... 3-б. сәйкес
қылмыс жасағандығына сезіктенуге негіз ... өзге де ... ... ... ... ол адам жасырынуға әрекет жасаса;
2) оның тұрақты тұратын жері болмаса;
3) ... жеке басы ... ... ... ... зиян ... және оны өтеу (заңсыз
келтірілгенде) сияқты ... ... жеке ... ... ... ... аспектіні қамтиды. Осылайша, ҚР-ның ҚІЖК-
нің 133-бабының 1-бөлігінде көрсетілген жағдайларға сәйкес, ұсталған адамға
ол ... ... ... ... ... ... 33-бабында
көзделген шекте дене күші мен басқа да құралдар қолданыла алады. Бұл жерде
ҚР-ның ... ... ... ... ... ... ... оны
мемлекеттік органдарға жеткізу және оның жаңа қол ... ... тыю үшін ... ... зиян келтіру, егер мұндай адамды өзге
амалдармен ұстау мүмкін болмаса және бұл ... осы үшін ... ... ... жол ... ... ... табылады. Сонымен қатар, ҚК қол
сұғушылық жасаған адамды ұстау адамға ... зиян ... ... анық ... тыс зиян ... келтірілген кезде, олардың ұсталатын
адам жасаған қылмыстың сипаты мен ... ... ... ... ... көрінеу сай келмеуі ұстау шараларын асыра сілтеу болып
танылады деп түсіндіреді. Бұлайша ... ... ... зиян ... ғана ... ... әкеп соғады» [110, 73 б.]. Осылайша,
ҚР-ның ҚК-нің 33-бабы және ҚР-ның ... ... ... ... ... тәртібінің қатаң сақталуы, бір жағынан қылмысты заңды
нысанда және заңды құралдармен ашуды ... ... ... ... ... құқықтарын, өзінің ар-намысын қорғау үшін ... ... ... жол ... бекітеді.
Адамның жеке басына тиіспеушіліктің өзге кепілдіктері ҚР-ның ... ... ... ... ... ... зиянды
өтеуде орын алған. Бұл жерде зиянды заңсыз келтіру туралы сөз болады.
ҚР-ның Жоғарғы сотының Пленумының 1999 жылғы 9 ... ... ... ... ... ... ... зиянды өтеу
бойынша заңды қолдану практикасы туралы» №7 Қаулыда ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... және ... 8-бөлігіне сәйкес ұсталғандар ... ... ... ... бар, егер іс ... сот ... олар зорлық-зомбылық немесе қатал қарауға тап ... ... ... ... ... шешімімен немесе әрекетімен қадір-
қасиетіне және беделіне кір келтірілсе, егер тергеліп жатқан іс ... адам ... ... ... деп ... жеке сипаттағы мәліметтер
жиналып, жарияланса немесе таратылса, егер бостандығынан айырылған адам
өміріне және десаулығына қауіпті ... ... заң ... ... ... ... ... өтеу туралы
талап қоюға себеп болып қамау түріндегі бұлтартпау ... оған ... ... ... ... ... ... нормасына
байланысты негіз болып:
- анықтау, алдын ала тергеу органдарымен, прокурормен ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... қылмыстық істі
қысқарту туралы қаулы шығару;
- анықтаушы, тергеуші, ... ... ... ... ... ... ... туралы қаулысы, не ҚІЖК-нің 136-бабының 3-
бөлігіне сәйкес ұсталғанды ұстау орнының бастығының қаулысы;
- кіммен ұсталғаны, ... ... ... және ... ... және ... ... анықтама табылады.
Қылмыстық-процессуалдық ұстау барысында қорғаушының қатысуы адамның
жеке басына тиіспеушілік принципінің ... ... ... бірі ... ... ... ... қорғаушының рөлі
және адамның жеке басына ... ... ... ... ... туралы мәселелері осы зерттеудің ... ... ... ... ... ... ұстау барысында қорғаушының
қатысуының кейбір ... ... ... қорғалуға құқығы қылмыстық қудалау органының қорғаушының
қатысуын қамтамасыз ету міндетін корреспонденциялайды. Дәл осы ... ... ... ... көп ... қылмыстық процестің
сотқа дейінгі стадияларында адамның жеке ... ... ... әсер ... ҚР-ның Жоғарғы сотының 2002 жылғы 6 желтоқсандағы
№26 «Қорғалуға құқықты реттеуші қылмыстық-процессуалдық ... ... ... Нормативтік қаулысында бұл мәселе бойынша қылмыстық
процесті жүргізуші ... ... ... ... ... өзге де ... жиынтығында қамтамасыз ету әділетті сот
талқылануының және іс бойынша дұрыс шешім ... ... ... ... ... ... ҚР-ның ҚІЖК-нің 9-бабында «...оларды
бұзу, оның сипаты мен мәніне қарай, іс бойынша болған іс жүргізуді жарамсыз
деп ... ... іс ... ... ... ... бұзуға не
осы тұрғыда жиналған материалдарды дәлелдеу күші жоқ деп ... ... ... ... ... ... ... ереже бойынша, қылмыс жасаған адамға айып тағылған
кезден, ал одан ... ... ... ... ... (өзіне қарсы
қылмыстық іс қозғалған немесе сезікті ретінде ұсталған, не айып тағылғанға
дейін бұлтартпау шарасы қолданылған болса) сол ... ... іске ... ... 68-бабына шолу жасағанда көрінеді, онда ұстау
кезінің көрсетілуі түсініксіз. №26 ... ... да бұл ... жоқ. Ұстау кезі фактілі түрде ұсталғаннан кейін 3 сағаттан
аспайтын уақытта ұстау туралы хаттаманы жасаумен көрсетілген. ... ... осы 3 ... ... (хаттама жасағанға дейін)
қорғалушыларының қорғаушыны ... ... ... ... ... ... Бұл ... келісуге
болады, өйткені 3 сағат ішіндегі ұстау қысқа мерзімде болса да, ... ... ... ... бұл ... ... адам көп ... (ұсталған адамға тәуелсіз) сипаттағы (мәселен, жедел іздестіру
шаралары және т.б.) ... ... ... ... құқығы
шектеледі. Дәл осы жерде ұсталған адам көптеген сұрақтарға жауап беретін
мамандандырылған қорғаушының көмегін қажет етеді.
Қорғалуға құқықты жүзеге ... ... ету ... ... қорғаушыға оның функциясын жүзеге асыру үшін жағдайлар жасауда
қылмыстық процесті ... ... ... және ... ... ... әрекеттерге бірлесіп қатысуды қажет
ететінін анықтап және оларға ... ... ... міндетті.
ҚР-ның Жоғарғы сотының 2002 жылғы 6 желтоқсандағы «Қорғалуға ... ... ... қолдану практикасы туралы» №26
Нормативтік қаулысына сәйкес қылмыстық процесті жүргізуші ... оған ... ... мүмкіндігі түсіндірілуі қажет. Ақы
төлеу қаражаты жоқ болған жағдайда ... ... ... ... ... Дегенмен, өз ынтасымен ұсталған адам қорғаушыдан
бас ... ... ... бас тарту туралы өтініш бойынша шешім ҚР-
ның ҚІЖК-нің 102-бабының 6-бөлігіне сәйкес ... ... ... және ... ... ... тиіс. Тергеуді жүргізуші органмен
қорғаушыдан бас тартуға заңсыз итермелейтін фактілерді кездестіруге болады
[103, 60 б.]. Бұл, ... ... ... ... ... ... адамның кәсіби жарамдығы ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір адамды шақыруға ұсыныс жасауға
құқығы жоқ. Ұсталған немесе қамауға ... ... ... ... ... ... ... 24 сағаттың ішінде мүмкін
болмаса, онда қылмыстық қудалауды жүргізуші ... ... ... ... ... шақыруды ұсынады, ал одан бас ... ... ... ... ... ... оның ... арқылы тағайындауға шаралар қолдануға құқылы. Бұл ... ақы ... ... ... ... жеке ... тиіспеушіліктің жүзеге асырылуының келесі бір шарты
ҚР-ның ҚІЖК-нің 138-бабына сәйкес ұстаудың жүргізілгені туралы ұсталған
адамның туыстарына дәл ... ... ... хабарлама қылмыстық
қудалау органымен, не сезіктінің өзімен 12 сағаттың ішінде (бұл жерде де
қай кезден ... ... ... ... ... не ... ... жасалған кезден бастап па, сол айтылмаған) жасалады. ... ... ... ... ету, бұл ... хабарлау барысында ұсталған
адамның жеке отбасы мүдделерінің сақталуынан көрінеді.
Айрықша жағдайларда тергеудің бастапқы кезеңінің құпиясын ... ... ету ... ... ... хабарлау, сезікті
кәмелетке толмаған болып табылған жағдайды қоспағанда, ұстау кезінен бастап
72 ... ... ... ... ... ... хабарлама прокурордың,
оның орынбасарының санкциясымен жүргізіледі.
ҚІЖК-нің 134-бабының нормасынан ұсталған адамға, оған ұстау ... және ... ... ... түсіндергеннен кейін, ол
адамның сезікті мәртебесіне ие болатынын ... Бұл ... ... ... ... ... ... енді осы жерден де
байқап ... ... ... ... ... ... ... әділетті айтуынша «уақытша люфт» ұсталған адам ... ... ... ... осының нәтижесінде өзінің заңды
мүдделерін қорғау үшін құқықтарсыз болуына әкеліп ... [62, 3 ... ... оны ... адам мен ... адам қол қояды.
Жүргізілген ұстау туралы анықтаушы мен ... ... ... ... ... 12 ... ішінде прокурорға жазбаша хабарлауға міндетті.
Прокурордың міндеті екі жақты сипатқа ие, өйткені:
1) ұсталған адамдардың заңды ... мен ... ... ... қадағалау жасау жолымен қорғау;
2) қылмысты жасаушы адамдарды қылмыстық жауаптылыққа дер кезінде және
негізді тарту үшін барлық қажетті жағдайлар жасау.
«Алдын ала ... және ... ... прокурорлық
қадағалауды ұйымдастыру туралы» Нұсқаулыққа ... ... ... ... құқықтарын және бостандықтарын қорғау
прокуратура ... ... ... ... ... ... қалалық және оларға теңестірілген прокурорлар үш күнде бір ... ... ... ... ... сақтауын тексеруі
міндетті. Нұсқаулыққа сәйкес прокурорлар әрбір сезіктінің ұсталу заңдылығын
анықтауға міндетті. Заңсыз ұсталу ... ... ... ... ... ... ... қатысты әсер ету шаралары қолданылады.
Жасы кәмелетке ... ... ... ... ... заңдылығына ерекше көңіл бөлінеді.
Жоғарыда тергеуші немесе ... 12 ... ... ... ... деп ... осы ... хабарлаудың процессуалдық
нысанының (кур. автордан) көрсетілмеуі, ұсталғандардың өздерінің ... ... ... ... ... келтіруі мүмкін.
Шағымдану (ҚІЖК-нің 13-тарауы) қылмыстық-процессуалдық ұстау барысында
адамның жеке басына тиіспеушіліктің негізгі ... ... ... ... жиі прокурорға беріледі, бұл жерде
прокурор ұстаудың заңдылығын және негізділігін жедел (заңда жедел деп ... ... ... ... ... ... туралы шағым беруші
адамға хабарланады және оны УҰИ ... ... ... бұл қабылданған
шешімнің мотиві көрсетіледі. Ұстаудың заңдылығын қадағалауға ... ... ... ... ... ... оларға
процессуалдық құқықтарын түсіндіру және заңда көзделген құқықтарын қолдану
мүмкіндіктерін беру ... ... да ... ... ... әрекеттеріне де шағымдану тәртібін бекіткен.
Мәселен, сезіктіні ұстау прокурордың жазбаша нұсқауымен полиция органымен
жүргізілсе, онда ұстаудың негіздерін ... ... ... ... ... ... жауапты болады, бірақ анықтауды жүргізуші адам прокурордың
ұстау туралы нұсқауын тоқтатпай, жоғары тұрған прокурорға шағымдана алады.
Прокурорға ... ... ... ... дербестігін
шектеуші анықтау органының бастығының нұсқауларына ... ... ... деген сезікпен ұсталынғандарды қамауда ұстау тәртібі ҚІЖК-
нің 137-бабында бекітілген, осыған сәйкес ұсталғандар уақытша ... ... ... ... ... ... ... қызметшілер тиісті
абақтыларда және ҚР-ның Әділет Министрлігінің бас бостандығынан ... ... ... ... ... мекемелерінде
ұсталады. ҚІЖК-нің 65-бабының 3-бөлігінде көзделген жағдайларда, ... ... ... ұсталғандар анықтау органының бастығы ұйғарған арнайы
бейімделген үй-жайларда ұсталады.
Қылмыс жасады деген сезіктілер мен айыптаушыларды қамауда ұстаудың
тәртібі және ... ... ... және заңды мүдделерінің
кепілдіктері, сондай-ақ қамауда ... ... ... мен ... ... 1999 ... 30 ... ҚР-ның «Қылмыс
жасады деген сезіктілер мен ... ... ... ... ... ... №353-1 ... реттеледі [111]. Заң сезіктілердің
құқықтары мен міндеттерін, ... ... ... ... ... режимін регламенттейді.
Осы жерде заңның қамауда ұстаудың негізін бекітуші ... кету ... ... ... ... ... түріндегі
бұлтартпау шарасы қолданылатын бір ғана негіз көрсетілген, ... ... ... «қамауда ұстау – заңмен бекітілген арнайы мекемелерде
және бөлмелерде қылмыс жасады деген сезікпен ұсталғандарды, сонымен қатар,
қамау ... ... ... ... адамдарды уақытша
изоляциялау» деп көрсетілген, ҚІЖК-нің 132-бабына сәйкес сезіктілер туралы
айтылмаған.
Заңның 4-бабында қамауда ... ... ... ... ... ... презумпциясы, тұлғаның ар-намысын және беделін
құрметтеу. Бұл принциптердің ... ... ... ... ... адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің сақталуының
кепілдіктері болып табылады. Заңда осы ... ... аясы ... ... ... ... ... халықаралық құқықтың
нормалары басым болып келетіні көрсетілген. Осылайша заңда «күзетте ұстау
қылмыс ... деп ... ... сезіктілер мен айыптаушыларды тәни
немесе рухани ... ... ... ... ... ... бекітілген құқықтардың ішінде қамауда ұстау барысында адамның
жеке басына тиіспеушіліктің қосымша ... ... ... құрайды:
қамауда ұстау орындарындағы жеке ... ... ... және іске ... ... ... ... адамдармен кездесуге;
қылмыстық іске не өзінің құқықтары мен заңды ... ... ... қатысты құжаттарды және жазбаларды сақтауға, құқыққа қарсы
мақсатта қолданылатын немесе мемлекеттік және ... ... ... да
құпияны құраушы мәліметтері бар құжаттар мен жазбаларды қоспағанда; ... ... және ... және өзінің заңды құқықтарының және
мүдделерінің бұзылғандығы және т.б. ... ... ... ... дейін жүгіну.
Заңның 18-бабына сәйкес сезіктінің өміріне және денсаулығына қауіп
төнгенде не ... ... және ... ... қарсы қылмыс
жасау қаупі туғанда қамауда ұстау орнының қызметкерлері ... ... ... қауіп төнген сезіктілер мен айыптаушылардың жеке
қауіпсіздігін ... ету ... ... ... ... Бұл жерде
ҚР-ның 2000 жылғы 5 шілдедегі «Қылмыстық процеске қатысушы ... ... ... №72-11 ... ... да ... алу
қажет.
Қамауда ұсталушының қол сұқпаушылыққа құқығының бұзылуы прокурорға,
сотқа, қоғамдық ұйымдарға және т.б. ... және ... ... ... Сонымен қатар, заң осындай мүмкіндіктерді кез
келген нысанда лауазымды адамдардың қудалауына шаралар ... ... ... ... қол ... ... ... өзге де
құқықтардың аса кепілденгендігі үшін заңдық тәртіпте осындай ... және ... ... ... ... (кур. автордан) деп айта
кеткен жөн.
Қамауда ұсталғандарды ұстаудың ерекшелігі, камераларда ... ... ... ... жеке ... тиіспеушіліктің тағы
бір кепілдігі деп айтсақ болады, бұл және тұлғаның қасиеттерін, сезіктілер
мен айыпталушылардың психологиялық сыйысуларын ескере ... ... ... толмағандарды ересектерден бөлек орналастыру, ... ... ... ... ... ... ... адамның жеке басына тиіспеушіліктің кепілдіктерінің
арасында ұстаудың қысқа мерзімділігі көңіл аударарлық.
Қылмыстық қудалау ... ... ... ... ... ... ... ұстауға құқығы жоқ (ҚІЖК-нің 68-бабының ... ... ... ұсталған кезден бастап ... ... ... ... ... алу түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылады
немесе ол босатылады. Егер ұсталған ... ... 72 ... ішінде
ұсталушыны ұстау орнының бастығына анықтаушының, тергеушінің ... ... ... ретінде қамауға алуды қолдану туралы ... ... ... ... ... ... бастығы ұсталушыны
өзінің қаулысымен бірден босатады және ол туралы іс жүргізіп ... ... ... ... ... ... 3-бөлігі).
Практикада бүгінгі таңда осы норманың қолданылуына байланысты көптеген
мәселелер туындап отыр. ҚІЖК-нің 136-бабының 4-бөлігінде осы ... үшін ол ... ... ... Десе де, УҰИ ... ... босатпайды, өйткені Н. Исаевтың айтуынша: «заң бойынша
жазаға қарағанда, ол өзінің ... ... ... ... оның ... қарағанда біріншінің болуы күмән тудырады. Адвокаттар қажетті
табандылықты ... және ... ... қатаң жауаптылыққа
(қылмыстық жауаптылыққа дейін) тарту мәселесін ... қоя ... ... сөзсіз орындалуын талап етпейді» [112, 4 б.]. Мұндай құқық тергеу
изоляторларының бастықтарына да берілген. Дегенмен, іс барысында біле тұра
заңсыз ... ... ... ... алу үшін ... қылмыстық жауаптылық
көзделсе де, мұндайлар орын алып отыр.
ҚІЖК-нің 136-бабына сәйкес қылмыс жасады деген сезік бойынша ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасады деген сезік расталмаса;
2) ұсталған адамға қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын қолдануға
негіз болмаса;
3) ұстау ... ... ... бұзу арқылы жүргізілсе,
анықтаушының, тергеушінің, прокурордың қаулысы бойынша босатылуға жатады.
2.3 Бұлтартпау ... ... ... қолдануда адамның жеке басына
тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуы және кепілдіктері
Қылмыстық-процессуалдық қамаудың мақсаты алдын ала ... ... ... ... және ... істі сот ... ... сезіктіні (айыпталушыны) күзетте ұстау. ... алу ... ең ауыр түрі ... яғни қамалған адамның құқықтары мен
бостандықтарына шек қою аса ... ... ... тек арнайы өкілетті
органмен заң негізінде қолданылады. Қамауға алынған адам процессуалдық ... ... тап ... ең ... ол ... ... ... ұсталады.
Қылмыс жасады деген сезіктілерге, айыптаушыларға қамауға алуды қолдану
қылмыстық сот өндірісі аясына түскен адамның құқықтары мен бостандықтырының
проблематикасына тікелей қатысы бар. Бұл ең ... ... ... ... ... еліміздің Конституциясында
жарияланған ... ... ... ... ... ... Осы жерде құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету
саласында мемлекет мүдделерінің, қоғамда тұрақтылық және ... ... мен ... ... ... кепілденгендігін
қамтамасыз етілуінің қарым-қатынастары туралы мәселесі аса өткір болып ... ... ... ... ... ... қызметін, сонымен
қатар қамауды қолдану бойынша құқық қолдану практикасының ... ... ... ... ... көрнекі болып табылады.
Мәселен, ҚР-ның ... ... 2001 ... 24 ... ... ... жағдайы туралы» ҚР-ның
Парламентіне ... ... ... ... адам ... ... құқығы бұзылғанының байқалғаны туралы айтылған. 2001
жылы прокуратура органдарымен жүргізілген тексерістің нәтижесінде уақытша
ұстау изоляторларынан оларға ... ... ... ... ... негізсіз
қолданылған 4581 адам босатылған. 2000 жылы Республика соттарымен
кінәсіздігіне байланысты ақтаушы ... ... ... ... ... ... ұстаудан 443 адам босатылған. Құқық қорғау органдарымен
азаматтарға қатысты физикалық күш ... ... ... Жедел шараларды қолдану барысында азаматтардың жеке өмірге және
телефон арқылы ... қол ... ... туралы Конституцияның
18-бабының бұзылу фактілері байқалады. ҚР-ның Конституцияның 25-бабында
бекітілген азаматтардың тұрғын үйге қол ... ... ... ... да ... ... ... ақырында азаматтардың конституциялық
құқықтарының және Конституциямен бекітілген қоғамдағы тәртіптің ... ... ... ... және күш ... ... күрес бойынша бірнеше шаралар қабылданса да, қылмыстылықпен
күрес Бағдарламасы жасалынған, бұл істе ... ... ... ... ... жағдайдың нашарлағанын көрсетеді. 2000 жылдың ішінде
Республика бойынша алдыңғы жылға қарағанда 11359-дан ... ... ... 10 мың ... 93 тен 102 көтерілді. Соның ... ... ... ... ... ... саны ... және аса ауыр қылмыстардың үлес салмағы үлкен ... ... ... ... ... өсу тенденциясы өзгермеген. Есірткелік заттармен
байланысты қылмыстардың санының ... өсуі ... Осы ... дайындау
бойынша 2001 жылы 20 ... ... ... ... ... ... қатысуымен өткен жиылыста, Республикада
қылмыстылықпен күресте ... ... ... аталып өтті. Соңғы
жылдар бойынша мәліметтер ... ... ... көрсетеді және қылмыстылықтың жалпы жағдайы 1993
жылдағыдай [113].
Бұл көрсеткіштер ... ... ... ... жаңа ... ... стимуляторларын енгізу қажет деуге негіз
болады. ҚР-ның Бас прокурорының 2003 жылы 7 ... ... ... ... және ... ... ... қадағалауды ұйымдастыру туралы»
№1 Нұсқаулық солардың бірі болып табылады. Нұсқаулықта ... ... ... ... ... 139, 141, 150-баптарында бекітілген мән-
жайларды ескере отырып, заңға қатаң сәйкес қолдану қажет деп ... ... ... ... не ... ала тергеу, анықтау стадиясында
немесе сотпен тоқтатыла тұрған және ... ... ... ... ... ... ... қамау қолданған адамдарды қылмыстық жауаптылыққа
тарту және қамауға алудың заңдылығы мен ... ... ... ... ... ... қамауға алған және қылмыстық
жауаптылыққа негізсіз тартқан ... ... ... ... ... шешу ... ҚР-ның қазіргі күшіндегі заң нормаларына қарасақ, қамауға ... ... жеке ... ... ... негізгі кепілдігі
ретінде конституциялық заңдылық, бұған ... осы ... ... ... бостандыққа құқығын ескере отырып қолданылады
(ҚР-ның К-ның 16-бабы).
Адамның жеке басына ... ... ... іс ... түскен жеке адамның басқа да құқықтары мен бостандықтарының
бұзылуына әсер ... ... ашу үшін ... заңның нормаларына ғылыми-
құқықтық талдау жүргізейік. Ең алдымен қамауға алудың ... және ... ... мен заңды мүдделерінің жүзеге асырылуының
сондағы кепілдіктерін қарастырудан бастаймыз.
Заң анықтау, тергеу органдарына, прокурорға және ... ... ... ... ... өз еркімен шешуге құқық береді. Бұлтартпау
шарасын қолдану қажеттілігі және қандай түрін қолдану туралы мәселелерді
шешу ... ... ... ... ... ... тағылған айыптың ауырлығы, айыпталушының тұлғасы, оның жасы,
денсаулығы, ... ... ... ... ... жағдайы,
тұрғылықты тұратын жерінің бар-жоғы және өзге де мән-жайлар ескерілуі
қажет. Қамауға алу ең ауыр ... ... ... ... ... ... алудың нәтижесінде адам бостандығына заң бойынша ... ... ... ... ... шек қойылады.
Адамның жеке басына тиіспеушіліктің алғашқы кепілдіктерінің бірі болып,
қамауға алуды белгілі бір адамдар категориясына ... ... шек ... Бұл ... тарту негізі болып санкциясы бас бостандығынан
айыруды көздемейтін қылмыстық заңның бабы бар ... ... ... тек ... ... ... ... айтсақ тек заңмен екі жылдан артық
мерзімге бас бостандығынан айыру ... жаза ... ... ... және ... үш ... ... мерзімге бас бостандығынан айыру
түріндегі жаза көзделген абайсызда қылмыс жасалғандығы үшін айыпталушыға
(сезіктіге) қатысты қолданылады. Ерекше ... бұл ... ... екі ... ... ... бас бостандығынан айыру түрінде жаза
көзделген қылмыстар туралы іс бойынша айыпталушыға (сезіктіге) ... оның ... ... ... ... жері ... оның жеке басы анықталмаса;
3) ол бұрын таңдалған бұлтартпау шарасын бұзса;
4) ол ... ... ... ... соттан жасырынуға тырысса
немесе жасырынса, қолданылуы мүмкін (ҚР-ның ҚІЖК-нің 150-бабының ... ... ... ... саналады және кең талқылануға жатпайды.
ҚР-ның қылмыстық істер жүргізу кодексі қамауға алуда тиіспеушіліктің
салыстырмалы көп ... ... ... деңгейімен қамтамасыз
ететін өзге де адамдар бар. Қамауға алу ... ... ... ескере отырып қолданылады. Қамауға алу ҚІЖК-де ... ... ... ... ... басқа да
бұлтартпау шаралары сияқты айрықша белгілердің тобын ажыратады:
біріншіден, бұл олардың қолданылу мақсаты – ... ... ... іс ... ... ... ... әрекеттерді жасау
мүмкіндігінің жолын кесу;
екіншіден, олардың қолданылуының ерекше негіздері (осындай ... ... ... болуы мүмкін деген жеткілікті негізді
болжамдардың ... ... ... жеке ... ие: олар ... ... ... сезіктінің жеке бостандығының шектелуін білдіреді.
Олардың қаталдығының деңгейі айыпталушының жағымсыз жүріс-тұрысына
негізді қауіптенуге ... ... ... ... ... ... және т.б.), ... нақты бір бұлтартпау шарасын ... ... өзге де ... ... [60, 139 ... ... қамауға алу және қамауда ұстаудың ұстаудан айырмашылығын айта
кеткен жөн. Қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу институтының ... ... ... ... ... және ... бойынша аталған бұлтартпау
шарасына жақын, бірақ өзінің қысқа мерзімділігімен ... ... ... ... 72 сағаттан аспайтын мерзімде жүргізіледі деп
бекітілген; ал бұлтартпау шарасына қатысты заң ... ...... алдын ала тергеудің барлық кезеңдерінде сақталуы мүмкін. ... ... ... мақсатын дайындалып жатқан қылмысты жоюдан көреді.
Қамауға алу түріндегі ... ... ... мәжбүрлеудің
шарасы болып келетін қамау түріндегі жазадан ажырату қажет. Бұл бойынша
М.С. Строговичтің пікірін келтіруге ... ... ...... ... ... жаза қылмыс жасауда кінәлі деп ... ... ... ... ал ... шаралары қылмыс жасады деп айып
тағылған адамдарға (ерекше жағдайларда сезіктіге) ... ... ... ... ... ... ... тану сияқты істі
шешудің және сотпен жаза қолданудың нәтижелерін ешбір ... ... ... [114, 130 ... ... ... аса көрнекті болып келеді, мәселен
олардың әрқайсысының мақсаттарына, қолданылу субъектілеріне, мерзімдеріне,
қай жерде қолданылатына байланысты.
Бұлтартпау ... ... да заңи ... ... айырмашылықтарына қарамастан, кейбір ғылыми еңбектерде
бұлтартпау шарасы ... ... бір ... ... ... элементі [115, 28 б.] немесе ... ... [116, 90 б.] ... ... пікірлер де бар.
Кейбір авторлар бұлтартпау шараларының қолданылуының негіздері ... ... ... осыған байланысты қылмыстық-құқықтық
қатынастың және ... ... ... растаушы нақты фактілік мәліметтердің дамуын қарастырады [117,
61 б.].
Осыған байланысты егер қылмыстық ... ... үшін ... ... ... ... үшін жазаға тартылуды қамтыса, онда бұлтартпау
шаралары мұндай міндеттілікті ... ... ... жоқ, керісінше
айыпталушы жағынан қылмыстық істерді тергеу барысында мүмкін ... ... ... кесу және ескерту құралдары ретінде жүретінін
айта кеткен жөн.
Жоғарыда айтылғанның ... ... алу ... ... ... ... ретінде анықтау, алдын ала ... ... және ... сезіктіге, айыпталушыға сот
төрелігінің мақсаттарын жүзеге асыру үшін тек ... ... ... және ... ... ... ... қылмыстық іс бойынша
объективтік ақиқатты орнатуға кедергі келтіру, сондай-ақ қылмыстық әрекетті
жалғастыру мүмкіндігінен айыру және ... ... ... ету
мақсаттарында қолданылатын ескерту сипатындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... алудың процессуалдық тәртібін қарастырып, және процессуалдық
нормаларды зерттеу арқылы адамның жеке ... ... ... асырылуының негізгі кепілдіктеріне тоқталамыз.
Қылмыстық-процессуалдық өндіріс жүйесіне түскен адамның құқықтары мен
заңды ... ... ... ... бірі ... ... ... процессуалдық әрекеттердің құжаттандырылуының қатаң тәртібі
болып табылады. Бұған хаттамаларды жасау, қаулы, шешім, үкім шығару және
т.б. ... ... ... жеке ... тиіспеушіліктің қосымша
кепілдігі бұл жерде сөзсіз қылмыстық қудалауды ... ... ... жасау міндеті. Қамауға алынған адамның мәртебесіне
адам тергеушімен немесе анықтаушымен қаулы шығарылған кезден бастап ... ... ... ... ... ... (сезіктіні) қамауға
алу қажеттігін тудырған уәж бен ... ... ... ... осы
бұлтартпау шарасының таңдалуының негізділігін растаушы материалдар
тіркеледі.
Қылмыстық процесте ... жеке ... ... ... ... ... кепілдіктерінің бірі болып қамауға алудың ... ... ... ... ... 16-бабына сәйкес
қамауға алу соттың санкциясымен жүргізіледі. Конституцияның 16-бабының 2-
бөлігіне қамауға алуды және ... ... ... ... ... ережелерін бекітеді. Оларға сәйкес соттың процессуалдық
өкілеттіктері заңмен ... ... ... ҚР ... бұлтартпау
шарасы ретінде қамауға алуды реттеуші нормалары ... ... ... ... ... өзгерістер мен толықтыруларды күтуде.
ҚР-ның Конституциялық Кеңесінің 2003 жылғы 31 желтоқсандағы «Қазақстан
Республикасының Конституциясының 16 және 83-баптарын ресми талқылау ... ... ... ... қудалау, сондай-ақ жоғары қадағалау
функциясы ... ... ... ... ... және ... қатар қамауға алу және ... ... ... ... ... ... ... көрінеді, бұл ҚР-ның К-ның 16-
бабының ... және ... ... ... ... ... 2002 ... 5 тамыздағы №5 қаулысында көзделген
прокуратураның өкілеттіктерін конституциялық деп таныған. ... ... ... жедел іздестіру шараларының, ұстау, қамауға алу
және тұтқындаудың заңмен көрсетілген ... ... ... жедел іздестіру қызметінің, анықтау және
тергеудің, ... ... ... ... ... асырылуының
заңдылығына жоғары қадағалауының бір нысаны болып табылады деп санайды.
Алдын ала тергеу және анықтау ... ... ... ... ... ... Нұсқаулықта прокурорларға алдын ала
тергеуді, қамауға алуды жүзеге асырушы ... ... ... ала ... және ... ... ... ұлттық қауіпсіздік
Комитетінің орталық аппаратының, ішкі істер Министрлігінің және қаржы
полициясының ... ... ... ... ... ... прокурорларына, Астана, Алматы және оған ... ... ... ... ... ... ... міндеттері жүктелген.
Жалпы ережелерге сәйкес прокурор ... ... және ... ... ... ... шарасын таңдау туралы қаулыны қарастырады. Қамауға
алуға санкция беру мәселесін ... ... ... ... ... ... және ... және айыптаушыдан жеке
жауап алуға міндеттенеді. Жауап алу ... ... іске ... ... ... ... пайдаланылады. Жоғарыдағы Нұсқаулыққа
сәйкес қылмысты жасаған адамдарды қамауға алу ... ... ... ... ... санкция беруден бас тарту белгісі ... ... ... ... ... ... ... орындалуға жатады. Сонымен ... ... ... ... адамның жеке басына ... ... ... ... ... ... ... Бұлтартпау шарасы
ретінде қамауға алуды таңдау туралы қаулы материалдары прокуратураға түскен
кезден бастап алты сағаттың ішінде прокурордың ... ... ... ... ... Егер ... ... ретінде қамауға
алуды таңдау туралы қаулы сезіктіге, ұсталған адамға ... ... ... орай шығарылса, ол ұстау мерзімі аяқталғанға дейінгі алты
сағаттың ... ... ... ... ... (ҚІЖК-нің 150-
бабының 2-бөлігі). Осы жерде ҚР-ның ... ... ... ... материалдар келіп түскеннен кейін айыпталушыдан (сезіктіден) жауап
алуға ... ал ... ... ... ... ... 2-
бөлігіне сәйкес прокурор жауап алуға құқылы. Осыған ... ... ... ... ... ... нақтылауды қажет етеді.
Қамауға алуға санкция беру құқығы ... ... ... ... Бас Прокурорына, Бас ... ... ... ... ... олардың орынбасарларына,
аудандық және қалалық прокурорларға, сондай-ақ облыстардың, аудандық немесе
қалалық прокурорлардың ... ... ... әскери, көліктік және басқа
да прокурорларға және облыстар ... ... ... ... ... беріледі. Жоғарыдағы Нұсқаулыққа сәйкес ҚР-
ның Жоғарғы Сотының қарауына жататын, ... ... ... ... ... ... ... және
тағайындалған орталық атқарушылық органдарды және ведомстволарды басқарушы
лауазымды адамдарға қатысты, Парламент депутаттарына, судьяларға ... ... ... ... ... ... санкциялау мәселелерін
Бас Прокурор және оның орынбасарлары шешеді.
Прокурор заңмен көзделген негіздер болған кезде және ... ... ... ... ... ... ... жағдайда басқа
неғұрлым жұмсақ бұлтартпау шарасын таңдау жолымен айыпталушыны (сезіктіні)
қамауға ... ... ... ... ... ... қамауға алуға санкция беруден бас тартуына жоғары тұрған
прокурорға шағым берілуі мүмкін (ҚІЖК-нің ... ... бұл ... алу ... ... жеке басына тиіспеушіліктің кепілдігінің
нормасы. Бұл ереже, біздің ойымызша, өзінің ... ... алу, ... ... ... ... бас тарту туралы мәселелерінің дер уақытында
және негізділігі үшін персоналды жауаптылықтан алады (40-т). ... ... ... бұл ... «ауыр немесе аса ауыр ... ... ... ... ... қатысты қамауға алуға санкция
беруден бас ... ... ... ... ... ... бір
күннің ішінде жазбаша бас тартудың мотивін көрсете отырып хабарлайды» (40-
т). ҚІЖК-нің 150-бабының 7-бөлігіне сәйкес прокурор осы ... ... ... ... бас ... ... ... ҚІЖК-нің 110-
бабында көзделген тәртіппен судья бұл бұлтартпау шарасын бұзғаннан ... сол ... нақ сол іс ... қамауға алу қажеттілігін негіздейтін
жаңа мән-жайлар ... ... ... ғана ... ... ... санкция Нұсқаулыққа сәйкес есепке алынуға жатады.
Ерекше тәртіпте айыпталушыны (сезіктіні, сотталған адамдарды) қамауға
алуды ... ... ... Республикасында Ұлттық Орталық
Бюросы арқылы реттеледі. Қамауға алу және беру ... ... ... үшін ... ... оның берілуі туралы ресми өтініш алғанға
дейін іздеудегі айыпталушыны, сотталған адамды ұстау туралы ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізу үшін
прокурордың санкциясы табылады. Мұндай санкция айыпталушыны, ... оны ... алу және беру ... ... ... жариялау
қажеттілігін, іздеудегінің шет мемлекет (қандай мемлекет ... ... ... табылған және ұсталған жағдайында қамауға
алу және беру бекітілген тәртіпте болатынын көрсететін нұсқауды ... ... ... алу ... өтініш ары қарайғы экстрадиция үшін ішкі
істер Министрлігінің тергеу органдарымен және өзге де өкілетті ... Бас ... ... ... Басқармасына жіберіледі
[119].
Сот анықтау органына қамауға алуға құқық беруші орган ретінде
ҚР-ның Конституциясының 16-бабының 2-бөлігінде ... ... ... ... ... ... Кеңестің 1999 жылғы 29
наурыздағы №7/2 Конституцияның 76-бабының ... ... ... ... ... сотқа заң негізінде адам және ... ... ... ... жол ... ... ... және өзге
де қаулылар шығаруға, лауазымды адамдардың құқыққа қарсы әрекеттеріне
шағымдарды ... ... ... және ... ... мемлекеттік органдардың заңсыз актілерін жоюға ... ... ... ... Конституцияның 75-бабының 1-бөлігіне сәйкес
тек сотпен жүзеге асырылады. ҚР-ның Конституциялық Кеңесінің 2003 жылғы ... ... ... ... 16 және ... ресми талқылау туралы» №13 Қаулыда сот қамауға алуға және
тұтқындауға, ... ... ... ... прокурордың әрекеттеріне
шағымдарды қарауға құқылы деген түсіндірмелер берілген. ... ... ... ... ... ... 1-т-б, 75,76-баптары және т.б.) сотпен жедел
іздестіру ... және ... ... ... ... ... ... 8-бөлігіне сәйкес егер сотталушыға қатысты
бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алуды қолдану ... ... ... ол ... ... тараптардың өтініші бойынша немесе өз
бастамасымен сот қабылдап, ол ... ... ... ... немесе қолданған, немесе оның жазбаша нұсқауы бойынша,
сондай-ақ алдын ала тергеуде соттың шешімі бойынша ... ... ... ... ғана ... немесе өзгертілуі мүмкін
(ҚІЖК-нің 154-бабы).
Белгілі бір процессуалдық әрекеттердің заңды негізін ... ... ... мерзімдер туралы сөз қозғағанымыз бекер
емес. ... ... ... ... ... тергеу үшін
көптеген негативті нәтижелерге ... ... ... ... алдын ала
тергеудің жалпы уақытының созылуы, тұтқындаудан қылмыс жасаған адамдардың
босатылуы мүмкін, оларға қатысты шығарылған сот ... ... және ... ... жауаптылыққа кінәсіздер тартылуы мүмкін. Сондықтан заң
шығарушы адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының
кепілдігі ... ... ізге түсу ... әрекеттерінің нақты
жүйелілігін, соның ішінде әрқайсысының қамаудағы ... қоса ... ... сезіктіге қатысты қамауға алу қолданылса, ҚІЖК-нің 142-
бабының 1-бөлігіне сәйкес онда он ... ... айып ... Ал егер сезікті адам ұсталып, содан кейін қамауға алынса, - ұсталған
кезден бастап осындай мерзімде тағылуға ... ... жеке ... кепілдігі болып, осы жерде егер бұл мерзімде ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Егер он тәулік аяқталғанға дейінгі жиырма төрт сағатта ... ... ... оған ... ... ... ... қамауға алу
қолданылған сезіктіге айып тағу туралы хабар келіп түспесе, қамауға ұстау
орнының бастығы ол туралы қылмыстық істі ... ... ... ... прокурорға хабарлауға міндетті. Егер осы мерзім аяқталған кезде
бұлтартпау шарасын тоқтату немесе ... айып тағу ... ... ... ... ... ұстау орны әкімшілігінің басшысы көшірмесін жиырма
төрт сағаттың ішінде ... істі ... ... немесе адамға және
прокурорға жолдайтын өзінің қаулысымен оны босатады (ҚІЖК-нің 142-бабының 2-
бөлігі). ҚІЖК-нің ... ... ... қамауда ұстау орны
әкімшілігінің ... осы ... ... жағдайда заңмен
белгіленгендей жауапты болады. Бұл, яғни УҰИ ... ... ... ... ... босатуға құқығы адамның жеке басына
тиіспеушіліктің тағы бір ... ... біз ... алу мен жазалаудың
бір бірімен өзара байланыстағы процессуалдық ... ... ... ... ... ... шектелуі де қол сұқпаушылықтың нақты
бір кепілдігі болып келеді. Осыған орай, ҚІЖК-нің 153-бабының 1-б. ... ... ... ... іс ... ... қамауға алудың мерзімі екі
айдан аспайды.
Дегенмен, бұл мерзімдер ҚІЖК-нің 153-бабында көрсетілген ... ... ... ... ұзартылуы, сонымен қатар,
«салмақты» ... ... ... ішінде екі айдың ішінде
тергеуді аяқтаудың мүмкін еместігінен ... ... ... қатысты сезіктілерді, дәлелдемелерді ... және ... және ... ... өтінішімен:
1) тергеушінің прокурорға (қалалық, облыстық) (егер қамауға алудың
мерзімі үш айдан алты айға дейін);
2) тергеу ... ... ... ... және оған
теңестірілген прокурордың қолдауымен – Бас прокурорға, ... ... ... айға ... ... ... бастығы, облыс прокуроры және оған
теңестірілген ... ... – Бас ... (он екі ... ... ... қатысты қамауға алу түріндегі бұлтартпау
шараларын қолдану мерзімдерін ұзарту ... ... ... бұл туралы
толық түсіндірмелер жоқ деп айтуға болады.
Өтініштерді ... ... де ... ... ... (қай ... ... бес тәуліктен он бес тәулікке ... деп ... ... 6, 7-бб.).
Прокурор өтінішті қарап, айыпталушыны қамауға алу мерзімін ұзартуды
санкцияландырады немесе өтінішті қанағаттандырудан бас ... Егер ... ... ... қамау мерзімі аяқталғаннан ... ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің 153-бабының 9-
бөлігіне сәйкес күзетпен ұстау орны ... ... ... алу ... аяқталғанаға дейінгі жиырма төрт сағаттан кешіктірмей
қылмыстық істі жүргізуші органға немесе адамға, ... ... ... ... Егер бұлтартпау шарасы ретінде заңмен белгіленген
қамауға алу мерзімі аяқталғанда айыпталушыны босату туралы не ... ... оны ... алу ... ... ... ... шешім немесе
осы шешім туралы хабар келіп түспесе, қамауда ұстау орны әкімшілігінің
басшысы оның көшірмесін ... төрт ... ... істі ... органға
немесе адамға және прокурорға жолдайтын өзінің қаулысымен босатады.
Осы талаптарды ... ... ... ... орны әкімшілігінің
басшысы заңмен белгіленген жауапқа тартылады (ҚІЖК-нің 153-бап ... ... ... ... тексеру барысында ҚІЖК-нің 153-
бабының 11-бөлігінің ... ... алу ... ... ... ... мерзімі айыпталушы (сезікті) қамауда ұсталған кезден бастап ... ... ... ... саналады. Адамды сезікті ретінде ұстау уақыты,
соттың шешімі бойынша үйде қамауда ұстау және психиатриялық ... ... ... ... ... болу ... қамауға алу мерзіміне
есептеледі. Айыпталушының және оның ... ... ... ... ... ... алу мерзімін есептеу кезінде есепке
алынбайды.
Айыпталушыны (сезіктіні) сол іс бойынша, сондай-ақ онымен біріктірілген
немесе одан бөлектелінген қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... ... ... уақыты ескеріле отырып есептеледі (ҚІЖКнің 153-бап
12-бөлік).
Сот ол бойынша айыпталушыны қамаудың ... ... ... ал
бұлтартпау шарасын өзгерту үшін негізі жоқ істі ... ... ... ... тергеуді қадағалауды жүзеге асыратын прокурор қылмыстық іс
прокуратураға түскен күннен бастап қамау мерзімін бір ... ... ... ... ... ... 14-бөлігіне сәйкес осы ... ... ... ... алу ... есептеу мен ұзартудың тәртібі
қадағалау сатыларында іс жүргізудің ... ... бас ... түрінде жазасын өтеп жатқан адамға қатысты жаңадан ... ... ... ... және соттың қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын
қолдануы арқылы істі жаңа тергеуге бағыттау кезінде де қолданылады.
Мерзімдермен, қосымша кепілдіктер ... біз тағы ... ... ала ... және ... ... ... ұйымдастыру туралы Нұсқаулықта бекітілген үш тәуліктік мерзімде
алдын ала тергеуді, қамауға алуды, ... ала ... және ... ... ұзартуды Департамент құқық қорғау ведомстволарының
орталық аппаратының алдын ала тергеу ... ... ... ... ... ... ... санкциялау туралы хабарлауы
міндетті. Қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын анықтау және алдын ала
тергеу ... өзге ... ... ... әрбір жағдайда
прокурор бір тәулікте жоғары ... ... ... ... ... жазбасымен жіберіп хабарлайды.
Қамауға алуда мерзімдердің сақталуы туралы ҚР-ның Жоғарғы Сотының
Пленумының 1999 ... 9 ... ... ... ... ... әрекеттерінен келтірілген зиянның орнын толтыруға байланысты заңды
қолдану практикасы туралы» №7 Қаулысында да айтылған. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... органдарының заңсыз деп танылған мерзімдері мен ... ... ... ... ... делінген. Соның ішінде, ҚІЖК-нің
40-бабының 2-бөлігінің 4-тармағына сәйкес жасаған әрекетінің саралануы ҚР-
ның Қылмыстық кодексінің оны жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... немесе күзетпен ұстауға жол берілмейтін одан
жеңілірек қылмыс үшін ... ... ... ... не осы ... ... жеңіл жаза тағайындалған немесе үкімнен айыптаудың бөлігі
алып тасталған және осыған байланысты жазасы ... ... ... ... ... ... шарасын немесе тәрбиелік ықпал ету
мәжбүрлеу шарасын қолдану туралы соттың ... ... ... ... алуға, бас бостандығынан айыруға сотталған, ұсталған ... ... ... ... ... ... бас ... айырудың іс
жүзінде өтелген мерзімі ҚР-ның Қылмыстық кодексінің кінәлі адам жасаған
әрекет жаңадан сараланған ... ... ... алу ... ... ... ... жазаның ең жоғары мөлшерінен асатын бөлігінде
заңсыз өтелген болып ... ... үйде ... ... мерзімдерін ұзартуға прокурордың
санкциясының негізділігін анықтай отырып, сотқа қосымша мыналарды ... ... ... ... ... ала ... ... жеткілікті
және қажетті шаралар қабылданды ма;
- алдын ала тергеу ... ... ... ... және ... ... ... ҚІЖК-де көрсетілген ерекше және қамауға алудың мерзімін ұзартуға
негіз болушы мән-жайлардың болуы;
- адамның тұтқындалуының ... әсер ... ... да ... бар
ма;
- шағымды қарастыру барысында қамауға алу түріндегі бұлтартпау ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін мән-жайлар
пайда болды ма;
- анықтау, тергеу органдарымен және прокурормен ҚР-ның ҚІЖК-нің 132,
149, 150 және 491-баптарының ... ... ... ... ... ... барысында егер жаза тағайындауды немесе
оның орындалуын болдыруды жоққа шығаратын ... ... ... ... ... психикалық сырқатқа шалдыққан адамдарға қатысты ... ... ... ... ... онда ол ... тоқтатылуға
жатады. Бұл жағдайларда сот-психиатриялық сараптамасының ... ... ... ... ҚІЖК-нің 507-бабында көзделген
қауіпсіздік шаралары қолданылуы мүмкін.
Қосымша кепілдік болып, сезіктілерді ұстаудағы ... ... ... қамауға алуды қолданғаны туралы анықтаушының, ... ... ... сезіктінің, айыпталушының ҚІЖК-нің 138-бабында
көрсетілген тәртіпте туыстарына хабарлау міндеті табылады.
Қамауға алу аса ауыр ... ... деп ... ... ... ... кепілдіктер бекітілген, соның бірі жеке адамдардың
тиіспеушілік кепілдігі.
ҚІЖК-нің 496-бабына сәйкес бұл ҚР-ның Парламентінің тиісті палатасының
келісімінсіз қамауға ... ... ... ... ... алуға келісім алу үшін ҚР-ның Бас Прокуроры ... ... ... ... ... енгізеді (ҚІЖК-нің 496-бап 3-бөлік).
ҚІЖК-нің 497-бабы қол сұғылуға жол берілмейтін адам ... ... ... Төрағасы немесе мүшесі ... ... қол ... ... ... 1995 ... ... «ҚР-ның Конституциялық Кеңесі туралы» конституциялық заң күші
бар №2737 ... ... [121] ... ... ... алу үшін Бас
Прокурор ҚР-ның ... ... ... мен ... ізге ... ... бар ... мерзімі аралығында заңмен қамауға алынбайтын адамдардың ішінде
судья (ҚІЖК-нің 498-б.), Бас прокурор ... 499-б.) ... ... ізге ... ... ... ... адамдары ие
(ҚІЖК-нің 501-502-бб.).
ҚР-ның заң шығарушысы шетелдіктерді қамауға ... ... ... ... «Қазақстан Республикасы аумағында шет мемлекет
дипломатиялық өкілдіктеріне сол ... ... ... ... ... ... ... туралы, сондай-ақ дипломатиялық
өкілдіктер өкілдерімен ұсталған, қамауға ... және бас ... ... сотталған шетел азаматтарымен кездесу ... ... ... ... көрсетілген негіздерде және тәртіпте сол
мемлекеттің азаматтарын ... ... ... (ҚР-ның аумағына заңсыз
өткен, шекараны бұзушыларды ... ... ... ... ... немесе заңға сәйкес белгілі бір шектеу ... ... ... ... ... ... ... ретінде жасы кәмелетке толмағандары қамауға алу
мәселесі көптеген ғалымдар – процессуалистердің ... ... ... ... толмағандарға қатысты Заңмен адамның жеке ... ... ... бекітілген. Белгілі бір қылмыстық-
процессуалдық кепілдіктерді анықтауда, соның ішінде қылмыстық-процессуалдық
мәжбүрлеу шараларын қолдану барысында аса ... рөл 1985 жылы ... ... ... ... ... ... толмағандарға қатысты сот
төрелігін жүзеге асыруға байланысты ... ... ... ... Осы ... ... ҚР-ның жаңа ҚІЖК-і жасы
кәмелетке толмаған айыпталушының (сезіктінің) құқықтық мәртебесіне қатысты
кейбір нормаларын имплементациялағанын айта кету қажет.
ҚР-ның 2002 ... 8 ... ... ... қорғау туралы» №345
заңының 22-бабына сәйкес жасы кәмелетке ... ... ... ... ... шара ... Жасы кәмелетке толмағанның ұсталғандығы,
қамауға алынғандығы немесе тұтқындаудың мерзімін ұзарту ... ... ... ... ... да ... өкілдеріне, сондай-ақ прокуратура
органдарына хабарланады. Заңға сәйкес жасы ... ... ... ... ... сотталғандармен бір үй-жайда ұстауға тыйым
салынады. Жасы кәмелетке толмағанды қылмыстық жауаптылыққа тарту жағдайында
қылмыстық іс бойынша өндірістің барлық стадияларында адвокаттың және ... ... ... алты ... толмаған, сондай-ақ осы жасқа толған, бірақ психикалық
дамуында ақаулықтар бар жасы ... ... ... ... педагог немесе психолгтың қатысуы міндетті. Куә ... ... ... ... кінәсін мойындатуға мәжбүрлеу мақсатында жасы
кәмелетке толмағандарға қатысты зорлық-зомбылық, қорқыту не өзге де ... ... жол ... ала ... және ... ... ... қадағалауды
ұйымдастыру туралы Нұсқаулыққа сәйкес көрсетілген нормалар жасы кәмелетке
толмағанға қамауға алуды тек ... ... ... қолдану мүмкін
болмағанда ғана қолдану туралы ережемен толықтырылады (39-т.).
1998 жылы ... және от басы ... ... заңында қысылтаяң
жағдайдағы бала (ұстау, қамауға алу, емдеу мекемесінде болу және ... ... ... өзінің ата-аналарымен және басқа туыстарымен
араласып тұруға құқылы ... ... ... ... ... ««Кәмелетке толмағандардың қылмыстары және
оларды қоғамға қарсы іс-әрекеттер жасауға тарту ... ... ... ... ... ... ... сот практикасы туралы» (11-12тт.) [125]
Нормативтік қаулысына сәйкес істің нақты мән-жайларына және жасы кәмелетке
толмағанның өмірі және ... ... ... ... ... ... шарасы ретінде оны ата-аналарының,
қамқоршыларының, қорғаншыларының және өзге де ... ие ... ... ол ... ... ... балалар мекемесі әкімшілігінің қарауына беруді
кеңірек қолдану қажет. Дегенмен, сонымен қатар, жасы кәмелетке толмағанды
ата-анасының және ... да ... ... беру тек ... жазбаша
өтініштері бойынша мүмкін болады.
Егер жасы кәмелетке толмаған айыпталушы өмір сүру және ... ... ... ... ... қалдырыла алмайтын жағдайларда, ҚІЖК-нің
490-бабына сәйкес ол прокурор санкция берген тергеушінің қаулысы бойынша
немесе соттың ... ... ... ... ... ... жасы ... толмағандардың қылмыстары туралы істер бойынша сот
мәжілісін ... ... ... ... ... ҚІЖК-нің 300-бабында
көрсетілген мәселелермен (сотқа келіп түскен іс бойынша ... ... ... ... бұлтартпау шарасы ерекше жағдайларда, онымен ауыр
немесе аса ауыр ... ... ... ... ... ... ескере отырып, жасы кәмелетке толмағанды қамауға ... ... ... ... ... ... 4-бөлігіне сәйкес жасы кәмелетке
толмағанды алдын ала тергеу стадиясында ҚІЖК-нің 153-бабында ... ... ... алты ... ... тиіс.
Тергеу органдарымен жоғарыда аталған талаптардың орындалмауы және жасы
кәмелетке толмағанды негізсіз ... алу ... сот бұл ... ... не ... ... ... кепілдігі ретінде.
Қылмыстық процесте адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге
асырылуының ... бірі ... және сот ... ... ... алу ... бұлтартпау шарасын кепілге ауыстыруға
құқылы деген норма. ... ... ... сәйкес бұл шара
айыпталушыға (сезіктіге) қамау түріндегі бұлтартпау шарасын қолдануға
жеткілікті негіздер болмаған ... ... мәні ... ... ... ... ... жүргізуші
органның шақыруы бойынша айыпталушының немесе сезіктінің келуін қамтамасыз
етуде, айыпталушының (сезіктінің) өзі не басқа адам ... ұйым ... ... бір ақша ... немесе өзге де құндылықтарды
кіргізуінен көрінеді. ... ... ... мәні ... ... ала
тергеуді жүргізуші органның қарауында айыпталушының болуын қамтамасыз ету
табылады. ... ... осы ... ... ... ... ... қылмыстық процесті жүргізуші орган бұлтартпау
шарасының өзге қатаң түріне өзгертеді.
Кепіл институты Қазақстан Республикасында ... рет, 1997 ... ... ... ... заң актілеріне өзгертулер мен толықтырулар енгізу
туралы» заңымен Қазақ КСР Қылмыстық істер жүргізу кодексіне тағы ... ... ... ... [126, 106 б.]. Осы ... ҚР-ның қылмыстық процесі алдыға озды және бұл сот өндірісінің
өлшеуші таразысын демократизация және гуманизация жағына аударатын тағы ... деп ... ... Нарықтық қарым-қатынастарға өту жағдайларында
бұлтартпау шарасының бұл түрі ... ... ... жаза ... ... ... ... кеңірек қолданылып жүр.
Дегенмен, кепіл институты ... ... үшін аса ... ... қарамастан, барлық жағдайларда қолданыла бермейді.
Мәселен, аса ауыр қылмыс жасады деген айып ... ... ... ... ... ... 1-бөлік).
Қылмыстық процесте адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге
асырылуын қарастырушы осы зерттеудің ... ... ... ... көбінесе, қылмыстық қудалау ... ... ... мен ... қорғауға үлес қосушы ретіндегі
дәл осы институтқа көңіл бөлуіміз қажет. Кепілді қолданудың құқықтық режимі
бүгінгі таңда бірнеше түзетулерді ... ... ... ҚІЖК-нің 148-бабында
бекітілген. Мәселен, бұл кепілдің бағалылығын дәлелдеу ... ... ... дәлелдеу кепіл берушіге жүктеледі (ҚІЖК-нің
148-бабының 1-б.). Бұл жерде «кепілдің ... ... ... ... сараптама тағайындау) осы бұлтартпау шарасын таңдаған ... ... ... ... дәлелдеумен байланысты процессуалдық
шығындар кепіл берушіге жүктелуі тиіс дегеннің жөні басқа» деп ... ... ... ... әбден болады [127, 3 б.]
Кепіл институтының жүзеге асырылуына кедергі келтіруші тағы бір ... ... ... ... ... ... ... қажет, айыпталушыны
тергеуден және соттан жасырынуын нақты ескертетін. Қандай ... ... ... ... ... ... қылмыспен келтірілген зияннан және берілген
азаматтық талаптың сомасынан аз ... ... [128, 240 б.] ... ... пікірін келтіруге болады. ҚІЖК-нің 148-бабының 1-бөлігіне сәйкес
кепілдің сомасын айыптаудың ауырлығын, сезіктінің, айыпталушының ... ... ... мүліктік жағдайын ескере отырып, осы бұлтартпау
шарасын таңдаған адам белгілейді, десе де ... ... ... ... ... бекітілген.
Сонымен қатар, қылмыстық процестің демократизміне көңіл аудару қажет.
Міндетті түрде айыпталушының кепіл арқылы ... тең ... ... ... ... ... ... Өзіне кепілді
айыпталушының өзі өз қаражатынан кіргізуі мүмкін. Егер ол ақша ... ... ... ол үшін ... адамдар-туыстары, достары енгізуі
мүмкін. Бірақ көбінің кепіл енгізу ... бас ... ... алуға тілек
білдіруші немесе мүмкіндектері бар ... ... ... ... Д. ... ... амалды кәсіби кепілдік институтын
ұйымдастырудан табуға болады. Мәселен, Әділет министрлігіндегі департамент
түрінде. Бұл ... бап ... ... іріктелуінен айырылады. Әрбір
осыған құқық берілген айыпталушы ... ... шығу ... ... ... ... ... дұрыс және ойдағыдай ұйымдастыру мемлекетке
кіріс әкелуі мүмкін [129, 7 ... ... ... кепіл институтын қолдану арқылы
қамауға алу және ... ... ... ... беру ... деңгейде қорғау үшін оны ары қарай мұқият өңдеу қажет. Бұған ұзақ
уақыт бойы басқа елдерде ... ... ... ... ... ... және ... босатылу шарттарының негізгі тізімін
толықтыру қажет деп қосқымыз келеді. ... ... ... арқылы
шығарылмайтын мән-жайларға да көңіл аудармауға болмайды.
Бұлтартпау шарасы ретінде қамау қолданылған сезіктілер мен айыптаушылар
тергеу изоляторларында ұсталынады. ... ... ... жеке ... ... сақталуының проблематикасы көп жағдайларда
тұтқындалған адамның фактілі жағдайларымен анықталады.
Алдыңғы параграфта ... ... ... деген сезіктілерді және
айыптаушыларды күзетте ... ... және ... ... ... Заң ... жасады деген сезіктілерді және айыптаушыларды
күзетте ұстаудың ... және ... ... ... және заңды
мүдделерінің кепілдіктерін, сондай-ақ тұтқынға алу орнының қызметкерлерінің
құқықтары мен міндеттерін реттейді және анықтайды.
Қорытынды
Осылайша, адамның бостандығына қол сұқпаушылық ... сөз ... ... ... әдістерін, соның ішінде ерекше ... ... ... ... ... ... ықпал ету аясына тап ... ... ... ... ... ... бұзушылықтың аса қауіпті түрі – ... ... ... ... ие болатынына байланысты, осыған
орай мемлекеттік қылмыстық-процессуалдық мәжбүрлеу шаралары ... ... ... ... ... мәжбүрлеу шаралары қажет;
олардың қолданылуы қылмысты алдын ала ... және ... ... ... істі ... және ... тергеуді қамтамасыз ететін құқықтық
режимді айыпталушының, сезіктінің иеленуін сақтаумен байланысты. ... мен ... ... ішінде бостандыққа құқықты шектеуші
заңмен бекітілген ... ... ... ақталған.
Мемлекет қоғамда құқықтық тәртіп үшін жауаптылықты өзіне алады, сондықтан
ол ... ... ... ... ... ... ... асырылатын жүйені, аппаратты және режимді (бұл жерде қылмыстық
процесс аясында) ... Біз ... ... және ... және ... аяларында ешқашан және қандай
болмасын құрылымда және саяси режимде өзін жоймайды деп анық айта ... ... ... ... мүддесін ең маңызды міндет етіп қоятын
демократиялық постулаттарының іске асырылуына ... ... ... ... ... кезінде бізді әсіресе мына мәселелер
толғандыруы ... ... ... шараларын қолдану барысында тұлғаның
демократиялық құқықтары мен бостандықтары сенімді ... ма ... ... ма;
- заң шығарушы бұл үшін қандай құқықтық құралдарды қолданады;
- құқық ... ... заң ... ... асырылады ма және
т.б.
Бұл мәселеде негізін қалаушы болып ... кез ... ... ... заңмен нығайтылуды және қылмыстық сот ... ... және ... ... ... ... болатын
жағдайларда да тұлғаның бостандығы дербес болып қалатын қажетті ... ... ... Бұл ... ... және ең ... ... мен бостандықтарының жүзеге ... ... ... ... ... ... процессуалдық мәжбүрлеу шараларына және қылмыстық процесс
ерекшелігіне сәйкес нақтыланады.
1. ... ... ... ... буыны ретінде
кепілдіктердің жүйесін, олардың қылмыстық сот ... ... ... ... мен ... ... жүзеге асырылуындағы рөлін
анықтай отырып, біз құқықтық ... деп – ... ... ... жүзеге асырылуының негізгі құқықтық құралын айта аламыз.
Қылмыстық өндірістің институттарының ... ... ... ... және ... ... ... Мысалы,
ұстау және қамау барысында қосымша кепілдік ... ... ... ... ... ... ... міндеті жүреді.
2. Сезіктіні ұстау процессуалдық мәжбүрлеу шарасы ... ... ... ... қатар ол тергеу әрекеті (ҚР-ның ҚІЖК-нің 200-бабы).
Сезіктіні ұстау – ... ... ... ... ... ... келісуге болады, өйткені сезікітіні ұстау әлі
оның қылмысқа қатыстылығын ашып бермейді, қылмысқа қатыссыз адамға қарсы,
ол ұсталған адам да ... ... ... ... ... ... ... қоспағанда дереу тергеу әрекеттерін жүргізуге жол ... үшін ол ... ... ... ... ... және ... қозғалуын қажет етеді. Осыған қатысты ҚР-ның ҚІЖК-нің 200-бабының 1-
бөлігінде кейінге ... ... ... ... ішінде
сезіктілерді ұстауды алып тастауды ұсынамыз.
3 ҚЫЛМЫСТЫҚ ПРОЦЕСТЕГІ АДАМНЫҢ ЖЕКЕ ... ... ... АСЫРЫЛУЫНЫҢ БАСҚА ДА КЕПІЛДІКТЕРІ МЕН ҚҰРАЛДАРЫ
3.1 Жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыру кезінде адамның жеке ... ... ... ... ... ... қызметінің құқықтық негізін
ҚР-ның Конституциясы, ҚР-ның «Жедел іздестіру қызметі ... заңы және ... өзге де ... мен ... ... ... іздестіру қызметі туралы» заңның 6-бабына сәйкес Қазақстан
Республикасы аумағында жедел-іздестіру ... Ішкі ... ... ... ... ... Қорғаныс министрлігінің әскери барлау органдары;
- Қаржы полициясының органдары;
- Қазақстан Республикасы Президентінің күзет қызметі;
- Әділет ... ... ... ... ... ... ... асырады. Бұл тізбе тек заңмен ... ... ... ... ... өз ... ... Республика Бас Прокурорының
келісімі бойынша жоғарыда аталған заң негізінде жедел-іздестіру шараларын
ұйымдастыру мен жүргізу тактикасын ... ... ... ... ... 4-бабының 2-б.).
Қылмыстардың ашылуының проценті жедел-іздестіру қызметкерлерінің
жұмыстарының негізгі көрсеткіші екені ... ... ... мен ... ... және ... мемлекетте құқықтық
тәртіпті және қауіпсіздікті ... ... ... ... ... мен ... мүдделерінің жүзеге асырылуына, қоғамдық
институттардың дұрыс жұмыс істеуіне әсер етеді.
Қылмыстық процесте адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің ... ... бір ... ... қызметінің жоғарыда аталған
Заңның 1-бабына ... ... ... ... ... мен ... ... меншікті қорғау, шет мемлекеттер мен
халықаралық ұйымдардың арнаулы қызметтерінің қылмысты қол сұғуынан, сондай-
ақ барлау-бүлдіру әрекетінен қоғам мен ... ... ... болып табылатын мақсаттарымен кепілденеді.
Заңдылық, тұлғаның ар-намысын құрметтеу, құқықтары мен ... ... заң ... ... және т.б. ... ... ... жария және жасырын әдістерінің үйлесуінің,
кәсіби этиканың негізінде жедел-іздестіру қызметін жүргізуші ... ... ... ... орындауы қажет:
- азаматтардың өмірін, денсаулығын, құқықтарын, бостандықтары мен заңды
мүдделерін және меншікті (нысандарына ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және ... ... мен ... қабілетін нығайтуға жәрдемдесу;
- қылмыстарды анықтау, алдын алу, болдырмау және ашу;
- жауап алу, тергеу және сот органдарынан жасырынған, қылмыстық ... ... ... ... ... және ... көзделген
реттерде басқа да адамдарды іздестіру жөніндегі шараларды жүзеге асыру;
- шет мемелкеттердің және ... ... ... ... ... ... ... алу және болдырмау;
- Қазақстан Республикасы Президентінің және ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
- мемлекеттік шекараны күзетуді қамтамасыз ету;
- мемлекеттік және заңмен қорғалатын өзге де құпия ... ... ету; ... құпияны қорғауда кәсіпорындарға,
мекемелер мен ұйымдарға (меншік нысандарына қарамастан) жәрдемдесу;
- бас бостандығынан ... ... ... ... ... ... жедел-іздестіру қызметін жүзеге асырушы органдардың қауіпсіздігін
қамтамасыз ету (Заңның 2-бабы).
Осы ... заң әлі ... ... ... ... ... толық әсер ете бермейді, бұл міндетті түрде заңның келешекте
жетілдірілітініне сенім арттырады. ... ... ... ... ... ... ... жедел-іздестіру қызметкерлері
неғұрлым «салмақты» нәтижелер алу мақсатында ... ... ... ... ... өз ... ... жүргізеді. Мұндай
манипуляциялар елеулі түрде нақты есеп беру кезеңінде ... ... әсер ... ... субъектілерінің жедел бөлімшелерінде
мынандай өкілетті органдарға құпия негізде көмек беруші ... ... ... ... ... сияқты қызметтік
құжаттарында қылмыстар туралы мәліметтер болуы мүмкін. ... ... ... тәртіпте тіркелмейді, олар өзінің көрінісін тек ... ... ... тиісті жедел-қызметтік құжаттарында ... ... ... «өз ... ... ... олар ... жүзеге асырылмай қалады. Осылайша прокуратура
органымен ішкі істер органдарында 2002 жылы 2014, 2003 - 1859, 2004 - ... - 2968, ... ... ... 2002 жылы 3, 2003 – 7, 2004 ... 2005 -11, ... полициясында 2002 жылы 63, 2003 – 69, 2004 – 135, 2005
-57 [66, 4-6 бб.] ... ... ... ... ... ... істі қозғауға негіз болып табылатын ... ... ... ... ... ... шешімдердің
жәбірленуші тараптың инициативалық шағымы бойынша қабылданатынын ... ... ... істі ... ... ... табылатын жедел-
іздестіру шараларының нәтижелері бар әлеуметті-маңызды фактілер, ... ... ... ... ... қоспағанда, жоқ
десе де болады. Бұл қылмыстар ереже бойынша, ... ... ... ... ... ... жарамсыз деген жалған
аурулық қағаздарды қолданумен байланысты.
Осылайша, мәселен, Алматы облысы аумағында ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың нақты
арыздары арқылы қозғалған. Көрсетілген кезеңде пара беруші, пара ... ... ... ... ... бір ... жоқ. Бұл ... жедел-іздестіру
шараларын жүргізудің нәтижелілігіне бытыраңқылық және жедел-іздестіру ... ... осал ... ... ... ... ... органының араласуына қарамастан, әрқайсысы дербес болып қала
беруді жалғастыруда және тек өздерінің өкілеттігі шегінде әрекет жасайды.
Көптеген ... ... ... ... асырушы
органдардың қызметкерлерінің тергеуге әрекетті көмек ... ... ... ... ... ... ресімдеуге тек
сезіктіні ұстағаннан кейін және қылмыстық істің қозғалу фактісі болғаннан
кейін ғана жіберіледі.
Қазіргі қылмыстық-процессуалдық заңға сәйкес ... ... ... ... ... алмайды. Дегенмен, практикалық қызмет көрсеткендей,
тергеуші ЖІШ-рын жүргізудің белгілі бір кезеңдеріне қатысуы қажет, өйткені
дәл өзі дер кезінде жедел-іздестіру бөлімшесімен ... ... ... ... ... ... Бұл тергеушінің өкілеттігі жедел-
іздестіру қызметкерінің тергеушіге анықтау мүмкін болмады деп жауап беруіне
және жедел-іздестіру өңдеулерінің ... ... ... жеке ... тиіспеушілік принципінің жедел-іздестіру қызметінде
бұзылуының себептері мен жағдайларын, осы ... әсер ... ... зерттеу көптеген бұзылулардың төмен кәсіби дайындықтың салдарынан
ғана емес, сондай-ақ атқарушылардың өздерінің ... ... ... ... екенін кепілдейді.
Мұнда міндеттері прокурорлық қадағалау құралдарымен бұл ... ... ... ғана ... ... ... ... ішінде және жоғары тұрған органдардың басшыларына тиімді ықпал ететін
әсер ету шараларын ... ... ... ... ... ... [130]. ... «Жедел-іздестіру қызметі туралы» заңның 25-бабының 2-
бөлігіне сәйкес жедел-іздестіру қызметін қадағалауды ... ... ... ... ... ... асыратын органдармен жасырын
негізде қызмет ететін немесе ... ... ... жеке басы ... ... жедел-іздестіруді жүргізу істерін, жедел-іздестіру
қызметінің барысы туралы ... ... мен ... да ... ... ... прокурорлық тексерулерді тағайындаудың негіздері
болып заңдылықтың бұзылғаны туралы нақты мәліметтер мен шағымдар ғана емес,
сондай-ақ белгілі жағдайларда прокурордың өз бастамасы табылады.
Прокурордың ... ... ... қамтамасыз ету
жөніндегі өкілеттігі, сонымен қатар осы ... өзге ... ... ... ... ... бекітілген.
Өкілетті прокурорлар жедел-іздестіру қызметін жүргізуші органдардың
басшыларынан жедел ... ... ... ... ... ... және ... тіркеу үшін негіз болушы құжаттарды ... ... ... беруден заңсыз бас тарту мән-жайларға байланысты
прокурордың талабын орындамау ... оның ... ... ... келтіру
ретінде есептелінеді. Прокурор бұл жағдайда, негіздер болса ... ... ... ... ... ... ... үшін
шаралар қолданады.
ҚР-ның Бас Прокурорының нұсқауына сүйенсек жедел-іздестіру шараларын
жүргізудің бекітілген ... және ... ... шешімдердің
заңдылығын тексеруді жүзеге асыру қажет: қажет жағдайларда айыптаушыларды
(сезіктілерді) және хабар-ошарсыз ... ... ... ... ... ... ... бойынша; прокурордың,
тергеушінің, анықтау органының және соттың тапсырмаларына және ... әсер ... ... информациялардың болуы; тағы басқа жағдайларда
осы қызмет аясында заңдылық жағдайын ескере отырып [131, 21-22 бб.].
ҚР-ның 2001 жылы 16 ... ... ... ... ... ... 4-бөлігіне сәйкес заңмен қорғалатын жеке ... хат ... ... ... ... ... мен ... құпиясын, сондай-ақ тұрғын үйді қол сұғудан қорғау ... ... ... ... тек ауыр және ... ... сондай-ақ қылмысты топтар ... ... және ... анықтау, алдын алу және ашу үшін прокурордың рұқсатымен ғана
жүзеге асырылады.
Жекелеген адамдардың өміріне, денсаулығына, ... ... ... ... өтініші немесе жазбаша келісімі бойынша жедел-іздестіру
қызметін жүргізуші орган басшысы бекіткен қаулы негізінде, 24 ... ... ... ... хабардар ете отырып, олардың
телефондарынан немесе басқа да ... ... ... ... және жазып алуға рұқсат етіледі (Заңның 12-бабының 6-
б.).
Заңды түрде тұлғаның құқықтары мен бостандықтарының сақталуының, соның
ішінде ... ... ... асыруда оның қол сұқпаушылығының
өзге де кепілдіктері ... ... ... осы Заңның 5-бабының 1-
бөлігіне сәйкес осы ... ... ... мен ... ... үшін жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыруға, сондай-ақ оларды
жүргізу барысында алынған хабарламаларды пайдалануға жол ... ... ... ... ... ... мысал табылады. Құқық қолдану
практикасында дәлелдемелерге қатысты ... ... ... мәселелер
шешілген. Соның бірі, мәселен, жаңа ҚР-ның қылмыстық-процессуалдық кодексі
қабылданғанға және оған ... ... ... ... жүргізу процесінде алынған фактілік мәліметтер іске жіберілуі
сияқты қасиетке ие болмауы ... ... ... ... ала тергеу және басты сот талқылауы барысында тергеліп немесе
қарастырылып отырған іс ... ... ... ... ... ... ... нақты бір адамға жүгінуге болмаған
[132, 4 б.]. Десе де, ... ... ... ... ... және
«Жедел-іздестіру қызметі туралы» заңның 14-бабының 1-бөлігінде жедел-
іздестіру қызметін ... ... ... ... ... жүргізу кезінде тікелей қабылдаған нақты ... ... куә ... ... ... ... ... ретінде
пайдаланылуы мүмкін. Жедел-іздестіру қызметін жүзеге асырушы ... ... ... көрсетуші адам тікелей қабылдаған нақты деректер
аталған ... куә, ... ... (айыпталушы) ретінде жауап
алынғаннан кейін дәлелдемелер ... ... ... деп ... ... ... ... жедел-іздестіру мәліметтері сезіктілерді
ұстаудың мотивін анықтауда ерекше рөл атқарған, және олардың маңызы осы
мақсатпен ... ... ... ... әрекеттеріне жоғары тұрған
органға, прокуратураға немесе сотқа шағымдануға болады.
Қылмыс ... ... ... ... ... ... белгіленген тәртіпте
дәлелденбеген адам жедел-іздестіру қызметін жүргізген органнан мемлекеттік
немесе өзге де ... ... ... ... ... жол бермейтін шекте
өзін тексеру үшін ... ... және ... ... бар хабарламалардың сипаты
туралы мағлұматтарды талап етуге құқылы.
Жедел-іздестіру қызметін жүзеге асырушы органнан ... ... ... бас тартуы туралы шешімін негізсіз деп таныған ретте,
судья ... ... ... ал ... ... ... ... мағлұматтарды арызданушыға беруге міндеттей ... ... ... 5-бабының 3-б.).
Осы заңның 5-бабының 4 және 5-бөліктерінде шағымды толық және жан-жақты
қарауды қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... жедел-іздестіру қызметін жүзеге асырушы органдармен құпия негізде
қызмет атқарушы немесе ... ... ... жеке басы ... ... ... ... құжаттар беріледі.
Жедел-іздетіру қызметінің нәтижесінде алынған адамның жеке өміріне, ар-
ожданы мен қадір-қасиетіне қатысты мағлұматтар, егер оларда ... ... ... жасағаны туралы хабарлама болмаса, сақталмайды және
жойылуға тиіс.
Осы заң сондай-ақ адамның жеке басына тиіспеушіліктің ... ... ... ... ... ... ... 15-
бапқа сәйкес жедел-іздестіру қызметін жүргізу кезінде:
- аса қажет және ... ... ... ... басқа реттерде
азаматтардың өміріне, денсаулығы мен мүлкіне ... ... ... ... ... ... да бір ... партияның, сондай-ақ қоғамдық және ... ... үшін ... ... азаматтарды құқық бұзушылыққа итермелеуге және арандатуға;
- азаматтар мен лауазымды ... ... ... ... мүдделерін шектейтін зорлық-зомбылық жасауға, қатер төндіруге,
бопсалауға және өзге де заңсыз әрекеттер жасауға;
- ... ... ... сол ... ... ... ... мағлұматтарды пайдалануға тыйым салынады.
Осылайша, жедел-іздестіру қызметінің талдауы осы аяда қатынастар дамып
отыратынын және заң ... ... ... пайда болатын қоғамдық
тенденцияларға дер кезінде әсер ететінін көрсетеді. Және осы ... ... мен ... ... ішінде адамның жеке басына
тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуына аса қолайлы ... ... ... ... ... мен қылмыстық-процессуалдық түрлері
тығыз байланысты; екеуінің де түпкі мақсаттары ... ... ... тәртіпті сақтауға бағытталған.
Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің жүзеге асырылуының тағы
бір кепілдігі құқық ... ... ... ... ... мәселе осы зерттеу шеңберінде қарастыруға ... ... ... кез ... ... және ... қызмет аясының маңайында проблематиканы құрайды. Көбінесе ... ... ... ... ... ... органның қызметкерінің кәсіби дайындығына қатысты.
3.2 Жекелеген тергеу әрекеттерін жүргізгенде ... жеке ... ... жүзеге асырылуы
Тергеу әрекеттері қылмыстық процестің алдын ала тергеу (тергеу немесе
анықтау) деп аталатын стадиясында жүргізіледі.
Алдын ала ... ... тез және ... ашу, ... ... ... ... айыпталушы ретінде тану, қылмыстардың жолын
кесу бойынша шаралар ... оның ... әсер ... ... ... табу мен жою, ... қылмыспен келтірілген зиянның орнын
толтыруды қамтамасыз ету бойынша шараларды ... ... ... іс үшін ... бар ... ... ... жинау,
тексеру және бағалау бойынша прокурордың қадағалауымен жүзеге асырылатын
анықтау органдарының және ... ... ... [97, 281 ... ... Н.Ф. ... осы ... жүзеге асырылуы барысында
шешілетін мәселелерге байланысты, әдетте олар екі жеке топты құрады деп
көрсеткен. Олар:
1. ... ... ... ... ... ... анықтау
органдары, тергеуші немесе прокурор алдын ала тәртіпте ... ... ... ... және ... ... мәселелерді
шешеді (жауап алу, беттестіру, тану үшін ... ... алу, ... ... ... Өзге де, ең ... іске ... адамдардың құқықтарын қамтамасыз
етуге бағытталған тергеу әрекеттері ... ... ... ... қаулымен таныстыру, оған тиісті құқықтарын түсіндіру, жәбірленушіні,
азаматтық талапкер мен азаматтық жауакерді тиісті қаулымен таныстыру, осы
адамдарға ... ... және ... ... ету және т.б.) ... б.].
Осы жоғарыда аталған зерттеу сипатындағы тергеу әрекеттері ҚР-ның ҚІЖК-
нің 26-33-тарауларында бекітілген.
Процессуалдық ... ... ... алу өз ... ... ... ... білдіретін құқықтар мен мүдделерді қорғап процеске
қатысушылар деп ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... ... ішінде
сезікті, айыпталушы және жәбірленушіден, ... ... ... өзге де ... деп ... ... ... ішінде куәдан
жауап алу деп бөлінеді. Осы адамдардың жауаптары ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... көзі болып саналады.
Жауап алу заңда бекітілген тәртіпте істі дұрыс шешу үшін ... ... ... алу мақсатында жүргізіледі. Жауап алу барысында
адамның жеке басына ... ... ... асырылуының бірнеше
кепілдіктері бар. Солардың бірі сезікті, ... ... ... ... орган үшін дәлелдеме болса, олар үшін келтірілген сезік
немесе тағылған айыптан қорғану құралы, өйткені жауап беру олардың құқығы.
Жауап ... ... ... ... ... ... ... жауап
алынатын адамның іс бойынша іс жүргізіліп отырған тілді білетіндігіне күмән
туса, оның қай тілде жауап бергісі келетіні анықталады және ... ... ... сәйкес іс бойынша іс жүргізілетін тілді білмеген
жағдайларда іске мүдделі емес адам аудармашы ретінде шақырылады.
Тергеуші ... алу ... ... ... ... ережесіне қарамастан,
әрбір түріне аса мұқият көңіл аударуы тиіс, өйткені 9-тараудың атында
тұрғандай ... ... және ... ... ... ... ... және тағылып отырған айыптан қорғау үшін, ... ... кір ... ақпараттан арылу мақсатында әртүрлі жауаптар
беруі мүмкін, және ... ... ... ... ... ... ... орнымен оны көрген адамның арасындағы қашықтық, оқиғаның ... ... ... ... және т.б.) және ... (осы ... қызығушылығы, қорқыныш, үрей, дене бітімі, немқұрайлылығы, түс айыру,
көзінің өткірлігі және т.б.) факторларды ескеру қажет.
ҚР-ның ... ... ... ... ... ... ... айып тағылғанға дейін бұлтартпау шаралары қолданылған кезден ... төрт ... ... өзі ... ... тағайындалған
қорғаушымен алғашқы жауап алуға дейін, жоғарыда көрсетілгендей оңаша және
құпия жолығу құқығы қамтамасыз етіле ... одан ... ... ... ... ... жиырма төрт сағаттың ішінде жауап алынуы қажет және ... ... ... ... ... ... ... көреміз. Бұл
көрсетілген уақыт, біздің ойымызша, сезіктінің ... ... ... үшін жеткіліксіз. Осыған сәйкес, ҚР-ның ҚІЖК-нің 68-бабына өзгертулер
енгізу тергеу әрекеттерін ... ... жеке ... ... ... бір кепілі болушы еді.
Жауап алу басталар алдында тергеуші сезіктіге ... ... ... ... ... ... бас ... құқығын қоса, құқықтарын
түсіндіреді (ҚР-ның ҚІЖК-нің 216-бабының 3-бөлігі).
Адамның жеке басына тиіспеушлік принципінің сақталуы шеңберінде жауап
алудың ... ... ... ... бірі болып табылады.
Жауап алу заңдылықтың қатаң сақталуымен жүргізіледі. Оны жүргізу барысында
қинау, күш қолдану, қорқыту, ... ... және ... ... ... кір ... әрекеттердің болуына жол берілмейді.
Белгілі бір ... ... ... ... ... істің фактілік мәліметтерін
объективті қамтушы ақиқат жауаптар алуды, яғни кінәлілерді әшкерелеуші және
бұрын жауап алынған жәбірленуші мен ... ... ... ... ... болуына мүмкіндік туғызушы мән-жайлар туралы
мәліметтерді алудың құралдары болатын, құқық ... ... ... ... ... ... мақсат етіп қояды. Осы мақсаттарға
жету үшін жауап алу белгілі бір ... ... ... ... ... ... және жоспарлылық. Көрсетілген
талаптардың сақталуы үшін криминалистердің пікірінше [133, 131 б.], ... ... ... әрекеттерін жүргізу қажет, олардың қатарына
мыналар кіргізілуге жатады:
1) қылмыстық іс ... және ... алу ... ... ... ... үшін жауап алынатын адамға қатысты тергеу және
анықтау органдарындағы материалдарды мұқият зерттеу;
2) сезікті, айыпталушының білікті заң көмегін алу ... ... ... ... ... ... ... тактикасын дұрыс таңдау үшін
іске қатысушы бақа да ... оның ... ... мақсатында
жауап алынатын адамның тұлғасын зерттеу.
Жауап алуды жүргізу ... ... жеке ... ... ... қатарына ҚР-ның ҚІЖК-не сәйкес, біздің
ойымызша мыналарды жатқызуға болады:
1) жауап алу ... ... ... ... ... ... ... (212-бап 2-бөлік);
2) жауап алудың уақытының шектелгендігі ... ... ... ... ... тұлғасын анықтау (213-бап 1-бөлік);
4) жауап алуды жауап алынатын ... ... ... ... 1-
бөлік); мылқау немесе саңырау куәдан, жәбірленушіден, сезіктіден,
айыпталушыдан жауап алу оның ... ... және ... ... сөйлесе алатын адамның қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... адамға одан кім ретінде, қандай қылмыстық іс
бойынша ... ... ... және ... мен ... ... 2-бөлік);
6) жауап алынатын адамның психикалық немесе өзге ауыр науқасы ... ... алу ... ... және оның ... жүзеге асырылады
(213-бап 8-бөлік);
7) жетектеуші сұрақтар қоюға тыйым салынады (213-бап 4-бөлік);
8) бір іс ... ... ... ... ... және ... ... жауап алынады (214-бап 1-бөлік, 217-
бап 3-бөлік);
9) куәгерлік иммунитет (214-бап 2-бөлік);
10) жауап алудың ... жасы ... ... ... сезіктіден ... алу ... ... ... алу ... жауап алуды жүргізуді құжаттандырудың процессуалдық тәртібі (218-
бап);
12) жауап алу кезінде ... және ... ... қолданудың
процессуалдық тәртібі (219-бап).
Жауап алудың жүргізілуінің және онда ... ... ... ... ... құқық қолдану практикасы жауап алу
барысында адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің ... ... ... Атап ... мәселен, жауап беруші көбінесе қылмыстық
процестің «қулықтарын» біле бермейді. Соның бірі тергеушінің қорғаушының
қатысуы ... ... ... ... адамнан жауап алуы. Осындай жолмен
алынған фактілік деректер, адвокат Канафиннің байқауынша дәлелдемелердің
іске жіберілуі талабына жауап ... де ... ... ... ... деректерді қорғаушы тараптың іс ... ... ... талап ету өтінішін қанағаттандырудан мемлекеттік айыптаушы
мен сот бас тартқан [103, 61-62 бб.].
Жиі кездесетін жағдайлардың бірі ... ... ... куә ... алу. Бұл жауаптар тиісінше хаттамада тіркеледі. Осыдан кейін тергеуші
оның ұсталғандығы туралы хабарлауы мүмкін. Осы адамның қорғаушысы ... оның ... ... бекітіліп қойылады. Осыған сәйкес, А.Я.
Гинзбург сезіктімен (айыпталушымен) алдын ала ... ... куә ... жауаптарының дәлелдемелік күші болмайтынына және айыптың негізіне
қойылмайтынына көңіл аудару қажет деп көрсеткен [134, 25 ... ... ... алу ... ... талаптарының анық бұзылуы көрініп
тұр, өйткені сезікті мен айыпталушының жауап беру бостандығы және ... ... ... Куә осы ... ... қарағанда, жауап
беруден бас тартқаны және көрінеу ... ... ... үшін қылмыстық
жауаптылықпен байланысты. Біз осы ... ... мен ... ... ... иммунитеттің айыпталушы мен сезіктінің
иммунитетіне қарағанда тар екенін көреміз. ҚР-ның ҚІЖК-нің ... ... ... ... алу алдында тергеуші куәнің, жәбірленушінің
айыпталушыға немесе сезіктіге қандай ... бар ... ... ... іс
жүргізудегі құқықтары мен міндеттерін түсіндіреді, айғақ беруден бас
тартқаны үшін ... ... ... ... Бұл ретте тергеуші
куәгерге, жәбірленушіге өзінің, ерінің (зайыбының), жақын туыстарының,
қылмыс жасағанын ашатын, сондай-ақ діни ... ... ... оған ... сеніп ашқан адамдарға қарсы айғақтар беруден бас тартуға құқығы ... ... ... Бұл ... ... куә, жәбірленуші
көрінеу жалған айғақ бергені үшін қылмыстық жауаптылығы туралы ескертіледі.
Криминалистикалық практикада бұрыннан жауап берушіге қатысты ... және оның ... ... ... жай ғана алдауды
білдіретін әртүрлі қулықтар мен ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде «тергеу қулықтарының» іске
жіберілуі туралы пікірлер екіге бөлінген, кейбір ... М.С. ... ... [135, 67-73 бб.], А.М. Ларин [136, 30 б.], Г.Г ... 54 б.], В.Н. ... [138, 13 б.] ... ... керісінше
құптайтындар А.Р. Ратинов [139, 194 б.], И. ... [140, 116 б.]. ... ... осы ... ... ... әрекеттерімен қоса, басқа
да процессуалдық әрекеттердің дұрыстығына күмән туғыздырады және осы
дәлелдемелердің ... сот ... ... ... – сот ... ұмытпау қажет. Осы іздену жұмысында қарастырылып ... және өзге де ... ... қылмыстық процесті
жүргізуге қазіргі демократиялық тәсіл ... ... жету ... ... ... ... бұзылуы арқылы жүзеге
асырылуы мүмкін емес деп сендіреді. ... ... ... ... ... ... жиырма төрт сағаттан кешіктірмей, ал айыпталушы келуден
жалтарған жағдайда немесе оған ... ... ... ол айдап
әкелінгеннен немесе ұсталғаннан ... ... ... (ҚР ҚІЖК ... ҚР-
ның ҚІЖК-нің 213-бабының 3-6-бөліктеріне сәйкес жауап алу жауап алынатын
адамға іс ... ... ... ... ... ұсынудан басталады.
Егер жауап алынатын адам іске мүлде ... жоқ ... ... ... бұл туралы ескертілуге тиіс. Еркін баяндау ... ... ... ... ... ... ... мен толықтыруға бағытталған
сұрақтар қойылуы мүмкін. Егер айғақтар цифрлық деректермен ... ... қиын өзге ... ... ... ... алынатын адам өзінің
өтініші бойынша немесе оның келісімімен хаттамаға қоса тіркелуі мүмкін
құжаттар мен ... ... ... Жауап алу барысында тергеуші
жауап алынып отырған адамға ... ... мен ... ... ... ... баяндау аяқталғаннан кейін қылмыстық іс материалдарындағы
айғақтарды жария ете алады, дыбыс және ... ... ... ... ... ... ... алады.
Жауап алынатын адмның жеке басына тиіспеушілікке құқығының бұзылуы
болып жауап ... ... ... бұл адамның жеке басына тиіспеушілік
принципіне қайшы келеді. Заңға сәйкес жауап беруге ... ... ... адаммен мәжбүрлеу бас бостандығынан айырумен
жазаланады. Мәжбүрлеудің ... бұл ... ... қорқыту - зорлық-
зомбылық қолдану арқылы: қамауға ... оқу ... ... тамақсыз
қалдырамыз және т.б. Қорқыту өзінің бағытына байланысты тікелей жауап
алынатын адамға ... оның ... ... ... ... заң нормасына негізделіп жүргізілуі мүмкін,
мәселен, егер сен ... ... ... қамауға аламыз және т.б.
Мұндай әдісті қолдану жауап алуда сезіктіге, ... ... ... мәжбүрлеудің қолданылғанын айтуға мүмкіндік
береді.
Осы мәселе бойынша И.Л. Петрухиннің мынадай пікірін ... ... ... шеберлілігі тергеуші ақиқат және толық жауаптарды алуды
жеңілдететін жауап алынатын адамда ... ... ... ... ... ... ... жауап алушы адамның өзі де өзінде осындай
психикалық қасиеттерді мобилизациялау қажет және ... ... ... және одан ... жауаптарды алуды жеңілдететін
психикалық жағдайды шақыруы қажет... Жауап берушіге психологиялық әсер ету
мүмкіндіктерін жоққа шығармау, әсер етудің ... және ... ... ... таба білу – осы криминалистика, сот ... ... ... негізгі міндеттері. Бұл міндет өте
қиын және әлі толық шешіле қойған жоқ [58, 202 б.].
М.С. ... бұл ... ... ... ... ... кінәсін мойындауы айыпталушыға психикалық әсер ету, оны ... ... оған оның ... ... және тек ... ... жеңілдетуі мүмкін және т.б. деген түсіндірмелер нәтижесінде бола
алмайды және ... жол ... [95, 420 ... ... те айыпталушыға, оны өзінің еркіне қарсы ... ... ... әсер ... ... ... ... қарсылығын
білдіреді [141, 54 б.].
Аса қауіпті болып ... ... әсер ... ... әдістерімен
бірлескен мәжбүрлеу табылады. Физикалық әсер ету әдістерінің қолданылуына
барлық демократиялық ... ... ... ... ... қолдану
практикасында әрдайым бұзылып отырады деп айтуға болады. Мәселен, АҚШ ... ... ... туралы» заңы бойынша мойындау ұстау кезінен
бастап айып ... ... алты ... ... ... ... ... саналады. Дәлелдемелер жүйесінен мойындауды алып тастауды қалаушы
айыпталушы алқабилерге оны бұл ... ... ... ... ... ... [142, 217 б.]. ... америкалық заңға
сәйкес соның көмегімен алынған мойындаудың ... ... ... ... күш ... орын алған жағдайда медициналық куәландыруды
талап ету және ... ... ... болғанда ол туралы прокурорға
хабарлау қажет.
Тінту, жеке тінту және ... жеке ... және алу іс үшін ... бар ... ... табу және алу ... Қазақстан Республикасындағы заңдарға
сәйкес жүргізіледі (ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... немесе мәйіттерді табу үшін де жүргізілуі мүмкін (ҚР ҚІЖК 230-бап
3-бөлік). Өкілетті органда ізделіп ... ... ... ... ... ... ... процессуалдық әрекеттер тергеушінің
дәлелді қаулысымен жүргізіледі (ҚР ҚІЖК 232-бап 1-бөлік), бұл адамның жеке
басына тиіспеушіліктің кепілдіктерінің бірі ... ... ... үшін ... және ... ... ... мен алуды жүргізуге фактілік ... ... ... ... ... ... жауаптарынан, қараудан және т.б.
алынған фактілер), сондай-ақ анықтаушыны немесе тергеушіні ... ... ... белгілі бір адамдарда қылмыстық іс үшін маңызы бар заттарды
немесе құжаттарды немесе ... ... ... және ... ... ... оперативтік сипаттағы мәліметтер табылады.
Тінту үшін процессуалдық негіз болып осы әрекеттерді жүргізу туралы
қаулы табылады.
Іздеудегі адам деп ... ... ... адам ғана емес,
сонымен қатар жәбірленушіні (мәселен, төлеу алу мақсатында адам ... ... ... ... ... оның ... және оның тұрғылықты жерінен қылмыс
іздері табылғанда жеке ... ... ... ... мен алу ... ... іс ... жүргізіледі.
Хабар-ошарсыз кеткен адамға қатысты оны іздеу мақсатында тінту
жүргізілмейді егер осы мән-жайлар ... ... ... іс ... ... және ... иесі ... өз еркімен берсе немесе
белгілі бір заттың немесе құжаттың орнын ... ала ... онда бұл ... ... Егер ... өз еркімен берілмесе, онда оларды мәжбүрлі ... ... ... ... ... ... асырылады. Дегенмен, заттарды өз
еркімен берген жағдайда да тінту болуы мүмкін. Бұл ... ... және ... ... ... ... шешіледі. Егер ізделіп
отырған заттар мемлекеттік немесе заңмен ... өзге де ... онда ... тінтуді, сондай-ақ алуды жүргізу туралы қаулы
прокурормен немесе оның орынбасарымен санкцияланады.
Тінту, алу, жеке ... ... ... жеке ... ... ... ... негізгі кепілдіктері болып, сонымен қатар:
1) жеке адамды тінту тінту жүргізілетін ... ... бір адам ... ... ... мен мамандардың қатысуымен жүргізілуі (ҚР ҚІЖК 233-
бап 2-бөлік);
2) жеке тінту арнайы қаулы шығармай және ... ... ... ... үй-жайдағы немесе тінту жүргізіліп жатқан өзге орындағы адам іс үшін
маңызы ... ... ... ... заттарды өз бойында жасырып отыр деп
пайымдауға жеткілікті негіздер ... ол адам ... ... күзетпен қамауға алынса жүргізіледі. Бұл
жағдайда жеке адамды тінту куәгерлер жоқ болса да жүргізіледі;
3) алудың іс үшін ... бар ... ... мен ... ... ... екені анық болғанда, оларды алып қою мақсатымен жүргізілуі (ҚР ҚІЖК
231-б.);
4) тінту заңда көрсетілген жағдайларда ... ... ... төрт сағаттың ішінде оның заңдылығы және негізділігі туралы тиісті
қаулы шығарумен прокурорға хабарлау (232-бап 3-б.);
5) тінту мен ... ... ... ал қажет болған жағдайда
маманның және аудармашының қатысуымен жүргізу ... ... ... ... алу жүргізу басталар алдында тергеуші оларды жүргізу
туралы қаулыны көрсетуге міндетті (232-бап 7-б.); сондай-ақ іс үшін ... ... ... ... ... мен ... ... түрде беруді
ұсынады (232-бап 8-б.);
7) тергеуші сол үй-жайда тұрып ... ... ... басқа адамдардың
жеке өмірінің тінту мен алу ... ... ... ... ... қолдануға міндетті (232-бап 11-б.);
8) тергеуші іске қатысы болуы мүмкін заттар мен құжаттарды ... тиіс ... ... ... жеке ... ... ... процессуалдық тәртібі (234-
б.);
10) дипломатиялық иммунитет (232-бап 6-б.);
Осы аталған кепілдіктердің кейбіріне анығырақ ... ... мен алу ... бір ... немесе ұйымдардың иелігіндегі
объектілеріне кірумен байланысты. Егер объектілерде бұл белгілер болмаса
және әр адамға ашық ... ... ... ортақ орындар және т.б.), онда
олардың тексерілуі тінту болмайды, белгілі бір жағдайларда кейбір заттар
мен құжаттарды табу үшін осы ... ... ... ... әрекеттеріне
қарамастан оқиға болған жерді қарау болуы мүмкін. Тінтудің орнына қарауды
және керісінше қараудың орнына ... ... жол ... ... ... ... тергеушінің қаулысымен және тек прокурордың
санкциясы негізінде жүргізіледі.
Тінту немесе алу ... ... ... ... ... Онда
тінтудің немесе алудың мотиві, сондай-ақ алынуға жататын заттар ... ... және анық ... ... ... ... ... әрекеті жүргізілетін жердің, адамның аты, нақты адресі көрсетіледі.
Тергеуші ... ... ... ... ... және ... ... кейін үй-жайдың иесіне, не ... ... ... көрсетіп және олардың, куәгерлердің қатысуымен жүргізеді.
Тінту және алу барысында тінту немесе алу жүргізіліп отырған адамның,
не оның ... жасы ... ... ... ... ... ... Олардың қатысуы мүмкін болмағанда жергілікті атқарушы ... Осы ... ... ... ... дәлелдемелер ретінде
санауды болдырмайды. Ұйымдардың, мекемелердің, кәсіпорындардың өкілдерінің
тінту жүргізілгенде қатысуы да осымен түсіндіріледі.
Қажетті жағдайларда тінту немесе алуды ... ... ... ... тергеуші маманды шақыруға құқылы.
Тінтулер, кідіртілуге жатпайтын жағдайларды қоспағанда күндізгі уақытта
жүргізіледі. ... ... ... (жергілікті уақыт бойынша 22 сағаттан 6
сағатқа дейін) ерекше жағдайларда ... ... ... мен ... иесі оларды ерікті түрде ашудан
бас тартса, ... ... ... олар ... ... ... мүмкін. Бұл
ретте есік құлыптарын және басқа ... ... ... жол ... (ҚР ҚІЖК ... ... тінту немесе алу жүргізіліп жатқан үй-жайды немесе онда тұрған
адамдарға және осы үй-жайға немесе орынға келген адамдарға ... ... ... ... ол жерден кетуге, сондай-ақ бір-бірімен немесе өзге
адамдармен сөйлесуге тыйым салуға құқылы. ... ... ... тінтуге
қатысушылардан оның мәліметтерін жарияламау туралы қолхат алынуы мүмкін (ҚР
ҚК 194-б.). Алдын ала ... ... ... ... ... ... ... адамның ескерткеніне қарамастан жариялағаны үшін
түзеу жұмыстарын атқару немесе ақшалай айып пұл ... ... ... мен алу ... ... тек іске ... бар ... мен
құжаттар, сондай-ақ азаматтық талапты ... ... ... ... ... мен ... ... Айналымға салуға тыйым
салынған заттар мен құжаттар олардың іске қатыстылығына қарамастан алынуға
тиіс. ... ... мен ... ... және ... ... ... көрсетіледі, буып-түйіледі және тінту немесе алу ... ... ... және ... мен ... ... отырған басқа
адамдардың қол қоюымен куәландырылады.
Тінту немесе алудың ... ... ... ... Онда ... ... ... қашан, кіммен, кімдердің қатысуымен, басы және
аяқталуы, қандай әрекеттер және қалай жасалғаны, әрекеттердің, ... ... ... ... ... ... да ... келіп түскен
арыздардың нәтижелері көрсетіледі. Хаттамада сондай-ақ заттар немесе
құжаттар қай ... және ... ... ... ... ... ... немесе мәжбүрлеп алынғаны көрсетілуге тиіс. Барлық алынған заттар
хаттамада саны, мөлшері, салмағы, өзіндік белгілері және ... дәл ... ... ... ... ... ... алу хаттамасының
көшірмесі олар жүргізілген адамға не оның кәмелетке толған отбасы мүшесіне,
ал олар ... ... ... үй пайдалану ұйымның немесе жергілікті
атқарушы органның өкіліне олардан қолхат алынып тапсырылады. Егер ... алу ... ... онда хаттаманың көшірмесі оның өкілдеріне
қолхат алынып тапсырылады (ҚР ҚІЖК ... ... және ... отбасы тұрып жатқан үй-жайларды
тінту немесе алу тек дипломатиялық өкілдің келісімімен, ... ... ... алу ... ... және оның ... мүмкін болса Сыртқы
істер министрлігінің өкілінің міндетті қатысуымен жүргізіледі.
Адамның жеке басына тиіспеушілік принципінің ... ... ... ... жүргізгенде аса көңіл аударарлық мәселе, өйткені ол тікелей
адамның физикалық және өнегелілік ... ... ... ... ... принципіне қатысты мәселен, ҚІЖК-не жеке тінтуді және
басқа да ... ... ... ... ... жатқан
адамның физикалық кемістіктеріне, оның киіну манерасына ... ... ... ... ... ... адамның ар-
намысын қорлағаны және кемсіткені үшін ... ... ... ... ... ... ... қажет. Десе де, ... ... ... ... ол осы процессуалдық әрекеттің
табиғатына сай келетін арнайы шараларды қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... ... бар арнайы мәжбүрлеу шараларының
нақты регламентациясы, сондай-ақ олардың шегінен ... үшін ... ... ... ... ... процессуалдық режимі ҚР-ның заңға сәйкес нормативтік
актілерінде нақтыланады. Осылайша, Ішкі ... ... ... ұстау
изоляторларының ішкі тәртібінің Ережесіне сәйкес жеке тінту хаттамасы өз
кезегінде УҰИ ... ... ... және ... ... ... ... хаттамаға тіркеледі.
ҚР-ның Ішкі істер министрлігінің тергеу изоляторларының ішкі тәртібі
Ережесіне сәйкес тергеу изоляторына түскен сезіктілер мен ... жеке ... ... ... ... ... фотоға
түсіреді, ал олардың жеке ... ... ... ... мен
айыптаушыларды жеке тінту және заттарын ... ... ... ... тыйым салынған, не осы адамдікі емес заттар мен тағамдық
азықтарды табу және алу ... ... Бұл ... ... ... сақталуға және пайдалануға тыйым салынған заттар мен
тағамдық азықтарға ... және ... ... ... ... ... мақсаттарына кедергі келтіру үшін қылмыс құралы ретінде
қолданылуы мүмкін, ... ... мен ... ... ... мен ... және қолма-қол ақшасыз есеппен алатын тағамдық
азықтар, алғашқы қажеттілік заттар, аяқ қиім, киім және басқа да өнеркәсіп
товарларының тізіміне ... ... ... ... ... ... ... аяқ киім, киім және басқа да өнеркәсіп заттар
санынан асқандар жатады.
Жеке тінту толық және толық емес болады. Толық жеке ... ... ... тергеу изоляторларына түскенде, оның сыртына
шығарылғанда, карцер немесе бір ... ... ... ... ... жағдайларда тергеу изоляторының немесе оның орынбасарының
нұсқауымен жүргізіледі. Толық ... ... ... ... ... ... протезін мұқият қараумен жалғастырылады. ... ... ... ... денесінің тиісті бөліктерін жалаңаштау
ұсынылады. Пластырлық ... ... және ... да таңғыштар
медицина қызметкерімен бірге тексеріледі. Аяқ киімнен супинаторлары,
металлдық нәлі ... ... ... мен ... ... ... ... заттар мен тағамдық азықтар қалдырылады.
Сезіктілер және ... ... жеке ... ... ... ... ... заттар, тағамдық азықтар сақталуға
қабылданады не тергеу изоляторының ... ... ... ... бұл туралы тиісті акт жасалады. Толық жеке тінту ... ... ... ... ... оған ... салынған заттар,
тағамдық азықтарды алу туралы акт тіркеледі. ... жеке ... мен ... ... ... бір хаттама жасалады. Хаттамаға сезікті немесе
айыпталушы және жеке тінту немесе заттарды ... ... ... ... қол қояды. Сезіктінің ... ... қол ... бас ... және оның тінтудегі және заттарды қараудағы
барлық талаптары хаттамада көрсетіледі. Хаттама және акт жеке ... ... жеке ... мен ... ... ... ... немесе айыпталушының камералық карточкасында, тінтуді және
заттарды қарауды жүргізуші адамның аты-жөні және ... ... ... және ... тергеу изоляторы ішінде шығарғанда
(фотодактилоскопияға, дәрігерге, тергеушіге, туысқандарымен кездескенге
дейін және кездескеннен ... ... ... ауыстырғанда және т.б.) толық
емес тінту жүргізіледі. Толық емес тінтуде ... ... және ... ... ұстап қаралады. Толық емес жеке тінтуде тыйым салынған
заттар, тағамдық ... алу ... ... жасалады.
Жеке тінту немесе заттарды қарауды жүргізуде тыйым ... ... ... ... табу үшін ... құралдар қолданылуы мүмкін. Рентген
аппаратурасын сезіктілерді және айыптаушылардың заттарын қарау немесе тінту
үшін рұқсат ... ... ... қатар, уақытша ұстау
изоляторларындағы сезіктілер мен айыптаушыларды ... ... ... ... ... ... Нұсқаулыққа сәйкес камераларында
сезіктілер мен айыптаушыларды бақылау тінтуі және кезекші кенет ... ... ... ... ... жүргізілетін процессуалдық
тәртіп көбінесе тұлғаның демократиялық мәртебесінің беріктігін анықтайды.
Сотпен кінәсі әлі дәлелденбеген жеке адамға қылмыстың алдын ала ... ... ... ... Айыпталушыға, сотталушыға емес, істі олардың
тергеуіне, қарауына адамның жеке ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу кодексі кәдімгі азамат біле бермейтін
тиіспеушіліктің кепілдіктерімен сөзбе-сөз тықпаланған. Бұл мәселе ... ... ... ... ... ... ... шектелген себепті өткір болып келеді.
Біздің ойымызша, бұл жерде қажетті болып тергеу және ... ... ... ... ... шешу табылады, және
бұл өз кезегінде кәсіби кадрлардың ерекше дайындығын болжайды.
3.3 Сот бақылауы адамның жеке ... ... ... ... құралы ретінде
Қазіргі таңда азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының күшейуінің
тенденциясын ескере отырып, қылмыстық процесте сотқа шағымдану ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде кең
талқыланып жатыр. Бұл қазір аса өзекті мәселе болып тұр.
2007 жылдың 21-мамырына ... ... ... 16-бабының 2-
бөлігінде заңда көзделген реттерде ғана тек соттың немесе прокурордың
санкциясымен тұтқындауға және ... ... ... тұтқындалған адамға
сотқа шағымдану құқығы берілетіні деп бекітілген норманы басшылыққа алып
келдік. Осы ... ... ... ... ... жеке ... принципі құқықтық мемлекет мақсатына жауап беруге бір ... деп ... ... ... ... ... 2003 ... желтоқсандағы «Қазақстан Республикасының Конституциясының 16 және 81-
баптарын ресми талқылау туралы №13 ... ... ... ... ... тұтқындауды санкциялау; лауазымды адамдардың құқықсыз ... ... ... ... ... ... актілеріне қылмыстық процестің қатысушыларының шағымдарын
(наразылықтарын) қарауы қылмыстық процесте адам және ... ... ... ... ... ... болып табылады. Соттың
көрсетілген ... ... ... 1999 ... 29 ... ... ... талқылауға қатысты «сотқа заң негізінде
адам және азаматтың ... ... ... ... ... ... және ... да қаулылар шығаруға, лауазымды адамдардың
құқықсыз әрекеттеріне шағымдарды қарауға, Конституцияда және Республиканың
заңдарында ... ... ... ... ... ... құқық берілген» деп көрсетілген қаулысымен расталады.
Бұл жерде ҚР-ның Конституциясының нормалары ... 1-б., 75, ... өзге де) ... ... шараларын және тергеу әрекеттерін
санкциялау бойынша өкілеттік көрсетілмеген. Тергеу әрекеттерін, ... ... ... ... ... тұтқындауды санкциялау
Конституциямен бекітілген прокуратураның жедел-іздестіру қызметін, ... ... ... қылмыстық қудалауды прокуратурамен жүзеге асыруда
заңдылықты жоғары қадағалаудың бір нысаны болып табылады. Бұлардың жүзеге
асырылуы кезінде де, ... ... ... ... ... сот ... бақылауының кеңейтілуінің жақтастары да, ... ... ... ... ... мен тергеуді сот және
прокурорлық қадағалаудың барлық негізгі ережелерін ... ... сот ... ... ... ... ... еліміздің
Негізгі заңына қайшы келеді және соттың объективтілігі және алалықсыздығы
принциптерін қамтамасыз етуде ... ... ... ... жыл ... ... берілген санкциялардың процентінің тек жартысы
жойылады деп куәлайды. Бұл жүйе азаматтардың ... ... ... толық ақталған, Конституция нормаларымен келісілген»
деуші қарсыластары да бар [142, 29 б.].
Біздің ... ... ... сот ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын сотпен
қорғауға құқығын бекітуші ҚР-ның Конституциясының ... ... ... келеді. Қазақстан Республикасында сот бақылауының
проблематикасының пікірталастық ... оның ... ... ... мәселеден туындайды. Осыған орай, азаматтардың негізгі
құқықтарын шектеуші процессуалдық әрекеттерге санкцияны тек бір ғана ... ... деп ... ... ... прокурор қылмыстық іс бойынша
адамның кінәлілігіне немесе кінәсіздігіне қарамастан, ақтау ... ... ... ... ... ... бастап ол өзін осы іспен
байлап қояды. Прокурордың ... ... ... ... тағы ... бар, соның бірі сотта ... ... ... ... ... ... ... сотқа жүгіну қажеттігі туындап отыр. Сот
прокуратураға қарағанда айыптауға тәуелді емес. Сот сот билігінің ... ... ... функциясын атқармайды, алдын ала тергеуге
басшылық жасамайды, оның сапалылығына жауап ... тек сот ... ... Бірақ қамауға алуды санкциялауды сотқа берудің де ... ... жоқ ... Атап ... ... тоталитарлық режимнің
көрінісі ол бірінші кезекке мемлекет мүддесін қою, судьямен ... ... ... дұрыстығына күмән туғызбай, адамның құқықтары мен
бостандықтарын екінші кезекке қою.
Десе де, сот бақылауы институтының ... ... ... ... ... ... ... адамның құқықтарын және негізгі
бостандықтарын ... ... ... конвенцияның 6-бабында көрсетілген.
Бұл қазақстандағы құқықтық жүйеге де қайшы келмейді. Сот бақылауы, шын
мәнінде, алдын ала тергеуде бәсекелестік ... ... ... бұл қылмыстық процесті тиімдірек, оның қатысушыларының құқықтарын
сенімді қорғалуын қамтамасыз етеді.
Мұндай көрініс Ресей құқықтық ... де ... ... ... ... көзқарасынша алдын ала тергеуде қателерден және
қиянаттардан қосарланған тосқауыл қоюдан еш ... жоқ. ... ... ... ... ... ... жағдайларда артық болып қалады.
Бір бақылау функциясын әртүрлі органдардың ... ... жоқ. ... прокурорлық қадағалауды толығымен алып тастауға дәлелді негіз жоқ – сот
шешімінсіз жүргізілетін тергеу әрекеттеріне қатысты ол ... ... ... б.]. И.Л. ... да ... ... ... конституциялық
құқықтарын шектеуші кейбір тергеу әрекеттерінің жүргізуіне рұқсат беруді
ұсынады [144, 14 б.]. В. ... сот ... ... ала тергеу органдарының
бұлтартпау шарасы ретінде тек қамауға алудың қолданылуының заңдылығына ғана
емес, сондай-ақ азаматтардың конституциялық құқықтары мен ... ... өзге де ... және ... ... ... ... туындап тұр деп көрсеткен [145, 19 б.].
Қылмыстық іс жүргізушілік кодексі сот бақылауы шеңберінде прокурордың
әрекеттеріне шағымдану мәселелерін реттейді. ... ... ... ... ... ... соттық тәртібі бекітілген. С.
Жүрсімбаевтың пікірінше: «Мемлекеттің қылмыстық-процессуалдық ... ... да, және ... ... ... ... қызметін де
қамтамасыз етуі қажет. ... және ... ... ... сот
бақылауы институты тұлғаның құқықтары мен бостандықтарын қорғау сияқты
қылмыстылықпен ... ... ... ... ... ... режимін бекітуді талап етеді. Сөз прокурорлық қадағалауды
алып ... ... ... оны сот ... ... ... ... қажет»
[146, 4 б.].
Бұлтартпау шарасының аса қатал түрі айыпталушыны (сезіктіні) қамауға
алуда сот ... ... ... кодекспен сотқа
шағымдану институты және бұлтартпау шарасы ретінде ... ... және ... соттың тексеруі бекітілгені бәрімізге мәлім.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 110-бабы айыпталушыға ... ... ... ... ... ... ... алу түріндегі бұлтартпау,
сондай-ақ қамау мерзімін ұзарту шарасына тиісті прокуратураның орналасқан
жері ... ... ... ... ... ... ... Судья
қылмыстық ізге түсу органынан істі талап етіп ала отырып, іс түскен ... үш ... ... жабық отырыста прокурордың күдіктіге,
айыпталушыға ... ... ... ... ... ... ... мен негізділігін тексеруді жеке өзі жүзеге асырады.
Сот отырысына міндетті ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін қылмыстық-
процессуалдық құқық қолдану практикасы тапқан жаңа процессуалдық құрал
болып табылады. ... сот ... ... ... мемлекеттік тәртіпті
және сот этикасының нормасын сақтау, сот актілерінің 2001 жылмен салыстыра
отырып 2002 ... ... ... туралы Шолуға өзек болған. Онда
жергілікті соттардың жұмыстары туралы жалпы ... ... ... ... ... ... ... қамауға алуға санкциясына (қамауға
алынған 34482) 764 ... ... ... ... - 214
қанағаттандырылған-қамаудан босатылған, 2003 жылдың ішінде (қамауға алынған
– 26711, қанағаттандырылған – 227, 2004 жылдың ... ... ...
23815), қанағаттандырылған – 166, 2005 жылдың ішінде ... ... – 113 ... ... ... ... ҚР-ның Жоғарғы Сотының 2003 жылғы ... ... ... айыпталушыны қамауға алуға, үйде қамап
ұстауға санкциясына немесе қамауға алудың, үйде қамап ұстаудың ... ... ... ... №1 ... ... береді. Қаулыға
сәйкес қамауға алу, үйде ... ... ... ... ... санкциясына, сондай-ақ олардың мерзімін ұзартуға шағым беру
құқығы тек ... ... ... ... және ... берілген. Басқа адамдармен берілген ... сот ... ... ... алуға санкциясына не оның мерзімін ұзартуға
шағымды алып, сот мәжілісін дайындау туралы қаулы шығарады. ... ... ... қажет:
- сот мәжілісінің өткізілуінің уақыты және орны туралы;
- ... ... ... үшін ... ... сот ... туралы;
- шағымдалып отырған бұлтартпау шарасының таңдалуының ... ... ... ... және негіздеріне қатысты қылмыстық іс
материалдарының бөліктерін немесе қылмыстық істі сұрату туралы;
- шағымды шешу үшін ... ... ... ... ... ... қамаудағы адамды, оның өкілін, қорғаушысын ... ... ... ... деп ... көшірмесі өндірісіндегі осы қылмыстық іс бойынша қылмыстық
қудалау органына, қатысы бар прокурорға және ... да ... ... ... ... талаптары міндетті орындалуға жатады. Соттың
қаулысының орындалмауы заңда бекітілген ... ... олар ... ... ... ... шағым бойынша сезіктінің,
айыпталушының және олармен таңдалған қорғаушының сот ... ... ... етуі ... ... сот ... қорғаушының
келмеуі шағымды қарауға кедергі болмайды.
Прокурордың сот мәжілісіне қатысуы міндетті ... ... ... оның ... ... ... ... қалдыруға әкеліп соғады.
Прокурордың келмегені туралы сот жеке қаулы шығаруға құқылы.
Процестің қатысушылары қылмыстық ... ... ... ... ... алу, үйде ... ... прокурордың
санкциясының немесе олардың мерзімін ұзартудың заңдылығын және негізділігін
растаушы немесе жоққа шығарушы бөліктерімен танысуға құқылы. Бұл ... ... ... ... ... ... ... аудармашыны және басқа да
адамдарды прокурордың келісімінсіз анықтау немесе алдын ала ... ... ... ескертуге және қылмыстық істің
материалдарына тіркелетін ҚР-ның ... ... ... ... ... ... олардан қолхат алуға міндетті.
Қамауға алу түріндегі бұлтартпау шарасын жеңіл түріне өзгерту ... ... ... ... шағымын сотта қарауға дейін не олар
берілген шағымнан бас тартқанда, судья осы шағым бойынша ... ... ... ... ... ... ... үйде
қамап ұстауға немесе олардың мерзімін ұзартуға шағым қарастырылған
қылмыстық іс мәні ... ... үшін ... ... ... берілген
жағдайларда, шағым сол сотқа бағытталады және ҚР-ның ҚІЖК-нің 299 және 300-
баптарында көрсетілген ... ... ... алуға санкциясына немесе оның мерзімін ... ... ... материалдарын зерттеу және сот талқылауы прокурордың
санкциясының заңдылығына және ... ... ... ... Бұл ... сот ... айыптың дәлелденгендігіне баға беруге,
қылмыстық қудалау органына қылмысты тергеу немесе ... ... ... ... ... ұсынуға құқығы жоқ.
Қамауға алуды қолдануға прокурордың санкциясының заңдылығы деп қамауға
алу ... ... ... қолданылуының және оның мерзімін
ұзартудың ... ... ... ... ... ... ал ... деп – қылмыстық іс материалдарында
мәліметтердің, соның ішінде осы бұлтартпау шарасының қолданылуының немесе
оның мерзімінің ұзартылуының ... ... ... ... туралы мәліиеттердің болуын айтады.
Прокурордың қамауға алуды қолдануға санкциясының заңдылығын соттық
тексеруді жүзеге асыра отырып, ... ... ... осы ... ... ... іс ... ма немесе қылмысты жасау
фактісі бойынша ... ... айып ... ... осы ... шарасын қолдану үшін ҚР-ның ҚІЖК-нің 139-бабында
көрсетілген негіздердің бар болуы;
- сезіктіге қатысты ҚР-ның ... ... ... ... ма;
- сезіктіге айып тағудың мерзімдері ҚР-ның ҚІЖК-нің 142-бабында
көрсетілген тәртіпте сақталында ма;
- ... ... ... алу ... ... ... туралы қаулының көшірмесі берілді ме;
- қамауға алу өкілетті прокурормен санкцияланды ма;
Сезікті, айыпталушыдан ... ... ... ... ... ... санкция беру туралы мәселені шешуде прокурормен жеке жауап
алында ... ... ... ... келтіріп) отырған қылмыс бойынша екі жылдан
астам мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы көрсетілген бе;
- сезікті, айыпталушы ... ... ... ... ... құрамы бойынша
қылмыстық жауаптылық болатын жасқа жетті ме;
Жасы кәмелетке толмағандардың, сондай-ақ ... ... және ... бар ... қылмыстық жауаптылыққа
тартуының шарттары сақталды ма және басқа да мәселелер.
Прокурордың қамауға алу ... ... оның ... ... және ... ... ... процесінде судья
шағымда көрсетілген дәлелдерді ... ... ... ... ... ... ... кінәлілігі туралы мәселені алдын ала шешпей,
анықтау, тергеу органдары және прокурор ... ... ... ... мерзімін ұзарту туралы мәселені шеше отырып, адам екі жылдан ... бас ... ... ... жаза көзделген әдейі қылмыс
жасалғандығы және заңмен үш жылдан ... ... бас ... ... жаза ... ... ... жасалғандығын ескргенімен қатар,
аталған бұлтартпау шарасын таңдауға немесе мерзімін ұзартуға негіз ... де ... ... ... ... ... қамауға алуға санкциясының негізділігін тексеру барысында
сотқа ескеруі қажет:
- жасады деген сезік бойынша қамауға ... ... ... ... ... ауырлығын;
- зардаптарын;
- сезіктімен, айыпталушымен қауіпті нәтижелердің жойылуына шаралар
қолданылды ма;
- сезіктінің, айыпталушының қылмыстық топтың құрамындағы рөлін;
- сезіктімен ... ... ... ... ... ... айыпталушының тұлғасы, оның жасы, денсаулығы, отбасы
жағдайы, ... ... ... ... тұрақты тұрғылықты жерінің
бар, жоғын;
- жауаптылығық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән-
жайларын;
- осы ... ... ... ... ... ... қамауға алу сезікті, айыпталушы немесе оның отбасы үшін өрт ... де ... ... ... ... ... ... мүшесінің ауыр
ауруы немесе қайтыс болуы немесе басқа да төтенше жағдайлар түріндегі ауыр
зардаптарға ... ... ... алу ... ... шарасын таңдау үшін елеулі маңызға
ие басқа да мән-жайлар. Бірінші инстанциялық соттарға шағым беру ... ... ... ... ... ... туралы соттың
қаулысының орындалуын тоқтата тұрады деген заң талабын ... ... ... ... қамауға алу, үйде қамап ұстауға санкцияның немесе
олардың мерзімінің ұзартуының заңсыздығына шағым қанағаттандырылмағанда,
қайта шағым сол адаммен сол ... іс ... тек ... алудың
мерзімінің жаңадан әрбір ұзартылуы кезінде беріледі.
Сот ҚР-ның ҚІЖК-нің 110-бабына ... ... ... ... ... ... мәжіліске дайындалу туралы және қылмыстық істің
материалдарын сұрату туралы ... сот ... ... ... ... ... ... қаулысы және қарастырылып отырған
мәселеге қатысты басқа да құжаттар кіргізілген ... ... ... заң ... ... оған ... соттың судьясына
шағымды жеке дара қарауда аудандық (қалалық) соттың судьясының ҚР-ның ҚІЖК-
нің 110-бабына сәйкес шығарылған қаулысына ... ... ... ... қанағаттандырусыз, ал судьяның қаулысын күшінде
қалдыру;
- судьяның қаулысын жою және прокурормен ... ... ... оның ... ... өзгертусіз қалдыру;
- шағымдалған бұлтартпау шарасын жойып немесе оны жеңіл ... ... ... ... ... ... ... жою.
Шағым бойынша қабылданған облыстық немесе оған ... ... ... ... ... ... ... көшірмесі
қылмыстық іс материалдарына тіркеледі. Көрсетілген шағымдардың қаралу
нәтижелері бойынша шығарылған соттың қаулылары қадағалау ... ... ... қарау нәтижелері туралы судьяның қаулысы дәлелді болуы қажет.
Онда ... ... ... ... анкеталық мәліметтері;
- қарастырылып отырған шағымның мәні және ол кіммен берілді;
- қылмыстық заңның қандай бабымен адам жауаптылыққа тартылып отыр;
- ... және ... ... ... ... ... қамауға алуға, үйде қамап ұстауға санкциясының немесе
оның мерзімінің ұзартылуының шағымдануының ... ... ... алуға санкциясының, оның мерзімінің ұзартылуының
заңдылығы және негізділігі туралы дәлелдерді немесе ... ... ... шарасын жою немесе өзгерту үшін ... ... ... шешімнің мәні;
- бұлтартпау шарасының өзгертілуінде қандай жеңіл бұлтартпау шарасы
таңдалады;
- сезіктіні, ... ... ... ... ... қаулысына шағымданудың тәртібі және мерзімі.
Судьяның қаулысының көшірмесі қылмыстық істің материалдарына тіркеледі
және ... ... ... ... ... сәйкес шағымдануға
құқықтары бар адамдарға жіберіледі.
Осылайша, сотқа ... ... ... таңда анық ұлғайып,
өзектілікке және ... ие ... келе ... Осыған қарамастан, бұл
процесс аса өткір пікір таластық сипатқа ие. Сот бақылауы кеңейтілуі ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделері
максималды деңгейде қорғалуы ... сот ... ... процесте азаматтың құқықтары мен
бостандықтарын қорғаудың және күзетудің қосымша кепілдігі болып ... ... ... ... ... ... заң шығарушы сотқа санкциялауды берумен кейбір жерлерде тәуекел
етеді деп ойлайды:
- сотқа айыптау бағытын беруге;
- соттың алдын ала тергеу ... ... ... үшін ... судьяларда алдын ала тергеу стадиясында қабылдаған ... ... ... ... прокурордың анықтау және алдын ала тергеу заңдылығына қадағалау
бойынша конституциялық өкілеттігін тарылтуға.
Мұндай аргументтерге көз жұму ... ... сот ... сот ... ... ... стадияларында біртіндеп кеңейтілуі
адам және азаматтың конституциялық ... мен ... ... ... ... сот билігінің негізгі көрсетулерінің
бірі болып табылады, және сондықтан Президентпен ұсынылған тенденция ... ... ... ... ... ... ... отандық сот өндірісінің құрылымына әрқашан сай келе бермейді.
Қазіргі кезде ... ... және ... ... бойынша
республиканың сот жүйесі әлі ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге халсіз. Прокурордың қамауға алу түріндегі
бұлтартпау шарасына ... ... ... саны 1,5 ... Сондықтан заң шығарушының ізденуі өте ұқыпты болуы қажет және сол
немесе ... да ... ... ... ... ... жүйесінің
ерекшеліктерімен қатар көптеген басқа да әлеуметтік, саяси және ... ... ... қажет [148,29].
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында демократиялық қайта құрулардың қалыптасуы
және дамуы кезеңінде адам және ... ... мен ... ... қадала көңіл аудару әбден орынды. Бұл жұмыс отандық
ғалымдармен, теоретик және ... ... ... ... бекітіп және приоритетті бағыттар ... ... ... мен ... ... өркениетті және дамушы
қоғамның құрылымын да ... қана ... ... ... ... ... өткен заманда орын алғандай,
декларацияланған ... ... ол ... ... ... қазір нақты
өмірде көріп ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Осы басым бағыт аясында Қазақстан көптеген жобаларды жүзеге асырды;
құқықтық реформа ... ... ... ... ... ал тарихи маңыздағы көптеген халықаралық құқықтық актілерінің
ратификациялануы Қазақстан туралы әрекетті ... ... ... ... бекітуден және қамтудан тұратын мемлекет туралы
айтуға мүмкіндік ... және ... ... мен ... ... асырылуы
мәселелерін зерттеу саласында көптеген ғылыми ізденістер жүргізілуде, олар
адамның тіршілік әрекетінің барлық аясын қамтиды деп айтуға болады. ... (сөз ... ... ... ... ... ... істерін басқаруға қатысу; тұрғылықты жерін ауыстыруға және
т.б.), әлеуметтік (білім алуға құқық, ... ету ... ... ету: ... ақы, ... ақы және ... да төлемдерге құқық) және
жеке (өмір сүруге құқық, жеке ... ... ... қол сұқпаушылық;
жеке меншікке және басқа да құқықтары) құқықтар ... және ... ... мен бостандықтарының институтының зерттелуі,
жеке адамға оның бостандығы елеулі ... ... ... ... қолданумен сипатталушы қылмыстық-процессуалдық аясымен
де толықтырылады. Осындай ... ... ... әлеуметтік
негізділігін және жеке адамның конституциялық құқықтары мен бостандықтары
бұзылатын бассыздықты бөлуші жіп болып жеке адамның құқықтары мен ... ... ... және ... ... кепілдіктердің бірі ретінде қылмыстық процесте ... ... ... ... ... ... процестің басқа да
принциптерімен қатар адамның жеке басына тиіспеушілік принципі ... адам және ... ... мен ... ... ... бекітеді. Құқықтар мен бостандықтардың ... бірі ... ... ... жеке басына тиіспеушілік
принципінің жүзеге асырылуы, сондай-ақ солардың ішінде қамауға алу, ұстау
және басқа да ... ... ... ... ... ие көптеген процессуалдық кепілдіктермен бекітілген.
Осы зерттеуді аяқтай отырып, кейбір тұжырымдарды көрсетейік:
1. Адамның жеке басына тиіспеушілікке ... ... көп ... ... жеке ... ... мен ... құрайтын бірнеше
бөліктерден тұрады. Сонымен қатар, қол сұқпаушылыққа құқық ... ... ... ... ... нормаларының талдауынан біз қол
сұқпаушылыққа құқық өмір сүруге құқықты, жеке меншікке құқық, ар-намысына,
тұрғын үйге қол ... және т.б. ... ... мен ... көреміз. Адамның жеке басына тиіспеушілік, заң жеке ... мен ... ... қорғап қана қоймай (жеке адамның
барлық құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... тіршілік ситуацияларында жүзеге асырылатын қорғаудың
белгілі бір ... ... ... ... ситуациялардың бірі жеке
адам қылмыстық сот өндірісінің аясына түскенде пайда болады. Бұл жерде оның
құқықтары мен бостандықтары мәжбүрлеудің мемлекеттік жүйесімен ... ... ... ... құқықтық «көңіл аударуды» қажет етеді.
Сондықтан қылмыстық процесте адамның жеке ... ... ... ... ... ... ... сот өндірісінің барлық жүйесі
қалыптасады.
ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабында регламентацияланған ... жеке ... ... ... ... бір ... ... ҚІЖК-нің 14-
бабы және ҚР-ның Конституциясының 16-бабының талдауы ҚІЖК-де ... ... ... ... ережелердің нақтылануын
қоспағанда, көп ... ...... ... ... ... ... көрсетеді.
Қылмыстық іс жүргізуге қатысты адамның жеке ... ... ... бар, бірақ ол ҚІЖК-нің тек 14-бабында бекітілген
құқықтарды ... ету ғана ... ... ... ... ... сипатқа ие және 14-бапты да қамтиды, онда құқықтық қорғау пәні
болып қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... ... жеке басына тиіспеушілікті де қосады).
Осыған ... ... ... ... ... бекітілген
нормасын алып, қайталануды болдырмас үшін тек осы Кодекстің 15-бабында
қалдыруды жөн көреміз.
1. Құқық ... ... және ... ... ... И.Л. ... ... текстерде «тұлға» терминін
«адам», «жеке адам» терминдерімен ауыстыруды ұсынуымен әбден келісуге
болады [21,35]. ... ... ... ... синонимдермен
қоса, әртүрлі процессуалдық әрекеттерге қатысты да ... ... ... қатар, кейбір сөздер заң ... ... ... ... мәселен, неприкосновенность
личности (ҚР-ның ҚІЖК-нің 14-бабы) жеке адамның ... ... ... жеке ... басына тиіспеушілік деп аударылған.
Іздену барысында осыларды түсіну үшін ... ... ... ... тура ... Осыған байланысты қиындықтар туындамас үшін
Қылмыстық істер жүргізу ... және ... да ... біркелкі
терминологияны (кур. автордан) қолдануды ұсынамыз.
3. Сезіктіні ұстау процессуалдық мәжбүрлеу шарасы (ҚР-ның ҚІЖК-нің 17-
тарау), ... ... ол ... ... (ҚР-ның ҚІЖК-нің 200-бабы).
Сезіктіні ...... ... ... деген
ғалымдардың пікірмен әбден келісуге болады, өйткені сезікітіні ұстау әлі
оның қылмысқа қатыстылығын ашып бермейді, қылмысқа қатыссыз ... ... ... адам да болуы мүмкін, оқиға болған ... ... ... ... дереу тергеу әрекеттерін жүргізуге жол берілмейді.
Ол үшін ол біріншіден сезіктінің тиісті органға әкелінуін және ... ... ... етеді. Осыған қатысты ҚР-ның ҚІЖК-нің 200-бабының ... ... ... болмайтын тергеу ... ... ... алып ... ұсынамыз.
4. Заң әдебиеттерінде әрбір адамның және мемлекеттің бұл туралы нақты
түсінігі болуы үшін ... ... (Н.А. ... О.Е. Кутафин)
абырой мен қадір-қасиет ұғымдары ... ... ... ... ... ... Біз ... ҚІЖК-нің 7-бабына
абырой мен қадір-қасиетті қылмыстық процесс ... ... және өзге ... осы ... ... органдар, сондай-ақ процеске қатысушылар
тарапынан сыпайы қарауынан, олардың құқықтарын құрметтеуден тұратын
этикалық ... деп ... ... ... ... ... Заңға адвокаттық құпияны қамтушы
мәліметтерді ... ... үшін ... ... ... ... бекітілуі келешекте білікті заң көмегін ... ... ... ... ... деп ... 1999 ... 30 наурыздағы ҚР-ның «Қылмыс жасады деген сезіктілер мен
айыптаушыларды қамауда ұстаудың тәртібі мен ... ... №353-1 ... мынадай редакцияда: «қамауда ұстау – ... ... ... және ... ... жасады деген сезіктілерді, сонымен
қатар, қамау түріндегі бұлтартпау шарасы қолданылған ... ... деп ... ұсынамыз;
7. ҚР-ның ҚІЖК-нің (39-42-баптар) және ҚР-ның Азаматтық кодексінің
(922, 923-б.) ... ... зиян ... ... болған адамдарға
қатысты ғана өтеледі. Дегенмен, қылмыстық іс жүргізудегі ... ... ... ... ... ... біздің ойымызша
ақталуға жатпайтын адамдарға зиянды өтеу ... ... де ... ... табылады. Өйткені қылмысты жасауда ... ... де және ... қамалғандар да адамның жеке басына тиіспеушілікке
құқықты иеленеді. Ал егер оларға ҚІЖК-нің нормаларын дұрыс қолданғанда
өміріне және ... ... ... ... ар-намысына
және беделіне кір келтірілсе? Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлеріне ҚР-ның Жоғарғы
Сотының Пленумының жоғарыда аталған №7 қаулысының 5-бөлігіне және ҚІЖК-нің
13-бабының 2-бөлігіне және 14-бабының ... ... ... ... ... және ... адамдар да іс бойынша
сот өндірісі барысында олар зорлық-зомбылық немесе басқа да қатыгездікке
ұшыраса, қылмыстық іс жүргізуді жүргізуші органдардың ... ... ... ... ... кір келтірілсе, сонымен қатар іс
бойынша қажетті емес, адам құпияда ұстау қажет деп ... жеке ... ... ... ... таратылса, бостандығынан айырылған
адам өміріне, денсаулығына қауіпті жағдайларда ұсталынса, бұл жағдайларда
оларға осыдан келтірілген ... ... ... бар» екенін білулері
қажет. Ақталған немесе ... ... ... ... өтеу ... ... хабарлама ақтау үкімінің көшірмесімен берілсе, ... ... ... өтеу ... ... ... да және ҚІЖК-де де түк
те айтылмаған.
Осыған орай, ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... қаулысымен сәйкес өзгертулер мен толықтыруларды қажет етеді.
8. Тергеу әрекеттері соларға сәйкес жүргізілетін процессуалдық тәртіп
көбінесе тұлғаның демократиялық мәртебесінің ... ... ... әлі ... жеке ... қылмыстың алдын ала тергеуінің кәсіби
жүйесі қарсы ... ... ... ... істі ... ... адамның жеке басына тиіспеушіліктің ... ... ... ... іс ... ... кәдімгі азамат біле бермейтін
қол сұқпаушылықтың кепілдіктерімен сөзбе-сөз тықпаланған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мен
бостандықтарында шектелген себепті өткір болып келеді.
Біздің ойымызша, бұл ... ... ... ... және ... құқықтық сауаттылығына қатысты мәселелерді шешу табылады, және
бұл өз кезегінде кәсіби кадрлардың ерекше дайындығын болжайды.
9. Шағымдану институты бүгінгі таңда анық ... және ... ие ... келе ... ... ... осы процесс аса пікір
талас сипатқа ие. Келешекте шағымдану институты тергеу және ... ... ... ... сот бақылауының күшеюі
жолында дамуы қажет деп санаймыз;
Осылайша, Қазақстан Республикасында адамның жеке басына тиіспеушілік
институты ары ... ... және ... ... ... етеді. Кейінгі
зерттеулердің бағыттары заңдылықты және құқықтық ... ... ... ... ... ... ... биліктің мемлекеттік-
құқықтық институттарын қоса, демократиялық амал-тәсілдерді, ... ... ... ... ... ... проблемы и перспективы. – М.: Институт государства и ... ... – 1990. – 155 ... ... саясат тұжырымдамасы туралы. ҚР-ның Президентінің 2002
жылғы 20 қыркүйектегі жарлығы // ... ... мен ... Үкіметінің
актілер жинағы. – Астана, 2002, № 31. – 336-бап.: ҚР-сы Президентінің №
1615 ... 2005 жылы 13 ... ... мен толықтырулар
енгізілген.
Қазақстан Республикасының Конституциясы: Республикалық референдумда 1995
жылы 30-тамызда қабылданды. ҚР-ның Парламентінің Жаршысы. – 1996. - №4. ... б. - ... ... 1998 жылғы 7-қазандағы №284-1; 2007
жылғы ... ... ... ... және толықтырулар
енгізілді //Егеменді Қазақстан. – 2007 жыл 22 мамыр, № 132-135 (24710). ... ... ... ... іс ... Кодексі 1997ж. 13-
желтоқсандағы, № 206-1 Қазақстан Республикасының Заңы. – ... ... – 1997. - № 23. – 335 б.; 1998. - № 23. – 416 ... - № 3-4. – 66 б.; № 6. – 141 б.; 2001. - № 8. – 53 б.; № 15-16. – ... № 17-18. – 245 б.; № 21-22. – 281 б. ... 09.12.1998. - №307-1;
29.03.2000. - №42-11; ... - № 47-11; ... - ... - № 238-11; 16.07.2001. - №244-11; 06.11.2001. - № 251-11;
19.02.2002. - № 295-11; 22.02.2002. - № 296-11; ... - ... - № 363-11; ... - ... ...... - № 10-111; ... - № 24-111; 29.12.2004. - № 25-111;
31.22.2004. - ... ... - № 67-111; ... - ... - № 111-111; ... - №122-111; 02.03.2006. - №131-111;
04.07.2006. - № 151-111; 08.01.2007. - № 210-111 ... ... ... ... бірдей декларациясы. 1948 жылы 10 желтоқсанда БҰҰ-
ның Бас Ассамблеясымен қабылданған //Адам құқықтары. Адам құқығы жөніндегі
халықаралық билль. ... ... ... ... ... ... БҰҰ-ның Даму Бағдарламасы басып шығарған. – Алматы, 2002.
Права человека: ... ...... ... 1999. – 251 ... ... ... да қатыгездік немесе адамдық қадір-
қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не ... ... ... ... 10 ... ... Бас Ассамблеясының 39/46 Қарарымен қабылданған
//Международные акты о правах ... ... ... – М.: ... (изд. группа НОРМА – ИНФРА . М), 2000. – 784 ... ... ... ... №167-1 ҚР-ның Заңы. ҚР-ның
Парламентінің Жаршысы. – 1997. - ... – 211б. ... ... - № ... 10.07.1998. - № 283; 16.07.1999. – 430-1; 23.07.1999. - № ... - № 47-11; ... - № 163-11; ... - ... - № 295-11; ... - № 296-11; 31.05.2002. - № 327-11;
9.08.2002. - № 346-11; ... - № 363-11; ... - № ... - № 484-11; 10.03.2004. - №529-11; 9.07.2004. - № 583-11 ... - № 10-111; ... - № 67-11; ... - № ... - № 90-111; ... - ... ... - №125-111;
5.05.2006. - № 139-111; 4.07.2006. - № 151-111; 7.07.2006. - № ... - № 210-111 ... ... ... человека: учебник для вузов / отв. редактор Е.А. ... – М.: ... ... ... ... ... . М), 2000. – 573 ... Р. Дж. Адам құқықтары және халықаралық қатынастар. – Алматы: ... 1998. – 256 ... С. ХV11 ... соңы - ХХ ... бас ... Қазақстандағы
саяси-құқықтық ой-пікірдің тарихы және қайраткерлері. Заң ғылым. докторы
ғылыми дәрежесін алу үшін жазылған диссертация. – ... ... 1998 ... 283 б.
Қазақстан: мемлекеттілік кезеңдері. Конституциялық актілер – ... ... ... акты / ... ... ... Жеті жарғы, 1997. - 496 б.
Учебное пособие по истории Казахстана с ... ... до ... дней. –
Алма-Ата, 1992. - 172 с.
Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: Қазақстан, 1993. – ... М.А. ... ... ... в ... ее деятелей. – М.:
Мысль, 1991. - 397 с.
Сапарғалиев Ғ.С. Қазақстан Республикасының ... ... ... Өңделіп, толықтырылған.- 2-басылымы. – Алматы: Жеті
жарғы, 2004. – 480 ... В.А. ... ... ... – М.: ... 1978. – 208 ... Н.И. ... Права. Демократия. Теоретические ... ... - ... ... ... ун-та, 1972. – 294 с.
Миндагулов А.Х. Личность преступника: учебное пособие. - Алматы: КазГЮУ,
2003. - 136 ... И.Л. ... и ...... ... с преступностью). - М.:
Юристъ, 1999. - 392 с.
Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық ... ... ... ... ... ... А.Қ. Құсайынов. – Алматы: Республикалық
мемлекеттік Рауан баспасы, 2000. – 360 б.
Савицкий М.Я. К вопросу о системе принципов советского уголовного ... Сов. ... и ... – М.: ... АН СССР, 1950, №1. – С. 45-56.
Томин В.Т. О понятии ... ... ... ... ... ... РСФСР. – М., 1965, вып.12. – С. ... М.Л. ... ... в ... ... судопроизводстве. –
М.: Юр.лит., 1981. – 144 с.
Полянский Н.Н. Вопросы теории советского уголовного ... /под ... ... – М.: ... ... ... 1956. – 271 с.
Уголовный процесс: учебник / под ред. М.С. Строгович . – М.: Юр. ... ... 1946. – 511 ... Е.Е. Қылмыстық іс жүргізу. Жалпы бөлім: Оқулық. – Алматы: ... 2006. – 216 ... ... ... Казахстан. Часть общая:
Академический курс / под ред. ... ... Б.Х. ... Книга
первая. – Алматы: ТОО Издательская компания НАS, 2004. – 416с.
Капсалямов К.Ж. Уголовно-процессуальное принуждение: гарантии, принципы,
реализация. – ... ... 2001. – 160 ... А.В. ... ... принципов // Журнал
российского права. – 2001. – № 5. – C. 21-27.
«Қазақстан ... ... және ... ... туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің, №2967 1996
жылғы 30-сәуірдегі Өкімі //ҚР-ның Президенті мен ҚРсы ... ... ... 1996, №18. – 149 ... В.А. ... ... как ... институт //
Советское государство и право. – 1973. – № 11. – С. ... О.Е. ... в ... ... ... – М.: ... 2004. – 407 с.
Советское государственное право: учебник / под. ред. А.А. Аскерова, Н.Д.
Дурманова, М.П. Каревой, В.Ф. ... и др. – М.: Юр. ... МЮ ... 1948. ... ... право на неприкосновенность личности советских граждан //
Правоведение. – Л.: Изд-во Ленинград. ун-та, 1973, №3. – С. 13-20.
Кистяковский Б.А. ... ... и ... –М.: Изд. М. и С. ... - 708 с.
Конституция Российской Федерации. Научно-практический комментарий / под
ред. ... Б.Н. ... – М.: ... 1997. – 716 ... Е.Г. Принцип неприкосновенности личности в уголовном процессе ... ... ... ... ... ... ... научных трудов / отв. редактор З.Д. Еникеев. – Уфа: РИО ... – С. ... ... ... ... ... және ... бөлімдері).
ҚР-ның 1999 жылғы 1 шілдедегі, № 410-1 Заңы //ҚР-ның Парламентінің Жаршысы.
– 1996. - №2. – 187 б.; ҚР-ның Парламентінің Жаршысы. – 1999. - ... ... б.; №23. – 929 б. ; 2000. - № 3-4. – 66 б.; № 10. – 244 б.; №22. – ... ... 31.08.95; 5.10.95. - № 2489; 27.01.96. - № 2835; ... - ... 7.12.96. - № 50-1; ... - №68-1; 5.03.97. - № 80-1; ... ... 132-1; ... – 134-1; 2.07.97. - ... 11.07.97. - № 154-1;
2.03.98. - № 211-1; ... - № 221-1; ... - № 238-1; ... - №
282-1; 10.07.98. - № 283-1; 16.12.98. - № 320-1; 16.07.99. - № 436-1;
16.07.99. - № 440-1; 4.11.99. - № 472-1; ... - № 486-1; ... - ... 5.07.00. - № 75-11; 8.11.00. - № 96-11; ... - №1 ... - № 141-11; 2.03.01. - ... 11.07.01. - № 239-11; 24.12.01. -
№ 276-11; 17.01.02. - № 285-11; ... - № 323-11; ... - № ... - № 376-11; ... - № 394-11; ... - № 416-11; ... № 417-11; 3.06.03. - № 426-11; 01.07.03. - № 445-11; 09.07.03. - № 482-
11; 10.07.03. - № 483-11; ... - № 486-11; ... - № ... - № 532-11; ... - № 542-11; 11.05.04. - № 552-11; 07.07.04.
- №577-11; 20.12.04. - №13-111; 18.05.05. - №50-111; 8.07.05. - № ... - № 90-111; ... - № 107-111; ... - № 115-111;
31.01.06. - №125-111; 20.02.06. - ... ... - № ... - № 139-111; ... - № 146-111; ... - № ... - № 164-111; ... - № 224-111; № 225-111; 12.01.07. - № 225-
111 Заңдарымен өзгертулер енгізілді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... 13 ... №412-1 Заңы/ /ҚР-ның Парламентінің Жаршысы, 1999. - №18.
– 644 б.; ҚР-ның 29.03.00. - № 42-11; 5.07.00. - № 75-11; 2.03.01. – ... ... - № 238-11; 6.11.01. - № 251-11; ... - № 276-11;
9.05.02. - №346-11; ... - № 482-11; ... - № 532-11; ... ... 13.12.04. - №11-111; 28.12.04. - № 24-111; 23.02.05. - № 33-111;
08.07.05. - № 67-111; ... - ... ... - № ... - № 146-111; 22.06.06. - №147-111; ... - ... - ... ... ... енгізілді.
Қазақстан Республикасының әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексі. ҚР-ның
2001 жылғы 30 қаңтардағы №155-11 Заңы //ҚР-ның Парламентінің ... ... - №5-6. – ... №17-18. – 241-бап; № 21-22. – 281-бап; 2002. - №4.
– 33-бап; №17. – 155-бап. ҚР-ның 12.07.01. - № 240-11; 6.11.01. - № ... - ... 9.08.02. - ... ... - № 372-11; ... ... 394-11; 28.03.03. - №398-11; 16.05.03. - № 416-11; 03.06.03. - № 424-11;
03.06.03. - № 428-11; ... - № 451-11; ... - № 464-11; ... ... ... - № 484-11; ... - № 500-11; 05.12.03. - № 506-
11; ... - № 542-11; ... - № 551-11; ... - № 572-11;
09.07.04. - № 583-11; 09.12.04. - № 10-111; 13.12.04. - №11-111; 28.12.04.
- №24-111; 23.02.05. - ... ... - № 40-111; ... - № ... - № 67-111; 08.07.05. - № 72-111; ... - № 80-111; ... № 89-111; ... - №22.11.05. - № 90-111; ... - № ... - № 116-111; ... - ... 20.01.06. - № 123-111;
31.01.06. - №125-111; ... - № 131-111; ... - № ... - ... ... - № 147-111; ... - ... - № 156-111; 05.07.06. - №164-111; ... - № ... - № 171-111; ... - ... 07.07.06. - № 177-111;
07.07.06. - ... ... - № 201-111; ... - № ... - № 227-111 Заңдарымен өзгертулер енгізілді.
Қазақстан Републикасының 1994 жылғы 15-қыркүйектегі «Жедел-іздестіру
қызметі туралы» № ... Заңы ... ... ... Жаршысы, 1994. -
№ 13-14. – 199-бап, 1995. - №24. – ... ; ҚР ... ... ... 2725 Заң күші бар ... ҚР-ның 15.07.96. - №31-1; 22.12.98. - № 327-
1; 29.03.00. – 42-11; ... - № 163-11; ... - ... ... № 295-11; 10.07.02. - №338-11; 09.08.02. - № 346-11; ... - № ... ... - № 13-111; ... - № 25-111; 08.07.05. - № 67-111;
12.01.07. - № 222-111 Заңдарымен өзгертулер енгізілді.
ҚР-ның ... ... / ... Ғ. ... С. ... – Алматы: Жеті Жарғы, 1999. – 424 б.
«Азаматтардың денсаулығын қорғау туралы» ... 2006 ... 7 ... заңы ... Парламентінің Жаршысы. – 2006. - №14 (2471). ... ... № 218-111 ... 2007 жылы 11 ... ... ... ... адамдарды мемлекеттік қорғау туралы» ҚР-ның
2000 жылғы 5 ... №72-11 заңы ... ... ... 2000. ...... ҚР-ның №13-111 Заңымен 2004 жылы 20 желтоқсанда өзгертулер
енгізілген.
«Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану бойынша сот ... ... ... ... 1999 ... 9 ... , № 8 Нормативтік
қаулысы //ҚР-сы Жоғарғы Сотының Бюллетені. – 1999. – №7. – 8-14 бет.; ... ... ... ... ... № 18 ... ... 2002
жылы 15 тамызда өзгертулер енгізілген.
Взаимодействие правового сознания с моралью и ... в ... ... / под. ред М.Т. ... Л.М. ... ... Жеті Жарғы, 1995. – 240 с.
Маркс К. Проект закона о разводе / К. Маркс, Ф. Энгельс. Соч. – 2-ое ... М.: ... ... 1974.Т.1. - 699 с.
Алексеев С.С. Теория государства и права. – М.: Юрист, 1995. – 254 ... ... ... «Соттардың моральдық зиянды өтеу туралы заңнаманы
қолдануы туралы» 2001 жылғы 21 ... №3 ... ... // ҚР-сы
Жоғарғы Сотының Бюллетені. – 2001. - №6. – 7-11 б.; ... ... ... жылы 20 ... №3 ... ... өзгертулер енгізілген.
ҚР-ның Жоғарғы Сотының Пленумының «Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... толтыру бойынша
заңды қолдану тәжірибесі туралы» 1999 жылғы 9 шілдедегі, №7 қаулысы //ҚР
Жоғарғы Сотының Бюллетені. – 1999. - №7. – 3-7 ... ... РК ... часть). Комментарий. –Алматы:
Жеті жарғы, 2002. – 448 с.
Мюллерсон Р.А. Права человека: идеи, нормы, реальность. – М.: ... – 160 ... М.С. ... ... в ... обществе. – М.: Изд-во
Наука, 1981. – 272 с.
Ахпанов А.Н. Проблемы уголовно-процессуального принуждения в ... ...... ... 1997. - 176 ... уголовно-процессуального доказывания. Стадия предварительного
расследования / Т.Н. Москалькова. – М.: ... 1996. – 125 ... Л.Д., ... М.А. О ... ... закрепления свободы
личности в СССР // Сов. гос. и право. – М.: Наука, 1982, №4. – С. 3-11.
Петрухин И.Л. ... ... и ... ... ... ... ... / отв. ред. И. Б. Михайловская. –
М.: Наука, 1985. – 239 с.
Долгоруков С.В. Принцип ... ... в ... ... ... к. юр. ...... 1985. – 19 с.
Уголовный процесс: учебник для студентов юр. вузов и ... / ... ... К.Ф. –М.: ... ... 1996. – 576 ... «Сот сараптамасы туралы» 1997 жылғы 12 қарашадағы №188-1 заңы //ҚР-
ның Парламентінің Жаршысы. – 1997. - № 21. – 276 б.; 2000. - № 6. – 141 ... ... - № 47-11; ... - № 251-11; ... - № ... - № 24-111; ... - № 51-111; 05.07.06. - № ... - № 222-111 ... ... ... ҚР-ның
«Психиатриялық көмек және оны ... ... ... ... 1997 жылғы 16 сәуірдегі №96-1Заңы; ҚР-ның 16.07.01. -
№2 41-11; ... - № 13-111 ... ... ... С. ... ... ... вопросы реализации положений
Конституции РК в уголовном судопроизводстве //Юр. Газета. – 2003. - № 11. ... ... С.П. ... ... ... ... ... // Правовая реформа в Казахстане. – 2004. – №1. – (23). – С. ... ... ... 1995 ... 21 ... №2709 заңы ... Жаршысы. – 1997. - №12. – 184 б.; ... ... - № ... 02.04.1998. - № 266-1; 07.04.1999. - № 374-1; 23.07.1999. - № 454-1;
29.03.00. - № 42-11; ... - № 48-11; ... - ... ... -
№ 346-11; 10.07.03. - № 483-11; ... - № 13-111 ... ... О.И. Обеспечение конституционных прав и свобод граждан при
производстве ... и в ходе ... ... //Заң және ... 2001. - №5. – С. ... ... РК. ... по правовой статистике и специальным
учетам. Сборник статистических данных о состоянии ... ... ... за 12 месяцев 2003г. – Астана, 2004. – 104 с.; за 12 ... 2004г. ... 2005. - 104с.; за 12 ... 2005г. – ... 2006. – 31 ... Бас ... ... ала тергеу мен анықтаудың заңдылығына
прокурорлық ... ... ... ... ... ... 2003
жылғы 7 қаңтардағы, №1 бұйрығы // «Юрист» электрондық базасы. – ... Н.А. ... и ... ... ... ... на ... достоинство // Советское государство и право. – М.: Наука, 1968, № 3. ... ... ... ... Кеңесінің 20020жылғы 4 наурыздағы
«Республикадағы конституциялық заңдылық жағдайы туралы», №10-7/73 Үндеуі //
«Юрист» электрондық базасы. – Алматы, 2007.
Информационный ... за 2-е ... 2004 ... ... РК. ... по надзору за законностью следствия и дознания.
– Астана, 2005. – 159 с.
Журсимбаев С.К. ... ... от ... / ... газета. –1999. -
№ 28 (295). – С. 4.
Международная защита прав и свобод человека. ... ... ООН. – ... лит., ... В.С. ... ... ... для вузов. – М.: Инфра-М.: Норма,
1997. - 647 с.
Основы государства и права РК. – ... Жеті ... 1997. – 497 ... И.Д. ... на ... ... ... – М.: Знание, 1969. - 79
с.
Смирнов А.В. ... ... ... конца ХХ века и дискурсивная
состязательность // Российское право. – 2001. - №12. – С. ... В. Что ... ... или ... В основе уголовного
процесса до сих пор лежат репрессивные принципы //Юридическая газета. ... - №13. – С. ... С.М. ... и ... проблемы обеспечения прав
человека при уголовном преследовании: дис. док. юр. наук. –Астана, 2003. -
315 с.
«Қорғалуға құқықты ... ... ... қолдану
тәжірибесі туралы» ҚР-ның Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 6 желтоқсандағы, №26
Нормативтік қаулысы //ҚР Жоғарғы Сотының ... – 2002. - №12. – ... ... ... ... 1997 ... 5 желтоқсандағы, №195-1 заңы
//ҚР-ның Парламентінің Жаршысы. – 1997. - №22. – 328 б. - ... ... - № 235-11; ... - № 425-11; 20.12.04. - № ... ... - № 222-111 ... С.М. ... ... адвоката в уголовном судопроизводстве. –
Алматы: Жеті Жарғы, 1998. - 128 с.
Сулейменова Г.Ж., Воронина Л.В. Следствие ведет... адвокат. Нужен ли ... ... ... // ... ... – 2002. - ... С. ... М.Ю. Адвокатская этика. – М.: Белые альвы, 2001. – 144 с.
Трунов И.Л., Трунова Л.К. Соблюдение адвокатской тайны с ... ... ... // ... ... – 2002. – №8. – С. ... ... органдарында және мекемелерінде азаматтардың
арыздарын қарау және шешу бойынша Нұсқаулықты ... ... ... ... 2003 жылғы 31 шілдедегі, №47 бұйрығы // ... ...... ... ... ... арыздарды, хабарламаларды, шағымдарды және
басқа да мәліметтерді қабылдау, тіркеу, ... алу және ... ... ... Бас ... 2003 ... 10 ... №6 бұйрығы // «Юрист»
электрондық базасы. – ... ... Ю.Д. Меры ... ... в ... уголовном
процессе: автореф. дисс. канд. юр. наук. – Л., 1958. - 19 с.
Коврига З.Ф. ... ...... Изд-во
Воронеж.ун-та, 1975. - 175 с.
Филющенко А.А. Об уголовно-процессуальном принуждении //Известия вузов.
Правоведение. – Л.:Изд. Ленинград. ун-та, 1974, № 3,5. – С. ... И.М. ... ... – М.: ... 1980. – 158 ... В.М. Меры ... принуждения в советском уголовном
процессе. –Саратов: Изд-во Саратов.ун-та, 1978. – 137 ... Р.Т. ... ... гарантий и обеспечение принципов
в ... ... дис. ... юр. ...... 2001. - 186 ... Л.Д., Лукашевич В.З. Процессуальные гарантии прав и законных
интересов личности в уголовном судопроизводстве // Вестник ЛГУ. ... ... ... ... - 1977. – № 11, вып.2. - С. 109-116.
Петрухин И.Л. Судебные гарантии прав ... ... ... ... ... в ... и за рубежом. –М., 1992, вып.8. – 94 с.
Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса: ... ... ... уголовного процесса. –М.: Изд-во Наука, 1968. - Т. 1. ... ... М.А. ... уголовный процесс. - М.: Юр.лит, 1969. –
463 с.
Уголовно-процессуальное право Российской Федерации: учебник / отв. ... ... – 3-е изд.; ... и доп. – М.: Юристъ, 1999. – 696 с.
Уголовный процесс: учебник для студентов юридических ... и ... ... нормативных материалов, образцами процессуальных документов,
схемами и ...) / под ред. К.Ф. Гуценко. - М.: Зерцало, 1999. – 586 ... Е.Г. ... прав ... в суде ... ...
Кишинев: Штиинца, 1975. – 198 с.
Лукашевич В.З. Гарантии прав ... в ... ... и ... суду: автореф. дисс. канд. юр. наук. – Л., 1967. –
19 ... Э.Ф. ... прав ... в ... ... ... – М.:
Юр.лит, 1973. – 151 с.
Төлеубекова Б.Қ. Қазақстан ... ... іс ... ... ... ...... Жеті Жарғы, 2000. - 416 б.
Канафин Д.К. Гарантии прав личности в уголовном ...... - 120 ... С.А. ... и способы собирания доказателств в советском уголовном
процессе / отв. ред. ... П.А. – М.: РИО ... 1972. – 130 ... А.П. Следственные действия и иные способы собирания доказательств.
– М: Филинь, 1997. – 331 ... В.Н. ... ... – М.: ... ... 1999. – 542 с.
Криминалистика: учебник. –2-е издание; перераб. и доп./ под ред.В.А.
Образцова. – М.: ... 1999. - 735 ... ішкі ... ... 25 ... 2001 жылғы «Физикалық және атыс
дайындықтарын, ҚР-ның ІІМ оқу ... және ішкі ... ... дене шынықтыру-спорт жұмыстарын ары қарай жақсарту шаралары туралы»,
№ 497 Бұйрығы // «Юрист» электрондық базасы. – Алматы, 2007.
Ішкі ... ... 1999 ... 10 ... ... ... алдын алу және ашуды, сондай-ақ іздестіру ... ... ... жол ... ... ... ...
568 Бұйрығы // «Юрист» электрондық базасы. – Алматы, 2007.
ҚР-ның Қылмыстық кодексі. Түсініктеме. – Алматы: ЖШС Баспа, 2001. – 704 ... ... ... сезіктілерді қамауда ұстаудың тәртібі мен шарттары
туралы» ... 1999 ... 30 ... , № 353-1 заңы ... ... – 1999. – № 6 (2295). – 188 ... Н. ... судьи «закрывают» открытые заседания? // Юридическая
газета. – 1999. - № 6 (273). – С. ... ... ... 2001 ... 24 ... «Республикадағы
конституциялық заңдылықтың жағдайы туралы» ҚР-ның Парламентіне Үндеуі ... ... ...... ... М.С. Курс ... уголовного процесса. – М.: Изд-во Академии
наук СССР, 1958. – 703 ... И.И. ... ... в ... ... – М.: ... 1961. – 152 ... О.Е. Вопросы теории угловного процесса. – ... ... 1971. – 284 ... З.Ф. ... ...... Изд-во
Воронеж.ун-та, 1975. - 175 с.
ҚР-ның ... ... 2003 ... 31 ... ... ... 16 және 81-баптарын ресми талқылау туралы,
№ 13 Қаулысы // «Юрист» электрондық базасы. – ... ... ... ... внутренних дел РК от 12 мая 2003 г. № ... ... ... ... дел РК от 17 января 2003
г., № 08-1/7; ... ... ... ... РК от 7 ... г., № 85; Генерального Прокурора РК от 7 апреля 2003 г. № 29, Министра
юстиции РК от 22 мая 2003 г., № 93; ... ... ... ... ... 18 апреля 2003 г.; Председателя Агентства таможенного ... РК от ... 2003 г. № 168 и ... ... финансовой полиции РК от 16
апреля 2003 г., № 74 «Об ... ... об ... ... ... и ... ... органами РК
запросов и поручений по линии Интерпола, а также их оброботки Национальным
Центральным Бюро ... в РК // ... ... ... ... ... ... және оның депутаттарының мәртебесі туралы» 1995
жылғы 16 қазандағы, № 2529 конституциялық заңы //ҚР-ның Жоғарғы Кеңесінің
Жаршысы. – 1995. - № 21. – 124 бап.; ... ... - № 91-1; ... ... 348-1; ... - № 377-1; 11.12.06. - № 200-111 Заңдарымен өзгертулер
енгізілді.
ҚР-ның «ҚР-ның Конституциялық Кеңесі туралы» 1995 жылғы 29 желтоқсандағы, №
2737 ... заңы // ... ... Кеңесінің Жаршысы, 1995. - № 24.
– 173-бап.; ҚР-ның № 604-11 ... ... 2004 жылы 24 ... ... ... ... РК: ... Сенатом РК 8 февраля 1996г. ... ... ... – Алматы, 2007.
Инструкция о порядке извещения дипломатических представительств иностранных
государств на территории РК о задержаниях и арестах граждан представляемого
государства, а ... о ... ... ... ... ... арестованных и осужденных к лишению свободы
иностранных ... ... ... ... ... Министреством внутренних дел, Министерством ... ... ... безопасности, 6 ... 1993 ... ... // ... ... ...... 2007.
Очередин В.Т. Обеспечение законности расследовании преступлений
несовершеннолетних следователями ... ... дел: ... ... ... ВСШ, 1990. – 82 с. ... А.Н. ... уголовно-
процессуального принуждения в стадии предварительного расследования. Глава
3 Особенности применения уголовно-процессуального принуждения в ... ... ... ... –Алматы: Жеті-Жарғы, 1997. - 176
с.
ҚР-ның Жоғарғы Сотының 2002 жылғы 11 сәуірдегі «Кәмелетке толмағандардың
қылмыстары және оларды ... ... ... ... ... ... бойынша сот практикасы туралы», № 6 Нормативтік қаулысы //ҚР Жоғарғы
Сотының Бюллетені. – 2002. – № 4. – 5-9 б.; ... ... ... . ... № 4; 2006. - № 12 Нормативтік қаулыларымен өзгертулер енгізілген.
Қазақ ССР Қылмыстық іс ... ... ... ... – Алматы: Жеті
жарғы, 1998. – 368 б.
Сулейменова Г.Ж., Айтеев Т. Идеи не ... ... с ... ... ... – 1998. - № 33 (248). – С. ... И.Л. Неприкосновенность личности и принуждение в уголовном
процессе / отв. ред. И.Б. Михайловская. – М.: ... 1989. - 252 ... Д. // Ваше ... – 1997. - № 41. – С. 7.
Указание Генеральной Прокуратуры РК. О порядке осуществления ... за ... ОРД, ... ... и ... в ... внутренних дел на транспорте и ... ... об их ... утв. 4 ... 2001 г., ... ... ... базасы. – Алматы, 2007.
Култаев Н.Р. О некоторых вопросах организации ... ... ... ... ... // ... и время. – 2001.– №
2 (30). – С. 21-22.
Джусупов А., ... Т. О ... ... ... ... доказательств // Юридическая газета. – 1995. – №15. – С. 4.
Андреев И.С., ... Г.И., ... Н.И. Курс ... – М.: Высшая
школа, 2000. – 682 с.
Гинзбург А.Я. Задержание подозреваемого в ... ... и ... ... ... пособие. –
2-издание; исправленное и дополненное. – Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 80 с.
Сторгович М.С., ... И.Ф. ... ... ... в уголовном
судопроизводстве // Сов. Государство и ... – М.: ... 1978, № 6. – ... А.М. ... ... с ... – М.: ... 1966. – 156 с.
Доспулов Г.Г. Психология допроса на ... ... ... 1976. – 112 ... В.Н. ... приемы и пределы их допустимости: автореф.
дисс.канд.юр.наук. – М., 1977. – 19 ... А.Р. ... ... игр в ... к ... ... Правовая кибернетика. – М., 1970. – С. 186-197.
Кертэс И.Тактические и психологические основы допроса. – М.: ... 1965. – 164 ... И.Ф. ... ... в теории уголовного процесса и
криминалистики // Соц. ... – 1974. - № 7. – С. ... Э.Ф. ... суд и ... ... в США. – М.: ... 1981. – 392 с.
Ваисов М. Место и роль прокуратуры в ... ... ... РК и
ее роль в защите прав ... и ... // ... реформа в
Казахстане. – 2002. – №1 (14). – С. 28-30.
Петрухин И.Л. Прокурорский надзор и судебный контроль за ... ... ... – 1998. – № 9. – С.12-14.
Бозров В. ... ... суда // ... юстиция. – 1996. – №11. –
С. 18-21.
Журсимбаев С. И личность защитить, и правовые нормы обеспечить. О ... над ... ... // ... ...... – 29. – № 39 (407). – С. ... о состоянии отправления правосудия, ... ... и норм ... ... исполнения судебных актов за 2002 год в
сравнении с 2001 годом. ... ... о ... местных судов.
3 АЛДЫН-АЛА ТЕРГЕУ СТАДИЯСЫНДАҒЫ СЕЗІКТІ МЕН АЙЫПТАЛУШЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫН
КЕПІЛДЕНДІРУДЕГІ ПРОКУРОРЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ ЖӘНЕ СОТ БАҚЫЛАУЫ
3.1 Алдын-ала тергеу стадиясындағы ... ... ... өзекті мәселелері
Қазақстандық прокурордың мәртебесі Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін
алған кезден бастап бүгінгі кезеңге дейін бірқатар өзгерістерге ... ... ... ... ... жүйесі жаңа талапқа сай болмады,
сондықтан да мемлекетте жүйе ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңес жаңа Конституцияны қабылдады. Оны басшылыққа
ала отырып ... ... Сот ... туралы заң қабылданды. Бірақ
сол тұстағы елдегі қоғамдық-саяси толқынысының әсерінен бұл ... ... ... ... ... б.33]. ... да, 1995 жылы 30-
тамызда Қазақстан Республикасы Конституциясы қайта қабылданып, оның 83-
бабында ... өз ... ... ... ... 1995-жылғы 21-
желтоқсанда «Қазақстан Республикасының Прокуратурасы туралы» ... ... Заң Күші бар ... ... ... 1-
бабында: «Прокуратура – Республика ... ... ... ... және өзге ... ... дәл және
бірыңғай қолданылуына, жедел-іздестіру қызметінің, анықтау және тергеудің,
әкімшілік және атқарушылық істер ... ... ... ... ... ... Республикасына есеп беретін орган»- ... Осы ... ... ... ... ... бірі болып,
алдын-ала тергеу мен ... ... ... ... асыру
саналды. Яғни, қылмыстық істер бойынша анықтау және ... ... ... ... ... жеке орган арқылы жүзеге асырыла бастады. Сонымен
қатар, құқық қорғау жүйесінде 1995-жылы ... ... ... ... құрылды, ол прокуратура мен ішкі істер органының алдын ала ... өз ... ... Ал, ... ... ... ... жұмысын тек қадағалау барысында, ... ... ... ... ғана ... қалды. Сонымен қатар, қылмыстық істі сотта
қарау барысында мемлекеттік айыптаушы мәртебесін атқарды[114, б.128]. ... ... ... ... ... ішінде алғашқылардың
бірі болып, тәуелсіз орган ... ... ... ... жасай
бастады. Қазақстан прокуратурасын анықтау мен алдын ала тергеуден бөлу,
оның Конституция мен ... ... ... ... ... өз септігін тигізді[115.] Бірақ бір өкініштісі, Тергеу Комитеті
екі жыл ғана өмір сүрді де таратылып ... яғни үміт ... ... ... бірі, құрылған құрылым ішкі істер министрлігін
көшірмесі ғана ... ... ... ... оны басқару қиын
болды[113.].Осыдан кейін де, прокурордың мәртебесіне ... ... Ол ... ... ... адам ... мен
бостандықтарын қорғауда қадағалауды жүзеге асыра отырып, онда ізге ... ... ... [114, б.121] және оның пәніне қатысты бірқатар
сұрақтардың туындауы және т.б. ... ... ... ... болған заңның кейбір тұстары ... ... Осы ... өз ... ... былай тұрсын, қылмыстық сот төрелігі
органдары жүйесіндегі балансирлік қызметін атқара алмады, көптеген ... ... ... ... да осындай жеткіліксіздік
тұстарды толықтыру мақсатында, 2002-жылы 9 тамызда Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кейбір заң актілеріне өзгертулер мен толықтырулар енгізу
туралы» заңы қабылданды. Бұл ... ... ... ... ... ... көптеген жеткіліксіз тұстарын толтырды[113,
б.128].
Бүгінгі таңда, тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... ... ... сақтауда, азаматтардың Конституция және өзге де
заңдармен кепілденген жеке ... хат ... ... еркін жүріп-тұруын және көптеген құқықтары мен заңды мүдделері
бұзылмауын, олардың елеулі түрде шектелмеуін ... ... ... ... ... Тергеу іс-әрекеттерін жүргізу кезінде барлық мән-
жайлардың ... ... және ... ... ... ... сақталуын, заңсыз тергеу әдістерін қолданылмауын қадағалауда.
Сонымен қатар, заң ... ... ал заң ... ...... ... ... бұзылған құқықтары мен
бостандықтарын қалпына келтірілуіне, моральдық және материалдық залалдардың
өтелуіне, сондай-ақ заң ... жол ... ... ... өз ... ... Алдын ала тергеу мен анықтауды
қадағалау барысында прокурор тарапынан көптеген заң ... ... ... қоймау, тергеу мерзімдерінің сақталмауы,
сезікті мен айыпталушыларға дәлел алу мақсатында заңсыз іс-әрекеттер ... іс ... ... және т.б. ... ... тергеу мен
анықтаудың заңдылығын, жасалған ... және ... ... туралы
өтініштер мен хабарларды шешудің заңдарда белгіленген тәртібінің сақталуын
қадағалау прокурорлық қызметтің негізгі пәні ... ... ... ... ... ... ... қатысты бірқатар пікір
таластар ... ... Л.А. ... ... пәні деп: ... істер
министрлігі органдары және басқа да органдардың қылмыстарды ... ... ... ... ... ... ал Г.И.Скаредов: «анықтау
органдары және алдын ала тергеудің заңды орындау барысындағы ... ... ... ... алу, ашу және ... ... әрекеттерді жүргізуін, сонымен қатар осы іс әрекеттер көрсетілген іс
жүргізу актілерін» [115, б.120] - атайды. ... ... ... ... тергеу кезінде заңдарды әртүрлі жолдармен дәлме-дәл және
біркелкі ғана емес, бұлжытпай орындауға, кімнің тарапынан болса да ... заң ... ... дер ... шара ... ... ... қастерлеу рухына тәрбиелеуге шақырады»[116, б.25] -
дейді. Ал, біз осы ... ... ... ... ала тергеу мен
анықтауда прокурорлық қадағалаудың пәні қылмыстық іске ... ... деп ... ... мен анықтаудың заңдылығын қадағалаудағы прокуратураның
жұмыстарын статистикалық мәліметтерден де көруге болады: ... ... ... ала ... және ... ... жұмыстарының
заңдылығын қадағалау барысында, 2004-жылы алдын ала тергеу мен анықтау
органдары ... 342 - ... ... ... ... бұзғаны үшін алдын ала тергеу және анықтау органдарының 185-
қызметкері қылмыстық жауапкершілікке тартылды[3.], ал ... 311 ... ... 350 - ... ... сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтарын қорғауда
прокурорлық қадағалау, қылмыстық істе ... мен ... ... ... яғни, сезіктіге қатысты қылмыстық істі қозғалған ... ... ... қатысты айыпталушы ретінде жауапқа тарту туралы ... ... ... толтырылған кезден бастап, қылмыстық іс сотқа
жіберілгенге дейін ... ... ... Ол ... ... жылы
Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының ... ... мен ... ... ұйымдастыру туралы Нұсқауы қабылданды. Оның негізгі
бағыты болып, ... іс ... адам мен ... ... мен ... сақталуын қадағалау табылады. Аталған
Нұсқауда, анықтау мен тергеудің заңдылығын қадағалауды ... ... ... ... ... ... қылмыстық ізге түсуді жүзеге асырушы заңды
тұлғалардың әрекеттерінің және ... ... ... ету – ... ... немесе жасалайын деп отырған қылмыс туралы
органға хабардар түскеннен бастап, қылмыстық істі ... ... ... табылады – деп көрсетілген. Сезіктіге қатысты қылмыстық іс қозғалған
кезден бастап, қаулының көшірмесі 24 ... ... ... ... ... қабылдаған процессуальдық шешімнің заңдылығын және
негізділігін тексереді. Қаулыда, оның ... ... мен ... оны ... іс қозғаудың себептері мен негіздері, ол ... ... ... факт ... ... отырғаны, белгілер бойынша іс қозғалып отырған
қылмыстық заңның ... ... ... Егер осы ... ... ... жеткіліксіз немесе толық көрсетілмесе, прокурор істі
толықтыру үшін, өзінің жазбаша ... ... ... ... ... іс ... туралы мәліметтерді есепке қою құжаттарына,
қабылданған шешімнің заңдылығын ... ... ... бастап тез арада
қол қойылуы тиіс. Егер, ... ... ... ... ... ... байланысты қарама-қайшылықтар анықталса,
прокурор Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... ... ... іс қозғау туралы қаулысының
күшін жоюға және қылмыстық іс қозғаудан бас тартуға ... ... ... үшін іс ... ... ... қылмыстық істі қозғау
стадиясында адам мен азаматтардың құқықтарының қорғалуының маңызы үлкен.
Қылмыстық істі қозғау ... ... ... ... ... ... қозғалған қылмыстық іздер, заңсыз ұстауға, тұтқындауға,
тінтуге және басқа тергеу ... ... әкеп ... ... сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтарының бұзылуына
әкеп соғады. Сондықтан, ... істі ... ... заңсыз қаулыларды
қысқарту, қаулы шығарылғаннан бастап 10 күннің ішінде, егер ... ... ... ... сәйкес ұсталса онда ... ... ... отырып жүзеге асырылуы қажет.
Егер статистикалық мәліметтерге назар салсақ, 2004-жылғы прокурорлық
қадағалау барысында алдын ала ... ... ... ... ... өз ... ... оның ішінде 753 қылмыстық істі қозғаудан бас ... ... 243 ... істі ... ... қаулы, ал, 1349 -
материалдар қосымша ... ... [3, б.94]. Ал, ... ... ... ... ... қабылданған 2875 қаулы өз күшін жойған, оның ішінде
753 қылмыстық істі қозғаудан бас тарту туралы қаулы, 243 ... ... ... қаулы, ал, 1500 - материалдар қосымша тексеруге жіберілген.
2006-жылы алдын ала тергеу органдары ... ... 2481 ... өз ... таңда, қылмыстық істі қозғау стадиясында құқық ... алу ... ... ... ... ... ғалымдар
арасында бірқатар пікір-таластар пайда болуда және ойлар айтылуда. Мысалы,
прокуратура қызметкерлері: «Ресей федерациясының ҚІЖК-не сәйкес, ... ... ... ... ... ... осы туралы прокурормен
ақылдасуы арқылы жүзеге асырылады. Яғни, осы кодекстің 146-бабына сәйкес,
анықтаушы, тергеуші қылмыстық істі ... ... ... іс басталар
алдында, тез арада прокурорға жібереді. Қаулымен бірге қылмыс ... ... мен ... ... ... ... ... мен қаулылары (оқиға болған ... ... ... ... қоса ... Алынған мәліметтер
бойынша, прокурор қылмыстық істі қозғауға келісім береді ... ... ... бас ... туралы қаулы қабылдайды, тіпті мәліметтерді
қосымша қарауға ... ... ... атап ... ... бұл ... ... өзіндік шешім қабылдауына қарама-қайшы емес. Анықтаушы
мен тергеушінің өзіндік шешім қабылдауына қарама-қайшы ... ... ... ... ішкі ... ... тергеу әрекеттерін жүргізуге
шек қойылмайды. Прокурордан келісім алу керісінше қылмыстық ізге ... ... ... құқықтары мен бостандықтарының ... ... ... ... ... ... заңсыз қозғалуын
азайтуға өз септігін тигізеді»[117, б.261-269] – деп көрсетеді. ... ... ... ... ... ... қылмыстық
істі қозғау барысында тергеуші, прокурормен, жергілікті әкіммен бірлесе
отырып қылмыстық істі қозғау туралы ... ... Бұл ... ... ыңғайлы болар еді» - деп ... Ал, ... ... ... ... ... ... келісуге болмайды.
Себебі, қылмыстық істі қозғау туралы прокурордың келісімі институтын өз
заңымызға әкелу ешқандай нәтиже бермейді. ... ... ... ... ... органдары қабылдаған қаулылар, тек прокурордың статистикалық
карточкаларға қол қойғаннан кейін ғана орындалып отыр. Ал ... ... ... ... ... дербестігі шектелуі мүмкін.
Сонымен қатар, прокурор сезікті мен айыпталушыға қатысты ... ... ... ... ... ... алады. Сезікті
ұсталынған кезден бастап, тергеуші мен анықтаушы ол ... ... Ол ... ... ... ҚІЖК 134-бабында,
«жүргізілген ұстау туралы тергеуші және анықтаушы ұстау хаттамасы жасалған
сәттен ... 12 ... ... ... ... ... міндетті» -
деп көрсетілген. Себебі, тергеушінің және анықтаушының жасалған қылмыс
туралы, оны ... ... ... ... прокурорға тез арада
хабарлауы қылмыстық іс ... ... ... ... бірі ... табылады. Прокурор сезіктінің ... ... ... ... ... тексеру жұмыстарын жүргізеді. Сезіктіден
жауап алады және ... ... ... Егер ... барысындағы
заңсыздықтар анықталса онда өзінің қаулысымен сезіктіні қамаудан босата
алады. Сонымен қатар, прокурорлық ... ... ... ... да ... қажет. Себебі, алдын ала тергеу және анықтау
органдары қызметкерлері ұстау хаттамасын рәсімдеуде заң ... ... ... ... ... ... хаттамаларында, тек құжаттың
толтырылған уақыты ғана көрсетіледі де, ал ... ... ... ... ... ... Бұл, ... тәуліктер бойы алдын ала тергеу
және анықтау органдары қызметкерлердің жұмыс бөлмелерінде заңсыз ... ... ... ... ... ... өзіне берілген
өкілеттіктерді пайдалана ... ... ... ... ... ... ... қ. ІІО Қылмыстарды іздестіру бөлімінің жедел уәкілдері Т.
және К. 11.02.2004 жылы Қостанай ҚІІБ кабинетінде сезікті ... ... ... ... ... ... К. және О. сезікті Е-ні.
тәуліктен аса уақыт өз жұмыс ... ... ... ... ... ... ұрып ... дене жарақаттарын салған.
23.05.2004 жылы Жамбыл облысы Сарысу ауданының УҰИ-нда, ешқандай құжат
рәсімделместен 9-сағат бойы И. ... ... ... ... ... арқылы УҰИ-нда отырған сезікті мен айыпталушылармен
сауалнама жүргізу барысында, қылмыстық істерге қатысты ... ... ... ала ... және анықтау органдары қызметкерлерінің
сезікті ретінде адамдарды заңсыз ұстайтындығы, құжаттары ... да ... ... ... ... ... көзделген жағдайларда, Қазақстан Республикасы ҚІЖК-не
және «Қазақстан Республикасы Прокуратура туралы» ... ... ... ... ... ... жолдан кесу; почта-
телеграф жөнелтімдерін тұтқындау, ... ... жеке ... қол ... ... ... және ... немесе басқа да
арнайы техникалық құралдарды қолдану арқылы сөйлесімдерді жазу, ... және ... да ... ... ... ... ... жекелей және заңды тұлғалардың банктегі ақшаларына ... ... қою, ... және заңи ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін және жедел
іздестіру шараларын жүргізу кезінде санкция бере ... ... ... ... іс-әрекеттерін жүргізу үшін жеке қаулы ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Прокурор
аталған қаулыны іс материалдарымен бірге толық таныса отырып, санкция ... ... ... Егер ... ... жүргізу негізсіз деп
тапса, онда санкция ... бас ... ... қалдыруға болмайтын жағдайларда тергеу ... ... да ... Ол туралы заңда көрсетілген
ережелерге сай ... ... ... ... ... ҚІЖК ... сәйкес, тінту жүргізуге, аталған заттардың
немесе құжаттардың ... бір ... ... өзге ... не ... ... ... деп болжауға жеткілікті деректердің ... ... ... ... ... дәлелді қаулысы бойынша жүргізіледі. Тінту
жүргізу туралы, сондай-ақ мемлекеттік немесе заңмен қорғалатын өзге ... ... алу ... ... ... ... беруге тиіс.
Айрықша жағдайларда, іздестіріліп жатқан және алып қоюға жататын объект оны
табуды ... ... ... ... ... ... ... пайдалануы
мүмкін болғанда не іздестіріліп жатқан адам жасырынуы ... ... ... ... ... Бірақ жүргізілген тінту туралы
24 сағат ішінде прокурорға хабаларлануы тиіс. ... ... ... ... ... заңдылығын тексереді және оның ... ... ... ... ... ... Жүргізілген тінтудің заңсыз ... ... ... жағдайда бұл әрекет іс бойынша дәлел ретінде
ретінде жіберілмейді. Мысалы, тінтудің ... ... ... ... ... ... ала ... органдары қызметкерлері жүргізген 26
тінтудің, 2005-жылы 30 тінтудің, 2006-жылы 29 тінтудің ... ... б.63]. ... ... ... ... жүргізілгенде орын алған. Сондықтан, ... ... ... ... ... барысына аса қатты назар салуы қажет.
Осы өкілеттіктерден бөлек, алдын ала тергеу барысында заңдылықты қадағалау
үшін прокурор өздігінен сараптамаларды ... және ... ... жерді
қарауға, басқа да жекелеген тергеу іс әрекеттерін ... ... ... іс ... ... ала ... ... немесе оның көлемі үлкен
болған жағдайларда тергеушілер тобын құрады, ал ... ... ... өзі ... ... ... ала тергеу барысында тергеушіге,
анықтаушыға, анықтау органдарына жеке тапсырмалар береді. ... ... ... мен ... ... ... ... да жүргізіп отыруы
қажет[119, б.81] Бірақ тәжірибе барысында, алдын ала ... мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
осы лауазымды тұлғалардың басшыларына жүктелгендіктен, ... ... ... аса мән бермейді[18, б.84]. Бұл дұрыс емес. ... ... ... біз ... мен ... органдарының
жұмысын дұрыс ұйымдастыра аламыз[120, б.25]. Мысалы, тергеу тобын дұрыс
ұйымдастырылуы, алдын ала тергеу мен ... ... ... жүргізуіне,
қылмыстарды дереу ашуына, істің объективті және жан-жақты тергеуіне,
нәтижесінде ... ... ... және әділ ... ... ... ... б.192]. Сондықтан, бақылауды күшейту үшін ... ... ... ... ... ... ... мен анықтаушылар
жүргізіп отырғандығын міндетті ... ... ... Егер ... іске қатысы жоқ басқа істерді ... ... ... осы ... шешу үшін сұрақтар қоюына болады. Осы ... ... ... үшін ... ... ... мен
кеңестерін уақытылы беруге мүмкіндік туады. Сонымен бірге, прокурор ... ... ... жақындастыруы қажет.
Алдын ала тергеу аяқталған соң, ... ... ... ... ... қылмыстық істі қадағалау жүргізіп отырған прокурорға дереу
жібереді (Қазақстан Республикасы ҚІЖК-нің 280 ... ... ... мен ... ... түскен қылмыстық ... ... ... ... әрекеттің жасалғандығын және бұл әрекетте
қылмыс құрамының бар жоғын; істе оны тоқтатуға әкелетін ... ... ... ... ... екенін, оның істе бар
дәлелдемелермен расталатынын; айыпталушығы іс ... ... ... дәлелденген қылмыстық әрекеттері бойынша айып тағылғанын-тағылмағанын;
қылмыс жасалғандығы туралы іс ... ... ... барлық адамның
айыпталушылар ретінде жауапқа тартылғанын тартылмағанын; айыпталушының
әрекеті дұрыс ... ... ... ... және істе оны ... не алып тастауға
негіздердің бар-жоғын; азаматтық талапты қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ала ... ... іс жүргізу заңын елеулі бұзушылыққа жол ... ... ... Егер ... ала тергеу мен анықтау толық
болмаған, сондай-ақ алдын ала тергеу және ... ... заң ... ... ... ... қылмыстық істі қосымша тергеуге
жіберді. ... ... ... ... ... ... шеттетуге қатысты
заңгер- ғалымдар арасында бірқатар пікір таластар орын алды. ... ... ... ... ... алу қажет деп тапса, ал екіншілерді
бүгінгі таңда қосымша тергеу үшін ... аса ... деп ... Ал
біздің ойымызша, қылмыстық іс жүргізу барысында прокуратура тарапынан
қосымша тергеу үшін қайтару ... аса ... деп ... және ... ... Б.М. ... ... толықтай келісеміз. Саматлаев Б.М.өз
еңбегінде: «Қазақстан Республикасы қылмыстық сот ісін ... ... ... қосымша тергеу үшін қайтару институты аса маңызды
кепілдік ретінде қажет екендігін [122.] ... атап ... Бұл өте ... ... ... үшін қайтару, прокурор істі ... ... ... ... ... ала тергеу жүргізу үшін қажет. Сонымен қатар,
қосымша тергеу үшін қайтару, қылмыстық іс ... оны ... ... заң ... мен қателіктердің ... ... іс ... ... ... реттейтін
маңызды механизм болып саналады.
Сонымен қатар, бүгінгі ... ... ... да бірқатар қателіктер
кетіп отыр.
Мысалы, Қазақстан Республикасы ... ... ... ... іске
қатысушының анықтаушының, анықтау органының және тергеушінің іс-әрекеті мен
шешіміне аудандық және оған ... ... ... ... ... ... ... 3 тәулік ішінде қарауға міндетті, ал қажет
болған ... бұл ... ... дейін создырылуға болады. Осы
аталған мерзім ішінде ... ... ... ... ... ... ... аталған мерзімдер прокуратура тарапынан сақталынбайды. Олар түскен
шағымдарды қарауды бір айдан астам уақыттар ... ... ... ... Ал осы ... ... алдын-ала тергеу мерзімдерді өтеді,
ал анықтау нысанында жүргізілетін ... ... ... ... та ... ... ... прокуратураға берілетін арыз шағымдардың
беру тәртібі де, азаматтарға көптеген қиындықтар тудырады. ... ... ... ... ... ... олар өз
арыздарын жәшіктерге ... ... ... ... Одан кейінге кезекте
өзінің жазған шағымы бойынша прокуратура тарапынан ешқандай мәліметтер ала-
алмайды. Шағымды ... ... да ... Ондағы жұмыс атқарып
отырған прокурор көмекшілері ешбірі ... ... ... Ал, ... изоляторында отырған сезікті мен айыпталушыдан түскен
шағымдар мүлдем қаралмайды да [123, ... ... ... ... туындауына, прокуратураның көп
жағдайда құқыққорғау органдары жағында болатындығы себеп ... ... ... мен ... ... ... Республикасы Прокуратурасы туралы заңына сәйкес, Қазақстан
Республикасының прокуратурасы – Республика ... ... ... ... ... және өзге нормативтік-құқықтық
актілердің дәл және бірыңғай ... ... ... ... және ... әкімшілік және атқарушылық істер жүргізудің
заңдылығына жоғары қадағалауды жүзеге ... ... ... есеп ... ... ... Ол ... іздестіру
қызметінің, анықтау мен тергеудің, әкімшілік және атқарушылық ... ... ... ... асырады. Сонымен қатар, прокурор
өз құзыреті шегіндегі нұсқаулар береді ( ... ... ... ... ... да ... барысында кемшіліктерді
кездестіруге болады. Мысалы, 4.10.2005-жылғы қабылданған ... Бас ... ... ... ... ала ... анықтау стадиясында, Қазақстан Республикасы ҚК-нің 67-бабының 2 және ... ... ... ... ... ... ... істер бойынша іс қысқартылуға жіберілмеуі керек. Сонымен қатар
тәжірибедегі ... ... ... ... ... істер екі
жақтың татуласуына байланысты қысқартылмауы тиіс»[124.] - деп көрсетілген.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... баптың 3-бөлігінің «г» тармағы, 193-баптың 3-бөлігінің «а» тармағы, 209-
баптың 3-бөлігінің «а» тармағы, 307-бап, ... ... ... 310-315, ... ... ... бүгінгі таңда,
қылмыстардың ішінде сыбайластық жемқорлықпен күресу басты орында тұр. Ол
туралы ... ... ... жемқорлықпен күресу туралы
заңының 6-бабының 2-бөлігінде: «Сыбайластық жемқорлыққа құқық ... ашу, ... кесу және ... ... ... тұлғаларды
жауапкершілікке тарту прокуратура, ұлттық қауіпсіздік комитеті, ішкі істер
министірлігі, салық, кеден және ... ... ... және
сыбайластық жемқорлықпен күресу агентствасы, әскери полиция органдары
арқылы жүзеге асырылады»[125, б.55] - деп ... ал ... ... ... ... прокуратурасына жүктелген. Бірақ, нұсқау
Қазақстан Республикасы ... ... ... сәйкес келмейді,
себебі осы кодекстің 67-бабында: ... емес ... ... немесе адамның
қайтыс болуымен немесе оның ... ауыр зиян ... ... ... ауыр ... ... рет ... адам, егер ол жәбірленушімен
татуласса және келтірілген зиянның есесін толтырса, қылмыстық ... ... ... ауыр қылмыс жасаған адам, егер ол жәбірленушімен
татуласса және жәбірленушіге келтірілген зиянның есесін толтырса, қылмыстық
жауаптылықтан ... ... ... Сондықтан да, біздің
пікірімізше жоғарыда атап өткен заңдар арасындағы ... ... ... ... ... ... ұсынстарды заңдастырған дұрыс
болар еді.
Соңғы кездері, ғалымдар арасында прокуратура өкілеттіктеріне қатысты
заңға бірқатар ... ... ... ... ... ... кейбір
заңгерлер, қылмыстық істер бойынша алдын ала ... және ... ... ... ... ... ... нақтырақ
айтқанда, айыптау қорытындысын жасау, істі қысқарту туралы қаулы, тұлғаға
қатысты медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдану үшін істі ... ... ... тек прокурор шешуі қажет [126, б.62-63] – дейді.
Біздің ... бұл ... ... ... ... бұл ... ... Конституцияда көрсетілген өкілеттігіне қарама-
қайшы болып келеді. Ол қадағалаушы ... ... қана ... айтылғандарды саралай келе келесідей қорытындылар жасауға
болады: Бүгінгі таңда, алдын ала тергеу ... ... ... ... мен айыпталушы) конституциялық құқықтарын кепілдендіруде ... ... ... ... негізгі бағыт болып табылады.
Бұл институтқа адвокатураны – қылмыстық іс ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету; прокурорлық қадағалау ... ... ... ... қылмыстық сот ісін ... ... ... болады. Аталған сұрақ ғылыми ортада да, сонымен қатар
тәжірибе барысында ... ... 19б.]. ... ... ... бірі ... қадағалау институтын жетілдіру саналып
отыр. Оған себеп болып, республикадағы жаңа жүйенің қалыптасуы, мемлекеттің
халықаралық келісім шарттарға ... ... ... да, ... ... ... ... асыру барысында прокуратура,
қылмыстық ізге түсу аумағына ... ... ... ... ... ... ... қолдануы міндетті.
Қылмыстық жауапкершілікке тартылған азаматтардың конституциялық құқықтарын
қамтамасыз ету, конституциялық ... және ... іске ... ... ... талаптарын сақтау қажет. Сонымен қатар,
прокуратура жұмысын жақсарту үшін, ... ... және ... ... ... ... ... бағынышты қызметкерлердің
басқа қылмыстық ізге түсу органдарының қызметкерлерімен бірге, үлкен
қоғамдық үрей ... аса ауыр ... ... жағдайларда, сонымен қатар
үлкен жол көлік және басқа да апаттар немесе төтенше оқиғалар болған кезде,
міндетті түрде, тез ... ... ... баруға тиіс. Аса ауыр қылмыстарға
қатысты, ... ... ... өзі ... ... ... бойынша
міндетті түрде жазбаша нұсқау беруі қажет. Алдын ала ... ... ... ... ... іске ... түскен шағымдарға байланысты,
прокурор арқылы шағым беруші ... ... ... ... ... ... ... және іс әрекетіне шағымдану, осы
көрсетілген қылмыстық ... ... ... заңдылығын тікелей
қадағалауды жүзеге асыратын прокурор арқылы, іс ... ... ... ... ... ... Алдын-ала тергеу стадиясындағы сот бақылауының маңызы мен ... ... ... ... ... үш биліктің дара бір
тармағы – сот ... ... ... Оның ... ... ... ... бұзушылықтарға мән бере келе, кінәлілерді қылмыстық жауапкершілікке
тарту және құқық бұзушылықтардан жапа ... ... ... ... б.120]. Сонау, көшпелі қазақ қоғамында да мемлекеттік
биліктің ең кең және ... ... ... – сот билігі болатын. Ол
мемлекеттік биліктің жүзеге асырылуының ... ... бола ... Ал, КСРО ... Қазақстан сот жүйесі де, басқа әділет ... ... ... ... ... ... ... жүзжылдықтың 30-жылдарында қаланған, большевигтік саяси жүйе
бағытымен жұмыс атқарды. Яғни, сот адамды ... ... ... ... ... Ал, ... ... орындаушы машина ретінде
пайдаланды. Ал, КССРО тараған соң, Қазақстан ... ... ... ... тура келді[129, б.2].
1995-жылы 30-тамызда қабылданған Қазақстан ... сот өз ... таба ... Сот ... ... қатысты
бірнеше жаңа заңдар қабылданды. Оның ішінде ең ... ... ... ... ... ... ... заңының қабылдануы болды.
Бұл институт сонау кеңес кезеңіне дейінгі уақытта ... ... ... ... ... үлкен көлемде жұмыс атқарған және халық
билерге құрмет пен үлкен сенім білдірген. Ол ... ... ... ... ғалымы Шоқан Уәлиханов 1864-жылғы «Сот реформасы туралы» - атты
зерттеуінде нақты көрсетеді[130, б.19].
Алда, 20.09.2002 жылы №949 ... ... ... ... ... ... ... саяси тұжырымдамасына сәйкес,
сотқа қатысты тағы да бірнеше үлкен ... ... ... ... алға қойылған ең үлкен бағыт – «алдын-ала ... ... ... күшейту» [132.] - саналып отыр. Қазақстан Республикасы Президенті
Н.Ә.Назарбаев та ... ... ... ... ... ... да осы мәселеге кеңінен тоқталды. Себебі, сот бақылауы
институты, Адам құқықтары жөніндегі жалпы ... ... ... саяси құқықтар жөніндегі Халықаралық Пактіде бекітілген. Ал ... ... ел ... ... ... ... ... сот бақылауы, алғашқы рет екінші дүниежүзілік соғыс біткен ... іс ... ... мәжбүрлеу шараларын жүзеге ... ... ... ... сол ... ... мен ... тарапынын құқық
бұзушылықтар көптеп орын ... ... ... ... ... бұл ... ... ұстау барысында кеңінен
пайдаланды. Францияның прокуратурасына және сот ... ... ... және ... ізге түсу ... да мәжбүрлеу
шараларының көп бөлігі жүктелінген. Сондықтан, аталған елдер қылмыстық іс
жүргізу барысында ... ... ... үшін сот ... ... Бұл институт үлкен жұмыстар атқарды. Ал, қазіргі кезде,
осы елдердің барлығында сот беделі жоғары. ... ... ... ... ... алу; ... шарасының заңдылығы мен негізділігін
тексеру үшін ... ... ... ... ... және ... өз ... қорғау мақсатында сотқа шағымдануы ол ... ... ... ... іс ... ... да сот
бақылауы институты болды, бірақ ол тек ... іс ... ... берілген
кезден бастап қана жүзеге асырылды[135, б.242].
Ал, Қазақстан Республикасында сотқа дейінгі іс жүргізу барысында қылмыстық
істер бойынша соттың ... ... рет, ... ... ҚІЖК-де
бекітілді. Оның 109,110,111-баптарында сотқа ... ... ... ... ... ... қылмыс туралы арызды
қабылдаудан бас тартылуына немесе қылмыстық іс ... ... ... құқықтары мен заңды мүдделерін қозғайтын іс жүргізу әрекеттерін
жүргізуден, қылмыстық істі тоқтата тұрудан немесе қысқартудан бас ... оның ... ... ... ... қанағаттандырмай тастағаннан
кейін ол адам заңның бұзылуына сотқа жүгіне алады (Қазақстан Республикасы
ҚІЖК 109-бабы). Сонымен ... ... ... ... қорғаушысы,
заңды өкілі прокурор санкцияландырған қамауға алу түріндегі бұлтартпау,
сондай-ақ қамау мерзімін ұзарту шарасына ... ... ... ... ... ... ... (Қазақстан Республикасы ҚІЖК 110-
бабы); прокурор санкцияландырған сезіктіні, айыпталушыны сот-медициналық
мекемеге ... ... ... ... ... бар ... ҚІЖК 111-бабы). Сонымен қатар, кез келген қылмыстық процеске
қатысушылар ... ... ... ... іс бойынша маңызы
бар мән-жайларды анықтау, өтініш жасап барған адамның немесе оларды ... ... мен ... ... қамтамасыз ету үшін іс жүргізу іс-
әрекеттерін ... ... іс ... ... ... ... бара алады (Қазақстан Республикасы ҚІЖК 102-бабы). Сотқа
шағымдану институты қабылданғалы іске ... ... ... ... ... ... атқарылды. Оны тәжірибе
барысы да дәлелдеп ... ... ... ... ... ... шешімін таппаған
мәселелер пайда болды. Ол теорияда да, тәжірибеде де ... ... ... ... алып ... Қазақстан Республикасы ҚІЖК 109-бабының 1-бөлігінде, қылмыс туралы
арызды қабылдаудан бас тартылуына немесе қылмыстық іс ... ... ... ... мен заңды мүдделерін қозғайтын іс ... ... ... істі ... ... ... ... тартылған кезде оның осындай шағымын тиісті прокурор қанағаттандырмай
тастағаннан кейін ол адам ... ... ... ... алады деп
көрсетілген.
Бұл нормада іске қатысушының сотқа шағымдану құқығы ... ... ... ... ... ... әркімнің өз құқықтары мен
бостандықтарын қорғауға ... бар. Ол ... ... шағымына
байланысты жауап күтпестен, кез-келген уақытта сотқа шағымдана алады.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... шегеру керек [136.] - деп көрсетеді Юрченко. Осыған қатысты
басқа да ғалымдар тарапынан аталған ... ... ... ... ұсыныстар
түседі. Нәтижесінде, 09.12.04 жылы Қазақстан Республикасы Заңына ... ... ... Осы ... ... іске ... немесе осындай шағымын прокурор қанағаттандырмай тастағаннан кейін
сотқа жүгіне алады».
Одан кейінгі кезеңде заңгерлер ... ... сот ... беру ... ... Бұл ... төңірегінде ондаған жылдар бойы ... ... ... алу ... ... ретінде прокурордың санкциясымен не соттың
шешімі бойынша ғана және тек ... екі ... ... мерзімге бас
бостандығынан айыру түріндегі жаза ... ... ... ... ... 3 жылдан артық мерзімге бас бостандығынан айыру түріндегі жаза
көзделеген абайсызда ... ... үшін ... (сезіктіге)
қатысты қолданылады. Ерекше жағдайларда бұл бұлтартпау шарасы заңмен 2
жылдан артық емес ... бас ... ... ... жаза көзделген
қылмыстар туралы іс бойынша айыпталушыға (сезіктіге) қатысты, егер: оның
Қазақстан Республикасының аумағында ... жері ... он жеке ... ол ... таңдалған бұлтартпау шарасын бұзса; ол қылмыстық
қудалау органдарынан немесе ... ... ... немесе жасырынса
қолданылуы мүмкін.
Тергеуші, анықтаушы бұлтартпау шарасы ретінде қамауға ... ... ... ... осы бұлтартпау шарасын таңдау туралы қаулы ... ... ... ... ... ... ... себептер мен
негіздер баяндалуы тиіс. Қаулымен ... ... ... ... ... ... материалдар қоса тігіледі. Егер бұлтартпау
шарасы ретінде ретінде қамауға ... ... ... ... ... ... қатысты ҚІЖК-тің 132, 134-баптарына орай ... ... ... ... ... 6 ... кешіктірілмей прокурорға
ұсынылуы тиіс. Бұлтартпау шарасы ретінде қамауға алуды таңдау туралы ... ... ... ... ... 6 сағаттың ішінде
прокурордың кідіріссіз қарауына жатады.
Қамауға алуға санкція беру ... ... ... ... бас ... прокурорға, олардың орынбасарларына, облыстардың
прокурорларына, ... ... ... және қалалық
прокурорларға сон дай-ақ ... ... ... ... ... ... ... әскери, көліктік және басқа да
прокурорларға және облыстар прокурорларының ... ... ... орынбасарларына беріледі.
Прокурор заңмен көзделген негіздер болған кезде неғұрлым жұмсақ бұлтартпау
шарасын ... ... ... ... ... ... ... Прокурор қамауға алуға санкция туралы мәселені шешу ... ... үшін ... бар ... ... ... ... және
айыпталушыдан (сезіктіден) жеке жауап алуға міндетті. Жауап Алу ... ... ... еге рол іске ... ... ... айыпталушының (сезіктінің) заңды ... ... ... және
қаралатын мәселе бойынша өзінің пікірін айта алады. Бұлтартпау ... ... ... мен ... Алу үшін негіздер бар материалдарды арап
және айыпталушыдан (сезіктіден) ... ... ... ... ... ... ... қамауға алуды қолдану туралы санкція
береді немесе ... беру ден бас ... ... ... немесе
санкция беруден бас тарту туралы белгісі бар қаулы тергеушіге, анықтаушыға,
айыпталушыға ... ... және ... ... ... ... санкція беру ден бас ... ... ... ... ... ... Прокурор осы бұлтартпау шарасын қолдануға санкция беруден
бас тартқаннан кейін, сон ... ... ... ... ... ... тәртіппен судья бұл бұлтартпау шарысын бұзғаннан кейін
нақ сол ... нақ сол іс ... ... алу жөнінде санкция беруді
сұрап, прокурорға қайталап ... ... сол ... ... алу ... жаңа мән-жайлар пайда болған кезде ғана мүмкін болады. Егер
сотталушыға қатысты бұлтартпау шарасы ретінде ... ... ... ... сотта туындаса, ол туралы шешімді тараптардың өтініші бойынша немесе
бастамасымен сот қабылдап, ол ... ... ... Егер ... ... ... түрінде бұлтартпау шарасын қолдану ... ... ... ... болмаса, прокурор мен ... ... ... ... ... құқылы. Прокурор мен сот
айыпталушыға (сезіктіге) қолданылған қамауға алу ... ... ... үйде ... ... ... алмастыруға құқылы. Бұл жағдайда
айыпталушы (сезікті) келісілген сома іс жүзінде соттың депозиттік ... ... ... ... үйде ... ... ... Осыдан кейін
прокурордың, соттың қаулысы атқарылуға беріледі. ... ... ... ... ... ... ... шарасының
қолданылғандығы туралы сезіктіге, айыпталушыға және ... ... ... ... ... ... сезікті немесе
айыпталушы сотқа шағымдана алады.
Бір топ қамау сот арқылы жүзеге асырылу ... деп ... ... тек ... ... жүзеге асырылуы тиіс деді.
Мысалы: Оспанов С.Д.: «Сот бақылауын енгізу өте ... ... сот ... ... ... ... ... сот ерекше мәртебеге иелік еткен, қылмыстық істер бойынша кез келген
шешім ... ... ... ... оның қызметі заңмен қатаң
реттелген. Сонымен ... сот ... ... ол ... ... деп ... Рогов И.И.: «Прокурордың іс жүргізу мәртебесі нақты емес. Өйткені,
прокурор заңдылықтың ... ... және сот ... ... ... ... алады, ал екінші жағынан, ол айыптаушы ... ... ... ... ... ... бақылаудың
тиімділігіне әсер етеді»[138, б.22] - дейді.
Қамауды прокуратурада қалдыруды жақтаушыларға тоқталсақ, ... ... ... ... ... сәйкес, әркімнің өз
құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар. ... ... ... ... ... ... 9-бабының 4-бөлігінде
де, әрбір тұтқынға алынған және ... ... ... сот ұстаудың
заңдылығын дұрыс деп табуы немесе оның заңсыз ұсталған жағдайда ұстаудан
босатуы үшін, оның ісі ... ... ... – деп ... Бұл өте
дұрыс. Бірақ қамауды сотқа ... ... ... ол елдермен
салыстырғанда, Қазақстан ... ... ... тергеу стадиясы
жүзеге асырылады. Бұл стадияда соттың қамауға ... ... ... прокурордың қамауға рұқсат беруі ... мен ... ... да ... ... ... Қазақстан
Республикасы ҚІЖК-нің 110-бабына сәйкес, ... ... ... заңды өкілі прокурор санкцияландырған қамауға алу түріндегі
бұлтартпау, сондай-ақ ... ... ... шарасына тиісті прокуратураның
орналасқан жері бойынша қалалық (аудандық) ... кез ... ... ... б. 27-29] - ... туралы В.С.Комиссаров былай дейді: «Қамауды сотқа беру – бұл ... ... ... ... егер ... ... берсек, онда азаматтардың
мүдделері бұзылуы мүмкін. Себебі олардың мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... Егер тұлғаны ұстауға
қажетті деректердің ... оны ... ... ... ... ... бірі – ешқайда кетпеу туралы туралы ... ... ... ол ... жақа ... кетуі мүмкін. Сондықтан қамау
прокуратурада қалуы тиіс»[140, б.58-61].
Ал, В.Спицын: «Бүгінгі күнде, жаңа Ресей Федерациясы ҚІЖК ... ... ... қолдануының кейбір тәртіптері өзгертілді.
Соның ішінде сот ... ... ала ... ... ... ... болды.
Осыған сәйкес, қамауға алудың санкциялау прокурордан алынып, сотқа берілді.
Бірақ осы арқылы көп мәселелер өз шешімін таба алмады. ... ... ... ... өз ... ... ... Кепілдендіруді
дұрыс жүзеге асыра алмауда. Қылмыстық сот ісін жүргізу қағидалары соттар
арқылы дұрыс ... ... Яғни олар ... заң бұзушылықтарға барып
отыр.Мысалы Мәскеу қаласы ІІБ қызметкерлерімен қылмыстық іс бойынша сезікті
ретінде кәмелет жасқа ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс жүргізу ... ... ... бірақ осыған қарамастан Мәскеу қаласы Измайл аудандық соты
қамау түріндегі бұлтатпау шарасын қолданады. Бірақ та ... ... ... ... ... бұл ... өз күшін жойды. Оған басты себеп
болып, аудандық соттың істі ... ... ... ... ... ... ... қамауға санкция берілудің
тиімсіздігін, статистикалық мәліметтерден де көруге болады. Егер ... жылы ... ... ... ... саны сәл кемігенімен,
соңғы жылдары олардың көлемі ... ... отыр (2002 ж. ... – 21 ... 2003 ж. қаңтар – 23 346, 2003 ж.мамыр – 23 743 ). Сот ... ... ... ... көп ... ... ... отырған
жоқ. Жыл сайын 1 500 жуық ... ... ... бұлтатпау
шараларының өзгертілуінен және ақтаудың әсерінен босатылып отыр»[141, 9б] -
дейді.
Ал, М.Ч.Қоғамов: «Сот бақылауы, соттың, ... ... ... ... ... тиесілі емес қылмыстық іс жүргізу функцияларын
орындауы болып ... Яғни сот, ... ... ... ... қатар, қосымша әкімшілік жетекші ретінде ғана іс
атқарады. Сондықтан да бұл іске әлі ... ... ... сотты жазалау
органына айналуына әкеп соғуы мүмкін »- деп көрсетті.
Бірақ, 21.05.2007-жылғы Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... ... ... ... таластарға
нүкте қойды. Конституцияның 16-бабына сәйкес, қамауға алу және қамауда
ұстау ... ... ... ... ... ... беріле
отырып, тек соттың санкциясы арқылы ғана жүзеге асырылады [142.].
Біздің пікірімізше, қабылданған ... ... Бұл ... ... ... алға ... ... қадам болып табылады. Санкцияны ... ... біз ... ... Президентінің 28.02.2007-жылғы «Жаңа
әлемдегі жаңа Қазақстан » атты Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қамауға санкция беру өкілеттігін
сотқа беру арқылы, біз сезікті мен ... ... ... ... қатар, бүгінгі таңда, КССРО таралған соң, оның құрамында болған
көптеген ... ... де, ... ала ... ... сот бақылауын
жүзеге асыра бастады. Мысалы, 28.06.1992-жылы қабылданған Конституциясында
Эстония Республикасы «қылмыс жасады деп әкелінген тұлға, 48 ... ... ... ... - деп ... Ал, ... Республикасының
25.10.1992-жылғы қабылданған Конституциясында, «ұстауға қатысты мәселе 48
сағат ішінде ... ... сот ... ... ... ... ... қатысып отырады – деп көрсетілген.
Сот бақылауының тиімділігін статистикалық мәліметтерден де көруге болады.
Мысалы: 2004 ... 12 ... ... ... 64 240 ... ... (2003 ж. – 73 898 іс). Олардың ішінен 45 188 адамға қатысты 38 526
іс үкім шығарылып қаралған (2003 ж 12 айда 54 520 ... ... 46 282 ... Ақтау үкімдері 475 адамға қатысты шығарылған (2003 ж. 378 ... ... [16.]. Осы ... ... тарапының олқылық
тұстарын байқауға болады.
Ендігі кезекте алда тұрған басты мәселе, Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... санкция
берудің тәртібін қалай жүзеге асырылатындығы туралы мәселені шешу қажет.
Тағы бір ... ... үйде ... және ... ... ... ... мәжбүрлеп орналастыру кімнің шешімі жүзеге ... ... ... ... болған өзгерістерге сәйкес, 07.06.2007-жылы №586 Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... шарасын
қолданудың сұрақтары жөніндегі Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... ... Заң ... жобаға сәйкес, Қазақстан Республикасы ... ... ... мен толықтырулар ұсынылып отыр.
Қамауға алу және қамауда ұстау заңда ... ... ... ... ... ... тек соттың санкциясы арқылы
ғана жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... ... Күзетпен ұсталмаған адамды сот-
психатриялық ... ... үшін ... ... ... соттың шешімімен ғана жол беріледі. Күзетпен ұсталмаған
адамды сот-медициналық ... ... үшін ... ... ... ... санкциясы бойынша жол беріледі (Кодекстің 14-
бабының 2-бөлігі). Тек сот қана тергеуші, анықтау органы, прокурор ... ... ... ... ... бұлтартпау шарасына және
қамауда ұстаудың ... ... ... бере ... (59-бап 2-бөлік).
Сезікті, айыпталушы, олардың қорғаушылары, заңды өкілі, жәбірленуші, ... ... сот ... ... алу түріндегі бұлтартпау
шарасына және қамау мерзімінің ұзартылуына, қамауға санкция ... ... ... ... бас ... шешім хабарланғаннан күннен бастап 3
тәулік ішінде, қаулы шығарған сот арқылы, облыстық және оған ... ... ... ал ... ... ... алады. Шағымның
түсуі және наразылықтың жасалуы қамауға алу үшін қолданылған ... ... ... сот берген қаулының орындалуын тоқтатпайды және
тұлға қамаудан ... ... ... ... өткенге дейін, тез
арада іс шағым наразылықпен бірге ... ... ... өкілген, жәбірленушіге және прокурорға хабарлана ... ... ... және оған теңестірілген сотқа жолданады.
Облыстық немесе оған теңестірлегн соттер, 3 ... ... ... ... ... іс түскен мезеттен бастап, үш тәуліктен кешіктірмей,
соттың сезіктіге, айыпталушыға ... ... ... бұлтартпау шарасы
немесе қамау мерзімінің ұзартылуы туралы қабылдаған шешімінің ... ... ... Сот ... ... түрде прокурор және
айыпталушының (сезіктінің) қорғаушысы қатыстырылады. Отырыста сонымен ... ... ... ... жәбірленуші, оның заңды өкілі
және өкіл, тергеуші, анықтаушы қатыстырылады. Бірақ та, ... ... күні ... ... сот ... тоқтатпайды. Судъя тараптардың
дәлелдерін тыңдап, қылмыстық ізге түсу ... ... ... қылмыстық
іс материалдарын қарай келіп келесідей шешімдерді қабылдайды:
1) аудандық (қалалық) немесе оларға теңестірлеген соттардың қаулыларын өз
күшінде ... ... ... ... ... теңестірлеген соттардың қаулыларының
күшін жояды немесе олардың қаулыларының күшін жоя отырып қатаң түрдегі
бұлтартпау шарасын қолданады;
3) аудандық (қалалық) немесе оларға теңестірлеген ... ... ... ... бас тарту туралы қаулыларының күшін жояды;
4) аудандық (қалалық) немесе оларға ... ... ... ... ... туралы қаулыларының күшін
жояды[144, б.73] ;
Облыстық ... оған ... ... қаулылары соңғысы, шағымдануға
және наразылық беруге жатпайды.
Көрсетілген баптың бірінші ... ... ... ... іс ... ... қамау мерзімін жаңадан азарту барысында олардың
шағымы байта қаруға жатады.
Тағы бір мәселе, ... ... ... ... ... ... ... барлық процессуальдық әрекеттерге (іс жүргізу
мәжбүрлеу шаралары, ... ... ... ... ... сот ... ендіру қажет деп түсіндірді.
Бұл пікірге қатысты Е.Еркінов: «Біздің ... ... ЖІҚ ... бар. Осы ... сәйкес, тұрғын үйге бас сұғу, кейбір азаматтардың
бостандықтары мен құқықтарын шектеуге әкеп ... ... да, ... ... ... ... соттан рұқсат алу қажет. Егер ... ... ... жүргізуге келісім бергенде ғана жүзеге асырылуы
тиіс»[145, б.68] - дейді.
Тағы бір өзекті ... ... ... ... ... қайтару институты.
Сонымен қатар бұл бағыттарда, біріншіден істі қайта қарау институтын тарату
туралы пікір ... ... қою ... Бұл ... кінәсіздік
призумпциясы және сайысу (состязательность) ... ... да ... ... ... ... үшін қосымша тергеу үшін
жіберу, сот жүйесінің жеткіліксіз тұсы болып саналады, яғни ... ... ... ... ... ... ... отырғандай,
қылмыстық істерді қосымша тергеуге қайтару, сот талқылауын жүргізуді
қиындатады және ... ... кері ... ... ... ... куәларды шақыру, олардың жауаптары дәлелдерге кірмеуі, бірақ
олар тергеу барысында айыптаушы куәлар тізіміне ... және ... ... және ... да ... ... материалдық
тежеулерге әкеледі, бұл салық төлеуші азаматтардың иықтарына ... ... ... тергеу жүргізу және сот өкілеттігі азаматтар мен
олардың құқықтарын қорғауға жұмыс істемейді[146, б.27] .
Қылмыстық ... ... ... ... үшін ... ... ... таңда, қолайсыз. Керісінше қылмыстық істерді қосымша тергеуден бас
тарта отырып, оның ... ... ... іс ... ... орнын
толтыруды қылмыстық ізге түсу органдарына жүктеу қажет. Мәліметтерге
сүйенсек, қылмыстық істерді ... ... үшін ... істі тез ... ... ... ... істі қайтару нәтижесінде іс жүргізу
мерзімі де ... ... ... ... ... Бұл тергеудің тездігі
мен толықтығына өзара қайшылық тудыратын тәріздес, ... ... ... ... ... байқатып отырғандай [147.]
Ресей Федерациясы ҚІЖК ... ... істі ... тергеуге қайтаруы
алынып тасталды. Сондықтан да қазіргі таңда сот ... мен ... ... шешу ... де, ... бұл ... ... бірі
өтініш жасаса да соттың істі қайтаруы ... ... ... ... толтыру үшін, сотқа істі қосымша тергеуге қайтару институтын беру
қажет[148, б.33-35].
88-108 ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың 1997-жылы Қазақстан
Республикасы халқына ... ... ... Мами К.А. ... ... гарантий прав ... ... // ... усиления гарантий прав
участников уголовного процесса: ... ...... ... 2003. – 122 ... ... ... прав человека и гражданина в ... ... и ... Доклад с соблюдении
прав человека и гражданина в ... ... в 2004 ... Под ... ...... Lem, 2005. – 164 с.
4. Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының 2006-жылға
арналған статистикалық есептері.
5. ... ... Бас ... ... ... ... статистикалық есептері.
6. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың
Қазақстан халқыны жолдауы. Қазақстан өз ... ... ... ... // ... ... 2 ... ж.
7. Журсимбаев С. К. Права человека в международно-правовых актах
и Конституции Казахстана. - Астана, 1998. – 128 с.
8. Сапарғалиев Ғ. ... ... ... ... ... ... толықтырылған, 2-басылымы.
– Алматы: Жеті-жарғы, 2004. – 480 бет.
9. Баишев Ж. Конституционное право Республики Казахстан: Учеб.-
метод. пособие – ... ... 2001. – 392 ... Алексеев С.С. Общая теория права: В 2-х т. Т.1. – М.: ... 1981. – 360 ... ... С.К. ... ... обеспечения прокурором
прав и свобод человека и ... на ... ... ... Дисс на соск. к.ю.н. – Алматы, 2000. –
152 с.
12. Хропанюк В.Н. Теория государства и права: Учебное ... ... ... ... // под ред. В.Г. Стрекозова. – М.,
2001. – 377 с.
13. Витрук В.Н. Основы ... ... ... ... ... ... – М.: ... 1979. – 228 с.
14. Акинча Н.С. Подозреваемый и обвиняемый на ... - ... 1964. – 283 ... ... И.Л. Вам ... ... М, 1993. – 245 с.
16. Тұрашев Е.Н. Қылмыстық істер ... іс ... ... ... мен ... қорғау қылмыстық іс
жүргізудің принципі ретінде. … з.ғ.к. дисс. – Алматы, 2003. –
178 ... ... М.А. Язык ... в ... - М.: Вердикт, 1992. – 280 с.
18. Насыров Г.Х. Судебный контроль за применением ареста как ... Дисс на ... ... - Караганда, 2003. – 144 с.
19. Рыжаков А.П. Краткий курс уголовного ... (по УПК РФ ... ... ...... ПБЮЛ ... 2002. – 288 ... Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан. (Общая
часть). Комментарий. – Алматы: Жеті жарғы, 2002. – 448 ... ... дела ... по ... ... Институт прав
человека Университете Або Академи Гезелюсгтан 2. – ... ... 2004. – 484 ... Өсерұлы Н. Жеті жарғы. – Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 289 б.
23. Ожегов С.И. Словарь русского языка. ... 53 000 ... – М.: ... ... 1970. – 900 ... ... Р.Т. ... процессуальных гарантий обеспечения
принципов уголовного судопроизводства. Дисс. на ... ...... 2003. – 164 ... Уголовный процесс. Учебник для студентов юридических вузов и
факультетов. Под ред. К.Ф. ... изд. 4-е ... и доп. ... Зерцало, 2000. – 608 с.
26. Багаутдинов Ф.Н. Обеспечение публичных и ... ... ... ... - М., 2004. – 167 ... Куцова Э.Ф. Гарантии прав личности в советском ... - М., 1973, – 321 ... ... П.Е. ... ... права обвиняемого, как
фактор, определяющий формирование и осуществление советской
уголовной ... // ... прав ... ... уголовном праве и процессе. - Ярославль,
1981, – 129 с.
29. Соя-Серко О.Я. Обеспечение прав ... в ... ... ... ... ... практики
за 1971 г. – М.: Юр. литература, 1972, - 232 с.
30. Уголовный процесс: Учеб. пособие для ... ... ... ... / ... С.Я.Казанцев. – М.: Издательский центр
«Академия», 2005. – 272 с.
31. Уголовный процесс. Учебник для ... // Под общ. ред. ... ... А.С. – М.: ... 2001. - 384 ... Ахпанов А.Н., Насыров Г.Х. Арест в качестве меры пресечения:
проблемы судебного контроля и санкционирования: Монография. ... 2005. – 183 ... ... Е. ... іс жүргізу. Жалпы бөлім: Оқулық. – Алматы:
Өлке, 2006. - 216 бет.
34. ... Д.К. ... прав ... в ... Монография. – Алматы, 2005. – 168 с.
35. Кучуков К.М. Актуальные вопросы соблюдения конституционных
прав и свобод ... при ... ... действий
// Соблюдение конституционных прав и ... ... ... ОВД: материалы международной межведомственного
научно-практической конференции. Ч. 2. – Алматы: ООНИ и РИР
Академии МВД РК, 20003. – 632 ... ... С.Д. ... ...... ... 2003 – 204 ... Толеубекова Б.Х. Қылмыстық іс жүргізу құқығы. - Алматы, 2000, ... ... Г.Р. ... проблемы борьбы с преступлениями
в сфере медицинского обслуживания населения. Автореферат ... ... - ... 2005. – 54 ... ... Т.А. Обеспечение имущественных прав личности ... мер ... в ... ... ... ... пособие. – Караганда: КЮИ МВД РК
им. Б.Бейсенова, 2006. – 172 с.
40. ... ... ... ... прав граждан в досудебных стадиях уголовного
процесса: ... ... ... ... 26-27 августа 2005 года. – Алматы:
Эдельвейс, 2006. – 296 ... ... Л.Д., ... В.З. ... ... прав ... ... личности в уголовном судопроизводстве //
Вестник Ленинградского Университета, 1977 № 11 – 109-116 с.
42. Строгович М.С. Курс ... ... ... ... ... 1964. – 394 с.
43. Канафин Д.К. Гарантии прав // ... ... ... прав
участников уголовного процесса.Материалы МНПК. – Алматы: ... – 122 ... ... В.С. ... прав личности при расследовании
преступлений: - М.: ... 2000. – 232 ... ... И.Л. Современные проблемы защиты прав граждан в
уголовном процессе. Автореферат на ... ... – М., 2001. ... ... ... ... судебных разбирательств в Республике
Казахстан 2005 – 2006 г.г.Отчет. – Алматы, 2007. – 151 ... ... С.К. ... права обвиняемого
сквозь призму прав и свобод человека // ... ... ... ... ... ... ... Казахстан. – Караганда: КарЮИ МВД РК ... 2003. ... № 1 (7). – 15-21 ... ... Т. Характерные ошибки, допускаемые следственными
органами при расследовании уголовных дел // Заңгер, № 6, ... ... Ш.Қ. ... Республикасы қылмыстық сот ісін
жүргізудегі айыпталушының процессуалдық жағдайы. ... ... - ... 2004. – 140 ... ... ... практики суда г. Алматы по вопросам
освобождения от уголовной ... на ... ст. ... РК. 2004. - 189 ... Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений
в Конституцию Республики Казахстан» // Казахстанская правда ... ... ... Республики Казахстан № 586 от
7.06.2007 года О проекте ... ... ... ... ... и дополнений в некоторые законодательные
акты Республики ... по ... ... ... в виде ... Қылмыстық істер бойынша дәлелдемелерді бағалаудың кейбір
мәселелері туралы Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... 2006 ... №4 ... ... // ... ... жылы
54. Полянова Ж.А. Права и обязанности подозреваемого, обвиняемого,
потерпевшего, свидетеля при ... ... ... ... на ... ...... 2006. – 222 ... Оспанова Г.Т. Актуальные проблемы теории и практики получения
образов для ... ... при ... ... на ... ... - Алматы, 2005. –
27 с.
56. Шейфер С.М. Следственные действия. Система и процессуальная
форма. - М.: ... 1981 – 207 ... ... Н.И. ... для сравнительного исследования и
тактика получения экспериментальных образцов. - ... 2003. – 112 ... ... Т.А. Расследование и предупреждение убивств,
совершаемых путем найма преступников: ... ... ... ООНИ и РИР ... МВД РК, 2005. – 210 с.
59. Калабаев О.У. Проблемы охраны ... ... в ... ... на ... … к.ю.н. – Ижевск, 2005. –
201 с.
60. Пакирдинов М.А. Обеспечение принципа неприкосновенности жилища
в ... ... ... на ... ... – Алматы, 2006.
– 153 с.
61. Есболатов Г.М. Уголовно-процессуальные вопросы участия понятых
при проведении ... // ... и ... ... ... 2006.
62. Информационный бюллетень Генеральной прокуратуры РК за 2004
года. - ... ... С.П. ... и ... ... предварительного
расследования // Уголовно-процессуальная деятельность ... в ... ... ... ... 1981. – 268 ... С.П.Вареникова Применение специальных знаний в ... ... ... ... ... ... НАS, 2004. – 200 с.
65. Хижняк Д.С Процессуальные и криминалистические проблемы
развития ... ... ... М.: ... ... 128 с.
66. А.Садықов Над пропастью во лжи. На страже № 16.12.2004 г.
67. Комиссаров В.И. Следственная тактика: ... и ... // ... и ... ... и ... ... следственной тактики: Межвуз. Науч. Сб. -
Саратов, 1989. Вып.7.
68. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі: 2004 жылдың 10
сәуіріне дейінгі ... мен ... ... ... – 2 басылымы. – Алматы: Жеті жарғы, 2004. –504 б.
69. Мамытов Б. Охранять права и ... ...... // ... № 8, ... Садыбеков К.У. Организационно-процессуальные основы уголовного
приследования органами дознания. Магистрская диссертация. ... 2002, - 83 ... ... Е.Т. ... и задачи процессуального контроля
осуществляемого ... ... ... ...... 2001. – 62 с.
72. Перлов И.Д. Право на защиту. – М.,: Знание, 1969. – 71 с.
73. Ким М.О. ... ... ... в ... ... ... ... на соиск. к.ю. н., - Бишкек,
2002. – 164 с.
74. Вступление председателя коллегии по уголовным ... ... РК ... ... ... уголовно-
процессуального законодательства в ходе ... и их ... на ... прав ... // О ... и ... институтов в имплементации
международных конвенций по правам человека. Под общ. ... ...... 2005.- 166 ... ... Н. ... прав и ... задержанного, подозреваеемого
(обвиняемого) в уголовном процессе СНГ на досудебной ... ... в ... №2(15) 2002, 25 ... ... іс № ... Рудненский гор. Суд
77. Сб. постановлений Пленума Верховного Суда КазССР, ... Суда ... ... ... ... Суда ... ... (1961-2003
годы). – Алматы: Норма-К, 2003. – 367 с.
78. Қылмыстық іс № 04390300/45, Рудненский гор. Суд
79. Қазақстан Республикасының ... іс ... ...
Алматы: ЮРИСТ, 2006. – 204б.
80. Волков В., Подольный А. Как гарантировать квалифицированную
юридическую помощь // Юридический журнал, № 3, ... ... ... ... МВД РК. – Астана, № ... ... Е. Есть ... на ... и ...... // Юрист,
№ 8, 2006.
83. Адвокаттық қызмет туралы: 2004 ... ... ... мен ... енгізілген Қазақстан Республикасы
Заңының ресми мәтіні. – ... ... 2004. - 52 ... Дуккардт В прошлом – следователь, в настоящем – прокурор, в
будущем, возможно, ... // ... ... ... ... С. ... на ... о проблемных вопросах в
обеспечении защиты конституционных прав граждан в ... // Мир ... № 8, ... ... ... судебных разбирательств в Республике
Казахстан 2005-2006 г.г. Отчет. – Алматы, 2007. – 151 с.
87. Информационный бюллетень ... ... РК за ... - ... ... И.А. Роль защитника в процессе доказывания на
досудебных ... ... ... // ... ... № 7, ... Леви А.А., Игнатева М.В. Особенности предварительного
расследования ... ... с ... – М.: ... 2003. - 213 ... ... ... адвокаттар көрсеткен заң көмегіне
төленетін төлем тәртібі. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... А. О некоторых вопросах, связанных с ... ... ... ... // Заң және ... № 8, ... ... А.В. Право малоимущих обвиняемых на ... ... ... США // Государство и право. 1998. № 10.
93. ... ... ли ... наше ... ? // Российская
юстиция, № 2, 1999.
94. Зникин В. Результаты ОРД в уголовном процессе // ... ... РФ, № 11, ... ... Е.Е. Проблемы использования результатов оперативно-
розыскной деятельности в уголовном судопроизводстве (теория и
практика). Дисс. … к.ю.н. – Алматы, 1999. – 167 ... ... М.Ч. ... ... ... преступлений в Республике Казахстан. Дисс. на
соиск. д.ю.н. – Алматы, 1997. – 262 ... ... А. ... развития теории ОРД // Заң және
Заман. №6, 2005 – 48 б.
98. Бычкова С.Ф., ... А.Я. ... ... ... к УПК ... ... – Алматы: Аян-Эдет,
1998. - 99 с.
99. Сурков К. Правовая политика в области ОРД // ... ... 6 (102), 2005. – 14 ... ... ... ... как конституционная
основа соблюдения прав и ... ... лиц, ... ... ... процесса. Магистерская диссертация. –
Алматы, 2003. – 97 ... ... ... Курс ... Учеб.пособие для студентов
юридических вузов и факультетов / Под общ. ред. ... – М.: ... 2004. – 408 ... С.П. ... ... ... и место мер
пресечения в решении задач предварительного расследования //
Уголовно-процессуальное принуждение и ... их ... ... ... предварительного расследования: Сб. науч. тр.
/ Редкол.: Ефимичев С.П. (отв. ред.) и др. – Волгоград: ВСШ
МВД ... 1987. – 116 ... ... К.Ж. ... гарантии обеспечения
конституционных принципов судопроизводства в сфере ... ... ... ... ... – Караганда,
1996. – 223 с.
104. Состояние преступности в Республике Казахстан и ... ОВД за 1999 ...... МВД ... ... – 56 с.
105. Капсалямов К.Ж. Уголовно-процессуальное принуждение: гарантии,
принципы, реализация. – Астана: Фолиант, 2001. – 160 с.
106. ... Т.А. ... и ... ... ... мер ... в ... судопроизводстве
Республики Казахстан. Дисс. ... к.ю.н. – Караганда. 1999. –
182 с.
107. Матымов Т.С. ... ... ... ... ... ... на ... ... к.ю.н. -
Алматы, 2006. – 149 ... ... И.А. ... ... ... в ... процессе
// ҚР ІІМ Академиясында «Жастар және ғылым» атты ғылыми-
теориялық конференция материалдар ...... 2005. ... с.
109. Журсимбаев С.К. Выступления в ходе ... // ... ... прав участников уголовного процесса.
Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003. – 122 ... ... ... Жоғарғы сотының бюллетені №1 2006. -
75 б.
111. Богацкий Ф.А. ... прав ... при ... ... ... на ... ... ...
Калининград, 2006. - 223 с.
112. Приветственное ... ... И.Ж. // ... в ... ... ... ... проблемы и перспективы развития. Материалы МНПК. –
Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
113. Туякбай Ж.А. ... ... ... ... РК ... ... юстиции. Научное издание. – Алматы: Жазушы,
2004, - 284 с.
114. Олейник В. Конституция – ... для ... ... системы государства // Заң және Заман, №7, 2005.
115. Наумов А. О законодательном закреплении понятия прокурорского
надзора за законностью в ... ... ... и ... ... // ... № 2, 2005.
116. Жукенов А.Т. Роль прокуратуры в ... ... ... уголовного процесса// Проблемы усиления гарантий
прав участников уголовного ... ... ...... 2003. – 122 с.
117. ҚР Бас Прокурорының 04.01.2006 жылғы 1 бұйрығымен бекітілген,
тергеу мен анықтаудың заңдылығын ... ... ... Прокурорский надзор за следствием // Казахстанская правда от
17.02.2006.
119. Нәрікбаев М.С., ... Ғ.Қ., ... М.М. ... ... ... ... Астана:
«Әділет» Республикалық ғылыми-білім орталығы ЖШС, 2005 ж. ... ... ... Д.М. ... прокуророра района за расследованием
уголовных дел. – М.: ... лит., 1979, - 112 ... ... о государственной службе в Республике
Казахстан // Сост. Р.О.Подопригора. – ... ... 2004. ... ... А.М. ... ... Роль ... в организации,
осуществлении и ... ... ... и ... ... // ... и ... № 12, 2004.
123. Бахтыбаев И.Ж. Переспективы исключения института доследования
// Обеспечение ... прав в ... ... ... ... ... научно-
практической конференции, г.Астана, 26-27 августа 2005 года –
Алматы: Эдельвейс, 2006. – 296 ... ... Б.М. ... ... ... қосымша тергеу
үшін қайтаруы – Қазақстан Республикасыныдағы ... ... ... ... ... ... авторефераты. -
Қарағанды, 2004. - 29 б.
125. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының 4.10.2005 жылғы ... ... ... А.Н. Реализация принципа состязательности на
досудебных стадиях ... ... // ... ... прав ... ... процесса. Материалы МНПК.
– Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
127. Қазақ әдет-ғұрып құқығының материалдары. Құраст. З. Кенжалиев
және т.б. – ... ... 1996. – 208 ... ... М. ... ... РК: опыт и ... //
Тураби, №5, 1999. – 227 б.
129. Шаухаров Қ. Алқабилер институты – сот реформасындағы соңғы
жаңалықтың ... // Заң, № 2, ... ... К. ... ... ... ... «О роли судебных и ... ... ... ... конвенций по правам человека» //
Под общ. ред. Т.Д. Абишева, Г.М.Есиргеповой – Астана, 2005. –
166 б.
131. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Президентінің 2003 жылғы Қазақстан
халқына арналған жолдауы.
133. Савицкий В.М. ... ... – М.: ... 1997, -
126 с.
134. Юрченко В.И. // Проблемы усиления гарантий прав участников
уголовного процесса. Материалы МНПК. – ... ... 2003. ... ... ... С.Д. ... досудебного производства. Дисс. на соиск
. д.ю.н. – Алматы, 2003. – 301 с.
136. Рогов И.И. Перспективы развития ... ... ... ... в Республике Казахстан ... ... в ... ... ... ... проблемы и перспективы
развития. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2004. – 138 с.
137. ... И.Ж. ... ... в ... // ... ... в уголовном
судопроизводстве Республики Казахстан: современные проблемы ... ... ... ... - Алматы: Киік, 2004 //
Юридическая газета, № 39.
138. Комиссаров В.С. Заведующий ... ... ... ... // ... ... ... прав участников
уголовного процесса. Материалы МНПК. – Алматы: Киік, 2003.-
122 с.
139. ... В.С. ... пол ... ... ... ... // ... и право, № 1. 2004.
140. Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений
в Конституцию Республики Казахстан» // ... ... ... ... ... ... Сотының бюллетені. 8. 2005 ж.
142. Еркенов С.Е. Гарантии прав ... ... // ... ... гарантий прав участников
уголовного процессе. Материалы МНПК. Алматы: Киік, 2003. –
122 с.
143. Генеральная ... РК ... ... прокуратуры РК
им. С. Ескараева Сборник научных исследований в 1 полугодии
2005 года. под общ. ред.. ... Г.К. - ... 2005, - ... ... В. ... ... ... возврашения судом
уголовных дел для дополнительного расследования // Законность,
№8, 2005.
145. Баймухамбетов М.М., Гусейнов С.А., Кочетова Л.Г., ... ... ... ... и ... ... ... персонала СИЗО и ИВС. - Алматы, 2004, ____ с.
146. Государственное право России. Курс лекций // Под ред. ... - М., 1993. 41 ... ... Н.М. Меры ... и иные меры ... ... – М.: МГУ, 1960. – 25 ... Корнуков В.М. Конституционные основы положения ... ... ...... СГУ, 1987. – 178 ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені 5-2005.
150. Уголовный процессуальный кодекс Россиской Федерации. М.;2004,
б.230
117-125 стр

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 243 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының қылмыстық сот ісін жүргізуде жеке адамның құқығын қамтамасыз ету мәселелері380 бет
Адам даму индексі және оның негізгі көрсеткіштері6 бет
Адам даму индексі және оның негізгі көрсеткіштері. Адам потенциал индексінің көрсеткіштері9 бет
Ақан Сері туралы8 бет
Домбыра туралы аңыз-әңгіме4 бет
Еңбек рыногы5 бет
Жылқыға байланысты әдет-ғұрыптар мен наным-сенімдер27 бет
Зейнетақы қорының портфелін диверсификациялау бойынша шектеулер6 бет
Кедейшілік – әлеуметтік-экономикалық құбылыс34 бет
Кедейшілік пен қайырымдылық проблемасы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть