Түйе сүтінің сарысу белоктарының қасиеттері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4
1.1 Қазақстандағы түйе шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
1.2 Түйелердің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4
1.3 Сүттің химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1.4 Түйе сүтінің химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.4.1 Түйе сүтінің белоктік құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.4.2 Түйе сүтінің аминқышқылдық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.4.3 Түйе сүтіндегі майлардың құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
1.4.4 Түйе cүтіндегі минаралыды заттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.4.5 Түйе сүтінің витаминдік құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
1.4.6 Түйе сүті құрамындағы лактоза ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
1.5 Түйе сүті өнімдерінің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18

2
ЗЕРТТЕУ ОБЪЕКТІСІ ЖӘНЕ ӘДІСТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ..
19
2.1 Зерттеу обьектісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2 Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 19
2.2.1 Түйе сүтінің физика . химиялық қасиеттерін анықтау ... ... ... ... . 20
2.2.1.1 С витаминінің мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2.2.1.2 Жалпы белок мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2.1.3 Қышқылдығын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.3
Гель.хроматография әдісі арқылы түйе сүті мен уызының құрамынан сарысу белоктарын тазарту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
23
2.4 Түйе сүті сарысу белоктарын SDS.PAGE электрофорез әдісі арқылы бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
25

3
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛДАУ ... ... ... ... .
26
3.1 Түйе сүтінің физика. химиялық көрсеткіштерін талқылау ... ... ... 26
3.2 Түйе сүтінің құрамындағы жалпы белок және С витаминінің мөлшерін сақтау мерзіміне байланысты анықтау ... ... ... ... ... ...
27
3.3
Гель.хромотаграфия әдісі арқылы түйе сүті сарысу белоктарын фракциялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
32
3.4 Гель.хромотаграфия әдісі арқылы түйе уызы сарысуы құрамынан лактоферринді бөліп алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ..
38

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
43

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... .
44
Құрғақ немесе жартылай құрғақ климатты мекендерде қоректенудің ең құнды көзі ретінде роль атқаратын мал шаруашылығының арнайы үлкен бір саласы – түйе шаруашылығы.
Түйе сүті мен оның өнімдерінің химялық құрамы аз зерттелінген, сондай ақ, әлемдік ғылыми әдебиеттерде түйе сүті туралы мәліметтер өте аз. Сонымен қатар түйе сүті өнімдерін пайдалану оның диеталық шипалық құндылығын бағалау, пайдалана білу жолдарын табу қазіргі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Ғылымда сүтті зерттеуге үлкен үлес қосқан ұлы орыс ғалымдары И.П. Павлов пен И.И.Мечников болды. И.П. Павловтың айтуы бойынша сүт өнімі- ауру асқазан үшін ең жеңіл тағам болып саналады. Ал, И.И.Мечников болса осыдан 75 жыл бұрын сүттің ашыған өнімдері диеталық және шипалық қасиетімен ерекшеленетініне көз жеткізген [1].
Әлем бойынша түйе сүтінен ашыған өнім дайындайтын екі елдің бірі Қазақстан. Бірақ әлі күнге елімізде түйе сүтінің биологиялық құрамы толық зерттелмеген. Осы орайда он жыл бұрын отандық ғалымдар францияның cirad агрономиялық зертеулердің халықаралық орталығымен бірлескен жұмыс бастаған болатын [2].
Шипалылық қасиеті мол түйе сүтін әлемдік саудаға шығару қажет, оны Қазақстанның іске асыруға толық мүмкіндігі бар деп санайды шетелдік ғалымдар, Себебі мұнда түйенің үш түрлі тұқымы да тіршілік етеді. Алайда өнімді әлемдік нарыққа шығару үшін оның құрамы ғылыми тұрғыда толықтай зерттелуі керек. Ғылыми серіктестік осы бағытта жұмыс жасап жатыр. Биология факультетіндегі биотехнология, биохимия, өсімдіктер физиологиясы кафедрасында түйе сүті мен шұбатты зерттеу жұмыстары Ауылшаруашылық Халқаралық Ғылыми зерттеу орталық – CIRAD (Франция, Монпелье) лабораториясы мен бірілесіп жұмыс жүргізеді [3].
Біздің бұл зерттеу жұмысымыздың өзектілігі – түйе сүтінің сарысу белоктарының жыл бойы қандай өзгеріске ұшырайтынын зерттеу. Себебі болашақта біздің еліміздің жоғары сапалы сүт өнімдерін өндірудегі технологиялық процестерді дұрыс жолға қою үшін, сүттің қасиеттері мен сандық және сапалық құрамын зерттеу өзекті мәселелерінің бірі. Осы зерттеу жұмысын жүргізу арқылы түйе сүтінің сарысу белоктарының ішінде технологиялық тұрғыдан пайдалы белоктардың қасиеттерін зерттеуге мүмкіндік туады. Одан басқа, антимикробтық қасиет көрсететін белоктарды да зерттеуге мүмкіндік болады.
1 Сеитов З.С., Дүйсембаев К.И., Хасенов А.Н., Черепанова В.И., Белокобыленко В.И. Кумыс. Шубат //Алма-Ата, 1979 – C 11-28
2 Robert Mel. Whitney, J. R. Brunner, K. E. Ebner et al. Nomenclature of the Proteins of Cow,s Milk: Fourth revision // Journal of Dairy science. 1976 – vol. 59, No 5, Р. 795-815
3 Gnan S.O. & Sheriha A.M. Composition of Libyan camel’s milk.Austral. //J. Dairy Technol., 1986. 33-36
4 Farah Z.,& Ruegg M.W. The size distribution of casein micelles in camel milk. //Food Microstructure, 1989. P. 8, 211-212
5 Farag S.I. & Kebary K.M. Chemical composition and physical properties of camel;s milk and milk fat. In Proc. 5th Egyptian conf. Of Dairy Sci.and Technology, //Egypt, 1992. Р. 57-67
6 Сеитов З.С., Дуйсембаев К.И., Хасенов А.Н., Черепанова В.П., Белокобыленко В.Т. Кумыс. Шубат. //Алма-Ата. 1979.
7 Т.Ш Шарманов А.К Жангабылова «Лечебные свойства кумыса и шубата» //Алматы: Ғылым. 1991.
8 Батурин А.К. Молочная промышленность//Питание и здоровье: проблемы ХХІ века. Журнал №10. 2005. -С 1-3
9 G. Konuspayeva, B.Faye, A.Serikbaeva. Les produits laitiers traditionnels a base de lait de chamelle en Asie centrale, Lait de chamelle pour l’Afrique. Food and Agriculture organization of the united Nations. //Rome, 2004. – Р. 205.
10 G.Konuspayeva and B.Faye.A better knowledge of milk quality parameters: apreliminary step for improvingh the camel milk market opportunity in a transition economy – The case of
11 Kazakhstan. Savingh the Camel and Peoples’Livelihoods. //Thes. of Int. Conferens, 23-25 nov. 2004. India.
12 Elagamy E. I., Zeinab I. Abou – Shloue and Abdel- Kader Y.I., A comparative study of milk proteins from different species. Electrophoretic patterns, molecular characterization, amino acid composition and immunological relationships. In.; proceedings. //3 rd Alexandria Conference of food Sci. and tech, Alexandria, Egypt. 1997. Р. 67-87
13 Yagil R. Camels and camels milk. // FAO animal production and health paper. Rome. 1982.
14 Голяркин Ф.Е. Витамины в рационах сельскохозяйственных животных. //Калинин, Кн. изд., 1957. – С 12-19
15 X.X. Zhao. Milk production of Chineese Bactrian Camel (Camelus bactrianus). Dromadairies et chameaux, animaux laitiers.Actes du colloque. //24-26 octobre Nouakchott, Mautitanie. CIRAD, 1994.–Р. 302.
15. Barbour E.K., Nabbut N.H., Frerichs W.M. & Al – Nakhli H.M. Inhibition of pathogenic bacteria by camels milk& relation to lysozyme and stage of lactation. J Food prot.47. 1984. Р. 838–840
16. Белизи С., Назарова И.Н., Прохорьев В.Н., Сорокина И.А., Пушкина Н.В., Лукаш А.И. Изменение антиокислительных свойств лактоферрина из женского молока в процессе дезамидирования // Биохимия, 2001, Т.66, вып.5, С. 712-717.
17. Farah Z. Composition and characteristics of camel milk.J. Dairy Sci.60. 1993. Р. 603-626.
18. E.I. Elagamy. Camels colostrum. Antimicrobial factors. Bonnet P. (editieur),1998.Dromedaires et chameaux, animaux laitiers /Dromedaries and camels, milking animals. Actes du colloque, 24–26 octobre Nouakchott, Mauritanie. Montpellier, France. CIRAD. 1994. Р.304 (collection Colloques)
19. Duhaiman A.S. Purification of camel milk lysozyme and its lytic effect on Escherichea coli and Micrococcus lysodeicticus. Comparative Biochemistry and Physiology. 91B. 1988. P. 793-796.
20. E.I. Elagamy. Camels colostrum. Antimicrobial factors. Bonnet P. (editieur), Dromedaires et chameaux, animaux laitiers /Dromedaries and camels, milking animals. Actes du colloque, 24–26 octobre 1994, Nouakchott, Mauritanie. Montpellier, France, Cirad, 1998. P. 304 (collection Colloques)/
21. Farag S.I. & Kebary K.M. Chemical composition and physical properties of camel;s milk and milk fat. In Proc. 5th Egyptian conf. Of Dairy Sci.and Technology, Egypt. 1992. P. 57-67
22. Farah Z.,& Ruegg M.W. The size distribution of casein micelles in camel milk. Food Microstructure. 1989. P. 8, 211-212
23. Mohamed et al., Separation of a camel milk casein fraction and its relation to the coagulation properties of fresh milk. Milchwissenschaft. 1989. P. 44, 706-708.
24. Остерман Л.А. Методы исследования белков и нуклеиновых кислот: Электрофорез. Часть первая Наука,1981.
25. Robert Mel. Whitney, J. R. Brunner, K. E. Ebner et al. Nomenclature of the Proteins of Cow,s Milk: Fourth revision Journal of Dairy science, 1976. – vol. 59, No 5, P. 795-815
26. Пути улучшения технологических свойств молока и качества кисломолочных продуктов/Бегларян Р.А.,Гаспарян М.Г.,Маркарян С.Е., Григорян Л.Е. // Соврем.технология сыроделия и безотход.перераб.молока.-Ереван,1989.- С.24-25. Шифр РГБ.
27. Сеитов З.С. Исследования белков, жира молока и фермента реннина. Док. Дисс. Алма-Ата, 1971. –С 21-30
29. Батурин А.К. Молочная промышленность, Питание и здоровье: проблемы ХХІ века. Журнал №10. 2005. -С 1-3
30. Мерзаметов М.М.,Храмцов А.Т.Исследования изменения минерального состава молока в процессе производства сыра // Соврем.технология сыроделия и безотход.перераб.молока.- Ереван.1989.- С.148-149. Шифр РГБ.
31. Reiter B. Role of nonantibody proteins in milk in the protection of newborn. In A/FWilliamsand J.D, Baum, ed. Human banking, 1984, New York. Raven Press, P. 29-53. Int.J.Tissue React.5: 87-96
32. High Molecular Weight Calibration Kit For SDS Elektrophoresis Amershamacia biotech, 2000
33. Серикбаева А.Д. Биохимические аспекты лечебного свойства верблюжьего молока. Программа и сборник материалов международного Франко-Казахстанского научно-практического семинара по верблюжьему молоку. Алматы, 2006 -101 б.
34. Баймұқанов А. Шұбат өнімдерінің резервтері. Алматы: Қайнар. 1974.
35. Reiter B. The biological significance and exploitation of the non immunoglobulins proteins in milk: Lysozyme, lactoferrin, lactoperoxidase ,xanthine oxidase. Bulletin №191. 1985. International Dairy Federation, Brussels, Belgium
36. McClelland D.B.L.,Grath J., Samson R.R. Antimicrobial factors in human milk. Studies in concentration and transfer to the infant during the early stages of lactation. Acta Paedagog. Scand. Suppl. 1978. P. 271. 1–20
37. Shubber A.H., Doxey D.L., Black W>J.M., Fitzsimons J. Immunoglobulin levels in ewe’s colostrums and in lamb’s serum. Res. Vet. Sci. 27 (3) 1979. P. 283–285
38. Kappeler S.R., Ackerman M.,Farah Z., Puhan Z. Sequense analysis of camel (Cameluus dromedarius) lactoferrin. Int. Dairy J. 1999. P. 9, 481–486
39. Farah Z.,& Ruegg M.W. The size distribution of casein micelles in camel milk. Food Microstructure, 1989. P. 8, 211-212
40. Ellouse and Kamoun., Evalution de la composition du lait de dromedaire en fonction du stade de lactation. Options Mediterranees, CIHEAM, n0A 1989. P. 6, 307-311.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
БИОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРАСЫ
Биотехнология, биохимия, өсімдіктер физиологиясы ... ... ... ... БЕЛОКТАРЫНЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ
Орындаған:
2-курс магистранты ______________________ Райымбек Г.
Ғылыми жетекшісі:
PhD аға оқытушы ... ... ... ________ 2010 жыл
Қорғауға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі:
б.ғ.д., профессор ... ... ... ________ 2010 ... ... ... 47 ... 18 суреттен, 19 кестеден, 40
әдебиеттер тізімінен тұрады.
Зерттеу объектісі: Қазақстанның Алматы, Атырау, Қызлорда облыстарынан
алынған (Сamelus ... ... ... ) түйе ... ... G-200 ... колонкалы гель-хроматография әдісі.
12% ПААГ Электрофорез әдісі.
Лоури бойынша жалпы белок мөлшерін анықтау.
Оксидоредуктазалық әдіс бойынша С ... ... ... ... белоктарын гель-хроматография әдісі мен бөліп оларды
электрофорезбен зерттеу және ... ... ... ... ... белок және С витаминнің мөлшері өзгерісін тексеру.
Міндеті:
• Сүт сарысу белоктарын гель-хроматография мен ... ПААГ ... ... Түйе ... ... ... гел хроматография әдісі арқылы бөліп
ары қарай оны электрофорезбен тексеру.
• Сүтті ... ... ... ... ... белок мөлшері мен С
витаминінің өзгерісін анықтау.
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ………………………………………………………………... |3 |
| | | ... ... ... |4 ... ... түйе шаруашылығы………………………………….. |3 ... ... ... |4 ... ... химиялық құрамы……………………………………………... |8 ... ... ... ... ... |11 ... ... ... белоктік құрамы………………………………………... |12 ... ... ... ... ... |14 ... ... ... ... ... |15 ... |Түйе cүтіндегі минаралыды заттар………………………………....... |16 ... ... ... ... ... |16 ... ... сүті құрамындағы лактоза……………………………………… |17 ... ... сүті ... маңыздылығы………………………………… |18 |
| | | |
|2 ... ... ЖӘНЕ ... |19 ... ... ... |19 ... ... ... |19 ... ... ... физика – химиялық қасиеттерін анықтау…………….. |20 |
|2.2.1.1|С витаминінің мөлшерін анықтау…………….……………………… |21 ... ... ... анықтау…………………………………….. |22 ... ... |22 ... ... ... ... түйе сүті мен уызының құрамынан| |
| |сарысу белоктарын ... |23 ... | Түйе сүті ... белоктарын SDS-PAGE электрофорез әдісі | |
| ... ... ... |25 |
| | | |
|3 ... ... ЖӘНЕ ... ... |26 ... ... ... ... химиялық көрсеткіштерін талқылау……..... |26 |
|3.2 |Түйе сүтінің құрамындағы жалпы ... және С ... | |
| ... сақтау мерзіміне байланысты анықтау…………………... |27 ... ... ... ... түйе сүті ... ... | |
| ... |32 ... ... ... арқылы түйе уызы сарысуы құрамынан | |
| ... ... ... . ...... |38 |
| | | |
| ... |43 |
| | | |
| ... ... ТІЗІМІ……………………….. |44 ... ... ... ... климатты мекендерде қоректенудің ең құнды
көзі ретінде роль атқаратын мал шаруашылығының арнайы үлкен бір ... ... ... сүті мен оның ... ... ... аз ... сондай
ақ, әлемдік ғылыми әдебиеттерде түйе сүті туралы мәліметтер өте аз. ... түйе сүті ... ... оның ... шипалық құндылығын
бағалау, пайдалана білу жолдарын табу ... ... ... ... ... сүтті зерттеуге үлкен үлес қосқан ұлы орыс ... ... пен ... ... И.П. ... айтуы бойынша сүт өнімі-
ауру асқазан үшін ең жеңіл тағам болып саналады. Ал, ... ... 75 жыл ... ... ... ... ... және шипалық қасиетімен
ерекшеленетініне көз жеткізген [1].
Әлем бойынша түйе сүтінен ... өнім ... екі ... бірі
Қазақстан. Бірақ әлі күнге елімізде түйе сүтінің биологиялық құрамы толық
зерттелмеген. Осы ... он жыл ... ... ... ... cirad
агрономиялық зертеулердің халықаралық орталығымен бірлескен жұмыс бастаған
болатын [2].
Шипалылық қасиеті мол түйе ... ... ... ... ... ... іске асыруға толық мүмкіндігі бар деп санайды шетелдік
ғалымдар, Себебі мұнда түйенің үш ... ... да ... ... Алайда
өнімді әлемдік нарыққа шығару үшін оның ... ... ... ... керек. Ғылыми серіктестік осы бағытта жұмыс жасап жатыр. ... ... ... ... ... түйе сүті мен шұбатты зерттеу жұмыстары ... ... ... ... – CIRAD (Франция, Монпелье) лабораториясы
мен бірілесіп жұмыс жүргізеді [3].
Біздің бұл ... ... ... – түйе сүтінің ... жыл бойы ... ... ... ... Себебі
болашақта біздің еліміздің жоғары сапалы сүт ... ... ... ... ... қою үшін, сүттің қасиеттері мен
сандық және сапалық ... ... ... ... бірі. Осы зерттеу
жұмысын жүргізу ... түйе ... ... ... ішінде
технологиялық тұрғыдан пайдалы белоктардың қасиеттерін ... ... Одан ... ... ... көрсететін белоктарды да зерттеуге
мүмкіндік болады.
1 НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Сүт – сүтқоректілер ... ... ... жас ... және оның ... ... әртүрлі инфекциялардан
сақтайтын құрамы жағынан өте күрделі ... ... Сүт ... ... ... ... ... иммундық, бактериоциттік
қасиеті бар байланыстық жүйе. Сүттің құрамында әртүрлі белоктар, липидтер,
ферменттер, ... ... ... ... ... ... иммунды денелер және т.б. көптеген ... бар. ... ... құрамы жағынан әртүрлі болып келеді. Сүттің сапасы ... ... ... ... адам ... үшін сол ... шығаратын өте жоғары диеталық қасиеті бар әртүрлі сүт өнімдері
күйінде де ... [4] ... сүті ... ... сүтінен өзінің ерекше химиялық құрамы ... ... ... Түйе сүті және одан ... шығарылатын
өнімдерді бұрыннан бері Қазқстан, Орта Азия және ... ... келе ... ... ... ол ... ... обьектісіне
айналды [5].
Түйе сүтінің химиялық құрамы жануардың тұқымына, тіршілік ететін жердің
климатына, қоректену түрлеріне, ... ... жыл ... сүті мен оның ... ... ... организмдегі бүкіл
клеткалардың жаңару процесі жүреді, қоректік заттың сіңімділігі артады, зат
алмасу процесі жақсарып, барлық ... және ... ... ... ... Түйе ... шипа ... диеталық мақсатта
пайдалану үшін оның құрамының адам организміне ... ... білу ... үшін түйе ... құрамындағы барлық компоненттердің химиялық ... ... ... ... білу ... ... түйе ... - адамзатты мыңжылдықтар бойы шөлейтпен байланыстырып келе ... Түйе ... ... ... ... ... пен ... төзімді жануардың бірі болып табылады. Үй жануарларының ішінде
түйе ғана ет, сүт, жүн ... және ... ... қолданылады. Түйе
шаруашылығының өркендеуіне Республикадағы жайылымдық жерлердің ерекшелігі
де септігін тигізеді. Республиканың 179,8 млн ге жуық ... ... млн ... шөл, 36 млн ... шөлейт жер, ол жалпы жайылымдық жердің
64,5% ін құрайды. Өнімділігі нашар осындай жайымдық ... ... ... ... үшін қой, ... ... мен қатар түйе шаруашлығын
да дамыту қажет [6].
Түйенің систематикасы
|Тип ... ... ... тармағы |Vertebrata |Бас ... ... ... ... ... үсті |Tetrapoda ... ... ... |Mammalia ... ... ... |Жұп ... ... ... ... қайтаратындар |
|Тұқымдас ... ... ... ... ... ... түйелердің 12 миллионы Африкада, ал қалған 4,9 миллионы
Азияда ... Сол ... бір ... - Дромедар, қос өркешті -
Бактриан түрлері және олардың гибридтері жабайы түрлері бар.
Дромедар
Дромедалар- Солтүстік африкада, Африкада, ... ... ... ... ... өсіріледі. Орта Азия шөлейттерінде
дромедарлардың аруана типі тән. Бұл ... және ... ... таралған, сонымен қатар Өзбекстанның Арал аймақтарында кездеседі[11].
Қазақстанда бір өркешті түйелерден түркмен «Аруанасы» ... ... ... ... қарағанда бірнеше есе жоғары ... ... ... ... ... мен ... ... сұранысы жоғары. Осыған орай
түйелердің сүттілігін көтеру және олардың жемге деген сұранысын есте сақтай
отырып, ... ... ... [7].
Бактриан
Бактриандар - Қазақстанда, Алтайда, Монголияда, Қытайда, Ресейдің
оңтүстігінде ... ... ... ... ... ... бар.
Бактриандар Орта Азияда Қырым мен Қазақстанның батысынан ... ... ... ... ... ... Олар бұл ... ұзақ әрі суық
қысына, қысқа мерзімді жазына бейімделген. Бұлардың ... ең ... ... ... ... ең ... қалмақ тұқымы. Сонымен қатар осы
тұқымдағы түйелер құрғақ және континенталды шөлейт ... өте ... одан ... ... ал моңғол ең кішісі болып табылады.
Бактриандардың ірілігінің кішірейюі климаттық және қоректену ... [7,8]. ... ... өзара үш типке бөлінеді -
Оңтүстік Қазақстан типі, Қызылорда типі және ... ... Орал ... Батыс Қазақстан обылысының далалық аймағы мен Атырау обылысының құмды
аудандарында шоғырланған. Ал Қызылорда ... ... ... ... обылыстарының шаруашылықтарында шоғырланған.
Қазақстандық түйелердің тұқымдары [9].
1. 3 Сүттің химиялық құрамы
Сүт құрамына 200 ден астам ... ... ... оның ... барлық түрі, 147 май қышқылы, 30 макро ... 23 ... 20 ... 4 ... гормондар, пигменттер,
ферменттер, фосфатидтер, газдар бар. Сүт құрамынағы заттар әртүрлі күйде
болады. ... қант пен ... ... ... белок пен тұздың біраз
бөлігі коллоид түінде, ал майлар суспензия ... ... ... - ... тұрғысынан алғанда, сүт - дисперсиялы орта (су) мен
дисперсиялы сатылардан (сүттің құрамдас бөліктері) тұратын дисперсиялы ... ... ... ... заттары молекулалы, ионды
дисперсиялы, коллоидты, ірі дисперсиялы түрде болады. Ионды ... ... ... ... ... ... еріген түрінде
жинақталатындықтан оны нағыз ертінді деп те ... Бір ... ... ... ... бөлінбейді, электронды
микроскоппен қарағанда да ... ... ... ... ... мен ... ... ыдырамай, ұсақ бөлшектер түрінде кездеседі.
Сонымен бірге, органикалық коллоидты заттар, мысалы белоктар, еріткіштерде
ісінеді, ... ... ... ... ... немесе
ультрацентрифугалау арқылы бөлген дұрыс. Май түйіршіктері де дисперсиялы
ережеге бағынады. Әртүрлі ... ... ... бір ... маңызы зор. Ол тұрақты коллоидты жүйенің қалыптасуына әсер етеді.
Сүтқоректі жануарлардың ... түрі ... тән ... ... мен ... қасиеттері бар сүтті береді. Төменде басқа ... ... түйе ... ... құрамы салыстырмалы түрде көрсетілген [11].
Кесте 1 - Әртүрлі сүтқоркетілердің сүттерінің орташа химиялық ... ... зат |Май ... ... ... ... | | ... ... | ... |14,4 |5,5 |4,6 |0,9 |3,4 ... |10,0 |1,5 |2,2 |0,4 |5,9 ... |12,5 |3,5 |3,5 |0,8 |4,7 ... |13,6 |4,3 |4,0 |0,8 |4,5 ... |18,3 |6,0 |6,0 |0,9 |5,4 ... |19,1 |7,5 |6,0 |1,1 |4,5 ... ... сандық жағынан малдың физиологиялық күйіне, бағу және
азықтандыру жағдайларына, тұқымына, лактациялық кезеңіне ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген 2-
кестеге қарап сүт құрамының айналмалылығына көз жеткізуге болады.
Кесте 2 - ... ... ... ... ... ... ... |Бие ... ... ... |0,025 |0,02 |0,04 ... ... |0,04 |0,03 |0,08 ... (рибофлавин) |0,15 |0,04 |0,02 ... ... мкг |0,40 |0,15 |0,16 ... ... |0,09 |0,07 |0,04 ... ... ... |0,12 |0,10 |0,09 ... ... ... |1,50 |9,40 |6,70 ... белоктары
Сүт құрамындағы белоктарды екі топқа бөледі: казеин және сарысу
белогы. Жалпы белоктың 80-85% ы казеин ... ... ... - ... негізгі бөлігі, коллоид күйінде кездеседі. Бұл ... бос ... ... бар, ... казеин құрамында амин
топтарына қарағанда екі есе көп. Сондықтан негіздік қасиеттерге ... ... ... ... ... ... ... мынадай:
(NH2)n –R – (COOH)m. Сүт құрамындағы казеин ... ... ... олар ... ... ... түрінде ірімшік пен
сүзбе құрамына ... Ол ... ... ... ... ... Зерттеушілер кезеин мицелласының ... 50-1000 ... ... мүмкін. П.Ф. Дьяченконың пікіріне қарағанда казеиннің 1/3
бөлігінің өлшемі 400Å– 800 Å ге ... ... 1/3 ... 800 Å -1200 Å ... ... мицелласының шамамен 10% ның өлшемі 2000 Å ге дейін болады.
Казеин бөлшектерінің ішкі ... ... ... зерттегенде
олардың шамамен біркелкі өлшемдегі (орта есеппен 100 Å) салмағы 300 млн.
Молекула бірлігіне тең ... ... ... ... ... ... - казеиннің негізгі фракциялары (α, β, К ) өзара
гидрофопты, электростатикалы, сутегі және калций көмегімен ... ... 3:2:1 және 2:2:1 ... ... ... ... ... мен субмицелла өлшемдерінің кішіреюіне байланысты К - казеин
мөлшері артады. ... ... ... ... субмицелладағы казеин
фракцияларының көп пептидті байланысының ядросын құрайды да, ал гидрофилді
субмицелланың бетіне ... ... ... ... ... бөлігінің
құрамында теріс зарядты қышқыл топтары бар. Олар глютамин, аспарагин,
фосфор. ... мен ... ... ... ... сыртқа
қарай ұмтылған субмицелларың беткі қабатында орналасқан К-казеиннің
гликомакропептидті әсерінен ... ... ... ... фосфат иондарының көмегімен, кальций цитраты мен гидрофобты ара
қатынас әсеріен жүреді, себебі оны ... бөлу ... ... ... соғады. Казеин мицелласының тұрақтылығының және коагуляциясының
төмендеуі тек сүт рН ... ... ... ... ... ... қосқанда кездеседі. Сүттің мөлдір еместігі және ақ түсі
казеинге байланысты. Онда іс ... ... ... ... ... бар. ... ... ол тұнбаға түспейді, бірақ сүтке
ұлтабар ферментін қосса сүт ұйиды (ірімшік, тәтті ... ... осы ... ... ... ... оның осы ... негізделген.
Белок молекуласындағы бос амин топтары формалинмен реакцияға ... ... ... сүт ... ... ... оның
осы қасиетіне сүйеніп, сүт құрамындағы белок мөлшерін анықтауға болады
[12].
1.4 Түйе ... ... ... ... ... жануарлар сүтімен салыстырғанда химиялық құрамы
ерекше. Түйе ... 60 % су, ал ... 40% ... зат (белок, май,
көмірсу) мөлшері үлесіне тиеді. Сүттің бейорганикалық немесе органикалық
заттарының еріткіштері болып ... ... ... су ... Соның ішіндегі ең тұрақтысы байланысқан су. Ол бос ... ... ... Суды ... ... қатыру арқылы сүтті оңай
қоюландыруға болады. Мысалы, -40 температурада қатпайды беріктік ... ... бос ... екі есе ... ... ... ... бөлініп
кетпейді [13,14].
Түйе сүтінің құрамында судан басқа 40% құрғақ заттар бар. Олар түйе
сүінің сапасын, энергетикалық ... ... ... ... ... минаралдық заттар, витаминдер, иммундық денелер,
ферменттер, гормондар, тұздар, фосфатидтер, пигменттер және т.б. ... ... Түйе ... бұл қосылыстар денсаулығы әлсіреген
адамдар таптырмайтын ... көзі ... ... Түйе ... ... белоктар бар: казеин 15-33%, В1 моноглобулин 30-38%, лактоальбумин
20-25%, иммуноглобулин 2,8-3,2%, және лактоферрин, трансферрин, лактолин.
Түйе ... 4,45% тік ... 3,22% тік ... ... 1,23% ... тиеді. Сиыр сүтіндегі 3,40% белоктың құрамында 2,7% ... 0,7% ... ... бар. ... ... 2,2%, ... бар, оның ... казейнге, ал сарысу белоктары 0,95% үлесі тиеді [13].
Белоктың казеин фракциясы сиыр ... 80%, ал түйе ... 70% ... ... ... түйе сүті сиыр ... ... сіңімді, сүттің
альбуминді типіне жатқызады [14].
Кесте 3 - Әдебиеттер бойынша әлемдегі түйелер сүтінің химиялық құрамы
|Reference |FM |TP |L |DM |Ash |Country |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... Barthe (1905) |5,38 |2,98 |3,26 |12,39 |0,70 |UD ... Leese (1927) |2,90 |3,70 |5,80 |13,00 |0,60 |East Africa ... Davies (1939) |3,07 |4,00 |5,60 |13,47 |0,80 |UD ... 3 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... Lampert (1947) |3,20 |3,60 |5,20 |12,42 |0,70 |UD ... ... (1953) |4,47 |3,50 |5,00 |13,67 |0,70 |URSS ... Yasin and Wahid (1957) |2,90 |5,70 |5,80 |13,03 |0,70 ... |
|7. Ohri and Joshi (1961) |3,70 |3,95 |4,88 |13,57 |0,95 |India ... El-Bahay (1962) |3,80 |3,50 |3,90 |12,00 |0,80 |Egypt ... Singh (1966) |3,90 |3,90 |5,40 |13,00 |0,80 |India ... Davies (1963) |3,00 |3,90 |5,50 |13,20 |0,80 |Egypt ... Khan and Appana (1965) |3,08 |3,80 |5,40 |12,98 |0,70 |India ... Jenness and Sloan |4,50 |3,60 |5,10 |13,10 |0,70 |UD ... | | | | | | ... Kon and Cowie (1972) |4,20 |3,10 |4,10 |12,80 |0,80 |Pakistan ... Knoess et al. (1986) |5,50 |4,50 |3,40 |14,40 |0,90 |Egypt ... Knoess (1977) |5,50 |4,50 |3,40 |14,30 |0,90 ... ... Knoess (1979) |4,30 |4,60 |4,60 |14,10 |0,60 ... ... Elamin (1980) |4,00 |3,60 |- |- |0,80 |Sudan ... Yagil and Etzion (1980)|3,90 |4,90 |5,00 |13,68 |0,63 |Israe¨ l ... ... (1981) |4,33 |4,02 |4,21 |13,36 |0,79 |Saudi arabia ... Dasai et al. (1982) |3,20 |2,70 |4,20 |9,80 |0,60 |UD ... El-Agamy (1983) |2,90 |3,70 |5,80 |13,10 |0,70 |Egypt ... Hjort af Ornas (1988) |5,40 |3,00 |3,30 |13,70 |0,70 |Somalia ... Sawaya et al. (1984) |3,60 |2,95 |4,40 |11,74 |0,79 |Saudi Arabia ... Gnan and Sherida ... |3,30 |5,61 |13,03 |0,82 |Lybia ... ... (1987) |3,20 |4,00 |4,80 |13,40 |0,70 ... ... ... (1987) |3,31 |2,68 |4,67 |11,29 |0,80 |Saudi Arabia ... Hassan et al. (1987) |3,50 |2,50 |3,90 |11,00 |0,80 |East Africa ... ... et al. (1989) |3,80 |4,00 |5,50 |14,20 |0,80 |East Africa ... Farah and Ru¨ egg ... |3,11 |5,24 |12,20 |0,80 |Kenya ... Mohamed et al. (1989) |4,60 |3,30 |- |13,00 |0,60 |Somalia ... Taha and Keilwein ... |3,19 |5,00 |14,50 |0,80 |Egypt ... ... (1990) |3,83 |4,00 |- |13,66 |0,85 |Saudi Arabia ... Bayoumi (1990) |3,60 |3,27 |5,53 |13,20 |0,80 |Egypt ... Gran et al. (1990) |2,58 |2,15 |4,83 |- |- |Lybia ... Jardali (1988) |3,70 |3,45 |4,62 |12,63 |0,74 |East Africa ... Elamin and Wilcox ... |2,81 |4,16 |10,95 |0,83 |Saudi Arabia |
|42 Farag and Kabary (1992) |3,90 |3,10 |4,47 |12,36 |0,80 |Egypt ... Mehaia (1993) |3,50 |2,80 |4,60 |11,69 |0,79 |Saudi Arabia ... Mehaia et al. (1995) |2,85 |2,52 |4,46 |10,63 |0,80 |Saudi Arabia ... Mehaia et al. (1995) |2,46 |2,36 |4,44 |10,07 |0,81 |Saudi Arabia ... Mehaia et al. (1995) |3,22 |2,91 |4,43 |11,35 |0,79 |Saudi Arabia ... Mehaia (1996 ) |0,28 |3,22 |4,45 |8,64 |0,69 |Saudi Arabia ... Field et al. (1997) |2,40 |3,00 |5,70 |- |0,80 |Kenya ... 3 ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... (1998) |3,20 |3,20 |4,95 |12,15 |- ... ... El-Agamy et al. (1998) |3,76 |3,95 |3,26 |12,80 |0,85 |Egypt ... Kamoun (1998) |3,43 |- |- |12,13 |0,81 |Tunisia ... Karue (1998) |5,60 |3,42 |3,65 |12,14 |0,86 |Kenya ... Wangoh et al. (1998) |4,81 |3,31 |4,28 |13,44 |0,83 |Kenya ... Wangoh et al. (1998) |4,29 |3,13 |4,05 |12,45 |0,82 |Kenya ... Zhao (1998) |5,50 |3,87 |4 ,34 |14,68 |0,97 |China |
| | | | | | ... ... Zhao (1998) |4,15 |3,45 |4.55 |8.85 |0.70 |China |
| | | | | | ... ... Dell’Orto et al. (2000) |2,56 |3,19 |- |- |- |UD ... Guliye et al. (2000) |3,39 |2,79 |4,81 |11,50 |0,77 |Kenya ... and |5,17 |4,45 |4,82 |15,51 |0,68 ... ... (2000) | | | | | | ... and |4,32 |4,24 |- |14,50 |- ... ... (1991) | | | | | | ... ... (1992) |5,10 |4,26 |3,84 |14,35 |- ... ... Seitov (2005) |4,47 |3,50 |4,95 |13,62 |- ... ... Attia et al. (2001) |1,20 |2,81 |5,40 |9,61 |0,99 |Tunisia ... Indra (2003) |5,45 |4,43 |4,76 |15,54 |0,90 ... ... Indra (2003) |4,47 |3,53 |4,95 |13,64 |0,70 ... ... Sela et al. (2003) |2,61 |2,69 |4,61 |- |0,78 |Israel ... Wernery (2003) |3,50 |3,35 |4,75 |10,75 |- |Arab ... Raghvendar et al. (2004)|2,30 |2,3 |4,05 |9,50 | |India ... Kouniba et al. (2005) |2,65 |3,25 |4,05 |10,80 |0,83 |Morocco ... El-Hatmi et al. (2006) |3,00 |3,1 |4,20 |1,05 |- |Tunisia ... FM = ... TP ... ... L = лактоза; DM = құрағақ ... ... Түйе ... ... ... белогы түйе сүтінде коллоидты жағдайда кальций – фосфтты
комплекс түрінде ... Ол ... ... ... ... ... ... тұнба түзіп араластырған кезде ұсақ ... ... ... ... мен глобулиндердің ара қатынасы және
Elagamy түйе сүтіндегі бірқатар ... ... ... ... ... ... ... зерттеп, сиыр және буйвол сүттеріне
қарағанда түйе сүтінің сарысу белоктарының термо тұрақтылығының ... ... Оның ... ... ... ... тұрақтылығы
төмендегідей ретте болады: α –лактальбумин > β- лактальбумин > сарысу
альбумині [15].
Сүттегі ... ...... ... IgG1, IgG2, және IgA, ... ... ... сарысу альбумині және басқа да белоктар кездеседі. ... түйе ... ... аз ... мүлдем кездеспейді, оған β-
лактоглобулин жатады [16].
α-лактоальбумин ... ... ... аса ... Ол ... 2-5 % ... 123 амин қышқылының қалдығы бар, ал молекулалық
массасы 14146 Da тең. Оның ... ... ... 10 % тең. Изоэлектрлік
нүктесі 4,6 болады [17].
β-лактоглобулин – ... ... ең ... 60%-ті ... ... молекуласы бір полипептидтік тізбегіктен тұрады. 162 ... ... бар, ... ... 18,362 kDa, ... ... ... Изоэлектрлік нүктесі 3,5 пен 5,2 аралығында болады. ... ... – түйе ... ... кездеспейді.
Иммуноглобулиндер – организмнің қорғаныш қызметінде ... ... ... Ол ... ... белоктардың 1,9 - 2,3 % дейін болады.
Farah 1986 жылы дромедар сүтінің сарысу ... ... ... ... ... ... ... көрсетті. Иммуноглобулиндердің
сүттегі концентрациясы 241-1000 мг∕мл. Изоэлектрлік нүктесі 6,3 пен ... ... ... ... ... G1 молекулалық массасы 160
000 Da болады, бірақ түйе сүтінің IgG1 молекулалық массасы 100 000 ... ... IgG1 ... 1-2 % ... Иммуноглобулин G2-нің сүттегі
концентрациясы 0,2-0,5% құрайды, ал молекулалық массасы IgG1 ... ... ... ... 400 000 Da тең, ал сүттегі мөлшері
0,05-0,10 % тең. ... ... ... ... ... ... және олар антидене болып табылады [17,18].
Лизоцим – бактерицидтiк қасиеттері бар және антиденелердiң активтiгiн
жоғарылататын сүт ... Ол 129 амин ... ... ... ... гидролизін катализдейді. Молекулалық
массасы 14,4 kDa тең. Түйе сүтіндегі лизоцимнің ... 0,15 ...... тұқымдасына жататын Fe3+
иондарын тасымалдайтын сүт қоректілер ... ... 689 амин ... ... молекулалық салмағы 76-80 kDа болатын құрамында
темірі бар полифункцияналды белок, клеткалық пролиферация және ... әсер ... ... ... қатысады, кейбір клеткалардағы
ДНК синтезін ырықтандырады, ана сүтінің макрофактарындағы простагландиндер
синтезін ингибирлейді, фагоцитоз бен ... ... ... спецификалық емес иммундық жауабын активтендіретін қабылетке
ие. Ана сүтіндегі, адамның басқада ... ... және ... ... ... ... ... сонымен қатар
ол жас, сілекей, мұрын бездерінің секреттері сияқты барерлі ... ... ... ... ... қан ... аз ... нейтрофилдер түйіршіктерінің секреттерінде қорға жыйналады және
организм патагенді микроорганизмдер мен ... ... ... бөлініп
шығады. Лактоферриннің концентрациясы кез келген сырқаттану процесі ... ... ... ... кезінде адамның барлық ... ... ... ... ... ... ... сілекейдегі және жастағы лактоферрин концентрациясының
жоғарлау мөлшерін есептеу ... ауру ... ... ... ... бiр ... ... қасиетке ие, оның бұл
қасиеті темір ... ... ... ... ... ... сыртқы қабықшаларының бетiндегi металл
иондарын байланыстыру арқылы микроорганизмдердің тiршiлiгiне қажетті, тыныс
алу ... ... ... пероксидазалардың,
супероксиддисмутазалардың құрамына кiретiн микроэлементтерден ... ... ... ... ... ... кейбір антигендерді
байланыстыру қабілеті бар. Лактоферрин ана сүтіндегі сәбилердің ... ... ... ... төзімділікті қамтамасыз ететін
қорғаныс факторлары ... ... орын ... оның ... ... ... ... басқа сүт қоректілермен салыстырғанда түйе сүті
лактоферринге бай, Heremans және Qian ... ... ... түйе ... сиыр сүтімен салыстырғанда 10-100 есе жоғары ... ... ... ... ... болады. Қазіргі ... ісік ... ... ... ... ... ... қатар оны сәбилердің тағамына биологиялық ... ... ... ... – фосфогликопротеин, молекулалық массасы 28 kDa тең, ал
сүттегі концентрациясы 300 ... тең, ... жоқ ... белогы. Лактофорин
эмульсификациялық қасиетке ие және ... ... ... ... түйе ... ең ... ... ал сиыр сүті үшін
минорлы болып табылады.
Лактопероксидаза – оксидоредуктаза класына жататын фермент, сүт безінің
клеткасында синтезделінеді. Молекулалық массасы 77,5 kDa. ... ... ... ... төзімді.
Сарысу альбумині – сүтегі сарысу альбумині қасиеті жағынан ... ... ... ... ... ... 4% ... ал сүттегі
жалпы белоктың 1% құрайды. Молекулалық массасы 66 kDa тең. Сарысу альбумині
сүтке қан ... ... ... нүктесі 4,7 –ге тең [20].
2. Түйе сүтінің аминқышқылдық құрамы
Түйе сүтіндегі аминқышқылдарының ... ... ... ... ... ... тұрақты емес, лактация соңына сериннен ... ... ... ... ... ... Екі
өркешті түйенің сүті, бір өркешті түйенің сүтіне қарағанда ... ... ... ... ... ... ... бай
келеді. Биологиялық зерттеулер бойынша түйе сүтінің ... ... ... ... ... аминқышқылдарының бар екені белгілі болды
[21].
Кесте 4- Қазақ бактриан сүтіндегі аминқышқылдарының ... ... |Min |max ... шама ... |0,53 |0,57 |0,55 ... |9,83 |9,88 |9,85 ... |4,7 |4,77 |4,74 ... |5,83 |5,88 |5,85 ... |6,42 |6,47 |6,44 ... |0,77 |083 |0,80 ... |14,80 |14,86 |14,83 ... |4,55 |4,63 |4,58 ... |3,32 |3,40 |3,37 ... |3,41 |3,46 |4,45 ... |3,93 |3,98 |3,95 ... |8,46 |8,50 |8,48 ... |4,12 |4,17 |4,15 ... |21,21 |21,24 |21,22 |
3. Түйе ... ... ... сүтіндегі майлардың құрамы жануар түріне, тұқымына, жыл мезгіліне,
қорегіне, т.б ... ... Сүт ... ... ... ... ... және басқа майлардан май қышқылдарының ... мен ... ... ... бар және ол ішекке жақсы сіңеді. Майдың
негізгі компоненті - ацилглицерин, ал май ... ... ... ... ... ... және ... Ацилглицерин сүт майының негізгі салмағын құрайды. ... ... ... қабығының құрамына кіреді. Ацилглицерин
сүт майында энергетикалық қызмет атқарады [22].
Кесте 5 – түйе сүті ... май ... ... ... |Farah 1989 % ... 1989% |Gnan 1986% |
|1 |2 |3 |4 ... |0,66 |- |1,0 ... |0,37 |- |- ... |0,23 |0,1 |0,5 ... |0,90 |0,12 |0,1 ... 5 - ... |2 |3 |4 ... |0,79 |0,77 |0,1 ... |- |- |0,1 ... |- |- |10,0 ... |12,5 |10,1 |1,5 ... |1,1 |1,86 |0,5 ... |1,3 |1,62 |- ... |0,23 |- |31,5 ... |31,5 |26,6 |9,0 ... |9,4 |10,40 |0,5 ... |0,92 |1,21 |0,5 ... |0,60 |- |14,0 ... |12,5 |12,2 |25,0 ... |19,1 |26,3 |3,0 ... |3,4 |2,94 |- ... |1,4 |1,37 |0,5 ... |1,03 |0,57 |- ... |- |0,08 |- ... |- |0,57 |- ... ... сүттің липидтік фракциясы әртүрлі витаминдермен аса құнды
биологиялық май қышқылының көзі болып табылады. Бір ... түйе ... 4,47%, нар ... 5,14%, және ... 5,05%, ... майы 43-44 0C температурада ериді де 24-28 0C ... Түйе ... ... ... ... А. ... ... жеті тұқымға жататын түйе гибридтерін ... ... ... 6,12% май және 3,82% ... ... ақ ... ... 4,03% май
3,30% белок болатындығын атап көрсетті [22,23].
4. Түйе сүтіндегі минералды заттар
Бейорганикалық қышқылдардың тұздары ... ... Онда ... ... мен ... ... басым [24].
Кесте 6- Түйе сүтінің минералдық құрамы (мг/100мл)
|Авторлары |Ca |P |Mg |Na |K ... and ... 1989 |106 |63 |12 |69 |156 ... 1987 |115 |84 |14 |59 |173 ... and Ruegg 1989 |157 |104 |8 |- |- ... and Sheriha 1986 |132 |58 |16 |36 |60 ... et al. 1987 |116 |71 |8 |36 |62 |
5. Түйе ... ... құрамы
Түйе сүтінің витаминдік құрамы әлі толық зерттелмеген. Соған қарамастан
түйе сүті витаминдерге өте бай келеді. Олардың көпшілігі ... ... ... таз ... ... ... ... Сондықтан сүт
құрамындағы майда еритін витаминдер мөлшері, оның азық ... ... ... ... түйенің қоректік затының түріне,
жыл мезгіліне байланысты. Мысалы; Н.Т ... пен Л.И ... ... егер ... түйе ... ... ... сүттегі С витаминнің мөлшері 75,43 мг/л дейін, ал көктемдік жайылым
кезінде оның ... ... ге ... артады [25].
С витамині мал организміне глюкозадан түзіледі және ... ... жеке ... байланысты. Ол организмдегі тотығу тотықсыздану
процесіне қатысады, бүйрек гормондары стероидтардың ... ... ... ... Бұл ... ... ... ауруы пайда болады.
1кг сүтте 15 мг ға дейін С витамині болуы ... оның ... ... ... көп ... ... ... сақтағанда құрамындағы С
витаминнің мөлшері азаяды [26].
Кесте 7- Түйе ... ... ... ... |Farah 1992 |Sawaya 1984 |Knoess 1977 ... (ретинол ) |0 ,10 |0,15 |- ... ... |- |0,33 |0,6 ... ... |0,54 |0,42 |0,80 ... |0,47 |0,52 |0,58 ... ... |- |0,002 |- ... ... |0,53 |- |- ... ... ... |36 |24 |23 |
6. Түйе сүті ... ... (сүт қанты) С12 Н22 О11 – тек сүт құрамында болады. Ол глюкоза
мен галактозадан тұрады, ... ... үшке ... ... α-
ангидрит, β-ангидрит. Су ертіндісінде бір мезгілде екі изомер α және ... ... олар ... бір ... ... әсер басқа
жағадйларға байланысты бір түрден екінші түрге ауыса алады. Күшті ... ... ... ал ... ... тотығады. Қызылша
қантына қарағанда аса ... ... 100 0С тан ... ... ... қоңыр түс береді. Ферменттер әсерінен сүт қанты ашып,
микрофлора ерекшелігіне байланысты ... ... мен ... түзеді. Сүт
қантының биологиялық маңызы өте зор. Ол май, ... ... ... ... ... ... алмасу, жүрек, бауыр, бүйректің қалыпты
жұмысы үшін қажет, кальцийдің сіңірілуіне жағдай жасайды [27].
Лактозаның түйе сүтіндегі ... 3,4% тен 5.6% ке ... ... ... сәл ... Hassan et al түйе сүтінде лактоза ... ... ... деп ... сүті құрамында белоксыз азотты қосылыстарда кездеседі. Олар
тәуелсіз түрде сүт ... ... ... ... және жануарлардың
организмінде азот айналымының соңғы өнімі болып ... ... ... азоттық заттардың негізгі компоненттері: мочевина (қалыпты мөлшері 15-
20 мг % ), пептидтер ( 5-8 мг %) аминқышқылдары, креатин және ... ... 0,2-0,3 мг % ... табылады.
Белоктардың электрофорездік қасиеті
Белоктардың аминқышқылдарынан тұратындығын біз білеміз. Ал амин
қышқылдарының амфотерлік ... бар. ... ... ... болып табылады. Оның судағы ерітіндісінде белгілі бір электр
заряды бар. Белок молекуласындағы теріс зарядтардың саны ... ... мен ... ... қалдықтары санына тең болады, ал оң
зарядтардың саны лизин, ... және ... ... ... тең. Белок молекуласының заряды ортаның pH шамасына байланысты:
белок қышқыл ортада негіз сияқты ... және оның ... ... ал сілтілік ортада корбоксил тобы диссоциацияланған күйде
болады (белок қышқыл ... ... ... ... ... ... Егер ... зарядталған болса, онда ол ертінді күйінде болады.
Ертіндідегі бос ... ... ... өзгерту арқылы белок
молекуласын электрлік бейтараптауға болады. pH шамасының бір мәнінде белок
молекуласының беткі жағында оң ... саны ... ... ... тең ... зарядтың қосындысы нольге ... ... ... ... кезде pH шамасы белоктың изоэлектрлік нүктесі деп атайды.
Изоэлектрлік ... ... ... ... молекулалары арасында өзара
тартылыс байқалады. Ал ол жағдай белок молекуласының ... ... да, ... ертіндінің түбіне шөгеді. Изоэлектрлік нүкте pH түрінде
белгіленеді. Оның шамасы әр белокта әртүрлі. Пепсиннің pH ... 1 ... сүт ... - 4,6; ... глиадинінікі - 7,1; гистондікі – ... ... ... ... бөлу ... белоктың электрлік қасиеті
пайдаланылады. Осылайша бөліп ажырату әдісі электрофорез әдісі деп аталады.
Электрофорез әдісі зарядталған ... ... ток ... ... Сілтілік ортада белок теріс зарядталады. Егер
белокты сілтілік ортада ... ... ... ... ... ол анод (+) ... ... ығысады. Ал қышқыл ортада белок катион сияқты
қасиет көрсетіп оң зарядталада да, электр ... ... (-) ... ... ... ... ... алғаш ұсынған А.Тизелиус
болатын (ол осы еңбегі үшін 1937 жылы Нобель сыйлығын алды). Қазіргі кезде
бұл ... ... түрі ... ... ... негізінде белок
молекулаларының сұйық ортада (буферлік ертіндіде) қатты ұстаушы бойымен
қозғалысы жатыр. Мұндағы қатты ... ... ... ... ... гель
(полиакриламидты, крахмал, агарлы) атқарады. Зарядталған ... ... ... ... ... бөлшектерін ажыратады
(зарядталған бөлшектердің қозғалысы электрофорездік қозғалыс деп ... ... ... ... ... ... ұстауыш бойындағы
белгіден бастап есептегенде, әртүрлі қашықтықта тұрып ... және ... ... ... ... дақ ... ... Белок молекулаларының
боялған бөліктерге ... ... ... ... ... деп аталады. Белоктың ерігіштігіне қарамай, оның кез ... ... ... ... талдау жасауға болатын ең жетілген әдіс НДС = ПААГ
заттарына қатысты электрофорез ... ... ... ... бар НДС ( ... ) ... молекуласының гидрофобты учаскелерімен тығыз
байланысты. Бұл кезде полипептидтер ... ... ... құтылады және жалпы теріс зарядталады. Белоктағы дисульфидтік
байланыстарды үзу үшін тотықсыздырғыш ретінде ß-меркаптоэтанол SH – CH2 ... ... ... ... НДС - белок комплексі кернеу қосылған
кезде полиакриламидтің тор гелі арқылы өтіп, оң зарядталған полюске ... Бұл әдіс ... ... өз ... қарай ажырап
бөлінеді. Мөлшері шағын полипептидтер тезірек қозғалады. Осы әдісті қолдану
нәтижесінде белок ... ... ... және ... молекулалық
массасы жөнінде толық мағлұмат алынады. Жақында ғана ұсынылған ПААГ ... ... ... ( П.О,Фареел, 1975ж ) күрделі ... ... ... ерекше үлкен мүмкіндік беріп отыр. Ол әдісті қолдану арқылы
құрамында мыңнан астам әртүрлі ... бар ... ... ... Осы ... ... ... бір бағытқа қарай белоктарды электр
зарядтары бойынша бөліп шығарады да ... ... ... ... ... ... ... Белок ертіндісін ПААГ бар
түтікке енгізеді де, ... Бұл ... ... молекула
зарядына және ортаның pH ... ... ... ... сәйкес бөлінеді. Екінші кезекте құрамында ... бар сол гель ... ... додецилсульфаты қосылады да, НДС -
ПААГ блогы арқылы электрофорезді іске асырады. Енді әрбір полипептидтік
тізбек ... ... ... ... қозғалады да, гельде жеке дақ
қалдырады. Осылайша екі өлшемді электрофорез әдісін қолданып, тік бұрышты
пластинкада ... ... ... ... Ондағы әр дақ полипептидті
білдіреді, пластинкадағы полипептидтердің орнын тік бұрышты ... ... ... ... ... – белоктарды молекулалардың пішіні мен
көлемі бөлуге бойынша мүмкіндік береді. ... ... ... сфералық
бөлшектермен (мөлшері 10-500мкм) толтырылған полимерлі материалдардан
жасалған хроматографиялы бағаналарда ... ... ... ... ... сипатталатын ішкі каналдардың арқасында ... ... ... ... гельмен бірге бағанаға енгізеді және буферлі
ерітіндімен сұйылтады (элюируют). Гельдің ... ... ... ... ... жылдамдықпен көшіріле бастайды. ... ... ... қандай да бір деңгейде гельдердің гранулаларымен
ұсталынып қалады. Шығарда ... ... ... жеке ... ... Шығарда қандай да бір белоктың көлемі негізнен оның
молекулалық массасына ... ... Яғни ... – бұл ... ... бар ... қарапайым әртүрлі ұяшықты ... ... ... жолы ... бөлу ... [29].
Сонымен гель-фильтрация молекулалардың массасының көлемін анықтау үшін,
нативті белоктардың ерітінділерін тұзсыздандыру ... ... ... үшін кең ... ... ... қан сарысулардың белоктарын ... бөлу ... ... макроглобулинемия, гемолюбинапатия, жүктіліктің ерте
диагностикасында, ферменттердің таза препараттарын алу үшін ... ... ... ... ісінген түйіршікті гельдермен
толтырылған хроматографиялық бағаналарда жүргізеді, яғни сефадекс ... ... ... ... өткен полисахаридті
декстрандар), биогельмен және тағы басқа жүргізеді. ... ... ... ... ... (поралардың)
мөлшері арқылы және әрбір гранулалардың ұяшықтарының көлемімен анықталады:
заттардың кіші ... ... ... кіші ... гранулалардың
ішіне диффундирленеді және өзіндік ерекшелігі бар молекулалық сита ... ... ... ... Ал ... үлкен молекулалар ұяшыққа
кіре алмайды және гранулалар арасындағы саңылауларға кіреді. Бұл ... өте ... және ... ... жүргізіледі.
Бұл әдісті ДЭАЕ - сефадекстің әртүрлі маркаларымен жүргізеді. ДЭАЕ ... ... ... әртүрлі саңылауы бар ... ... ... ... агароза). ДЭАЕ – диэтиламиноэтил. ... ... өту ... ... ... ... ... молекулалық елек сияқты. Шағын молекулалы белоктар бағана
арқылы өтукезінде сефадекс ... ... ... ал ... ... жүреді. Осыған байланысты ірі молекулалы белоктар
бағана арқылы тезірек өтеді де, бірінші ... ... Түйе сүті ... ... Ұлттар Ұйымы батыста С және В тобының витаминдеріне бай және
сиыр сүті мен ... ... он ... көп түйе сүтін сатуға
шақырады. Түйе сүтінің дәмі ... ... ... ... ... ... келеді. Ол араб елдерінде сүт ретінде пайдаланылады
және ірімшік дайындалады. Түйе ... ... мен ... ... ... ісік СПИД, Альцгеймер және С гепатиті сияқты ... ... ... болады, қазіргі уақытта түйе сүтінің диабет пен
жүрек ауруларының белгілерін емдеуде ... ... ... ... ... ... ... арада, түйе мен сиыр сүтінен дайындалған какаоны салыстыратын
зерттеулер жүргізілді. Бірккен Араб ... ... ... ... түйе сүтінің негізінде дайындалған
какао балалар үшін ... ... ... келді.
Зерттеу авторлары бұндай какаоның дәмі қабылдауға жарамды деп атап
көрсетті. Денсаулық үшін түйе сүті ... ... оның дәмі ... өте ... ... оның ... лактоза аз, бірақ тұз көп.
Бірақта какаоның щоколадты ... ... үшін оның ... тәтті
сусынға айналдырады. Статистикалық мәліметтер бойынша, Неміс толқыны Біккен
Араб Эмираттарындағы мектеп оқушыларының 10% ы ... түйе ... ... ... уақытта, Өнімдер және ауыл шаруашылығы бойынша ұйым түйе
сүтімен қамтамасыз ... ... ... және ... ... ... ... бірегей қасиетін шейх Заед атындағы ғылыми-зерттеу
кешенінің қызметкерлері зерттеуде. ... ... ... оазисінде
жүргілуде.
Ол жерде орналасқан фермалардың бірінде отыз бастан тұратын үйір мал
бар және күніне 300 л пастерленген түйе ... ... ... сүт құрамында кездесетін мүмкін бактериялық
инфекциядан қорғау үшін тек қана пастерленген түйе сүтін ішуді ұсынады.
Европада ... ... бері түйе ... жасалынған деликатты швейцар
шоколады үлкен сұранысқа ие. Европалықтар бұл сүттің дағдыланбаған ... ... ... деп ... ал Шығыс халықтары онымен бұрыннан
таныс: қазақтар одан қымызға ұқсас ...... ... Арабияда түйе
сүтінің какаосын ішеді, ал Индияда одан балмұздақ дайындайды.
Израиль мен Араб Эмираттарында жүргізліген ... ... ... аллергиялық ауруларға пайдалы әсері барын дәлелдейді, ал оның
құрамында β-лактоглобулиннің болмауы сиыр ... іше ... ... ... береді [30].
Түйе сүтінің негізгі өнімі Шұбат. Шұбатты арнайы ашытқымен ашыту арқылы
алады, оның құрамына ... ... және ... ... ... ... процесіне қажетті компоненттер ... ... оны әрі ... әрі ... ... пайдаланады. Шұбат емдік қасиеті
мен бірқатар ... шипа ол адам ... ... тіршілік күшетрін
арттырады, денсаулықты нығайтып клетканың жаңаруына үлес қосады.
Түйе сүтінің табиғи химиялық құрамы және ашу процесінде түзлген заттар
шұбаттың ... ... ... бар ... ... ... ... орталарда шұбатты немесе шикі түйе сүтін өкпе және ... қант ... ... ... ... ... қолданып
келеді. Түйе сүті ішек аурулар, қан айналу жүйесі, бауыр, қан аздық, А
витаминоз, ... және ... ... ... алуға қолданылатын емдік
шипаның таптырмайтын бірден бір көзі.
Шұбат компоненттері организмде өздері толық қортылыумен қатар тағамдағы
басқада ... ... ... ... қортылыуына көмектеседі.
Түйе сүтінің шипалық қасиеті құрамындағы белоктардың мынандай қасиетіне
байланысты:
1. Антиоксиданттық қызметі олар ... ... ... ... ( ... N,) ... алып ... залалсыздандырады.
2. Клетка мембранасына жабысқан бактериялар мен вирустарды байланыстырып
суық тиген аурулардың қозуын тежейді.
3. ... ... ... қан ... ... ... ... сүтінен Африка, Франция елдерінде ірімшік, май, пастерленген
немесе ферменттелген сүттер және иогурт жасалады.
2 ... ... ЖӘНЕ ... ... ... обьектісі ретінде Қазақстанның ... ... ... ... Сamelus ... Сamelus bactrianus, тұқымының
сүті мен уызы пайдаланылды. Сүттер ... ... ... ... және ... жоқ түйелерден алынды.
Алматы облысында:
“Даулет – Бекет”, түркімендік Аруана ... ... 2 ... ... алынды:
“1-май” асыл тұқымды түйе шаруашылығы, қазақ Бактриандарының Оралбөкейлік
типі.
“Теңдік” шаруа қожалығы – жеке шаруашылық, түйе ... ... ... Зерттеу әдістері
2.2.1 Физика – химиялық қасиеттерін анықтау
Осы жұмыста түйе сүтінің физика-химиялық қасиеттері ретінде ... ... ... ... әдіс ... С витаминінің
мөлшері, Лоури бойынша сүт құрамындағы жалпы белок мөлшері анықталынды және
әр реткі әкелінген сүттің рН мәні ... ... С ... ... анықтау
Түйе сүтіндегі С витаминінің мөлшері оксидо-редуктазалық әдіспен 2,6-
ДХФИФ-мен ... ... ... ... барысы: 50 мл сүт немесе сарысу
+ 4 мл ... ... ... ертіндісі
+10 мл қаныққан NaCl ертіндісі
Бәрін араластырып, фирьлтрлеу ... ... 25 мл ... ертіндісімен микробюретка арқылы ақшыл-қызғылт түске
дейін титрлейміз.
С ... ... ... ... ... есептейді:
С витамині = Vбояу * T бояу * 0,088 * 2 * титр қателігі ... ... - ... ... бояу - ... кеткен краскінің көлемі
1 мл 0,001 н бояу ерітіндісі = 0,088 мг аскорбин ... ... ... ... ... жалпы белок мөлшерін анықтауы Лоури әдісі арқылы жүргізілді.
Әдіс сілтілі ортада белоктардың мыстың ... ... ... ... негізделген [31].
Жұмыс барысы: 20 тәжірибе және 1 бақылау пробиркасын аламыз. Сұйылту
үшін 1-ші қатардағы 5 пробиркаға 2 мл ... су ... ... 1-ші ... пробиркаға 2 мл сарысу (1:1) құямыз. Осы пробиркадан 2 мл ... ... ... 2-ші ... құямыз (1:2). Осы пробиркадан 3-ші пробиркаға
2 мл құямыз (1:4). Дәл осылай 4-ші (1:8) және 5-ші ... ... 2-ші, 3-ші, 4-ші ... пробиркаларға сұйытылған
ертіндіден алып 0,5 мл құямыз.
Әр затты бақылау пробиркадан ... ... ... В- ны ... 10 мин ... ... кейін бақылауға Фолинді құйып, 30 мин қоямыз
да, уақыт өткеннен кейін ... ... ФЭГ – те ... ФЭГ
– ті алдын – ала 30 мин бұрын ... ... ФЭГ – тің ... ... ... ... 750 нм болу қажет.
2.2.1.3 Қышқылдығын анықтау
Шұбаттың қышқылдығын Тернер әдісі бойынша ... үшін 10 ... ... 10 мл ... колбада 20 мл дистилденген сумен сұйылтып,
колбаға 3 тамшы 1% фенолфталеин ертіндісін тамызады. Колбадағы шұбат немесе
сарысуды 0,1 н NaOH ... ... ... боялғанша титрлейді. Титрге
кеткен NaOH ерітіндісінің мөлшерін формулаға негіздеп есептейді ... ... ... 3 рет ... ... мәні ... Сүт ... Lactоscan ­ арқылы ... ... ... ... ... ... майлылығын,
майсызданған құрғақ затын, тығыздығын, белок және лактоза мөлшері, сүт
үлгісінің ... ... ... су ... ... ... ... анықтайды.
F- Майлылығы
P- Белок мөлшері
D- Тығыздығы
S- Құрғақ заты
W- Су мөлшері
L- Лактоза
2.3 Түйе сүті сарысу ... SDS-PAGE ... ... ... ... ... анықтау үшін алдымен шұбаттан немесе сүттен сарысуды
төмендегідей басқыш арқылы бөліп алып ары ... ... ... ... ... ... ... массасын өлшеу
арқылы белок түрін сипаттайды [33].
Сүт

Центрифугалау 1000 ... ... ... 6000 ... ... SDS-PAGE ... әдісі
Реактивтер
1 Acryiamide/bis (30 % T, 2.67 % C).
2. Бұл ертінді 14,6 г аcryiamide (29,2 г/100мл) мен 0,4г N' ... ... ... ... дистилденген суда
дайындалады.
3. 1.5M Tris-HCI, pH 8.8.
4. Бұл ерітінді 9,075г Tris base ... 50мл ... ... 6 н НСІ мен pH 8,8 -ге, 75 мл -ге ... ... 0,5M ... pH 6.8
6. Бұл ерітінді 6г Tris base 60 мл ... суда ... 6 н ... pH 6,8 100 мл -ге ... ... 4оС ... 10% SDS
8. 10г SDS 90 мл дистилденген суда 100мл ге жеткізу.
9. Sample ... Бұл ... 3,8 мл ... су, 1,0 мл 0,5M ... pH 6.8 ... 1,6 мл 10 % SDS, 0,4 мл 1 % ... көгі ... 7,6 ... ... 95 0С ... қыздырады.
11. 5х электродты буфер, рН 8,3
12. Бұл ерітінді 9 г Tris base (15 г/л), ... 43,2 г (72 г/л), SDS 3 ... 600 мл ... суда дайындалады. Бұл гельдегі белоктың
жылжыуын ... 10% ... Бұл ... 0,1 г АРS 1 мл дистилденген суда дайындалады
Жұмыс барысы 12% SDS-PAGE гелі - 0,375 М Tris рН 8,8 ... мл ... ... мл 1,5 M Tris - HCI, pH 8,8 ... μл 10% SDS ... мл ... μл 10% ... персульфаты
+5 μл ТЕМЕД.
Жалпы көлемі 10 мл гель дайындалады.
Электрофорез жүргізу арнайы V10-CDC (Scie-Plas Limited, ... CV47 OHP England) ... 12 % (30 % Т, 2,67 %С) ... 1,5 м Tris - HCl, pH 8,3 гельдік буферін ... ... ... ... ... рН 8,3 ... ... қолданылады. Гель
ішінде белоктардың жылжуын қамтамасыз ету үшін ... су ... ... ... денатурацияланады. Белок үлгілері
гельге әрбір ұяшыққа 10 µl көлемінде енгізіледі.
Электрофорез шамамен 2 сағат бойы, тұрақты ... (200V) ... ... EV265 (Fluke 8010A, S.N.3066111) көмегімен ұстап тұру арқылы
жүргізіледі.
Гельде алынған ... ... 10% ... ... ... Әрі ... 0,1% R-250 ... бриллиант көгі көмегімен
боялады. Алынған гельді 7% сірке қышқылында жуылады.
2.3.2 Гель-хроматография әдісі арқылы түйе сүті мен ... ... ... ... ... ... майлы қабатын бөліп алу үшін оны 1000 айналым/мин, 15
минут ... ... ... ... май ... алып ... 4,6 ға келтіріп 37 oC, 30 мин су ... ... ... ... 5 ... центрифугалап, алынған супернатантты диализ мөшегіне
салып, алдымен дистилденген сумен 5 сағат диализ жүргіздік одан ... ... (PH 7.4) мен 0.2 M NaCl дың ... 14 ... ... қойдық. 2 г
sehpadex G-200 65 мл TRIS HCl (pH 7,4) буферінде ерітіп одан 40 мл ... ... ... ... оны ... ... ... гелді тұрақтандырып
алдық, одан кейін диализденген супернатантты колонкадан өткіздік, одан
кейін ... реті ... ... ... 0,2 M NaСl, 0,4 M NaСl, 0,6 ... 1 M NaСl ... TRIS HCl (pH 7,4) ... бірге колонкаға
құйып әр қайсысынан 5-6 пробиркадан элюент ертіндісін ... ... ... ... 280 нм ... ұзындығында спектрофотометірде
өлшенілді. Алынған оптикалық тығыздық мәні ... Exel де ... пик ... элюент ерітінділерінің құрамындағы белоктарды
электрофорез көмегімен анықталды [34].
3 Зерттеу нәтижелері мен ... ... Түйе ... физика – химиялық көрсеткіштерін талқылау
Жұмыста алдымен түйе сүті сарысу белоктарының қасиеттерін зерттеу ... ... ... химиялық қасиеттері зерттелді.
Алматы, Атырау, Қызылорда облыстарынан көктемде алынған түйе сүтінің
сүт анализоторы ... ... ... көрсеткіштерін өлшеу
арқылы алынған нәтиже төмендегідей болды:
Кесте 8 – Алматы облысының түйе сүті мен ... ... - ... ... сүті ... ... ... ... ... зат,% ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |6,52 |5,87 ... 9 - Атырау облысының түйе сүті мен ... ... ... сүті ... ... ... ... ... зат,% ... ... |
|Тығыздық,% ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |6,62 |5,07 ... 10 - Қызылорда облысының түйе сүті мен шұбатының физика химиялық
көрсеткіштері
|Құрамы ... сүті ... |
|1 |2 |3 ... ... ... ... зат,% ... ... ... ... ... ... 10 - жалғасы
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... ... ... |6,69 |4,97 ... көрініп отырған нәтижелер бойынша салыстыра ... ... түйе сүті мен ... ... ... ... елеулі
өзгерістер жоқ, десе де ... шама ... ... келе ... заты ... ... лактоза мөлшері бойынша қызылорда ... мен ... ... ... жоғарырақ болды, ал түйе сүті мен
шұбаттың рН мәні бойынша Алматы ... түйе ... рН ... ... екендігін көруге болады.
Алматы, Атырау, Қызылорда облыстарынан әкелінген түйе сүтінің
белоктік, витаминдік мөлшері және ... мәні ... ... ... 11 – ... ... Атырау облыстары түйе сүті құрамының
Жалпы белоктық және С витаминіңің мөлшері
| ... ... мен ... ... | |
| ... обл. ... обл. |Қызылорда обл. |
|Жалпы белок, (Лоури ... ... |8,02 ± 0,27 ... ... г∕л | | | ... С г∕л ... |8,96 ± 0,07 |9,04 ± 0,23 ... ... То ... |250,3 ± 1,95 |155 ± 0,75 ... қолданылған көктемгі түйе сүтінің физика-химиялық құрамы
анықталынды. Үш облыстың жалпы ... ... ... ... Атырау,
Алматы облысына қарағанда Қызылорда облысының белок мөлшері жоғары болды.
Түйенің ... ... ... ... С ... ... көп
болды. Алматы облысында витамин С мөлшері жоғары, ал Атырау облысында
орташа және ... ... ... С ... сәл ... ... ... салыстырсақ Атырау мен салыстырғанда Қызылорда облысы
мен Алматы облысында қышқылдық мәні орташа ... Түйе ... ... С витаминінің және жалпы белоктың мөлшерін
сақтау мерзіміне байланысты анықтау
Жұмыста түйе сүтінің сақтау мерзіміне байланысты ... ... ... ... ... мен С витамині мөлшерінің өзгерісіне
байланысты ... ... түйе ... ... ... ... мен С ... тікелей байланысты, біз бұл екі ... ... ... ... отырып түйе сүтінің сақтау мерзіміне
байланысты сапасының біртіндеп төмендейтіндігін көре ... ... ... ... ... ... ... әкелінген түйе сүті мен
шұбатының құрамындағы С витаминінің және ... ... ... ... байланысты өзгерісі төмендегідей болды:
Сурет 8 – Алматы облысы түйе сүтінің құрамындағы жалпы белоктың және ... ... 9 - ... облысы щұбатының құрамындағы жалпы белоктың және С
витаминінің мөлшері
Бұл суреттен ... ... ... фермасынан әкелінген түйе
сүті мен шұбатының құрамындағы С ... және ... ... ... ... ... ... салыстырғанда көбірек, уақыт ... ... ... ... ... 10 – ... облысы түйе сүтінің құрамындағы жалпы белоктың және С
витаминінің мөлшері
Сурет 11 - Атырау облысы ... ... ... ... және С
витаминінің мөлшері
Атырау облысы түйе сүті мен шұбатының құрамындағы С ... ... ... парық жоқ бірақ сүт пен шұбат құрамынадғы С
витаминінің әр күнгі ... ... ... ... ... таза ... шұбат құрамындағы С ... ... күн ... біртіндеп
төмендегендігін көруге болады, жалпы белок мөлшері де бастапқы күн мен
салыстырғанда біртіндеп төмендегендігін ... ... ... ... түйе сүті мен шұбатының ... ... мен ... ... мөлшерінің де уақыт ... ... ... көруге болады.
Сурет 12 - Қызылорда облысы түйе сүтінің құрамындағы жалпы белоктың
және С витаминінің мөлшері
Сурет 13 - Қызылорда ... ... ... ... ... және
С витаминінің мөлшері
Қызылорда облысынан әкелінген түйе сүті мен шұбатының құрамындағы С
витамині мен жалпы ... ... де ... ... ... ... көруге болады.
Түйе сүті мен шұбаты құрамындағы С витамині мен жалпы белок мөлшерінің
уақыт мезгіліне байланысты біртіндеп ... ... ... ... ... сүт құрамында ашу процестері жүреді екінші сөзбен
айтқанда тотығу- ... ... ... С ... өзі ... ... ... - тотықсыздану процесінің біртіндеп
күшеюіне байланысты ол басқа қосылыстарды тотықсыздандырып өзі тотығады ... сүт ... ... ... азаяды, түйе сүті
құрамындағы жалпы белок мөлшерінің сүтті ... ... ... ... ... де ... өтуіне байланысты сүт құрамындағы
микрофлораның өзгеріп, зат алмасу процесінің біртіндеп ақырындап, тотығу -
тотықсыздану процестерінің қарқынды жүре ... да сүт ... ... ... ... ... ... синтездей бастайды
да бұл ферменттер белоктарды амин қышқылдарына ыдырата бастайды. ... ... ... ... ... ... ... құрамындағы пептидік
байланыстарға негізделген сондықтан да уақыттың өту мерзіміне байланысты
сүт құрамындағы белоктар мөлшерінің біртіндеп азайып ... осы ... ... ... ... болады. Бұдан біз түйе сүтінің сақтау мерзіміне
байланысты сапасының ... ... ... С ... ... белок мөлшерінің күн сайын төмендеп отыратындығынан біле аламыз [35].
3.3 Гель-хроматография әдісі арқылы түйе сүті мен уыз сарысу белоктарын
фракциялау
Түйе сүті мен ... ... ... ... ... алу ... арқылы алдымен NaCl дың әр түрлі концентрациялы
ерітінділері ... ... ... G-200 Sephadex ... ... ... ... спкетрофотометрде 280 нм толқын ұзындығында
өлшеп алынған мәндердің графигін Excel де ... ... ... ... ... ... ары ... ПААГ 12 % электрофорез арқылы
зерттейміз. Алынған элюент ... ... 280нм ... ... ... алынған график төмендегідей көрініп тұрғандай
ондағы пик мәндері 0.6 M NaCl ... ... ... ... ... ... облысы түйе сүті сарысуының 280 нм толқын
ұзындығындағы оптикалық тығыздығы
Алынған элюент ерітінділерін ... 280нм ... ... кезде байқалған пиктер бойынша элюент ерітінділерін ары
қарай молекулалық массасы белгілі белок ертіндісін қолданып, 1,2, 3, 4, ... ... ... ... ... ары ... ПААГ 12 ... арқылы сипатталып төмендегідей осы элюент ерітінділерінің
электрофраграммасы алынды:
A1 A2 СТ B1 B2 C1 C2 D1 ... ... 15 - ... ... түйе ... ... ... А2 – 1- пик мәнінне сәйкес элюент ертіндісі (пик ... В2 - 2- пик ... ... ... ... ( пик 2)
С1, С2- 3- пик мәніне сәйкес ... ... (пик ... D2 - 4- пик ... ... ... ... (пик 4)
E1, E2- 5- пик мәніне сәйкес элюент ... (пик ... ... ... массасы белгілі маркерлі белоктарды пайдалана
отырып трансэлюминатор арқылы әр фракциядағы ... ... мен ... ... ... ... ... Amersham pharmacia
biotech (№ 17061501) фирмасының молекулалық массасы белгілі төмендегідей
белок ерітінділері қолданылды ... 12 ... үшін ... ... ... ... ... аты |Молекулалық ... ... саны | ... ... (Rf) |
|1 ... |220 |0,32 |
|2 |α ... |170 |0,46 |
|3 ... |116 |0,67 |
|4 ... |76 |0,75 |
|5 ... |53 |0,83 ... ... орналасқан молекулалық массасы белгілі белоктармен
молекулалық массасы белгісіз белоктардың басып өткен жолын салыстыру арқылы
белгісіз белоктың массасын ... ... ... ... ... = 0,9473
Х - Белоктардың гельдегі ... ... ... яғни ... ... Mr =Y болса онда Mr =10Y.
Сурет 16- ... ... ... электрофоретикалық
қозғалғыштығы бойынша алынған калибрлік график.
Электрофраграммадағы әрбір ... ... ... ... ... ... мен ... төмендегідей болды:
Кесте 13 – Пик 1 ұяшықтарындағы белок фракцияларының молекулалық массасы
мен мөлшері
|Фракция |Бақылау |Пик 1 |
| ... % ... ... % ... |
| | ... Mw (kDa) | |салмағы(kDa) |
|1 |78,5 |220 ... ... |
|2 |1,6 |170 ... ... |
|3 |12,7 |116 |- |- |
|4 |4,9 |76 |- |- |
|5 |2,3 |53 ... |48,1±0,16 |
Кесте 14– Пик 2 ... ... ... молекулалық
массасы мен мөлшері
|Фракция |Бақылау |Пик 2 |
| ... % ... ... % ... |
| | ... Mw (kDa) | ... |
|1 |78,5 |220 ... ... |
|2 |1,6 |170 |- |- |
|3 |12,7 |116 ... ... |
|4 |4,9 |76 ... |56,124±0,11 |
|5 |2,3 |53 ... ... ... 15– Пик 3 ... ... фракцияларының молекулалық массасы
мен мөлшері
|Фракция |Бақылау |Пик 3 |
| ... % ... ... % |Молекулалық |
| | ... Mw (kDa) | ... |
|1 |78,5 |220 ... ... |
|2 |1,6 |170 |- |- |
|3 |12,7 |116 |- |- |
|4 |4,9 |76 |- |- |
|5 |2,3 |53 ... ... |
Кесте 16 – Пик 4 ұяшықтарындағы ... ... ... мен мөлшері
|Фракция |Бақылау |Пик 4 |
| ... % ... ... % |Молекулалық |
| | ... Mw (kDa) | ... |
|1 |78,5 |220 ... ... |
|2 |1,6 |170 |- |- |
|3 |12,7 |116 |- |- |
|4 |4,9 |76 |- |- |
|5 |2,3 |53 ... ... ... 17 – Пик 5 ... ... фракцияларының молекулалық
массасы мен мөлшері
|Фракция |Бақылау |Пик 5 |
| ... % ... ... % ... |
| | ... Mw (kDa) | ... |
|1 |78,5 |220 | |- |
|2 |1,6 |170 |- |- |
|3 |12,7 |116 |- |- |
|4 |4,9 |76 |- |- |
|5 |2,3 |53 |- |- ... де ... гель ... ... 0,6 М ... ... элюент ерітінділерінің құрамындағы белоктардың
орташа молекулалық ... мен ... ... ... оларды массасы
белігі маркерлі белоктармен ... келе 1, 2, 3, 4 ... ... ... ... ... молекулалық массасы 170,1±0,09, 148,42±0,11,
64,31±0,02, 55,76±0,16, 48,21±0,13 kDa болды, ... ... ... ... ... ... ... миозин, молекулалық массасы 220 kDa
осыған ... ... бұл ... ... ... ... белок немесе
миозин ыдырауының аралық өнімдері деп болжауға болады.Екінші ... ... ... ... ... ... ... α –макроглобулин, ал
алынған белок молекулалық массасы 148,42±0,11, бұл белокты α –макроглобулин
тектес белок болуы немесе осы ... ... ... ... болуы мүмкін
деген болжам айтуымызға болады, әрі ... ... ... тек пик ... ғана ... бар, ал ... ... бұл белок түспеген. Үшінші
фракция бойынша алынған белоктың орташа ... ... ... ... ... ... белок β-галактозидаза, бұл белокты да мүмкін
осы белок туысына жататын белок немесе осы β-галактозидаза ыдырауынан келіп
шыққан ... өнім ... ... ... ... айтамыз және осы белок тек пик
2 де ғана бөлінген.
Әрқайсы пиктер бойынша ... ... ... ... молекулалық массалары бір біріне сәйкес келетін ұқсас белоктар
болды, тек әрбір фракциядағы мөлшерлерінде айырмашылықтар бар, себебі ... ... ... ... ... ол ... ... байланысты
ондағы синтезделген белоктар тұрақты ... тек ... ... ... ... жағдайына байланысты ондағы белоктардың мөлшері
өзгеріп отырады. Және бұл электрофраграммадағы белок ... ... ... ... ... ... арқылы белоктарды таза
күйінде бөліп алуға болатындығын көруге болады.
3.4 Гель-хроматография әдісі ... түйе ... ... ... ... ... әдісі пайдаланылып Атырау облысы
Теңдік фермасынан әкелінген түйе уызының сарысу құрамынан лактоферрин
анықталынды. ... ... ... ие ... ... ... бұл белоктың концентрациясы уыз ... ... ... ... облысы түйе уызының құрамынан лактоферринді гель-
хроматография ... ... бөлу ... жүргіздік. Ол үшін алдымен уыздан
сарысу бөлініп алынып, оны NaCl дың ... ... ... ... гелі құйылған колонкадан өткіздік, себебі ... ... ... дың 0,6 М ... ... ... ... делінген, осы
бойынша одан шыққан элюент сұйықтығын 280 нм ... ... ... алып оның ... Excel дегі ... ... 17 - NaCl дың ... мольдік ерітінділері бойынша шөккен элюент
ертіндісінің 280 нм толқын ұзындығындағы оптикалық тығыздығы
Графиктен көрініп отырғандай 0,6M NaCl ... ... ... ... ... біз осы пиктер бойынша элюент ертінділерін
ары қарай электрофорез әдісімен зерттедік, осы ... ... ... ... 2 3 4 СТ 5 6 7
8 9 ... 2- 1 пик мәнінде алынған элюент ертіндісі (пик 1)
3, 4 – 2- пик ... ... ... ... (пик ... 6- 3- пик ... ... элюент ертіндісі (пик 3)
7, 8- 4- пик мәнінде алынған ... ... (пик ... 10- 5- пик ... ... ... ертіндісі (пик 5)
Сурет 18 - 0,6М NaCl ерітіндісі арқылы өткен Атырау облысы түйе ... ... ... ... де стандарт белок ретінде ... ... ... ... ... ... (220 000 Da), β-галактозидаза (116 000 Da),
трансферрин (76 000 Da), ... ... (53 000 Da) ... ... ... ... ... ары қарай
трансэлюминатор арқылы осы белгілі маркер көмегімен олардың ... мен ... ... ... 18- Пик 1 ... ... ... молекулалық массасы мен
мөлшері
|Фракция |Бақылау |пик 1 |
| ... ... ... ... ... | |Mw (kDa) |% | |
|1 |78,5 |220 |- |- |
|2 |1,6 |116 |- |- |
|3 |12,7 |76 ... |75,6±0,1 |
|4 |4,9 |53 ... ... ... 19- Пик 2 бойынша белок фракцияларының молекулалық массасы мен
мөлшері
|Фракция |бақылау |пик 2 |
| ... ... ... ... ... | |Mw (kDa) |% | |
|1 |78,5 |220 |- |- |
|2 |1,6 |116 |- |- |
|3 |12,7 |76 ... ... |
|4 |4,9 |53 ... ... ... 20 - Пик 3 ... ... фракцияларының молекулалық массасы мен
мөлшері
|Фракция |бақылау |пик 3 |
| ... ... ... ... ... |
| | |Mw (kDa) |% ... |
|1 |78,5 |220 |- |- |
|2 |1,6 |116 |- |- |
|3 |12,7 |76 ... ... |
|4 |4,9 |53 ... ... ... 21- Пик 4 ... белок фракцияларының молекулалық массасы мен
мөлшері
|Фракция |Бақылау |пик 4 |
| ... ... ... ... |Молекулалық |
| | |Mw (kDa) |% ... |
|1 |78,5 |220 |- |- |
|2 |1,6 |116 |- |- |
|3 |12,7 |76 ... ... |
|4 |4,9 |53 ... |48,16±0,22 |
Кесте 21- Пик 5 ... ... ... ... ... ... ... |пик 2 |
| ... ... ... ... ... | |Mw (kDa) |% | |
|1 |78,5 |220 |- |- |
|2 |1,6 |116 |- |- |
|3 |12,7 |76 ... ... |
|4 |4,9 |53 ... ... ... ... алынған уыздың сарысу белоктарын электрофорез арқылы
зерттеу барысында 5 түрлі пик ... ... ... тек 3 және ... ғана ... бөлінді, олар молекулалық массалары 76 kDa және 53
kDa болған стандартты белоктар ... мен ... ... ... ... ... ... 48,16±0,16. бұдан
гель-хроматография әісі ... ... ... таза ... ... ... бұл ... нәтижелерге қарай отырып 3
фракциядағы молекулалық ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, молекулалық массасының сәйкестігіне байланысты осы
фракцияда бөлінген белокты лактоферрин болуы ... деп ... ... ... ұқсас әдіс арқылы түйе сүті сарысу белоктарын ... 5 ... ... ... онда ... массасы
лактоферринге сәйкес белок бөлінбеді, әдебиеттер бойынша лактоферрин
антибактерияциттік белок, оның ... жана ... түйе ... яғни уыз ... ... ... осындай болжамдарға сүйене
отырып біз түйе уызы ... ... бұл ... лактоферрин болуы мүмкін
деген болжам жасаймыз. Бұл жұмыс ары қарай зерттеуді талап етеді, алынған
фракциядағы осы белоктарды ары ... ... ... ... қана ... ... ... [39,40].
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыдағы алынған нәтижелерге сүйене отырып төмендегідей ... ... сүті ... ... гель-хроматография әдісі арқылы
тазартып бөліп алып оны электрофорезбен ... ... ... төмендегідей болған белоктар алынды: 170,1±0,09,
148,42±0,11, 64,31±0,02, 55,76±0,16, 48,21±0,13 kDa7
1. Түйе ... ... ... ... әдіспен зерттеу негізінде оның
құрамынан анықталған молекулалық ... ... және ... ... екі түрлі белок таза күйінде бөлініп алынды.
2. Алматы, Атырау, Қызылорда облыстарынан алынған түйе сүті мен ... ... ... пен С ... ... сақтау мерзіміне
байланысты төмендеп отыратындығы анықталды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... З.С., ... К.И., ... А.Н., ... В.И.,
Белокобыленко В.И. Кумыс. Шубат //Алма-Ата, 1979 – C 11-28
2. Robert Mel. Whitney, J. R. Brunner, K. E. Ebner et ... of the Proteins of Cow,s Milk: Fourth revision ... of Dairy science. 1976 – vol. 59, No 5, Р. ... Gnan S.O. & Sheriha A.M. ... of Libyan ... //J. Dairy ... 1986. ... Farah Z.,& Ruegg M.W. The size distribution of casein micelles in
camel milk. //Food Microstructure, 1989. P. 8, ... Farag S.I. & Kebary K.M. Chemical ... and ... of camel;s milk and milk fat. In Proc. 5th ... Of Dairy Sci.and ... //Egypt, 1992. Р. 57-67
6. Сеитов З.С., Дуйсембаев К.И., ... А.Н., ... ... В.Т. ... ... ... 1979.
7. Т.Ш Шарманов А.К Жангабылова «Лечебные свойства ... и ... ... ... ... А.К. Молочная промышленность//Питание и здоровье:
проблемы ХХІ века. Журнал №10. 2005. -С ... G. ... B.Faye, ... Les produits ... a base de lait de chamelle en Asie ... ... chamelle pour ... Food and Agriculture organization of
the united Nations. //Rome, 2004. – Р. ... ... and B.Faye.A better ... of milk ... apreliminary step for improvingh the camel milk
market ... in a ... economy – The case ... ... Savingh the Camel and ... //Thes. ... ... 23-25 nov. 2004. India.
12. Elagamy E. I., Zeinab I. Abou – Shloue and Abdel- Kader Y.I., ... study of milk proteins from ... ... ... ... characterization, amino acid
composition and immunological relationships. In.; ... rd ... ... of food Sci. and tech, ... 1997. Р. 67-87
13. Yagil R. Camels and camels milk. // FAO animal production ... paper. Rome. ... ... Ф.Е. Витамины в рационах сельскохозяйственных животных.
//Калинин, Кн. изд., 1957. – С ... X.X. Zhao. Milk ... of Chineese Bactrian Camel ... ... et ... animaux ... ... //24-26 octobre Nouakchott, Mautitanie. CIRAD, 1994.–Р.
302.
15. Barbour E.K., Nabbut N.H., Frerichs W.M. & Al – Nakhli ... of ... bacteria by camels milk& relation to lysozyme ... of lactation. J Food prot.47. 1984. Р. 838–840
16. Белизи С., Назарова И.Н., Прохорьев В.Н., ... И.А., ... ... А.И. Изменение антиокислительных свойств лактоферрина ... ... в ... ... // ... 2001, Т.66, вып.5,
С. 712-717.
17. Farah Z. ... and ... of camel milk.J. ... 1993. Р. ... E.I. Elagamy. Camels ... ... factors. Bonnet P.
(editieur),1998.Dromedaires et chameaux, animaux laitiers ... ... milking animals. Actes du ... 24–26 octobre ... ... France. CIRAD. 1994. Р.304 (collection Colloques)
19. Duhaiman A.S. Purification of camel milk lysozyme and its ... on ... coli and ... ... ... and ... 91B. 1988. P. ... E.I. Elagamy. Camels colostrum. Antimicrobial factors. Bonnet ... ... et ... animaux laitiers /Dromedaries and
camels, milking animals. Actes du ... 24–26 octobre 1994, ... ... France, Cirad, 1998. P. 304 ... Farag S.I. & Kebary K.M. Chemical ... and ... of camel;s milk and milk fat. In Proc. 5th Egyptian conf. ... Sci.and Technology, Egypt. 1992. P. 57-67
22. Farah Z.,& Ruegg M.W. The size distribution of casein micelles ... milk. Food ... 1989. P. 8, ... Mohamed et al., Separation of a camel milk casein fraction and its
relation to the coagulation properties of fresh milk. ... P. 44, ... ... Л.А. ... ... ... и ... кислот:
Электрофорез. Часть первая Наука,1981.
25. Robert Mel. Whitney, J. R. Brunner, K. E. Ebner et al. Nomenclature
of the Proteins of Cow,s Milk: Fourth revision Journal of Dairy ... – vol. 59, No 5, P. ... Пути ... ... ... молока и ... ... ... ... С.Е., ... // ... сыроделия и безотход.перераб.молока.-Ереван,1989.-
С.24-25. Шифр РГБ.
27. Сеитов З.С. ... ... жира ... и ... ... ... Алма-Ата, 1971. –С 21-30
29. Батурин А.К. Молочная промышленность, Питание и здоровье: проблемы
ХХІ века. Журнал №10. 2005. -С 1-3
30. Мерзаметов ... ... ... ... ... в ... производства сыра // Соврем.технология сыроделия
и безотход.перераб.молока.- Ереван.1989.- С.148-149. Шифр РГБ.
31. Reiter B. Role of ... proteins in milk in the ... ... In A/FWilliamsand J.D, Baum, ed. Human banking, 1984, New ... Press, P. 29-53. ... React.5: ... High ... Weight ... Kit For SDS ... biotech, ... Серикбаева А.Д. Биохимические аспекты лечебного свойства
верблюжьего молока. Программа и ... ... ... Франко-
Казахстанского научно-практического семинара по верблюжьему молоку. Алматы,
2006 -101 б.
34. Баймұқанов А. Шұбат өнімдерінің резервтері. Алматы: Қайнар. 1974.
35. Reiter B. The ... ... and ... of the ... proteins in milk: ... ... lactoperoxidase
,xanthine oxidase. Bulletin №191. 1985. International Dairy ... ... ... ... J., Samson R.R. ... factors in
human milk. Studies in concentration and transfer to the infant during ... stages of ... Acta ... Scand. Suppl. 1978. P. 271. 1–20
37. Shubber A.H., Doxey D.L., Black W>J.M., ... ... levels in ewe’s ... and in lamb’s serum. Res. ... 27 (3) 1979. P. ... Kappeler S.R., Ackerman M.,Farah Z., Puhan Z. Sequense analysis ... (Cameluus dromedarius) lactoferrin. Int. Dairy J. 1999. P. 9, ... Farah Z.,& Ruegg M.W. The size ... of casein micelles ... milk. Food ... 1989. P. 8, ... Ellouse and Kamoun., Evalution de la ... du lait ... en fonction du stade de ... Options ... n0A 1989. P. 6, ... ... посвящена выделению сывороточных белков
молозива и молока верблюдиц методом гель-хроматографии и ... ... ... ... ... ... С и общего белка в процессе хранения ... ... ... ... is to clean whey proteins of camel ... ... proteins by gel ... than research it by
electrophoresis, what’s more to identify it according to the reserved
duration of vitamin C an whole proteins ... in camel ... 1 - ... ... ... Оралбөкейлік тип.
Сурет 4 - Дромедар. Түркмен тұқымы.
Сурет 2 - ... ... ... ... тип.
Сурет 3 – Бактриан. Қазақ тұқымы. Оңтүстік Қазастандық тип.
Сурет 5 - F1 Гибрид.
Бактриан x ... 6 - F2 ... x ... ... 2
Пик 3
Пик 4
Пик 5
0.2 M NaCl 0.4 M NaCl 0.6 M NaCl 1 M ... ... ... ... ... ... M NaCl 0.4 M NaCl 0.6 M ... NaCl

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Пробиотикалық сүт тағамдарының технологиясы, сапасы мен қауіпсіздігі86 бет
«Cүт сарысуы негізіндегі фитосироптың микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу»45 бет
Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi21 бет
Бие сүтінің химиялық құрамы32 бет
Бие сүтінің химиялық құрамы мен қасиеті16 бет
Дәрілік түйежоңышқа3 бет
Жылқы және түйе сүтін алғашқы өңдеу10 бет
Жылқы және түйе сүтін алғашқы өңдеу жайлы7 бет
Жылқы және түйені азықтандыру84 бет
Жылқы мен түйе сүтін алғашқы өңдеу9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь