Қаржылық инвестициялар және ақшалар жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

І бөлім. Қаржылық инвестицияның қазіргі жағдайы

1.1. Инвестициялардың ұғымы және оның жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2. Бірлесіп бақыланатын шаруашылық серіктестіктердің,
еншілестердің және тәуелді серіктестіктердің
инвестициясының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
1.3. Қысқа мерзімді инвестициялардың ағымдағы құнын және ұзақ
мерзімді қаржылық инвестициясын қайта бағалауын анықтау.
Есеп беруде инвестицияны ашу және түгелдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41

ІІ бөлім. Қаржылық инвестициялар және ақшалар.

2.1. Ақшалар және қаржы салымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
2.2. Касса операцияларының есебі.Кәсіпорындар мен ұйымдардың
есеп айырысу шоты бойынша жүргізілетін операцияларының
есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63
2.3. Валюталық шоттардағы ақшалар қозғалысының есебі. Банктер.
дегі арнаулы шоттардағы ақшалардың есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...75
2.4. Жолдағы ақшалардың есебі.
Ақшалардың қозғалысын бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...82

Қоршаған ортаны қорғау және еңбек қауіпсіздігі техникасы ... ... ... ... ...84

ІІІ бөлім. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...88
Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
2008 жылғы 6-ақпанда халыққа жолдауында былай деген болатын:
Тұрғындардың әл-ауқатын жақсарту барлық дәрежедегі әкімдердің бірінші кезектегі міндеті болып қалуға тиіс. Сондықтан мына бағыттарда мақсатты түрде жұмыс жүргізу керек.
Бірінші. Бюджеттің нәтижелілігін арттыру. Тұрғындардың әлеуметтік әл-ауқатын арттыруға арналмаған барлық шығындарды қысқарту қажет.
Орталықта нәтижелікке бағытталған бюджетті өмірге енгізу жөніндегі жұмыс қазірдің өзінде жүзеге асырылып жатыр. Бұл жұмысты жергілікті жердегі деңгейде де дамыту қажет. Тұрғындар өңірлік биліктің нақты қамқорлығын сезінуге тиіс.
Жаңа әлеуметтік нысандар: медициналық мекемелер, мектептер, спорт ғимараттары, тұрғындарға сапалы, озық және ең бастысы, бұқаралық қызмет көрсету орталығына айналуға тиіс.
Екінші. Әкімдер инфрақұрылымдарды, әсіресе, жергілікті маңызы бар жолдарды барынша дамытуды қамтамасыз етуі қажет.
Үшінші.Жер телімдерін жасырын бөлу тәсілінің тәжірибесін тоқтату керек. Барлық жер телімдері ашық аукциондар арқылы бөлінуге тиіс.
Аймақтарды дамытудың және экономиканы жаңғыртудың сындарлы факторына айналуы қажет. Олар жоғарыда айтылған кешенді шараларды жүзеге асыруға белсенді түрде қатысып, атап көрсетілген міндеттерді айрықша бақылауға алулары керек.
Жаңа үшжылдық бюджет:
-тұтас алғанда 2007 жылға қарағанда зейнетақының орташа мөлшерін 2012 жылға қарай 2,5 есе, оның ішінде 2009 жылы -25%, 2010 жылы-25% және 2011 жылы 30% арттыруды қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ретте 2011 жылы арқаулық зейнетақылық төлемдер мөлшері ең төменгі күнкөріс мөлшеріне қарай 50%-ға дейін өсірілуге тиіс; мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және арнаулы мемлекеттік жәрдемақылардың мөлшерін 2009 жылдан бастап жыл сайын орта есеппен 9% арттыруды көздеп отырмыз.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
..................................7
І бөлім. Қаржылық инвестицияның қазіргі жағдайы
1.1. Инвестициялардың ... және ... ... ... ... ... және ... серіктестіктердің
инвестициясының
есебі.......................................................................
..........19
1.3. Қысқа мерзімді инвестициялардың ағымдағы құнын және ұзақ
мерзімді қаржылық инвестициясын қайта бағалауын ... ... ... ашу ... ... ... инвестициялар және ақшалар.
2.1. ... және ... ... операцияларының есебі.Кәсіпорындар мен ұйымдардың
есеп айырысу шоты бойынша жүргізілетін операцияларының
есебі.......................................................................
...........................................63
2.3. Валюталық шоттардағы ақшалар қозғалысының есебі. Банктер-
дегі ... ... ... ... ақшалардың есебі.
Ақшалардың ... ... ... және ... ... бөлім. ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
2008 жылғы 6-ақпанда халыққа жолдауында былай деген болатын:
Тұрғындардың ... ... ... ... ... ... міндеті болып қалуға тиіс. Сондықтан мына ... ... ... жүргізу керек.
Бірінші. Бюджеттің нәтижелілігін арттыру. Тұрғындардың ... ... ... барлық шығындарды қысқарту қажет.
Орталықта нәтижелікке бағытталған бюджетті ... ... ... ... ... ... асырылып жатыр. Бұл жұмысты жергілікті жердегі
деңгейде де дамыту қажет. ... ... ... ... қамқорлығын
сезінуге тиіс.
Жаңа әлеуметтік нысандар: медициналық мекемелер, мектептер, спорт
ғимараттары, тұрғындарға сапалы, озық және ең ... ... ... ... ... ... Әкімдер инфрақұрылымдарды, әсіресе, жергілікті маңызы бар
жолдарды барынша дамытуды қамтамасыз етуі қажет.
Үшінші.Жер телімдерін жасырын бөлу ... ... ... ... жер телімдері ашық аукциондар арқылы бөлінуге тиіс.
Аймақтарды дамытудың және ... ... ... айналуы қажет. Олар жоғарыда айтылған кешенді шараларды жүзеге
асыруға белсенді түрде қатысып, атап ... ... ... алулары керек.
Жаңа үшжылдық бюджет:
-тұтас алғанда 2007 жылға қарағанда зейнетақының орташа ... ... ... 2,5 есе, оның ... 2009 жылы -25%, 2010 жылы-25% және 2011
жылы 30% ... ... ... ... Бұл ... 2011 жылы арқаулық
зейнетақылық төлемдер мөлшері ең төменгі күнкөріс ... ... ... ... тиіс; мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және ... ... ... 2009 ... ... жыл ... ... 9% арттыруды көздеп отырмыз.
7
Оқулықта баяндалған материалдар мен қатар нормативті құжаттар, алғашқы
құжаттардың нысандары мен типтік бухгалтерлік жазулардың үлгілері ... оқу ... да, ... және ... ... ... ... 3 бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде ... ... ... ... ... мәні мен ... оны ... бухгалтерлік есепті құжаттық ресімдеу, қаржылық есеп беру ... есеп ... ... ... –Қаржылық инвестициялар, оның негізгі мәселелері,
ағымдағы активтер: ақша қаражаттары, ... ... ... тиісті
шоттар мен басқадай дебиторлық қарыздар; тауарлы материалдық ... ... есеп ... ... мен ... жолдары жазылған.
Үшінші бөлімде –қорытынды.
Шаруашылық жүргізуші субъектілерде бухгалтерлік есепті ұйымдастыру
ерекшеліктері ашып ... ... ... ... ... ... компанияларда бухгалтерлік есепті жүргізу ... ... ... ... есеп ... кәсіпорындарындағы есеп ... ... ... Қаржылық инвестицияның қазіргі жағдайы
1.1 ... ... және ... жіктелуі.
Инвестициялар деп өнеркәсіптің, құрылыстың, ауыл шаруашылығының және
экономиканың басқа да ... ... ... ... ... ... жиынтығын айтамыз. Инвестициялық кызметтің мақсаты-
түпкі нәтижесінде кәсіпкерліктен табыс немесе процент алу болып ... көзі ... ... ... ... құн немесе
таза табыстың жинақталған бөлігі саналады. Кәсіпкерлер (кәсіпорындар) оны
өзінің табысының ... ... ... жұмылдырады. Негізгі
капиталды жаңартуға арналған инвестиция көзі болып кәсіпорынның меншігінде
қалған табысы ... ... ... көп ... ... ... критерийлерін алдын ала айқындайды.
Қаржылық инвестиция өзінің пайдалану мерзіміне қарай, қысқа және ... ... ... ... ... немесе алынған мақсаты бойынша: қаржылық және
нақты болып бөлінеді.
Нақты инвестициялар – бұл кәсіпорынның ... ... ... өндірістік қорын өсіруге салынатын салымдар.
Қаржылық инвестициялар – бұл ... ... алу ... ... ... ... ... дивидендтер, және жалға
ақысы), инвестицияланған капиталдың өсімі немесе ... ... да ... коммерциялық мәміленің нәтижесі).Сондай-ақ, қаржылы инвестицияға
пайдаланбай тұрған жылжымайтын мүліктер де жатады. ... ... түрі ... ... ... ... ... Барлық (құнды) қағаздар
екі топқ бөлінеді,ақшалай және күрделі ( капиталды) болып. Ақшалай ... ... ... ақшалай қарыздарды алғандағыдай етіп рәсімделеді.
Бұл борыштық бағалы қағаздар. ... ... ... және жинақ
сертификаттар және т.б.жатады. Осы ... ... ... табыс бір
мәртелік сипатқа ие болады және олар өзінің ... ... ... ... ... ... есебінен қалыптасады. Ақшалай бағалы қағаздар,
10
әдетте, қысқа мерзімге (бір жылдан аспайтын уақытқа) беріледі.
Капиталды бағалы қағаздар кәсіпорынды дамыту ... оның ... ... ... ұлғайту мақсатында шығарылады.
Бағалы қағаздар құқығы бойынша ... ... ... ... үшін олар былайша бөлінеді:
-- бағалы қағазды ұсынушыға –құқықтарын орындау үшін, ... ... ... (идентификациялауды) талап етпейді, ұстаушылардың
атына тіркеу жасалынбайды. Ұсынушы бағалы ... ... ... адамға қарапайым жолымен қолына береді.
--атаулы бағалы қағаздар- белгілі бір адамның атына ... ... ... ... ондағы қойылған талапты жеңілдету
үшін белгіленген тәртіппен басқа тұлғаға ... ... ... ... ... беретін адам соған сәйкес келетін талаптардың орындалуы
емес, ондағы тиесілі талаптың ... ... ... ... ... ... ол ен алғашында иемденушінің атына немесе оның
бұйрығы бойынша ... Бұл онда ... ... ... ... байланысты ауыспалылығын сақтайтындай етіп—индоссаментке жазып
береді. Бағалы ... ... ... ... ... ... ... етіп бөлуге береді.
Борыштық бағалы қағаздар пайыздарды (проценттерді) ... ... ... ... ... ... сәйкес жабуды эмитент өз
міндетіне алады. Бұл кімнің ... ... ... ... ... ... ... қағаздар эмитент активтерінің бір бөлігін
иемденуге құқық береді, оларға эмитенттердің ... ... ... ... ... эмитенттік сипаты бойынша: мемлекеттік (Үкіметпен
Ұлттық Банктің ... ... және ... ... ... ... капиталын қалыптастыру немесе қаржылық
қызметін жургізу үшін қажет қаражатты тарту мақсаты мен ... ... ... ... ... ... шығарылатын бағалы ... ... ... және ... ... ... ... кепілдік міндеттемелер, т. б.) болып бөлінеді.
Фондылық бағалы қағаздар ... ... ... және олар қор ... ... ... бағалы қағаздар коммерциялық бағытқа ие: олар негізінен сауда
операциялары бойынша есеп айырысуға және тауарларды орын ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды
нарықтық (айналыстағы) және нарықтық емес(айналыстағы емес) етіп бөлу
мүмкін. ... ... ... қағаздар биржалық немесе ... ... ... ... екінші рет еркін сатылуы және сатып ... Олар ... ... эмитентке мерзімінен бұрын ұсынылмайды.
Нарықтық емес бағалы қағаздар бір қолдан екінші ... ... ... , яғни екінші рет айналысқа ... ... ... ... ... ... кезінде сатылмайды деген шарт қойылса, онда оларды
тек эмитенттің өзі ғана сатып ... ... ... ... да ... ... ... Мысалыға, жабық АҚ акциялары сатып
алу және сату мәміле бойынша шектелген акциялардың қатарына жатады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ақша нарығының бағалы
қағаздары және капиталдық бағалы қағаздары болып ... Ақша ... ... ... қағаздардың алынуы ... ... және ол ... нарықтың бір бөлігі.Қысқа
мерзімді бағалы қағаздардың әрекет ету ... – бір ... ... ... ... ... ... Айналыстағы бағалы қағаздар, ... ... ... ... ... өйткені қарыз берушілердің төлем
қабілеттілігі жоғары ... ғана ... Ақша ... ... – қазыналық вексельдер, депозиттік сертификаттар, коммерциялық
қағаздар жатады. Бағалы қағаздар ... ... ... бір ... ... ... Бұл борышкерлік сондай-ақ инвестициялық бағалы
қағаздар болуы мүмкін.
Бағалы қағаздардың ... рөлі ... ... (акциялар мен
12
облигациялар), көмекші (чектер, вексельдер, облигациялар т.б.) және негізгі
бағалы қағаздардың алынуы мен сатылуы құқығын куәландыратын ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді
(варанттар, ... ... ... ... алу ... қағаздарды өздерінің алдына қойған мақсаты мен ... да ... ... ... және құжжатсыз, кері қайтарылатын және
қайтарылмайтын, тұрақты ... және ... ... ... әкелетін)
жіктелуі мүмкін.
Инвестор бағалы қағаздар нарығында жұмыс істей жүріп салымдарды
тараптандырудың (диверсификациялау) принципін ұстануы тиіс ... ... ... ... ұмтылуы керек. Бұл салымдардың тәуекелділігін
азайту үшін қажет. Мысалы, инвестор өзінің барлық ақшаларын бір компанияның
акцияларына ... ... Бұл ... ол акция курсының нарықтық ауытқуына
толық тәуелді болады. Егер ... ... ... ... ... ... онда ... табысы неғұрлым аз ауытқитын
біршама копаниялардың акциясына тәуелді болады. Егер ... ... ... ... ... болса, онда ... ... ... деп ... ... қағаздардың жиынтығы
мен байланысты болады.
Қоржындық (портфельдік) инвестициялардың объектілері ретінде әр түрлі
бағалы ... ... ... ... қағаздардың шартты түрлері
әрекет етеді. Қоржынның бір ... ақша ... ... ... ... көлемі әр түрлі болады. Қоржындық инвестициялау өзінің құрамына
тәуелді, ол табыс немесе залал әкелуі ... тап ... ... де
сол және басқа да деңгейіне ие. Қоржынға енетін бағалы ... ... ... де ... ... құрастыру кезінде инвестор келесі факторларды есепке алуы
тиіс.Тәуекелділікті, табыс ... ... ... ... қағазда
Инвестор инвестициялық мақсатына ... ... бір ... ... ... ... ... бірінші тип—
13
өсім қоржыны, екінші тип—табыс қоржыны.
Қоржынның бірінші типі ... ... ... дивиденттер мен
проценттер алу есебінен емес, ... ... ... ... ... алу ... ... Бұл негізгі салымның басым бөлігін
акция құрайды. Күтілетін капитал өсімі мен және ... ... ... қоржындық өсімнің ортасынан, тағы да басқа қоржынның
түрлерін, атап ...... ... және ... ... ... болады. Агрессивті өсім қоржындары ... ... ... Бұл ... ... ... байланысты екенін
көрсетеді, бірақ эмитент- кәсіпорындардың ... ... ... ол ... ... ... ... бұл құрылымы, әдетте тез өсетін жас
компаниялардың акцияларымен көрсетілуі мүмкін. ... ... ... ірі, ... ... және тұрақты компаниялардың акциясынан
тұрады, бұндай ... ... де аса ... ... ... ... ... қоржынға да, консервативті қоржынға да тән
инвестициялық қасиеттері болады. Оның ... ... ... да
акциялары енеді. Мұндай қоржын жеткілікті жоғары табысқа және тәуекелдің
орташа деңгейін ұстауына қолайлы ... ... ... типі дивидендттер мен роценттер есебінен табыс алу
болып табылады. Қоржынның бұл типі тәуекел ... ... ... ... етеді және онда тәуекелділіктің ... ... ... ... ... типін инвестициялау объектілері ретінде
сеінімділігі жоғары бағалы қағаздар алынады. Оның құрамына енетін ... ... ... ... нарықтық ақшалар және
облигациялар болып бөлінеді. Конверттелетін ... ... ... және ... тұрады. Мұндай қоржын оны құрайтын
бағалы қағаздардың есебінен нарық конюктурасы мүмкіндік беретін.Болса, онда
оларға жай ... өзі де ... ... ... ... Басқаша
жағдайда, қоржын инвестициясы тек тәуекелділік төмен болған кезінде ғана
табыспен қамтамасыз етеді. Ақша ... ... ... ... ... ... Егер де ... валюта өзінің төмендеу бағамын көрсетсе,
онда ол шетелдік валютаға өзінің төмендеу бағамын ... онда ... ... ... ... ... ... капитал нөльдік
тәуекелділік кезінде ... ... ... ... ... ... және нөльдік тәуекелділік кезінде
орташа табыс әкеледі.
Қоржындардың өсуіне ... ... ... ... мен
бағамдары әсер етеді. Табыс қоржындары тұрақты ... және ... ... ... ... тек ... ... талпыныс жасап қана қоймай, алдын
ала уақыты шектеліп ... ... ... қайтарып
алынатын және тұрақты қоржындар ажыратылып көрсетіледі. ... ... ... ақша ... ... емес, сыртқы
қаражат көздерінің есебінен өсуі (толықтырылуы ) ... ... ... ... салынған қаражаттардың бір бөлігін қайтарып
алуға жол береді. Тұрақты ... ... ... ... ... кезең бойына тұрақты көлемін сақтайды.
Инвестиция—экономиканы дамудың тұрақты және жоғарғы ... ... ... ... ... енгізуді
инфрақұрылымды дамытуды көздейтін басты фактор.
Инвестицияны дамытуда ... ... және ... ... ... инвестициялық банктер мен
акционерлік қоғамдардың ... ... ... ... ... ... ... қорлар экономиканың неғұрлым пайдалы салаларымен
кәсіпорындарына капиталдың құрылуына жағдай жасайды.
Қаржылық инвестициялар ... үшін ішкі және ... ... ... бір ... байланысты болатынын ескерген жөн.
Бұл тәуекелділік ... ... және ... епті
әрекеттерімен, есеппен бақылау жұмысын ұйымдастыруымен, валютаның бағамдық
пайыз мөлшерлемесінің өзгерістерімен, орта ... және ... ... ... ... және т. б. Осы сияқты ... ... ... ... ... ... мен және ... тәуекелділігімен байланысты болатынын ескерген
абзал. Қаржылық инвестициялар ... ... ... және сол ... ... ... ... өткізгеннен
кейін барып, жүзеге асырылады. Осы жағдайда ғана нарықтық ... ... ... ... мүмкін.
Қазақстан Республикасының заңдары экономиканың ... ... ... ... ... ... ... асырудың тиімділігіне бағытталған жеңілдіктер
мен преференциялар әзірленіп жасалған.
Түптеп келгенде, инвестициялардың мақсаты – жаңа ... ... ... және ноу-хауды енгізу, ішкі нарықты жоғары
сапалы ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау және ынталандыру, экспортқа бағытталған
және импортты алмастырушы өндірістерді ... ... ... көздерін тиімді және кешенді пайдалану, қазіргі заманғы менеджмент
пен маркетингтің әдістерін енгізу, жаңа жұмыс орындарын ... ... оқу ... ... ... ... деңгейін көтеру,
өндірістің жедел дамуын қамтамасыз ету, қоршаған ... ... ... Республикасының экономикасын көтеруде және оны одан әрі
дамытуда шетелдік ... ... ролі ... ... алу мақсатында кәсіпкерлік қызметтің объектілеріне инвесторлар салып
отырған мүліктік құндылықтар және оған қоса ... ... ... меншік құқығы да кіреді.
Шетелдік инвестициялар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... қабылданатын шешімдерге өз
үлестерін және құқықтарын қорғауына болады.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... алу ... субъектілерінің құнын арттыру және осыған орай ... әл ... ... ... әр ... ... ... жұмсау жолымен іс жүзіне асырылатын жиынтық ... ... ... ... ... ... және артықшылықты акциялар;
Борышқорлық—облигациялар, қазыналық вексель, депозиттік
сертификация және т. ... ... ... ... ... ... жиналған бөлігі)
ә) амортизацияның қорлануы (накапливаемая амортизациясы)
б) кредиттік ресурстар.
Инвестицияны мына топтарға жіктеуге болады:
1. Жұмсау мерзімі бойынша:
-- қысқа ... ... ... ... мерзімі( бұл еркін
ақшалай қаражатты уақытша орналастыру мақсатында оңай ... ... ... ... ұзақ ... – бір ... көп ... мерзімі;
-- мерзімсіз инвестициялар.
Ұзақ мерзімді және мерзімсіз инвестициялар—бұл ... ... ... ... құнды қағаздар сатып алынатын компанияға ықпалге ие болу
мақсатында немесе бұл салада өз ... ... ... ... ... ... әлдеқайда пайдалы болғандықтан
қаражатты орналастыру.
2. Тағайындалуы бойынша:
-- қаржылық – құнды қағаздарға жұмсау;
-- ... ... ...... негізгі капиталына
жұмсау
және ... ... ... Шығу тегі ... ... Болу ... бойынша— құжжаттық, құжжатсыз.
5. Ұлттық тегі бойынша – отандық, шетелдік.
6. Қолдану түрі бойынша – инвестициялық (капиталдық) инвестициялық
7. ... ... ... ... ... Иемдену қатары бойынша—жеке, жалпы.
9. Меншік формасы бойынша—мемлекеттік, корпоративтік.
17
10.Айналыс сипаты бойынша—нарықтық, нарықтық емес.
11.Тәуекелдік деңгейі ... ... пен ... ... ... ... – бұл барлық ... ... ... инвестор өзінің инвестициясын ысырапсыз қайтара алмайтын, толық
босатып ала алмайтын ... ... ... ... ... ... ... инвестицияны сату және сатып алуға байланысты тәуекелдік;
--заңдық өзгерістер тәуекелділігі—шығын мен ысырапқа ұрындыруы
мүмкін ... ... ...... өткізу барысындағы болуы
мүмкін ысырапқа ұрындыратын тәуекелдік;
-- нарықтық тәуекелдік-- нарықтың ... ... ... ... ... ... ұрындыратын тәуекелдік;
-- кредиттік және іскерлік тәуекелділік-- борыштық құнды ... ... ... ... ... ... сол ... сыйақы
төлеуге жағдайын болдырмайтын тәуекелдік;
-- ... ... ... мөлшерлемелердің
өзгеруіне байланысты инвесторға ысырап әкелуі мүмкін тәуекелдік;
-- валюталы тәуекелдік-- шетелдік валютадағы ... ... ... ... ... ... Қаражатты жұмсау бойынша:
-- борыштық-- ... ... ... міндеттердегі
инвестиция;
-- иелі үлестік—нарықты субъектінің капиталындағы ... ... ... ... жоқ ... және ... ... мүліктегі үлес;
-- жеке жобалар (кенішті игеру - ... ... ... ... мәні ... түрі) бойынша – міндеттік, м
15. Халықаралық және отандық стандарт бойынша ... ... ... бөлінеді:
18
а) қаржылық (БЕС (СБУ) 8 “ Қаржылық инвестиция есебі “ және ... ... ... ... және бірігіп бақылау ... ... ... (БЕС 13 “ ... қаржылық есеп
және еншілес серіктестіктегі ... ... және оған ... 15 “ ... ... ... үлесінің қаржылық есепке көрініс
табуы”
және оған әдістемелік ұсыныс).
Бұған қоса, инвестиция мыналарға бөлінеді:
■ тікелей – ... ... ... ... ... портфелдік – субъект иелігіндегі құнды қағаздар жиынтығы
... ... ... ... субъектілердегі (мұнай
және газ компаниялары, ғылыми-техникалық жобалар) тәуекелді және тез
өтелімді инвестициялық салым ақшалар.
1.2.Бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... серіктестіктердің инвестициясының есебі.
Заңды тұлға басқа кәсіпорындардың пакет акциясын, қатысу ... ... ... ... ... ... мүмкін.Салынған қаржылық
салымдардың деңгейіне байланысты олар: не бақылаушы, не қаржылық немесе
Субъектінің басқада саясатына да ... әсер ... ... белгіленеді.
Егер де инвестордың қатысу үлесі 50 % және одан да көп болса ... және одан да көп ... беру құқы бар ... ... онда ... объекті бойынша оның бақылауында болатын және еншілес
серіктестігі ... ... де ... ... үлесі 20 %-тен астам ... ... ... ... құқы бар ... 50 %-тен аспаса, онда ол қаржыландыратын
объекті бойынша оның едәуір әсер ... ... және ... ... табылады.
Егер де инвестордың қатысу үлесі 20 % ... ... онда ... ... ... тұлға болып табылады.
Инвестицияның есебі 14 инвестициялар бөлімшесінің шоттарында
19
жүргізіледі, оның құрамына мынадай синтетикалық ... ... : ... ... салынған инвестициялар», 142 ... ... ... 143 ... - бақыланатын заңды
тұлғаларға салынған инвестициялар“, 144 “Басқа инвестициялар“.
Бұл бөлімнің шоттары ... ... ... мен ... ... ... акциялары мен жарнамаларындағы
инвестициялардың нақты бары мен ... ... ... ... ... 141-144 шоттар активті және күрделі болып
келеді . Талдамалы (аналитикалық) есеп ... ... ... ... ... ... есепке алу бухгалтерлік есептің №14 ... ... ... ... деп аталатын стандарты
бойынша реттеледі.
Тәуелді шаруашылық серіктестіктердің инвестициялық есебі. Тәуелді
серіктестік инвестициялардың ... ... ... ... және ол ... серіктестігі де, бірлесіп бақыланатын заңды тұлғасы да бола
алмайды. ... ... ... едәір ықпал етеді, оның тек 20 %
-тен астам ғана дауыс беруші акциясы ... да. ... ... ... ... ... үшін мына екі ... бірін пайдаланады :
-үлестік қатысу әдісі,
-құндық әдіс(немесе құн әдіс).
Үлестік ... ...... мезетте сатып алу
құнымен көрсетіп , кейінірек ... ... ... ... ... ... үлесі мойындалуына байланысты
олардың құнының өсуін (кемуін) ... алу ... ... ... таза ... (шығысында) инвестор үлесінің өзгеруі
қаржылық-шаруашылық қызмет туралы есептегі табысқа (шығынға ... ... ... жинақталған табысының жалпы сомасынан
тиісті ... ... ... ... ... Егерде
инвестордың салған инвестициясының баланстық құны тәуелді шаруашылық
серіктестіктеріндегі алған ... ... ... ... ... құны ... ... табады.
Тәуелді шаруашылық серіктестігінің активтерінің қайта бағалануына
байланысты ... ... ... ... ... ... ... және ол меншік капиталының бөлімшесінде көрсетіледі.
Инвестор өзінің тәуелді шаруашылық серіктестігінің таза табысында
үлестік қатысын ... ... үшін таза ... пен таза ... тең ... ... серіктестіктің активтері қайта бағаласа, онда олардың
баланстық құныда өзгереді. Баланстық ... өсуі ... ... ... ... көрініс табады, ал егерде ол азайса, онда сол
төленбеген қосымша капиталды азайтады.
Мысалы. “ Шығыс “ ААҚ қоғамы ... ААҚ ... 30 % және ... ... 28 % ... сатып алған, сол сатып алынған акцияға ... ... : 3110 мың ... және ... ... ... ... ААҚ сатып алғаннан кейін, бір жылдан соң, ... ААҚ ... ... ... 300 мың ... ... бағалауды жүргізген.
Бірінші жылдың қорытындысы бойынша “Темір” ААҚ 9900 мың ... зиян ... ... ААҚ 5000 таза ... ... 2000 ... ... дивидендті
жария еткен. Ал келесі жылы “Темір” ААҚ кейбір негізгі құралдарының бағасын
410 мың теңгеге түсірген, ал ... ААҚ ... 500 мың ... табыс тауып, 200 мың тенгеге дивидендті жария еткен, ал ... 1000 мың ... таза ... ... 200 мың тенгеге дивидендті жария
еткен, ал ... ААҚ -1500 мың ... ... зиян ... осы ... операциялармен байланысты шоттар
корреспонденциясын қарастырып көрейік:
|Қатар| | ... | ... ... ... ... |тенге ... |
| | | ... | | | |
| | | | | |
| | | ... ... |
| 1 | | 3 | | 5. |
| |2 | |4 | |
| 1. ... ... оларда қалыптасқан немесе | | | |
| ... ... баға ... ... ... |142 | |
| ... |4600000 | |671 |
| ... -33% ... акциясы | | | |
| ... -28% ... ... | | | |
| ... |7710000 | | |
| ... жылы |
| 2. ... ... ... негізгі | | | |
| ... ... ... бағалаудың |99 000 |142 |542 |
| ... ... ... | | | |
| 3. ... жылдық нәтижесі бойынша: | | | |
| ... ... ... ... “Шығыс”|140000 |142 |871 |
| |ААҚ ... де ... ... ... ААҚ | | | |
| ... ... ... құраған (5 000 000 x |320900 |871 |142 |
| |28%) | | | |
| ... ААҚ ... ... ... |58000 |011 | |
| |–на ... ... 33%) ... | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... асып ... инвестицияның | | | |
| ... ... ... ... ... ал | | | |
| ... 58 000 ... ... ... тыс |560 000 |322 |142 |
| ... ... ... | | | |
| |(3267 000-3110 ... | | | |
| ... ... алынатын | | | |
| ... ... 560 000 ... құраған | | | |
| ... | | | |
| 4. ... ... ... ... ... | | | |
| |өз ... ... 540000 ... | | | |
| ... ... ғана көрсеткен | | | |
| |(4600 ... | | | |
| ... жылы | |
| 5. ... ... ... құны | | | | |
| ... ... ... ... ... | | | | |
| ... ... ... ... | | | | |
| ... ... ... |9900 |542 |142 | |
| ... ... ... ... ... |36300 |845 |142 | |
| |36 300 ... (135300-99000) | | | | |
| 6. ... ... ... ... ... | | | |
| ... нәтижесінде, “Шығыс”ААҚ-ның | | | |
| ... ... яғни ... ... |142 |542 |
| ... ... | | | ... ... ... нәтижесі бойынша |272000 | 142 | 871 |
| ... ААҚ таза ... ... | | | |
| ... үлесі өсуіне байланысты |58000 | |001 |
| ... құны ... ... ... | | | |
| ... ... (1000 ... Өткен |66000 |322 |142 |
| ... зиян ... осы ... | | | |
| ... ... ... құны | | | |
| ... тыс ... ... ... |420 000 |871 |142 |
| |сол зиян ... ... соң ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ААҚ-ның ивестициясы | | | |
| ... ... ... ол 5730 700 ... | | |
| ... | | | ... әдісі- инвестицияны алу кезінде ... алу құны ... ... ... ... қаржылық шаруашылық қызметінің
нәтижелері туралы есепке ... ... ... ... ... ... таза табысының срмасынан тиісті
дивиденттердің мөлшері алынғаннан кейін ... ... ... алу құны бойынша есептелінеді, егер де ... ... сату ... алса немесе инвестицияланған кәсіпорын қатаң
ұзақ мерзімді шектеулі жағдайында әрекет ететін болса, бұл соңғы инвесторға
табысты беру ... ... ... Мұндай шектеулерді тудыратын
себептерінің қатарына: реттеуші органың бақылауында болса, сондай ақ олар
кәсіпорындағы дивидендтерді бөлу ... ... ... ... ... ... аударуға шек қойылған елдерде
жүргізілуі мүмкін. Сондай-ақ, саяси ... ... ... ... ... ... ... келісімдерде қарастырылған
дивидендтерді төлеуге шектеулердің күшіне енуі және басқа да ... ... ... ... ... ... онда ол капиталды
қайтарған болып саналады және инвестордың балансы сол сомаға азаяды. ... ... ... мысалға қайтып ораламыз. ... ... ... ... ... ... 000 ... ал “Цемент” ААҚ
23
5000 000 тенгеге өз акцияларын сатқан.
Енді осы бойынша шоттар корреспонденциясын жасап көрейік.
|Қа | ... | ... ... ... ... ... |тенге ... ... | | | |
| | | ... |
| | | ... |
| 1. | 2. | 3. |4. | 5. |
| 1. ... ... онда ... ... | | | |
| ... алынған) бағасы бойынша акциялары |3110 000 |142 |671 |
| ... ... |4600 000 | | |
| |- ... ААҚ - 33% ... акциясы | | | |
| |- ... ... ... акциясы| | | |
| ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша “Цемент” | | | |
| |ААҚ 2000 ... ... ... ... | | | |
| ... ... ААҚ оны ... ... | | | |
| ... ... 3733333 | | | |
| ... яғни ... |373333 |332 |724 |
| ... ... ... табыс -186667тенге |186667 |332 |142 |
| ... 28%х 4/12), ... | | | |
| ... ... ... | | | ... ... ... ... ... | | | |
| ... көрініс табады: | | | |
| ... ... ... сомасына|7523333 |843 |142 |
| |; | | | |
| ... ... ... оның |8500000 |301 |723 |
| ... ... ... | | | ... ... ... ұсынылған шотты төледі. |8500000 |441 |301 ... ... ... деген анықтамаға сәйкес келмеген
күннен бастап, инвестициялар ұзақ мерзімді инвестицияны ... ... ... сәйкес есептелінеді.
Еншілес шаруашылық серіктестіктің инвестициясының есебі. Еншілес
шаруашылық серіктестік – негізгі ... ... ... ... ... қаржыландыратын объектінің 50% астам акциясын
тікелей немесе жанама емденсе жүзеге асуы мүмкін. ... ... ... ... ... есеп беруінде, біріктірілген
(консолидалынған) есеп беруінде көрсетіледі, бірақ онда ... ... ... ... олар мына екі ... ... ... ... ... әдісі;
24
-ұзақ мерзімді инвестицияны есептеу әдісі. Негізгі серіктестік өзінің
еншілес серіктестігіне инвестициясын бөліп, біріктірілген ... есеп ... ... ол ... ... ... және шетелдік
еншілес серіктестіктерді өзіне енгізеді, тек ... мына ... де ... ... ... ... сату ... болса, онда олар оның уақытша бақылауында ;
- егер де еншілес серіктестік ұзақ ... ... ... ... ... ... бірақ бұл ... ... ... ... ... қабілетін төмендетеді.
Негізгі серіктестіктің біріктірілген (косолидалынған) есебіне енбей
қалған ... ... ... есебі бойынша ескеріледі (8 БЕС).
Бірлесіп бақыланатын шаруашылық серіктестіктің
инвестициясының есебі
Бірлесіп бақыланатын ... ... ... ... асыруы
–бірлесіп жасайтын қызметтің бір нысаны, онда ... ... ... ... ... ... шаруашылық серіктестікте өзінің қатысу үлесі
бойынша топшылаған келісім-шартын жасайды.
Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғалар ... ... ... ... ... және ... ... анықтайды. Олардың әрқайсысы өз
атынан мәміле жасай ... өз ... ... үшін ... алады. Бұл кезде бірлескен қызметке қатысушылардың әрқайсысы қызмет
нәтижесінде алынған олжадан өз ... ... ... ... бақыланатын
заңды тұлға басқа да бірлескен ... ... ... ... ... ... ... бақылайтын активтер.
Бірлесіп бақылайтын өндіріс—заңды тұлғаны ... ... ... ... ... ... жету үшін ... пайдалануын
топшылайды.
Әрбір қатысушы бірлесіп бақыланатын өндіріс бойынша ... ... ... және олар ... ала ... сатудан алынған табысты таратудың
тәсілін қарастырып қояды. Осы процестің барысында ... ... ... запастардың және т.б. активтердің құнын,
әр қатысушы өз балансында ескереді.
Бірлесіп бақылайтын ... ... ... үшін алынған немесе
салынған активтерді қатысушылар бірлесіп ... ... ... Бұл ... негізгі қызметі үшін салынған активті барлық қатысушылар теңдей
пайдаланады. Әрбір қатысушының табысы оның кәсіпорын ... ... ... ... ... ... өзінің қосқан үлесін ... ... ... беруге құқылы.
Төменде еншілес, тәуелді және бірлесіп бақыланатын серіктестіктерге
салынған инвестициялар бойынша шоттар ... ... | ... ... |Шаруашылық операцияларының мазмұны |сомасы ... |
| | ... | |
| | | ... ... ... | 2. | 3. | 4. | 5. ... ... тәуелді және бірлесіп бақыланатын | | | |
| ... мына ... салу | | ... ... ... ... |200000 |141-144 ... |-тауарлар, негізгі құралдар, материалдық |300000 |141-144 ... ... ... | | |431-452 |
| ... ... |50000 |141-144 |333 |
| ... ... ... берілген соманың | | |641-643 |
| ... |600000 |141-144 |671,687 |
| ... ... және ... ... |450000 |141-144 | |
| ... | | | |
| ... және жеке ... | | | |
| ... ... 000 ... ... және жеке ... ... түскен | | | |
| ... ... |141-144 |727 ... ... немесе еншілес серіктестіктер өз | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... |141 144 |542 |
| ... | | | ... ... ... ... серіктестіктер | | | |
| ... ... ... нәтижесінде |300 000 |542 |141-144 |
| |үлестік ... ... ... ... ... |845 |141-144 |
| |төмендеткен : | | | |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | ... |Тәуелді немесе еншілес серіктестіктердің | | | |
| ... ... ... ... ... |540 000 |141-144 |871 |
| ... ... құны ... | | | ... |Инвестицияны үлестік қатысу әдісі бойынша | | | |
| ... ... ... инвестордың алатын немесе|140 000 |321-323,3|141-144 |
| |алуына жататын дивидендтер | |32 | |
| ... құны ... | | | ... ... ... ... серіктестіктердің | | | |
| ... ... ... ... кемітуімен |2000000 |871 |141-144 |
| ... ... құны ... | | | ... ... ... ... құнынан зиян | | | |
| ... ... онда ол ... тыс ... |50 000 |011 |- |
| ... ... | | | ... |Тәуелді немесе еншілес серіктестіктердің | | | |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... құны өскен кезде | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... құн қалпына | | | |
| ... бұл ... ... тыс ... |141-144 |871 |
| ... | | | ... ... ... бақыланатын шаруашылық | | | ... | | | ... ... | | | ... ... құнына ... ... ... ... бағасы бойын ... |03, 334 | ... | | | ... ... ... ... есебі 40 “Қаржылық инвестициялар”
бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі. Оған 401 ... ... және 403 ... ... инвестициялар”шоттар кіреді.
401-403 шоттары активті, күрделі, негізгі болып табылады. Осы шоттардың
дебетіне қаржылық ... ... басы мен ... ... ... ... ... бойынша қаржылық
инвестициялардвң кему ... ... ... ... алу кезінде ол оның ... ... ... ал ... ... бағаға алумен байланысты тікелей
шығыстар, яғни брокерлік марапаттауы, банктің көрсеткен қызметі үшін
27
төленетін пайыздары, қор биржасының комиссиондық ... ... ... ... ... ... оның сатып алынған құнының
арасындағы айырмашылықтары (сатып алу кезінде пайда болған жеңілдік немесе
сыйақы) инвестор өзі ... ... ... амортизацияланады. Қысқа
мерзімді қаржылық инвестициялар бухгалтерлік баланста: не ағымдағы ... ... алу құны мен ... ағымдағы құнының ең төменгі бағасымен
есептелінеді.
Егерде қысқа мерзімді инвестиция ... ... ... онда ... ... ... өзгерістерін ескеріп отыруға тура
келеді, мысалға, қор биржасындағы инвестицияның котировкасы ... ... ... ... өссе, онда ол табыс болып табылады.,
ал керісінше өзгерсе, онда ол ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы немесе сатып алу
құнының ең төменгі бағасымен ... онда оның ... ... келесі
негізде анықтайды:
-жалпы қоржындық (портфельдік) жиынтығымен;
-жеке инвестициялары (әрбір инвестициясы) бойынша;
-инвесимцияның түрі бойынша қоржындық жиытығымен;
Бұл ... ... ... ... ағымдағы (нарықтық) бағадан жоғары болса,
онда олардың ... ... ... ... ал ... ... ... танылады.
Біз енді баланс құнын анықтаудың тәсілдеріне бір мысал ... ... ... алу ... ... кезең|ауытқулары |
|түрлері ... ... |(+,-) |
| | ... | |
| | ... | ... |280, 0 | 300,0 | +20, 0 ... компаниясы | | | ... ... |220, 00 | 210, 0 | -10, 0 ...... |150, 0 | 150, 0 | - ... компания |170, 0 | 165, 0 | -5,0 ... ... |820, 0 | 825, 0 | +5,0 ... | | | ... ... |100,0 |130,0 |+30,0 ... компаниясы |150,0 |40,0 | ... ... |170,0 | 180,0 | +10,0 ... компаниясы |190,0 | 200,0 | +10,0 ... ... |200,0 | 190,0 | -10,0 ... жиыны |810,0 | 740,0 | -70,0 ... ... |1630,0 |1565,0 | -65,0 ... ... ... біріншісі бойынша қысқа мерзімді
қаржылық инвестицияныңқұнын анықтайтын болсақ, онда ... ... ... алу ... 65мың тенгеге (1565-1630) теріс айырмасы болғанын
көреміз, демек ол шығыс ретінде танылады.
Ал екінші вариант ... ... ... құны ең кіші баға ретінде
сатып алынды(820 мың ... 825 мың ... аз), ал ... ... ең кіші баға ... ... бағасынан алынды (740 мың
теңге 810 мың ... аз). Осы ... ... 5мың ... ... ... яғни ол табыс ретінде танылды, ал екінші 70 мың ... ... ... яғни ол ... ... ... Нәтижесінде,
екігші варианттың да, бірінші варианттың да айырмашылығы бірдей соманы(65
мың теңгені) берген.
Үшінші вариант ... ... ... ... ... ... ... А “ компаниясы - 280,0 мың ... - ... ... ... Б “ ... -210,0 мың ... - ... құны
бойынша;
“ С “ компаниясы - 150,0 мың тнге - ... ... ... құны ... компаниясы 165,0 мың ... ... ... ... 100,0 мың ... - ... бойынша;
“М“ компаниясы 40,0 мың ... ... ... ... 170,0 мың ... - ... ... компаниясы 190,0 мың ... ... алу ... ... 190,0 мың ... - ... құны
бойынша;
Бұл варианттағы 135 мың тенге (1630,0-1495,0) теріс айырмашылығы ... ... ... қаржылық инвестиция бухгалтерлік баланста төмендегідей
жолмен анықталады:
-сатып алу құнымен
-қайта бағалау құны ескерілген құнмен
-сатып алынған ... және ... ... ең кіші ... бағасымен
бағаланады, яғни қоржындық бағалы қағаздар негізінде.
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестицицяларды қайта бағалау үшін қайта
бағалаудың мерзімін анықтау қажет және бір ... ұзақ ... бір ғана түрі ... ... ... қаржылық инвестицияның қайта бағаланған сомасы меншік
капиталының өсіміне жатқызылады. Инвестициялар құны төленбеген жағдайда
азайту сол ... ... ... ... ... ... ... үстеме сомасы жоқ болған жағдайда (жетіспесе) оның құнының
төмендеуі зиянға есептелінеді. Инвестицияның үстеме бағасының сомасы, бұрын
құны төмендеген болса, сол ... ... ... ... ... жатқызылады, яғни сол сомаға өседі.
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар құны төмендеген жағдайда сөзсіз
бұл ... ... құны ... ... ... етеді. Құнды тап
осылайша төмендету әрбір инвестиция үшін жеке анықталынады және
есептелінеді. Бұл кезде инвестицияланған субъектідегі инвестордың үлес
салмағы және тәуекелділіктің түрі ... ... ... ... ... оны сатқаннан түскен пайда мен баланстың құнының
арасындағы айырмасынан шығындарды алып ... ... ... ... ... ол не ... не ... жатқызылады. Егер инвестиция
бұрынғырақта қайта бағаланған болса, онда қайта бағалау сомасы табысқа
немесе қабылданған есеп саясатына бөлінбеген ... ... ... ... ... ... ... инвестициясына өтетін
болса, онда оның сатып алу мен баланстық құны ең төменгі баға бойынша
аударылады.
Инвестиция бұрынырақта қайта бағаланған болса, онда ... ... ... ... ... тасталынады.
30
Егерде қысқа мерзімді қаржылық инвестиция ағымдағы құнмен ... ол ... құн ... аударылады.
Бұл арада бұрындары жүргізілген қайта бағалау сомасы инвестицияның
табысы болып саналады.
Қысқа мерзімді ... ... ... олар ... алу яғни ... ең төменгі бағасы бойынша немесе ағымдағы құны бойынша (егерде ... осы құны ... ... ... ... біз бұл ... ... туралы, бір мысал қарастырып
көрейік:
-акцияның инвестициясы;
-облигацияның инвестициясы;
-басқа да қаржылық инвестициясы.
401 “Акциялар” шотында кәсіпорынның, басқа кәсіпорындардың,
банктердің және т. б.-дың ... ... ... ... ... ... капиталына белгілі бір соманың салынғанын
куәландыратын және ол оның иесіне дивидендтер түрінде ... бір ... ... ... бағалы қағаз.
Акцияларды алған кезде 401 “Акциялар” шотының дебеті бойынша және
төменгі шоттардың кредиті бойынша шоттардың корреспонденциясы жасалынады:
сатып алынған акциялардың ... алу ... – 671 ... ... есеп ... 671 ... ... қарыз және
төлемдер”, 641 “Еншілес серіктестіктерге қарыз”, 642 “Тәуелді
серіктестіктерге қарыз”, 643 “Бірлесіп бақыланатын серіктестіктерге қарыз”.
Акцияларды алған кезде есеп ... ... ... ... ... шоттарын пайдалануы мүмкін: 401-шоттың дебеті, 431 “Ел
ішіндегі валюталық шоттағы нақты ақша”, 432 “Шетелдегі валюталық шоттағы
нақты ақша” шоттарының ... шет ... ... ... ... алғанда; 441 “Есеп айырысу шотындағы нақты
ақша”, 451 “Кассадағы ұлттық валюта түріндегі нақты ақша”- ... ішкі ... ... ... ... ... және ... да жағдайда олар есептен
шығарылса,
31
онда акцияның баланстық құнына 843 “Бағалы қағаздарды ... ... ... ол ... ... ... және 723 шотының кредиті
бойынша көрсетіледі.
Мысалы, “Шығыс” ААҚ ағымдағы жылдың маусымында жай ... ... ... дана 300 ... әрбір данасын;
--“темір” ААҚ-8000 450 тенгеден әрбір данасын;
--“ІBS” ААҚ-5000 дана 200 ... ... ... алынған акциялардың жиынтығы, “Шығыс” ААҚ акцияларының шамамен
20 % -ін ғана құрайды, яғни ... ... ... ... айтарлықтай
әсер ете алмайды. “IBS” ААҚ –ында акцияны алуымен байланысты брокерлердің
қызметі 15 мың ... ... ... ағымдағы құны мынаны құрады:
| ... ... ... ... ... |
| |1-ші ... |жылдың |1-ші маусымына|
| | |31-ші | |
| | ... |
| | |а | ... ААҚ | 295 | | 300 |
| | |315 | ... ААҚ | 455 | | 460 |
| | |475 | ... ААҚ | 200 | | 250 |
| | |250 | ... ААҚ ағымдағы жылдың қарашасында қайта сату мақсатында алған болатын,
бірақ ол сатылмай қалды, сондықтан оны келесі жылдың басына ... ... ... өткізу туралы шешім қабылданды.
“Темір” ААҚ ұзақ мерзімді иелік ету мақсатында 5000 акцияны алған
болатын, бірақ ... және ... ... ... ... оны келесі жылдың мамырына сатуына тура келді, бұндай
шешім ақпанда қабылданған.
“Цемент” ААҚ 10000 дана акциясына 100мың тенге ... ... ... сол ... ... ... ... жылмен қыркүйегінде
төленді.
“Цемент” ААҚ ағымдағы жылдың сәуірінде қайтадан 10000 ... 150 мың ... ... ... есептік саясатында қысқа мерзімдік қаржылық инвестицияны
ағымдағы құны бойынша, ал ұзақ мерзімді инвестицияны сатып алу құны ... ... ... біз ... ... шоттар крреспонденциясын жасап көрейік.
|Қатар | ... ... ... ... ... |ге ... |
| | | ... ... ... | 2. | 3. | 4. | 5. ... |Қаржылық инвестициясы алынған | | | |
| ... ААҚ ... ... |1000 000 |401 |671,687 |
| ... |15 000 |401 |671 |
| ... ... ... ... |1015 000 | | |
| |(5000 х200) | | | |
| ... ... құнына | | | |
| ... |3600 000 |401 |441 |
| ... ... |2900 000 |401 |671 |
| ... ААҚ ... ... |332 |671 |
| ... ... | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... де ... | | | ... ... ... ... |7515 000 | | |
| ... құны ... | | | ... ... ААҚ ... ... |100 000 | 441 | 332 |
| ... құны төленді. | | | ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... және ұзақ | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... құны бойынша |235 000 |401 |727 |
| ... 1-ші ... ... | | | |
| ... ... құны ... | | | |
| ... | | | |
| ... ААҚ ... | | | |
| ... | | | ... ... ААҚ ... ... |150 000 |332 |724 |
| ... ... | | | ... ... ААҚ 5000 акциясы сатылды |2250 000 |843 |401 723 |
| ... ... ... |22500 000 |441 | |
| ... | | | |
| ... ... ... ... | | | ... ... ... ... |150 000 |301,441 |332 |
| ... ... | | | ... ... ... ... | | |727 |
| ... ағымдағы құнының | | | |
| ... ... ... ААҚ | | | |
| ... ұзақ ... | | | |
| ... қысқа мерзімді | | | |
| ... ... 30 000 |30 000 |401 | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... ААҚ 1-ші маусым қалған | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| |“ IBS” ААҚ ... -1250 мың ... | | |
| | | | | |
| ... | | | |
| ... ААҚ ... -2900 мың | | | |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ААҚ ... мың | | | |
| ... ... | | | ... ...... ... ... ... түрінде
тұрақты табыс беретін бағалы қағаздардың бір түрі. Облигациясы барлар
(ұстаушылар)
эмитенттің (акционерлік ... ... ... ... ... ... шығарушының кредиторы болып табылады. Облигация-
жалған ... ... ... ... айырмашылығы оның
ұстаушысы акционерлік қоғамның мүшесі бола алмайды және оның ... ... ... ... мен байланысты операциялардың есебі 402”Облигация” шотында
жүреді.
402 “Облигациялар” ... ... және ... ... ... ... ... инвестициялардың нақты бары
мен қозғалысы және осындай құнды қағаздар сатып алу ... ... ... ... ... құны бойынша егесіне процент
төлеу арқылы өтелетін міндеттемені растайтын бағалы қағаз. ... ... ... және жеке меншікті (коммерциялық банктер, акционерлік
қоғамдар ... ... және ... ... ... ... ... айналымдағы және айналым
шеңбері шектеулі.
Облигациялардың төмендегідей реквизиттері болуы керек:аты, фирмалық
атауы және ... ... жері ... айналымға шығарушы мемлекет,
кәсіпорын,мекеме); фирмалық атауы немесе сатып алушының аты
34
немесе облигацияның талап етушіге жазылғаны туралы жазба: ... ... ... ... ... өтеу және ... ... мерзімдері,
шығарылған орны мен күні, ... ... ... ... ... тұлғаларының қол қою үлгілері. Облигацияның мақсатын
білдіретін міндетті реквизит облигацияның қандай ... үшін ... ... өтеу ... және шығару туралы шешімін эмитент
анықтайды.
Облигацияға салынған қаражат инвестициясы олардың номиналдық құнының
деңгейіне байланысты ... ... ... ... ... ... екі ... бар : номиналдық құны бойынша, немесе
облигация жеңілдігімен шығарылуы мүмкін.
Облигацияларды ... алу және ... ... табыстар бойынша
есептеулерді келесі мысалдармен ... ... құны ... ... Кәсіпорын 1 млн.
Тенге тұратын, әрқайсысы мың ... ,1000 дана ... ... ... бұл ... ... үш жылдық мерзімге ,әр үш ай сайын , жылдық
деңгейден ... 20% ... ... ... міндеттенген. Сатып алынған
облигациялар құнына:
402-ші “Облигациялар” шоты дебеттеледі де, 441шоты кредиттеледі- 1000
000 тенге.
Сатып алынған облигациялар бойынша жылдық ... ... 000 ... ... ... ... ... 16 667 тенге құраған .
Есептелген проценттердің сомасына 332-ші “Есептелген проценттер” шотының
дебеті және 724-ші ... ... ... және ... түріндегі
табыстар” шотының кредиті бойынша 16 667 тенгеге ай ... ... ... ... үш ай ... ... ... шығарылым шарттары бойынша
инвесторға тиесілі проценттер төленіп ... ол ... 441 ... 332 шоты ... ... ... жабылу (погашение) мерзімі таянған кезде эмитент
инвесторға олардың ... ... ... құны ... ... ол
35
кезде бухгалтерлік жазудың үш жазбасы жазылады:
Дт 843, Кт 402- 1 000 000
Дт 334, Кт 723- 1 000 000
Дт 441, Кт ... ... ... облигация. Эмитент 1 000 000 тенге
сомаға әр қайсысы 1000 тенге тұратын, 2 жылдық мерзімге арналған, жылына 2
рет жылдық 25% -ік ... ... ... ... отыратын облигацияның 1000
данасын басып шығарады. Инвестор-кәсіпорын облигациялардың ... ... ... 3% ... ... 1 030 ... ... болған кезде
табыс табу үмітімен ... ... ... еді, ... ... нарықтағы
орташа төлеммен (нарықтықпроценттік ... 22%) ... ... ... ... жөнінде хабарлаған болатын Облигациялардың
номиналдық құнына қосылған (плюс) сыйлықты қоса ... оның ... ... құраған (1000 000+1000х3:100)х100,ол кезде702шоты дебеттеліп,
441 щоты 1030 000 тенге сомасына кредиттеледі. Облигациялар ... ай ... ... ... ... ... ... 20 833 тенге) 332 шоты дебеттеліп, 724 шоты 20 833 ... әр бір ... жыл ... ... ... ... ... тенге), онда, 441 шоты дебеттеледі де, 332 шоты
124 998 тенгеге кредиттеледі.
Табысты есептеудің ... ... ай ... сатып алу мен номиналдық
құнының арасындағы айырманың бір бөлігін (30000:24=1250тенге) есептеп
шығарып ... және оның екі ... ... 30 000 ... тең ... ... 845 шоты дебеттеліп, 402 шоты 1250 тенгеге кредиттеледі.
Облигацияның жабылу ... ... ... эмитент инвесторға оның
номиналдық құны бойынша қайтарады, яғни 843 шоты ... 402 шоты ... ... ... және ... сол ... тағы да бухгалтерлік
есептің екі жазбасы жазылады, сол сомаға :Дт 334 Кт 723 және Дт 441, ... ... ... ... ... ... ... тенге табыс алады, мұның ішіндегі 30 000 тенге ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын бір
облигацияның номиналдық құны 1000 тенге тұратын 2жылдық мерзімге арналған
және жылына екі рет ... ... ... жасап отыру үшін, 1000 дана
облигациясын сатып алуға ... ... Бір ... ... ... жалпы
сомасы 250 000 тенге болғанда, оның жарты жылдығы 125 000 ... ... ... ... 20 833 тенгеге тең болған.
Сатып алу кезіндкгі оның проценттік ставкасы 29%-і құрады. Эмитент әрбір
облигациядан 33 тенге ... ... ... ... (1 000 ... сомасы 33 000 тенге (1 000х 33 000 тенге) тең болған жағдайда,
онда сатып алған облигациясының есептелген ағымдағы құны 967 000 (1000 ... ... ... ... ... ... алу құны 402 ... дебеті
және 441 шотының кредиті бойынша 967 000 тенге көрініс табады.
Процеттерден түсетін ... ай ... ... кезінде 20 833
(250 000:12)сомасына 332 шоты дебеттеліп, 724 шоты ... ... ... ... ... ... ... сомасын, яғни 33 000 тенгенің бір бөлігін(33 000 :24=1375 тенгені)
402 ... ... мен 724 ... ... ... жабу ... ... жоғарыдағыдай үш бухгалтерлік жазба жазады (1млн тенгеге)
Кәсіпорын облигациядан тіркелген пайызды алуды көздейді.
Облигацияны сатып алғанда олар не ... ... ... не ... ... ... ... осы екі жағдайда да олардың сатып алу құны ... ... ... ... ... ... табысын есептеу
осы айырманың төңірегінде жасалады.
Егерде қаржылық инвестициясы,алатын кезеңі үшін ... ... ... ... ... ол ... сәйкес келмеген пайызыг сатушы мен сатып
алушы бөліседі. Мысалға, мамыр ... 1000 дана ... 1000 ... құны бойынша сатып алынған, оның пайызымен жалпы құны 1036667
тенге құраған, оған ... мен ... ... 36667 ... ... (1000
х22%х 2:12), 2жылға, әр үш сайын ол ... ... ... ... ... міндетіне алған.
37
Инвестицияны сатып алушылар бухгалтерлік есепте оны ... ... ... (1000 000 ... ол ... 402 шоты ... , ... кредиттеледі. Ал келесі айда ,яғни маусымда сатып алушы 18333 тенге
(1000 000 х 22% х 1 : 12) ... ... ал ол 332 ... мен ... ... ... Шығару шарты бойынша (әр үш ай ... ... ... пайызының сомасы 55 000 тенгені құрайды және оған 441 шоты
дебеттеліп, 332 шоты кредиттеледі.
Қалған кездерде ай сайын 18333 ... ... ... ... ... ... ... номиналдық құны бойынша жасалатын бухгалтерлік
жазба жасалады. 842 шоты ... 402 шоты –1000 000 ... щоты ... 723 шоты – 1000 000 тенгеге кредиттеледі;
1) 441 шоты дебеттеледі, 334 шоты –1000 000 тенгеге ... ... ... ... ... ... ... қазыналық тоталар, қысқа және мерзімді берілген займдар, шартты
бағалы қағаздаресепке алынады.
Депозитті сертификат- ... ... ... ... куәландыратын
ақша қаражаттарын депозиттен өткізгені туралы ... ... ... ... етілгенше (депозитті сертификатты көрсету арқылы
белгілі бір соманы алуға құқық беріледі) және жедел ... ... ... және ... мөлшері көрсетілген) түрінде болады. Депозитті
сертификаттар банкке ... ... ... ... ... және
валютаны сату және сатып алу сауда делдалдардың мәмілесінде ) пайызсыз
немесе бір ... ... ... ... ... берілуі мүмкін.
Депозитті сертификаттардың экономикалық маңызы несие ресурстарының нарықтық
құралы және мултипликаторы болып ... ... Енді осы ... ... ... операциялары төменде келтірілген.
|Рет |Шаруашылық операцияларының мазмұны|Сомасы, ... ... | ... ... |
| | | ... ... ... |Кәсіпорын банктен депозиттік | | | |
|. ... ... ... |423, 403 |441, 423 |
| ... | | | |
| ... ... ... |100 000 |403 |441 |
| ... | | | |
| ... |260 000 |х |х ... ... ... өтеу | 160 000 |441 |403 |
| ... |100 000 |441 |403 |
| ... банктегі | | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | | |
| ... |260 000 | | ... ... ... ... | | | |
| ... ... |54 332 |332 |724 |
| ... ... ету | | | |
| ... ... ай ... | | | |
| ... ... ... Осы | | | |
| ... ... ... барлық сомасы| | | |
| ... | | | ... ... ... ... |54 380 |441 |332 |
| ... ... | | | ... ... ... | | | |
| ... ... : |80 000 |843 |403 |
| ... ... |90 000 |334 |723 |
| ... ... | | | ... ... ... үшін ... |441 |334 |
| ... | | | ... ... ... ... салымы. Олардың
түрлері жедел депозиттері, талап етілгенше салынатын депозиттер (шотты ашу
кезінде көрсетілетін ... ... ... жекелеген мекемелер мен кәсіпорындар
шығаратын қарыздық міндеттемелер. Бондарды сатып алу және сату ... ... ... ... ақша суррогаттарының ролін
атқарады.
Қазыналық векселдер—мемлекеттік қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... арасында
номиналдық кеміту немесе жеңілдік жолымен сатылады.
Қазыналық ноталар—қазыналық эмиссия тәртібі бойынша шығарылатын ... ... ... ... ... ... қамсыздандырылған
және алтын мен күміске ауыстырылуға жатпайды.) ... үшін ... ... ... ... бір түрі.
Шартты бағалы қағаздар—бұл опциондар, варранттар, қаржылық фьючестер, алуға
ерекшк артықшылық құқығы бар ... ... ... ... нәтижесі болып табылатын бағалы қағаз, соған
сәйкес қатысушылардың біршама ... ... соң ... ... ала ... ... бойынша алуына немесе сатуына құқығы бар
қатысушыны айтады, ал екінші қатысушы ... ... ... алу үшін ... ... ... қағаздарды белгілі бір келісілген бағасы бойынша
сатуға немесе сатып алуға құқысы бар.
Опциондықшарт(контракті) жасалынған ұсынысты ескерілген мерзімі ... ... ... ... түсіндіреді. Опционды сатып алушы опцион ... ... ... қозғалысына байланысты ол өз құқын іс жүзіне
асыруы немесе асырмауы мүмкін. Егер ... ... онда бұл ... ... ... ... есептелінеді.Опцион сатып ... ... ... ... опционда ескерілген бағамнан
жоғары болса ғана қалыптасуы мүмкін, ол ... ... ... алу мүмкін.
Содан соң ол ... ... ... яғни ... ... типі(“путы”)
жасалады, бірақ бұл ағымдағы биржалық бағам ... ... ... ... ғана ... ... ... бағалы қағаздарды ... ... бар ... ... ... ... ... қызығушылық тудыру үшін пайда болатын ... ... оның ... белгілі бір уақыт ішінде алдын ... баға ... ... ... ... ... ... құқық.
Варрант иесі- оның ... ... ... ... ... сол ... ... (эмиссияны жүзеге асыратын) және ... ... ... ... ... қабылдайтындар. Бағалы
қағаздардың варрант бойынша алынған бағасы сол варранттың атқаратын бағасы
болып ... ... ... ... ... қағаздардың өзі мен бірге
ұсынылады және олардың құны ... ... құны мен ... ... ... бағалы қағаздардың құны варранттардан бөлінуі ... егер ... ... (рыногында) өз бағамына ие болса және дербес қызмет ете
алса.
Фьючерлік контракт—мәміле жасасу кезінде белгілі бір ... ... ... бойынша уағда етілген құндылықтар көлемін жеткізіп беру
туралы келісім жасалған құнды ... ... ... ... қою ... ... ғана аяқталмауы мүмкін, бірақ
40
ол нақты тауарды жеткізіп беруді де ... ... ... ... есеп ... ... қатысушыға міндеттемелерінің
орындалуына кепілдік беретін ... ... ... ... есеп
айырысу(клирингтік)палатасы арқылы жүзеге асырылады.
Төменде 403-ші “Басқалай қаржылық инвестициялар” шоты ... ... ... ... ... ... мазмұны. |Сомасы |Шоттардың ... | ... ... |
| | | ... ... |
|1. |Ақша қаражаттарының депозиттерге, | | ... |
| ... ... ... |600000 |403 |431,432 |
| ... ... құнды қағаздарға | | |671, 687 |
| ... ... | | | ... ... заемдар, депозиттер бойынша |68000 |332 |724 |
| ... ... | | | ... ... ... ... ... |68000 |441,451, |332 |
| ... | |431, 432 | ... ... ... бондар, шартты | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... және ... |120000 |843 |403 |
| ... ... алу бағасы бойынша |135000 |334 |723 |
| ... ; |135000 ... |334 |
| ... ... және ... ... |431,432 | |
| ... сату бағасыбойынша құнына | | | |
| ... ... ... және | | | |
| ... ... ... үшін ... | | |
| ... | | | ... шоты ... ... ... есеп ... ... түрлері
мен объектілер бойынша (ел ішінде және шетел бойынша бөлек) жүргізіледі
1.3. ... ... ... ... ... және ... ... инвестициясын қайта бағалауын анықтау. Есеп беруде
инвестицияны ашу және ... ... ... ... ... ... Әрбір
шаруашылықты жүргізуші субъект ағымдағы (нарықтық) құн ... ... ... инвестицияларды есепке алуға құқылы. Бұл кезде, ... ... ... өзгерісіне тәуелді етіп, нарық ... ... ... ... Егер ... ... алынған
41
қаржылық инвестицияларды листингтікбиржаның қорына енгізілген болса, онда
олардың құнын кез келген кезде анықтау ... ... ... жағдайда,
қаржылық инвестициялар қор биржасында түзетіліп жасалмаса , онда нарықтық
құнына белгілі бір есептеулерді ... ... ... қаржылық
инвестициялардың табыстылығына байланысты анықтауға болады.
Табыстың тіркелген (фиксаждалған) деңгейі бар облигациялардың құнын
анықтау. Облигация құны ... ... ... ... құны ретінде
қарастырылуы мүмкін. Жыл соңында төленетін пайыздық ... ... және ... құны (N) облигацияны бағалау үшін мынадай теңдік пайдаланылады:
P=C/(1+k)+C/(1+k)²+…+C/(1+k)n+N/(1+k)n,
Мұндағы: P- облигацияның ... ... жыл ... ... ... ... табыстың
пайызы;
k- жабылу мерзіміне дейінгі алынатын табыс;
n- облигацияны өтеу ... ... ... ... ... бөлігі бойынша проценттер жылына бір рет емес, екі
рет ... ... ... ... ... етіп ... ... Субъект өзінің ... ... ... ... ... ағымдағы (нарықтағы) құны бойынша есепке алады және сол
инвестицияның номиналдық табыс проценті 11% ... ал оның ... ... ... ... алынған облигацияның құны 1400 тенге құраған.
Шығарылған ... ... ... ... ... үшін (6 жыл) табысы,
36% құраған. Облигациялар бойынша проценттер ... екі рет ... ие ... ... он екі ай ... соң кәсіпорын оларды сату
жөнінде шешім қабылдайды. Есеп ... ... ... ... ағымдағы құны жыл сайын өзгеріп отыруы тиіс. Енді біз
облигациялардың ағымдағы ... ... жабу ... дейін алынатын
табысы—25% (облигациялар бойынша барлығы 36% қарастырылған, оның 11%-ті
төленіп үлгерді, сол ... ... ... ... ... табысы—154 теңге құраған (1400х 11% ), (154:2=77
тенге) ; ... ... ... ... жыл ... ... ... нарықтық құнының формуласы мына түрде
көрінеді:
p=77/(1+0,125)²+….+77/(1+0,125)¹º+140/(1+0,125)¹º
Осыдан p= 871,9 тенге ... 25% ... жыл ... ... 5 жылға
арналған дисконттау ставкасы 2,689-ға тең:Жыл сайынғы проценттік ... ... ... ... p=2,683 х 154+ 1 400 ... ... ... облигациялардың ағымдағы құнын анықтау. ХХI
ғасырдың басында ... ... ... ... шектеусіз
міндеттемелер, яғни белгіленген проценттік табыстарды мәңгілік төлемдерді
төлеп отыру британ үкіметінің міндеттемелері ... ... Егер ... ... ... С ... жыл сайынғы төлемдерді
мәңгілік алып отыруды қамтамасыз ететін болса, онда оның ағымдағы құны p=C|
к-ге тең, мұндағы к-тәуекелсізмөлшерлемесі мен ... ... ... ... мерзімі шектеусіз қажетті табысты алуына мүмкіндік жасайды.
Біз жылына 1000 ... ... ... ... ... бағалы
қағазды сатып алдық делік. Егер к-ны ... ... ... ... ... онда ... нарықтық құны:
P=1000/14%*100%=7 142 тенгені құрайды.
Табыстың қолданыс таба алатын деңгейі өзгерген кезде ... ... ... да құны өзгереді.
Шартты бағалы қағаздардың құнын анықтау. Варрант Белгілі бір акциялар
саны бойынша белгілі бір ... ... ... ... ... ... яғни ... санын анықтайды. Акциялардың
нарықтық бағасы p-ға тең делік; варрант ... ... ... ... бір ... V акцияларды сатып алуға болады, онда варрант бағасы:
Цв = (p-П) х V,
мұндағы: Цв-варрант құны.
Акциялардың ... ... ... ... ... варранттың
ағымдағы құны да өзгереді.
Опцион- бұл бағалы қағаз, белгіленген мерзімде белгілі бір баға
бойынша,
43
белгілі бір акцияның ... сату ... ... ... алу (“пут”
опцион) құқығын көрсетеді.
Опционның ағымдағы құнын мына формула бойынша анықтайды:
Ц0=(p-П)хк-S,
Мұндағы:
p- контракт біткен күніндегі акцияның ... ... ... ... кездегі акцияның бағасы;
k- опциондық ... ... ... ... ... ... бағасы
Егер де акцияның нарықтық бағасы өзгерсе, опционның, ағымдағы
бағасыда өзгереді.
Акцияның ағымдағы ... ... ... ... ету ... жыл ... ... дивидент тұрақты болсын делік және
оның абсолюттік деңгейі “Д”-ға тең болсын, онда оны ... ... ... = ...... ... мөлшерлемесі
Акцияның нарықтық құны әртүрлі ... ... және ... екі типі бар деп ... ... бір дивиденті жабуға
талпынса, ал басқасы акция құнының өсімін көздейді. ... ... ... ... ... ... анықтайық:
ρак=Хх Д/kі+УхЦ3 ; Х+У=1
Мұндағы:
Pак-акцияның нарықтық құны;
х- жоғары ... ... ниет ... ... ... дивидендтік(х=1);
у-акцияның бағамдық құнының ... ... үлес ... ... сатылып кеткен акциялардың бағасы.
44
Акцияның нарықтық бағасын шығарған ... х пен ... ... ... ... ... ... біркезде керісінше,
“дивидендтік” басым болады. Сірә, бұл екеуі де ... ... ... ... ... құнын есептейтін әрі танылған моделі қалыптасқан жоқ.
Дегенмен де, акцияның нарықтық бағасын болашақта күтілетін ... ... ... ... деп ... пікірлер де жоқ емес. Ол,
негізінен өткен жылдардың орташа деңгейіне алынады. Акцияның нарықтық құнын
анықтайтын формуланың түрі ... ... ... = Σ ... ... үшін күтілетін дивиденд;
к- акция бойынша қажетті табыс деңгейі;
Σ-1 ден ∞ дейін кезең ... ... ... ... ... ... ... Егер инвестор акцияны бір жыл ұстап және акцияның
құнын n мөлшерлемесі бойынша өсірсе, онда ... ... құны ... болады:
ρак=Д+ρак(1+n)/1+і немесе ρак=Д/i-n
Мұндағы:
Д- жыл соңына күтілетін дивидент;
n- жыл бойындағы акцияның өсу қарқыны, %
і-дисконттың мөлшерлемесі (күтілетін дивидендті ағымдағы құеға келтіру).
Мысалы, кәсіпорын ... жылы ... өз ... 1 бір мың ... ... және ... ... жыл ішінде жыл ... ... ... 5% өсіп ... ... инвестор өсу қарқынын сақтаса,
акцияның бағасын 5% ... ол ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздың ағымдағы құнын анықтаған кезде
міндетті түрде ... сай етіп ... ... ... ... өсім ... (h), ... үлесі ретінде көрсетілсе, онда
дағдарыстың жылдық ... ... ... ... ... ... (Кр), ... анықталады:
Рак=Д/ i-n=1,05/0,22-0,05=6,2 мың теңге
Мұндағы:
Кn- жылдық номиналдық (атаулы) мөлшерлемесі.
Инвестицияларды қайта бағалау. Ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияларды
қайта ... үшін ... ... ... ... ... ... инвестициялардың бір түрін бір мезгілде ғана қайта бағалаған жөн.
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялардың үстеме бағасының сомасы меншік
капиталын өсіреді. Инвестицияның құны ... ... онда ол ... ... ... төмендетіледі. Егер инвестицияның үстемесі
болмаса, онда ол ... ... ... ... құны осы ... ... есебінен өтіліп,қалған сомасы меншік капиталына қосылады.
Егерде ұзақ мерзімді қаржылық инвестицияның құны ... ... ... ... соң ... ұзақ ... ... азайған құны өзінің бастапқы қалпына келтіріледі. Сол
қалпына келтірілген сома ... есеп ... ... табыс немесе
таратылмаған табыс ретінде танылады.
Мысал. “Шығыс” ААҚ 800 мың ... ұзақ ... ... инвестициясын
алған. Есептік саясатқа байланысты ұзақ ... ... ... есеп ... жылына бір рет жүргізілетіндіктен қайта бағаланған
сомасымен көрсетіледі. Ал егер де бұрындары қайта бағаланған ... ... ... ... қалпына келтіріліп, содан соң сол сомалар
таратылмаған табыс ретінде табылады.
Инвестицияны ... ... ... ұзақ ... ... инвестиция
120 000 тенгеге қайта бағаланылған (яғни, бағасы өскен), ал екінші жылы,
керісінше, 180 000 тенгеге азайған, ал ... 190 000 ... ... ... ... өскен). Бірінші жылдың соңғы күндері ұзақ мерзімді
қаржылық инвестицияның 50% категориясы ... ... ... ... ... ... ... инвестицияны ағымдағы немесе
46
сатып алу құнының ең төмен бағасы бойынша есептелуін ... ... ... ... 500 мың ... ... ... төртінші жылдың
басында инвестицияның қалған бөлігі 600 мың тенгеге сатылған. ... ... ... жыл ... 300 мың ... ... есептелген.
Енді осы операциялардың шоттар корреспонденциясын жасаймыз.
|Қатар | | ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... | |
| | | | | |
| | | ... ... |
|1. | 2. | 3. | 4. | ... ... ... қаржылық инвестиция |800 000 |401-403 | |
| ... | | |542 ... ... ... ... ... |120 000 |401-403 |542 |
| ... қайта бағалаудың | | | |
| ... ұзақ ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... |60 000 |542 |561 |
| ... |60 000 |845 |401-403 |
| ... | | | |
| ... ... әтижесінде зияны | | | |
| ... ... | | | ... ... мерзімді инвестиция сатылды | | | |
| ... ұзақ ... | | | |
| ... ... ... |843 |401-403 |
| ... ... ... |334 |723 |
| ... ... ... | | | ... ... иелік етудің екінші | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ұзақ ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... |60 000 |542 |401-403 |
| ... ... ... соманың | | | |
| ... ... |845 |401-403 |
| ... жүргізілген қайта | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... иеленудің үшінші жылында | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ұзақ ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... ... |120 000 |401-403 |561 |
| ... құны ... ... |70 000 |401-403 |542 |
| ... есеп ... ... | | | |
| ... операцияның сомасы | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... тенгеге (190 000-120 000) | | | |
| ... ... ... көрсетіледі | | | ... ... ... ... инвестициясы | | | |
| ... ... |843 |401-403 |
| ... құына ... |334 |723 |
| ... | | | |
| ... ... ... | | | ... ... ... ... ... | | | |
| ... және ... жылдарының ішінде, |600 000 |332 |724 |
| |жыл ... ... ... | | | |
| ... тенгеден жыл сайын) | | | ... ... ... ... ... |70 000 |542 |561 |
| ... және ... жылдарының ішінде, | | | ... ... ... бағалаудың кезеңділігі әрбір субъектінің
есептік саясатында ескеріледі, ал ... не ... ... ... не әділ ... негіз бола алады.
Ұзақ мерзімді қаржылық инвестиция туралы шешім қабылдау процесі ең қиын,
әрі қайшылық туғызатын ... ... ... ... ... әрқашан
да ұзақ мерзімді инвестицияға қаражатын сала ... ... ... бас ... ... табыс алуды көздейді. ... ... тек қана ... жоба ... ... Сол ұзақ ... тиімділігін анықтау үшін ең көп тараған талдаудың әдісін
пайдаланады:
-инвестициялық табыстың орташа нормасы;
-өтеушілік;
-табыстың ішкі ... ... ... ... орташа нормасының әдісімен ұзақ мерзімді
қаржылық инвестицияны бағалаған ... ... ... бір ... салық салынғаннан кейінгі орташа жылдық табыстан болған
ауытқудан есептелінеді, демек ол жобадағы ... ... ... ... ... қаржылық инвестицияның арасынан алынады. Инвестициялық
табыстың ... ... ... не ... не ... әкеледі, яғни
азайған кезде оларды қайта бағалауға тура келеді, демек оны әділ ... ... ... ... ... баланс табысы 21 000 тенге құрайды делік, ал таза
инвестицияның құны 180 000 ... ... олай ... ... ... нормасы
11,67% құрайды [(21:180)х100%].
48
Егерде табыстың орташа нормасы 5,3 мың тенге ... ... ал ... ... 45 мың ... өсіреді (5,3:х2 180).
Қаржылық инвестицияны өтеушілік әдісімен бағалаған кезде ... ... ... ... ... ... бірінші жылы -40 мың
тенге, екінші және үшінші жылдары-60 мың тенге, төртінші, бесінші жылдары-
40 000 тенге ... деп ... Шын ... ол 180 мың ... яғни ... құны 20 мың тенгеге азайған.
Инвестицияның өтеушілік мерзімін (кезеңін) есептеу ... ... ... ... сомасын жабу үшін қажет, өтеушілік мерзімін
анықтау, ... ... іске ... ... түсімдер сомасы, оның бастапқы
инвестициясы тең болғанға дейін ... және де ол ... ... ... қайтарылады.
Өтеушілік кезеңін есептеу әдісі жобаның тәуекелдігі жөніндегі
мәселеге алдын ала ... ... ал ол ... өз ... сомаларды қайтару мерзімінің ұзақтылығына байланысты болып
келеді. Өтеушілік мерзімі ... ... ... ... ... қаражаттардың
да түсімі көп күтіледі, яғни шаруашылық субъектінің өтімділік деңгейі де
артады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... оның ... банктерінде айқын байқалады, ал егер
өтеушілік кезеңі 3-4 жылды құрайтын болса, онда бұндай ... ... ... көлемдегі зерттеулер керек.
Өтеушілік мерзімін өтеу әдісі инвестициялық ... ... ... түсінік бермейді, өйткені ол уақытты бойынша түсінік ... ... ... ... ... дисконттау процесі мұнда қолданбайды),
сондай-ақ өтелу мерзімі ... ... ... ... ... ... ... Осы кемшіліктерді ескере отырып, өтеушілік әдісін
тек ... ... ... алу ... алдын ала жасалатын бағалау
әдістерінің бірі ... ғана ... ... нормасы өзінің физикалық мәні ... ... ... ... мөлшерлемесін қалыптастырады және сол
бойынша инвестициялық жобаның қаржыландыру үшін несие алуына
49
болатындығын көрсетеді. Бұл нормалық мөлшерлемесі тек ... ... ... одан ... ... ... ... қаражаттарының (табыстармен
амортизациялау қаражаттарының) дисконтталған құны сол жобаның дисконтталған
шығын құнымен тек тең болса ғана қабылданады.
Егер де ... ... ... ... 0 ... сәйкес келетін болса, ал
оның ішкі табыстық нормасы бір деңгейде ... онда оны ... ... ... ... 1-бұл ... ... болатын ақша ағынының дисконтталған
деңгейінің мөлшерлемесі х1-ден хn-ге дейін,бірақ ол ... ... ... ... ... ... ... керек.
Егер де табыстың ішкі нормасы артатын болса, онда ұзақ мерзімді қаржылық
инвестицияны ... ... тура ... өйткені жобаның рентабельдігі
артады, немесе керісінше болса, онда ... ... ... одан ... табыстың да деңгейі кемиді.
Таза ағымдағы құн—бұл ұзақ мерзімді инвестицияның тиімділігін ... ақша ... ... ... ... құн ... ақша ағынымен шыққан ақша ағынының арасындағы ақша айырмасына тең.
Ал инвестициялық жобаның таза ... ... мына ... ... ... і-табыстың қажетті нормасы.
Кәсіпорынның табыс нормасысалық салынғаннан соң 12% ... ... ... деңгейі 180 мың теңге құраған және бес жыл бойына жыл сайынғы
төлемі 57 мың ... ... яғни оның ... құны ... ... мың ... егер де ... нормасы 14%-ке дейін өзгертсек, онда оның
ағымдағы құны 10 мың тенгеге азаяды.
NРV=180+57/1,14+57/1,30+571,48+57/1,69+571,93
50
NРV=195,5-180=15,5 мың ... ... ... 70,5 мың ... ... (180-
180х15,5)
Инвестицияларды мүліктік түгелдеу. ... ... ... ... ... ... жарлық капиталына салынған
салымдардың ... ... және ... ... ... басқа кәсіпорындардың бағалы қағазына салынған қысқа ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Құнды қағаздардың (акциялар, облигациялар, чектер, вексельдер,
коносаменттер және ... ... ... ... ... ... ... нақты барын тексергенде: құнды қағаздар бойынша табыстардың
уақытында және олардың ... ... ... ... ... ... ... кезде кәсіпорынның
басшысы белгілеген ... ... ... ... ... оны ... ... ақша қаражаттарын түгелдеу
процесімен бірге ... ... ... ... ... ... ... атауын, сериясын, нөмірін, номиналдық бағасын, ... ... ... сомасын көрсету және басқа көрсеткіштері бойынша жүргізіледі.
Әрбір құнды қағаздың реквизиттері кәсіпорынның бухгалтериясында ... ... ... мәліметтерімен салыстырылады.
Банкке немесе депозитарийға (құнды қағаздарды арнайы сақтайтын ... ... ... ... ... кезінде кәсірорынның
бухгалтерлік есебінің тиісті шоттардағы сомасының қалдықтарын ... ... ... ... Бұл мәліметтер мүліктік
түгелдеу кезінде банктен немесе ... ... ... ... ... ... тиісті құнды қағаздарды мүліктік түгелдеу кезінде олардың
нақты құнын бағалау, акциясына кәсіпорын ие ... ... ... қор ... ... ... және қор биржаларындағы
акциялардың бағамы туралы мәліметтер ескеріледі.
Ел ішіндегі және шетелдегі құрылған ... ... ... ... ... ұзақ ... ... инвестициясының
қаражаттары, сондай-ақ басқа кәсіпорындарға берілген ... ... ... ... құжжаттармен куәландырылады.
Қаржылық инвестицияларды мүліктік түгелдеу нәтижелері “Құндылықтар ... ... ... бланкілерінің тізбесі”нде көрсетіледі.
Егер мүліктік түгелдеу кезінде әртүрлі дебиторлармен және ... ... ... құны ... ... анықталса, онда мұндай
сомалар алынып, ... ... ... ... ... ... банкрот болып жасалған немесе жойылған
(инвесторларға тиісті талап ... ... ... ... ... ... ... инвестиция салынған ... ... ... ауысуын, инвестиция салынған ... ... ... ... және басқа да жағдайларды анықтауы мүмкін.
Осы да және басқа да жағдайларда мүліктік түгелдеуді ... ... ... ... қажет, ал бухгалтерия оны есепте көрсетуі керек.
Төменде инвестицияларды мүліктік түгелдеу нәтижелері бойынша жасалған
шоттар ... ... | ... ... ... |Шаруашылық операцияларының мазмұны |тенге ... |
| | | ... ... ... | 2. | 3. | | 5. |
| | | |4. | ... |Түгелдеу кезінде, еншілес кәсіпорынға, | | | |
| |200 мың ... ... ... | | | |
| ... яғни ... 321 ... | | | |
| ... жібергеніанықталды: |200,0 |321 |441 |
| ... ... ... жазу | | | |
| ... | | | |
| | ... ... |200,0 | | |
| | | |141 |441 ... ... ... осы | | | |
| ... бұрын банкрот болып | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... сол акцияның жалпы құны 400 | | | |
| |мың ... ... ... |400,0 |334 |401 |
| ... шағымның(претензияны)орындалуын| | | |
| ... | | | ... ... ... ашып көрсету. Шаруашылық жүргізуші субъект
қаржылық есеп беру барысында ... ... ... өзақ ... инвестицияларын есептеп шығарғаннан кейін қайта юағалаудан түскен
табысын есеп саясатында ашып көрсетуі ... ақ, ... ... ... және ... ... мерзімді
қаржылық инвестициялардан түсетін табысты да ашып көрсетуі керек: ... ... ... ... ... түскен табыстармен
шығындар және осындай инвестициялардың құнының төмендеуі де ашылуы тиіс.
Жылжымайтын мүлікке салынған инвестициялардың ағымдағы құны, ... ... ... ... ... ... ... табысы;
олардың сатылуынан түсетін пайдасы; есеп беру кезінде қайта ... ... ... ... және ақшалар
2. 1. Ақшалар. Қаржы салымдары.
Қай саладағы кәсіпорындар мен ... ... өз ... барысында басқа
заңды және жеке тұлғалар мен қарым қатынас жасайтындығы ... ... ... ... дерлік ақша мен есеп айырысу арқылы
жүргізіледі, десек қателеспейміз. Ал ақша ... есеп ... ... ... ... ... ... етеді.Біздің елімізде қызмет ететін
кәсіпорындар мен ... ... мен есеп ... ... ... Ұлттық Банк мекемесі ... ... мен ... ... мен ... ... ... есеп
айырысу операцияларының бухгалтерлік ... ... ... алу керек:
--ақшалар арқылы есеп айырысу операцияларын толық және ... ... мен ... ... түгелділігін және
олардың
тиімді бақылауын бақылау;
--есеп айырысу,төлеу ... ... ... ... мен ... ... бақылау.
Қазіргі таңда ақшалар қозғалысын басқару қаржы нарығының күрделілігіне
байланысты маңызды мәселе болып саналып ... ... ... ... мен ... ... күннің талабына сай, алдағы уақыттырда
53
дамуына қажетті құрал- жабдықтары мен ... ... ... етеді.
Ақшалар мен оның баламаларын (эквивалентін) дұрыс ашып ... және ... ... ... ... бағалау үшін қажет.
Ақшалар шоттарында тек қана жедел арада міндеттемелерді өтеу үшін
төлем жасауға қабілетті активтер ... ... мен ... ... ... есеп ... және валюталық шоттарындағы
ақшаларының, аккредитивтеріндегі ақшаларынан, чектеріндегі ақшаларынан,
банктеріндегі арнаулы ақшаларынан, ... ... ... ... ... мен ұйымдардың бухгалтерлік балансындағы ақшаларының
қалдығы деп аталатын ... осы ... ... ... шоттарындағы
ақшалардың барлық қалдығының жиынтық сомасы жазылады.
Ақша баламалары (эквивиленті) – бұл ақшаларға ұқсас бірақ ... ... ... ... ... ... ... қағаздар және ... ... ... ... мен ... ... ақшалары қатарына жатқызылмайды.
Сондықтан да оларды ... ... ... ... ... Ақша ... кәсіпорынның есеп айырысу құралдары ретінде
қарастырудың қажеттілігі де жоқ. Көп жағдайларда олардың қысқа ... ... ... мен ... меншігіндегі пошта маркалары, алынған
вексельдер жұмысшылыр мен ... іс ... ... үшін ... ... ... жұмысшылыр мен қызметкерлердің дебиторлық
қарыздары ақшалар қатарына жатқызылмайды. Олар ... ... ... ... ... ... ... иелігіндегі, яғни активті шоттың
қалдығындағы сомадан артық төлем төлеу нәтижесінде ... ... ... Бұл сома ... ... ... ... табылады жәнекредиторлық
борыш ретінде есептелінеді. Овердрафт кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу шоттағы
қалдық сомадан артық болған уақытта ғана ... ... Егер ... ... болатын болса, онда бұл сома кәсіпорындарының балансында ... ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Қаржы салымдары есебі. Қаржы салымы(қаржылық ... ... ... ... ... ... қағаздарын(акцияларды,
облигацияларды және басқа да құнды қағаздарын сатып алуға, депозитке салған
тағы да ... ... ... ... ... ... ... айрықша бөлігі, ол – құнды қағаздар нарығы. Ал
қаржылық инвестиция мен осы ... ... ... тікелей байланысты.
Бүгінгі күні көптеген акционерлік қоғамдар, сақтандыру компаниялары,
инвестициялық және
мемлекеттік емес ... ... ... басқа кәсіпорындар мен ұйымдар
тіркелген. Осы ... ... ... мен ... еліміздегі
құнды қағаздар нарығының потенциалды қатысушылары қатарына жатқызылады.
Олардың кейбіреулері эмитент ... ... ... қағаздар ығарушылар
болып табылса , ал екіншілері ... ... ... ... мен ... жаңа технология енгізу, өндірісті жаңғарту
(модернизациялау), қайта құру ... ... ірі ... ... ... Ал ... жұмысты атқару үшін өндірушілерде әр уақытта
капитал бола ... ... да ... мен ... ... капиталы
нарығына несиелер мен заемдарының қаражаттарын, ... ... ... ... онда ... ... ... нарығы пайда болады.
Іс жүзінде акция, облигация және басқа да құнды (бағалы) ... ... ... ... ... заңды тұлғалар эмитент деп
аталады және соны мен ... олар ... ... қағаздарды иемденушілердің
(сатып алушылардың) алдында белгілі бір жағдайда борышты (міндетті) болып
табылады.
Эмитенттің кім болғанына байланысты құнды (бағалы) ... ... ... ... ... муниципалдық;
- корпоративтік.
Мемлекеттік құнды қағаздар - құнды (бағалы) ... дұл ... ... заң ... ... ... ... және
ішкі қарыздарын қайтару мақсатында шығарылады. Сонымен ... ... ... бұл түрі ... ... Ұлттық банк мекемесімен
эмитенттелінетін құнды (бағалы) қағаз болып табылады. Үкімет өз ... ... ... бұл ... ... ... Республикалық бюжеттің
тапшылығын қысқарту және инфляцияны болдырмау жағын қарастырады. Осыған
сәйкес ... банк ... ... ақша қаражаттарының қозғалысын
реттеуді көздейді. Мемлекеттік құнды (бағалы) қағаздардың ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қазынашылық міндеттеме (МЕККАМ).
- Мемлекеттік орта мерзімді қазынашылық міндеттеме (МЕОКАМ).
Муниципалдық құнды қағаздар – құнды (бағалы) ... ... ... ... ... ... атқарушы органдар шешімімен
шығарылады. Құнды (бағалы) қағаздардың бұл түрін шығарудағы басты мақсат –
құрылыс, яғни ауруханалар салу үшін, бала ... мен ... ... ... ... ... және тағы да басқадай аймақтық
әлеуметтік мәселелерді шешу болып табылады.
Корпоративтік ... ...... мен ... заң ... отырып өзінің жарғылық капиталын қалыптастыруға немесе шаруашылық
қызметін жүзеге ... үшін ... ... ... ... құнды (бағалы) қағаздар деп атайды. Құнды ... бұл ... көп ... ... ... шығарып және
олар эмитент ретінде тіркеледі.
Құнды (бағалы) қағаздарды жалпы мынадай екі топқа ... ... ... ... ... ... ... құнды (бағалы) қағаздар.
Ақшалай құнды (бағалы) қағаздар – ақшаны қарызға алғандығын білдіреді.
Құнды ... ) ... бұл ... ... ... және ... ... болады. Жалпы ақшалай құнды қағаздардан табыс ... қана ... Іс ... ... ... ... ... мерзімді болып
келеді, яғни бір жылға дейінгі уақыт аралығында қолданылады.
56
Капиталды құнды қағаздар – кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... оны ... ... шығарылады. Акция мен облигация осы
аталған құнды қағаз түріне жатқызылады.
Өздерінен алынатын табысқа байланысты құнды қағаздар мынадай екі ... ... ... ... ... ... қағаздар – құнды қағаздың бұл түрі бойынша эмитент
көрсетілген ... ... ... ... ... ... тиісті
қарыздарын өтеуге міндетті. Қарыздық құнды қағаздарға облигацияның барлық
түрлері, вексельдер, тағыда басқа бағалы қағаздар жатқызылады.
Инвестициялық ... ...... ... бұл түрі ... бөлігін иемднуге құқық береді. Құнды қағаздардың бұл ... ... ... ... ... ... ... мынадай екі түрге
бөлінеді:
- қорлы құнды (бағалы) қағаздар,
- саудалық құнды (бағалы) қағаздар.
Қорлы құнды ...... ... ... қор ... айланысқа
түседі және көп мөлшерде ... ... ... бұл ... және ... ... құды қағаздар – құнды қағаздардың бұл түрі белгілі ... ... ... операциялары кезінде есеп айырысуға арналған.
Нарықтағы айналымдағы ерекшеліктеріне байланысты құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... емес құнды (бағалы) қағаздар.
Нарықтық құнды қағаздар – бұндай құнды қағаздар айланыста еркін сатылып
немесе сатып отырылады.
Нарықтық емес құнды ... – бұл ... ... ... ... жүре ... яғни олар ... айналымға түспейді.
57
Атқаратын қызметіне және рөліне байланысты құнды қағаздар мынадай үш
топқа бөлінеді:
-негізгі (акция, облигация),
-көмекші (чектер,вексельдер, ... ... ... ... фьючерстер,бондар, тағы ... ... ... мен ... ... да бір ... ... үшін қаржы салғандығын куәландыратын және иесіне акционерлік
қоғамның пайдасының бір бөлігін дивидент түрінде ( ... ... ... ... құнды қағазболып табылады. Акциялар айналыммерзімі
белгіленбей-ақ шығарыла береді.Кәсіпорындар мен ... ... ... сәйкес акциялар мынадай түрлерге бөлінеді:
-жәй акциялар;
-артықшылығы бар акциялар:
Жәй акциялар акционерлік қоғамды басқаруға құқық береді. Бір жәй ... ... ... осы ... ... ... ... бір дауысқа ие бола алады. Жәй акциялар үшін ... ... ... таза ... ... ... және ... бар акциялар бойынша дивиденттер төленгеннен ... ... бар ...... ... ... ... әйтседе
олар иесіне тұрақты белгіленген мөлшерде дивидендтер алу құқығын ... ... ... бірмөлшерде табыс әкеліп тұрады. ... ... бар ... ... таза ... ... арасында бөлу
кезінде немесе қоғамның жойылуы кезінде жәй ... мен ... ... ие ... ... бір акционерден екінші акционерге берілу ... ... ... ... деп ... екі ... ... акциялар деп – иелері міндетті түрде кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... Бұл ... акционерлер кітабында акционердің сатып алған акцияларының алынғын
уақыты
58
мен саны көрсетіліп және басқа да тиісті ... мен ... ... ... ... бағалы қағазды сатып алған кезде акцияны
шығарушы кәсіпорындар мен ұйымдардан барлық ... ... ... ... өз ... ... ... куәландыратын бір ғана сертификат
алады. Акциялардың ... ... сату ... ... ... ... ... да қолдары қойылған (сатушы мен сатып алушы) табыстау туралы
келісімшарт жасалуы қажет. Содан кейін бұл ... ... ... ... ... үшін ... ... Осыдан кейін барып
акцияның жаңа иелері өзінің сатып алған ... ... жаңа ... ...... аты-жөні, яғни олар туралы деректер мен
мәліметтер акцияны шығарушы кәсіпорындар мен ... ... мен ... ... ондай акцияла иелерінің кім екендігін де
біле бермейді. Акциялардың бұл түріне, яғни ұсынбалы түріне ... ету ... ... мен ... ... бар деп айтуға заңды түрде
негіз бола алады. Ұсынбалы акцияларды сатып алу немесе оларды ... ... ... ... бұл түрінің бір меншік иесінен екінші бір меншік
иесіне тікелей ауысуы болып табылады.
Облигация дегеніміз оның ... ақша ... ... және
оған көрсетілген мерзім ішінде осы құнды қағаздың атаулы (номиналды) құнына
белгіленген пайызды ... ... ... өтеу ... құнды қағаз болып табылады. Облигациялар белгілі бір мерзімде
шығарылады. Жалпы ... ... ... ... ... маңызды көзі болып табылады.
Яғни, облигациялар – кәсіпорындар мен ... ... ... ... Ол ... ... қарсы жұмсалады.
Облигацияларды мерзімдік, қарыздық ... ... өтеу ... ... ... ... ... болып табылады. Жалпы кепілдік
эмитенттің банкрот болып өз міндеттемелерін орындамаған ... ... сол ... мен ұйымдардың, яғни облигацияны шығарған
ұйымның ... ... бір ... ... құқылы екендігін көрсетеді.
Алайда бұл жоғарыда айтылып өткен акциялар мен ... деп ... ... бір ... ... ... бар және ... мыналар:
--Облигациялардың иесі кәсіпорындар мен ұйымдардың кредиторы ... Бұл ... ... кәсіпорын немесе ... ... Ал ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдар иелерінің бірі болып табылады.
--Облигациялардың иесі бұл құнды қағаз бойынша ... ... ... түрде пайыз (процент) түрде табыс алып отырады. Бұл пайыздың
мөлшері алдын ала ... яғни ... ... ... ... табыс қандай да бір белгіленген мерзім ішінде ғана
жүргізіледі. Ал акционер болса ... ... ... ... яғни ... ... байланысты дивидент алып отырады.
--Кез келген несие берушілер (кредиторлар) сияқты облигация иеінің
де ... мен ... ... ... құқығы жоқ. Олар
акционерлер жиналысына қатыса алмайды және ... мен ... да ... ... жоқ болып табылады. Ал акционерлер болса бұл
кәсіпорындағы немесе ұйымдағы өзінің мүліктік нүктелеріне ... ... шешу ... ... ... ие бола ... сертификаттар дегеніміз – ірі атаулы құнға (номиналға) ие
болатын мерзімдік сертификаттар. Депозиттік ... ... ... ... ... ... бір ... екінші адамға беруге
болады. Депозиттік сертификаттар клиентке банк мекемесінің берген борыштық
сенімхатының ... ... Бұл ... ... ... бір ... салымдарының түрі көрсетіледі. Сертификаттардың өзі атаулы және
ұсынбалы болып екі ... ... ... ... дегеніміз салымшының немесе оның
мұрагерінің белгіленген мерзімінің соңында депозит сомасы ... ... ... алу ... ... ... ... туралы эмитент
банкінің берген жазбаша куәлігі болып табылады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қай саладағы ... өз ... ... ... ... ... табу екндігі кімге болса да белгілі.
60
экономикалық теория мен микроэкономика курсын оқығанда кәсіпорындар мен
ұйымдардың ақша ... ақша ... ... ... ... пайда
табатындығын білген болатынбыз. Осыған сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдар
өзінің бос тұрған яғни, уақытша ... ... ... айналысқа
салса ғана тиімді ... ... ... ... та бұл ... мен ... ... бір тәуекелге баруына тура келеді.
Бұндай тәуекелге бел байлау кей уақыттарда ... мен ... бір ... бел ... ... ... екінші бір кезеңде шығынға
әкелуі мүмкін.Осы айтылғандай шығынға ұшырамау үшін ... ... ... оның ... уақтылы пайдалану керек екендігін алдыңғы
тақырыптарда айтып өткенбіз. Нарықтық экономика жолымен ... ... мен ... үшін мұндай тәуекелге бару ... ... ... осы ... ... ... мен ұйымдардың қаржы
салымына табыс табу мақсатында басқа заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... Құнды қағаздар құны
бойынша кіріске алынады. Ал кәсіпорындар мен ... ... ... ... қағаздардың сатылып алынған құны мен ... ... ... ең ... ... Жалпы кәсіпорындар мен ұйымдар
өзінің қаржы салымы қатарына ... ... ... ... таба ... ... дивидент және роялти түріндегі табыстар;
ә)қаржы салымына жұмсалған қаржы ... ... ... басқада табыстары.
Қаржы салымдары кіріске алу кезінде оларды сатып алу ... ... қоса ... ... алу құны мен бағаланады. ... ... алу ... ... ... қор биржасының
комиссиялық қызметі үшін төленген төлемдер мен банк мекемесінің, ... ... ... ... үшін ... ... жатады.
Жоғарыда ағымдағы активтерге анықтама берген ... оның ... ... ... ... ... ... инвестиция) жататындығын
атап өткен болатынбыз. Ал қысқа мерзімді қаржы салымына бір жыл мерзім
аралығында ... ... ... ... мен ... қысқа мерзімді қаржы салымдарын өзінің
бухгалтерлік балансында ағымдағы құны бойынша ... ... ... қор биржалары мен биржадан тыс жерлердегі қаржы ... ... ... және оның ... ... есеп ... жазып отыруы тиіс. Егер қаржы салымының, яғни инвестицияның қор
биржаларындағы немесе биржадан тыс ... ... құны өссе ... мен ... ... ... табысына жатқызылады, ал
керісінше ... ... қор ... ... ... тыс ... ... жағдайда есепті кезеңнің шығынына жатқызады. Қысқа мерзімді
қаржы ... ... ... балансында сатып алу және ағымдағы
құнының ең төмендегібойынша бағалаған жағдайда (уақытта) кәсіпорындар ... ... үш ... басшылыққа алады:
а) баланстық құнды жиынтық портфель негізінде ... ... ... ... ... ... инвестиция түрлері
бойынша ,яғни сатып алу құны мен ағымдағы құнына ең аз ... ... ... құнды жеке инвестициялар негізінде анықталады.
Кәсіпорындар мен ұйымдар қысқа мерзімді қаржы салымын салған уақытта
оның бухгалтерлік ... ... ... ... ... 100 000 (1 жүз мың) ... ... қысқа мерзімді қаржы
салымын салған деп алатын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мерзімді қаржы салымы негізінде кәсіпорынның ... (он мың) ... ... ... ... тг.
К-т ... ... ... ... 10 000 ... ... ... ... ... ... мен ұйымдар өздерінің салған қысқа мерзімді қаржы ... 5 000 (бес мың ) ... ... ... ... ... ... шоты
95 000 тг.
62
Д-т: ... ... ... ... 5 000 ... Қысқа ... ... ... ... бір ... ... мен ... өздерінің салған қысқа
мерзімді қаржы салымы ... ... ... ... салымының қор
биржаларындағы немесе ... тыс ... ... құны ... ғана ... ... салымдары (инвестициясы) шоты бойынша
жүргізілетін
операциялары
|№ | ... ... ... |шот |тін |
| | | |шот ... ... ... құны бойынша акциялар кіріске|401 ... ... | |1, |
| | | ... |
| | | |687 ... ... ... ... үшін сатып|401 |201-206,20|
| |алу құны | |8 |
| ... ... ... акциялар | | ... ... үшін ... дивидендтер |332 |724 |
| ... | | |
|4 ... ... |843 |401 |
| |- ... құны бойынша ... |723 |
| |- ... ... табыс сомасына | | ... ... ... ... және ... |402, 403 ... |
| |құнды қағаздар | |441, 451 ... ... ... ... ... ... |401 |727 |
| ... өзгеруіне байланысты алынатын табыс| | |
| ... | | ... ... мерзімді қаржы салымдарының ағымдағы | | |
| ... ... ... шеккен зиян | | |
| ... | | ... ... ... ... ... мен ... есеп
айырысу
шоты бойынша жүргізілетін операцияларының есебі.
Кәсіпорындар мен ... ... ... ... бойынша есеп айырысу үшін, ... ... ... ... ... ... төлеп отыру үшін, кеңес
тауарларын сатып алу үшін, сондай-ақ ұйымның хат және басқа да құжаттарды
пошта ... ... үшін есеп ... ... ... ... яғни ... (дыбыстық белгілер, сигнализация) орнатылған,
және ақшаларды ... ... бар ... ... ... ... ... ақшалар касса қызметкерінің мөрі сүргіш (сургуч) арқылы
басылып жабылатын сейфте ... ... Бұл ... кілті мен сүргіш
(сургуч)
63
басатын мөр касса қызметкерінің, ал кілттің екінші данасы ... ... ... мен ұйымдардың басшысында сақталады. Касса қызметкері
әрбір жұмыс күнінің соңында кассаны жауып күзетшіге ... ... ... ... ... қызметкері, яғни кассир толық жауап
береді. Кәсіпорындар мен ұйымдарда кассирлік жұмысқа қызметкер орналасқан
уақытта, яғни ұйым ... ... ... тағайындау туралы (жайлы)
бұйрыққа қол қойғаннан кеиін кәсіпорынның каса ... ... ... келісімшарт жасалуы қажет. Қәсіпорындар ... ... есеп ... ... ... ... сол есеп ... шоты
ашылған банк мекемесі берген чек кітапшасы ғана ала алады. Банк мекемесінен
нақты ақша алу үшін ... ... ... чек ... ... Бұл чек парағын толтыру барысында чекке ... ... ... яғни кәсіпорынның жұмсауға тиісті нақты
ақшаларының сомасы және бұл соманың қандай мақсатқа жұмсалатындығы ... ... ... ... бас ... және ... қойып, осы ұйымның мөр таңбасы басылады. Барлық толтыруға ... ... ... қол ... ... Сонымен қатар чекке
лауазымды адамдардың, яғни қол қоюға тиісті адамдардың қолы қойылмаса (екі
адамның ... ... мөр ... ... ... Кәсіпорындар
мен ұйымдардың касса қызметкері банк мекемесінен ... ақша ... ... ... ... ... алуы тиіс. Сонымен қатар банк
мекемесінен ... ... ақша со ... күні кәсіпорындар мен ұйымдардың
кассасына кіріске алынуы керек. Ол үшін кассир кассалық кіріс ету ... ... соң оны ... ... ... кассасына
қолма-қол нақты ақшаны кіріске алу, яғни қабылдау үшін бас ... ол ... ... ... ... ... ету ордеріне қол қоюы
керек және ақша төлеген ... ... жеке ... осы ... ... ету ... квитанциясы беріледі. Осы нақты ақшаны кассаға қабылдау
барысында толтырылатын ... ... ету ... ... аты, ... заңды немесе жеке тұлғаның аты жөні, қандай мақсатқа және не ... ... ... сол ақшаның төленген уақыты (күні, айы,жылы)
64
жазылып кассирмен бас ... ... ... ... ... ... ... мына үлгілі түрде болады:
|ККК Фирмасы ... аты жөні ... 55 ... ... ету ... ... 03 2008 ... айы, ... ... ... |Мақсаттық |
... коды ... ... ... | | | ... | | | |
| 441 | 77 | 1000000 | |
| | | |7 ... ... ... ... ... банкісінен |
|Қандай мақсатқа: іссапар шығындары үшін ... ... бір ... ... ... ... бухгалтердің қолы: ... ... ... қолы: ... ... ақша ... ... ету ... ... тиісті үлгілі түрде
дайындалған басқада ақша төлеу тізімдемелері, сондай-ақ кәсіпорындар ... ... мен бас ... ... қойылған ақша алу ұшын
жазылған өтініштер, шоттар тағы да ... ... ... ... ... ... ... деректемесі реквизиті көрсетілген (штамп)
басылуы керек. Егер кассалық шығыс ету ... қоса ... ... мен ... ... ... ... деген жазуы және
қолы қойылған болса, онда кассалық ... ету ... оның қол қоюы ... ... ... Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасынан адамдарға
кассалық шығыс ету ордері бойынша ақша ... ... ... ... нақты
ақша алушы адамның төл құжжатын немесе өзін ... ... ... ... етуі ... Cонымен қатар касса қызметкері осы
көрсетілген құжаттарда ... ... яғни ақша ... ... аты-
жөнін, құжатының нөмірін және ол құжатты кім бергендігін, қай уақытта
берілгендігін кассалық ... ету ... ... ... Кассадан нақты ақша
алушы адамдар кассалық шығыс ету ордеріне алып жатқан сомының ... ... ал ... ... ... Кассалық кіріс ету ордері
және оның квитанциясы, сондай-ақ кассалық шығыс ету ... және оның ... ... оған ... тіркелетін құжаттарды ... ... ... сиямен немесе шарикті қаламсаппен анық ... ... Бұл ... ... ... сандармен әріптерді
түзетуге, өшіруге ешқандай рұқсат етілмейді. ... ... ету ... ... ету ... немесе олардың орнына жүретін ... ... ... ... ... ... ... тіркеп
жазады. Кассалық ... ету ... мына ... ... болады:
|ККК Фирмасы |ККК ... ... ... ... ... ... 55 ... ... ету ... |№ 55 ... ... ету ... 03 2006 | ... айы, жылы ... |
| |25 03 2006 |
| ... айы, жылы |
| ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... үшін |
| ... ... бір миллион |
| ... 00 ... |
| |Бас ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... |
| ... жыл. |
| ... орны |
|Корреспон ... ... ... | ... ... коды ... ... | ... шот | | | | ... |77 |1000000 |7 | ... қабылданды Алматы сауда-қаржы | ... | ... ... ... ... | ... ... бір миллион тенге | ... | ... ... ... ... | ... ... қолы: Айгүл | ... ... ... мен ... ... сыйақы, еңбекақы төлеу
үшін төлеу тізімдемелері қолданылады. Бұл тізімдемелер тіркеу журналына
еңбекақы, жәрдемақы және ... ... ... ... ... ... ... кіріс ету ордерлері, сондай-ақ олардың орнына жүретін
құжжаттар бойынша кассаға ақша қабылдауға және ... ... ... осы ... толтырылған күні ғана рұқсат етіледі. Кәсіпорындар мен
ұйымдардың кассасына нақты ... ... ... ... ақша төлеу
барысында (кассир) касса қызметкері кассалық кіріс ету
66
және кассалық шығыс ету ... ... ... бұл ... ... мен бас ... қолдарының болуын, және ордерлерде
көрсетілген қосымша құн түгелдігіне ... ... ... ... ... ... құжаттардың тиісті жеріне
касса қызметкері өз қолын қоюы керек. Касса операцияларының есебі ... ... ... ... Бұл ... касса қызметкері жүргізеді.
Кассалық кітаптың беттері ... ... және оған жіп ... ... мен бас бухгалтері қолдарын қойып, куәландыруы керек.
Кәсіпорынның кассасына ... ... ... ... ... ... етілген ақшалардың кімнен келіп түскендігін
немесе кімге не үшін төленген дігін білу үшін ол ... ... ... және бухгалтерлік жазулар, сонымен қатар кіріске
алынған, сондай-ақ шығыс етілген сомалар ... ... ... ... ... ... касса қызметкері кассадағы нақты ақшалардың қалдығын
жұмыс күнінің соңында ... және оның ... ... ... ... ... кітаптағыдеректергеөзгеріс енгізуге, өшіруге, ... ... және ... операциялары мен ондағы жүргізілетін, толтырылатын
құжжаттардың дұрыстығына ұйымның бас бухгалтері бақылау жасап отыруы ... ... ... валюта түріндегі нақты ақшаларының есебі
үшін өз алдына кассалық ... ... ... ... бұл ... кассалық
операциялар бойынша толтырылатын барлық құжжаттарда кіріске алынған яғни
келіп ... және ... ... ... ... ... сомасы шетел
валютасымен және сол күнгі бағам (курс) бойынша ұлттық ... ... ... ... ... алушы болып табылатын заңды тұлға 2006 жылдың
13 желтоқсанында алған тауарлары үшін 5000 (бес мың) АҚШ ... ... ... ақша төлеген (сол күнгі доллардың теңгеге ... ... 149-ға тең) деп ... ... бухгалтерлік есепте
мынадай жазу жазылады:
Д-т: ... ... ... ... ... ... табыс ... ... 745000 ... ... ... ... шетел валютасы түріндегі ақшалардың есебі
кассадағы ұлттық валюта түрінде нақты ақша ... ... ... ... ... есептейтін шоттар бойынша
жүргізілетін операциялар кредиті бойынша нөмірі бірінші ... ... ... осы ... ... жүргізіледі.
Кассадағы ақшалар шоты бойынша жүргізілетін операциялар
|№ | ... ... ... ... | |шот |н |
| | | |шот ... |Түсуге тиіс дебиторлық борыш сомасы | 451, 452 | 301 |
| ... ... ... ... | | ... |Алынған вексель бойынша түсуге тиіс | | |
| ... ... ... кәсіпорынның |451, 452 |302 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... | | |
| ... ... ... кассасына |451, 452 |321- 323 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... тиіс | 451, 452 | 332 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... адамдардың бұрын аванс| | |
| ... ... ... ... |451, 452 |333 |
| ... ... кәсіпорынның кассасына | | |
| ... | | ... ... мен ... артық | | |
| ... ... ... ... |451, 452 |333 |
| ... қайтарылды. | | ... ... ... мен жеке ... | 451, 452 | 334 |
| ... ... кәсіпорынның кассасына | | |
| ... ... | | ... ... жол ... кәсіпорынның | 451, 452 |351, 352 |
| ... ... ... | | ... | Қызмет көрсетушілер мен қоюшы | | |
| ... ... ... берілген |451, 452 |411 |
| ... ... ... кассасына | | |
| ... | | ... ... ... ... ... | | |
| ... кассасына кіріске алынды. |451, 452 |411 ... ... ... кәсіпорынның | | |
| ... ... ... ... |451, 452 |421-424 ... ... ... кәсіпорынның| | |
| ... ... ... ... |452 |431, 432 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... |451 |441 ... ... ... үшін үлес | | |
| ... ... ... түскен |451, 452 |511 |
| ... ... ... ... | | ... сатып алған өз меншігіндегі | | |
| ... ... ... ... ... |451, 452 |521 |
| ... кіріске алынды. | | ... және ... тыс ... ... | | |
| ... ... сомалар кәсіпорынның | | |
| ... ... ... ... салу |451, 452 |611 |
| ... ... | | ... кезеңнің (уақыттың) кірістеріне | 451, 452 | 611 |
| ... сома ... ... | | |
| ... ... | | ... |Дайын өнімдерді сатудан алынатын ақшалар | | |
| ... ... ... ... |451, 452 |701 |
|19.|Сатылып ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... |451, 452 |701 ... емес ... ... | | |
| ... сома ... кассасына |451, 452 |722 |
| ... ... | | ... ... сатудан алынатын сома | | |
| ... ... ... ... |451, 452 |722 ... бағалы қағаздарды сатудан алынған | | |
| ... ... ... ... ... |451, 452 |723 ... ... қағаздардан алынатын | | |
| ... ... ... ... сомасы| | |
| ... ... ... ... |451, 452 |724 ... ... ... байланысты | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... кәсіпорынның кассасына кіріске |452 |726 |
| ... | | ... ... ... ... | | |
| ... ақшалары кәсіпорынның кассасына |451, 452 |726 |
| ... ... | | ... ... ретінде келген | | |
| ... ... ... ... |451, 452 |727 |
| ... алынды. | | ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... |451, 452 |862 |
| ... ... ... алынған | | |
| ... | | ... ... алынған материалдық емес | | |
| ... ... ... | | |
| ... төленді: |101-106 |451,452 |
| ... ... құны ... ; | |451,452 |
| ... құн салығы сомасына. |--331 | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... құны ... |121-126 |451,452 |
| ... құн ... ... |331 |451,452 ... ... алынған материалдық қорлардың | | |
| ... ... ... ... ... |451,452 |
| ... алынған құны бойынша: |331 |451,452 |
| ... құн ... ... | | ... ... алынған тауарлардың бағасы | | |
| ... ... ... |222 |451,452 |
| ... ... құны ... |331 |451,452 |
| ... құн салығы сомасына | | ... ... ... ... адамдарға | | |
| ... ... ... |333 |451, 452 |
| ... сатып алу үшін т. б.) | | |
| ... ... ... | | ... |Жұмысшылар мен қызметкерлерге несие | | |
| ... ... ... ... |333 |451, 452 |
| ... ... | | ... ... ... мен қоюшы | | |
| ... ... ... ... |351, 352 |451, 452 |
| ... ... сома | | ... ... ... ... ... бағасы |401-403 |451 |
| ... ... ... | | ... ... тауарларды дайын өнімдерді және | | |
| ... да ... ... ... ... 432 |452 |
| ... ... ... аударылды. | | ... ... ... ... ... және | | |
| ... да ... сатудан түскен ақшалай|441 |451 |
| ... есеп ... ... аударылды. | | ... ... ... ... мекемелерден | | |
| ... ... ... ... |601-603 |451 |
| ... ... | | ... ... үлес ... | | |
| ... ... ... |621-622 |451 |
| ... ... төленді. | | ... ... ... сомалары үшін|633 |451, 452 |
| ... ... ... ... | | ... |Қоюшы мердігерлерге берешек сома |671 |451,452 |
| ... ... ... | | ... ... мен ... есептелген | | |
| ... ... ... ... |681 |451 |
| ... ... | | ... |Кәсіпорынның лауазымды тұлғалар алдындағы| | |
| ... ... ... |682 | ... ... ... ... авнстық | | |
| ... ... ... ... сома |687 |451 |
| ... ... ... | | ... ... қызметкерлердің берген аванстық | | |
| ... ... ... ... сома |687 |451, 452 |
| ... ... төленді. | | ... ... сату ... ... болған | | |
| ... ... ... ... |451 ... ... ... ... ... | |
| ... |821 |451 ... ... ... күту | | |
| ... ... шығындары |821 |451, 452 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... үшін ... ... |843 |451 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... байланысты | | |
| ... ... ... ... |844 |452 |
| ... төленді. | | ... мен ... есеп ... шоты бойынша
жүргізілетін операцияларының есебі.
Кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... үшін ... ... ... есеп ... шотын ашулары тиіс. Кез келген кәсіпорындар
үшін әрбір банк мекемесінен бір ғана есеп айырысу шотын ашуына болады. ... ... ашу үшін ... мен ұйымдар банк мекемесіне мынадай
құжжаттарды ... етуі ... ... ... шот ашу ... өтініш;
-кәсіпорынның құру туралы (жайлы) шешімдердің көшірмесі
-кәсіпорынның басшысы, бас бухгалтері және олардың ... ... , ... ... мөр ... ... арнаулы
үлгідегі карточка және басқа құжжаттар.
Кәсірорынның басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға төлейтін төлемі әдетте
қолма- қол ... есеп ... ... ... да болмасын заңды ұйымның басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға
қарызы, олардан ... ... ... ... ... ... ... құны және олардың көрсеткен қызметтеріне төленетін төлем шот
иесінің ... ғана ... Есеп ... шотыныа қаржы кейбір
жағдайларда шот иесінің келісімінсіз арбитраждың ... ... ... ... ... ... қаржы полициясының бұйрығы тағы да басқа
заңда қаралған жағдайлар ... ... ... Есеп ... ... ... ақша мен қаржы алу үшін шот иесіне қызмет көрсететін банк
мекемесі чек ... ... ... өкілі, әдетте кассир есеп
айырысу шотынан ... ... ... ... осы чек кітапшасын береді.
Ұйымдардың өкілі әдетте кассир есеп айырысу ... ... ... осы ... тиісті түрде толтырылған чегі бойынша ала алады. Есеп айырысу
шотына кәсіпорынның сатқан өнімі мен ... ... ... басқа да акивтерінің және басқа заңды немесе жеке тұлғаларға көрсеткен
қызметтерінен түскен ... ... ... мен ... да ... ... алған несие, сондай-ақ басқа да кәсіпорындар мен ұйымдардан
алған қарыздарының сомалары ... Ал бұл ... ... ... ... жеке тұлғалардан сатып алған мүліктері мен ... ... және ... тыс ... ... ... сомасы төленеді.
Сонымен қоса бұл ... ... ... ... ... еңбекақысын төлеу үшін және басқадай мақсаттар үшін нақты
ақша алынады. Банк мекемесі есеп айрысу ... ... ... ... яғни ... мен ... ақша қабылдау, төлеу және аудару
жайлы тапсырмаларын орындайды. Есеп ... шоты ... ... белгілі құжаттар негізінде жүргізіледі. Негізгі есеп айырысу
құжаттары болып: ... ... ... ... төлем талабы-
тапсырмасы, инкассалық өкім, салық және кеден органдарының инкасалық өкімі
және тағы да басқа құжаттар ... Есеп ... ... оларға қол
қойуға құқығы бар екі лауазымды адамдардың (кәсіпорын ... мен ... ... болуы керек. Онсыз құжжат орындалуға қабылданбайды.
Банк мекемесі өзі қызмет көрсететін кәсіпорындар және ... мен, ... ... ... ... келісімге келе отырып, белгіленген мерзімге
оларға шоттың ... ... ... Осы ... мен бірге есеп
айырысу шоты бойынша жүргізілетін операциялардың ... ... ... ... құжжаты да бірге беріледі. Көшірмеде кәсіпорындар ... ... ... ... басындағы және соңындағы қалдығы және
операция бойынша есеп айырысу шотына келіп түскен, яғни ... ... ... ... яғни ... ... сомасы көрсетіледі.
Кәсіпорындар мен ... ... банк ... берген шоттың
көшірмесінде жазылған сомалардың дұрыстығы және олардың көшірмемен бірге
берілген құжаттарға ... ... ... есеп айырысу
шотындағы ақшалардың жұмсалу нөмірі 2-ші (екінші) журнал-ордерде, ал шотқа
кіріс етілген ақшалардың сомасы осы ... ... ... | ... ... ... |н шот |н шот ... | ... ... ... өнім, көрсетілген| | |
| ... ... ... үшін алынуға тиісті |441 |301 |
| ... есеп ... ... ... ... | | ... |Еншілес (тәуелді) серіктестіктерден сатылған | | |
| ... ... ... ... ... |321-323 |
| |алынуға тиісті сома есеп ... ... ... | |
| ... | | ... ... айырысу шотына вексельмен келіп түскен | | |
| ... |441 |302 |
| ... ... ... ... |441 |332 |
| ... пайыздар . | | ... ... деп ... ... ... есеп | | |
| ... ... кіріске алынды. |441 |411 ... ... ... ... ... жарғылық қорын| |511 |
| ... ... үлес ... ... |441 | |
| ... с. | | ... |Өз ... қайта сатудан есеп айырысу шотына| |521 |
| ... ... ... ... |441 | ... ... ... ... ... алушылардан | | 724 |
| ... ... үшін ... қар |441 ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... ... жалға алып пайдаланғаны үшін | |724 |
| ... ... ... есеп ... ... |441 |(332 егер |
| ... ... | ... |
| | | ... | | ... |
|9. |Есеп айырысу шотына кассадан келіп кіріске | | |
| ... сома |441 |451 ... ... да ... ... өтеу ұшын ... | | |
| ... сома |441 |334 ... ... банк ... есеп айырысу шотына кіріс |441 |601 |
| ... | | ... ... айырысу шотына банктегі арнайы шотынан | | |
| ... ... сома |441 |423 ... ... айырысу шотына келіп кірістелген банктен | | |
| |тыс ... ... |441 |602 ... ... ... ... келіп түскен акциялардың | | |
| ... |441 |724 ... ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... |441 |724 ... ... ... ... ... түскен ұзақ мерзімге | | |
| ... ... ... сомасы |441 |724 ... ... ... шотына құнды қағаздарды сатқаннан | | |
| ... ... сома |441 |723 ... ... ... ... сомасының артығы есеп | | |
| ... ... ... |441 |631-639 ... ... ... шотына келіп түскен атқарушы | | |
| ... ... |441 |726 ... ... есеп айырысу шотынан төленіп сатылып | | |
| ... ... есеп ... |101-106 |441 ... ... есеп айырысу шотынан төленіп сатылап | | |
| ... ... ... |121-125 |441 ... ... есеп ... ... төленіп сатып | | |
| ... ... ... ... ... |126 |441 ... |Негізгі табынды толтыру үшін жас малдарды бағып|126 |441 |
| ... ... ... ... есеп ... | | |
| ... ... | | ... ... ... қысқа мерзімді жалдық |811, 821, | |
| ... есеп ... ... ... |937, 687 |441 ... ... қосалқы бөлшектерді сатып алу үшін | | |
| ... ала ... ... есеп ... ... |351 |441 |
| ... ... | | ... ... ... орындаушыларға істейтін | | |
| ... үшін ... ала ... ... есеп |352 |441 |
| ... ... төленген ақшалар. | | ... ... ... ... ... есеп ... | | |
| ... ... |401-403 |441 ... |Банк жәнебанктен тыс мекемелерден алынған | | |
| ... есеп ... ... ... |601-603 |441 ... ... ... акционерлерге есептелген | | |
| ... ... есеп ... ... төленеді. |621-622 |441 |
|30 |Заңды тұлғаның есептелген табыс ... ... | | |
| ... ... есеп ... шотынан бюджетке |631 |441 |
| ... | | ... ... ... ... салық сомасы есеп | | |
| ... ... ... ... |633 |441 ... ... ... мен қызметкерлердің | | |
| ... ... ... ... ... |639 |441 |
| ... ... | | ... ... салық сомасы есеп айрысу шотынан | | |
| ... ... |635 |441 ... |Жабдықталушылардан алынған тауарлар үшін | | |
| ... сома есеп ... ... аударылды. |671 |441 ... ... ... жал ... есеп ... шотынан | | |
| ... |683 |441 ... ... ... ... байланысты кеткен | | |
| ... ... есеп ... ... ... |843 |441 ... ... ... және тағы да ... | | |
| ... ... үшін есеп айрысу шотынан |451 |441 |
| ... ақша ... | | |
| | | | |
2. 3. ... ... ақшалар қозғалысының есебі
Қазақстан Республикасының белгіленген заңына сәйкес ел ішіндегі
әртүрлі операциялар бойынша ... мен ... ... ... тек қана ұлттық валюта түрінде жүргізілуі тиіс. Ұйымдардың
резидент емес заңды ... ... ... мен ... үшін шетелдік валюта түрінде қаржы төлеуі немесе ... ... ... ... ... ... валюта бойынша операция
жасау үшін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 1996 ... 24 желтоқсандағы нөмірі 54-1 санды “Валютаны реттеу
туралы” Қазақстан Республикасының ... және 1997 ... 23 ... Ұлттық
банк басқармасы бекіткен нөмірі 206-санды “Қазақстан Республикасындағы
валюта бойынш жасалатын ... ... ... алуы ... валюта дегеніміз кәсіпорындар мен ұйымдардағы тауарларды, дайын
өнімдерді сату (сатып алу), ... ... ... ... орындау
барысында қолданатын Қазақстан ... ... ... ... ақша ... ... ... Кәсіпорындар мен
ұйымдардың шет елдік валюта түрінде алатын табысы сол ... ... ... ... ... банк ... ... ақша
айырбастау бағамы (курсы) бойынша есептеліп, Қазақстан Республикасының
ұлттық валютасы тұрінде ... ... ... ... ... ... ... ақша бірліктерінің (валюталарының) өзара қатынасы.
Кәсіпорындармен ұйымдар шетел ақша бірлігімен операциялар жасау үшін
банк мекемесінен ... шот аша ... Ал ... ... шот ашу ... мекемесіне осы кәсіпорынның жарғысының (уставының) ... шот ашу үшін ... ... ... қолдары қойылып және
75
ұйымның мөрі басылған арнайы карточка тағы да басқа құжаттарды табыс етуі
керек. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... мен ақша ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банк мекемесі белгілеген
тәртіп бойынша ... ... ... және ... ... ... бар. ... сату және сатып алу валюталық биржада қалыптасқан бағам (курс)
бойынша. Кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... және ... актив
терді шетел валютасына сатқанда немесе ... ... ... ... тыс ... шетел валютасымен несие
алғанда немесе оны қайтарғанда, тағы да басқа ... ... мен ... ... ... ... Осы ... уақытымен, яғни тауарды сатылған күнімен сол тауар үшін ақша
қаражатының төленен мерзім аралығындағы ... ... ... ... пайда болады. Бағамдық (курстық) айырма дегеніміз ... ақша ... ... бағамның (курстың) өзгеруі салдарынан
болатын ... ... Бұл ... ... қай ... пайда болса
кәсіпорыдар мен ұйымдардың сол кезеңдегі бухгалтерлік есебінде ... есеп ... ... ... ... мен ... ... алатын табыстары немесе шеккен шығындары өз алдына
бөлек есептеледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын ... ... ... ... деп аталатын шотта есептелінеді.
Бағамдық (курстық) айырма кәсіпорындар мен ... үшін оң ... ... жағдайда кәсіпорындардың бухгалтериясында:
Д-т: ... ... ... ... айырмашылықтан алынатын табыскорреспонденциясы
жазылатын болса, бағамдық айырма ... үшін ... ... ... жағдайда:
Д-т: Бағамдық айырмашылық бойынша шығын
К-т: ... ... ... түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
76
Меншік түріне қарамастан барлық ... ақша ... ... ... ... мен ... тиісті органдарға (үлгілі
түрі
№1-валюта) валюталық қорлардың қозғалысы жайлы (туралы)есеп ... ... ... ... шоты бойынша жүргізілетін
операция.
|№ | ... ... ... |ін шот |ін шот |
| 1.| 2. | | |
| | |3. |4. |
| ... үлес қосушылардың жарғылық қорға қосқан|431-432 |511 |
| ... ... ... ... етіледі. | | |
| ... ... ... үшін шет | |301 |
| ... сатып алушылардан валюталық шотқа келіп |431-432 | |
| ... сома | | |
| ... ақша өз ... ... |441 |431 |
| ... есеп айырысу шотына кіріс етілді. | | |
| ... ... ... ... ала ... |431, 432 |661,662 |
| ... ... | | |
| ... ... ... ... ... |452 |431,432 |
| ... | | |
| 6.|Өз ... валюталық шотқа шетелдік валюталық| |432 |
| ... ... ... сома |431 | |
| ... ... қате ... ... |431,432 |687 |
| ... ... қате ... ... ақшалар; |334 |431,432 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... ... |671 |431,432 |
| ... ... жабылуы | | ... ... ... ... ... мен ... ... ақшаларын сақтау үшін банк
мекемесіне арнаулы шот ашуына болады. Бұл шотта ашылған аккредитивтердегі
ақшалар, чек ... ... ... ... шоттардағы
ақшалар және басқадай шоттардағы (вексельден басқа) ... ... ... ... мен ... ... аталған «Аккредитивтердегі
ақшалар» деп аталатын шоттарында аталатын және ... ... ... ... ... ... ... ақшаларын
есептейді. Негізінен алғанда есеп айырысудың ... түрі ... ... ... ... басқа жерде тұратын) жабдықтаушылар мен қолма-
қол есеп ... үшін ... Есеп ... бұл түрі басқа қолма-қол
ақшасыз есеп айырысуға ұқсас болып келеді. Бұл есеп айырысу құжаты бойынша
сатып алушы өзіне ... ... банк ... ... шоты ашылған, яғни оған қызмет көрсететін банктен аккредитив
ашады. Есеп ... бұл түрі 1931 ... бері ... ... ... қаржылар бойынша есеп айрысу жабдықтаушыларға
төлемнің дер кезінде төленуін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... ... оған ... ... банк мекемесі
жабдықтаушы ұйымға қызмет көрсететін банк мекемесінен ашады.
Аккредитив – кәсіпорынның заңды ... жеке ... ... ... ... ... белгіленген соманы төлеу
туралы тапсырмасы.
Аккредитив тек ... ... есеп ... арналады. Ал
аккредитивтің мерзімі ... мен ... ... ... ... ... Бұл ... мыналар көрсетілуі қажет:
- төлеушінің тапсырмасы бойынша аккредитивті ашқан банктің (банк
имитенттің)аталуы;
- аккредитивтің ... оның ... және ... ... ... ... ... (ақша) алу үшін жабдықтаушының өзіне
көрсету;
ететін банкке тапсыруға тиісті құжаттардың толық тізімі және ... ... ... тиеп ... ... жұмыстарды,
қызметтерді орындағаннан кейін құжаттарды банк мекемесіне тапсыру
мерзімі және олардың орындалуына қойылатын талапта;
- .Жабдықтаушылар аккредитив жайлы оның ашылғандығы туралы ... ... да ... ... мен ... «өтелінген» (депоненттелген) және «өтелінбеген»
(депоненттелмеген) деп аталатын түрлері ашылуы мүмкін. Аккредитив ... ... ... және ... ... ... екі түрге
бөлінеді. Тапсырыс берушінің өзінің шотындағы ақша қаражаты есебінен немесе
78
оған қызмет ... ... ... несиенің есебінен жабдықтаушы
кәсіпорынға қызметкөрсететін ... ... ... алдын ала
аударылған қаржысы – ... ... ... ... ... ... ... мен жабдықтаушы кәсіпорындарға ... банк ... ... ... ... ... ... тек қана келісімшарт жасалып келісілген, яғни ақша ... ... онда бұл ... ... түрі қатарына жатқызылады.
Аккредитив ашу жайлы келісімшартта қарастырылған келісімдерді
өзгертуге, ... тек ... ... ... ... ... ғана ... ондай аккредитив – «Кері шақырылатын аккредитив» түрінің ... ашу ... екі ... ... келісімшартта
қарастырылған келісімдерді жабдықтаушы кәсіпорынның келісімінсіз жоюға
немесе ... ... ... ... ... ... ... ашу үшін төлем төлеуші кәсіпорын өздері қызмет көрсететін
банк мекемесіне арыз береді және сонымен қатар мына ... ... ... ... ... ... ашылатын келісімшарттың көшірмесі;
- аккредитив ашылатын банктің аты;
- аккредитивтің орындалатын уақыты және жері;
- аккредитивтен ... ... ... болатын құжаттардың
толық
және нақты аты;
- аккредитивтің түрі;
- аккредитивтің қандай тауарға, затқа ... ... ... арналғандығы және оны төлеу үшін ... ... ... ... ... сомасы.
79
Аккредитивтен қаржы алу үшін жабдықтаушы кәсіпорын тауарды тиеп
жібергеннен ... ... ... қаралған құжаттарды банк
мекемесіне табыс етеді. Бұл құжаттар аккредитивте ... ... ... ... ... Егер аккредитивте қарастырылған бұл
шарттың біреуі орындалмаған дағдайда аккредитивтен қаржы төленбейді. Егер
аккредитивте ... шарт ... ... ... ... өкілі
акцептеуі керек болатын болса, онда ол адам ... яғни ... ... мына ... ... ... төлқұжжат немесе оның орнына жүретін басқадай құжаттар;
- аккредитив ... ... ... ... ... ... ... қотаңбасының үлгісі.
Жабдықтаушының банкісінде аккредитив мынадай жағдайларда жабылады:
- аккредитивтің мерзімі біткенде;
- аккредитивті жабу туралы жабдықтаушының берген арызы бойынша.
Аккредитив ... ... ... сома сатып алушының (төлеуші
кәсіпорынның) банкісіндегі тиісті шотына аударылады.Ашылған ... ... ... шотының дебитіне қай ... ... есеп ... ... ... ... шоттардағы
ақшалар, банк несиесі, банктен тыс басқа да мекемелердің несиелері және
тағада басқа ... ... ... ... ... ... сома ... «Мердігерлер және жабдықтаушылар
мен есеп айырысу» шотының дебитіне «Аккредитивтегі ақшалар» -деп ... ... ... Ал ... ... ... ... жұмсалынбаған сома ақшалар келіп ... ... ... ... -деп аталатын шоттың кредитіне жазылды.
«Чек кітапшаларындағы ақшалай қаржылар» - деп ... ... ... ... мен есеп ... операцияларының есебі
жүргізіледі. Чек кітапшаларындағы ақшалар жабдықтаушылар мен тасымалдаушы
кәсіпорындардан және ... мен ... да ... алынған
тауарлық-материалдық құндылықтардың құнын
80
төлеуге немесе олардың көрсеткен қызметтері үшін есеп айырысуға арналған.
Кәсіпорыдар мен ұйымдар чек кітапшаларын алу үшін банк ... ... ... ... осы өтінішпен бірге кәсіпорын немесе мекеме алатын
чек кітапшасындағы сомасы депаненттеу үшін банк мекемесіне ... ... ... ... ... мен ұйымдар
чек ... ... ... ... ... ... ... жазылады:
Д-т: Чек кітапшаларындағы ақшалар.
(тиістілеріне қарай)
К-т: Есеп айырысу шотындағы ... ... ... ... тыс ... да мекемелердің несиелері және тағы да ... ... чек ... тиісті жеріне ол чек кітапшасы берілген
кәсіпорын немесе мекеменің толық аталуын ал егер жеке адамға ... ... ... ... Чек ... ондағы соманың жұмсалмаған, яғни
пайдаланылмаған мөлшері көрсетіледі.Чек кітапшасы арқылы бір немесе ... есеп ... ... Егер банк ... ... ... ... кәсіпорынға қайтарғанда есеп айырысу
шотындағы ақшалар, валюталық шоттардағы ақшалар, банк несиесі, ... ... ... ... және тағы да ... ... ... «Чек кітапшаларындағы ақшалар» деп аталатын шот кредиттеледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда нақты ақша мен ... ... ... және емдеу, сауықтыру орындарының жолдамалары, жол билеттері,
сонымен қатар үкіметтің жәрдемі ретінде ... ... яғни ... сақталуын қадағалауды талап ететін басқа да ... Бұл ... ... ... құжаттар «Банктердегі ақшалар»
шотында есептеледі. Осылар мен қатар бұл шоттакәсіпорынға немесе ұйымға
бюджеттен ... ... бір ... ... ... ... ... ұйымның қаржылары мәдени-ағарту саласына демалыс
лагеріне бөлінген қаржылар есептеледі.
81
Банктердегі арнайы ... ... шоты ... операциялар.
|№ | ... ... ... |Кредиттелетін |
| | |шот |шот ... |2. |3. |4. ... ... ... ... |421 |423,431 |
| | | |441 ... ... ... ... ... аккредитивтер |421 |601 ... ... ... арқылы жабдықтаушыларға |671 |421 |
| ... ... және ... құны | | |
| ... | | ... ... ... пайдаланылмай қалған | |421 |
| ... есеп ... ... қайтарылды. |441 | ... ... чек ... ... |422 |431,441 |
| ... ома | |601 ... ... және ... ... |671687 |422 |
| ... чек ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ақшалардың қозғалысын ішкі бақылау.
Аударылған бірақ әлі кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... алынбаған ақшалар жолдағы ақшалар болып саналып, ал ... ... ... ақшалар» деп аталатын шотта жүргізіледі. Бұл шот
ай соңында ... мен ... ... да ... ұйым ... ... ... әзірге келіп түспеген, яғни кіріске алынбаған
жолдағы ақшалар жайлы ақпараттарды қорытындылауға арналған. Бұл ... мен ... ... ... ... ... ... алушылардың ұйымға банк мекемелері, сақтық
кассалары, почта бөлімшелері арқылы аударған, бірақ кәсіпорынның тиісті
шотына әлі ... ... ... ... мен ... ... «Жолдағы ақшалар» шотында сомаларды есептеу үшін
мынадай құжаттар болуға тиіс:
- сатудан немесе ... да ... ... ... банк
мекемесінің
қабылданғандығын дәлелдейтін құжат;
- почта бөлімінің ақшаны қабылдағаны жайлы квитанциясы;
- басқа кәсіпорындардан олардың ақша аударғаны жайлы ... ... ... ... ... ... оны қабылдаған банк немесе почта
аты көрсетіледі).
Мысалы: 2006 жылы 28 желтоқсанда ККК фирмасы ... ... ... ... осы ... ... алған НҰР фирмасынан 300 000 теңге аударғаны
туралы авиза (құжат) алды делік. Бірақ бұл ақша ККК ... есп ... 2007 жылы 5 ... ғана ... ... яғни ... ... Осы
операциялар бойынша ККК фирмасының ... ... ... ... ... 2006 ... ... ... ... ... ... ... ... шоты
300 000 тг.
5 қаңтар 2007 жылы:
Д-т: Есеп ... ... ... ... ... ... тг.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бухгалтериясы аударылған жолдағы
ақшалардың ... есеп ... ... ... ... ... ... есепке алынуына бақылау жасап отыруы керек. Осы ... ... ... мен ... ... ... жолдағы шетел
валютасы да осы «Жолдағы аударылған ақшалар» шотында ... ... ... ... ақшалар мен есеп айырысу операцияларын
жылдамдату, қателіктердіболдырмау мақсатында жаңа ... ... ... соңғы кезде жиі қолданылып жүрген электрондық төлем
жүйесін ... ... ... төлем жүйесі –бұл телефон, телеграф
немесе компьтерарқылы банк мекемелерінің арасында ақша қаражаттарын аудару
әдісі болып ... ... ... артықшылығы –қағаздар мен жұмыс
жүргізуді азайтады және ... мен ... ... барынша
қысқартады.
    ... ... шоты ... ... | ... ... ... | |н шот |н шот ... ... ... есеп ... ... | | |
| ... ... түспеген есеп беруге тиісті адамның|441 |333 |
| ... ... тағы да ... ... арқылы | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... есеп беретін | | |
| ... ... ... ... сома |411 |301 ... |Есеп беретін уақытқа дейін кәсіпорынға келіп | | |
| ... ... ... серіктестіктердің |411 |641-643 |
| ... ... | | ... ... есеп айырысу шотына жолдағы деп | | |
| ... ... ... ... |441 |411 ... ... ішкі бақылау     
Кәсіпорындар мен ұйымдардағы ақшалардың ... ішкі ... ... ... ... үшін;
ә) кәсіпорынның қаржылық саясатпен сәйкестігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... үшін және тағы да басқа жағдайларғабайланысты.
Ақшалар және басқа да тиімділігі жоғары ... ішкі ... ... ... ... ... ... үшін ақшалар мен олардың
баламаларына (эквиваленттеріне) жүргізілген бақылаулар дәл және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, яғни оны қорғау көптеген ... ... ең ... мәселесі болып табылады. Ақшаларды жасыру немесе оны
ұрлау өте оңай, ... ... ... жоқ және тез ... ... мен ұйымдарда ақшаларға ішкі ... ... ... ... асыруы, яғни атқаруы қажет:
- ақшалардың жеке есебін жүргізу мен бөлек сақталуын бақылау;
- қолма-қол есеп ... ... ... ... ... тек қана күнделікті қажетті мөлшерде ақша сақтау;
84
-касса қалдығын белгіленген мерзімде уақтылы тексеру;
-табыс әкелмейтін ақшалардың қайтарылуын қамтамасыз ету;
-ақшалардыңсақталуына жеке ... ... ... ... ... ... кез келген кәсіпорындар мен ұйымдарда
түрлі операцияларды орындауға және пайдалануға байланысты жүргізіледі. Есеп
айырысуды қолма-қол жүргізу ... ... ... жазып отыру
және оны ақша қалдығымен ... ... ... есеп ... бір ... ... ақшалардың ұрлануын, орындалған ... ... ... ... ... ... Ұрлықтар мен қателіктер болғанның өзінде олардың саны азаяды.
Ақшалардың үздіксіз және тұрақты банк ... ... ... ... ... ... есептеу және тіркеп жазу жұмысы үшін жауапты адам
тағайындау ... ... ... ... ... уақытында жазу;
-алынған ақшаларды дер кезінде депоненттеу.
Ақшаларды басқару функциялары мен оны тиісті құжаттарға тіркеп жазу
функцияларының жүзеге асырылуына ... ... ... ұйымның кассалық
операцияларына күнделікті ... және ... ... ... ... есепті құрайды. Кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің
ақшаларының жұмсалуын бақылау мақсаты мен басқа заңды және жеке тұлғаларға
ақша ... ... ... ... ... ... тәртіп бойынша
толтырылған жағдайдаған төлем ... ... ... мен ... өзінің ақшаларын банк мекемесінде сақтауға тиіс
екендігін бұның алдында айтып кеткен ... Бұл бір ... мен ... үшін ... ... бақылаудың маңызды
әдісі болып табылады және оның мынадай артықшылықтары да бар:
- Ақшаларының түгелдігіне, сақталуына банк мекемесі толығымен ... Банк ... ... ақшалардың жеке есебі
жүргізіледі.
- Бұл жерде ... ... ... ... (мүмкіндігі)
кәсіпорындар мен ұйымдардың өзінде сақталатын ақшаа ... ... ... ... Қ.К. ... есеп ... 2005
Әжібаева З.Н.
Құдайбергенов Н.А.
2. Родостовец К.В.
Т.Ғ. Ғабдуллин.
В.В. ... ... ... ... 2005
О.И. Шмидт.
3. В.Л. Назарова. ... ... ... ... В.Л. Назарова. ... ... ... Ұ.Б. ... ... және ... ортаны
қорғау
Алматы,
2005
6. Ж.Ж. Жатқанбаев ... ... ... ... ... ҚР ... ... жолдауы
Алматы, 2008
89
ІІІ бөлім. Қорытынды
Қаржылық инвестиция – бұл субъект табыс алу, инвестициялық капитал
өсімін немесе басқадай ... алу ... ... ... ... есебі 8 «Қаржылық инвестиция есебі» бухгалтерлік есеп
стандартымен ... ... ... ... ... (эксплуатацияға) жатпайты жылжымайтын мүліктің де
қатысы бар. Қаржылық инвестицияны сатып алу барысында ... ... ... ... ... байланысты шығындарға инвестиция құнын ... сату құны ... ... деп ... ... ауыл ... және
экономиканың басқа да салаларының кәсіпорындарына капитал ... ... ... ... ... ... қызметтің мақсаты –
түпкі нәтижесінде кәсіпкерліктен табыс немесе процент алу болып табылады.
Қаржылық инвестиция өзінің ... ... ... ... және ... болып бөлінеді. Нақты инвестициялар өзінің айналымы немесе алынған
мақсаты ... ... және ... болып бөлінеді.
Нақты инвестициялар–бұл кәсіпорынның негізгі капиталын ... ... ... ... ... ... ... – бұл субъектінің табыс алу мақсатында
пайдаланатын активі (мысалға, ... ... және ... ... капиталдың өсімі немесе алынатын басқа да олжалар
(мысалға, ... ... ... ... ... пайдаланбай тұрған жылжымайтын мүліктер де ... ... бір түрі ... ... ... ... Барлық бағалы
қағаздар екі топқа бөлінеді –ақшалай және ... ... ... бағалы қағаздарды алған кезде ақшалай қарыздарды алғандағыдай ... Бұл ... ... ... Оларға: вексельдер, депозиттік
және жинақ сертификаттар, және т.б. ... ... ... ... ... үшін, оның капиталын құрастыру немесе ұлғайту
мақсатында шығарылады.
88
Нарықтық экономика ... ... ... ... рөлі мен мәні ... ... мен нарықтық экономиканың
дамуына, әр түрлі деңгейдегі басқару шешімдерін әзірлеуге, ... ... ... ... іс-қимылын анықтап, бәсекелес субъектіні
айқындауға, сондай-ақ субъектілердің қаржылық және ... ... ... ... ақпаратты қалыптастыру инвестициялық есептің басты
мақсаттары болып табылады.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... әрі оны мамандығым деп таңдағандар үшін аса маңызды. Ол
шаруашылық ... кез ... ... ... жетекші орын алады.
Бухгалтерлік есептің мәліметтер негізінде бүкіл ... ... ... ... оның ... ... шығыны есепке алынады, қаржылық
жағдайы ашып көрсетіледі. Бухгалтерлік есеп ... ... ... және ... шешімдерін қабылдауға қажетті ақпаратты
жинақтайды.
Қазіргі заман бухгалтерлері –бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... экономикалық талдау мен аудит дағдыларын игеруі,
сондай-ақ өндіріс процестерін ... ... ... Ол ... ... құқықтары мен заңнамаларды есепке ала отырып, әр
түрлі экономикалық шешімдер қабылдап, ... ... ... білуі тиіс.
Менің бұл дипломдық жұмысым төмендегі тақырыптарды оқып ... ... ... ... ... жүйесін;
- бухгалтерлік терминологияны;
- есеп пен қаржылық есеп берудің негізгі принциптерін;
- қаржылық есеп беруді ... және ... ... ... ... ... ету ... шаруашылық қызметін жүзеге асыру ... ... ... сақтауын бақылау үшін мемлекеттік органдарын қажетті
ақпарат
тармен қамтамасыз етуін;
- бухгалтерлік есептің экономиканы ... ... ... ... ... бақылау-ақпараттық ролін;
8
Қоршаған ортаны қорғау
Қазіргі кезде экология қоршаған ортаны қорғау мәселелері мен ... ... және ... ... мен ... байланыстағы күрделі
ғылымдардың біріне айналды және Қазақстанның барлық жоғарғы оқу орындарында
оқытылады. Экологиядан лабораториялық сабақтар тек қана ... ... ... техникалық мамандықтар үшін ғана белгіленіп, біраз
мамандықтар үшін ... мен ... мен ... ... ... ... ... игеру пәнді жан жақты тереңдетіп оқып
білуге мүмкіндік берген болар еді.
Табиғат үшін атмосфералық ... ... ... және ... ... ... үшін көмірқышқыл газының және тыныс алу үшін
оттектің көзі. Ол тірі ... ... ... ... ... ... ... реттейді, зат алмасудың газ тәрізді өнімдерін
қабылдайды, планетада су ... ... ... жауын шашын түзілетін
және басқа да метеорологиялық процестер ... ... ... ... тіршілік ортасы болып саналады ал, олар топырақтың құнарлылығына әсер
етеді.
Атмосфера Жер бетіндегі ... ... ... ... ... адамзат тіршілігінің барлық жақтарына үлкен әсер етеді.
Өндірістің қарқындап ... және отын ... кең ... ... атмосферадағы бос оттектің қоры азайып, ал көмірқышқыл
газының мөлшері жоғарылауда. Нәтижесінде табиғаттағы көміртектің айналымы
бұзылды ... ... ... А.П. ... ... нәтижесінде
көмірқышқыл газының концентрациясы жыл сайын 0,2% ға ұлғайып ... ... ... адам ... отты ең ... рет ... ... осы күнге дейін түрлі жану процестерінде 273 ... ... ... болса, соның 246 млрд. тоннасы, яғни (90% ға жуығы ) ... ... ғана ... Көміртек айналымының бұзылуы мен атмосферада
көмірқышқыл газының ... ... ... ... химиялық
тепе-теңдікке үлкен әсер етеді.
Атмосфера табиғи және жасанды (антропагендік) жолмен ластанады.
86
Табиғи ластану. Атмосферада үнемі белгілі мөлшерде шаң ... ... ... ... процестер нәтижесінде түзіледі.
Атмосфераның құрамындағы зиянды заттардан жануарлар мен жабайы аңдар
да уланады
Өсімдіктер үшін әсіресе улы ... ... ... ... мен көмірсутектер. Олар ауыл шаруашылық ... мен ... ... ... зиян ... ... болатын күкіртті газдың ... ... ... азот ... -0,02 ... және ... ... есептеулері бойынша, Франция мемлекетінде атмосфераның
ластануынан болатын шығын ұлттық ... –4%, АҚШ –3%, ... ... ... ... ... ... ауаның ластануы мен
күресу мәселесі күрделі, жан-жақты және үлкен ... ... ... ... Дегенмен, ғылыми-техникалық прогресстің қазіргі заманғы даму
деңгейі адам организмі мен қоршаған ортаға ... әсер ... ... ... ... ластанудың алдын алудың іс-шараларын жасауға
мүмкіндік береді.
Атмосфералық ауаның ластануының алдын алатын және зиянды қалдықтардың
мөлшерін ... ... ... ... ... 3 ... ... Зиянды қосылыстар түзілетін технологиялық процестерді жақсарту
және мүмкіндігінше зиянды ... аз ... ... өндіріске
енгізу.
2. Отынның құрамын аппараттар мен карбюрацияны жақсарту және ... ... ... ... ... ... түсуін азайту немесе
мүлде болдырмау.
3. Зиянды қосылыстарды бөлетін объектілерді тиімді орналастыру және
жасыл ... ... ... егу.
87
Қорытынды
Субъектідегі шаруашылық іс әрекеттерді белгілеу бойынша пайдалану
мақсатымен алынған негізгі ... ... ... Алып ... ... ... құрал тауар материялдық қорлар құрамына ... өзі ... үшін емес ұзақ ... ... салу мақсатымен
алынатын негізгі құралдар қаржылық инвестиция ... ... ... үшін ... ... шоты ... құралдарды қабылдау тапсыру ... ... ... ... ... ... ... таңдамалы есебі жүргізіледі.
Негізгі құралдардың әрбір абъектісінде мүліктік
Көшер белгіленеді. Көшерлеу әрекетінде ... ... жүйе ... ... ... ... ... болсақ, тозудың екі түрі
болады. Олар сапалық және ... ... ... ... ... өндірістік жаңаруға байланысты. Ал, табиғи тозу ол ... ... сел, ұзақ ... есебінен күннен т.б.
Кәсіпорында негізгі құралдарды қысқа мерзімде жалға алу немесе ... ... беру деп бір ... ... уақытта жалға алынған немесе жалға
берілген негізгі құралдарды айтады. Халақаралық стандартта мұны ... ... ... ... бір жыл ... үш жыл аралығында жалға алуы
немесе жалға беруі орта мерзімді жал ... ... ... кәсіпорын әртүрлі шаруашылықтар мен өндірістерден құралған.
Кәсіпорынның жекелеген ... ... ... және ... есепке
алу мақсатында өндірілетін өнімнің атқарылатын қызметіне қарай барлық
өндірістер негізгі және қосымша болып ... ... ... ... өнімдер көмекші өндірістің өнімін
әзірлеуге қатыспайды. Бірақ өнім өндіруге қызмет көрсетуге ... ... ... етеді.
Өндірістік есепті дұрыс ұйымдастыру кез-келген кәсіпорын үшін маңызы
бар. Өндірістің бухгалтерлік есебін ұйымдастыру көбіне ... ... ... өндіріс жеке дара, сериялық және жаппай өндіріс деп ... ... және жеке ... кәсіпорын шығындарын есепке алу және
өнімнің өзіндік құнын ... үшін ... ... ... ... ... екі ... болады. Қаржылық
бухгалтерия және басқару бухгалтериясы біреуі ... ... ... ... ... ... ... туралы ақпаратты қорытып
өзіндік құн туралы калькуляция жасайды. Басқару бухгалтериясы жабық ... Яғни ... ... ... ... ... шоттар бөлімшесі бір
шолушы және бірнеше транзиттік шоттардан тұрады. Онда ... ... ... және басқа да белгілері бойынша топтастырылады.
Ағымдағы активтердің функционалды активі
Сатып алу, өндіріс және өткізу циклдерінің ... ... ... ... ... ... және локальді болып бөлінеді. Аудит
түрлерінің әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар. ... ... ... ... ... цикл және ... іс ... түрлері
бойынша белгілі басқару функцияларын атқару жағдайын ... ... ... ... ... менеджмент, маркетинг, қаржы,
бухгалтерлік есеп, экономиалық талдау, ... ... және ... ... ... ішкі ... ... функцияларын орындауды
тексеру жасалады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілерді сатып алу өндіріс және ... ... ... ... ... ... ... мыналар:
1. Материалдық ресурстар мен жабдықтауды ұйымдастыру жағдайын тексеру.
2. Қалыптасқан тауарлық-материалдық қорларды басқару жүйесін талдау.
3. ... ... және ... ... ... ... Қойма шаруашылығын ұйымдастырудың жағдайын тексеру.
5. Тауарлық материалдық ... мен ... ... ... дұрыстығын тексеру.
6. Қорларды түгендеудің барлық жүйелілігі мен дұрыстығын зерттеу.
7. Тауарлық материалдық құндылықтарды қолдануды ішкі бақылау ... ... ... ... және ... жақсарту
бойынша ұсыныстар әзірлеу.
Аудитор дайын өнімді тиеу мен өткізу жағдайын тексеріп, мыналарды
анықтауы тиіс:
1. Дайын өніммен жабдықтауға арналған шарттар ... ба және ... ... ... ... ... құжаттарды ресімдеудің дұрыстығы.
3. Тиелген өнімнің бағасын ресімдеудің дұрыстығы.
4. Банкке тиелген өнім үшін төлем талап-тапсырмасын ... ... Егер өнім ... жабдықтаушының қоймасынан босатылатын болса, өнімді
босатуға арналған құжаттарды ресімдеудің дұрыстығы.
6. Дайын өнімді тиеу мен ... ... ... ... Өнімді тиеу мен өткізу жөніндегі бухгалтерлік өткізбелерді жасаудың
дұрыстығы.
8. Синтетикалық және аналитикалық есеп жазбаларының «Алынатын шоттар»
және «Дайын өнімді (тауарларды, ... ... ... ... шоттары бойынша сәйкестігі.
Төлеу циклінің және ақша қозғалысының аудиті. ... ... ... аудиттің өте өзекті бағыты –ағымдағы активтің ... және ... ... элементтері қатарына жататын ақша мен ... ... ... мен қозғалысын тексеру болыптабылады. Ақшалай
операциялар қарқынды кең ауқымды сипатта. Дәл осы ... ... ... ... ... ... және ... банктік операцияларды жүргізу заңнамалық, жалпы
мемлекеттік, ведомстволық және ... да ... ... мен ... ... реттелген. Сондықтан төлеу циклі функционалды аудитін өткізуге
дайындық кезінде қабылданған заңдардың, стандарттардың , ... ... ақша ... ... ... ... ... ұйымдастыру ережелерінің талаптарын мұқият оқып білуқажет.Операциялық
Аудитор кәсіпорынның ... мен ... ... есептеу мен бақылау
жүргізудің сапалы жақтары туралы анық ... ... ... байланысты роблемалық ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешудің баламалы мүмкіндіктерін қарастырған жөн.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық инвестициялар және ақшалар36 бет
Бухгалтерлік есеп нысандары81 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь