Шыңғысхан және Алтынорда

1. Шыңғысхан монғол ұлысының әміршісі.
2. Шыңғысханның Қазақстан мен Орта Азияға жорықтары.
3. Алтын Орда мемлекетінің құрылуы.
4. Алтын Ордада билік құрған хандар.
5. Алтын Орда Өзбек хан тұсында.
6. Алтын Ордада Ислам идеологиясы үстемдік етті.
Татар-монғол тайпаларының саяси жағынан басын біріктіріп, монғол феодалдық мемлекетінің негізін салушы Темучин болды. Ол 1155 жылы ірі ноян Есугей баһадүр отбасында туылған. Темучин ер жете келе қол астына монғолдың барлық тайпаларын біріктіреді. 1206 жылы көктемде Онан өзені жағасында Темучинді жақтаушы монғол ақсүйектерінің құрылтайы болып оны Шыңғысхан деген атпен монғол ұлысының әміршісі етіп жариялайды. Шыңғысхан әскери-ұйымдастыру принципін мемлекеттік құрылыстың негізі етіп алады. Елдің бүкіл жері мен халқы он қанат (барунғар), сол қанат (жоңғар) және орталық (гол) атты үш әскери әкімшілік округке бөліп, әрбір округте он мың адамнан тұратын бірнеше түмгелер (түмендер) болды. Олар өз кезегінде "мыңдық", "жүздік", "ондықтан" тұрды.

1207-1208 жж. қысында Шыңғысханның үлкен баласы Жошы Енесей қырғыздарын және Сібірдің оңтүстігіндегі басқа да "орман халықтарын" бағындырды. 1208-1209 жж. Шыңғысхан әскерлері тұтқиылдан шабуыл жасап, танпұттық Си ся мемлекетін күйретті. Шыңғыстың қахарынан сескенген қазіргі Шығыс Түркістан аймағындағы ұйғырлар монғолдарға өз еркімен берілді. 1211 ж. Шыңғысхан қолы Солтүстік Қытайға бет алды. 1215 ж. олар сол кезде Цзинь мемлекетінің астанасы болған Чжундуды (Пекинді) бағындырды.

Қытайда монғолдар соғыс ісінің сол замандағы жоғарғы техникасымен танысты. Қытайдан көптеген қару-жарақ, қамал бұзатын машиналарын, оны пайдалана білетін адамдарды алған Шыңғысхан жауынгерлік дайындығын күшейте берді.
[1] Рашид ад Дин, Сборник Летописей, Т.І., Кн.1., Пер. Л.А. Хетагурова, М., Л., 1952., с.102.
[2] М.Г. Сафаргалиев, Распад Золотой Орды, Саранск 1960, с.90.
[3] Сонда, с.82.
[4] Сонда, с.83.
        
        Жоспар.
1. Шыңғысхан монғол ұлысының әміршісі.
2. Шыңғысханның Қазақстан мен Орта Азияға жорықтары.
3. Алтын Орда мемлекетінің құрылуы.
4. ... ... ... ... ... ... Орда ... хан тұсында.
6. Алтын Ордада Ислам идеологиясы үстемдік етті.
Алтын Орда дәуіріндегі
Қазақстан
Татар-монғол тайпаларының саяси ... ... ... монғол
феодалдық мемлекетінің негізін салушы Темучин болды. Ол 1155 жылы ірі ... ... ... ... Темучин ер жете келе қол астына монғолдың
барлық ... ... 1206 жылы ... Онан өзені жағасында
Темучинді жақтаушы монғол ақсүйектерінің құрылтайы болып оны ... ... ... ... ... етіп жариялайды. Шыңғысхан әскери-
ұйымдастыру принципін мемлекеттік құрылыстың негізі етіп алады. Елдің ... мен ... он ... ... сол қанат (жоңғар) және орталық ... үш ... ... ... ... әрбір округте он мың адамнан
тұратын бірнеше түмгелер ... ... Олар өз ... ... ... тұрды.
1207-1208 жж. қысында Шыңғысханның үлкен баласы Жошы ... және ... ... ... да ... ... ... жж. Шыңғысхан әскерлері тұтқиылдан шабуыл жасап,
танпұттық Си ся мемлекетін күйретті. Шыңғыстың қахарынан ... ... ... ... ұйғырлар монғолдарға өз еркімен берілді. 1211
ж. ... қолы ... ... бет ... 1215 ж. олар сол кезде Цзинь
мемлекетінің астанасы болған Чжундуды (Пекинді) бағындырды.
Қытайда монғолдар соғыс ісінің сол ... ... ... ... ... ... қамал бұзатын машиналарын, оны
пайдалана білетін адамдарды алған Шыңғысхан жауынгерлік дайындығын күшейте
берді.
Сөйтіп, ол ... ... мен ... ... жол ... Орта Азия ... жаулап алуға дайындалды. Бұл үшін ол ... ... ... ... ... мен Орта Азияға жорықты Жетісу арқылы жүргізбекші
болды. Өз ... жауы ... ... ханы ... ... ... бай
қалалары бар Жетісуды өзіне қарату үшін оған Жебе ноян бастапан ... ... ... көп қарсылықсыз басып алды. Оны бағындырғаннан
кейін ... ... сол ... Орта ... билеп отырған
хорезм мемлекетіне қарсы жол ашылды. 150 мың ... қол Орта ... ... ... ... таяп келгенде монғолдардың басшысы
Шағатай мен Үгедей бастаған ... ... ... ... үшін ... Жошы ... ... тағы бір шоғыры Сыр бойымен төмен
бағыттады. Үшінші шоғырға ... ... ... ... ... ... ... Шыңғысхан ұлы Төлеймен бірге әскерімен Бұхараға
беттеді. ... шахы ... ... ... ... дайын емес еді. Ол
әскери күштерді әр қалаға бөліп ... ... ... өзі ... ... ... ... оңай құртып жіберуге мүмкіндік берді.
1219 ж. күзінде Шыңғыс хан зор ... ... ... ... ... ... халқы қатты қарсылық көрсетті. Мыс. Отырар 6
ай бойы (1219 ж. қыркүйек- 1220 ж. ... ... ... ... бірі Қараджа түн ішінде қақпаны ашып жіберіп, ... ... ... осы ... ... ... кіріп, оны талқандады. Сөйтіп ... ... ... Шағатай мен Үгедей бастаған әскер Шыңғысханға
қосылды. Бұл кезде Шыңғыс хан Бұхара мен Самарқанд арасындағы жолда болатын
Сығанақ ... да, ... та ... қорғанды. 1220 ж. 4 көкекте монғолдар
Жентті алды. Сыр бойындағы қалаларды ... ... ... ... ... ... кірді. Халық ерлікпен қорғанды. Бұхара, Самарқанд, Үргенш
үлкен қарсылықпен алынды. 1219-1221 жж. ... хан ... Орта ... 1221 ж. көктемінен бастап соғыс ... ... ... ... ... жеріне ауысты.
Шыңғысхан әскерлеріның басшылары Жебе мен Сүбедей ... ... ... ... ... ... басып алды. 1222 жылы Кавказға ... ... ... ... өзенінде орныққан орыстарды жеңді.
Олар орыс жерінің оңтүстік аймағын ойрандап, Дешты ... ... ... арқылы 1224 жылы Шыңғысханның Ертістегі ордасына қайтып оралды.
Сонымен, 1219-1224 жж. шапқыншылық салдарынан Қазақстан мен Орта Азия
Шыңғыс империясының қол ... ... ... ... ... ... ... берді. Шыңғысхан Ертістен Орал тауларына дейінгі, ... ... ... Ұлы ... ... ... Каспий мен Арал теңізіне
дейінгі жерді үлкен ұлы Жошының билігіне ... Орта ... ... ... - ... ... жағындағы аудандар (солтүстік хорезм) мен
Сырдария кірді. Жошының ордасы Ертіс алқабында болды.
Шыңғысханның екінші баласы Шағатайдың ... ... ... Қашғар кірді. Оның ордасы Іле алқабында болды. Үшінші ... ... ... мен Тарбағатай жері қарады. Оның ... ... ... ... Кіші ұлы ... ... жұрты Монғолияны иеленді.
Сонымен Қазақстан жері Шыңғысхан империясының үш ұлысының құрамына:
үлкен (далалық) бөлігі - Жошы ... ... және ... ... Жетісудың солтүстік-шығыс бөлігі ... ... ... ж. ... қаза ... Ол өлгеннен кейін 1235 жылы Қарақорымда
өткен монғол ақсүйектерінің құрылтай жиналысы Шығыс Еуропаға жаңа ... ... ... Оны ... ұлы ... ... ... болды.
Батый әскері еріксіз тайпалар өкілдерінен құралды. Басқару қызметтерін
монғол феодалдары иеленді. ... ... 1236 жылы ... ... талқандап, 1237-1240 жж. орыс жерлеріне келді. Рязань, Мәскеу,
Владимир түбінде күшті шайқастар болды.
1239 ж. ... Бату хан Еділ ... ту ... орыс ... екінші
жорыққа аттанды. 1240 ж. күзде Киев алынды. Монғолдар Польша, ... ... Енді ... ... жері ... ... шығыста
Ертіске, оңтүстікте Солтүстік Кавказға дейін жетті. Батый иеліктері
құрамына ... ... ... мен ... ... ... ... Орыс кінәздықтары да Батыйға тәуелді бодан болды. Осындай аса
зор мемлекет орыс жылнамаларында Алтын Орда деп ... ... ... ... ... оның бір ... ретінде енген еді, ал 18 ғ. 60-
жылдарынан кейін ол дербес ел болып бөлінді. Алтын Орда ... ... ... ... жоқ. ... ... Еділ бұлғарлары, қала
қыпшақтары, орыстар, армяндар, ... ... ... тұрды.
Ал далалық аймағында қыпшақ, найман, қоңырат, арғын, алшын, керей,
дулат, үйсін ... т.б. ... ... ... пен Еділ ... қоныс
аударған кейбір монғол тайпалары жергілікті халықпен сіңісіп кетті. Алтын
Орданың орталық аймағы - Еділ бойы ... ... ... ... ... ... ... Сарай-әл-Жадид), негізгі әскери күші ... ... ... Бату дан ... Беркеге көшірілді де, кейін Сарайшық
қаласы Кіші Астана болды.
Алтын Орда өзін билеген хандары - Батый 1241-1256; ... ... ... ... ... жж, ... жж; Өзбек-1312-1342; Жәнібек-1343-1357жж. күшейе түсті. Егер ... ... ... ұлы ... ... ... Беркеден бастап Алтын
Орда хандары өздерін тәуелсізбіз деп ... ... ... ... ... ... Қытаймен сауда жүргізді. Ислам діні Өзбек хан
тұсында үстем дінге айналды. ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік биледі. Қарулы күштер оң қол, сол ... ... ... - ... ... ... мың басы, жүз басы, он басы
басқарды. Қала мен бағынышты аймақты ұстау үшін ... ... Орда ... ... ... де, ... ... күресі де
күшейді. 1238 ж. Бұқарада қолөнерші Махмұд Тараби бастапан ... ... мың ... ... ... ... осы ... Махмұд Тараби де қаза
тапты. Алтын Орда ... ... ... ... жж, 1270 жылы ... көтерілді. 1377 ж. Мәскеудің ұлы ... ... мен ... ... әскерлері Қазанға жорық жасады. Рязань кнәздығына шабуыл
жасаған татарларды 1378 ж. орыстар Вожа ... ... ... оң ... ... Жошы ... бір-біріне тәуелсіз өзара жауласқан төрт
аймаққа бөлініп кетті: Алтын Орда (Мамай ұлысы) – ... мен ... ... Қырым жерінде, Ноғай Ордасы (Ноғай ұлысы) – Батыс ... ... ... ... Еділ ... Көк Орда ... ұлысы) –
Орал бойынша және Сібір жерінде, Ақ Орда (Орысхан ұлысы) Ертіс пен ... ... ... ... ... ... тікелей қатысы бар
мемлекет Ақ Орда, сосын Ноғай ордасы. Ал ... ... ... ... ... ж. ... Орда ханы Мамай үлкен әскер күшімен орыстарға қарсы
шабуылға шықты. Орыс кнәздықтарының біріккен күштері ... ... ... Непрядва (Донның оң сапасы) өзені жағасында, «Куликово даласы» деп
аталатын жерде Қырым ханы 1380 ж. 8 ... ... ... ... Оның үстіне 14 ң. Соңында, яғни 1391 және 1395 ... ... ... ... бас ... екі рет ... ... Осыдан кейін ел ыдырай
бастады. 15 ғ. ... ... ... ... ... өзара таласы Алтын
Орданы өзара ... 15 ғ. 1 ... онан ... ... мен ... ... 1480 жылы орыс кнәздықтары империядан ... ... ... ... соң бірі Қазан, Қырым, Астрахань, Ноғай, ... ... ... ... ... Ал Шағатай ұлысының орнына
Моғолстан мемлекепті құрылған болатын. Ол да ... ... ... одан соң ... ... ... ... ыдырап тынды. Осылардың ішінде Жошы ұлысының орнына келген және
далалық дәстүрлерді сақтап қалған ең ірі ... ... ... ... ... ... 16 ғасырда Қазақ хандығы Алтайдан Еділге дейінгі
жерлерді иемденіп, бұрынғы Жошы ... ... ... етіп ... ... монғолия далаларынан келген ... ... ... ... да ... Батыс, солтүстік Қазақстанға олар
келді: маңғыттар, төлеңгіттер, ... ... ... ... ... ... ... халықпен сіңісіп кетті. Жошы ұлысында жаулап алған
елдерін ... мен ... ... ... Монғол
шонжарлары жергілікті тілде сөйлей ... ... ... ... тек
Шыңғыс ұрпағы "ақсүйек төрелердің" өкілі ғана хан бола алатын еді. Шыңғыс
әулетінен тараған сұлтандар Алтын Орда ... жаңа ... ... де ... ... ... ... сақтап қалды.
Қазақстан жеріне Шыңғысханның құқық ... ... Ол ... ... ... ... қатысу үшін әрбір 10 ... ... ... тиіс еді. ... ... «копчур» деп аталатын салық
төледі. Оның мөлшері жүз бас малдан бір бас мал ... ... ... салық алынды. Әрбір 10 тугар (түтін) егістен қазына пайдасына бір
тугардың өнімі, кейбір жерлерде ... (жер ... ... ішінде Қазақстан территориясында үстемдік жүргізген Алтын
Орда. Алтын Орда Моңғол шапқыншылығы мемлекеттерді жойып қана қоймады.
Сонымен қатар, көптеген халықты ... ... ... ... ... ... ұлыстық және рулық жүйесіне енуі, өздерінің бұрынғы
рулық-тайпалық жүйесінің күйреуімен қоса қабат жүрді. Жаңадан көшіп ... ... ... ... араласуы нәтижесінде ескі рулық
қатынастар мен ру басылар өздерінің ерекшеліктерін жоғалта бастады.
Шыңғысхан Орталық Азияны жаңа әскери-әкімшілік жүйеге бағындырды. ... ... ... халықты басқарудың, орналастырудың
аймақтық әскери-әкімшілік жүйесі орнады. Сонымен қатар, жаңа ұлыс пен рулар
қалыптасты. Бұл ескі түсінік пен көзқарастың ... ... ... болды. Халық жаңадан қалыптасқан қоғамға сіңісіп кетуге ұмтылды.
Ауқаттылар мен беделді тұлғалар жаңадан құрылған ... ... ... ... тырысты. Шыңғысхан империяны өз ұлдарына бөліп береді.
Соның ішінде біздің назар аударатынымыз Алтын Орда ... ... ... ... ... ... және оның баласы Жәнібек хан(1342-
1357) тұсында күшейіп, кемелденуінің ... ... ... ... ... ... ... ханның Ислам дінін мемлекеттік дін ретінде
жариялауы себеп болған еді. Өзбек ханның бұл ұстанымы қаншалықты нәтижелі
болғанын Алтын Ордадағы экономикалық және ... ... ... ... бір ... ... ... бірегейлігінде маңызды болды.
Батыста Дунай, шығыста Обь, Ертіске дейін созылып жатқан ұлан-ғайыр жерде
шашырап орналасқан халықтардың ... ... әрі ... ... ... ... тұру ... емес еді. Өйткені, моңғол
шапқыншылығы әртүрлі дінді ұстанатын әрі әлеуметтік-экономикалық, мәдени
деңгейі әрқилы сатыдағы түрлі халықтар мен ... ... ... ... еді. Көбі ... бұрынғы ата қонысынан, жұртынан
айрылса, кейбіреулері бұрынғы мақамынан, беделінен, дәрежесінен айрылды.
Кейбір ... ... өзге ... қол ... ... ... түркі тектес тайпалар «татар» деген атпен белгілі
болды. Рашид-ад Дин бұл жөнінде былай дейді: ... ... ... ... ... мен башқұрт елі, Дешті Қыпшақ,
солтүстіктегілер… бүкіл түркі тектес тайпалар татар атанды»[1]. Демек,
«татар» есімі аясында ... ... ... ... болады.Алтын Ордада
исламдандыру саясаты жүргізілгенімен өзге дін өкілдеріне қысым
көрсетілмеді. ... ... ... орыс князьдары діни қысым көрмеді.
Оларды Ислам дініне кіргізуге күштемеген. Христиандардың шіркеуі әртүрлі
салықтардан босатылып, оларды салық жинаушылардың ... ... мен ... ұлан-ғайыр далада Ислам дінін уағыздауына қолайлы
жағдай туды. Моңғол шапқыншылығының әсерінен Еуразия халқы белгілі бір
уақыт рухани ... ... еді. ... ... ... ... халықтың әлеуметтік-мәдени өмірін бір орталықтан басқарып,
қадағалаудың алғашқы шарасы жасалды. Бұл сонымен қатар, халықтың назарын
мемлекеттің мүддесін қорғау жолында белгілі бір ... бұру ... Орда ... тұрғыдан бір деңгейде емес еді. Бір-бірінен
мыңдаған шақырым ұзақтықтағы Қырым мен ... ... ... ... ... ... ... географиялық орналасуы жағынан тамыры
тереңге кеткен ескі мәдениет ошақтары – ... ... ... ... ... Хорезм, Иран, Қытай, Орталық Азия секілді әртүрлі
мәдениеттерге ие аймаққа жақын орналасты. Алтын Орда осындай екі үлкен
аймақ арасындағы мәдени айырмашылықтарға ... ... ... ... ... ... мұндай мәдениеттің үлгісі тек Алтын
Орданың астанасы болған Берке және Бату Сарайларында байқалады. Ал Хорезм
мен Қырым өзінің ... ... ... ... ... ... Ордада
Ислам идеологиясы үстемдік еткенімен аймақтық мәдени ерекшеліктердің
сақталып қалғанын көріп отырмыз.Өзбек хан мен ... хан ... ... ... керуен сарайлар, мешіттер, бай-шонжарлар мен саудагерлердің
сәулетті сарайлары, шеберханалар мен ұстаханалар салынды. Алтын ... ... ... өн ... ... ... еткен.
Итальяндық саяхатшы әрі көпес Франческо Пеголотти өзінің ... ісі» ... ... атты ... Тан(Донның төменгі ағысындағы Азак деген
қаланың итальянша аты) қаласынан Қытайға дейінгі бағыт күндіз түні толық
қауіпсіз дейді[2]. Ал сол Пеголоттидің есебі ... ... ... ... ... 25 ... атпен 10-12 күнде жүріп өтуге болады
екен[3].
Егер керуен жолдары қауіпсіз болмаса онда қарулы жасақ қоса-қабат жүруі
керек. Ал бұл қосымша шығын деген сөз. ... ... ... ... Орда ... ... жүргізудің қаншалықты сенімді
екенін көрсетеді. Бұл рухани мәдениеттің жоғарылығын көрсетеді. (Ал бізде
Өзбекстанның ... ... ... жеміс-жидектерін солтүстік
облыстарға жеткізу үшін ҰҚК, Ішкі Істер секілді құқық және қауіпсіздікті
сақтау мекемелері ... ... Олар жүк ... оңай ... ... келгендердің зобалаңынан құтқарғысы келеді. Жүк тасыған көліктерден
бас пайдасы үшін ақша алу ... ... ... ... орта ... өмір ... ... жасамаған).Араб және
еуропалық саяхатшылардың (Әл Омари ХІV ғ.-дың 40-жылдары, Вильгелм Рубрук,
Плано Карпини, Ибн Батута(1333 жылы Өзбек ... ... ... Иософато
Барбаро(ХVІ ғ. 30-жылдары Ордада болған)) Алтын Орданы сипаттап жазуынан
қауіпсіздіктің қандай дәрежеде болғанын ... ... ... ... ... Сарай Берке қорғанмен қоршалмаған. Еуропалықтардың жабайы, варвар
деген көшпелі халықтары ашық жерде орналасқан қалаға, хан ... ... ... ... ... болсақ, дәл сол кездегі еуропалық
шонжарлар биік дуалдармен қоршалған, ... ... ор ... қорғандардың
ішінде өмір сүрді. Алтын Ордада таққа талас басталғаннан қаланы қорғанмен
қоршау әдеті қалыптасты.Алтын Ордада Өзбек ханның ұстанған саясаттан біз
Орталық Азиядағы ... ... діні бір ... ... тек жолы
Ислам діні екенін көруге болады. Өйткені, кез-келген ... ... ... сенімнен бастау алады. Сол секілді Орталық Азия халқының
мәдениетінің негізінде Ислам діні жатыр. 
Қолданылған әдебиеттер.
[1] Рашид ад Дин, Сборник Летописей, Т.І., Кн.1., Пер. Л.А. ... ... 1952., ... М.Г. ... Распад Золотой Орды, Саранск 1960, с.90.
[3] Сонда, с.82.
[4] ... с.83.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Хандықтардың құрылуы және шайқастары18 бет
Шыңғысханның алтын әулеті21 бет
"Алтын орда."6 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
Алихан Бөкейхан6 бет
Алтын Орда 6 бет
Алтын орда тарихы2 бет
Алтын орда туралы3 бет
Бабамыз Бейбарыстың ноғай ханымен жазысқан хаттары6 бет
Иран-Ғайыптың «Хайуандық комедия» атты туындысының тақырыптық-идеялық ерекшеліктері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь