12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І тарау 12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды
даярлықты ұйымдастырудың ғылыми . теориялық
негіздері

І.1 12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлауды
ұйымдастырудың педагогикалық, психологиялық
шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

І.2 Мектепалды даярлықты ұйымдастыру үрдісі және оның
ерекшеліктері ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21

Бірінші тарау тұжырымы ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 41

ІІ . тарау 12 жылдық білім беру жағдайында мектепалды даярлауды ұйымдастырудың эксперименттік зерттеулері

ІІ.1 12 жылдық білім жағдайында мектепалды даярлықтың
ұйымдастырылуын анықтау жұмыстары ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43

ІІ.2 Мектеп алды даярлық сыныбында жүргізілген эксперименттік
зерттеулердің қорытындылары, нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65

Екінші тарау тұжырымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..68

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
Ертеңгі келер күннің бүгінгіден гөрі нұрлырақ болуына ықпал етіп, адамзат қоғамын алға апаратын құдіретті күш тек білімге ғана тән. «Қазақстан Республикасы білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында» білім беру жүйесін дамытудың негізгі факторларына білім беру парадигмасын өзгерту; оқыту, тәрбиелеу және білім беру сапасын арттыру; білім беру ұйымдарының материалдық базасын нығайту жұмыстарымен қатар, оқушылардың әлеументтенуі және олардың денсаулығын сақтау міндеттері де кіреді [1].
Білім беру жүйесінің жаңа тұжырымдамасында 1997 жылғы қабылданған Лиссабон конвенциясы бойынша әлемдік білім кеңістігін интеграциялау, отандық білім жүйесі білім берудің ұзақтығы факторын орындауы, яғни жаңа білім мен ақпаратты алу жағдайында, интелектуалдық мүмкіндіктерді дамытуда 12 жылдық орта білім беруге кезең - кезеңмен көшуді іске асыру қажеттілігі негізделді кіреді [2]. Ел президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстан халықына жолдауында «Әйтседе барлығы мектептен басталады. Сондықтан да біз 12 жылдық жалпы орта білім беруге көшуіміз керек, педагогтардың кәсіби деңгейін, оқулықтар мен білім беру бағдарламаларының сапасын арттыруымыз керек» деп нақтылап айтты [3]. 12 жылдық оқытудың балалар мен жасөспірімдердің әлеументтену үрдісіне әсері зор. 12 жылдық мектеп 2003 жылдың 1 қыркүйегінен біздің республикамызда білім беру сапасын көтеру, мазмұнды жеңілдету және жаңарту, оқушылардың денсаулығын сақтауға ықпал ететін жағдай жасау, тұлғалық-бағдарлы оқытуды, қызметтік біліктілік келістерді қамтамасыз ететін қазіргі педагогикалық технологияларды енгізу және ҚР білім және ғылым министрлігінің 12 жылдық оқытуға көшу жөніндегі эксперименттік жұмысты ұйымдастыру туралы (2002жылдың 1 шілдесіндегі №524 бұйрығына) ҚР Білім және ғылым министрлігі бекіткен «12жылдық жалпы орта білім құрылымы мен мазмұнын жетілдіру жөніндегі экспериментті жүргізу тәртібі туралы» (2002 жылдың 1 тамызындағы №593 бұйрығы) ереже, ҚР Білім және ғылым министрлігінің (2003 жылдың 8 тамызындағы №528) бұйрығына сәйкес эксперименттік жұмыс іске асуда. 12 жылдық жалпы білім беру мектебі «Жеке тұлға жетістігі» негізгі идеясы үлгісімен таңдалынып алынды. 12 жылдық оқытудағы басты мақсат-қарқынды дамып келе жатқан, ортада өмір сүруге қабілетті, өзін-өзі дамытуға, өз ойын еркін айта білуге, өз қалауы мен қоғам талабына сай, өзін көрсете білуге бейім, білімді, шығармашыл дамыған тұлғаны қалыптастыру [4].
Жаңа тұжырымдамаға сәйкес 12 жылдық мектептің бастауыш сатысына бала арнайы танымдық, психологиялық даярлықпен келуі шарт. Сол себептен де мектепалды және мектепке даярлық кезеңіне ерекше мән беріп отырмыз.
Ғасырдан астам тарихы бар және әлеуметтік қоғамдастықта балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытудың негізгі нысаны ретінде сыннан өткен балалар бақшасы бұл күндері де үздіксіз білім берудің бірінші сатысының және балалардың ерте бастан әлеуметтенуінің тиімді үлгісі болып отыр.
Қазақстан Республикасы білім беру жүйесін дамыту тұжырымдамасы.
Астана 2003.
2. Қазақстан Республикасы "Білім туралы заңы". Егеменді Қазақстан №50. 1999.
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына жолдау. Астана, 2005ж. 18 ақпан
3. Айқынбаева Т.Қ. Білім беру жүйесіндегі 12 жылдыққа өтудің көкейкесті мәселелері. //Қазақстан мектебі, 2001ж.
4. Кулекеев Ж.Ә. Білім беруді дамыту: жаңа кезең және жаңа талаптар. ІІ Егеменді Қазақстан 9 қаңтар 2004.
5. Педагогикалық ізденіс.- Алматы.: Рауан, 1990.
6. К.Д. Ушинский. Соч., 3-том, М.-Л.
7. Баймұратова Б.Б. Сәбилердің сөздік қоры мен сөз игеру ерекшеліктері.- А, 1970 ж.
8. Садықов Т. Методология 12 летнего образавания.- Алматы, 2001 ж.
9. Айқынбаева Т.Қ. Білім беру жүйесіндегі 12 жылдыққа өтудің көкейкесті мәселелері. //Қазақстан мектебі 2001ж.
10. Бержанов Қ., С. Мусин Педагогика тарихы.- Алматы.: Мектеп, 1984.
11. Қазақстан Республикасы "Білім мемлекеттік бағдарламасы" Қазақстан мұғалімі 2000 № 33 № 34.
12. Қ.Аймағанбетова 12 жылдық орта білім жүйесінеөтуге байланысты бастауыш сыныптарда білім беру ерекшелігі // Бастауыш мектеп 2007 №2
13. Жеделов Қ. 12 жылдық оқытудың ерекшелігі. 3 - 7 б.б. ІІ Бастауыш мектеп №4.
14. Мухина В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы. -А, 1987ж.
15. Мухина В.С. Алты жастағылар мектепте.- А, 1989ж.
16. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту.- А.,1998ж. Негізгі ережелер. Астана, 2001 ж.
17. «Балбөбек» бағдарламасы. - А., 1999 ж.
18. Выготский Л.С. Детская психология - ІІ Собр. соч. в 6т.- Москва 1984.
19. Буру Р.С. Готовим детей к школе . - М,
20. Оспанбаева М.П. Мектепке психологиялық даярлық диагностикасының ғылыми негіздері. /Автореферат. Қ.Р. Алматы -2002.
21. Тұрғынбаева Ү.Ә., Үлекова А.Т. Мектеп алды даярлаудың педагогикалық - психологиялық шарттары. – Тараз, 2007
22. Амонашвили Ш. Единство цели.- М,1987г.
23. Жұмабаев М. Педагогика.- Алматы.:Мектеп, 1989.
24. «Өзін-өзі тану» бағдарламасы. Қ.Р. Білім және ғылым министрлігі ұсынған. – Алматы, 2004
25. Қ.Р. 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. «Егеменді Қазақстан»-2003 ж.
26. Меңжанова Ә. Мектепке дейінгі педагогика - А,1992 ж
27. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. А. Петровскийдің басшылығымен.- Алматы.: Мектеп, 1987 ж
28. Усова А.П. Обучение в детском саду.
29. «Балбөбек» бағдарламасы - А, 1999ж
30. Мухина В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы. - А, 1987 ж.
31. Стыбаева А.Ш. первичная психологическая адаптация детей 6-7 лет к условиям школы. – Тараз, 2003 ж.
32. Козлова С.А., Т.А. Куликова Дошкольная педагогика. - М, 2004 ж.
33. Аксарина Н.М. Сәбилік шақтағы балаларды тәрбиелеу. - А.,1982ж.
34. 5-6 жастағы балаларды мектеп жағдайына, мектепалды даярлаудың бағдарламасы.- Астана,1999ж.
35. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту.- А.,1998ж. Негізгі ережелер. Астана 2001 ж.
36. Гальперин П.Я. К исследованию интеллектуального развития ребенка ІІ М. 1969.
37. Ермекбаева Л.К., Нығметова Қ.Н. Баланың мектепке психологиясының даярлығын анықтау.- А, 2003 ж.
38. Сухомлинский В.С. Сердце отдаю детям. – Киев, 1973 ж
39. Педагогикалық ізденіс.- Алматы.:Рауан, 1990.
40. Зимняя И.А. Педагогикалық психология. – Алматы, 2005.
41. Эльконин Д.В. Избранные психологические труды. – М.: Педагогик, 1974
42. Мұқанов М.И. Жас және педагогикалық психология.- Алматы,1982 ж.
43. Тұрғынбаева Б.А. Дамыта оқыту технологиясы.- Алматы, 2000 ж.
44. Макаренко А.С. Соч. в семи томах. 5-том. М., 1978 ж.
45. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика.- Алматы, 2000 ж.
46. Табылдиев Ә. Халық тағылымы. - А, 1992 ж.
47. Тұрғынбаева Ү.Ә., А.Т.Үлекова Мектеп алды даярлаудың педагогикалық, психологиялық шарттары. – Тараз, 2007 ж
48. Бердияров Н.А. Самопознание.- Москва, 1991 ж.
49. «Өзін-өзі тану» бағдарламасы. Қ.Р. Білім және ғылым министрлігі ұсынған. – Алматы, 2004 ж
50. Жакыпов С.М., Ф. Бизакова. Білім беру жүйесінде қолданылатын психодиагностикалық тесттер. – Тараз.: Сенім, 2006 ж
51. Ізмұқашов М. 12 жылдық оқу мерзіміне көшу туралы. ІІ Бастауыш мектеп 2004. 3 - 9 б.б.
52. «Жаңа әлемдегі жаңа-Қазақстан» Жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. Астана 2007ж.
53. «Жас ғалым-2007». Тараз Мемлекеттік педагогикалық институты.
54. Мен-жеке тұлға.Атыманова Қ. //Отбасы және бала-бақша. 4 .2007
55. Білім мен тәрбие берудің тиімді жолы.Сабырова Т. //Отбасы және бала-бақша.4.2007.
56. Баланың өзін-өзі тануы. Пірманова Ж.//Отбасы және бала-бақша. 2.2006.
57. Мінез-құлық тәрбиесі және отбасы. Мүшебаева Ә.//Сыныптағы тәрбие 3.2005.
58. Халық тәлімі газеті. №1, №2, № 7 2006 ж.
59. Бастауыш мектеп журналы. №4, №8, № 9 2006 ж.
60. Қазақстан мұғалімі журналы. №5, №6, № 7 2006 ж.
61. Жаңа әлемдегі жаңа-Қазақстан» Жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары. Астана 2007ж.
62. Лисина М.И. Общение со взрослыми и психологическая подготовка
детей к школе – К, 1987
63. Широкова Г.А. Практикум для детского психолога-Ростов-на-Дону, 2004
64. Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№1., 2005.
65. Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№2., 2005.
66. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования
умения учится: Автореф. М.,1992.
        
        Мазмұны
Кіріспе………………………………………………….....................................3
І тарау 12 ... ... беру ... ... ... ғылыми – теориялық
негіздері
І.1 12 жылдық білім беру жүйесінде мектепалды даярлауды
ұйымдастырудың педагогикалық, психологиялық
шарттары…...............................................................
....................................9
І.2 Мектепалды даярлықты ұйымдастыру ... және ... ... ... – тарау 12 жылдық білім беру жағдайында мектепалды даярлауды
ұйымдастырудың эксперименттік зерттеулері
ІІ.1 12 ... ... ... ... ... ... ... Мектеп алды даярлық сыныбында жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... ... гөрі нұрлырақ болуына ықпал етіп,
адамзат қоғамын алға апаратын құдіретті күш тек ... ғана ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған
мемлекеттік бағдарламасында» білім беру ... ... ... ... беру парадигмасын өзгерту; оқыту, тәрбиелеу және білім
беру сапасын арттыру; білім беру ұйымдарының материалдық базасын ... ... ... ... және ... ... міндеттері де кіреді [1].
Білім беру жүйесінің жаңа тұжырымдамасында 1997 жылғы қабылданған
Лиссабон ... ... ... ... ... ... ... жүйесі білім берудің ұзақтығы факторын орындауы, яғни жаңа
білім мен ақпаратты алу жағдайында, интелектуалдық ... ... ... орта ... ... кезең - кезеңмен көшуді іске асыру қажеттілігі
негізделді ... [2]. Ел ... ... ... ... ... ... мектептен басталады. Сондықтан да біз 12
жылдық жалпы орта білім беруге көшуіміз керек, ... ... ... мен ... беру ... ... арттыруымыз
керек» деп нақтылап айтты [3]. 12 жылдық оқытудың ... ... ... ... ... зор. 12 ... ... 2003
жылдың 1 қыркүйегінен біздің республикамызда білім беру сапасын көтеру,
мазмұнды ... және ... ... ... ... ... ... жасау, тұлғалық-бағдарлы оқытуды, қызметтік біліктілік
келістерді қамтамасыз ететін қазіргі педагогикалық ... ... ҚР ... және ... ... 12 жылдық оқытуға көшу жөніндегі
эксперименттік жұмысты ұйымдастыру туралы (2002жылдың 1 ... ... ҚР ... және ... министрлігі бекіткен «12жылдық жалпы орта
білім құрылымы мен ... ... ... ... ... ... (2002 ... 1 тамызындағы №593 бұйрығы) ереже, ҚР Білім
және ғылым министрлігінің (2003 жылдың 8 тамызындағы №528) ... ... ... іске ... 12 ... ... білім беру мектебі «Жеке
тұлға жетістігі» негізгі идеясы үлгісімен таңдалынып ... 12 ... ... ... дамып келе жатқан, ортада өмір ... ... ... өз ойын ... айта білуге, өз қалауы мен
қоғам талабына сай, өзін көрсете білуге бейім, білімді, шығармашыл ... ... ... ... ... 12 ... ... бастауыш сатысына бала
арнайы танымдық, психологиялық даярлықпен ... ... Сол ... ... және ... даярлық кезеңіне ерекше мән беріп отырмыз.
Ғасырдан астам тарихы бар және әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... ... ретінде сыннан
өткен балалар бақшасы бұл күндері де үздіксіз ... ... ... және ... ерте ... әлеуметтенуінің тиімді үлгісі болып
отыр.
Балалардың мектепке дейінгі мекемелерде тәрбиелеу құқығын қамтамасыз
ету ... 5-6 ... ... ... ... әрі ... мектепке дейінгі даярлығы енгізу тиімділігіне ерекше
тоқталып өттік. Бәрімізге белгілі соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... 3320 ... жабылып
олардың контингенті 1,0 млн. балаға азайды, мектепке дейінгі мекемелерге
сәбилердің тек 10% ғана ... ... тап ... ... ... ... дейінгі мекемелерден тыс қалғандықтан, олардың бастауыш
мектептің оқу ... ... ... теңестіру
мақсатында,қазіргі білім беру үрдісінің үздіксіздік және ... ... ... әрі тегін ұстанымдарына сәкес мектепалды даярлығы
енгізілді.
Бұл тәжірибе ... ... ... 1920 ... бері бар. ... ... мектептердің жанынан құрылатын «Балдырғандар»
мектебін, АҚШ пен Франциядағы бес ... ... ... ... ... ... ... бұл тәжірибе әр жылдарда біздің
елімізде де жүзеге асырылған ... Ең ... ... ... ... даярлық бастауыш мектептің құрылысын өзгертіп отыр. Осы орайда 12
жылдық мектепке көшуде мектепаралық ... ... ... ... ... жолға қою, көкейкесті мәселе болып отыр.
Жалпы балалардың мектепке дейінгі шақтан ... ... ... ... ... кеңінен қарастырылған мәселе болып отыр.
Осы мәселені жан-жақты тексеріп, зерттеулер жүргізген ғалымдар В.С. ... ... ... И.В.Дубровина, В. Шаталов және т.б.
Дубровина И.В. мектептің 1-сыныбына даярлықпен ... олар ... ... түрде үйретуден өткен балалар. ... ... ... оқу ... ... ... да, мұғалім де
әсер етпейді, яғни оның мектепке даярлығы әсер етеді,- деген өз тұжырымын
ұсынды [5].
Жалпы отандық ... ... ... ... ... ... ... дидакт К.Д Ушинский болды. Ол мектептік оқуға дайын ... келу ... мен , ... ұзақ уқыт бойы ... ... қабілетімен дағдыланбаған жағдайда баяу меңгерілетін нәрселерді жылдам
игеретіндігімен сипатталады [6].
Республикамызда мектепке даярлау мәселесін зерттеумен ... бірі Б. ... ... ... даярлау» жөніндегі
еңбегінде, ол жалпы мектепке даярлауды мектепке ... ... ... деген болатын. Яғни баланың тілін дамыту, сауатын ашу жұмыстары
балаларға түрлі әңгімелер, ертектер оқып ... ... ... арқылы шешуді ұсынады [7].
Педагог, ғалым Қ.Т Шериазданованың ... ... ... даярлығы аса маңызды дей келе, баланың мектепке даярлығын
анықтайтын 5 бағытты ... ... ... дене ... дамуы, оқуға
ынта-ықыласы, көңіл-күйі, ерік сапаларының қалыптасуы деді.
Осындай ғылыми тұрғыда дәлелденген тұжырымдарға сүйене отырып мектеп
жасына ... ... ... мектепалды даярлықта оқыту қажеттілігі
туындайды. Мектеп жасына дейінгі балалардың мектепке дейінгі сапалы ... қол ... ... ... бірі ... ... ол балаларды балалар бақшасында жалпы білім беретін
мектепте және отбасында мектепалды даярлануды ... ... ... ... ... бұл ... ... ересек жастағы, негізінен
бұрын ... ... ... ... үшін оқу-тәрбиелі үдісті
мақсатты бағытта ұйымдастыру институты.
12 ... ... ... даярланудың қызметі мыналар: балалардың
тән сұлулығы мен психикалық ... ... әрі ... ... және ... ... дамуын қамтамасыз ету, олардың
эмоционалдық салауаттылығы жөнінде қамқорлық; баланың ... ... ету үшін ... ... ... ... ... даярлықты дұрыс бағытта, сапалы жүргізуде мектеп, бала-
бақша және отбасына үлкен жауапкершілікті жүктеп отыр. ... ... ... дербес, мектепке дейінгі ұйыммен немесе мектеппен
бірлесіп ұйымдастыруды таңдауға хақылы. Отбасы ... және т.б. ... ... ... ... ... ... көзделген білімді
дағдылар мен қарым-қатынастарды баланың меңгеруін, сондай-ақ, күш жігері
мен психологиялық жағынан ... ... ... ... ... ... ... балаға деген үлкен қамқорлығы мен жауапкершілігі
негізінде оңды нәтижеге жететіні сөзсіз.Мектепалды даярлық топтары ... ... мен ... ... жарасымды тәрбие мен
сапалы да, саналы білім беру жолында жаңа ... мен ... алу, ... тиімділігі мен қажеттілігін қарастыру, тәжірибеде
қолданыс табу жұмыстарын жоспарлауы қажет. Сонымен қатар бұл жүйенің ... ... мен ... ... ... ... ... бөліп,
қолға алу қажеттілігі, яғни мектеп басқару органдарының педагог кадрлардың
кәсіби біліктілігі мен педагогикалық ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөліп, дамытуы
мұғалімдердің кәсіби ... ... мен ... ... өзекті етіп қою. 12 ... ... - ... ... ... ... болғандықтан сол мектептің алғашқы сатысына ерекше көңіл
бөлу қажеттілігі туындайтындықтан, зерттеу тақырыбы «12 жылдық білім беру
жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: он екі жылдық білім беру жүйесіне көшу үрдісінде
мектепалды даярлықты ұйымдастырудың маңызын зерттеу.
Зерттеу нысаны: он екі жылдық білім беру ... көшу ... ... ... беру жүйесіндегі мектепалды даярлық кезеңі.
Зерттеу болжамы: он екі ... ... беру ... ... ... педагогикалық және психологиялық шарттарын талдап,
мектепалды жасындағы ... ... ... сәйкес жүйелі және ... ... ... ... бұл ... ... даму өрісіне әсер ету тиімділігін
анықтасақ, он екі жылдық ... беру ... көшу ... ... ... ұйымдастырудың маңызы туралы тың деректер алынар еді.
Зерттеу міндеттері:
- он екі ... ... беру ... мектепалды даярлықты
ұйымдастырудың педагогикалық және психологиялық шарттарын анықтау;
- мектепалды жасындағы балалардың психологиялық және физиологиялық даму
ерекшеліктерін талдау;
- ... ... ... ... және жоспарлы түрде дайындық
жұмыстарын ұйымдастыру;
- дайындық ... ... даму ... әсер ету тиімділігін
анықтау.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі:
12 жылдық білім беру мен міндетті ... ... ... нормативтік құжаттар; мектепалды сыныптары мен ... ... ... ... ... ... мектепке
дайындау туралы ғылыми-зерттеулер.
Зерттеу әдістері: эмпирикалық материал жинау әдісі, ғылыми-теориялық
шолу және ... ... ... ... ... ... мәліметтерді
статистикалық өңдеу әдістері, зерттеу нәтижелерін талдау және қорытындылау
әдістері.
Зерттеудің ... ... ... ... кезеңін
ұйымдастырудың он екі жылдық білім беру жағдайында қарастырылуы.
Зерттеу нәтижесінің дәйектілігі мен ... ... ... ... ... түрде қолдану мен теориялық тұрғыда негіздеу
арқылы жүзеге ... және ... ... алыған деректердің
сандық, сапалық жағынан талданып, статистикалық ... ... ... ... ... Тараз қаласындағы Керімбай атындағы №12 орта мектептің
мектепалды сыныбы.
Зерттеу кезеңдері:
1-кезең: 2006-2007ж.ж. зерттеу тақырыбы аясында эмпирикалық ... ... ... ... жұмыстары жүргізілді;
2-кезең: 2007-2008ж.ж. ғылыми-эксперименттік жұмыстар жүргізіліп,
зерттеу нәтижелері қорытындыланды.
Диссертацияның көлемі және құрылымы: магистрлік ... ... 77 бет, ... екі ... қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен
және қосымшадан тұрады.
І – тарау Он екі ... ... беру ... ... ... ...... негіздері
1.1 Он екі жылдық білім беру ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың аяғында талай тарихи ... ... ХХІ ... аяқ басқалыда бес жылдан асып ... ... ... ... ... елдер барлық жағынан алда болатынына көз жеткіздік.
Оның дәлелі ретінде өткен ғасыр аяғында әлемнің ... ... ... ... ... ... ... іс - шараларды
айтсақ та жеткілікті. Мәселен, Германиядағы «2000 жылға дейінгі білім», АҚШ-
тың «ХХІ ғасырдағы америкалықтар білімі» ... «ХХІ ... ... ... ... соған дәлел. ЮНЕСКО қазіргі білімді жаңа
тұратын әлемдік ... ... және ... тұрақты
дамытудың орталық мәселесі дей ... 2002 жылы ... ... Бас ... ... мемлекетінің ұсынысы бойынша 2005-
2014 жылдары «Тұрақты даму үшін білім ... ... ... ... ... мемлекеті де өз жүйесіне қарқынды түрде
енгізе отырып, ... ... беру ... де ... ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру реформаларын
жүзеге асырған елдердің ішінде Жапон ... ... ... дамуын
зерделесек, оның басты ерекшелігі ұлттық ... ... ... ... ... ... қоятындығы байқалады.
Күншығыс елі 12 ... орта ... ... ... жарты ғасыр
бұрын көшкен, бес ... оқу ... ... ... ... аса ... жағдайда сезінуіне толық жағдай ... ... ... ету, білім жүйесін
ақпараттандыру, ... ... ... қамту сияқты шешуші
мәселелер бойынша да ... ... ең ... ... ... АҚШ, ... Финляндия, Сингапур елдерінің ... ... ... ... ... ... өз
нәтижесін беруде.
Жоғарыда ... озат ... ... 12 ... ... жүйесінің басты мақсаты мен ... ... ... ... интелекті, рухани-адамгершілік қасиеттерді меңгерген
ел жанды ... ... Осы ... 12 ... ... беру
жүйесіндегі бастауыш сатысына ерекше мән ... ... ... ... ... 5-6 ... ... міндетті мектеп ... ... алып ... ... ... ... ... ел
басшысы Н.Ә.Назарбаев 12 жылдық мектепке көшу мәселесін біршама кейінге
шегіндіруді ұсынды. Өйкені бұл жаңа ... ... 12 ... мектеп
базасының әлі толық дайын еместігімен түсіндіріліп отыр. Жалпы 12 ... көшу 2010 ... ... ... ... ... жолдарда ғалым педагогтар мен ... ... ... ... ... ... ... Негізгі бағдар-қазіргі заманда
қоғамның жедел өркендеуі мен ғылымның зор әсер ететіндігін, олардың ұлттық,
отандық жетістіктерді ... ... ... ... ... ... Ия, ... үрдісі бел алып келе жатқан кезде ... ... ... оқшаулана алмайды. Бұл ең алдымен
білім алу жүйесіне әсер етуі ... ... ... ... ... ... біздің елімізге пайдасынан залалы көп болуы мүмкіндеушілерде
бар. Қалай болғанда алдағы уақытта оқшау, оңаша өмір сүру ... ... ... бұрын-соңды болып көрмеген бәсекелестік заманы. Ел ... ... 2005 ... ... ... ... ... үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық
үшін» деп аталуы түбінде жеңіске ... ғана ... ... мен
біліктілік диалектикалық бірліктегі егіз ұғымдар. ... бар ... де, күш те, ... де бар. Аз ... ... әлемдік қауымдастық
қатарынан лайықты орынға ие болған мемлекетіміз үшін ... ... ... мен ... ... ... мойындалуына, оң
бағалауына жол ашу аса маңызды. Министрлік қабылдаған білім беруді дамыту
тұжырымдамасында жоғары ... тән ... ... тану жөніндегі
Лиссабон конвенцияның, жаңа қоғамдық даму сатысына лайық мамандар даярлау
үлгісін ... ... ... ... ... мен ... халықаралық стандарттық жіктелуіне сәйкес. Олардың қатарындағы ең
бастылары: 12 жылдық орта білім беру, ... ... оқу ... ... ... ... және докторлық ... ... ... ... ... педагогикалық кадрлар дайындау. Осының алдын
алу ... ... ... ... және ... ... ... білім беруді дамытудың 2015 жылға дейінгі тұжырымдамасын
дайындап, көрсетілген кезеңдерге ... ... мен ... беру
мекемелерінің міндеттерін анықтаған болатын. Ал Елбасымыз 2004 жылы білм
беруде атқарылуға тиісті ... ... ... 2005-2010 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламаны бекітті. Ендігі ... ... ... ... осы деп ... ХХІ ғасырда мемлекеттердің өркениеттілігі мен
қуат ... ... ... көне тарихи- мәдени мұраларымен ғана
емес, сол ел ... ... ... ... ... Олай болса, білім- мемлекеттің тұрақты экономикалық дамуы мен
елдің бәсекелестік ... ... ... және ... кепілі деген
сөз.
Әлемдік білім кеңістігіне ену ... ... оқу ... ... ... ... 2000 ... нұсқаудағы 9000
стандарттар сериясының талаптарынан кем түспейтін ұлттық ерекшеліктеріміз
ескерілген сапалы ... ... ... ғана ... ... [9]. Себебі,
біздің ғасыр- білім, ғылым және сапа ғасыры. Біз жоғарғы оқу орындарын тек
білім ... ... деп ... ... ... ... оның ... бастауы және орталығы екенін ұғынғанымыз абзал. Өйкені оның ... ... ... біз жалпыға бірдей жоғары ... ... ... беруге біртіндеп көшуіміз қажет.
Қазақстандағы білімнің өткеніне көз салсақ, ... беру ... ... ... 7-8 ... мектеп-медреселер, діни білім беретін
жоғары оқу орындары жұмыс істеген. Ал 19-ғасырдың екінші ... ... ісі үш ... ... ... мектептері ( мұсылмандық дәстүрлі діни мектептері);
2.Орыс-қазақ мектептері;
3. Жәдит мектептері.
Қазақ жерінде орыс-қазақ мектептерін ұйымдастырушы ... ... ... ... ... ететін кеңсе қызметкерлерін даярлау
болатын. Бұл мектептер халықты ана ... ... ... ... беру ... жолға қойылуына, дамуына Ыбырай
Алтынсариннің еңбегі зор болды. Ы. ... ... ... ... ашу, қазақ балаларына өнер-білім беру деп түсінді.
1864 ж. Торғайда тұңғыш қазақ мектебі және оның ... ... ... ... отыз ... ... ... ғасырдың екінші жартысында қазақ мектептері қандай болу керек деген
мәселе күн ... ... ... ... ... ( төте оқу) ... ағымы отаршылдық орыстандыру саясатына қарсы түркі ... ... қалу ... ... күресінен туған еді. Жәдитшілік
бағытындағы ағартушылар өз кезіндегі білім беру ... ... ... Олар ұлт ... ... ... аударып, бірнеше оқулықтар жазып
шығарды. Азамат соғысынан кейін білім беру ісі ... ... ... ... 7 ... және 9 жылдық мектептер болды. Қазақстанда
20 ғасырдың 70-80 жылдары жаппай орта ... мен ... ... 8 жылдық
білім беру ісі жүзеге ... 1980-90 ... ... ... ... білім беру саласында біраз жұмыс жүргізілді. Соның бірі оқуға 6 ... алу ... еді. ... ... жерлерде шағын мектептік
проблемасын шешу, бастауыш мектеп пен балабақша ашу, баланы мектепке ... ... ... орта ... көшу, мектепаралық оқу шеберханаларын ашу
мәселесіне ерекше көңіл бөлінді [10].
Ал бүгінгі таңда білім беру ... ... ... ... ... стандарты бойынша әрбір шәкірттің зердесіне жететін ... ... ... ... ... ... ... бекітілді. Әр пән
бойынша базалық білім аумағының стандартын жасауға жол ашты. Сол ... мен оқу ... ... сай келетін жаңа типті оқулықтар
мен оқу әдістемелік керек жарақтармен қамтамасыз етіліп, ... ... ... ... ... ... білім салаларына икемі бар балаларға
арналған лицей, гимназия, колледж, медреселер, оқуды тегін ... мен ... ... ... ... Әлемдік деңгейге сай салауатты өмір
салтын, тұрмысын қалыптастыратын халықаралық Мирас мектебі ашылды. ... ... ... алынған білім беру жүйесін реформалау ісі
саналы жан-жақты өзгертуге бағытталған ... ... ... ... беру ... жаңа ... ... бағыты, ұлттық білім
беру ісінің әлемдік жүйесіне кірігуіне ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің жаңа моделі 2004
жылы Юнеско ұсынған халықаралық білім жүйесіне сәйкестендірілген Осы ... ... ... ... ... ... ... желілеріне шығу деп аталып отыр [11].
Әлемдік білім беру кеңістігіне ену педагогика теориясы мен ... ... ... ... ... ... мазмұны жаңарып,
жаңа көзқарас, басқаша қарым-қатынас, өзгеше менталитет пайда болды.
Педагогикалық ... ... ... және ғылымның рөліне мән
беруде оқыту технологиясын жетілдірудің ... ... ... ... сипатталады:
- есте сақтауға негізделген оқып білім алудан, бұрынғы меңгергендерді
пайдалана отырып, ақыл-
- ойды ... ... ... ... ... ... ақыл-ой әрекетінің динамикалық
құрылым жүйесіне көшу;
- әртүрлі жаңа ... ... ... озық ... ... саралап оқыту, сын тұрғысынан ойлау, модульді оқыту т.б.
түрлі педагогикалық-психологиялық ... ... ... ... дейді:
«Маған айтсаң ұмытып қаламын, көрсетсең есімде қалар. Істеуін ... ... ... Яғни бұл ... ... ... арқылы оқыту,
үйрету қажет деген сөз. Сабақта бала көп жағдайда білімді қабылдап алушы,
көп ... бірі деп ... оны әрі ... ... ... ... ғасырда барлық елдер бірінші орынға білім беру сапасын қояды.
Біздің білім берудегі ертеңіміз- ... ... ... ... және оқушылардың танымдық белсенділігі мен өзіндік қызығушылығы
мен болашақ ... ... ... көтеру—негізгі мақсат болмақшы.
Қазақстан Республикасындағы 12 жылдық жалпы орта ... ... ... орта ... беру жүйесін жаңарту ... ... ... 12 ... жалпы орта білім берудің құрылымдық
мазмұндық моделінде жеке тұлғаның жас ... ... ... ... бағыттылығы, оқытудың сабақтастығы, әрбір оқыту
сатысының даярлылығы негізінде ұйымдастырылады.
12 жылдық білім беру жағдайында мектепке дейінгі тәрбие мен ... ... ... ... ие ... 5 жастағы балаларды мектеп алды ... ... ... жәнке дене физиологиялық талаптарын
ескере отырып, бастауыш мектепке оқытуды ... ... ... жағдайы
жүзеге асады.
Жалпы орта білім беру құрылымы үш сатыдан тұрады.
1-ші саты (1-4 сыныптар) оқуды бастау 6 жастан, оқу ұзақтығы 4 ... саты (5-10 ... оқу ... 6 ... саты (11-12 сыныптар) оқу ұзақтығы 2 жыл
Профилді оқыту жаратылыстану, математикалық, әлеуметтік-гуманитарлық
және технологиялық бағыттар бойынша ... ... ... ... ... ... мектептерде, гимназиялара,
лицейлерде, ... ... ... ... ... шектеулі балаларға арналған арнайы мектептерде жүзеге асылылады.
Қазақстанның болашағын ойласақ, ... ... беру ... мен ... жағдайда жаңа адамды тұлға қылып, қалыптастыру бағытында ... ... ... ... ... сай ұлттық мектептер
қалыптастыруы шарт, себебі әр елге немесе әр мемлекетке ... бір ... ... да, ... ... де ... мүмкін емес.
Бүгінгі әлемдегі елдер мен халықтардың өзара тарихи ... ... ... пен ғылымның әлемдік деңгейге бет бұруы, ұлттық
деңгейде қалуды көтермеуі, ғылыми-білімнің ... ... ... іс-
тәжірибені оқып үйренудің қажетті шарт екенін дәлелдеуде.
Ертеңгі келер күннің бүгінгіден де нұрлы болуына ... ... ... алға ... ... күш тек білімге ғана тән. Үшінші мыңжылдық
білім беруді адам ... ең бір ... ... бірі ... ... ... оған ... астам оқушылар мен миллиондай мұғалімдер
тартылған. ХХІ ғасырда ... ... ... ролін көтеру болашақ
қоғамның жаңа парадигмаларын айқындаумен өзара байланысты.
Білім берудің негізгі мақсаты мыналар ... ... ... ... ... және еңбекке толық мәнді даярлау: оның бойында
жақсы қасиеттерді, еңбек сүйгіштікті қалыптастыру, заңды, адам құқықтарымен
бостандықтарын құрметтеуге, отанды, от ... ... ... ... тәрбиелеу;
- экономиканың, әлеуметтік саланың, мәдениеттің, қоғамның, ... ... ... ... ... ету үшін жас ұрпаққа білім беру,
оны жинақтау, көбейту;
- ... ... ... ... қарым-қатынастардың
әділдігіне, сондай-ақ адам мен қоғам, адам мен мемлекет, адам мен табиғат
арасындағы ... ... ... ... ... ... беру саясатын жүргізу кедергі келтіретін наным сенімдерді,
теңсіздікті түбірімен жою.
- адам ... ... ... ... және діни ... ... өз ... патриоттарын,
құқықтық, демократиялық, әлеуметтің азаматтарын ... ... ... ... мен ... ... ... тәрбиелеу;
- балалар мен жастардың уақытылы дамуы, олардың шығармашылық қабілеттерін,
өздігінен білем алу ... ... ... өзін ... ... мен ... ... тұтас дүниетанымды және қазіргі ғылыми
дүниетанымды, қарым-қатынастар мәдениетін қалыптастыру;
- ... ... өмір ... өз ... ... ... ... сәйкес қажеттіліктерін ынталандырып отыру [12].
Білім беру мазмұнының негізгі мақсаты мыналар- оны жан-жақты әрі тұтас
тұлғаны тәрбиелеудің ... ... ... шығармашылықпен ойлау
қабілетін дамыту, сөйтіп,өмірдің қай саласында болмасын, еркін және дәлме-
дәл, жауаптылықпен ойлау ... ... ... ... жинақы
болуға баулу.
- Мектепте білім ... ... және ... жақтарын
жаңартудың аса маңызды бағыттары мыналар болып табылады:
- Мектеп білім берудің мазмұнын ... ... ... серпінді
құрылымымен сәйкес келтіру.
- Әрбір жас кезеңінде негізгі психикалық жаңа ... ... оқу ... алға ... ... ғылыми тәсілдеріне мақсатты және жүйелі түрде тарту,
негізгі мотовициялық үрдістерін айқындайтын оқу ахуалдарын ... ... ... ... білім беретін мектепке көшудің болашағы қандай
болмақ?
Қазіргі кезде Қ Р-ның мектептеріндегі білім беру ... ... ... ... деңгейімен салыстыруға болады. Әлемдік тәжірибеге
сәйкес 12 жылдық оқытуға есептелген жалпы орта білім берудің бағдарламасын
біздің оқушыларымыз 11 жыл ... ... 11 ... ... орта білім беретін мектебінде қай кезде
де оқушылардың артық оқу ... ... ... ... ... ... оқуға бөлінген міндетті пәндер мен ... ... ... оқу ... ... мен ... деңгейлерінің
арасында тиімді бөлуге байланысты. Жалпы орта білім берудің мазмұнын
экстенсивті дамытудың ... ... оқу ... саны 11 ... 25-ке ... ... ... әлемнің көптеген дамыған
елдерінде жүріп жатыр. Оларды бейімдік оқыту проблемаласына көп ... ... ... ... бейіндік оқыту мәселесін дұрыс шешудің
мүмкіндігі бар.
Бейімдік оқу бағдарламалары шығармашылық және ... ... ... орта ... ... ... мақсаты- әлемдік білім ... ... ... ... берудің жоғарғы сапасын қамтамасыз ету,
өзін-өзі тәрбиелеуге, өзін-өзі тануға, өзін-өзі іске ... ... және ... ... беру ... ... ... жеке
және қоғамдық мүдделерді ... ... ... мәдениетті,
шығармашылық тұлғаны қалыптастыру.
Жалпы орта білім берудің міндеттері:
- негізгі және қосымша жалпы білім беру ... ... ... ... ... қажетті жағдайлар жасау.
- даярлықты дамытуға жағдай жасау арқылы жеке тұлғаның интеллектілігін
байыту:
- азаматтық пен ... өз ... ... ... ... ... ... көріністерге төзімдікке баулу.
- қазақ халқының және республикадағы ... да ... ... мен дәстүрлерін зерделеу, мемлекеттік, орыс, шетел ... ... ... ақпараттандыру технологияларын және халықаралық ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығуды қамтамасыз ету.
- ... ... ... ... және ... ... ... тұлғаның өзінің құқықтарымен міндеттеріне
саналы көзқараспен салыстыру.
- әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне бой ұру.
Ұсынылып ... ... орта ... ... 4+6+2 ... көрсетілген
жастық даму кезеңдеріне толығымен ... ... . ... ... орта білім берудің ең қолайлы және онтайлы құрылымы 4+6+1
болып табылады.
Білім беру мазмұнын қалыптастырудың ... үш ... ... ... олар, жалпы теориялық түсінік деңгейі, оқу материалдарының деңгейі.
Жалпы орта білім беру ... оқу ... ... түрі;
базистік, типтік және мектептің оқу жоспары ... оқу ... бұл ... мемлекеттік нормативтік құжат, білім
берудің осы саласындағы мемлекеттік стандарттың құрамдас ... ... Ол ... және жұмыстық оқу жоспарларының негізгі және мектепті
қаржыландырудың басты құжаты ретінде қызмет етеді.
Типтік оқу жоспарлары ұсынымдық ... ие. Олар ... ... ... ... ... ... беретін орта мектептің оқу жоспары базистік оқу жоспарының
нормативтерін сақтай отырып жасалады.
Жалпы білім беретін орта ... оқу ... ... оқу ... ... ... жасалады.
Мектептің оқу жоспарының екі түрі болады:
1) мектептің өз оқу ... ол ... ... оқу ... ұзақ ... ... да, ... бір мектептің ерекшеліктерін
көрсетеді мектептің оқу жоспарларының бірі алынуы мүмкін.
2) Жұмыстық оқу жоспары, ағымдағы жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... кеңесінің шешімімен бекітіледі.
Біздің елімізде және басқа да көптеген ... ... ... білім
беретін орта мектеп үш сатылы негізде ... ... ... ... ... беретін орта мектептің әрбір сатысының ортақ міндеттерді
шешуде оқушылардың жас ерекшеліктеріне байланысты өзіндік функциялары бар.
Олар ең ... ... оқу ... жиынынан және базалық негіз бен
оқушылар таңдаған сабақтардың ... ... ... білім беретін орта мектептің базистік оқу жоспары негізгі
сабақтастық принциптерін ... ... ... ... ... оқөу ... ауысу қажеттіліктерін айқындайтын факторлар:
1 фактор. Білім беру парадигмасының өзгеруі.
Қазіргі мектеп білім берудің тұлғалық—бағдарланған ... ... ... ... ... ... ... білім
беру емес,олардың табиғи қабілетері мен әлеуметтік мүдделеріне баса назар
аудара ... ... ... ... асыруларына кең мүмкіндіктер
жасайтын білім кеңістігін құру.
Оқушыларды жоғарғы мектеп жүйісіндегі білім алуға даярлау ... ... бір ... анықтау арқылы, жалпы орта білім алу, формаларын ... ... ... ... ... мен бүкіләлемдік
беталыстарын ескере ... ... ... ... жағынан
жағдай туғызылуы қажет.
2 фактор. Оқушылардың денсаулығын сақтау.
Бірінші сыныпта оқушылар аптасына белгіленген 20 сағаттың орнына ... ... ... оқушылары 38 сағаттың орнына 40-42 ... ... ... ... сақтау агентігінің деректері бойынша, республикада ... ... бала ... ... ... есепте тұрады.
Мектепте оқыту кезінде балалар арасында тыныс алу мүшелерінің, көз, ас
қорту, т.б. ... ... ... ... көтеріліп отыр.
12 жылдық оқу мерзіміне көшу жағдайында белгіленген ... ... ... қатаң сақтау және оқу жоспары жүктемесінін ... ... ... ... жол ... беру ... ... ғалымдардың ой-толғанысы, күдігі мен
үміті қатар жүріп отыр. 12 жылдық ... ... көшу ... ... ертерек деуге болмайды. 2008 жылдан бастап ... ... ... Төрт ... бері ... 104 ... 12 жылдық
білім жүйесі бойынша эксперимент жүргізіліп ... ... орай ... ... 3 ... бері сынақ түрінде пайдаланып жатыр.
Сонымен қатар « 12 жылдық мектепке көшуге ... ... Ол ... ... баланың психолгиялық, физиологиялық
мүмкіндіктерін байқауға арналған ғылыми зерттеулер болып ... ... ... ... пен даму үстінде.Соған қарай адамның дүниетанымы,
білімі, осы қоғамға лайықты болуы қажет ... ... ... ... ... шығармашылықпен қарау қажеттілігін туындатады.
Жаңа дүние жасауға талпыну керек. Қазіргі білім беру ... ... ... ... ... ... оқушы қабілетті қағидасын жүзеге
асыру қажет. Осы ... ... ... ... ... ... моделін жасау қажет. Ұстаздарды осы жүйе моделіне дайындау.
2008 жылы алты жастағылар бірінші сыныпқа барады. Он жыл оқыған ... ... ... ... орта оқу орындарын таңдай алады.
2009 жылы төртінші сыныпты бітірген балалар, бірден алтыншы сыныпқа
барады. Осылай жаңа ... ... ... ... Бес ... 12 ... ... оқушылар түгел тартылады.
2010 жылы оқушылар бейіндік мектепке барады. Оқушы оныншы сыныпты
бітіргеннен ... өз ... ... 10 ... кейін колледждерге барады
ма, бейіндік мектепте оқиды ма, өз қалауы өзінде.
Алты жастан қалмай ... он ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
12 жылдық жүйеге көптеген елдер де өткен. ... ... ал ... кері ... Атап ... ... жүйедегі елдердің
ішінен Белоруссия, Өзбекстан, Балтық жағалауы мемлекеттері көшті. Алайда,
олар ... ... ... ... ... ... оңды ... жете алмай отыр.Әрине, жаңа ... ... ... ... де бұл жүйеде
«кімді қалай дайындаймыз?» деген сұраққа мән беріліп отыр. 12 жылдық ... ... ... ... ... оқушыларының психологилиялық
ерекшеліктеріне келер болсақ, ... жеке ... даму ... шешу бастауыш сынып оқушыларының 12 жылдық мектепте оқуының
дайындық деңгейін ескере отырып,дұрыс ... ... ... білу ... ... даярлығын анықтайтын бағыттардың; танымдық қабілеті, оқуға
ынтасы, көңіл-күйі,еріктік сапасының қалыптасқаны-оқушының ... ... ... даярлығын құрайды. Ал енді осы ... ... ... ... ... оқу жүйесін меңгеруіне алдын-ала, яғни мектепке
дейінгі кезеңде психикасын қалыптастыруы ... ... ... ... әсер ететін жағдайлар:
Біріншіден, жас мөлшерінен тыс, даралық ерекшелік;
Екіншіден мектепке дейінгі даярлық ерекшелігі. ... ... мен ... ... ... , ... игере алу, іскерліктері
жүйелі түрде жүргізілген жағдайда ғана қалыптасады;
Үшіншіден жас ... ... ... Баланың жас мөлшері
биологиялық кемелді көрсетеді,сондықтанда бүгінгі таңда елімізде. 1-сыныпқа
қабылдауда жас ... ... ... ... Осы үш ерекшелікті
ескере отырып, 1-сыныпқа қабылданар ... ... ... тексеру қажет [13].
Сонымен қатар, бүгінгі күнде оқуға дайындығы іс ... ... ... ала ... ол кешенді психологиямыздың ... ... ... ... ... ... компоненттерді
ажыратуға болады.
- интелектуалдық
- жеке тұлғалық
- әлеуметтік-психологиялық дайындықпен ерекшеленеді.
Интелектуалдық ... ... ... ... ... ... ... білім қорын қарастырады.Балалардың қоршаған ортамен ... ... ... ... ... болады: баланың өзі туралы,
туысқандары туралы, қоршаған табиғи ортада ... ... ... мүліктер,кеңістіктер туралы тағы да көптеген мағлұматтары
болуы. Бала өскен сайын қоршаған ортаны ... ... ... ... ... айыра алуы бірте- бірте кеңейе түседі.
М.Н.Костикова «Балалардың ... ... ... даярлығы»
ұғымының мазмұнын ашып, мектепке ... ... ... Ол ... рет баланың мектепке психологиялық даярлығын анықтау
мақсатында оқу әрекетінің жетістігі туралы, оны ... ... ... ... шаралардың жасалуы мен психологиялық даярлықтың сапалық
ерекшеліктерін талдайтын ... ... ... келген сәтінде баланың ықыласы ерікті ... ... ... білімді игеруі.Алғашқы күннен бастап оқытудың бірінші сатысында
балалардың есте сақтауына көп талап қойылады. Өйкені бала оқу ... ... үшін оның есте ... ... ... ... ... соның
нәтижесінде алған білім өнімдірек болады. Еспен қатар ойлау оқуды игерудегі
өте қажетті, әрі ... ... ... ... ... ... міндетті
түрде 3 негізгі түрі қамтылуы ... ... ... ... Оқушы берілген сабақты игеріп қана ... ... ... ... ... жасау қабілеті де болуы өте қажет,
әрі оны шыңдау әрбір ұстаздың атқарар ... ... ... ойлауы
бейнелік түрде қалады, ол заттарға , нақты іс-әрекетке сүйене отырып жұмыс
істейді. Интелектуалдық дайындықта ... ... ... оқу ... білгірлігі қалыптасады, көбінесе оқу мақсаты болу шеберлігі және
оны әрекеттік түрде өзіндік мақсатына айналдыруы.
Жеке тұлғалық дайындық:
Балалардың ... ... ... да ... ол яғни ... ... баланың оқуға немесе жетістіктерге жету ықыласына
байланысты ... Бұл ... ... ... жаңа әлеуметтік
позициясына қабылдауына дайындығы, әрі ... ... ... мен
құқықтарын иемдену жағдайлары басты болып табылады.
Жеке тұлғалық дайындық баланың ... оқу ... ... ... ... ... түрткінің (мотивацияның) даму
деңгейін де жатқызуға болады. Мектепте ... ... ... тек оқу
құралдары, дәптер - ... ... ... ... ... оқу құралдары ғана
қызықты болып қана қоймауы керек, ең бастысы оқушы жаңа білім алуға өзінің
тәртібін, ... ... өзі ... алуы керек, бұлар иерархиялық түртілер
жүйесінің құрылуына көп ықпалын тигізеді.
Жеке тұлғалық дайындық баланың эмоционалдық даму деңгейін ... ... ... баланың эмоционалдық қатынасы жақсы әрі нық болуы
қажет, ол оқу ... ... ... ... ... көп ықпалын
тигізеді.
Әлеуметтік психологиялық дайындық:
Бұл дайындық ерекшелілігі балалардың басқа ... ... ... ... ... коммуникативтік ерекше мінезін
көрсетеді. Мысалы, ықыластылығы, қайырымдылығы, мінезінің ... ... ... жеке ... ... ... табандылылығы, қайраттылығы, ж.т.б. ... ... ... ... ... бір орын ... Мысалы, бала мектепке,
өз сыныбына келгенде барлығы бір жұмыспен айналысады, осы кезде ол ... тіл ... ... ... жол ... және ... өте қажет.
Сондықтан бұл дайындық ерекшелегі баланың қарым-қатынасының дамуына, оның
бастауында ерекше рөл ... ... ең ... ... ... ... ... – оқумен
тартады. Бұл талпыныс табиғи, ол мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... бала ... ... қоршаған ортамен ойын
арқылы қарым-қатынас жасаса, қоғамда тек ойын іс-әрекетімен ... ... ... оқушы болу,- бұл мүлде басқа нәрсе. Бұл баланы саналы түрде
түсінетін үлкендікке қарай бағыттала бастағанымен ерекшеленеді.
Егер бала ... ... ... ... ... ... мен ... қоры, интеллектуалдық дамудың жоғарғы деңгейі болса
да, оған мектепте оқу қиынға соғады. Әсіресе,12 жылдық мектепке қабылданған
оқушы оқудың көптеген ... ... ... дайын болуы шарт.
Баланың жеке басын жан-жақты дамыту мен мектепке даярлау ісі әлі де
талқылаудаы қажет. ... ... ... ... ... ... балалардың оқу жүйесінде көптеген қиындықтарды кезіктіреді.
Оның басты себебі- мектептік оқуға даяр еместігде ... ... ... ... ... ... жасы мен дене ... сүйену керек
және мектепке психологиялық даярлығы көрсеткіштерінің өлшемін ... ... ... ... ... ... үшін қажетті психикалық
сапалар- мектепке ... ... ... ... Ол-баланың
мектептегі оқу әрекетіне жағымды қатынасынан: мінез-құлықтың, ырықтылығының
барынша ... ... : ... іскерлік дағдыларның қоры мен таным
процесінің дамуынан, сонымен қатар мұғалімдермен және сыныптастарымен өзара
қатынасын ... ұжым ... ... ... ... әрекет ететін
сапалардың қалыптасуынан тұрады.
Жалпы балалардың мектепке дейінгі ... ... ... ... ғылымында кеңінен қарастырылған мәселе. Әсіресе мектепке ... ... көшу ... қарқынды қарастырылған. Осының төңірегінде
зерттеулер жүргізіп, оның нәтижесін талқылауға ұсынған ғалымдар –Мухина
В.С., ... Е, ... Г.М., т.б. бала ... ... келе ... табиғи қажеттіліктерін қанағаттандыратындай етіп ұйымдастырып, оның
жаңа білімдерді игерудегі қызығушылықтарын ... үшін ... ... ... ету ... дәлейді [14].
И.В. Дувровина осы пікірді құптай келе мектептің 1-сыныбына даярлықпен
келетіндер, олар, отбасында, бала бақшада, ... ... ... ... ... ... ... балалардың оқу үлгеріміне мектептегі
бағдарлама да, мұғалім де әсер етпейді, яғни, оның ... ... ... ... ... ... ... санай білу іскерлігі,
психологиялық ерекшеліктерге: танымдық ... ... ... ... ... жүргізілуі керек емес, көбіне ол
баланың ... ... және ... ... ... байланысты
болады [15]. Ол бала үздіксіз сол және басқа да әрекетпен (оқумен, жазумен,
әңгімелесумен, және т.б.) 10-12 минуттан кем ... ... ... ... ... ... ... сәтті қорытындыларының нәтижесінде балаларды оқыту өте
ерте жастан қабілетті ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде байқалады. Онда балалардың физиологилық
және рухани дамуы, өзіндік көрсетуі белсенді түрде байқалады. Оқыту белгілі
болғандай. ... ... яғни ... орында бала мектепке дейін нені
үйренсе, нені оқыса, қабілетімен дағдысы, осының бәрі ... оқу ... ... ... ... белгілегеніндей,
бала ең бастысы маңызды әрекетті орындауға дайын болуы ... бір ... ... ... тырысуы, тілегі мен оны орындай алуға қабілеті өте
маңызды.Осыдан шығатын қорытынды балаларды ... алды ... өту ... ... ... отыр.Мектеп алды кезеңдегі білім беру мазмұнын
айқындауда мынандай қағидалар мен ... ... ... болады:
-балалардың мектепке дайындық ісін ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... 5-6 жасар
балалардың психофизиологиялық ... мен ... ... мақсаттық нысана ретінде ғана емес,жеке адамның
толымды дамуының амалы ретінде қарастырылады;
-тәрбиелеу мен ... ... жасы мен ... ... ... қағидасы,яғни,балалардың қалыпты сезімталдық күйлері мен
толымды психикалық дамуларын қамтамасыз ... ... ... тән ... мен ... көңіл-күй дұрыстығына қамқорлық;
-балалардың дербес,баланың даралық және бірлескен ... ... ... ... жуық ... ... көз ... жеклей әсер ету мүмкіндігін жүзеге асыру;
-баланы шаршауы мен жалығуын болдырмау үшін және оқытудың ... ... ету ... оған оңтайлы жүктеме ойластыру қағидасы;
-баланың мектепке дайындығы үлкендермен ... ... ... ... жүру ... ... білімнің мазмұны Қазақстанның қоғамдық дәстүрлерімен
үйлеседі және жалпы адамзаттық мәдениетке бағдарланады;
-отбасымен сенімділік, іскерлік ... ... ... ... бұл қағида балаларды оқыту мен тәрбиелеудің
үздіксіздігін,баланың мектепке лайықты дайындығын ... ... ... ... оқу-тәрбие ісін,мектепке барар жастағы
балаларға тән әрекеттерді ( ... ... ... ... т.б.) ... ұйымдастыру
арқылы жүзеге асырылады;
-баланың бейімділігін,қабілеттілігін,қызығушылығын ескере отырып, оқыту
ісін саралау қағидасы;
-Қазақстан Республикасының жалпы білімдік мектебінің оқу бағдарламалары
мен ... ... ... сабақтастық қағидасы.
Мектеп алды даярлыққа қойылатын алғы шарттар:
1. Оқытудың мазмұны, түрі және әдістері гуманизм мен демократияландыру
аңсарларына сәйкес құрылуға тиіс.
2. Мектепке ... ... бұл ... ... ... ... ... негізі қалыптасатында.
3. Мектепке дайындауда қойылатын аса ... ... ... мен ... ... ... негізгі
түсініктері мен қарапайым ұғымдары қалыптастыру.
4. Мектепке дайындық ... ... ... ... ... туындайтын кең де оңтайлы мүмкіндіктері арқылы жан-жақты
тәрбиеленуі мен ... ... ... Мектепке дайындық баланың қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауына
қажетті ... ... ... ... етуі ... ... ... мектеп алды даярлық кезеңін ұйымдастырудың
мақсат,міндеттері туындайды:
- 5-6 жасар балалардың денсаулығын сақтау мен ... ... ... ... ... ... ... баланың шығармашылық және парасаттылық қабілеттероін жан-жақты
дамыту. Мектепке баратын ... ... үшін ... ... ... ... ... қасиеттерімен эстетикалық,этносаралық қатынастар мәдениетінің
негіздеріне ден қойғызу;
-баланың өзіндік этностық санасын қалыптастыру амалы ретінде оны ұлттық
мәдениет ... ... ... ... және арнайы дайындығын қалыптастыру.
Осы мақсат, міндеттердің негізінде балалардың ақыл-ой дамуы және оны
тәрбиелеу,эстетикалық тәрбие,еңбек тәрбиесі,дене тәрбиесі бойынша ... ... алды ... ... ... жұмысының бағдарламасы мына
бөлімдер бойынша құрылған:
1. Дене бітімі дамуы.
- балалардың психологиялық және дене бітімі дамуының қысқаша
сипаттамасы.
-дене ... Тіл ... ана ... ... ... ... ашу мен жазу ... орыс тілі
3. Жаратылыстық-ғылыми білімдер.
- қоршаған ортамен таныстыру
- экология негізі
- қарапайым математикалық түсініктерді ... ... ... алды ... ... міндеті баланы мектепке баруға сапалы
дайындау [17]. Ең басты шарт мектепке стрессіз оқуға төселдіру 5-6 жастағы
балалардың ... ... мен ... ... ең қолайлы
(сензетипті) кезең.Мұндай алғышарттарды пайдаланып,оны жүзеге асыру керек.
Әйтпесе қажетті,осы жасқа лайықты ... және ... ... және
ересек адамның парасатты қамқорлығынсыз баланың талабы толығымен ... ... ... ... ... беру мен ... баланның
мақсатты дамуының басты формасы мен шарты болып табылады.Бұл жаста оның
тілін ... ... ... ... ... ... ... құмарлығын оятуға,оқу қызметінің қарапайым
әдістеріне үйретуге болады және ол солай болуы керек те! ... ... ... ... ... ... ... балаларға екіші
тілді меңгерту жеңіл болады.
Баланың мектептегі болашақ өмірінің ... ... ... оқу ... ... ... мен ... бойынша мектеп
жағдайында білім алып,тәрбиеленген алты ... ... ... жоқ жеті ... оқи ... ... ... дамуы
жағынан едәуір озық ... ... ... ... ... ... интеллектулдық қабілеттілік,сабақта ... ... ... ... ... ... алды ... өткізу қажеттігі туындайды. Мектепке ... ... ... оқуға деген қызығушылық, білімге ынта, ... ... ... ... жағынан көрсете алу, қарым-қатынасқа түсе алу
қабілеттерінің ... ... ... мектеп алды даярлық сыныбында
баланың оқу жұмысы процесінде ... және ... ... ... және
жемістіде жүйелі ой ... ... ... ... қуаныш
тәрбиеленеді.Баланың мектепке сапалы жан-жақты дайындықтан өтуі ... ... ... ... ... жасалынады.Л.С.Выготский көрсеткендей «7-
жас дағдарысы» оның мектепке ... ... ... ... ... ... 7 жас дағдарысының ролін ерекше
бағалайды: «баланың бұған дейінгі барлық дамуының даярлығы нәтиесінде 7 жас
дағдарысы пайда ... Осы ... өтуі ... ... ... ... ... (Д.Б. Эльконин, А.Л.Венгер).
Бұл дағдарыс балалар психологиясы мен педагогикалық психологияда ... ... жас ... Дамудағы даралық ерекшелікке байланысты,осы
шамадағы дағдарыс кезеңі 6-7 жас аралығында, ... 8 ... таяу ... ... ... жағдай анық: ол-7 жас шамасындағы дағдарыстың ... ... ... шақ пен ... ... ... ... іспеттес
екендігі [19]. Сондықтан бұл дағдарысты «мектеп алды ... ... ... ... М.П.Оспанбаеваның «Мектепке психологиялық
даярлық диагностикасынның ғылыми ... атты ... ... ... ... ... бере отырып, осы құбылысы көрінісінің алғашқы
фазасы-баланың мектепке психологиялық даярлығының негізгі ... ... ... бала ... ... ... өз ... түсіне
бастайды. Ол өзі үшін жаңа өмір мен әлеуметтік қатынастың мәнін ашады [20].
Бұл-үлкендер аса ... ... оқу ... ... және ... байланысты.Осы жаңа орынды иелену тілегі қай кезде басталсада,
баланың ішкі бағытының қалыптасуы оның өзіндік санасын түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... кезеңі.Өзіндік сананың өзгеруі-құндылықтар сипатының
өзгеруіне апарады. Бұрын бала үшін асса маңызды ... ... ... роль ... ... ... ... жүзеге асатын тарихи үрдіс. Бұл нәрестелік шақтан
басталып ары қарай ... ... ... ... де,мектепке
дейінгі кезеңнің аяғында айқын көріне бастайды.
6-7 жасар баланың әлеуметтенуі мектепте оқуға психологиялық жағынан
даярлануына ... ... ... Осыдан шығатын негізгі
қорытынды 5 жастағы ... ... ... ... ... ... ... Ал, дағдарыс – бір
жас кезеңінен ... жас ... өту ... ... ... психиканың әлі бейімделе алмауы салдарынан, жеке адамның жаны
мен тәні ... ішкі ... ... мінез-құлықта оғаш
қылықтардың етек алуы [21].
Баланың мектетік оқуға даярлығын, міндетті түрде ... ... ... ... кемелді анықтайтын бағыттар ішіндегі
баланың дене күші ... ... ... жас ... тәуелді.Білім игеру
барысында аса қажет жазу-сызуды меңгеру үшін қолдың саусақтарының нәзік
қимылы,икемділігі, бойы мен ... ... ... бәрі ... ... ... ... кемел белгілері. Биологиялық кемел мектептік
кемелді құрайды. Мектептік кемел және оған әсер ететін жағдайлар:
- баланың даралы ерекшелігі;
- ... ... ... ... ... үш ерекшелікті ескере отырып,бірінші сыныпқа қабылданар баланың
мектептік ... ... ... ... ... қажет. «Мектептік кемел»
терминінің мәні:6-7 жастағы бала ағзасының мектептегі жүйелі оқу әрекетіне
дайындығының белгілері ... ... 12 ... ... беру ... ... ... балаларды
мектепалды дыярлықтан өткізу көзделіп отыр.Өйткені «мектептік кемел»
жетістігіне ... ... /1-ші ... ... ... ... ... баратын бала 0-сыныпта оқуы қажет ... ... ... 5 ... ... оқуға тарту. Бұл баланың мектепке
даярлығының арнулы және жалпы даярлығын ... ... ... ... қамтамасыз етуге жағдай мен әректті ... Осы ... ... ... мен психолагтар ата-аналармен бірлесе отырып
жұмыстар жүргізуде. Білім беру мен ... ... ... ... ... ... ... «Балбөбек»
бағдарламасымен қатар «Кәусар бұлақ», «Елім-ай», «Атамекен» және тәжірибеде
жүзеге асырылынып жатқан «Өзін-өзі тану» бағдарламалары бойынша ... Бұл ... ... ... ... ғасырлар
бойы жинақталған,ұрпақ тәрбиесіне мұра болып келе жатқан ұлттық дәстүріне,
тұрмыс салтына, ... ... ... құра ... өз ана ... ... ... ұлттық дәстүр негізінде ізгілікке,
инабаттылыққа, қайрымдылыққа, баулу, эстетикалық сезімін оятып, өмірдегі
жақсы-жаман әрекеттерді ... ... тани ... ... ... үрдісін
дамыту, өзін тану арқылы өзіндік сана-сезімді жетілдіру, өзге адамдармен
қарым-қатынас жасай алу қабілеттерін жетілдіруге ... ... ... ... ... барысында баланың мектептік
оқуға ыласын арттыра отырып, «мектептік кемел» ... жету ... ... бала ... ерекше көңіл бөліп, оладың
парасатты, мол, мейірімді, ақылды, еңбекшіл болып өсуіне бағыт-бағдар ... ... ... ... қандай да қалыпқа құюға болады»
делінген халықтың даналық сөздері осыған байланысты туса ... ... ... ... жетелейтін ұрпақтың тәрбиесі бүгінгі күннің ең
өзекті мәселелерінің ... ... ... Бұрынырақ «Ұрпақ тәрбиесі тал
бесіктен басталады»-деуші едік. Заман ілгері ... ... ... ... ... ... ... басталатындығы анықталынып отыр. Ендеше
үздіксіз білім беру ... түп ... ... ... ... ... алатынына көзіміз жетіп отыр.
Мектепке дейінгі тәрбие мазмұныны түбегейлі жаңарту ... ... ... мен тәжерибелерге, сонау 18 ғасырда өмір сүрген Ф.
Фребель, М. Мантессари ... ... ... ең озық ... ... ... еңбектеріне, В.А. Сухолинскийдің «Қуаныш
мектебі», А.С. Макаренконың қағидалары, Ш.Амонашвилидің іс-тәжерибелерін,
балтық жағалауы ғылымдарының ой-пікірлерін, өткен ... ... ... ... ... ... М. ... Ж. Аймауытов
сияқты қазақ зиялыларының педагогика-психология санасындағы еңбектеріне
терең талдау жасалынған [22, 23].
Сондай-ақ белгілі ... ... мен ... ... ... және ... ... тәрбие жөнінде көп жылдан
бері жүргізілген ғылыми зерттеу ... ... де ... ... ... ... мен этнопсихологиясын басшылыққа ала
отырып, ... ... ... ... ұстаным қандай болмақ?» , «Тәлім-
тәрбие беру ісін жаңартудың жолдары қандай?», «Ол қайдан бастау алмақ?» ... ... ... бар ... ғұмырын ұрпақ болашағына арнап келе жатқан
ғалымдар, мұғалімдер, тәрбиешілер өз үлестерін ... жас ... ... беру ісін ... көш басшысы болып, «Балбөбек» бағдарламасы
дайындалды.
Балабақшадағы тәрбиелеу мен ... беру ... ... ... материалдарға негізделген төл туынды «Балбөбек» ... ... ... ... ... жеті жасқа дейінгі кезеңде
дене, ақыл-ой, эстетикалық, адамгершілік, ұлтжандылық қасиеттерін жетілдіре
отырып, баланың психиологиялық, физиологиялық және ... ... ... ... ету, ... ... әсер ... дейінгі тәрбие мен оқытудың жалпы міндетті стандартына сай,
мектепалды сыныптардың ... оқу ... ... ... ... ... «жеке тұлғаның» даму аймағына оңды
әсер ету, рухани-адамгершілік құндылықтарын бала бойына дарыту, ... ... ... ... ... ... ... пәнінің мақсат,
міндеттерін ескере отырып, зерттеу жұмыстары ... ... ... әр ... ... ... ... бірі, жаңа ғасырдың басында адамдар ... ... ... ... ... ... мәселесі алдыңғы жолға
қойылды. «Бөбек» қорының президенті С.А. Назарбаева жас ... ... ... ... ... жақсы ой тастап ... ... ... Бұл жоба республикамызды білім беру саласында эксперимент
түрінде жүргізіліп ... ... ... ... ... «Өзін-өзі
тану» курсын мектепалды даярлық сыныптарында тәжірибеге ... ... ... мығым, рухани азығы мол, жұртшылықпен араласқанда жеке басындағы
жағымды ... ... ... ... ... ... саналы
түрде тежей алатын, өзіне сенімді тұлғаны тәрбиелеуді талап етеді [24].
Бүгінгі алдыға қойылып отыған мәселенің өзі ... ... ... ... сай ... жеке ... ... Өзін жақсы адам ретінде тәрбиелеу үшін ең алдымен
өзін тани білуі ... Ал өзін тану ... ... ... ... ... 12 жылдық білім беруге көшуді 2015 ... ... ... ... ... осы орайда біздің 12 жылдық ... ... ... ... өзекті болып отыр. 12 жылдық оқытудағы басты мақсат
қарқынды дамып келе ... ... өмір ... ... ... дамытуға,
өз ойын еркін айта білуге, өз қалауымен қоғам ... сай өзін ... ... ... ... ... ... ал мектепалды даярлық
сыныбында «Өзін-өзі тану» оқыту арқылы «тұлға» дамуның қалыптасуына ықпал
жасаймыз [25].
1.2 Мектепалды даярлықты ... ... және оның ... ... ... ... және психологиялық өзгерістер
мен ерекшеліктер болады. Мектеп алды даярлық жұмыстарды ұйымдастыруда осы
ерекшеліктерді ... ... ... ... ... дейінгі балалық
шақта организмнің қарқынды жетілуі жалғаса түседі [26].
Жалпы өсумен қатар ткандар мен ... ... ... ... ... жүріп жатады. Скелеттің сүйектеніп, ... ... ... алу, қан ... ... дамуының үлкен маңызы бар.
Ми салмағы 1110 грамнан 1350 грамға ... ... ... ми ... ... ролі мен оның ми қабығы астындағы ... арта ... ... рефлекстердің пайда болу жылдамдығы ... ... ... ... қарқынды дамиды.
Дене дамуы баланың дербестігінің арта түсуі үшін, тәрбие мен ... ... ... жаңа ... игеруі үшін қолайлы
жағдайлар жасайды.
Мектепке дейінгі жас бала ... жаңа ... ... пайда
болуымен сипатталады. Мектеп жасына дейінгі баланың айналадағы адамдар
арасынан алатын орнының ерте ... ... ... ... елеулі
айырмашылықтар болады. баланың қарапайым міндеттер өрісі пайда болады.
баланың үлкендермен байланысы жаңа ... ие ... ... ... ... ... дербес орындаумен алмасады. Тұңғыш рет баланы
белгілі ... ... ... ... ... ... ... бірақ
Л.С.Выготскийдің айтып көрсеткеніндей, бұл программаның ... асуы ... ... ... ... ... айналуына тығыз
байланысты болып келеді [27].
Мектепке ... ... ... ерекшелігі болып баланың құрдастарымен
жасайтын арнайы өзара қарым-*қатынасының пайда болуы болып ... ... ... ... ... ... ... өзіндік ішкі позициясы өз
«менін» және өз қылықтарының маңызын аңғарудың арта түсуімен, ... ... ... ... мен ... ... ... ерекше
қызығуымен сипатталады.
Мектеп жасына дейінгі баланың іс-әрекетінің негізгі түрлері. Айтылып
өтілгендей, мектепке дейінгі шақта жетекші іс-әрекет ойын ... ... ... іс-әрекет болуы, қазіргі баланың өзінің көп ... ... ... ... ... аз немесе ... ... ... Ойын ... психикасында сапалы өзгерістер туғызады: онда
мектеп жетекші болатын оқу әрекетінің негіздері қаланады.
Балалардың ересек адамдармен бірлесіп өмір ... ... ... ... ... алмайды. Бұл қажеттілігін балалар ойын
үстінде қанағаттындыра ... ойын ... ... ... ... ... өмірді ғана емес, сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... ерекше орны оның үлкендер
өміріне ... ... түрі ... ... ... ... ... негізіне айналады.
Ойын үстінде сәбиге адамдар арасында болатын ... ... ... қадамы жасалынады. Қарым-қатынаста бірлескен іс-
әрекет арқылы ... ... ... орындауын талап ететіндігін
ұғындырып және өзінің құқықты екендігін біледі. ... ... ... мәселен, бала сатып алуға ниеттенген затын мұқият ... ... ... байланысты ескертпе жасауға құқығы бар екенін,
бірақ дүкеннен шығарда сатып алған затты үшін ақша ... ... ... ... ... ... ... дегеннің өзі рольде көрсетілген
міндетті орындау және ... ... ... байланысты правоны
жүзеге асыру болып ... ... ... жүйелі орындау ойнаушы
балаларды тәртіптендіріп отырады. ... ... ... олар өз ... ... ... Балалар тобының басқа мүшелерімен
жасалынатын ... ... ... ... ... ... ... қоймай, сонымен бірге баланың өзіндік санасын да жоғары
көтереді. ... туа ... ... ... ... бағдар алу
баланың әлеуметтік сезімдерін: топқа ... ... жаны ашу ... қалыптастырады.
Н.К.Крупская өзінің көптеген еңбектерінде ... бала ... ... мән берген. Қандай ойын ... ... бір ... ең ... - ... ... ... жолдасымен ынтымақта
болуға үйретеді. Балалар әр алуан іс – ... ... ... ...... іс - ... ... орындауға
бейімділігі мен ептілігі, тіршілікке қажетті әдеттері ... ... ... және ... ... ... жетілуіне әсер
етеді. Оның рухани өмірінің мазмұнын байытады.
Дағды – адамның белгілі іс - ... сан рет ... ... ... ... түрде орындалатын ісі. Дағдының
қалыптасуы қимыл – ... мен ... ... орай ... ... ... ... /бейімділік/ - белгілі бір істі атқаруға
бейім тұру, өзінің игерген білімін, дағдысын түрлі жағдайда ... ... ... өз ... ... өзгешелеу ұқыптылық қасиетін
көрсетеді. Ептіліктің тағы бір ерекшелігі адамның өз білімін қажет ... ... білу ... анық байқалады.
Әдет – адамның іс - әрекетіндегі мінез – ... ... ... ... ... ... әдет ... белгілі іс - әрекет
түрін бұрынғы өмір тәжірибесінде қалыптасқан дағдылары мен біліміне ... ... ... Әдет – ... ... ... ... отыратын әрекет. Ол адамның кез келген іс - әрекетінің түрінде
кездеседі.
Ниет - ... ... ... қанағаттандырудағы іс -
әрекетіне байланысты психологиялық көңіл – күй. Қажеттілік – ... ... ... ... күш, ал ниет – сол ... нақты
көрінісі. Ниет адамды түрлі әрекеттерге ұмтылдырады.
Қызығу – адамның танымдық ... ... ... ... ... жан ... сілкінісі. Қызығу барысында адам өзінің әр
нәрсені танып білу ... ... үшін қилы ... ... керектігін түсінеді.
Сенім – адамның белгілі бір түсініктеріне сәйкес ... ... өз ... орындау жолында адам дүниетанымдық
көзқарасында, табиғат пен қоғам ... ... ... ... сүйене отырып іс - әрекет жасайды.
Ұмтылу – адамның іс - әрекетті атқаруға ... ... ... Адам өз ... ... жағдайын нақты болжамдып,
көз алдына елестете алмаса да көздеген мақсатына жету үшін ... ... ... жеке ... – бағдары, бір іс - әрекетті орындауға
талпынысы, сол ... ... ... ... құмарлығы, әр түрлі
мақсаттарға жету жолындағы әрекеті – оның ... ... ... ... ... да іс - әрекет бірқатар элементтерді
қамтиды. Олардың бәрі бірге іс - әрекеттің құрылымын сипаттайды.
Ойын - ... үшін оқу да, ... те. Ойын - ... ... ... Ойын ... ... кездескен қиыншылықтарды жеңу жолын
үйретіп қана қоймайды, ұйымдастырушылық қабілетін қалыптастырады ... - ... ... ... ...... жеке ... мақсатты түрде ықпал жасайтын құрал. Мектеп ... көп ... көп ... іс - ... жеке ... өзінен
- өзі пайда болмайды, олардың жекелеген жас кезеңінде түрлі жүйесін құрады.
Олардың әрқайсысы тек іс - ... ... ... ... ... ... қана ... сонымен бірге осы кезеңде баланың қарым –
қатынасын айналадағы адамдарға, болмысқа алып ... ... іс ... ... сипатталады. Жетекші қызметті дамыту осы кезеңде ... ... ... мен ... ... ... ... жағдай жасайды. Сондықтан, іс - әрекеттің жетекші типін
арнайы ұйымдастыру баланың жеке басына мақсатты түрде ықпал жасауға, ... іс - ... ... ... ... қажеттіліктердің, мотивтердің
және мақсаттарды қалыптастыруға мүмкіншілік беретін неігзгі шарт.
Ал заманымыздың талантты педагогы В.А.Сухомлинский: ... ... ... ... ... мәндегі ақыл-ой тәрбиесі
болмайды"-деп санайды. Сол сияқты заманымыздың ... ... ... бірі Мұхтар Омарханұлы Әуезов ұлттық ойындарға зор көңіл бөле
отырып, мынадай пікір айтқан: ... ... өмір ... ... ... ... ... өнері бар ғой. Ойын ... ... ... ... жұрттың өзін қуантып, көңілін шаттандыру ... ... ... бір ... болған".
Педагогика ғылымында баланың жеке адам ретінде дамуы үшін ойын ерекше
орын алады. Ойын - бұл өспірімнің өзінше еңбегі. ... ... ... ... мәні бар. Ойын ... ... бір әрекет жасай отырып,
жасөспірім қоғамдық өмірге қатысудың, алғашқы үлгісін ... ... ... ... ... Бала ойын ... өзі өмір ... дамып отырған белгілі бір әлеуметтік ортадағы норма мен әрекетті
қабылдайды. Ойын белгілі бір ... ... ... ... табылады.
Ойын арқылы оқушылардың қарым-қатынасын дамытуға ... ... мына ... ... ... тиімді қарым-қатынасқа машықтау (байланыс құру, қосылып отыру,
белсенді тыңдау, өз ... ... ... ... ... ... ... қорқыныштан, қарым-қатынастағы
қиындықтардан арылу;
- тиімді қарым-қатынасқа деген ... ... ... ... ... дамыту;
- тыңдай білу, жанашырлық, дауды жеңу, іскерлігін игеру;
- байланыс жасау іскерлігін меңгеру;
- өзгелердің қызығушылығымен санасу және оны ... алу ... ... құрметтеуді, өзін-өзі бағалаудағы тепе-теңдікті, өз күшіне
сенуді қалыптастыру;
Іс-әрекет тек адамға тән, ... ... ... ... ... ... және дүниені тану мен адамның өзін дамытуға
бағытталған. Іс-әрекет – ... ... ... ... ... іс ... ... Адам іс-әрекеті күрделі процесс.
Оның құрамына жеке ... мен ... ... ... кіреді.
Іс-әрекет ұғымы белгілі бір түрмен айналысу арқылы ғана сыртқы ортамен
белсенді түрде байланыс жасап, оны ... ... ... дене және ақыл-ой қуатының дамуына шешуші қызмет атқаратын іс-
әрекет түріне ... ... ... ... мен ... мен ... оның ең ... белгілері болса, алда тұрған
міндетті шешу болып ... егер ... ... ... ... іс-әрекетімен және
өзара қарым-қатынасымен таныстыруға мүмкіндік берсе, шынайы өзара ... оны ... ... байқалатын түрлі жағдайларда өзін ... ... ... ... әр бала өзін ... ... жағдайына,
балалардың осы тобына талаптарына және өзінің жеке-дара қабілеттеріне сай
ұстауға үйренеді. Мінез-құлықты ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұйырып билеп-төстеуді
ұнататын, сондай-ақ тасада қалып қойғаны дұрыс көретін ... да ... ... ... орны оның ... ... анықтамайды [28].
Мектепке дейінгі шақта, балалардың құрбыларымен өзара іс-әрекет
процесінде ... ... өзін ... қажеттігі құрдастар тобындағы барлық
балалар үшін ... ... ... көрініп отырады. Талаптану
әлеуметтік белсенділіктің ... түрі жеке ... ... дамуының шарты
болып есептеледі. Алайда, бұл құбылыс сырттай көріне бермейді, өйткені бала
маңызды ... ... ... аса бір ерекше, өзі үшін ... ғана ... ... ... ... ... жағдайында баланың басқаларға
өзін таныту ... ... Өзін ... ... ... ... талаптанудан көрінген кезде жеңімпазбен эмоциялық теңесу
күрделенеді. Әлеуметтік және талаптанушы тіршілік иесі ... ... ... ... ... ... шаттығына қуану қиындау
болады. Әдетте сезімнің шарықтануы роль бөліскенде және рольдер бөлінгеннен
кейінгі ойынға кіріскен сәтте ... ... ... ... және ... қабілеттерінің өзара әсері бірлескен іс-әрекетпен шұғылдануша
құрдастар тобындағы қарым-қатынастардан туындайды. Осы ... ... ... ... ... ... түрлері үнемі жобаланып
және нығайып отыратын қайсыбір әлеуметтік қарым-қатынастар мектебі деп
түсінуге ... ... ... ... ... ... ынтымақтасу
қабілетін үйренеді.
Ойын үстінде бала шынайы затты ойыншықпен немесе кездейсоқ нәрсемен
алмастыруға болатынын тез ... ... ... ... бала
үлкендерден үйренеді. Балдырған тасты нан, таяқшаны адам ретінде ауыстырып
қолдана алады. Ол бір затты екінші ... ... ... қана ... ... басқа адамдар орнына өзін де қолданады. ... ... ... де ... ... орнына өзі құлап тұседі, ... ... әрі өзі ... ... ... ... ... іс-әрекеті ырықты зейін мен ырықты естің дамуында көмектеседі.
Ойын жағдайларында балалар лабораториялық тәжірибелер ... ... ... және ... есте ... ... ... есте
сақтау және еске түсіру, яғни саналы мақсат балаға ойын ... ... оңай ... ... шарттарының өзі ... ... ... ... ... іс-әрекеттер мен сюжет мазмұнына
зейін жинақтауды талап етеді. Егер бала болашақ ойын ситуациясының талабына
зейінді ... ... ... ... ... ... онда ... ойыннан қуып жібереді. ... ... ... ... ... ... ... түрде зейін жинақтауға және
есте сақтауға мәжбүр етеді.
Тілдің ... ойын өте ... әсер ... Ойын жағдайы оған енген әр
баладан белгілі қатынас жасау қабілетін ... ... Егер бала ... ... өз тілектерін түсінікті етіп айта алмаса, онда ... ... Бұл ... эмоциялық қолайсыздық тілдің дамуына
себепкер болады. психологиялық әдебиетте құрбылармен қарым-қатынас жасау
мүмкіндіктерінен ... егіз ... ... ... даму ... ... ... жасауда бұл егіздерде өздерінің екеуіне
ғана түсінікті ... тілі ... ... ... уақыт
ажыратып, басқа балалар коллективіне қосқаннан кейін ғана олар дұрыс тілдік
қарым-қатьынас жасау қабілетіне ие бола ... ... ойын ... әр ... ... мен эмоциялық күйге
бөленетінін (қуану, ренжу, мақтан ету, риза ... ... ... және
бүкіл сезімдердің ойындағы ұтысқа немесе ұтылысқа, көмек көрсетуге не көмек
алуға байланысты ... есте ... ... Әдетте ойын үстінде команда
мүшелері арасындағы қарым-қатынастар қалыпқа келеді: жеке табыстар кейінгі
тұсқа ысырылады, талас-тартыс ұсынылады, бәрі де ... ... ... ойлай
бастайды. Дегенмен ойын барысында қарым-қатынастың жағымсыз жағы да
туындауы ... ... ... ... ... ... тануы оларды
келеңсіз әрекеттерге итермелейді. Мысалы, қарсыластары ұтқан жағдайда ыза,
қызғаныш пайда болып, кез келген, тіпті әділетсіз ... ... өз ... ... ... ... міндеті - ойын барысында балалар арасында ... ... ... оны ... әдістермен басқару,
балалардың достығын қолдау.
Дидактикалық материалдағы ойындар бастауыш сынып оқушыларының
меңгеруіне қиындық келтірген ... ... өз ... ... алуан ойындарды құрастырады. Бұл бағытта бастауыш мекитеп оқушыларының
жүргізіп жатқан іс-тәжірибелері айтарлықтай. ... ... ... ... тыс ешбір процесс болмайды. Адамның жан ... ... ... ... ... көрініс табады.
Ойын ақыл-ой дамуына да әсер етеді, бала ойын ... ... мен ... жалпылауды, сөздің жалпылама мағынасын қолдануды т.б. үйренеді.
Ойын ... ену ... ... ... ... формаларының шарты
болып табылады. Мәселен, затпен қимылдар ... ... ... ... бала затқа оның тиісті өз атын ... ... ойын ... ... атын ... бастап ауысады. Бұл жағдайда, таңдалынған
нәрсе, біріншіден, жобаланған зат туралы ойлаудың өзгеше бір ... ... ... осы ... ... шынайы іс-әрекеттер тірегі ретінде
көрінеді. Сонымен, рольдік ойында ой жүзінде іс-әрекет жасау қабілеті дами
бастайды. Алғашқыда, ... ойша ... ... ... ... ... отырып
жүзеге асады. Бала өзі жаңа ат беріп және демек, жаңа функция артатын
заттармен ... ... ... ... ... ... ... әрекетіне
ауысады. Ақыл-ой әрекеттеріне ауысудың негізі ойын әрекеттерінің қысқаруы
мен ... ... ... ... ... сәл ... өтеді. Егер сәбилер
үлкендерден үйренген кейбір іс-әрекеттерді орындай ... осы ... ... ... ... алмайтын болса, ересек балалар қайсыбір
рольдерді ойнай бастайды. Мәселен, қуыршақты тербетіп отырған ... ... бұл ... өз мойнына мама ролін алмайды да бұл жағдайда: «Сен кімсің?»
- деген сұраққа өз атын атап жауап береді. Ал ... ... қыз ... ... де ... Бұл ... бала енді ... сол
әрекеттің өзі үшін жасамайды. Олар рольге кіріседі. Енді сіз кең ... ... көре ... ... ... ... ... ықшамдала бастайды.
Ойын дамуының бұл сатысында баланы адамдар арасында болатын ... ... ... ... ... өрістетудің
құралы ретінде қолданылады. Ойын басталмай тұрып-ақ балалар ... ... ... келісіп алады. Мұнда бұрын айтылып өтілгендей, әлеуметтік
рольдер игеріледі. ... көп ... ... ... ... ... олар ... қарым-қатынасы жүйесіндегі өз орындарын ... ... ... мен ... ... ... шынайы қарым-қатынаста бала тек бала болу мүмкіндігіне
,ана емес, сонымен бірге баланың ролін ойнау мүмкіндігіне ие ... ... ол ... ... ... бар үлкендердің өзін билеп-төстеп кете
алады. Мәселен, бала ... ... ... ... тілегіне жету үшін
өзінің «балалығын» да пайдаланып кетеді. Балалық әлсіздік бала ... ... ... ... ... ... мен бәрін де тезірек ... ... ... максималист етеді. «Осылай болады», «бұлай бомайды», «бұл -
жақсы», «бұл – жаман» - балалар бағалануының кең ... ... ... ... ... туындайды. Мектепке дейінгі ересек балаларда ... ...... ... ... ... ... алдыңғы кезекке шығады. Ойын үстінде балалар өз әрекеттерін тез
үйлестіріп, бір-бірінің айтқандарына көніп, ... ... ... ... ... ... ... мазмұнына енеді.
Әрекеттерді рольдік қатар бағындыру мен келістіру кезеңі ... ... ... ... ... ... сай ... Ойын енді
белсенді қарым-қатынас үшін желеуге ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас дағдысынсыз оңайға түспейді. Құрбысымен
қарым-қатынасты түзеп, оның ықыласынан айырылып қалмау үшін бала ... ... ... Қарым-қатынастағы кейбір «жеңілтектік»
ойындағы ... жиі ... ... ... ... туындайды. Жиі-жиі жаңа достық қарым-қатынастар жасай отырып,
бала таныс құрбыларының тобында өзіне ... ... ... көптеген
мінез-құлық формаларын игереді.
Ойынмен қатар мектеп жасына дейінгі баланың психикалақ дамуында ... ... ... мүсіндеу, аппликация, конструкциялау тәрізді жемісті іс-
әрекет атқарады. Оның әрқайсысы белгілі берілген сапалары бар нәтиже ... ... ... ... ... дәл ... ... қызықтырмаған жағдайдың өзінде де тиісті нәтиже алуға үйрену, түпкі
ниетін жасау оны бірізді жүзеге ... ... ... Әрине, мектеп жасына
дейінгі кішкентайлар өз әрекеттерін әзірше мұндай талаптарға ... ... ... ... нәтижеден гөрі текшелерді орналастыру, саз
балшықтың формасын ... ... ... ... із ... ... процесінің өзі қызықтырады. Нәтиже алуға ... ... ... игеру барысында біртіндеп қалыптасады. Міне, осы бағыттылықтың
қалыптасуына қарай бала қажетті сыртқы, практикалық және ... ... ... игереді, онда эстетикалық тебіреністер мен творчестволық
қабілеттер қалыптасады.
Балалардың суреттері зерттеушілердің назарын неғұрлым көбірек аударады.
Балдырғандардың ... ... ... тән ... ... олар
схемалы болып келеді, оларджа көлемі жағынан заттардың арақатынастары және
кеңістік қатынастары жиі бұзылады, кейде зат бір ... ... ... және т.б. ... дәрежеде бұл ерекшеліктер балалар суреттерін
ойын немесе қызық оқиғалар жөніндегі ... ... ғана ... ... ... сөзбен немесе қимылмен толықтырылып
отырады [30].
Балалар игенрген бейнелу құралдарының тапшылығының да ... ... ... қатар бейнелеу ерекшелігінен бала қабылдауы мен ойлауына тән
белгілер де көрініп қалады. Мұның дәлелі ретінде көп ... ... ... ... заттың суретін тез танып, ал ... оны ... ... ... ... ... зейін қоя және жүйелі
тексере білуге, оларға тән белгілерді бөле ... ... ... ... ... ... сурет салуға дұрыс үйреткен
жағдайда мектепке дейінгі шақтың өзінде заттарды шынайы беуйнелеуге толық
қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... қабылдауды және
ойлау операцияларын дамытуға көмектеседі. Бала өз ниеттерін жүзеге ... ... ... ал ... өзі ... қабілеттерді
дамытады.
Мектепке дейінгі балалық шақтағы сенсорлық даму. ... ... шақ ... сезімдік тәжірибесінің орасан зор молайып, ретке келу, қабылдау мен
ойлаудың адамға тән формаларын игеру, қиялдың күшті даму, ырықты ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Мектепке дейінгі балалық шақта қабылдаудың дамуы үшін, ... оның ... ... көрсетілгендей, балалардың сенсорлық
эталондар жүйесін игеруінің ерекше маңызы бар. Сенсорлық эталондар балалар
қабылдау әрекеттерін орындағанда қолданылып, тексерілуге ... ... ... ... ... айрықша өзінше бір өлшем
қызметін атқарады ... ... ... ... соңында бала көпшілік мақұлдаған
эталондарды әлі игермейді. Оның ... ... ... ... ... қасиеттері туралы елестер болады. бұл, мәселен, баланың ... ... ... ... байқалады. Мысалы үш бұрышты
анықтай отырып, ... «Үй ... ... ... ... ... отырып:
«Доп тәрізді»; сүйірді: «Қияр тәрізді», қызыл түс ... «Шие ... деп ... ... Эталондардың жұрт мақұлдаған ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан
қабылдауына мүмкінді береді. Егер баланы эталондар жүйесімен ... онда бала ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттер орындау үстінде игереді. Қолданылатын материал түстер
мен түрлердің негізгі үлгілерінен, көлемдердің серияларынан тұрады. ... ... тән ... ... ... ... затты
бейнелейді, оның моделін жасайды. Мұндай ... ...... моделдеуге ауысудың бастамасы.
Қабылдауды дамыту әсіресе арнайы ұйымдастырылған сенсорлық тәрбие
болған жағдайда тиімді ... ... ... ... ... ... ойындар процесінде мектеп жасына дейінгі балаларды сенсорлық
эталондар жүйелерімен ... ... ... ... ... ... ... игерілген эталондармен салыстыруға
үйретеді. Бұл бала ... ... дәл және ... ... ... ... ... және соған байланысты
эстектикалық ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың музыкалық шығармаларды
эстетикалық қабылдауға ... және ... ... ... ... ... ... және ырғағымен анықталатыны
дәлелденген. Алты-жеті жасқа ... ... ... тәп-тәуір қайта
жаңғыртып, және ең бастысы, оған эстетикалық баға бере ... ... ... ... оған ... ... жауап қайыруды
үйренугі мүмкіндік бар жерлерде балалардың музыкалық ... ... ... ... балалардың интеллектуалдық дамуы. Қабылдаудың
жетіле түсуімен тығыз байланысты баланың ойлауы да дамып ... ... ... ... ... іс-әрекет процесінде жүзеге асса, мектеп жасныа
дейінгі балада ол практикалық әрекеттің ... ... ... болу ... ... тәжірибеде жасалған әрекет тәсілін басқа, бірақ ... ... ... ... ... ... ... баланың ойлауын дамыту негізіне ... ... ... Бұл ... басталар жері –
материалдық заттармен жасалынатын шынайы әрекеттер. Мұндай ... ... ... ... ... ішкі ... әрекеттерге және
ақырында, нақты заттар елестермен немесе ұғымдармен ауыстырылған, бүтіндей
ішкі жағдайда жүзеге асатын іс-әрекетке ... ... ... ... ... ... көрнекі-бейнелі және логикалық-ұғымдық
формалары пайда болады.
Ойлауды дамытудың жоғарғы кезеңдерінде – оның логикалық формаларында –
ақыл-ой әрекеттері ... ... ... ... асырылады, түрлі таңбалар
жүйелері пайдаланылады. Алайда, мектеп жасына ... ... ... ... бір ... ... ... бейнелеп, басқа жағдайларды
біршама жалпылама және схемалы боатын ... ... ... ... бала ... шешуді зат немесе оның баламаларымен жүргізілетін
бірсыпыра өрісті әрекет де ... жас пен жеті жас ... ... тұрғысында міндеттерді шешу
нақтылы ақыл-ой эксперименті ретінде өте алатыны Ж.Пиаженің тәжірибелерінде
көрсетілген болатын. Ол бала ойының ... ... және ... ... ... ... ықпал етуі сияқты ... ... ... еді. ... ... әлі әлсіз, тұрақсыз
ұғымдардан күштірек болып шығады.
Дегенмен, баланың бейнелу ... ... бір ... ... ... ... қарамастан, ол қоршаған дүниені танып білуді
күшті құралы болып, балаға нәрселер мен құбылыстар туралы ... ... ... ... етеді. Бұл толық мөлшерде мектепке дейінгі
оқыту процесінде ... ... ... ... сөздің пікірлесуді қолдануы, балалар
абстрактілі ұғымдар көмегімен ойлайды екен дегенді әсте білдірмейді. Бала
сөздерінің ... сол ... ... адам ... ... ... ... Л.С.Выготский көрсетіп берді. Бұл айырмашылық
сөздк жалпылаудың ... да, ... да ... ... ... бұл ... ... бейнелік сипатта болады, ал олардың
мазмұны заттың жалпы және ... ... ... ой ... ... ... біртіндеп қана жақындайды. Мектеп жасына дейінгі бала
үшін ... ... ... ... және ... ... ортақ
ерекшеліктерімен біріктіріле бермейтін комплекстермен және «алдын алған
ұғымдармен» ойлау ... тіл ... ... жай ... ғана емес. Сөз –
қоғамдық тәжірибенің бір ... Ол ... ... ... ... ... ... жоғары, нағыз ұғымдық форманы игеруге ... оның ... ... ... ... балалардың ойлауын дамыту іс-әрекеттің алуан
түрлерінде жүзеге ... Ойын ... ... ие ... ... нақ ойын үстінде тұңғыш рет символика, бір заттарды ... ... ... ... ... ...... формаларын игерудің бастапқы нүктесі.
Мектепке дейінгі шақта ұғымдар мен логикалық операциялар ... ... ... қалыптастыру балалардың ақыл-ой тәрбиесінің
негізгі міндеті болуы тиіс деген сөз емес. Мұндай тәрбиенің ... ... ... ... ... ... дамыту, бұларға мектепке
дейінгі жас неғұрлым бейім болады әрі ... ... ... өмір ... зор ... бар, ... кез ... творчестволық іс-әрекеттің
ажырамас құрамды бөлігі болып табылады. ... ... ... ... ... ... жетілдірумен, ақыл-ой әрекетінің жаңа типтерін
игерумен шектелмейді. Балалар шешетін ойлау ... ... ... ... ... ... да ... аз емес. Мектепке дейінгі
шақта бала алдында тұңғыш рет практикалық қана ... ... ... ... бағытталған айрықша танымдық міндеттер де пайда бола бастайды. Мұндай
міндеттердің үлес салмағы біртіндеп ... Атап ... ... ... ... ... жоғары типтері қалыптасады
[32].
Мектеп жасына дейінгі баланы бақылау оның ... бай ... Бала екі ...... дүниеде және ойындардан, суреттерден
ойлап тапқан ... ... ... ... – бірдей өмір
сүретін тәрізді әсер туғызады. Осындай алғашқы әсер кейбір зерттеушілерді
мектеп ... ... ... тән ... ... қайнар көзі қиял
болмақ деген пікірге ұрындырады. Алайда, ... ... ... ... дамуы іс-әрекеттің ойын бейнлеу және басқа да түрлерін
игерудің себебі емес, нәтижесі екенін ... ... ... ... өте жартымсыз болады және іс-әрекеттің өзін орындау барысында
ғана пайда болады. тек ... ... ... ... ... шақта қиял
біршама дербестікке ие болады. баланың қиял ... ... ... ... бай, ... басқарылуы жағынан әлсіздеу болып келеді.
Қиялды дамытудың негізгі бағыты – оны ... ... ... ... түпкі ойларды жүзеге асырудың құралына айналдыру.
Таным іс-әрекеттерінің барлық түрлерін жетілдіру баланың тілін дамытуға
сүйенеді. Сөз балалар ... ... ... ... ұғымдар мен
түсініктерді тасушы ретінде ойлау ... ... ... ... ... етеді. Сөйлеу қиял қызметін бағыттайды, ырықтылық
элементін енгізе отырып, зейін мен ес алдына міндеттер қояды, есте ... ... ... ... ... ... ... жинақталған тәжірибе, атап
айтқанда, психикалық іс-әрекеттің өзінің тәжірибесі беріледі.
Мектепке дейінгі шақтың басында бала ана тілін іс ... ... ... оның ... ... сол ... ... тысқары
жерде түсініксіз болады. ол баланың өзіндік әрекеттерін де әлі өте нашар
реттейді. Бала ... ... ... ... ... олар
бейнелейтін заттардан ажырата білмейді. Мектепке дейінгі шақтың ... қор ... ... грамматикалық құрылысы одан әрі жетіле түседі;
ситуациялы сөйлеуден ситуациядан тыс жерде де түсінікті болатын ... ... ... ... ... және ... ... түрлерін жүзеге асыруда тілдің реттегіштік функциясы күрт артады;
сөздік ойлаудың негізі болатын ... ... ... [33]. ... ... балалар тілдің сөздік құрамы мен сөздің дыбыстық құрамын
аңғара бастап, тілдік ... ... ... ... ... қарай бастайды.
Тілді меңгермейінше мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... емес ... те, тіл психикалық құбылыстарды жасайды деп ойлауға
болмайды. Олар ... ... ... ... ... ... үстінде
тәрбие мен оқытудың шешуші ықпалымен қалыптасады.
Жеке адамның эмолциялық-ерік сферасы мен қасиеттерінің ... ... ... ... шақтың өзінде-ақ баланың жеке басы
нақты қалыптаса ... ... ... ... ... жеке ... эмоциялық-ерік сферасының қалыптасуымен, мінез-құлық мүддесі мен
мотивтері сферасының қалыптасуымен ... ... ... Ал, мұның өзі
өз кезегінде әлеуметтік ротамен және ең алдымен баланың үлкендермен дамудың
осы сатысында тән қарым-қатынастарын іске ... ... ... ... ... балада үлкеннің ролі мен оның ықпалын ... ... ... ... Нақтылы жағдайда сәби үлкендермен нақтылы
бірлескен іс-әрекетке кіріседі. Бұл жағдайда ... адам – ... ... ... ... ... ... отырып, үлкеннің одан талап еткеннін не
орындайды, не орындамайды. Бұл ... тіл алу не ... ... керек немесе
орындамау керек» деп ойланып жату, мотивтер тартысы деген ... Бала ... ... ... дейінгі шақтың ең басында-ақ бала мен үлкеннің арасында мүлдем
жаңа өзара қарым-қатынастар пайда ... бала өзін ... ... Өз ... ... «Мен ... - дейді. «Мынау мен» - деп
өзінің фотосуретін көрсетеді. Үлкеннен бөлініп, өзін қайсыбір ... ... ... ... бала өз ... мен ... қызметінің түрліше
екенін айыра бастайды.
Бала үлкеннен қашықтағандай болып, оны еліктеу ... ... ... да, ... іс-әрекет жасауға тырысады. Өз мінез-құлқын
үлкеннің үлгісі бойынша бағдарлау қылдықтардың еріктілігін ... бұл ... ең ... екі тілек не болса да тікелей әрекет ету ... ... сай ... ... ету – үнемі қақтығысып қалып отырады.
Мінез-құлық ... ... ... ... сай ... ... дейінгі шақта алғашқы эстетикалық инстанциялар көрініп,
адамның жеке басының мінез-құлқы деп ... ... жаңа ... ... ... жеке ... шын мәнісіндегі қалыптасуын мектепке
дейінгі шақта пайда ... дами ... ... ... ... ... ... дейінгі баланың іс-әрекеті ауыспалы, бір-
бірін күшейтіп немесе өзара қайшылықта болып ... ... ... ... ... әрі ... түрткілер біртіндеп
жетекші мән алып, шағын ... ... ... ... ... жүйесімен қозғау салына бастайды. Мотивтердің қатар бағынуы
эффективті жағымсыз қатынасты саналы жеңіп, ... ... ... ерік ... ... ... байланысты. Бала қайсыбір тілегін артық
көру қиындығына байланысты болатын іштей қынжылысты өте ерте ... ... ... болғанда мектеп жасына дейінгі кішкентайлардың
көбінесе мақсатқа жетуі оғай ... ... ... ... ... сайын тартымды, бірақ негізгі істен бұрын әкететін ... ... ... оңай ... ... әсерлі іс-әрекеттер
саны азаяды. Қоғамдық мазмұны бар мотивтер неғұрлым маңызды бола ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі жаңа
орны оған үлкен дербестік береді. Ересек адамнан ... ... бала ... белсенді өзара қарым-қатынастар ойын үстінде жүзеге асады.
Бала өзіне роль алады да белгілі бір ... ... ... ... ... ... болады. бұл әрекеттер ол ... ... және ... ... мүлдем орындалмай немесе аса үлкен
қиындықпен орындалуы мүмкін. Баланың ерік-жігерін қалыптастырудағы ойынның
маңызы мынада: ойын ... ол осы роль ... ... ... ... ... міндеттерге сәйкес әрекет жасауға үйренеді. ... ... ... қайсыбір әріптерді ұзақ әрі ... ... ... Ойын ... ... ерік-жігер күшіне мән
береді. Ойын мотиві жағдайында тапсырма неғұрлым тиімді орындалады. Ойын
жағдайында бала өз ... оңай ... ... оның ... ... тұра алуы, бұл қалыпты сақтау оның ролінің мазмұны болғандықтан.
Ерік сапаларын дамыту үшін баланың еңбек ... ... ... бар. Бұл жағдайларда баланың мінез-құлқын ... ... ... ... балаларға өздерінің тамашалауы үшін және
сәбилерге сыйға тарту үшін жалаушалар жасау ұсынылғанда түрлі ... ... ... ... ... ... ... ұзағырақ уақыт орындап көпшілігі жұмыстьы аяғына дейін ... ... да ... ... ... ... ... адам үшін пайдалы
іс істеу сияқты еңбектің қарапайым формадағы қоғамдық мотивтері өте ерте
қалыптаса бастайды. ... ... ... мен ... бала ... ... ... оның жұмысы соғұрлым мақсатты
болады. бала, ... ... ... ... ... қолына ұстап
жүретініні жақсы елестетеді. Ал егер, тапсырманы ... ... ... аналары үшін жасауын сұраса, онда еңбек іс-
әрекетінің өнімділігі ... ... Бала ... ... не
істейтінін көзіне елестете алмайды да, ол үшін ... енді еш ... ... ... ... мотиві - мектеп жасына дейінгі баланың крік-
жігерін дамыту шарты.
Балалар сәбилік шақта іс-әрекеттерін үлкендердің ... ... ... Өз ... олар ... өте ... ... Сәбилер
өздеріне ұнайтын және айрықша күш қажет етпейтін істермен ... ... ... ... отырып, балалар олардың объективті пайдасы
болатынына есеп бермейді, басқа адамдарға қатысы ... өз ... ... ... ... ... жасаған қылығына үлкендердің беретін
бағасына қарай пайда болады. осы ... ... ... ... ... ... білуі дами бастайды. Алдымен олар басқа ... ... ... Кейініренк балалар құрбыларының ғана
қылықтарын емес, сонымен қоса өз ... да ... ... ... ... ... ... [35].
Өзін-өзі бағалау қабілеті балаға өз айналасындағылармен қарым-қатынас
жасауда бағдар береді. Балалар, ... ... өз ... ... ... ... ... жақсы түсінеді. Өз
қиқарлықтарын олар әдетте ... ... деп ... адамға
бағыттайды.
Өзін-өзі бағалау баланың саналы іс-әрекетін дамытудың неғұрлым күрделі
жемісі. Балалар ... тек ... ... ... ғана ... ... қоса ішкі күйі мен ... байланысты
да қарым-қатынас жасауға тырысады. Өз тебіреністерін түсіну оларды ... көру және ... ... мән беру ... ... ... бала енді жай
ғана қуанып, ұялып, өкпелеп қоймай: «Мен қуанып ... «Мен ... «Мен ... ... - дей ... Ол ... тебіреністерді
баснынан кешіріп тұрғанын түсінеді.
Өзін-өзі бағалау мен өзіндік сананы дамыту – мектепке ... ... жаңа ... ... Өзіндік санадан баланың қоғамдық қарым-
қатынастар жүйесіндегі өз орнын түсінуі, практикалық іс-әрекет саласындағы
өз мүмкіндіктерін бағалауы және ... ішкі ... ... ... ... ... сана ... өзінді ерекшелігі бар жеке адамға
айналдырады.
Мұғалімнің педагогикалық іс-әрекет ... ... ... олардың жиынтығында көрінеді, себебі ... ... ... ... ... ... субьект ретінде-
тұтас күрделі жүйе. Бұл жүйе ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық-кәсіби бейнесінің
көрсетілуінің метафоралық формасы ретінде қарастырылуы мүмкін. Осы ... ... ... біртіндеп бақылаулар, ... ... және ... ... ... [36]. Бұл ... ... барлығы неғұрлым ашықтан-ашық мектепке
дейінгі және кіші мектептік білім беру ... ... ... Дәл ... ... кез ... ... берудің
басқа деңгейіндегі және формасындағы (мектептегі, курстардағы, жоғары оқу
орны және т.б.) мұғаліммен салыстырғанда, неғұрлым дамыған ... ... ... мен ... интерактивті сапалардың
жиынтығына ие.
Мектепке дейінгілер мен кіші мектеп оқушыларының ... ... ең ... мұғалімнің олардың жас ерекшеліктерінің алдындағы
жауапкершілікпен шартталған, себебі бұл ерекшеліктерді есепке алу, ... ... ... ... және ... ол ... ... шақ кезеңдегі баланың жетекші ... ... ... ... ... ... ... [36]. Мұндай мұғалім үшін оның
ең алдымен гуманистік бағдарланған тәрбиелеуші болу ерекшелігі маңызды.
Оның күш ... ... бала ... оқу ... ... ... керек. Осыған орай, оқу ... ... ... ... ... үшін өзіндік мақсат емес. Бұл мектепке дейінгі және
кіші мектеп жасындағы ... ... ... ... контекстіндегі
тұлғалық, интеллектуалдық, әлеуметтік дамуының құралы (Л.С. ... В.В. ... ... тұлғасы, оның күйі, мектепке дейінгі
және кіші мектеп ... ... ... кірісуі, балалардың оқыту
кезеңіндегі ғана емес, сондай-ақ келесі жылдардағы да ... ... ... ... ... өте ... мектепке психологиялық дайындығын жетілдіру шаралары:
- Ата-аналармен психологиялық ағарту шаралары. Дәріс, семинар түрлерінде
мектепке психологиялық дайындығы мазмұныныдағы көңіл – күйі саулығының
болашақтық ... ... әрі ... ... ... тиіс. Дәріс
нақты мысалдарды беліглейтін тәжірилер, көрнекіліктермен, осы заманғы
озық техникалармен пайдалану мүмкіндіктерімен ... ... ... ... ... ... таңдап, мәселелерді бір-
бірімен байланыстырып, тізбек сипатта ... ... ... жеке ... алуы ... ... ... бойынша
берілетін кеңестер аса биязы, алдындағы адамның ... ... қаяу ... ... ... ... ... шеберлік деңгейде бағыт беріледі.
- «Ашық әңгіме пікір таласы» - ортақ мақсат біріктірген ата-аналардың
көңілдегі түйткілерін ортаға салып, ... ... ... ... тұжырымын басшылыққа алу нәтижесінде бала өмірін
ұйымдастыруда оң нәтижелер берер шараларды қолдануы іске ... ... бір жайт – ... ... келісуінсіз
ешбір жайт сыртқа шығарылмайды.
- Балалармен ұйымдастырылатын психогимнастика - бұл баланың көңіл-күй
ахуалын реттеуге ... ... ... кешені. Негізгі мақсаты
– қарым-қатынас барысындағы кедергілерді жеңу, өзін және ... ... ... ... ... білу мүмкіндіктерін жасау.
Егер осы жастағылардың негізгі әрекеті бұрын ойын болып келсе, оқуға
кіргеннен кейін оқу қызметі ... роль ... ... оқу негізгі
қызметке айналып, баланың психикалық дамуын билейтін ... ... ... психикалық дамуы ірі өзгерістерге ұшырайды. Өзгерістерге ... ... ... оқу ... бала үшін ... ... қатар
оқуға жаңа түскен бала ... ... ... ... ... өзінің психикалық байлығын дамытып, жаман – жақсыны ажырата
бастайды. ... ... ... ... жаңа ... бала ... ... оқу үстінде мына сияқты қиыншылықтар кездеседі ... бала ... ... ... ... ... Осының
нәтижесінде тез болдырап шаршауы да ықтимал. Екіншіден, мұғалімнің өзіне
тән ... және ... ... қарым – қатынас жасауға үйрене
алмағандықтан бала қиналады, сыныптың мұғалімі қаншалықты жақсы болғанымен,
бала оған бата ... ... ... ... Сол ... ... отырған кім, оған сыр айтуға бола ма, кіммен ойнауға болады, кіммен
болмайды, осыны ... ... кәп ... бала ... ... ... ... бала оқуға кіргеніне мәз болып, әке – шешелеріне
еркелеп, ... бір ... ... ... ... ... ... өзіне ерекше
көңіл бөлуді талап етеді. Осы кезде әке-шешелері оны көп ... өзі ... бас ... ... ... ... Үшіншіден, 1- сыныпта оқушыларға қойылатын талаптар тым ... ... ... болуы баланы қиыншылықпен ... ... бала ... ... ... мектептегі жағдайдың оған
қызық көрінуінен.
Кез-келген оқу пәні мұғалімінің ... ... ... ... ие: ... ... ... яғни оның индивид
ретіндегі ерекшеліктері-темперамент, ... т.б. ; оның ... ... оның ... ... ... әлеуметтік мәні;
коммуникативтік сапалар; мәртебелік-позициялық ерекшеліктері, яғни ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер. Аталған компоненттер ... ... ... ... әр ... ... соның ішінде мектепке
дейінгі мекемелердегі оқыту мен тәрбие берудегі мұғалімнің психологиялық
портретін анықтайды.
Мектепке ... және кіші ... ... ... істейтін
мұғалімнің қажетті сапаларына жататындар: күш, салмақтылық, жүйке ... ... бір ... ... эмоциялардың аздығы және
эмоционалды (жағымды эмоциялардың артығырақ болуы-қуану, рахаттану және
т.б.) ... ... ... ... ... ... ... мекемелерде кәсіби қарама-қарсы көрсетілген); интеллектуалдық даму
деңгейі сенсорлық- ... ... ... ... ... ес, ... көрсеткіштері бойынша) және зейін сипаттамалары бойынша
қалыптыдан төмен болмауы: қиялдау, елестету қабілеттерінің жоғары деңгейі
[37].
Мұғалімнің ... ... ... ... рөлін белгілей отырып,
осы іс-әрекеттегі, тіпті жалпы мұғалімдік мамандықтағы, ер адамдардың
елеусіз орын алып ... ... ... Мектепке дейінгі және кіші
мектеп оқушылары мұғалімнің жас адам болғаны жөн, жасы ... ... ... ... ... ... ... жағынан. Бұл жерде балалардың
үлкендердің жасын дұрыс анықтай алмауы (оны жоғарылату) мен ... ... ... ... есепке алсақ, өте маңызды.
Мектепке дейінгі мекемелердегі мұғалімнің қажетті тұлғалық (даралық-
психологиялық) сапаларын қарастыра ... ... ең ... келесілердің
жататынын атап көрсетейік: а)өзін-өзі бағалау мен талап қою ... ... ... ... қамтамасыз ететін
үрейліктің белгілі бір ... ... ... ... мағынада ол ... ... ... ... зейінді және ақкөңіл адам болуы керек (В.А Сухомлинский),
ол үнемі олардың әлеуметтік ... ... ... және ... өзін ... ... өзін көргендей болады [38].
Мектепке дейінгі мекеме мұғалімінің мәртебелік-позициялық ... ... ... ... рөлдерді ауыстыруының иілгіштігі мен
жеңілдігінің (мұғалім, ақылшы, дос, ата-ана, т.б. рөлдері), бала позициясын
қабылдауға ... ... атап өту ... В. Леви ... рөлі айқын, анықталған, бір мәнді, бірақ... онда қанша жасырын,
айқын емес ... ... ... ... ... ... ұмтылыс пен
құралдары жатыр». Төменде келтірілетін мұғалімнің рөлдік репертуарының
схемасы көрсететіндей, ... ... және кіші ... оқыту
процесінде мұғалім бала бағушы, әңгімелеуші, артис т.б. ... бола ... ... ... ... үшін ... рөлдер мен мамандықтарды және
олардың атрибутикасын білу маңызды. Ғарышкер, хирург, жарысушы, менеджер,
бизнесмен және ... ... ... ... ... ... жеңімпаздың, ұтып алушының, командирдің рөлдері қызығушылықты және
сол рөлде болуға ұмтылуды тудырады.
Бала позициясының ... ... ... ... ... қызықсыз болып көрінсе де, ... оған ... ... ... ... керек. Осы мағынада, Ш.А.Амонашвили жаңа ғана
мектепке қабылданған алты жасар балаларға жазған хаты ... ... ... ... ... ... ... көреді. «Сәлеметсің
бе, қымбаттым... мен сенің мұғаліміңмін. Менің атым- Шалва Александрович.
Сені құттықтаймын-сен мектепке келдің, ... ... Біз ... ... ... және де сен ... ... барлығынмен достасады деп
үміттенемін. Біздің мектеп үлкен, өтпелері бар төрт ... ... ... үлкенсің, сондықтан өз сыныбыңды өзің табуың керек... мен сені сыныпта
күтемін, сенімен танысқаныма қуаныштымын ».
Мұғалім - бұл баланы ... ... оның ... ... Мұғалімнің, оның даралық-тұлғалық ерекшеліктері мен ... ... ... мектепке дейінгі және кіші мектеп
оқушыларының педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... екендігін
есепке ала отырып, мұғалімінің үйірлік, оқу материалының ... ... ... ... емес, тек өзіне деген нағыз
қызығушылық сияқты сапаларының маңыздылығын атап өту керек.
Қарым-қатынас процесін ... және ... үшін ... қылып
ұйымдастыру үшін мұғалім оның пәнін білуі ... яғни бала өмір ... ... кітаптар, күйтабақтар, оқиғалар дүниесіне ену
және ең бастысы-осы ... өзі де ... ... ... мектепке дейінгі жастағы балалардың осы дүниесін үлкендердің
елестетуі қарапайым схемаланған, анық емес және ... ... ... «Ал
балалық шақ,-деп жазады В.А.Сухомлинский,-балалар әлемі-бұл ерекше әлем.
Балалар өздерінің ... пен ... ... пен ... ... ... елестетулерімен өмір сүреді; олардың өздерінің
сұлулық өлшемдері бар, тіпті оларда басқаша уақыт өлшемі бар; ... ... жыл ... ал ... ... дейінгі және кіші мектеп оқушыларының мұғалімі үшін қарым-
қатынастың демократиялық ... ... ... яғни өзара эмоционалдық
көңіл-күйге ортақтасуды ... ... ... іс ... мен ... көңіл соғуға» (В.А Кан-Калик бойынша) ... ... ... ... жасауда мысқылдаудан, баланың «Меніне»
келеңсіз әсер етуден, басқалардың алдында оған сын ... ... бас ... ... әлеуметтік перцепция сапаларының жоғары деңгейде дамуының
қажеттілігін, ... ... ... ... ... ... олардың
күйлерін, мимикаларын, қол қимылдарын, тұрыстарын, ... ... ... «оқудың» қажеттілігін көптеген зерттеушілер атап көрсетеді
[40].
Мектепке дейінгі және кіші мектеп оқушыларының ... үшін ... ... ... мұғалімдер контингентіне қарағанда аз
мөлшерде қажет деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұстанымдарында да бейнеленген. Мысалы, жоғары
оқу ... ... ... ... ... ... жақсы
студенттер көбінесе жоғары оқу орындарына жұмысқа барады, ал орташалары-
мектепке және мектепке ... ... ... ... тіптен
дұрыстығын дауламасақ та, екіншісімен келісуге болмайды. Шынымен де, орташа
дайындалған ... түк ... ... ... ... ... бірақ
бұл сәби-оқушыларға қатысты мүлдем әділетті емес, себебі олар жаңадан оқуға
араласып, кереметті танып, әлемді ашуды күтеді. Дәл осы ... ... кіші ... ... жұмыс істегенде мұғалім оқу пәнін толықтай
білуі керек. ... тіл ... ... тіл ... ойды ... ... сан ... жаттықандығын және ... ... ... ... әдістемелік тәсілдерін мүлтіксіз игеріп,
оқытудың ойындық әдістерін ұйымдастыру мен басқару ерекшеліктерін ... (Д.Б. ... ... ... ... сюжеттік-рөлдік, ережелі
ойындар), себебі олардың негізінде үйренушілердің жас ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеті мен мінез-құлқын нақты және барабар есепке алу жатыр [41].
В.Вундтың «ойын-еңбек баласы» ... ... ... жөн, ... ... ... ... үшін өте күрделі. Іс-жүзінде дәл осы жас ... ... ... ... қабілеттеріне
негізделген педагогикалық іскерліктердің жүзеге асуы талап етіледі, олар
мұғалімнің ақпараттық, ұйымдастыру, ... ... ... ... ... ... және ... мектепке дейінгі мекемелердегі сыртқы мінез-
құлықты мұғалім еліктеу үлгісі болуы ... ... ... ... ... мінез-құлық, қарым-қатынас
мәдениетімен үйіріп алуы тиіс. Олар мұғалім тұлғасының мысалы, әлі ... ... ... ... ... шет тілі ... ... болуы
керек. Мектепке дейінгі және кіші мектеп оқушылары мұғалімнің дәл ... ... ... оның психологиялық портретінің құрылымын ... бұл ... ... ... онымен теңестіруді әр мұғалімнің өзін-өзі
жетілдіруінің және ... ... ішкі ... ... қарастыруға
болады./42/
Қорыта келе, педагогикалық іс-әрекет субьект ретіндегі педагогты жалпы
келесі түрде сипаттауға болады: ... ... ... ... ... ... сана-сезім, іс-әрекет субьект үшін ерекшелік
дүние бейнесі ретінде болуы; оның педагогикалық іс-әрекетке сәйкестілігін
анықтайтын ... ... ... ... педагогикалық бағыттылық, өзін-өзі бағалауды, ... ... ... эмпатия; альтруистік ... ... орын ... ... ... ... дайындығы ( В.А
Сластенин, А.К Маркова, А.Б. Орлов, Н.В. Кузьмина, А.А. Реан, Л.М.Митина)
осы ... ... ... ала ... ... ... ... басталуы керек./43/ Педагог іс-әрекетінің басында
оның кәсіби бейімделуі мен бағыттылығы аса ... ... ... оның ... талап қою деңгейін, өзін-өзі дамыту және өзін-өзі
жетілдіру тұрғысында жоғарылатуды қамтиды.
«Балалар өмір ... ұлы ... ... «Ұяда не көрсең, ұшқанда
соны аларсың»-дейді халық.Өйткені бала ... ... ... ... ... ... ... үлгі алатын, пір
тұтатын тұлғалар ол ата-ана. ... ... ... ... ... ... мен ... негізінен бес ... ... ... ерте әрі дұрыс ... ... ... Сол ... ... ... ... жауапкершілік сезімін бір
сәткеде жоғалтпауы керек.Адамдар арасындағы дұрыс ... ... соы ... алуы ... педагог А.С.Макаренко «Балаға
берілген дұрыс тәрбие-бұл бақытты қарттық,нашар тәрбие-біздің болашақтағы
сорымыз, біздің көз ... келе бала ... ... ролін,
ата-аналардың міндетіне ерекше тоқталып өткен [44]. ... ... ... эталоны-ата-ана екенін ешқашн ұмытпауы тиіс.
Ата-ана мұғалімге көмекші, сенімді тірек және де ... ... ... Екі ... ... ... баланың дамуына оңды ықпал жасаймыз.
Осы ықпалдың көріністері оның мінез-құлық белгілеріне көрініс табады.
Гиппенрейтр Б.Б. тұжырымы бойынша ... ... ... ... тілдесу ережелерін» білуі тиіс:
1. Өзіңнің көңілің толматындығыңды ... ... ... ... әректінен сұрау;
2. Баланың әрекетін сынау, бірақ қаншалықты дұрыс ... да ... ... Баладан болмайтынды немесе орындалуы қиынды талап етпеу. Ең
жақсысы қалыптасқан жағдайда нені өзгертуге болатынын ... ... ... ... ... ... ... тиіс,
әйтпесе қабылдаудан қалады;
5. Балалақ көңіл-күй мәселелерін өзіңізге ... ... ... өз әрекетінің терісін нәтижелермен ұшырасуға мүмкіндік
беріңіз, сол кезде оның есеюіне мүмкіндік болады.
7. бала ... ... ... егер ол ... ... Егер ... қиын ... сізді қабылдаса міндетті
түрде көмектесіңіз;
8. Егер бала сізге кері көңіл күй туғысса оған хабарлаңыз;
9. ... ... ... жауапкершілігіңізді бірте-бірте
азайта беріңіз, ол өзінің жауапкершілігін сезінсін;
10. Өзіңіздің сезімдеріңізді балаға бірініш тұлға атынан айтыңыз
Сондықтан ... ... ... ... ... мән беру
қажет. Себебі баланың оқушы атағына ие болып, оның мектепке бейімделуіне
үлкен ықпалын тигізетін ата-ана, тәрбиеші және т.б. ... ... ... ... ... жеке ... ... жататыны, оның тәсілдері таным мен іс-әрекетте, тәрбие мен өзін-
өзі тәрбиелеу ... ... ... Бұл ... теңіз
құралатындай сәт сайынғы, күн сайынғы , минут сайынғы тиімді ықпал және іс-
шаралар жемісі ... ... ... ... ... ... жемісі. Сондықтан
мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеуде оның жағымды да, ... ... ... ... қызметі маңызды.Осындай маңыздылықты
әрі қарай артыратын мектепке дейінгі мекеме мен мектепке дейінгі орталықтар
және ... ... мен ... ... ... ... педагогикалық білім мен педагогикалық кеңес, бағыт-бағдар беретін
педагогтар екенін ұмытпауымыз ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Отбаснндағы тәлім-тәрбиені мақсаты
баланың жасын, жеке ... ... ... даму өрісін
ескере отырып, жарасымды жетілген ... ... үшін ... ... да аса белсенді тұлғалық ... ... ... ... ... ... тұлға элементіне бастау беріп, оның барша өмірінің сипатын
қалайды.
Отбасы тәрбиелік ... іске асуы оның ... ... және ... тән. ... ... ... маңызға иежалпыға
бірдей жағдаяттар болады. Олар туған күннен бастап,балаға ... ... ... ... ... ... жауапкершілік сезімдеріне
негізделуі; ұрпақтан-ұрпаққа ... ... ... әр ... ... мүшелерінің өзара қарым-қатынасы мен ықпалы.Өз
балаларының ерекшеліктерін, ... мен ... ... ... ... проблемаларымен шұғылданушы әлеуметтік ... ... ... тереңдей жайлаған тәуелділіктерді байқастырып, оларды
қазіргі заман ... ... оңды ... икемдестіре тәрбиелеу
сапасын көтеру үшін ұсынылады.Елеулі маңызды болғандары:
1. ... ... ... орта ... ... адамдардың бір-біріне ықпал жасау ... ... ... ... де, тура да ... ... туындайтын талап, шектеулер жалпы қоғамды
қоса, бізден аулақ ... ... мен ... ... ... гөрі ... да ... байқайтынымыз
баланың болашақ сәтті өмірін қамтамасыз етуде отбасының рөлі ... ... мен ... ... ... басты құралы.Баланыңызды
тәрбиелі екенін көргіңіз келсе, оны аталық ... мен ... ... әке, шеше ... ... ошағы дұрыс
болмақ.
3. Ұлы ғұлама В.Гете даналығынан бірерсөзді ереже ретінде қабылданған
көп болмас: ... біз ... сол ... қабылдайтыфн болсақ, онда
оларды тәрбиеден аластатқанымыз. Ал, егер біз ... ... ... ... ... ретінде қабылдасақ, олардың бойындағы
табиғаттан дарыған жақсылықтарының жүз ... ... ... жетуіне көмектескеніміз» деп айтылған ойы отбасы қағидасындай
болуы керек.
4. Ата-аналар өзімшілдігіне негіз бола ... ... ... адам пендеге кейде тән болатын қасиет-өз қалаумызды
ғана қалайтынымыз, осы қалаудан қандай да ауытқу болса, оған ... ... даму ... ... құрдымға кетеді.
5. Балаға қаратылған ниетті өтініш әсерін күшейте түсу жолын қарастыру –
ата-ана қалаунан ауытқу ықтималын кемітеді. Бұл үшін өз ... ... ... ... ... ... ... жүрген баланы ұйықтатқыңыз келсе, қандай да ... ... ... беті қолын жуып-шайып жүретін еткіңіз келсе, суға
жақындатпай көріңіз, сонда баяғыдан сіздіқинап келе ... ... ... ... ... ете ... яғни өз ... табиғатынан құштар бола ал, «ұйқтағаным ұйықтаған»,
«жуғаным жуған» ... өзі ... ... ... енді ... болады.
6. Отбасылық тәрбиеде дағдарысқа кезіктірү тәсілін қолданудың пайдалы
тарапы бар. Бала үшін қатерлі, түсініксіз, немен аяқталатын белгісіз
жағдайларды ... ... ... ... ... жол ... ... қажет. Әлбетте, мұндай ата-ана баласының қандай дак қатерге
ұрынып қалмауын аңдап, оның әрекеттеріне байқатпай реттеу-түзетулер
беріп ... ... ... ... ... ... болашақ
өміріндегі қай дағдарысқа да дайын болып өседі.
7. Балаға үйретіп жатқанын өзі ... ... ... ... ... Баламен араласа жүргізілетін жұмыста «үзілді үнсіздіктен» сақтаныңыз.
9. «Бір жөнді қаталдыта ұстау». Бала дамуының кері дамуына әсер етпек.
10. ... мен ... ... ... ... ... қалып қоятынын ұмытпаған жөн [45].
Халық педагогикасында «Үйінде ұл-қызы бардың ... ... ... ... ата-ана бала тәрбиесіне нені ексе есеигенде соның жемісін көрері
анық емес пе? Сондықтанда мектепке дейінгі ... ... ... ... ұйымдастыра отырып,балаға көмектесу, ... ... қол ұшын ... ... арқылы еңбек дағдысының беки
түсуіне ықпал етеді, ұқыптылыққа, жауапкершілікке ... ... ... ... ету ... ... мен ... моралдық
нормалардың алғашқы өлшемдерін игере бастайды [46].
Мектепалды даярлық ... да ... ... басты шарты-
баланың дамуындағы ілгерілік туралы ата-ана мен ... ... ... ... ... тарту бірлескен іс-әрекет барысында жағымды күй
қалыптасуын ... ету, ... ... негізгі
көрсеткіштері мыналар:
- балалардың мектеп алды даярлық сабағына барғаннан кейінгі ... ... ... және ... ... қарым-қатынасы
деңгейімен қанағаттану;
- педагогикалық процес және оның жағымды ... ... ... ... ... ... ... ерте бағдарлау қажеттігін ата-аналар
сезінуі керек.
Мектепалды ... ... ... ... ... ... болуы міндетті. Өйткені баланың мектептік оқуға дайындау
тек мұғалімге ғана жүктелген ғана іс ... ол ... ... ... ... ... ата-анамен хабарласып отыруы тиіс. Мұғалімнің
хабарлары қысқа, нақты, түсінікті болуы керек. Бұл байланысқа ... ... ... ... ... ... бала тәрбиесіне
байланысты конференциялар, тәрбие ... ... ... беру
жұмыстарынан көрінуі қажет. «Ата-аналар бұрышында» хабарландыру,балалардың
жұмыстары, ... ... ... ... ... іс-әрекетінің
нәтижелері жазылған хабарламалар ілінеді.
Ата-аналардың балаларына жетістік денгейімен қанағаттануы ... ... ... ... қатысқанымен байқалады.
Бірінші тарау тұжырымы
Педагог - психологтардың тұжырымдамаларына ... ... ... алды даярлау, олардың ... ... дене ... ... ... ... ... мектепке
оқытудың даярлық сапасының жағдайын жүзеге асыру, яғни ... - ... ... ... мән беруіміз қажет.
А.А. Люблинскаяның пікірінше алты жасар бала ... ... ... ... ол ... - ... ... жағынан саналы әрекет
етеді. Ол үлкендер ... ... - ... өздігінше орындай
алады. Ойын ... да ойлы ... ету ... ... не ... біліп, соны дұрыс атқаруға тырысады, өз әрекетінен белгілі
дәрежеде қорытынды шығарады.
Ал, ... 5 – 6 ... бала ... - жаман қылықтарды алып,
нені істеуге, нені істемеу керектігін де біледі, яғни ... ... ...... да басқара алады. Сондықтан бұл кезеңде
мұғалімдер мен тәрбиешілер және ата- аналар, бала ... ... ... оның ары ... ... дамуына аса мән ... ... ... 12 жылдық мерзімді орта білімге ... ... ... оқытудың саяси және әлеуметтік ... ... ... ... ... қазіргі мектеп алды даярлықтан өтіп, бастауыш
мектепті бітірген 9 жастағы бала XX ... ... ... оқу, ... қарым-қатынас сияқты іс-әрекетінің жоғары
денгейімен, білімді өздігінен ... ... ... ... ... және ... ... яғни тұлғаның барынша жан-жақты даму ... ... ... ... Бұл ... ... 2001 ... жүргізілген эксперименттік сыныптардың нәтижесінде құрылып отыр.
Әр бір баланың 5-6 ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру, таным ... ... ... кеңеюіне жағдай жасау ... ... ... ... ... Сондықтан педагог кадрларды
қайта даярлау, ... ... мен ... академиялық,
коммуникативті қабілеттерінің дамуына жағдай жасап ... ... ... алу ... мектеп басшылары мен обылыс ... ... ... ... ... ... ... асуы
қажет. Сонымен қатар, болашақ педагог ... ... және орта ... оқу орындарында да 12 жылдық мектеп –
мұғалімін даярлау жұмыстарына ерекше мән беру ... ... жаңа ... ... ... ... ... етеді. Сонымен ата – аналарға
педпгогикалық кеңестер беру, дәрістер оқу яғни, ... ... ... түсініктерін кеңейтуді мектеп басқару орталығы қолға
алуы тиіс. Ата – ана баланың ... ... ... ... ... ... ... енді бұл жүйеде «баға» үшін білім алу ... ... ... ... ата – ... түсіндіру қажет.
Яғни, «қанша алдың?» деген сұрақтың орнына ... сен не ... ... ... ... ... ... тарауында жас бүлдіршінің алға
қарай ұмтылуын қадағалай отырып, мұғалімдер мен ата-аналар олардың ақыл-ой
резервтері мен ... ... ... ... ... ... ... – қатынас әдістерімен қарулануы қажеттігі негізделді.
ІІ-тарау Он екі жылдық білім беру ... ... ... ... зерттеулері
2.1 Он екі жылдық білім жағдайында мектепалды даярлықтың
ұйымдастырылуын анықтау жұмыстары
Тәуелсіз Қазақстан үшін жалпы адамзаттық проблема, ... ... ... өзекті сипатқа ие болып отыр. Жас ұрпақтың бойына
адамгершілік-рухани қайнарын сіңіріп, ... ... ... ... ... ... ... пен өзара
көмекті ғұмыр бойы мұрат тұтуы ... ... ... концепциялардың
ескіруі санадағы құндылық өлшемдердің ... ... ... ... ... ... ... беру мазьұнын жаңартып жастарды оқыту мен тәрбиелеу технологиясын
жетілдіруді ... ... 5-6 ... баланың психикалық дамуының ерекшелігі
ең алдымен сананың даму деңгейімен анықталады. Балада белгілі бір көлемдегі
білім, ... ... ... ес, ... ... процестерінің ырықты
формалары дами бастайды. ... ... ... ... ережелерді ұстанып жүріп тұруға тырысушылық 5-6 жасар баланың жеке
басының ... әсер ... Өз ... жәнее мүмкіншілігіне адекватты
баға бере бастайды.
Оқу әрекеті - тарихи пайда ... ... ... ... ... анықтайды. 5-6 жасар бала үшін оқу әрекеті оның ақыл-ой дамуы мен
жеке басын қалыптастыруда жетекші ролге не ... ... ... ... ... түсе отырып меңгерілетін
процесс, бала оқу ... ... ... ... жекелеген
тәсілдерін меңгереді, соның нәтижесінде балада танымдық ынта мен әлеуметтік
белсенділік қалыптаса ... ... деп ... жаңа ... ... бала ... айтылатын көптеген талап-тілектерді орындау және мектептің ішкі
ережесіне бағынуы, 45 минуттық сынып-сабақ жүйесіне ... ... ... ... ... тұрақты, берік болуынан туындайды. Мектепке
дайындықта ... ... мен жеке ... ойын ... ... ... алатын психикалық процестердің ырықтылығы қалыптасады. Яғни,
ойын әрекеті арқылы оқытамыз және тәрбиелейміз, және баланың жеке ... әсер ... ... жас ... оқу бағдарламасын қаншалықты меңгере
алатындығын, белсенділік пен қабылдау ... ... ... ... ... аясында өз зерттеу жұмыстарымды «Керімбай» атындағы
№12 орта ... ... алды ... ... ... Жалпы бұл
мектептің мектепалды даярлық тобы 3 жыл ... ... ... ... мектепалды дайындықтың мақсаты мен міндеттері:
-5-6 жасар балалардың денсаулығын сақтау мен нығайту, оларды ... мен ... ... ... жағынанжетілдіру;
-әрбір баланың шығармашылық және парасаттылық қабілеттерін жан-
жақтан дамыту.
-ізгілік ... мен ... ... ... ... дем ... ... ақыл-ой дамуын жетілдіру, эстетикалық қабылдау мен
санасын дамыту, еңбекке деген ... ... жеке ... ... қалыптастыру;
-мектептік оқуға психологиялық және арнайы дайындығын қалыптастыру.
Мектепке ... ... ... ... адамгершілік
қасиеттерінің, білімдік дағдылары мен ... ... осы ... ... ... ... алуда болып
отыр.
Мектепалды сыныбындағы балалардың саны 43. ... екі ... ... ... сыныбы аптасына 5 күн оқиды, сағат 8.30-дан
13.00-ге дейін мектепте болады. Нормативтік оқу сағат саны ... ... ... ... стандартта көрсетілген ... ... ... Онда ... оқу ... бойынша:
-айнала қоршаған әлеммен таныстыру:
-тіл дамыту;
-балалар көркем әдебиетімен таныстыру;
-сауат ашуға және жазуға үйретуге дайындық;
-қарапайым ... ... ... қызметі: сурет салу, мүсіндеу, тапсыру;
-құрастыру және қол еңбегі;
-ән;
-дене тәрбиесі;
-валеология негіздері;
Ал вариативті компоненті бойынша:
-әдеп; (32 сағ)
-«менің қалам»; (32 ... ... (32 ... ... (32 ... ойындар»; (16 сағ)
пәндері бойынша бағдарламалар жасалынған.
Мектепалды даярлық ... ... ... ... жас ... жас. Балалардың мектепке дайындығының сапасына келетін ... ... ... адам ... ... ... және дене
тәрбиесінің сапалары қалыптасады. Яғни, ... ... ерік ... ... ... ... оқытудың негізі бөлімдеріне: балалардың
дене бітімінің дамуының, психикалық дамуының деңгейі және құрдастарымен,
қоршаған ... ... ... ... мен ... осы
кезеңдегі дайындығы жалпы және арнаулы деп екіге бөледі, соған ... ... ... жалпы және арнаулы дайындықтар жүргізіледі.
Қыркүйек айында балаларды мектепалды тобына қабылдаған сәттен бастап
мектепке дайындық ... ... ... ... ... кейін, желтоқсан айында баланың ... ... ... екендігі жайлы сауалнама ... Бұл ... ... ... ... білім алуға талпыныстың қозғаушы күші ... ... келу ... ... ... анықтау. Балаларға
10 сұрақтан тұратын сауалнама ұсынылды:
1. Саған мектеп ұнай ма?
2. ... ... ... ... ... Егер мұғалім ертең сабаққа келмей-ақ қой десе, қала салар ма едің?
4. Қандай ... ... ... ұнар ма ... Үйге ... ... қалайсың ба?
6. Мектепке белгілі бір сабақтың ғана қалғанын қалайсың ба?
7. Ата-анаңа мектеп туралы айтасың ... ... аса ... болғанын қалайсың ба?
9. Мектепте достарың көп па?
10. ... ... ұнай ... ... жеке ... нәтижесінде балалардың оқу ықыласы туралы ақпарат
алынды.
Оқу ықыласын анықтау сауалнамасының ... ... ... берген
жауабын сандық ... ... ... ... ... оқуға ықыласының деңгейі анықталады:
10-20-жоғары деңгей;
11-15-орташа деңгейі;
8-10-төмен деңгей;
• жоғары деңгей-баланың мектепке қатынасы жақсы; қойылған ... оқу ... оңай ... ... ... ... ... мұқият орындайды, берілген тапсырманы сырттай
бақылаусыз орындайды, дербес жұмысқа ... ... ... ... деңгей-бала мектепке дұрыс қарайды, оқу материалын түсінеді,
бағдарламадағы негізгіні меңгереді, ... ... ... ... қажет етеді, қызыққан нәрсені ынталы, сабаққа дайындалып
жүреді, тапсырмаларды оындайды, сыныптағы балалардың ... ... ... ... ... ... келмейді, көңіл-күйі төмен болатын
кездер басым, денсаулығына шағымданады, тәртіпбұзады, оқу ... ... ... ... ... ... сабаққа
дайындалмай келеді, бақылау мен көмекті қажет етеді, енжар, бастау
сыныпта жақын достары ... ... ... ... оқу ... ... ... деңгей-8% (6 оқушы)
орташа деңгей-18% (10 оқушы)
төмен деңгей-14% (4 оқушы)
Жалпы тұжырымдама негізінде баланың мектепке ... үш ... ... жалпы дамуы, ... ... оқу ... ... ... Ж, ... А, ... М, Мұтайров С, сынды
балалардың алып кету қабілеті жағынан төмен екендігі анықталды.
Қарым-қатынастың дамуы мен өзі ... ... ... ... ... Э. Эриксон көрсете отырып, мектеп ... ... ... ... ... ... сәтсіз өтуіне байланысты басталмақ, я
болмаса кінә ... ... ... ... ... тарапынан балаға қойылатын талаптардың шамасы мен олардың
орындалуын бақылау ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің әсер ету күшін байқаймыз.
Балалардың таным үрдісін анықтау
| |Аты-жөні ... күні ... ... |«Кім үлкен»|
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| ... Н. ... ... |жоғары |3 |
| ... С. ... ... ... |3 |
| ... О. ... ... ... |2 |
| ... Н. ... |3-топ |орташа |3 |
| ... Қ. ... |2 топ ... |2 |
| ... А. ... |2 топ ... |1 |
| ... А. ... |1 топ |орташа |2 |
| ... Н. ... |2 топ ... |3 |
|9 ... Ә ... |2 топ ... |2 ... Ү ... |2 топ ... |3 ... А. ... |2-топ |жоғары |3 ... М. ... ... |орташа |3 ... Ж. ... ... ... |1 ... Б. ... |2-топ |орташа |2 ... Ә. ... ... |жоғары |3 ... Д. ... ... |жоғары |3 ... Р. ... ... ... |2 ... А. |18.03.2002 |2-топ ... |2 ... А. ... ... |жоғары |3 ... Ә. ... ... |жоғары |3 ... ... ... мұғалімнің әрекеті, қарым-қатынасы, балалардың
материалды меңгеріп қана қоймай, олардың ақыл-ойының дамуына ... ... ... ... ... әсер ... Сонымен қатар бала ... аты мен ... ... ... ... ... келу» тілегінің көрінуімен
айқындалынды. Сонымен қатар балалардың «Әдеп», ... ... ... ... ... ... пен қызығушылықты танытатынын
аңғардық.. Бұның себебі 5-6 жасар бала әлі де ойын ... ... ... ... жас ... ата-аналарымен де жұмыстар жүргізілді.
ата-аналарға арналған саулнама алынып, «Жас ... ... ... балаңыз туралы не білесіз?».
Ата-аналарға арналған сауалнама .
1. Ата тегі
2. Туған күні
3. Балаңыздың ... ... ... ... ... жақсы көреді?
5. Балаңыздың жұмысқа ынтасы қандай?
6. Қай қолымен жұмыс істейді?
7. Әңгіме айтқанды ұната ма?, ... ... ... ... айта ала ... ... ... айта ал ма?
9. Қандай дыбысты айта алады?
10. Балаңыз қалай тамақтанады?
11. Қалай ұйықтайды?
12. Достарымен қандай қарым-қатынаста?
13. Топпен ойнағанды ... ... ... ... жиі ... ... Өз балаңыздың тәртібі мен мінезінде қандай өзгешілікті көріп жүрсіз?
Мектеп алды барлық тобының алғашқы кезеңінің дұрыс та, ... ... ... хабар алмасуы. Яғни, ата-ана-мұғалім-бала. Сауалнама
қорытындысы бойынша, 78%-балалары жайлы толық ... яғни ... ... ... ... ... ал, ата-аналардың 12%-әлі де өз
балаларының нені жақсы көретіндігі, достары жайлы ... ... ... ... ... ... міндеттері орындалуының
шарты ата-анамен үзбей, үнемі байланыс жасау. Жас бүлдіршіндердің әлі
«оқушы» емес ... ... ... ... ... «баға» формализімін
жою. Яғни ата-ана «Сен ... не ... ... ... ... «Сен ... ... «Саған ұнады ма?» деген сұрақтар қою. Мектепалды даярлық
тобында балалардың оқу ... ойын ... ... баға
қойылмайды. Алайда топ жетекшісі балалардың оқуға деген қызығушылығы мен
стимулдарын көтеру таңбалық белгілер ... ... ... -өте ... - ... ... бұның өзі де бағалау жүйесі болып отыр. Ал ... ... ... үлгі ету ... ... ... асырылуы
керек екенін ұмытпауымыз қажет.Жауаптың дұрыстығынан бырын өз ... ... мән ... ... ... 3-ші ... бойынша, яғни мектепалды даярлық
топ балаларының психикалық даму ерекшелігін анықтау жұмысы бойынша «Иә ... деп ... «Ер ... ... ... ... мен қатар ес,
ойлау процестерінің даму ... ... ... ... ... ... әдістемелері мен зейінді дамытуға арналған
әдістемелер жүргізіліп, нәтижелері өңделді. Сонымен қатар ең басты ... ... » ... мен дамуының қаншалықты деңгейде екендігін анықтау
мақсатында «Баспалдақтар» әдістемесі және «Өзіндік баға» /Т.Д.Морцинковская
бойынша/ әдістемесі жүргізілді.
Бұл ... ... ... балалар аса қызығушылық танытты.
Бұл әдістемелерді 3-4 ... ... ... ... ... «Мен қандай екенмін, мен кім болам? деген сұрақтар қойылса, ал
мектепалды даярлық тобының ... «Мен ... ... ... ... ме?» ... ... қойылып жатты. Яғни бұл әрекеттен байқайтынымыз
5-6 жасар бала ұлкендердің ынта-ықыласынан шыққанды ұнатады және ... өз ... ... және өзін ... ... ... тән екенін байқады. Бұл тәжерибеден байқағанымызды арнайы
кестеге ... ... ... ... даму ... ... мен өзіндік сананы дамыту мектепке дейінгі негізгі
жаңа ... ... ... ... ... іс-әрекетін дамытудың неғұрлым күрделі
жемісі. Балалардың «жеке тұлға» болып дамып жетілуінде өзін-өзі танудың ,
өзін ... ... ... өте ... ... жеке түлға ретінде өзіндік сана сезімінің қалыптасуына оның
құрдастарымен үнемі араласуы және бірге болуы шешуші роль ... ... ... ... ... ... қалай санайды, қалай сөйлеседі, сұраққа
қалай жауап береді, жіптен қалай ... ... ... салады, бір-
бірімен қалай сөйлеседі және ересектер мен құрбы құрдастары, үлкендер мен
кішілер ... тіл ... ... ... ... өте қырағылықпен
үңіледі. Сондайда өз ... жеке ... өз ... ... ... өзге балалардың да ... ... ... да ... ... тани бастайды. Алайда 5-6 жастағы баланың
өзін тануы жеткілікті деңгейде емес. Өз бағасы оған ... ... ... ... ... ... болады.
Қазіргі таңда 12-жылдық білім беру жүйесіне көшудегіең ... ... ... Осы ... топ ... ... ... қай
деңгейде екенін анықтауда және бір-бірімен қарым-қатынасынның аясын
анықтауда «Баспалдақтар» ... ... ... ... арқылы топтағы
балалардың «өзін» бағалау деңгейі бойынша нәтиже өңделіп, ... ... ... ... ... ... бала)
30%-өзіндік бағалау деңгейі орташа. (6 бала)
35%-өзіндік бағалау деңгейі төмен. (7 бала)
Бұл көрсеткіш қорытындысын ... ... ... ... ... бір ... емес және ол ... емес, ол өзгеріп отырады,
әсіресе осы жас шамасында деп түсіндіре отырып, ата-ана ... ... ... ... ата-аналар есіне!
1. Баланың істеген әрекетіне байланысты әділетті ... ... ... ... ешқашан салыстырмаңыз! Баланы ... ... ... не жетістігіңізе адекватты сынай алатын
үлгі көрсетіңіз.
4. Баланың өзін-өзі тануына ... ... ... ... еш ... Балаңызды жақсы көретіңізді білдіріңіз. Ол балаға өте қажет.
Анықтау экспериментінде үш бағыт бойынша ... ... ... ... ... ... ... алды даярлық сыныбында жүргізілген эксперименттік
зерттеулердің қорытындылары, нәтижелері
7
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі ... ... ... ... 12 ... білім беруге көшуді алты ... ... бұл жас ... ... алуға неғұрлым қолайлы, адам
дамуының физиологиялық ерекшеліктеріне сәйкес» деп ... Л. ... ... мектепке дейінгі балалық шақтан мектептік кезеңге өту
оның өмір сүру салтының түбірімен өзгеруімен сиппаталады. ... ... жеке ... ерекше бағыттылығын тудыратынын айта кетсек болады. ... ... ... ... жай ... немесе өзіне болашаққа дайындау
тәсілі ғана ... ол ... ... ... ... өзіндік еңбек міндетін
ж/е айналасындағылардың күнделікті ... ... ... табылады.
Осы жағдайлардың барлығы мектептік баланың қызығушылықтары мен өзара
қарым-қатынасына толы өмірге ... әкеп ... ... ... ішкі ... ... ... дейінгі кезеңге қарағанда басқа
мазмұн мен сипатқа не ... ол ... ... оның оқу ... Көп уақыт бойы баланың оқу әрекетіне дайындығының өлшемі оның
ақыл-ой дамуының ... деп ... ... Л.С. ... ... ... мектептік оқуға дайындық ұғымдар мен түсінітердің сандық қорына
байланысты емес, дайындық процестердің даму деңгейіне ... ... ... ... Оның ... бойынша, мектептік оқуға дайындық-
бәрінен бұрын қоршаған ортадағы заттармен құбылыстрады тиісті ... және ... ... табылады.
Мектептік оқуға даярлық тұжырымдамасын оқу іскерлігін құрайтын сапалар
кешені ретінде А.В. Запарожец, А.М. ... В.С. ... ... ... [47]. Олар ... ... ұғымына баланың оқу-
міндеттерінің мағынасын түсінуін, әрекетті орындау ... ... ... мен бғалау дағдыларын, еріктік сапаларының дамуының,
бақылау, тыңдау,есте сақтау ... ... ... Осы ... ... баланың мектепке дайындығы үш бағыт
бойынша анықталады: жалпы дамуы, және оқу ықыласының ... ... ... ... ең ... ерекшелік психикалық
процестердің ырықты ... ... ... Бұл ... осы жас кезеңін
зерттеумен айналысқан барлық ғалымдар тарапынан мақұлданған.
Мектепалды топ баласы-бұл еңбек және оқу ... ... ... болмыстың басталуы. Осы кезеңде жетекші іс-әрекеттің
негізгі элементтері, қажетті оқу дағдылары мен ... ... өз ... ... ... қалыптасады.
12 жылдық оқытудағы басты мақсат қарқынды дамып келе жатқан ... ... ... ... ... өз ойын еркін айта білуге, өз
қалауымен ... ... сай өзін ... ... ... ... ... болса, ал мектепалды даярлық ... ... ... ... ... отырып, оқыту-тәрбиелеу, сол «тұлғаның» дамуына әсер
ететін алғашқы баспалдағы болып табылатындықтан ... ... ... ... ... ... мониторингтен өткізу.
Жас ұрпаққа тәрбие мен білім беруде уақыт талабына сай болмау С. ... ... ... ... ... жобасы негізінде оқу жоспарына
жаңа пәннің енгізілуінің қажеттілігін айқын аңғартып отыр [48]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... сіңіріп,
этникалық құрамы ерекше Қазақстан халқының сан ... ... ... ... ... сыйластық ниетпен қарауға осы ... ... жаңа ... ... ... тұлға
қалыптастыру көзделген.
2001 жылдан бастап Қазақстан республикасындағы ... оқу ... ... ... ... ... тану» курсы эксперимент ретінде
жүргізіле бастады. Педагогикалық кадрлар қайта даярланды. Екі жыл ішінде
эксперименталды ... ... беру ... ... жаңа ... ... ... екі тәсілі (А, Б бағдарламасы) апробациядан өтті. ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгі мектептегі, жоғарғы оқу орындарындағы құрылымдарды
өзіндік орны бар, өзге ... ... ... ... ... тәрбие берудегі тұстарды толықтырады.
• Бала-бақшалардың ересектер тобымен дайындық топтарында ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесіндегі кадрлардың білімін арттыру
институтында педагог кадрлары мен білім қызметкерлерін ... ... ... әлем ... ... ... туралы өзі туралы ойланатын жеке тұлғаны
қалыптастырады. Өмірден алшақ кетпейтін ... ... ... ... ... ... ... арқылы
алға қойған мақсатқа қол жеткізу;
• білім беру ұйымдарындағы оқу-тәрбие ... жаңа ... ... ... жас ... әлуетін дамытудағы білім берудің жаңа міндеттерін түсінуге
мүмкіндікашу;
• тәрбие беру мен ... ... және жаңа ... ... ... ойластыруға, педагогикалық теорияның жаңа ұстанымдар жүйесін
нақтылауға, дидактикалық талаптарға ... жаңа ... ... ... ... ... бозбаланың жас ерекшеліктеріне орай олардың
үйлесімді дамуын қамтамасыз ететін нақты концептуальді шешімді ... ... ... ... ... бағдарламасының бағыты
мына идеялармен байланысты:
-адамгершілік-рухани жетілудің қажеттілігін саналы түрде дамыту;
-жас ұрпақты оқыту, тәрбиелеу олардың ... ... ... ... ... әлеуметтік бейімдеу
-азаматтық пен патриотизмге тәрбиелеу
-төзімділікке қалыптасу, өзара түсіністік пен келісімге келу,
өзгелері көмек ... мен ... ... ... ... ... ... тағдырының жақсы болатындығына сенімді болу.
-жаңа кезеңде балаларды өмірдің жақсы жақтарын көруге дағдыландыру.
Бұл жоба:
-білім берудің ... ... ... ... ... ... арналған әдістемелік құралдан
-баллар мен оқушыларға арналған жұмыс дәптерінен
-оқушылар мен ... ... ... ... ... деңгейіне арналған тыныштық сәтінде
қолданылатын аудио жазбалардан тұрады
«Өзін-өзі тану» бағдарламасы әлеуметтік ... және ... ... сүйенеді. Бағдарлама адамгершілік рухани
құндылықтар жүйесі ретінде мына мәселелерді қамтиды:
-ақиқатқа жетуге ұмтылу
-өзінің «менін» тану ... ... биік ... ... тануға ұмтылу
-табиғатпен айналадағы адамдармен үйлесімді қарым-қатынас орнықтыру.
-махаббаттың адам өміріндегі ең мәнді сезім екенін ұғымдыру
-мінез-құлықтағы ... ... пен ... ... болыпадамның рухани өміріндегі құндылықтарды бағалау мен
оны игеру жолдары өмірлік жағдайлар мен ... ... ... ... мен жеке ... ... ... қалыптасқан шешімдер мен
салыстыру арқылы оқыту көзделеді. Бұл міндет ... ... ... ... рефлексия, аутатренинг арқылы оқу кезеңінде
өзін жетілдіруде жалпыадамзаттық құндылықтар жүйесін ... ... ... ... ... ... мен мәдени өлшемдерді, салт-дәстүрді
игеру кезінде қалыптасады.
Қолданбалы бағыты болып, балалар мен жастарда өзін-өзі тануға, өзін-өзі
қалыптастыруға, өзін-өзі айқындауға, өз ... ... ... ... мүмкіндігін ұғынуға, өзін жетілдіруге негізделген.
Мектеп жасына дейінгі тәрбие беру мен оқыту жүйесінде осы пәнді оқыту
өте маңызды болып ... ... ... дейінгі жасында жалпыадамзаттық
құндылықтарға сәйкес жеке мәдениетінің негізі қаланады. ... ... ... мен ... деген махаббат, айналасындағыларға
мейірім, ... ... ... ... зор. Бұл ... мен
мектепке дейінгі мекемелер алдындағы үлкен міндет десекте болады. Жеке
адамды қалыптастыру процессі ... ... ... ... қабілет-бейімділік сапаларын дамытуды көздейді. Психологтардың
пікірінше бұл қасиеттер ерте сәбилік шақтан біліне бастайды, ал оны есейген
сайын дамытып ... ... Бала ... ... ... ... ... адамдармен тығыз байланыста өмір сүреді. Олар ... ... ... ... ... ... ете ... іс-әрекеттің мән-мағынасын мақсат-міндетін жасалу ... ... ... ... біртіндеп меңгере бастайды.
«Өзін-өзі тану»-бұл тек өзі туралы біліп қана қою емес, ... ... ... ... өз ... таба білу, өзін тұлға
ретінде сезіну болып табылады./49/
Мектеп ... ... ... ... ... құбылмлы болуы, тез
әсерленушілік, шапшаң ... ... ... ... бір ... келе алмаушылық, бір-біріне жәбір көрсетушілік сияқты
келеңсіз ... жиі ... Бұл ... жолдастық қарым-
қатынас әдептеріне, өзгелердің ... ... ... мен іс-
әрекетіне түсіністікпен қарай білу, келісімге келуге арнайы үйрету арқылы
шешуге болады.
Осы мәселелердің барлығы ... ... ... 5-7 ... ... беру ... ... тапқан. Оның басқа
бағдарламалардан айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... бағыттап, мектеп жасына дейінгі баланы
менін қалыптастыруға бағытталғандығында. ... ... ... тұтас
қамтылады. Олардың өмірді қабылдаудағы жас ерекшелігі ескеріледі.
Бағдарламаның ... ... ... баланың өзін-өзі және
қоршаған әлемді танып білуі негізінде олардың рухани жан ... ... ... ... ... ... ... қайталанбайтын жеке ерекшелігін, өзіндік орны бар
адам екендігін сезіндіру;
-баланың өз бойындағы жақсы әдет, сүйкімді қылықтарын сақтап, ... ... ... ұстауға үйрету;
-өзге жанның жағдайын сезіне және түсіне білуге үйрету;
-қоғамдық әлеуметтік нормалар мен ережелер туралы нақты түсініктерін
қалыптастыру;
-күнделікті бірлесе ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасау, яғни
олардың талап-тілегімен ... ... ... ... ... ... кешіп жатқан барлық жанды-жансыз дүниенің
өмірлік ... ... мен ... ... ... құрайтынқайырымдлық, сұлулық,
достық, бақыт, сүйіспеншілік сияқты жалпы адамзаттық ... ... ... ... жаңалығы-мектеп жасына
дейінгі балаларды адамгершілік-рухани тұрғыдан дамыту процесінде өзін-өзі
тану ... ... ... оны ... ... әдіс-тәсілдері
арқылы жүзеге асыру.
Сабақтарда көзделетін мақсат-әрбір баланы өз бойындағы ... тани және аша ... ... ... көңіл-күйі мен мінез-құлық
мотивтерін ұғына білуге, өз әдет-қылығы мен тәртібін ... әрі ... ... ... Бағдарлама баланың өзіндік «Мен» деген ... ... ... ... өзі ... ... дамытуды көздейді.
Баланы өзгелермен салыстыруға ... ... ... ... қабілеттері, даму қарқыны,
бейімділігі,тәрбиесі болады.Соны көре ... ... ашу ... ... тәрбие беруде «Өзін-өзі тану» бағдарламасының әдістемесі
бойынша баланың өзара қарым-қатынаста қандай мінез құлық танытатын,оның
мінез-құлық ерекшелігін, ... ... ... өзгеруін байқап отыру
нәтижесін болжап, көре білу қажет.Мектеп ... ... ... тәрбие беруді бағалау әдістемесінде баға көрсеткіші
жоқ.Бағдарлама ... ... ... ... ... ... қарастырылады.
Мектеп алды даярлық сыныбында баланың өзін-өзі тануы, бағалауы, ... ... ... ... бала өзін өзгелермен салыстырғанда
ғана, өзін-өзі танитыны ... ... ... балалардың өзіндік
сана-сезімінің дамуын байқалғанда нақтылауға көз ... ... ... ойын ... ... ... бііріктіру, өзгерту
әрекеттері кезінде өзіндік сана-сезімінің жетілуі дамиды. Оның ... ... жеке ... ... ... сана-сезімнің қалыптасуына оның
құрдастарымен үнемі араласуыннан және бірге болуы шешуші роль ... бала ... ... ... ... санайды, қалай сөйлеседі,
сұраққа қалай жауап береді, суретті қалай ... ... ... және ... ... ... тіл ... деген
әрекеттердің бәріне қырағылықпен қарай отырып, ерекше мән ... ... өз ... жеке ... өз ... ... өзге балалардыңда іс ... ... ... ... ... тани ... ... өзін
бағалауы жеткілікті болмайды.өз бағасы тәрбиешінің қатынасының ... ... ... қатынас, яғни көтермеленген, адекватты немесе
төмендетілген ... ... ... ... қалыптаса
бастайды.Сондықтанда осы пәннің әліппесін даярлық сыныптарында оқыту ... мен ... ... ... мақсатында Тараз қаласы мен Жамбыл
облысы төңірегіндегі біршама мектеп дейінгі мекемелермен мектептер «Өзін-
өзі тану»бағдарламасы бойынша сабақтар ... ... ... ... ... болсақ,Б.Момышұлы атындағы №45 қазақ классикалық гимназия 1,2,3-
сыныптар(2003 жылдан), №5 Жамбыл атындағы орта ... (2003 ... (2003 ... №1 ... (2003 ... бала-
бақша (2005 жылдан).Мұндағы оқу мекемелерінің педагогтары мен ... ... ... ... ... білімін жетілдіру және қайта
даярлау институтында» білімдерін жетілдіріп, біліктіліктерін ... беру ... ... ... ... сынақтан өткізу және
енгізу жөніндегі іс-қимыл ... іске ... ... ... ... және ... ... 2003 жылғы 17-маусымдағы №381
бұйрығына сәйкес осы экспеиментальды оқу- тәрбие мекемелерінде курсты оқыту
сапасының мониторингі ... ... ... ... ... өткізу және
енгізу, мектепкедейінгі балалардың адамгершілік-рухани қасиеттерінің
қалыптасуына әсер етуін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мен жүргізудің
басты бағыттарының бірі болып отыр. ... ... ... ... жүйелі жүргізу, әдістемелерді білу және ... ... ... ... талдау, нәтижелерін өңдеу
секілді міндеттерді білуі қажет.Өйткені осы ... ... ... ... ... ... даярлық топтары мен сыныптарында жүргізетін
педагог-психолог курсты оқыту концепциясымен жақсы таныс ... ... ... білім беру жүйесіне көшу барысында осы мектепалды даярлық
сатысының қызметімен ролі ерекше дей ... ... ... ... оқыту қажеттілігі туындап отыр.Осы ретте төмендегідей ... ... ... «Өзін-өзі тану»пәнін оқыта тоырып,
балалардың адамгершілік-рухани құндылықтарын қалыптастыра отырып, баланың
әлеуметтік, ... ... ... ... жасау, «мектептік кемелге» жетуге
жәрдемдесу.Осы болжамның ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасының әдістемелік жаңалығы- мектеп жасына
дейінгі балаларды адамгершілік-рухани тұрғыдан ... ... ... құралдарын пайдалана отырып,оны интерактивті оқыту әдіс-тәсілдері
арқылы ... ... ... ... ... баланы өз бойындағы
шығармашылық әлеуетін тани және аша білуге,өзінің эмоциональдық көңіл-күйі
мен ... ... ... ... өз ... мен ... әрі ... білуіне мүмкіндік туғызу. Бағдарлама ... ... ... ... ... қалыптастыруға ықпал етіп, өзі ... ... ... ... ... ... ... жеке қабілеттерін ашу. «Барлық бала қабілетті» қағидасын жүзеге
асыру.
«Өзін-өзі тану» ... ... ... ... жалпы жүгізуге
берілген академиялық сағат тсны-34 сағат. Пәннің ... ... ... ... ... қоршаған әлем», «Адамгершілік асыл ... мен ... ... ... ... баланың бойындағы шығармашылық әлеуетін тани және аша ... ... ... мен мінез-құлық мотивтерін ұғына білуге өз
әдет қылығымен ... ... әрі ... ... ... туғызу,
меннің жағымды бейнесін туғызу.
Бағдарламадағы ... ... ... көбірек ескердік. Сонымен қатар, ... ... ... ала ... ... ... ... және іздену ... ... ... ... жүзеге асады.
«Өзін-өзі» тану бағдарламасы мына міндеттерді шешеді.
1. Балаға өзінің адама ретінде өмірде бар екнін сезіндіру;
2. Жақсыны біліп, жаманнан аулақ болуға ... ... ... ... ... Өз ... адамгершілік қатынас жасау, олардың талап-тілегімен
санасу, біреуге жанашырлық таныту. /1-кестеде көрсетілген/
Пәннің 1-бөлімі: Мен өмірдің гүлімін.
Бұл бөлімнің ... ... ... міндеттерді жүзеге асыру
көзделеді:
• «мен-адаммын» түсінігімен таныстыру;
• Баланың ерекше тұлғаретіндегі жаратылысы, яғни «Мен» ... ... ... ... сырт ... түсіндіру. «Мен кіммін?» деген өзі
туралыалғашқы түсінігінқалыптастыру;
• Отбасы мүшелеріне ... ... ... ... ... ... білу,
айналасындағы адамдардың қуанышына ортақтаса ... ... ... ... дағдыландыру;
• Мен және менің сезімдерім, жауапкершілік, әдептілік, ... ... ... түсінік беру;
• «Тәні саудың-жаны сау» ұғымын түсіндіру, салауатты өмір салты-өсіп
келе ... жас ... ... ... ... ... жеке
бас тазалығын сақтау дағдыларын қалыптастыру, ұқыптылыққа баулу;
• Адамның эмоциялық сезімдері (қорқу, қуану, тыныштық) туралы түсінік
беру, көңіл-күйді бет-әлпепт, ым-ишара ... ... ... үйтету;
• Баланың өзі туралы, күнделікті өмірде кездесетін кейбір жағдайлар
жайында айтып, ... ... ... ... дамыту;
• Баланың тілдік қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру, зейінін, ... көз ... ... ... ... ... өзара ссыйластық және сенімді қарым-қатынас, әдептілік әліппесінің
қарапайым негіздерін қалыптастыру.
2-бөлім: Мені ... ... ... ... ... ... әлемге деген қайырымдылығы мен
мейірімділігін қалыптастыруды көздей отырып, төмендегі ... ... ... мен және мені қоршаған дүниемен қарым-қатынасы туралы ұғымдарын
кеңейту;
• табиғаттың танғажайып сырлары мен ... ... адам мен ... ... пен ... ... ... бағалауға
және қадірлей білуге тәрбиелеу;
• табиғат туралы түсініктерінкеңейтуде бүкіл әлемдегі тіршіліктің төрт
құдыреті: күн, ауа, су, жер ... ... ... ... ... ... ... жасауға баулу;
• жан-жануарлар жайлы түсініктерін кеңейту, олардың ... ... ... ... ... кішкентай достары жайлы, қоршаған ортадағы түстер
әлемі, оның алуан реңктерін, олардың өмірдегі ... ... ... бір ... ... сезіндіру, туған елін, жерін құрметтей
білуге баулу, экологиялық білімін қалыптастыру;
• сезім мүшелері (көз, құлақ, тіл, тері т.б.) ... ... ... ... әдемілікті көріп сезіне білугн баулу;
3- бөлім: Адамгершілік-асыл мұрат.
• Балаға сұлулық мағынасын түсіндіру, өзге адамдар ... жан ... ... ... көре және оны ... білуге баулу;
• Эстетмкалық тәрбиені өмірді сезім арқылы біліп, танудың негізгі жолы
ретінде қолдану, болмыстағы және өнердегі сұлулық пен ... ... ... өмірдегі көркемдікті сезіне білуге тәрбиелеу;
• Баланың сұлулыққа сүйсіну сезімдерін дамыту;
• Баланың эмоциясы мен танымын белгілі бір ... ... үшін көру ... ... әсер ... ... пен қоғамдық игілік үшін пайдалы іс-қимыл жасауға ерте жастан
дағдыландыру, «жан сұлулығы» ... ... ашып ... сапасын ұғындыру, ішкі ойдың тазалығына тәрбиелеу;
• Балаларға достық туралы түсіндіру, достықты қадірлей ... Отан ... не? ... негізгі сезім екенін балалардың бойына
сіңіру;
• Отанның отбасынан ... ... ... жер, ... ... ... ... түсіндіру. Еліміздің адал перзенті болуға,
туған жердің ... ... оны ... керек екеніндігін
түсіндіру;
• өзін Қазақстанның азаматымын деп сезінуге, ұлтжандылық, ... ... ... ... ... ... Астанасы, ән ұраны,
жалауы және елтаңбасын білу және олар ... ... ... әр ... ... ... ... әдет-ғұрыптары
туралы түсініктерін кеңейту. Өзгелерге құрмет көрсету сезімдеріне
баулу. Әр ұлттың ойын ... ... ... ... ... ашып ... ... кезеңдегі білім берудің өзекті мәселесі-адамгершілік-рухани
тәрбие беру. Адам ... ... ... отырып, өзгені танып, білу арқылы
өз табиғатын түсінеді, өз әлемі қалай қабылдайды деген мәселе.
Мұндағы рефлексия-балалар ойын-сабақ соңында тәрбиешінің ... ... өз ... ... не үшін ... аласың?, Өзіңе қандай баға
бересің?) жолдастарының іс-әрекетіне (Кімді мақтар ... ... ... ... және сабағын ұйымдастыруына яғни педагог іс-әрекетіне ... ... ... ... ... болды ма?) сұрақтар арқылы баға
береді. ... ... ... ойын-сабақтардан кейін пәнді
қаншалықты меңгергендігі жайлы талдау жасалынып отырды.
Бұл бағдарламаның алдында тұрған негізгі ... ... ... ... баға ... өз ойын ... ... алу, үлкендермен,
құрдастармен қарым-қатынасқа түсу қабілеттеріне ойын-сабақтарда жетілдіріп
отырдым. Анықтау ... ... ... ... ... ... Яғни,төмен деңгейлі көрсеткіш бойынша жеке жұмыстар жүргізілді
және өзін ... тыс ... ... ... алға ... ... ... Атап өтетін болсақ Мазбаев Нұрсұлтан, Төлендиева
Аяулым. Яғни мұндағы өзіндік «менің» өте жоғары болуы, өзінің ... ... ... ата-ананың шектен тыс мадақтауы ... ... ... ... ... ... ата-
аналарға кеңес-нұсқаулар берілді.
Мектепке дейінгі бес-алты жастағы балалар өзінің ақыл-ойын, ... ... ... өзін-өзі тануы, бағалауы, «мен» ... ... ... жағдайда баланың қоршаған орта мен тәрбиеге
байланысты болып отыр. Осы бағдарламаны жүзеге асырудағы ... ... ... ... ... ... ... отырып,
сенімділікті ұялату мектептік кемелге жетуге көмек беру, ... мол ... ... ... ... ... ... сыныптардың ашылуы, баланың мектепке
педагогикалық-психологиялық даярлығына әкеле отырып, ... ... ... ... Бұл ... дағдарыс» сезімінің бала
бойында болуы оның өзін тануына, өзін ... ... ... кері ... ... тәжірибелік зерттеу жұмыстарына сүйенетін болсақ,
«мектепалды дағдарыс» кезеңіне ... мән беру ... ... ... ... балалар психологы Е.Е. Кравцова 7 жас дағдарысының рөлін
ерекше бағалайды. Баланың ... ... ... ... даярлығы
нәтижесінде 7 жас дағдарысы пайда болады. Осы дағдарыстың өтуі нәтижесінде
балалардың мектепке психологиялық ... ... ... ... [50]. Бұл ... ... жасына дейінгі балалық шақ пен мектептік
кезең аралығындағы шекара.
Зерттеу бойынша осы «өтпелі кезең» құбылысы көрінісінің ... ... ... ... ... негізгі өлшемі болуы шарт деген
тұжырым жасалына отырып, ол «даярлық» диагностикасының мазмұнына ... ... бала ... ... ... өз ... ... өзі үшін жаңа әлеуметтік қатынастың мәнін ашады. Бұл-үлкендер
аса ... ... оқу ... ... ... қатынас. Осы жаңа
орынды иелену тілегі қай кезде басталса да, ... ішкі ... оның ... ... ... ... ұшыратады. Л.И.
Божовичтің пікіріне 7 жас ... ... ... ... әсер ... ... – нақты құлдылықтар, білім, нормалар жүйесін меңгеру арқылы
жүзеге асатын тарихи үрдіс. Бұл нәрестелік шақта-ақ басталып, ... ... де, ... дейінгі кезеңнің аяғында айқын көрінеді. Ал
өзіндік сананың өзгеруі-құндылықтар сипатының өзгеруіне ... ... ... қорытынды: 6-7 жасар баланың жеке басының әлеуметтенуіне
мектепалды даярлық топтары мен 0–ші ... ... ... ... ... болса, осы дағдарыстан оңай өту, оны сезінбеу ... ... ... ... ... ету үшін ... ... пәнінің
психологиялық және физиологиялық, педагогикалық тұрғысынан өте маңызды
екендігіне тоқталғым келіп отыр. «Өзін-өзі ... ... ... ... ... жаңа ... ... әсер етеді. Олар: көңіл-күйін
тұрақтандыра алу, іскерлігі, оқу ... ... ... мен
құрдастарымен ерікті сипатта болуы, танымдық дамуы мен ... ... ... айқындалады. Яғни, баланың мектепке
даярлығын ... 5 ... ... ... дене ... ... оқуға
ынтасы, көңіл-күйі, ерік сипаттарының қалыптасуы, мектептік кемелді
құрайды. Мектептік ... әсер ... ... Даралық ерекшелік
2. Мектепке дейінгі даярлық
3. Жас ерекшелігі немесе биологиялық ... ... ... ... алдында мектепалды даярлықтан
өткізу ісіне ерекше мән беруде. «Мектептік кемел»-бала ағзасының мектептегі
жүйелі оқу ... ... ... Ал, бұл ... жемісті болуы
мектепалды даярлық байланысты. А.Анастази «Мектептік кемел-мектеп
бағдарламасын барынша ... ... үшін ... іскерлік, білім, қабілет,
ықылас, сенім секілді сапалардың игерілуі»- деп анықтайды.
Балалардың психологиялық даму ... ... ... ... да мән ... ... ... жеке басының дамуы 5-
6 жаста өте қарқынды дамиды. Жеке тұлғаның маңызды белгілері-оның ... ... ... ... ... Осы жағдайды ескере
отырып «Өзін-өзін тану» пәнінің тақырыптың жоспарын құрып ... ... ... ... ... ... пәнінің ерекшелігі оның
интерактивтік мазмұнында және таным субъектісі ... ... ... ... бойынша сабақ өту барысында мен баллардың бойына тәлім-
тәрбие беруде ... ... ... ... тиімді
жолдарын қарастыра отырып, балалар бойына тәрбие ... ... ... ... ... өмір сүруінің , ұйымдастыруының,
әдеп пен инабаттың нормасын ... ... ... ... Сонымен қатар, өзін-өзі дамытуға, бағалауға арналған
психожаттығулар ойындар мен ... ... ... ... ... ... ... әрекеттілік байқалғанын
аңғардым. Бұл бағыттар баланың жан дүниесіне, ... ... ... ... ... ... ... көпшілік болуға, ... ... ... ... қарым-қатынасына әсер ете отырып,
ондағы әлеуметтік-психологиялық-ахуалдың жақсаруына жәрдемдеседі. Сонымен
қатар ... ... ... мән бере отырып, өзін-өзі бағалаудың 2
тәсіліне тоқталдым.
1. Өз талаптарының деңгейін ... жеке ... ... ... ... тәжірибесінің аздығы мұндай өлшемді қиындатады.
Ересектердің көзқарасы ... ... ... ... ... сотқарлығы, даңғойлығы көзге түсіп, ... ... көрі ... ... ... т.б.
ерекшеліктеріне көрсеткісі келеді.
2. Өзін-өзі бағалауда-әлеуметтік жарыс, өзі туралы ... ... ... өзі ... ... ... өзі-ақ әркімнің бағалары ғана емес, бағалайтын
өлшемдердің өзі әр қилы болатынына көзі ... «мен ... ... ... ... ... ... ризашылықпен және сын көзбен қарауға тәрбиелейтіндігіміз
айқындалып отыр.
Сонымен қатар «өзін-өзі» тану бағдарламасы негізінде баланың ... және ... ... ... ... да ықпал етеді.
Жалпы «Өзін-өзі тану»курсын оқу тиімділігін және ... ... ... ... кешені мониторингі жұмыс жасайды./оәқ
кесте/Осы маниторинг кезеңдеріне ... ... ... ... ... /үлгісі/
/3 сурет/
|Сабақтың |Бақылау мақсаты |Балалардың ... ... ... ... | ... мен ... ... |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | | ... | ... ... ойын ... жақсы|«Баспалдақтар»әд|
|гүлімін. |нігімен ... ... мен ... ... ... |Анель,Еркежан,Аба|қатар |қызығушылықпен ... ... ...... ... |орындады.Мен |
| ... ... ... ... ... ... |танытты.Балаларды|айтқысы келіп|срақтарда өзі |
| ... |ң өзі ... ... ... |
| ... ... |рдың бойында |айтқылары келді.|
| ... ... ... ойын | |
| ... және ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... білгілері|алады.Сейіт,Р| |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... | |
| | | ... ... ... дәптерін толықтыра ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, қандай бағыттар бойынша әрі
қарай жұмыс жасау қажеттігі нақтыланды.
Сонымен қатар, ата-аналарымен де ... ... ... өзін-өзі тану,өзін бағалау,өзгені ... ... ... мен ... себептенде ата-аналардың өзіндік
танымыда жоғары болуы қажет. «Бала және ата-ана» ... және ... ... ба? » ... алынды нәтижесінде:
72-88 балл. Ата-ана мен бала арасындағы ... ... ... ... ортада бала ... ... ... ... ... ... мен бала ... қарым-қатынас орташа
денгейде.Балаға көбірек мән ... ... ... ... ... ... ... (11 ата
-ана)
52 баллдан төмен.Балаңыздың әлі ... ... ... ... ... ... ұмытып бара жатқан
секілдісіз. Сенімсіз тұлға болып өөсуіне ... ... ... Тез
түзелуге тырысыңыз.(5 ата-ана)
Баланың өзіндік сана сезімнің дамуы,өзін бағалау, өзгені құрметтеу,
адамгершілік қасиеттердің қалыптасуына ықпал ететін ... ... ... және оны ... тану» бағдарламасының бағытында жүзеге
асырылады.«Өзін-өзі тану» пәнін жүзеге ... ... ... ... ... мақсатында қорытынды тәжірибе
жүргізілді. Яғни, ... ... мен ... тәжірибе арасындағы сандық
және сапалық ... ... ... ... ... және ... болжамының»тиімділігін көрсету. «Өзін-өзі тану»
пәні халықтық ... ... ... ... болғандықтан,біз бала бойында адамгершілік қасиеттерді
дарытумен қатар,баланың ... даму ... ... ... ... жасадық. Бұдан байқайтынымыз, бұл пәнді
оқытудың тиімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... бала бойына дарыту;
-дамытушы ойындар,шығармашылық,танымдық ойындар, психожаттығулар
арқылы «мен», «біз» ұғымдарына әсер ... ... ойын ... алу сенімділігін ұялату;
-таным үрдістерінің (ойлау,сөйлеу,қиял,ес,қабылдау,зейін) дамуына
әсер ете отырып,психологиялық көңіл-күйінің реттелуіне жәрдемдесу;
-ата-ана-бала-мұғалім ... ... ... ... ... ... етуші,реттеуші;
-өзіндік сананың бағыт-бағдары мен ... ... ... пән ... ... алды даярлық сыныбының негізгі мақсаты,мектептік оқуға
әлеуметтік,танымдық,еріктік,көңіл-күйлік даярлығына сай және ... ... ... ... ... бар ... бейнесін
қалыптастыру болып отыр. Бұл мақсатқа жетуде «Өзін-өзі ... ... ... ... диалог,рольдік ойын, ми белсенділігі,
дамытушы ойындар, ұжымдық ойлау,метожоспар әдістерін ... ... ... ... ұмтылу, өзін көрсете алу қабілеттерін
дамытуда ... ... Бұл ... сипаты,мақсаты
аксеологиялық(бағалаушылық)бағдарда құрастырылған,алайда дәстүрлі бағалау
қарастырылмағандықтан, бағалаудың басты өлшемі ... ... ... асырылды. Сабақтарда қызғылықты шешім, дәйекті ой ұшқырын
көрсете алған,белсенділік таныта ... ... ... ... ... ... қалған, өзіндік бағалауы «төмен»көрсеткішін берген
оқушылармен жеке жұмыстар ... ... ... дәптеріне
жазылынып отырды.
Сонымен қатар,пәнді оқытудың тиімділігін мына бағыттар бойынша тексеру
қажеттілігі ұсынылып отыр:
1. Балалардың ұлттық сезімін ояту,рухани-адамгершілік құндылықтарын
дамып келе ... ... ... ... ... ... ... барысында бақылау,бағалау.
-Балалардың қайрымдылық қасиетін анықтау «Аңдар мектебі.»
- «Кім көп ... ... ... ... Балалардың таным үрдісінің дамуына ықпал жасай отырып,мектептік
оқуға даярлығына жәрдемдесу,таным әрекеттерін анықтау. ... ... әсер ... Зейінділікті дамытуға арналған әдістемелер мен ... «Мен не ... ... тап» ... ... Есте ... ес қабілеттерін жетілдіру. «Мергендер»ойыны,
«Суретші»әдістемесі, «Он сөз»әдістемесі;
- Балалардың ойлау қабілеттерін дамыту, ой ... ... ... ... ... ... ... мен айырмашылығын
айқындау,себептерін табу»әдістемесі, ... ... ... ... ... ... ... тексеру. «Қиялдағы
сурет», «Болашақта кім болам?» сужеттік-рольдік ойын.
3. Балалардың өзін ... ... ... көрсете
алу,өзін жеке тұлға ретінде сезіне алу қабілеттерінің даму өрісін және
бала мен құрдастары арасындағы қарым-қатынас ахуалын, бала ... ... ... ... баға»Авторы Т.Д.Марцинковская «Сиқырлы гүл», «Гүл шоғы»,
«Достық тортын жасайық», «Тұлға ... ... ... ... ... анықтау» әдістемесі /5-7 жас аралығындағы балалар
үшін/, «Баспалдақтар» ... «Мен ... ... «Күн ... дамытушы ойын.
-Балалардың өзін-өзі бағалауын анықтау (Т.В.Дембо, С.Я.Рубинштейн
бойынша)
-Оқу жылының соңында «Балалардың ... ... ... әдістемесі..
-Балалардың рухани және материалдық тілектерін «Егер мен ... ... ... ... Өз ... ... ... ба? Ата-аналармен жұмыс.Ата-ана мен
бала арасындағы қарым-қатынасты реттеу,қолдау көрсету,кеңес беру.Қарым-
қатынастың жай-күйін ... ... ... сауалнама.», «Балаңыз мектепке дайын ба?»
әдістемесі, «Өз балаңызды танисыз ба?».
Бұл жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... бағыттар бойынша төмен деңгей көрсеткішін екі
оқушыдан байқадық.Яғни, бұл ... ... ... жас мөлшері,ерекшелігі
негізінде екені анықталынды.Атап өтетін болсақ, ... ... ... ... ... келмеуімен түсіндіріледі. «Өзін-өзі
тану» пәнінің бағыттары ... ... ... ... ... қалыптастыру,жетілдіру (А.Ұ.Қ.Қ.Ж), таным үрдісін дамыту
(Т.Ү.Д.), өзін ... ... тану ... ... (Ө.Т.Қ.Ж.), ата-анамен
жұмыс,Өз балаңды танисың ба?(Ө.Б.Т.) бойынша қорытынды мәліметтерін алдық.
Бақылау тәжірибесінің нәтиже қорытындылары. ... алды ... ... ... ... пәнін оқытудың
тиімділігін тәжірибелік зерттеу жұмыстарының нәтижелерінен байқайтынымыз:
• Оқу-тәрбие үрдісін ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері мен қабілеттерінің көрінуіне жәрдемдесу;
• Баланың әлеуметтік дамуына;
• Баланың таным үрдісінің жетілуіне, психожаттығулардың, ... ... ... ... ... ... ... нормалар мен ережелерді игертуге
жеткізу,адамгершілік тұрғысынан бағалау қабілетін қалыптастыру;
• «Мені қоршаған әлем» бөліміндегі тақырыптар мен таныстыра отырып,ақыл-
ой, эстетикалық, ... ... ... ... ... ... деген сенім мен өзін бағалау ... ... ... дамуы мен даралық дамуын жетілдіретін,
қажетті пән екендігін байқаймыз. Сонымен ... ең ... ... ... « мектептік кемел» даярлығына әзірлейтіндігі байқалды.
Ал бала үшін бұл өзіндік ішкі және сыртқы жетістігі ... ... ... бұл ... ... ... ... сыныбында да жүргіздік. Мұндағы мақсат «Өзін-өзі тану» пәнін
өткізілу ... ... ... ... ... ... 0-сыныбының
«Өзін-өзі тану» пәні өткізілмеген екінші тобы алынды.Опдағы оқушылар саны
23. Жүргізілген ... ... ... мен ... тіркелініп
отырды.
Жалпы «өзін-өзі тану» курсын оқытудың,оқу-әдістемелік кешеннің сапасын
бақылауда Республикалық «Бөбек» оқу-сауықтыру ... ... ... ... ... ... ... мониторингі жұмыс
жасайды.білім беру жүйесіндегі ... ... ... ... бөлек элеметтері туралы ақпараттарды жинақтау,сақтау мен тарату.
Мониторинг нәтижесі бақылау мен эксперименттік ... ... ... үшін ... ... ... оқу-әдістемелік кешенніңде сапасы
бақылану мен қатар,мектепалды даярлық сыныптарда оқыту сапасы мен тәрбие
беру талаптарына ... ... ... ... ... ... ... рухани – адамгершілік қасиеттерінің
қалыптасуына әсер ... ... ... ... ... оқыту тиімділігін анықтауда
апробациядан ... ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша:
- «Өзіндік баға»әдістемесі. ... ... ... | | ... ... |Оқу ... ... |Оқу ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... топ |Экспер. топ |Бақылау топ ... топ ... |62% | 60% |72% |90% ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... |38% |40% |28% |10% ... | | | | ... ... | | | | ... ... ... ... топтағы мәртебесін
анықтау»әдістемесі («Психологический практикум для ... ... ... под ... ред. ... д. псих. н.Реана А.А.)
/6-сурет/
|Жалпы нәтиже |Оқу жылының басында |Оқу ... ... |
| ... тест ... ... |
| ... топ ... топ ... топ ... топ |
|Лидерлер саны |2 |2 |2 |4 ... ... |5 |6 |8 ... |7 |5 |8 |10 ... | | | | ... |10 |8 |5 |- ... | | | | ... ... және материалдық тілектерін «Егер мен сиқыршы
болсам!» әдістемесі ... ... ... ... ... құндылық |
|құндылық жағы басмырақ балалардың |жағы басымырақ балалардың саны. ... | ... топ ... топ |Бақылау топ ... ... |50%(10 о.) |69% (16 о.) |95% (19 о.) ... ... ... ... талабына сай «Сіздің
ұсыныстарыңыз» деген бағанда оқу материалының ... ... мен ... енгізілді.Ол көрініс мектепалды даярлық
тобында пәнді енгізу барысындағы тақырыптық жоспарда және ... ... ... ... табады. Бұл өзгерістер мен ерекшеліктер
пәнді оқытудың мақсат, міндеттерінен еш ... ... ... байқайтынымыз,бақылау тобындағы
балаларға қарағанда экспериментальды топтың балаларының ... ... ... ... ... ... қатынастың
ынтымақтастық негізінде қаланғандығымен, адамгершілік-рухани сапалардың
жетілгендігімен ерекшеленеді.
Сонымен ... ... жеке ... ... ... ... ... оқуға лайықты дайындалуына бағытталған біртұтас ... ... ... ... ... ... мектеп алды даярлық кезеңінің
тиімділігін анықтауда, №12 орта ... ... ж.ж. ... ... оқу ... ... ... бақылауға алынды. 1
«а» сыныбында оқушылар саны-25. Соның ішінде:
1) Мектеп алды даярлық сыныбынан ... ... 6-7 жас ... ... 7-8 жас аралығы-3 оқушы.
2) Бала-бақшаның мектеп алды даярлық тобынан келген балалар
саны-11. Жас шамасы: 6-7 жас ... ... ... аралығы-
3 оқушы.
3) Даярлықсыз, үй жағдайында дайындалған балалар ... ... 6-7 жас ... ... 7-8 жас ... ... ... білім, білік, дағдыларының ... ... және оқу ... ... меңгергендігін тексеру
мақсатында З.Ф. Замбициявич ұсынған «Кіші мектеп жасындағы оқушылардың ақыл-
ой дамуының ... ... ... жүргізілді.Сонымен қатар,
мұғалімнің сынып үлгерімі жайлы ... де ... ... ... ... өңдеу нәтижесінде мынандай мәліметтерді алып
отырмыз: мектеп алды даярлықтан ... ... ... денгейі
даярлықтан өтпеген балаларға қарағанда үлгерімдік ... ... ... ... ... алды даярлықтан 5-6 жастағы балалардың
көрсеткіші әлде қайда жоғарылығымен ерекшеленеді. ... 15 ... ... ... үлгерімдік деңгейі жоғары (60% Ү.Д.) Үлгерімдік деңгейі
орташа 7 оқушы 24-32 ... ... (28% Ү.Д.) және ... деңгейі
орташа 3 оқушы 19,5-17 ұпайдан жинақтады (12%). ... ... ... денгей
көрсеткішін берген 15 оқушының ішіндегі 5-6 ... ... ... ... ... ... ... Осыдан шығатын қорытынды 5-
6 жастағы балаларды мектепалды даярлықтан өткізу тиімділігінің қажеттілігі
туындап отыр.Бұл жастағы балалардың білімді ... және оны ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Екінші тарау тұжырымы
Зерттеу тақырыбының мақсат, міндеттерінде көрсетілгендей 12 жылдық
білім беру ... ... ... ... ... ... ... дәлелді жеткізу аясында, 12 жылдық мектептің
эксперименталды сыныбында яғни, ... ... №12 орта ... ... ... оқу ... және психологиялық даму
өрісінің диагностикалық көрсеткіштері салыстырылды. Мұндағы эксперименталды
сыныпқа тартылған ... ... ... ... ... ... оқу жылының І-жарты жылдық ... ... ... ... ... ... ... сапасының
салыстырмалы көрсеткіші орта есеппен алғанда 10%-12% ... ... ... ... мен ... нақтылығы мен
тексерілгендігін Жамбыл облысының ... ... жене ... ... ... 12 ... ... беру моделін сынақтан өткізу және 12 жылдық
білім беру ... ... ... орталығының жүргізген
психологиялық-педагогикалық диагностикалық қорытындысының ... ... ... ... ... ... алдағы болашақта
12 жылдық білім беру жүйесіне ... ... ... ... ... 5-6 ... балаларды тарту қажеттілі мен мектепалды ... ... ... ... оқу ... ... бөліміне ендіру
қажеттілігі туындап отыр. Сонымен қатар өсы курсты жүргізуші ... ... мән ... мына ... ... ... жеке ... этикалық сапалары; педагогикалық, психологиялық
дайындығы; кәсіби ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасауы); зерттеу
қабілеті; іс-әрекет нәтижесі.
5-6 ... ... ... ... ... меңгерте отырып, адамдар мен қарым-қатынас жасауда адамгершілік
ұстанымдары мен ... ... ... ... ... ... үйретеді, өз ойы менсезімін еркін білдіруге, өзін-өзі
бағалауға жетілдіруге,өзіндік «менін» жағымды жағынан ... ... ... даму ... ықпал жасайды. Яғни, бұл даму өрісі ... ... ... әлеуметтік даму, жеке тұлғалық даму
өрісінің даярлығына апарады. Баланың ... ... ... жету
баланың мектепке психологиялық және ... ... ... бұл баланың жеткен жетістігі болып таылады.Осыдан шығатын
қорытынды, «Өзін-өзі ... ... ... ... ... адамгершілік
өлшемдерін меңгертіп қана қоймай, баланың мектептік оқуға даярлығында
қалыптастырамыз.Бұл дәлелді ... ... ... ... ... ... айта аламыз.
Қорытынды
Зерттеудің практикалық міндеттеріне сәйкес, 2007-2008 оқу жылында І-ші
жарты жылдығы бойынша 12 ... ... ... көшу ... ... денгейін анықтауға арналған психолого-педагогикалық диагностиканың
қорытындысы бақылау сыныптарына қарағанда экспериментальды ... ... 10-15% ... ... сапасын көрсеткенін анықтады. Сонымен қатар
экспериментальды сыныпқа қабылданған балалар 12 жылдық білім беру ... ... ... алды ... ... Бұл оқушылардың бақылау
сыныбындағы оқушылардан тағы бір ерекшелігі, психологиялық диагностика
(зейінділігі, ойлау, ... ... ес, ... ... ... екндігі салыстырмалы түрде айқындалған. Осыдан шығатын қорытынды ... ... беру ... ... мектеп алды даярлық сатысын ұйымдастыру,
балаларға жағымды тәрбие беру, сапалы білім беру, сана-сезімі жоғары жеке
тұлғаны ... ... мен ... берудің тиімді жолдарын қарастыру
қажеттігі туындап отыр. 2006-2007 оқу жылында ... 5 ... 16 ... ... 12 ... ... беру моделі сынақтан
өкізілуде.Олар тәжірибелік сынақ алаңдары: №5 Жамбыл атындағы орта мектеп,
№7 мектеп-гимназия, №39 ... ... ... ... ... ... ауданындағы Төле би атындағы орта мектеп.
Бұл мектептерде әр оқу ... ... және ... ... жылдығы бойынша
бастауыш мектептегі ... ... ... ... ... диагностикалар, тәжірибелік жұмыстар ... ... ... жүргізіліп, салыстырмалы нәтижелері «12
жылдық білім беру проблемалары» республикалық ғылыми-практикалық орталығына
жіберіліп отырады.
Экспериментальды сыныптарда байқау ... ... ... ... оқытылады. Бұл оқулықтың ерекшелігі ... ... ... 1-4 ... сыныптарының байқау
оқулықтары мен оқу әдістемелік кешендердің сапасына жргізілген мониторинг
қорытындысы «Оқулық» республикалық ғылыми-практикалық ... ... ... ... беру ... ... ... мектепке дейінгі
оқыту(5-7 жас), бастауыш білім беру (1-4 ... ... ... ... орта ... беру, бастапқы кәсіби білім беру,орта кәсіби ... ... ... білім беру(1-курс) сатыларына «Өзін-өзі тану»курсын
оқыту. Бұл енгізу «Жалпы ... ... ... мен мектепкн дейінгі
ұйымдарда «Өзін-өзі тану » ... ... ... ... Республикасы
Білім мен ғылым министрлігінің 2002 жылғы 21-мамырдағы №204 ... ... ... ... ... ... мектеп алды даярлық
сыныптарында оқыту мынандай мақсатты ... жас ... ... ... ... өзі мен ... ... беру тәсілдерін игерту, ұлттық сезімдерді бала бойына дарыту.
«Өзін-өзі тану» пәнін жүргізу барысында ... ... ... ... ... мен сезімін көрсете
алуы.Алғашқы зерттеу мәліметтерінде ... ... ... бар екендігі. Әрине бұл күйдің танылуы жас
ерекшелігіне орай даму кезеңіндегі ... мен ... ... ... бойында жағымсыз күйлердің орнығуы оның өзіне сенімсіз
тұлға болып дамуына әсер етпек. Осындай келеңсіз жағдайларды болдырмаудың
басты ... ол- ... ... ... ... «адамзат» тұрғысынан
қарау, баланың ішкі сенімі, күйі, ... ... ... ... қалыптасуына жәрдемдесу.
Жаңа жобаның негізінде 5-6 жастағы ... ... ... қағидаларын меңгерте отырып, адамдар мен қарым-
қатынас жасауда адамгершілік ұстанымдары мен ... ... ... ... ... ... үйретеді, өз ойы
менсезімін еркін білдіруге, өзін-өзі ... ... ... ... жағынан тануға ұмтылдырады, таным ... даму ... ... ... даму өрісі «мектептік кемелдің» ... ... ... жеке ... даму ... даярлығына апарады.Баланың
«Мектептік кемел» жетістігіне жету баланың ... ... ... ... ... ... Баланың жеткен жетістігі болып
таылады.Осыдан шығатын қорытынды, «Өзін-өзі тану» пәнін оқыту арқылы балада
адамгершілік өлшемдерін ... қана ... ... ... ... ... ... пікірдің растығын зерттеудің
тәжірибелік кезеңіндегі нәтижелердің көрсеткіштерінен айта ... ... ... және ... «Өзін-өзі тану» курсынан
өтуін, курс ұстанымдарын ... ... ... ... ... ... бала ... жол ашатын, адамтанудың алғашқы
әліппесін үйрететін, өзіндік үлгі болатын тұлғалар осылар болып ... ... ... ... алға қойылды:
- 5-6 жастағы балаларды мектеп алды ... ... ... ... ... ... ... білімі мен біліктілігіне,
шеберліне ерекше мән бере отырып, арнайы конкрустан өткізілсе;
- 12 жылдық ... беру ... ... ... ... базасын
нығайту, оқу-әдістемелік кешендермен қамтамасыз ету, педагог кадрларды
қайта ... ... ... ... ... мектепалды даярлық сатысы мен жалпы білім
беретін мектептердегі оқу жоспарының инварианты ... ... ... мен ... ... жетілдіру институттарында
қайта даярлаудан өткізу;
-мектеп алды даярлық сыныптары мен топтарында жағымды қарым-қатынаспен,
балалар мен үлкендер арасындағы қарым-қатынаста ... ... ... әр ... ... үрдістерді дамыту үшін ойын ... кең ... ... ... ... ... ... жастағы
үйлесімпаздығынан туындайтын кең де оңтайлы мүмкіндіктері арқылы жан-жақты
тәрбиеленуі мен дамуын талап етеді, балалар оқу мен ... ... үшін ... ... ... ... ... танымдық әрекеттері мен
ойлануы жеткілікті даму денгейіне көтерілген болу ... ... ... ... ... және оқу әрекетінің жеке бөліктерін менгерген
болуға тиіс.
Әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасы білім беру жүйесін дамыту тұжырымдамасы.
Астана 2003.
2. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... №50.
1999.
3. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына жолдау. Астана, 2005ж. 18 ақпан
3. Айқынбаева Т.Қ. Білім беру жүйесіндегі 12 ... ... ... //Қазақстан мектебі, 2001ж.
4. Кулекеев Ж.Ә. Білім беруді дамыту: жаңа кезең және жаңа ... ... ... 9 ... ... ... ... Алматы.: Рауан, 1990.
6. К.Д. Ушинский. Соч., 3-том, М.-Л.
7. Баймұратова Б.Б. Сәбилердің сөздік қоры мен сөз ... ... 1970 ... ... Т. ... 12 летнего образавания.- Алматы, 2001 ж.
9. Айқынбаева Т.Қ. Білім беру жүйесіндегі 12 жылдыққа өтудің көкейкесті
мәселелері. //Қазақстан мектебі 2001ж.
10. Бержанов Қ., С. ... ... ... ... Мектеп, 1984.
11. Қазақстан Республикасы "Білім мемлекеттік бағдарламасы" Қазақстан
мұғалімі 2000 № 33 № ... ... 12 ... орта ... ... байланысты
бастауыш сыныптарда білім беру ерекшелігі // Бастауыш мектеп 2007 №2
13. Жеделов Қ. 12 ... ... ... 3 - 7 б.б. ІІ ... №4.
14. Мухина В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар ... -А, ... ... В.С. Алты ... ... А, ... ... дейінгі тәрбие мен оқыту.- А.,1998ж. ... ... 2001 ... ... ... - А., 1999 ... Выготский Л.С. Детская психология - ІІ Собр. соч. в 6т.- ... Буру Р.С. ... ... к ... . - ... ... М.П. Мектепке психологиялық даярлық диагностикасының
ғылыми негіздері. /Автореферат. Қ.Р. ... ... ... Ү.Ә., ... А.Т. ... алды ... педагогикалық
- психологиялық шарттары. – Тараз, 2007
22. Амонашвили Ш. Единство цели.- М,1987г.
23. Жұмабаев М. ... ... ... «Өзін-өзі тану» бағдарламасы. Қ.Р. Білім және ғылым ...... ... Қ.Р. 2015 ... дейінгі білім беруді дамыту ... ... ... ... Ә. ... ... ... - А,1992 ж
27. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. А. Петровскийдің
басшылығымен.- ... ... 1987 ... ... А.П. ... в ... саду.
29. «Балбөбек» бағдарламасы - А, 1999ж
30. Мухина В.С. Мектеп жасына дейінгі балалар психологиясы. - А, 1987 ж.
31. ... А.Ш. ... ... ... ... 6-7 лет ... ... – Тараз, 2003 ж.
32. Козлова С.А., Т.А. Куликова Дошкольная педагогика. - М, 2004 ... ... Н.М. ... ... ... ... - ... 5-6 жастағы балаларды мектеп жағдайына, мектепалды даярлаудың
бағдарламасы.- Астана,1999ж.
35. Мектепке дейінгі тәрбие мен ... ... ... ... 2001 ... ... П.Я. К ... интеллектуального развития ребенка ІІ
М. 1969.
37. Ермекбаева Л.К., Нығметова Қ.Н. Баланың ... ... ... А, 2003 ... ... В.С. ... отдаю детям. – Киев, 1973 ж
39. Педагогикалық ізденіс.- Алматы.:Рауан, 1990.
40. Зимняя И.А. ... ...... ... ... Д.В. ... психологические труды. – М.: Педагогик, 1974
42. Мұқанов М.И. Жас және педагогикалық психология.- Алматы,1982 ... ... Б.А. ... ... технологиясы.- Алматы, 2000 ж.
44. Макаренко А.С. Соч. в семи томах. 5-том. М., 1978 ... ... Ж.Б., ... Р.М. ... ... 2000 ... Табылдиев Ә. Халық тағылымы. - А, 1992 ж.
47. Тұрғынбаева Ү.Ә., ... ... алды ... ... ...... 2007 ж
48. Бердияров Н.А. Самопознание.- Москва, 1991 ж.
49. ... ... ... Қ.Р. ... және ... ...... 2004 ж
50. Жакыпов С.М., Ф. Бизакова. Білім беру жүйесінде қолданылатын
психодиагностикалық тесттер. – ... ... 2006 ... ... М. 12 ... оқу ... көшу ... ІІ Бастауыш мектеп
2004. 3 - 9 б.б.
52. «Жаңа әлемдегі жаңа-Қазақстан» Жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-
тәжірибелік ... ... ... ... «Жас ... ... ... педагогикалық институты.
54. Мен-жеке тұлға.Атыманова Қ. //Отбасы және бала-бақша. 4 .2007
55. Білім мен тәрбие берудің тиімді жолы.Сабырова Т. //Отбасы және бала-
бақша.4.2007.
56. ... ... ... ... ... және ... Мінез-құлық тәрбиесі және отбасы. Мүшебаева Ә.//Сыныптағы тәрбие
3.2005.
58. Халық тәлімі газеті. №1, №2, № 7 2006 ... ... ... ... №4, №8, № 9 2006 ... ... мұғалімі журналы. №5, №6, № 7 2006 ж.
61. Жаңа ... ... Жас ... ... ... ... материалдары. Астана 2007ж.
62. Лисина М.И. Общение со взрослыми и психологическая подготовка
детей к ... – К, ... ... Г.А. ... для ... ... ... Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№1., 2005.
65. Вестник НАПК научно-практический психологический журнал,
№2., 2005.
66. Цукерман Г.А. ... ... ... как ... учится: Автореф. М.,1992.
№1 кесте
Тәжірибелік бөлімнің бағыттары
№2 ... ... ... жоспары
| |Бөлімн|тақырып |Мақсаты, міндеттері ... жолы |
| |ің аты| | | |
| |Мен |Мен ... ... |Ересек адамның суретн салу |
| ... ... ... ... «мен |
| |ң | ... ... ... |
| |гүлімі| ... өзі ... |
| |н. | ... ... | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... екенін |ролдік-ойын, басқа ұлт |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |
| | ... ... ... өмір салтын |«Ақ қоян» сюжетті ролді |
| | ... сау ... жас ... |ойыны, |
| | | ... ... ... |
| | | | ... ... |
| | ... пен ... пен ... ... ... |
| | ... ... таралы |танымдық-ойыны,Абайдың қара|
| | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | ... білу ... ... білу ... тортын |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... түсінігін |
| | | ... ... беру ... |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... дейін | |
| | | ... ... | |
| | ... бала-|Ұқыпты,әдепті баланың |«Әдептілік-әдемілік |
| | ... бала ... ... көре |әліппесі»,мазмұнды |
| | | ... бала |
| | | ... ... ... талдау. |
| | ... сөз- ... ... ... ұсыну»ойыны, «Әріп |
| | |жарым ырыс |мәдеиеттін меңгерту ... ... ... |
| | | ... ... ... шақыру. |
| | | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | ... ... ... ... керуеннің |«Сиқырлы гүл» ойыны, «Күн |
| | ... ... ... ... ... ... өмір |
| | ... |түсіну,өмірді сүюге ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... ... | | | ... |
|2 ... ... ... сүйкімді |«Кемпір қосақ» |
| ... ... ... ... ... ... |
| |ан ... |қоршаған ортадағы түстер |достары ... ... |
| ... | ... ... ... ... салғызу. |
| | | ... ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... кеңейту.| |
| | | | | |
| | | | | |
| | ... ... ... сырлары |Табиғат тақырыбында суретті|
| | |қоршаған |мен ... ... адам ... ұйымдастыру, |
| | ... |мен ... ... ... |
| | ... ... |Ес, ... ... ... |
| | ... |тәуелділіктабиғатты бағалай|арналған әдістемелер. |
| | | ... ... ... | |
| | | ... | |
| | ... |Әлемді, қоршаған ортаны |«Егерде мен...» |
| | ... ... ... көре ... ойын ... |
| | ... ... ... ... |алу, ... алу |
| | | ... ... болады деп |қасиеттерін дамыту |
| | | ... ... ... |
| | | ... қиялын| |
| | | ... | |
| | ... ... ... ... мен сиқыршы |
| | ... жеті ... ... ... әдістемесі |
| | ... ... ... өз ойын ... арман,тілектерін |
| | | ... ... ... |
| | ... ... ... мен |«Мен және ... ... |
| | ... ... ... бір шамада |әлем» сурет көрмесін |
| | ... ... үшін көру мен ... ... |
| | ... не ... әсер ... ... | ... ... ... ... | |
| | | ... кеңейту. | |
|3 ... ... ... ... жан ... ... |
| ... |мен тән сұлулығын ... |
| |- ... ... оны ... ... ... |
| |мұрат.| ... ... «Жан | |
| ... ... ... |
| |ар | ... түсіндіру. | |
| ... | | |
| ... | | |
| |. | | | |
| | | | | |
| | |Ата ... ... ... ... |
| | ... |салт-дәстүрлері мен ұлттық |«Алтын сақа» ұлттық |
| | | ... ... ... ойнатқызу.Ұжымдық|
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... сыйлау |отырып, ... ... |
| | | ... ... ... ... |
| | |Текті білу |Ата тек, жеті ата ... ... ата» ... |
| | ... емес ... балаға |стратегиясы, жеті атасын |
| | | ... ... |
| | | ... ... | |
| | ... күту ... ... қонаққа барамыз» ролді|
| | |дәстүрі ... ... ... |
| | | ... ... |дос» оқып беру түсіндіру. |
| | | ... ... ... мәдениетін| |
| | | ... | |
| | |Ата мен әже ... ... ... атамның баласы, ал мен|
| | |сыйлау |құрметтеуге, ... ... ... |
| | ... ... ... әңгіме құру, |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... айтқызу.| |
|4 ... ... ... |«Қазақстан-алтын бесігім» |
| |тан-ат|ұланымын |кеңейту, түсініктерін ... ... ... |
| ... ... бойында |ұйымдастыру. Салған |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... ... ... |
| | | ... | |
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... қызық ты және|
| | ... ... ... |ұнаған ертегіні |
| | | ... ... мен ... ... |
| | | ... ойын ... |дағдыландыру. |
| | | ... ... | |
| | ... ... жайлы |«Менің қалам» тақырыбында |
| | |н ... ... ... ... ... | | ... ... |әңгіме ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... мен | |
| | | ... | |
| | ... ... қаласының көрінісін | |
| | ... ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... балалардың әңгімесін| |
| | | ... | |
| | ... ... ... ... ... барамын.» |
| | |дәстүрі ... ... ... жұмысы.Жақсы |
| | | ... ... |
| | | ... бару ... ... ... |
| | | ... ... ... жетілдіру, |
| | | ... ... ... бейнесімен |
| | | | ... ... ... ... (4-7 ... ... ... пс. ғ.д. Т. Д. Марциновская
Мақсаты: Баланың өзіндік қатынасын анықтау
Ынталандыру материалы: Қара картон қағаздан ... екі ... мен қыз), 7 ... ... сатыны бейнелеу.
Шарты: Мына сатыға қара. Мына жерде бала (қыз) тұр, бір ... ... ... ... ... тұр. ... баспалдақ
жоғары болған сайын, соғұрлым жақсы балалар, ал ең ... ең ... ... ... ... ... емес балалар, ал ең төменгі
баспалдақта ең жаман балалар орналасады. Сен өзіңді қай ... ... Ал анаң сені қай ... ... еді? Әкең ше? Тәрбиешің ше?
Тестіні жүргізу: Балаға ... ... ... сәйкес
ортаңғы баспалдақта (адамның бейнесі 4-шіде) орналасқан адамның ... ... ... ... да ... бейнелік (бет келбет,
түрі) мазмұны болмау және сатыға желімденбейді. ... ... ... ... ... ... ... жағдайда қайталау артық етпейді.
Осыдан кейін шарт, ... ... ... ... жазу ... нашар балалар»
2-баспалдақ-«өте нашар балалар»
3-баспалдақ-« нашар балалар»
5-баспалдақ-«жақсы балалар»
6-баспалдақ-«өте жақсы балалар»
7-баспалдақ-«ең ... ... ... астын сызу)
|№ |Баланың аты-жөні|Өзін-өзі |Әке |Ана |Тәрбиеші ... |
| | ... | | | | |
|1 | | | | | | |
|2 | | | | | | |
|3 | | | | | | |
|4 | | | | | | ... ... «әке», «ана», «тәрбиеші» деген бағандарға
баланың анықтаған баспалдақ нөмірі жазылады. ... ... ... жағымсыз қатынасы туралы («өзіндік бағасы қалыпты деңгейде»,
«өзіндік бағасы төменгі ... ... ... ... ... өзіндік қатынасы туралы қорытынды өзін бағалау негізінде және ата-
аналар бағасы бойынша (баланың көзқарасы ... ... ... ... мен ата-аналардың ең кемінде ... ... ... ... ғана ... өзіндік қатынас туралы шешімге келуге
болады. Барлық басқа жағдайда өзіндік бағаны төмендетілген деп саналады.
1 мысал:
|№ ... ... |Әке |Ана ... ... |
| ... ... | | | | |
|1 ... Е. |6 |5 |7 |3 ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... |
|2 | | | | | | |
| | | | | | | ... Ең ... ... өзін қай ... орналастыратынына назар
аудару қажет. Егер бала өзін «өте ... » ... «ең ... (7) ... ... ... онда ол ... болып
саналады. Кез келген жағдайда ол жоғары баспалдақтар болуы тиіс;
төменгі баспалдақтар өзін-өзі ... ... ол ... ... ... ... ... сенбестігін, фрустрацияға (адамныңоқыс жағдайдан
туындайтын әрекеті) беімділікті білдіреді.
Бұл- үлкендердің өз беделіне ... ... ... байланысты
тұлғаға кері әсер етуі. Баланың өзін қалыпты сезінуі үшін ата-ананың ... ... ... оны ... баспалдаққа қоюы керек. Баланы ата-
ананың бағалауы, оның ата-анаға деген қарым-қатынасын ... үшін ... ... ... ... үшін ... материалды нәтижелерді есепке
алк кестесінен алады).
Тәрбиеші баланы (баланың ... ... ... ... жағдайда ол өзіндік бағаның орынды көрсеткіші бола ... ... ... бала ... ... ... Егер ол оны ... әрине қалыпты жағдай.
Ескерту: Нәтижелердің сенімділігін қамтамасыз ету ... ... ... тестілеу үрдісін тәрбиешісі емес психолог,
әдіскер жүргізуі ... ... ... нәтижелер (% бойынша)
Эксперименттік, бақылау
(керектісін сызу керек)
|Жалпы нәтиже |Оқу жылының басында |Оқу ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... топ ... топ ... топ |эксп.топ |
|Өзіндік | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... құрылымындағы баланың топтағы мәртебесін
анықтау» әдістеме (5-7 жас ... ... ... ... для ... педагогов и родителей» под
общей ред. проф. д. ... н. ... ... Әр ... ... анықтау.
Шарты: Сенің алдыңда ғажайып қорған, жайлы үй, үйшік, ескі ... ... ... ... ... ... «Ғажайып қорған»-1-сурет, «Жайлы үй»-2-сурет, «Кішкентай үйшік»-3-
сурет, «Ескі күрке»-4-сурет.
Жүргізу әдістемесі:
Топтағы балардың аттары жазылған карточкаларды бала 4 ... ... бар ... ішіне салуы қажет.
Карточкаларды тәрбиеші алдын-ала дайындау керек. Тестіні жүргізіп
отырған ересек адам ... ... ... ... ... ... оқып ... Тестіні басқа
жолдармен де жүргізуге болады: тестіні жүргізуші үйлердің түрлері салынған
конверттерді қатарластыра орналастырып, баладан өзінің ... ... қай ... орналасатынынсұрайды («Ғажайып қорған»-Ғ, «Жайлы үй»-
Ж, «Кішкентай үйшік»-К, «Ескі күрке»-Е). Жауаптарды арнайы матрицаға өңдеу
үшін ... ... ... ... ... үшін әр ... жеке жұмыс
жүргізіледі. Тестілеу барысында баланың әрекеттерін қолдауға ... ... ... ... ... ... ... реттік нөмірі |
| ... | |
| | |1 |2 |3 |4 |...... |...... |
|1 ... Қ. |* |Ғ |Ж |К | | |
|2 ... С. | |* | | | | |
|3 ... О. | | |* | | | ... және ... ... ... ... оның аты-жөніне қарама-қарсы (көлденең)
орналастырады. Баланың мәртебесі төмендегі формуламен шығарылады.
S=4*F13*Ж2+2*К3+1*Е4
N-1
S-мәртебе, Ғ-«Ғажайып қоған», Ж-«Жайлы үй», ... ... ... ... балалардың саны «*»-көбейту белгісі.
Осы формула бойынша мәртебені белгілеу үшін балалардың жалпы санынан
(N) 1-ді шегереміз (бұл мәртебесі айқындалатын ... Әр ... ... ... ... ғажайып қорған, жайлы үй, кішкентай ... ... ... ... ... жеке бағандағы реттік нөміріне сәйкес)
орналастыру саны ... ... және ... ... ... ... ... мәртебенің өлшемдері:
3,4-тен 3-ке дейін-лидер
2,9-дан 2,5 дейін-таңдаулы
2,4-тен 2-ге дейін-қабылданған
1,9-дан 1-ге дейін-оқшауланған
Тұлғааралық ... ... ... мәртебесін анықтау (% бойынша)
Тестіден өтетін балалар саны________________________
Өткізілетін күні________________________________________________________
Экспермиенттік, бақылау
(керектісін сызу керек)
|Жалпы нәтиже |Оқу ... ... |Оқу ... ... |
| ... саны ... тесті |
| ... топ ... топ ... топ |эксп. топ |
|Лидерлер саны | | | | |
| | | | | ... саны | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... жеке ... ... ... ... сызу керек)
| |Тұжырымдар |+2 |+1 |0 |-1 |-2 ... |
|1 ... | | | | | ... |
| ... ... | | | | ... ... |
| |түседі | | | | | ... |
|2 ... | | | | | ... |
| |өтінішіне құлақ | | | | | ... мән |
| ... | | | | | ... |
|3 ... | | | | | ... |
| ... бірлесе | | | | | ... ... |
| ... ... | | | | | ... |
|4 |Ересектердің | | | | | ... |
| ... | | | | | ... әрекет|
| |сәтті әрекет | | | | | ... ... |
| ... | | | | | | |
|5 ... | | | | | ... |
| ... ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
|6 ... | | | | | ... өзара |
| |өзара жиі ... | | | | ... ... |
| ... | | | | | | |
|7 ... | | | | | ... ... ... ... | | | | | ... құра |
| ... ... | | | | | ... |
|8 |Ұжымдық ойынға | | | | | ... ... |
| ... ... | | | | | ... |
|9 ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... |
| ... | | | | | | ... |Балалардың үлкен| | | | | ... ... |
| ... өзін | | | | | ... ... |
| ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | ... ... |
| ... | | | | | ... бұзады |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... |
| ... ... | | | | | ... ... |
| ... | | | | | ... ... ... ... | | | | ... ... |
| ... мен | | | | | ... ... |
| ... ... | | | | ... |
| |қатыса алады | | | | | | ... ... | | | | | ... |
| ... ... | | | | | ... ... |
| ... шеше ... | | | | ... шеше ... ... |Өз бетінше жақсы| | | | | |Өз ... ... |
| ... ... | | | | | ... ... |
| | | | | | | ... ... ... бола | | | | | ... бола |
| ... | | | | | ... ... ... ұстай | | | | | ... ... ... |алады, өз | | | | | |өз ... ... |
| ... | | | | | ... ... |
| ... ... | | | | | | ... ... | | | | | ... |
| |жануарларға, | | | | | ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | ... зиян |
| ... ... | | | | | ... ... |Балабақшадағы | | | | | ... күн |
| |күн ... | | | | | ... ... |
| |жақсы біледі | | | | | ... және |
| ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... |
| |ұсынған | | | | | ... ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | | ... ... ... | | | | ... ... |
| ... | | | | | ... ... |
| ... | | | | | ... |
| ... | | | | | | ... егер ... бір ... орналасса оны толтыру оңай.
Тәрбиешіге берілген шарт: Сіздің ... ... бала ... ... ... тұжырымдарды кестеде нүктемен белгілеңіз.
Нәтижелерді өңдеу:
Кестені толтырғаннан кейін белгіленген нүктелерді бір-біріне қосып ... ... ... ... не ... ... ... көре алады. Алынған көрсеткіш баланың ... ... ... жақсы, қай саласында жаман екенін айқындайды. Алынған ұпайларды 3
өлшем бойынша ... ... ... ... ... ... тұжырымдар);
2. Құрбыларымен қатынасының тиімділігі (6,7,8,9,10,11,12,13,14,21
тұжырымдар);
3. Автономдылығы (15,16,17,18,19 тұжырымдар).
Сапасының ... және оның ... ... (шкала бойынша)
+2-өте жоғары, +1-жоғары, 0-орташа, (-1)-төмен, (+2)-өте төмен.
Әр критерий бойынша ұпайлардың саны есептеледі:
1-критерий-ұпайлардың ең жоғары саны ... ең ... ... ең ... ... ... ... анықталады
|Критерий |Жоғарғы ... ... ... ... ... |
|1 |0-4 |5-8 |9-12 |
|2 |0-6 |7-12 |13-18 |
|3 |0-4 |5-7 |8-10 ... ... ... жеке ... ... нәтиже)
|№ |Топтар ... ... (оқу ... нәтиже (оқу |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... топ ... ... топ |
|1 ... ... ... |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
|2 ... байланысының тиімділігі |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
|3 ... |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | ... ... ... №1 ... ... ... нәтижесі. 1-сынып, қараңыз) толтырылып облыстық білім беру
басқармасына (департаментіне) және білім беру қызметкерлерінің біліктілігін
арттыру институтына жіберіледі.
№12 кестені толтыру үшін ... ... ... ... ... ... сыныбы.
2. Зерттеуге қатысқан 1-сынып оөушыларының саны.
3. Эксперименттік немесе бақылау тобы. (Эксперименттік топ «Өзін-өзі
тану» жобасының экспериментіне қатысады, албақылау ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейдегі саны (1-2 ұпай), (саны %)
5. Түсінігі қажетті деңгейдегі балалардың саны (3-4 ұпай), (саны %)
6. Түсінігі жоғары деңгейдегі балаларың саны (5 ... ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейдегі балалардың
саны (1-2 ұпай), (саны %)
8. Ұғымды (түсінік) ... ... ... ... ... ... ... (саны %)
9. (Ұғымды (түсінік) пайдалана ,білуі жоғары деңгейдегі балалардың
саны (5 ұпай), (саны %)
10. Тапсырманы атқарушының лауазымы, ... ... ... ... ... ... «ӘЛЕУМЕТТІК
МЕНІҢ» КӨРСЕТЕТІН НЫШАНДЫҚ ТАПСЫРМАЛАРЖОБАЛЫҚ ӘДІСТЕМЕСІ АРҚЫЛЫ ӨЗІН-ӨЗІ
БАҒАЛАУДЫ АНЫҚТАУ
(Б. Лонг, Р. Зиллер, Р. Хандерсон бойынша)
Нұсқау
Адамдарды шеңбер кейпінде бейнеленген ... ... ... ... ... ... ... қараңыздар:
1 2 3 4 5 6
7 ... ... бір ... білдіреді. Осының ішінен өзіңізді
белгілейтін шеңберді таңдаңыз, ал басқа шеңберлер сізге жақын адамдарды ата-
аналарыңызды, достарыңызды, мұғалімдеріңізді ... ... ... ... нөмірі көрсетілмейді
Интерпретация
Баланың өзін белгілейтін шеңбері неғұрлым ... ... ... ... ... соғұрлым жоғары.
1-ден 3-ке дейінгі шеңберді белгілеген сыналушының өзін-өзі
бағалауы жоғары деңгейде.
4-тен 7-ге ... ... ... сыналушының өзін-өзі
бағалауы орташа деңгейде.
8-ден 10-ға дейінгі шеңберді белгілеген сыналушының өзін-өзі
бағалауы төменгі ... ... ... ... сақталады
1.1-сынып оқушысының аты-жөні________________________
2. Облысы, қаласы, ауданы, мектебі, сыныбы________________
3. Зерттеудің өткізілген ... ... ... ... ... Эксперимент жүргізушінің лауазымы, аты-жөні
Зерттеудің (топтық) хаттамасы №2 ... ... ... ... ... ... толтырылып облыстық білім беру
басқармасына (департаментіне) және білім беру қызметкерлірінің біліктілігін
арттыру институтына жіберіледі.
1. Облысы, қаласы, ауданы, мектебі, сыныбы.
2. Зерттеуге ... ... ... ... Эксперименттік немесе бақылау тобы. (Эксперименттік топ «Өзін-өзі
тану» жобасының экспериментіне қатысады, ал бақылау тобы
экспериментке қатыспайды, бірақ мониторингке қатысады).
4. Түсінігі төменгі ... ... саны (1-2 ... ... ... ... ... деңгейдегі балалардың саны (3-4 ұпай), (саны %)
6. Түсінігі жоғары деңгейдегі балалардың саны (5 ұпай), (саны %)
7. Ұғымды ... ... ... төменгі деңгейдегі балалардың саны
(1-2 ұпай), (саны %)
8. Ұғымды (түсінік) пайдалана білуі қажетті деңгейдегі балалардың саны
(3-4 ... ... ... ... ... пайдалана білуі жоғары деңгейдегі балалардың саны
(1-2 ұпай), (саны ... ... ... ... ... ТАПСЫРМА
БАСТАУЫШ СЫНЫП О0УШЫЛАРЫНЫ4 МЕН-КОНЦЕПЦИЯСЫН ҚҰРАЙТЫН «ӘЛЕУМЕТТІК
МЕНІН» КӨРСЕТЕТІН НЫШАНДЫҚ ТАПСЫРМАЛАР»ЖОБАЛЫҚ ӘДІСТЕМЕСІ АРҚЫЛЫ ӨЗІН-
ӨЗІ ... ... ... Р. ... Р. ... бойынша)
Нұсқау
Адамдарды шеңбер кейпінде бейнелеген тапсырма ұсынылады.
Эксперимент жүргізуші: «Балалар!8 шеңбер бейнеленген суретке
қараңыздар»:
1 2 3 4 5 6
7 ... ... ... ... ... ішінен өзіңізді белгілейтін
шеңберді таңдаңыз, ал басқа шеңберлер сізге жақын ... ... ... ... ... ... хаттамасында шеңбердің нөмірі кқрсетілмейді
Интерпретация
Баланың өзін белгілейтін шеңберй неғұрлым солға қарай орналасса
сыналушының өзін-өзі ... ... ... 3-ке дейінгі шеңберді белгілеген сыналушының өзін-өзі
бағалауы жоғары деңгейде
4-тен 7-ге дейінгі шеңберді белгілеген сыналушының ... ... ... 10-ға дейінгі шеңберді белгілеген сыналушының өзін-өзі
бағалауы төменгі ... ... ... ... сақталады
1.1.- сынып оқушысының аты-жөні_____________________
2. Облысы, қаласы, ауданы, мектебі, сыныбы________________
3. Зерттеудің өткізілген күні______________________________
4. Таңдап алғаншеңбердің нөмірі__________________________
5. Эксперимент жүргізушінің лауазымы, аты-жөні
Зерттеудің ... ... №2 ... ... түрінде
(диагностика нәтижесі. 1-сынып, қараңыз) толтырылып облыстық білім беру
басқармасына (департаментіне) және білім беру қызметкерлерінің біліктілігін
арттыру ... ... ... ... үшін ... ... ... қаласы, ауданы, мектебі, сыныбы.
2. Зерттеуге қатысқан 1-сынып оөушыларының саны.
3. Эксперименттік ... ... ... ... топ ... ... экспериментіне қатысады, албақылау тобы
экспериментке қатыспайды, бірақ мониторингке қатысады).
4. Өзін-өзі бағалауы төменгі ... ... саны ... ... ... бағалауы орташа деңгейдегі балалардың саны (саны %)
6. Өзін-өзі бағалауы жоғары деңгейдегі балалардың саны (саны %)
7. Тапсырманы атқарушының ... ... ... СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ МЕН-КОНЦЕПЦИЯСЫН ҚҰРАЙТЫН «ӘЛЕУМЕТТІК
МЕНІҢ» КӨРСЕТЕТІН НЫШАНДЫҚ ТАПСЫРМАЛАР» ЖОБАЛЫӨ ... ... ... ... ... Р. ... Р. Хендерсон бойынша)
Нұсқау
Эксперимент жүргізуші: «Балалар! ... ... ... бұл ... ... айналаңыздағыжақын адамдарды ата-
аналарыңыз, мұғалімдеріңіз, достарыңыз, әжеңіз, атаңыз, жай ... ... ... ... ... шеңбер салыңыз»
Интерпретация
Зерттеудің (жеке) хаттамасы мектепке сақталады
1.1-сынып оқушысының атй-жөні________________
2. Облысы, қаласы, ауданы, мектебі, сыныбы____________
Зерттеудің ... ... ... алған шеңберінің орналасқан
жері_____________________
5. Эксперимент жүргізушінің лауазымы, аты-жөні
Зерттеудің (топтық) хаттамасы №3 тапсырмасының ... ... ... ... ... ... ... білім беру басқармасына
(департаментіне) және білім беру қызметкерлерінің біліктілігін арттыру
институтына жіберіледі.
№14 кестені толтыру үшін толтыру үшін ... ... ... ... ауданы, мектебі, сыныбы.
2. Зерттеуге қатысқан 1-сынып оқушыларының ... ... ... ... топ ... ... жобасының
экспериментіне қатысады, ал бақылау тобы экспериментке қатыспайды,
бірақ мониторингке қатысады).
3. Өздерін бейнелейтін ... ... ... ... саны
(саны %).
4. Өздерін бейнелейтін шеңберді үшбұрыштан тыс орналастырғандардың
саны (саны %).
5. Өздерін шеңбер ... ... саны ... ... ... ... лауазымы, аты-жөні.
№4 ТАПСЫРМА
БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ РУХАНИ ЖӘНЕ МАТЕРИАЛДЫҚ ... ... ... ... ... ... ЗЕРТТЕУ
Нұсқау
Балаларға ойша сиқыршыға айналып көру ұсынылады. Содан кейін олардан
өздерінің ... үш ... ... ... сұрау керек.
Балалар жауабының талдауы келесі схемамен орындалуы мүмкін:
1. өзіне қатысты тілектер;
2. жақын және туыс ... ... ... таныс және бейтаныс адамдарға қатысты тілектер.
1-сынып оқушылары бұл ... ... ... ... ... ... түгелдей хаттамаға жазуы тиіс.
Интерпретация
Тапсырманың нәтижесін талдау барысында балалардың жауабындағы
рухани қалаулардың болуын, сондай-ақ ... ... ... және ... ... ... күнделікті өміріндегі
және оқудағы құндылығы мен маңыздылығын бағалаған дұрыс.
Зерттеудің (хаттамасы мектепте сақталады)
1.1.- ... ... ... ... ... ... ... сыныбы________________
3. Зерттеудің өткізілген күні______________________________
4. Бірінші тілегі_________________________
5. Екінші тілегі_________________________
6. Үшінші тілегі________________________
7. Эксперимент жүргізушінің лауазымы, аты-жөні
Зерттеудің (топтық) хаттамасы №4 тапсырманың кестесі ... ... ... ... толтырылып облыстықбілім беру басқармасына
(департаментіне) және білім беру қызметкерлерінің біліктілін арттыру
институтына жіберіледі.
№15 кестені толтыру үшін қажетті ақпарат:
1. Облысы, қаласы, ... ... ... ... ... ... ... саны
3. Эксперименттік немесе бақылау тобы. (Эксперименттік топ «Өзін-өзі
тану» жобасының экспериментіне қатыспайды, бірақ мониторингке
қатысады)
4. Тілектерінің адамгершілік-рухани құндылығы жағы ... саны ... ... ... ... құндылығы жағы басымырақ балалардың саны
(саны %)
6. Тапсырманы атқарушының лауазымы, аты-жөні
7. Орындауышының аты-жөні
№1 тапсырмаға арналған
Бастауыш сынып оқушыларының жалпыадамзаттық рухани құндылықтарды ... ... ... ... ... |Түсінігі төмен |
|деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... |сан ... %) ... %) ... %) ... |б.т. |э.т. |б.т. |э.т. |б.т. |
| | | | | | ... ... ... ... ... Мен-концепциясын құрайтын «Әлеуметтік Менін»
көрсететін нышандық тапсырмалар жобалық әдістемесі арқылы әлеуметтік
қызығушылығын анықтау
|Өздерін бейнелейтін ... ... ... ... ... ... ... ішіне |шеңберді үшбұрыштан тыс |орналастырғандардың саны|
|орналастырғандардың саны|орналастырғандардың саны|(саны %) ... %) ... %) | ... |б.т. |э.т. |б.т. |э.т. |б.т. |
| | | | | | ... ... ... сынып оқушыларының рухани және материалдық тілектерін «Егер мен
сиқыршы болсам» әдістемесі арқылы ... ... ... ... ... ... жағы ... балалардың |жағы басымырақ балалардың саны ... ... ... ... |б.т. |э.т. |б.т. |
| | | | ... тану» бағдарламасын оқыту ерекшелігі
Өзіндік талдау
Міндеттері:
- Балаға өзінің адам ретінде өмірде өз орны бар ... ... ... ... ... ... ... үйрету
- өзін-өзі тану, өзгені бағалау, өзін бағалау
Педагог
Білім, іскерлік, шеберлік
Бала
Рефлекцияға түсе алу
«Мектептік кемелге» жету жетістігін орнату
5%
«Өзін-өзі тану» пәнін оқыту б/ша ... ... ... концепциясы»
Деңгейлік диагностика:
-Өзін жеке тұлға ретінде ... білу ... даму ... құрдастарымен қарым-қатынасын әдістемелердің көмегімен анықтау;
-мен концепциясын ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі бағалауды анықтау;
-Осы жобалық әдістеме негізінде әлеуметтік қызығушылығын анықтау;
-балалардың таным үрдісінің даму дегейін әдістемелер арқылы ... тза, тәні ... ... ... ... ... дамыту,
-бала бойында өзін де өзгені тани алу қабілеттерін дарытудағы тиімді
жолдарды қарастыру;
-бала мен ... ... ... ... орнату;
-бала бойындағы өіне деген сенімділікті орната отырып, жасырын қабілеттерді
ашуға жәрдемдесу;
-ата-ана-бала- мұғалім арасындағы қарым-қатынасты ынтымақтастық жағдайда
құру;
-баланың ... ... ... сезімін орнату;
25%
55%
20%
35%
55%
50%
55%%
10%
5%
45%
40%
жоғары
Қалыпқа келтіру эксперименті
м.а.д тобындағы балалардың танымдық даму деңгейі және оқу ықыласын
анықтау.
мақсаты
Өзін-өзі тану бағдарламасын оқу-тәрбие үрдісіне енгізе отырып, ... ... жеке ... ... ... ... эксперименті.
мақсаты
Анықтау эксперименті

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 114 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық дамыту күні және білім беру бағдарындағы негізгі оқу бағдарламалары28 бет
Жылдық білім беру жүйесіндегі информатика рөлі8 бет
12 жылдық білім беру12 бет
12 жылдық білім беру бағдарламасы22 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
12 жылдық білім беру жүйесі26 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь