Наноматериалдар өндірісінде қауіпсіздікті қамтамасыздандыру және бақылау

КІРІСПЕ 7
1 ӘДЕБИ ШОЛУ 11
1.1 Наноматериалдың құрылымдық және химиялық сипаттамасының бақылау әдістері 11
1.2 Нанобөлшектің потенциалды улылығын анықтайтын сипаттамалары 14
1.3 Наноматериалдардың токсикологиялық әсері 20
1.3.1 Көміртекті наноматериалдардың токсикологиялық әсері 21
1.3.2 Метал нанобөлшектің токсикологиялық және бинарлы байланыс әсері 26
1.4 Наноматериалдардың экотоксикологиялық әсері 29
1.5 Нанодисперсті күйдегі заттардың уыттылығы 33
2 МАТЕРИАЛДАР МЕН ӘДІСТЕР 37
2.1 Сорбтомертр көмегімен наноматериалдардың беттік ауданын анықтау әдісі 37
2.2 Наноматериалдарды алу барысында бөлінетін газдардың мөлшерін анықтау әдісі 38
2.3 Наноматериалдар алатын жумыс аумағының температурасы, ылғалдылық мөлшерін бақылау 39
3 НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ 41
3.1 Сорбтомертр көмегімен наноматериалдардың беттік ауданын анықтау 41
3.2 Наноматериалдарды алу барысында бөлінетін газдардың мөлшерін анықтау 42
3.3 Наноматериалдар алатын жумыс аумағының температурасы, ылғалдылық мөлшерін бақылау 42
3.4 Нанобиостимуляторға ұқсас физикоксинді мутагенділікке сынау 43
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИТТЕР ТІЗІМІ
. ҚОСЫМШАЛАР
Қазіргі таңда дүниежүзі нанотехнологияның, яғни өлшемі 100нм болатын материалдар мен заттарды алуға және қолдануға бағытталған технологияның қарқынды дамуына көңіл аударуда. Нанотехнологияны қолдану арқылы алынған материалдар химиялық өндірістің микроэлектроника, энергетика, оптика, құрылыс, ғылыми зерттеу, бақылау және қоршаған ортаны қорғау салаларында қолданылады. Наноматериалдардың ерекше қасиеттері және олардың биологиялық белсенділігі дәрілік препараттар мен вакциналарды адрестік тасымалдауда, кардиологиялық, онкологиялық және басқа да аурулармен күресуде, гендік және молекулярлы инженерия мақсатындағы инфекцияларда, қоршаған орта сапасын жақсартуда, парфюмерлі – косметикада, тамақ өндірісі және басқа да салаларда қолданылуы мүмкін.
Қазіргі таңда дүниежүзінде наноматериалдардың таралуы және өндіріс көлемі қарқынды дамуда. Нанотехнологияны қолдану барысында алынған өнімді сатудың жалпы көлемін болжаммен 2015 жылға қарай 10 триллион АҚШ долларына көтеру керек. Ресей Федерациясында наноматериалдар кейбір түрлерінің өндірісі тез дамуда. Медицина, тұрмыстық және тамақтануда қолдану тағайындалмаса да, өндірісті қосқандағы наноматериалдың қолданылуы және таралуының толық цикл айналымы қоршаған ортаға және адам организміне енеді. Осыларға байланысты адамның әртүрлі наноматериалдарға қатысты экспозиция деңгейі жақын уақытта жоғарылай түседі.
Наноиндустрияның дамуы екі бағытты бастаманы көрсетеді, яғни қауіпсіздік түсінігіне қатысты «ішкі және сыртқы қауіптен мемлекеттің, қоғамның және тұлғаның өмірлік маңызды қызығушылықтарын қорғау жағдайы»;
-наноқауіптің туындау себептерін анализдеу;
-қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесін құру үшін нанотехнология және наноматериалдарды қолдану;
Наноқауіп пайда болатын негізгі себептер:
-нанобөлшектердің кіші геометриялық өлшемі, олардың жоғары ену қабілеті, адамда, жануарлар мен өсімдіктерде эволюциялық қарсы әсер ететін қорғау механизмі жоқ болғанда реакциялық және адсорбциялық белсенділігі;
-нанобөлшектер мен наножиынтықтардың құрылымы мен құрамының көптүрлілігі және олардың идентификациясы мен сандық сипаттамасының күрделілігі;
-механизм туралы сенімді ақпараттың болмауынан объекттің органикалық (соның ішінде тірі) және органикалық емес табиғатының жасанды интеграциясына негізделген конвергентті жүйені қалыптастыратын пәнаралық зерттеудің дамуы;
1. Лучинин. В.В. Наноиндустрия и безопасность // Наноиндустрия 2008. № 3. C. 4-9.
2. Алфимов М.В.,. Разумов В.Ф. Доклад рабочей группы «Индустрия намосистем и наноматериалов».- // Российские нанотехнологии.-2007.-Т.2, № 1-2.-Б. 12-25
3. Старостин В.В. Материалы и методы нанотехнологии М.: Бином. Лаборатория знаний. 2008. 431 б.
4. Environmental Nanotechnology edited by Wiesner M., Bottero J.-Y. / McGraw-Hill: 2007, 540 p.
5. Гусев А.И. Наноматериалы, наноструктуры, нанотехнологии: М.: Физматлит, 2007. 416 б.
6. Попов В.В., Саркисов П.Д., Шабанова Н.А. Химия и технология нанодисперсных оксидов. М: Академкнига. 2007. 309 б.
7. Основы оценки риска для здоровья населения при воздействии химических веществ, загрязняющих окружающую среду. / Онищенко Г.Г, Новиков СМ., Рахманин Ю.А. и др. - М.: НИИ ЭЧ и ГОС, 2002. - 408 С.
8. Курляндский Б.А. О нанотехнологии и связанных с нею токсикологических проблемах. Токсикологический вестник, 2007, №6
9. Глушкова А. В., Радилов А. С., Рембовский В. Р. «Нанотехнологии и
нанотоксикология – взгляд на проблему», Токсикологический вестник, 2007, №6
10. Иваненко Н.В. Экологическая токсикология. Учебное пособие. Владивосток: Изд-во ВГУЭС, 2006.
11. Рыжонков Д. И., Лёвина В. В., Дзидзигури Э. Л. Наноматериалы: учебное пособие –М., 2008. 365 с.
12. Nanotoxicology : characterization, dosing and health effects / edited by Monteiro-Riviere N. A., Lang Tran C./ Informa Healthcare USA, Inc. 2007, 540 p.13
13. Чечеткин В.Р., Прокопенко Д.В., Макаров А.А., Заседателев А.С. Биочипы для медицинской диагностики// Российские наиотехнологий.-2006.-Т. 1,№1 .-С. 13-27
14. Тимофеев М.А., Протопопова, Колесниченко А.В. М.В. Токсичность наноматериалов – 15 лет исследований // Российские нанотехнологии. 2008. Т. 3. С. 54-61.
15. Методические проблемы изучения и оценки био- и нанотехнологий (нановолны, частицы, структуры процессы, биообъекты) в экологии человека и гигиене окружающей сре.ды. Материалы пленума. Под ред акад. РАМН
Ю.А. Рахманина. Москва, 2007.
16. Проданчук Н.Г., Балан Г.М. Нанотоксикология: состояние и перспектвы
исследований. // Современные проблемы токсикологии. 2009. №. 3-4. С. 4-20.
17. Калечиц В.И. Приборы для измерения в нанотехнологиях // Чистые помещения и технологические среды. 2010. № 1. С. 39-47.
18. Уайт В. Технология чистых помещений. Основы проектирования, испытаний и эксплуатации. М: «Клинрум», 2002. 304 c.
19. Проектирование чистых помещений. Под ред. В. Уайта. М: «Клинрум», 2004. 360 c.
20. Кобаяси Н. Введение в нанотехнологию. М.: Бином. Лаборатория знаний, 2007.134с.
21. Дыкман Л.А., Богатырев В.А., Щеглов С.Ю., Хлебцов Н.Г. Золотые наночастицы: синтез, свойства, биомедицинское применение. М.: Наука, 2008.319с.
22. Луцик А.Д., Детюк У.С., Луцик М.Д. Лектины в гистохимии. Львов: ВШ, 1989.144с.
23. Lewinski N., Colvin V., Drezek R. Cytotoxicity of Nanoparticles // Small-journal 2008, 4,No.1,26 –49
24. Спирин М.Г., Бричкин С.Б., Разумов В.Ф. Использование обратных мицелл в получении наночастиц золота ультрамалого размера // Российские нанотехнологии Т. 1, №1-2, 2006. С. 121-126.
25. Глушкова А.В., Радилов А.С., Рембовский В.Р. Нанотехнологии и нанотоксикология – взгляд на проблему // «Методологические проблемы изучения и оценки био- и нанотехнологий (нановолны, частицы, структуры, процессы, биообъекты) в экологии человека и гигиене окружающей среды». Материалы пленума Научного совета по экологии человека и гигиене окружающей среды РАМН и Минздравсоцразвития Российской Федерации Под редакцией академика РАМН Ю.А. Рахманина, Москва, 2007.
26. Alt V., Bechert Th., Steinrücke P., Wagener M., Seidel P., Dingeldein E., Domann E., Schnettler R. An in vitro assessment of the antibacterial properties and cytotoxicity of nanoparticulate silver bone cement // Biomaterials 2004. Vol. 25. Iss.18.PP.4383-4391
27. Allsopp. M., Walters A., Santino D. Nanotechnologies and nanomaterials in electrical and electronic goods: A review of uses and health concerns // 2007. Greenpeace research laboratories. December. 22p.
28. Ji J.H. Twenty-eight-day inhalation toxicity study of silver nanoparticles in Sprague-Dawley rats // Inhalation Toxicology 2007. Vol. 19. Iss. 10. P.857-71
29. Lesniak W., Bielinska A., Sun K., Janczak K.W., Shi X., Baker J.R., Balogh L.P. Silver/Dendrimer nanocomposites as biomarkers: fabrication, characterization, in vitro toxicity and intracellular detection // Nanoletters 2005. Vol.5.Iss.11.P.123-2130
30. Коваленко Л.В., Фолманис Г.Э. Биологически активные нанопорошки железа.М.:Наука,2006.124с.
31. По материалам сайта: «www.nanometer.ru»
32. Withdrawal assessment report for Sinerm. Report EMEA. CHMP London. 11527.2008.
33. Zhu M.-T., Feng W.Y., Wang B., Wang T-Ch., Gu Y.-Q., Wang M., Wang Y., Ouyang H., Zhao Y.-L., Chai Z.-F. Comparative study of pulmonary responses to nano- and submicron-sized ferric oxide in rats // Toxicology 2008. Vol. 247, Iss. 2-3.PP.102-111
34. Van Sprang P.A., Janssen C.R. Toxicity identification of metals: development of toxicity identification fingerprints // Environmental Toxicology and Chemistry 2001.Vol.20.Iss.11.PP.2604–2610
35. Chen Z. Acute toxicological effects of copper nanoparticles in vivo // Toxicology Letters 2006. Vol. 163. Iss. 2. PP. 109-120
36. Lin D. Phytotoxicity of nanoparticles: inhibition of seed germination and root growth // Environmental Pollutants 2007. Vol. 150. Iss. 2. PP. 243-250
37. Heinlaan M., Ivask A., Blinov I., Dubourguier H.-Ch., Kahru A. Toxicity of nanosized and bulk ZnO, CuO and TiO2 to bacteria Vibrio fischeri and crustaceans Daphnia magna and Thamnocephalus platyurus // Chemosphere 2008. Vol. 71. Iss.7.PP.1308-1316
38. Пул Ч., Оуэнс Ф. Нанотехнологии. М.: Техносфера, 2006. 336с.
39. Kang S.J. Titanium dioxide nanoparticles trigger p53-mediated damage response in peripheral blood lymphocytes // Environmental Molecules Mutagens2008.Vol.49.Iss.5.PP.399-405
40. Long T.C., Tajuba J., Sama P., Saleh N., Swartz C., Parker J., Hester S., Lowry G.V., Veronesi B. Nanosize titanium dioxide stimulates reactive oxygen species in brain microglia and damages neurons in vitro // http://www.ehponline.org/members/2007/10216/10216.pdf.
        
        Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл-фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Химия және химиялық технология факультеті
Химиялық физика және материалтану кафедрасы, Қоршаған ... ... ... ... ... ... Сымбат
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы: НАНОМАТЕРИАЛДАР ӨНДІРІСІНДЕ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗДАНДЫРУ ЖӘНЕ
БАҚЫЛАУ
Мамандығы: «5В073100-Қоршаған ортаны қорғау және өмір ... ... ... білім және ғылым министрлігі
Әл-фараби атындағы қазақ ұлттық университеті
Химия және химиялық технология факультеті
Химиялық физика және материалтану
Қорғауға жіберілді
« » ... ... ... ... НАНОМАТЕРИАЛДАР ӨНДІРІСІНДЕ ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗДАНДЫРУ ЖӘНЕ
БАҚЫЛАУ
Мамандығы: «5В073100-Қоршаған ортаны қорғау және өмір тіршілігінің
қауіпсіздігі»
Орындаған:
Бектасова Сымбат
Ғылыми жетекшісі:
х.ғ.к
Керимкулова А.Р
Нормабақылаушы: ... ... ... ... мен көлемі: бітіру жұмысы кіріспеден, әдеби
шолудан, тәжірибелік бөлімнен, нәтижелермен ... ... ... ... ... ... ... Жұмыс 47 беттен, ... 5 ... 40 ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
Түйінді сөздер: НАНОМАТЕРИАЛДАР, ҚАУІПСІЗДІК, БЕТТІК АУДАН, МУТАГЕНДІК.
Зерттеу нысандары: ... нано ... ... күйе;
түтіндік газдар; нанобиостимулятор.
Жұмыстың негізгі мақсаттына: Жану Проблемалар ... ... ... ... және ... алу барысында қоршаған ортаға
және адам ... ... ... бақылау.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы: Дүниежүзі нанотехнологияның, яғни
өлшемі 100нм дейін болатын материалдар мен заттарды алуға және ... ... ... дамуына көңіл аударуда.
Қазіргі таңда дүниежүзінде наноматериалдардың таралуы және өндіріс
көлемі қарқынды дамуда. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... артуда. Медицина, тұрмыстық және тамақтануда
қолдану тағайындалмаса да, өндірісті қосқандағы наноматериалдың ... ... ... цикл ... қоршаған ортаға және адам организміне
енеді. Осыларға байланысты адамныңорганизміне әртүрлі әсерін береді. Бірақ
наноматериалдар алумен ... ... ... ... ... жоқ. Осы ... бәрі ... мәселе болып табылады.
РЕФЕРАТ
Объем и структура выпускной работы: Работа состоит из введения, обзора
литературы, экспериментальной части, анализа ... ... ... и ... использованный литературы. ... из 47 ... ... 5 ... 10 ... ... ... содержит 40 литературных источников.
Ключевые слова: НАНОМАТЕРИАЛЫ, БЕЗОПАСНОСТЬ, УДЕЛЬНАЯ ... ... ... ... НАНО ... ... ДЫМОВЫЕ ГАЗЫ.
Целью настоящей дипломной работы является ... ... ... в ... ... проблем горения на
окружающию среду и на организм человека.
Практическая значимость: В ... ... во всем мире всё ... ... перспективам развития нанотехнологий, то есть технологий
направленного получения и ... ... и ... в диапазоне
размеров до 100 нм. Объемы производства и рынок наноматериалов во всем мире
в настоящее ... ... ... ... годы и в нашей
стране возрастает интерес к нанотехнологии и ... В ... ... их ... ... производство, применение и утилизацию
наноматериалы, даже не предназначенные непосредственно для использования ... и ... ... с ... ... в ... ... и
попадать в организм человека. Вследствие всего этого степень экспозиции
человека различными наноматериалами в ... ... ... ... В ... с выше сказанными проблемами данная работя является
актуальной.
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР
|НБ- |Нанобөлшектер ... ... ... ... ... |өкпенің созылмалы обструктивті ауруы ... ... ... ... |Жылуөткізгіш детектор ... ... |7 |
|1 ... ШОЛУ |11 ... |Наноматериалдың құрылымдық және химиялық сипаттамасының |11 |
| ... ... | ... ... потенциалды улылығын анықтайтын сипаттамалары |14 |
|1.3 |Наноматериалдардың токсикологиялық ... |20 ... ... ... ... |21 ... нанобөлшектің токсикологиялық және бинарлы байланыс |26 |
| |әсері | ... ... ... әсері |29 ... ... ... ... ... |33 |
|2 ... МЕН ... |37 ... ... ... наноматериалдардың беттік ауданын |37 |
| |анықтау әдісі | ... ... алу ... ... ... мөлшерін |38 |
| |анықтау әдісі | ... ... ... ... аумағының температурасы, |39 |
| ... ... ... | |
|3 ... ЖӘНЕ ... ... |41 ... ... ... наноматериалдардың беттік ауданын |41 |
| ... | ... ... алу ... ... ... мөлшерін |42 |
| |анықтау | ... ... ... ... ... температурасы, |42 |
| ... ... ... | ... |Нанобиостимуляторға ұқсас физикоксинді мутагенділікке сынау |43 |
| ... | |
| ... ... ТІЗІМІ | |
|. ... | |
| | | ... ... ... ... яғни ... 100нм болатын
материалдар мен заттарды алуға және қолдануға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... алынған
материалдар химиялық өндірістің микроэлектроника, энергетика, оптика,
құрылыс, ғылыми ... ... және ... ... ... ... ... ерекше қасиеттері және олардың биологиялық
белсенділігі дәрілік препараттар мен ... ... ... ... және ... да ... күресуде, гендік және
молекулярлы инженерия мақсатындағы инфекцияларда, қоршаған орта ... ...... ... ... және ... ... қолданылуы мүмкін.
Қазіргі таңда дүниежүзінде наноматериалдардың таралуы және өндіріс
көлемі қарқынды дамуда. Нанотехнологияны қолдану барысында алынған ... ... ... болжаммен 2015 жылға қарай 10 триллион АҚШ долларына
көтеру керек. ... ... ... ... ... тез ... ... тұрмыстық және тамақтануда қолдану
тағайындалмаса да, өндірісті қосқандағы наноматериалдың ... ... ... цикл ... ... ортаға және адам организміне енеді.
Осыларға байланысты адамның әртүрлі наноматериалдарға қатысты экспозиция
деңгейі ... ... ... ... ... екі ... ... көрсетеді, яғни
қауіпсіздік түсінігіне қатысты «ішкі және ... ... ... және тұлғаның өмірлік маңызды қызығушылықтарын қорғау жағдайы»;
-наноқауіптің туындау себептерін анализдеу;
-қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесін құру үшін нанотехнология ... ... ... ... ... себептер:
-нанобөлшектердің кіші геометриялық өлшемі, олардың жоғары ... ... ... мен ... ... ... әсер ететін
қорғау механизмі жоқ болғанда реакциялық және адсорбциялық белсенділігі;
-нанобөлшектер мен ... ... мен ... және ... ... мен ... сипаттамасының
күрделілігі;
-механизм туралы сенімді ақпараттың болмауынан объекттің органикалық
(соның ... ... және ... емес ... ... ... ... жүйені қалыптастыратын пәнаралық
зерттеудің дамуы;
- санитарлы – ... ... ... ... ... ... ... болмаған
жағдайда нанотехнология, наноматериал және өнімді өндіретін ... ... ... экономикалық стимулирленген жасанды
жылдамдатылған ... ... ... ... ... қаржылық салым мүмкіндігінде
наноиндустрияның жаңа өнімдері;
- нанотехнолиялық үрдістің аз массагабаритті және ... ... және ... «жасырын» орындалу мүмкіндігі.
Нанобөлшек және наноматериал түріндегі ... ... ... ... ... ... немесе толық фаза формасы
қасиеттеріне ие. ... ... және оның ... әсер ... ... ие. Бұл ... адам денсаулығына кері әсер етпеуі
үшін қауіпті бағалау әдісін дайындау ... ... ... ... ... наноматериалдың қауіпсіздік мәселелері АҚШ – да (Food and ... ... және де ... ... (ВОЗ, ... ... ... қарқынды дамитын стандартау бойынша
техникалық комитеттер 2004-2005жж. ... ... ... ... ... стандарттармен үш ұйым шұғылданады: ASTM, ANSI
және IEEE. Е56 ... ASTM ... ... 2005ж. ... қарастыратын мәселелер нанотехнология және ... ... және ... ... ... және ... ... нанотехнология қажеттіліктеріне сәйкес ASTM ағымдық
әрекетінің координациясы. Е56 комитеті құрамындағы ... ... жылы ТК ISO 229 ... денсаулыққа және қауіпсіздікке
тигізетін әсерін көрсететін құжатты шығарды (ISO/TR 12885:2008, Health and
safety practices in occupational settings relevant to ... ... ... ... ... стандарт әлі дайындалу
сатысында, ал бұл құжат әлемдік ... ... және оны ... ... етіп ... ... наноматериалдарды өндірісте тасымалдау,
қолдану, сақтау барысында ... мен ... ... ... мен ... кеңестер келтіріледі.
РФ мемлекеттік метрология қызметінің функциялары техникалық басқару
және ... ... ... ұйым – ... ... Бұл мәселелерді шешу үшін ... ... ... қоса, Ростехбасқаруда ТК 411 стандарты бойынша ... ... ... ... ... құрылды.
Ресейде наноқауіпсіздік мәселесі бойынша зерттеу ... ... 2006 ... ... ... Ресейде наноматериалдар
кауіпсіздігін бағалау мәселесі бойынша, жұмысты күшейту қажеттілігі РФ Бас
мемлекеттік санитарлық дәрігерінің бастамасымен №53 ... ... ... ... және ... ... арқылы
алынған өнімді бақылау» және ... ... ... ... қнім ... мен ... бақылау».
Роспотребнадзордың тапсырмасымен 2007 жылдың 31 қазанында РФ Бас
мемлекеттік санитарлық дәрігерінің ... ... ... ... ... ... әдісі және наноматериалдың
сандың анықталу концепциясы» жобасы жасалды. Тағы да, адам ... ... және ... қауіпсіздігін анықтау
үшін, санитарлы эпидемиологиялық бақылау органдары үшін тағайындалған
«Наноматериалдың қауіпсіздігін бағалау» атты ... ... ... – 2010 жылы ... ... қауіпсіздігін бағалау
бойынша әдістемелік бұйрықтар мен ұсыныстар қатарын көрсетті:
Әдістемелік бұйрықтар:
-наноматериалдың микробиологиялық және ...... ... ... ... ...... бағалануы.
-наноматериал мен нанотехнологияны қолдану ... ... ...... ... өткізу.
-анықтау үшін сынама алу реті, сулы омыртқалысыз наноматериалдар
әрекетінің сипаттамасы мен идентификациясы.
-анықтау үшін ... алу реті және ... ... ... үшін ... алу реті және ... ... үшін сынама алу реті және су объектілерінің наноматериалының
идентификациясы.
-анықтау үшін сынама алу реті және балықтағы наноматериал әрекетінің
идентификациясы мен ... ... ... үшін әдістемелік жануарларды
қолданбалы іріктеу.
Әдістемелік ұсыныстар:
-наноиндустрия мекемелері мен бақылаушы ұйымдарда наноматериалды
сандық анықтау ... ... ... ... ... және ... ... құрамында
наноматериал және нанобөлік шамасын анықтау және сынама алу әдістері.
-тамақ өнімдерінде, тірі ... ... орта ... ... ... анықтау.
-наноматериал қауіпсіздігін бағалау in vitro және модельді жүйеде in
vivo.
- нанотехнологияны классификациялау әдістемесі және оның ... ... ... осы ... ... мәселелердің бәрі шет елдерде және және
көршілес Ресей федерациясында жүргізіліп, шеш імге ... ... ... ... де ... өндірісі қарқынды дамып, ғылым ... келе ... ... ... ... ... қауіптілігіне, оның адам ағзасына ... ... ... алу шаралары жүргізіліп жатқан жоқ екендігі бәрімізге
мәлім. Сондықтан да бұл жұмыстың маңызы зор және ... ... ... ... ШОЛУ
1. Наноматериалдың құрылымдық және химиялық
сипаттамасының бақылау әдістері
Наноматериалдар түсіну үшін күрделі объект ... ... ... ... аз ... көп ... ... фазалардың беттік бөлігі мен ... ... және ... құраушыларының, жоғары ... ... және әлі ... ... бар ... ... да ... қатты қозғалысы байқалады. Алынған шартқа
сай агрегаттың төзімділігі жоғары болуы ... ... ... шығыстағы
бөлшектердің бөлінуі арнайы шараны жүргізуді талап етеді.[2]
Осыған сәйкес ірі кристалды материалдарды ... ... ... қолданылмайды. Олардың кейбірі өзгертуді және қайта жұмыс жасауды
талап етеді.[1-3]
Биологиялық ортадан, тамақ ... және ... ... ... ... және санын анықтау – жоғары
төзімділік әдісі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ие, ... оның толық фаза немесе макроскопиялық
дисперсия түріндегі ... ... ... ... ... ... ... материалдың жалпы көрінісін айқындайтын
заттың макроскопиялық қасиеті, оның ішкі ерекшеліктеріне, яғни, ... ... ... ... байланысты. Макроскопиялық
қасиеттерінің ішіндегі маңыздылары:
- материалдың элементтік және фазалық ... ... ... және ... ... ... мен ... кристалл тордағы ақаулардың бөлінуі мен сандар типін қоса алғандағы
заттардың атомды – кристалдық құрылымы. [8]
Алынған үлгіні зерттеудегі ... орын ... әдіс – ... ... - ... және «түзілу - қасиет» талап ететін
физика – ... ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында анализдің кешенді әдісін қодану керек. [6]
Мұнда лабораторияда зерттеу әдістерінің кейбір танымал түрлері ғана
қолданылады. Олар ... ... ... және ... ... ... ... мақсат - дұрыс түсіну үшін
соңғы нәтижені бағалау, өйткені, ... ... ... ... ... ... шамасын анықтау кезінде) бір бірінен өзгешеленуі
мүмкін (кейде бірнеше ретке дейін) (1- кесте).
Кесте 1. Әртүрлі әдіспен анықталған Fe ... ... ... ... ... ... ... |
| |нм | ... ... |50-80; 300-1000 ... ... ... ... ... бөліктер және |
|электронды микроскопия | ... ... ... |
| | ... ... |20 | ... аз ... |24; 64 |Бимодальды бөліну; ... ... | ... бойынша бөлу |
|Төменгі температуралы |60 |II ... ... ... (БЭТ) | | ... ... ... |500-8000 |Бимодальды бөліну. ... ... ... |70 ... ... бөлу |
2 – ... ... макроскопиялық қасиетін зерттеудің физико
химиялық әдісі және олардың негізінде ... ... ... ... уақытта көп ғылыми әдебиеттер ағылшын тілінде жарық көреді,
алайда авторлар ... ... ... мен ... орыс және ағылшын
тілінде беруді дұрыс санайды
.
Кесте 2. Материалдардың ... ... және ... ... ... ... ... әдіс негізіндегі |
|сипаттамалар | ... ... ... ... ... ... ... |Алынған ... ... бір |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ішкі ... |
| | ... |
| |1.2 Масс – ... ... ... |
| ... талдау |және булануы, ұйыған ионның |
| | ... және оны масс |
| | ... ... ... ... Бастапқы бөліктің,|2.1 Электронды |Жылдамдатылған электрондардың|
|құрылымдық ... ... ... ... |
|(агрегат және | ... ... ... | | ... ... | | |
| |2.1.1 ... ... ... ішкі ... және |
| ... ... ... анықтау бойынша |
| | ... ... ... |
| | ... өткізу |
| |2.1.2 ... ... ... ... және |
| ... ... ... ... |
| | ... тіркеумен, |
| | ... ... үлгі ... |
| | ... |
| |2.2 ... ... |Үлгі бетін рельеф зондымен |
| ... ... |
| |2.2.1 ... ... бетінде және зонд |
| ... ... ... ... болатын, |
| | ... ток ... ... |
| | ... ... ток |
| | ... беттік қабатын |
| | ... |
| |2.2.2 ... ... бетінде және зонд |
| ... ... ... ... |
| | |ван – ... күш ... | ... ... ... және |
| | ... қабаттың механикалық |
| | ... ... |
| |2.3 ... ... |Шашыраған жарық |
| ... ... ... бойынша бөлшек|
| ... ... ... табу |
| |2.4 ... ... ... |
| ... |интенсивтілік және жиіліктік |
| ... ... ... ... |
| ... жарық |анықталатын, бөлшектің |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
| |2.5 Аз ... ... ... |
| ... ... ... көміртекті |
| ... және ... ... ... |
| ... |шамасын бағалау |
| |2.6 ... әдіс ... ... |
| ...... |үлгінің кристалл торында |
| |- ... ... ... |
| |2.7 ... ... ... бөлшек |
| | ... ... |
| |2.8 ... әдіс ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... |
|3 ...... |3.1 ... ... кристалл торындағы |
|құрылым ... ... ... |
| ... ... және алынған |
| ... ... ... ... |
| ... |профилдің анализі (фазалық |
| ... ... және ... тор |
| | ... ... |
| |3.2 ... ... ... ... |
| ... |нейтрондар дифракциясы және |
| ... ... ... ... |
| | ... |
| |3.3 ... ... ... торындағы |
| ... ... ... және |
| ... |алынған электронограмма |
| | ... |
2. ... ... улылығын анықтайтын сипаттамалары
Наноматериалдардың қауіпсіздігінің бағалану жолында, біріншіден,
олардың физико химиялық қасиетінің ... және ... ... фаза ... ... ... оның ... биологиялық әрекетін қарастыруымыз ... [17] Осы ... ... ... ... физико химиялық ерекшеліктерін
көрсетуге болады.
Біріншіден, жоғары қисықтық фазааралық ... ... ... ... Нанобөлшек бетіндегі үлкен қисық және беттегі атомдар
байланысуының топологиясының өзгеруі оның химиялық потенциалының өзгеруіне
әкеледі. Осы үшін ... ... және ... ... ... құраушыларының еруі өзгереді.
Екіншіден, наноматериалдың үлкен меншікті беті. Наноматериалдың өте
үлкен меншікті беті оның ... ... ... ... және ... ... ... Бұл бос радикалдар өнімі
мен оттектің активті формасының жоғарылауына және биологиялық құрылымның
бұзылуына (липидтер, ақуыздар, нуклеин ... ДНК) ... ... ... ... ... және ... емес өлшемдері.
Нанобөлшектер өзінің үлкен емес өлшемімен ақуыздар және ... ... ... ... түзіле алады, биоқұрылым
функциясын өзгерте алады. Бұл ... ... ... ... ... ... қорғаушы жүйесіне элиминирленбеуі мүмкін. Нанобөлшектің
таралу үрдісі қоршаған ортада ауа және су жолымен.
Төртіншіден, жоғары адсорбциялық ... ... ... ... ... ... ... жоғары эффективті қасиеттерге,
адсорбентке ие, яғни, микроскоптық дисперсияға қарағанда адсорбциялық зат
өз массасын бірлікке ... ... ие. Көп ... ... ие немесе электрлік зарядталған. Ол оның әртүрлі ... ... және оның ... ... өту қабілетін күшейтеді.
Бесіншіден, аккумуляцияға жоғары қабілеттілігі. Мүмкін, нанобөлшектің
кішкентай ... үшін ... ... ... ... ... және организмнен шығарылмайды. ... ... ... ... және ... ... ... берілуімен жинақталады, сол арқылы
адам ... ... ... ... ... химиялық күйдегі затқа қарағанда,
мүлдем басқаша физико химиялық және биологиялық (оның ішінде ... ие ... ... ... ... Сол ... ... сипаттамасы адам денсаулығы және қоршаған орта үшін
барлық жағдайда міндетті болып табылатын, материал мен ... ... ... ... ... ... анықтайтын физико-химиялық
сипаттамаларына толығырақ тоқталайық:
1. Физикалық сипаттамалары.
Адам ... әсер ... ... және ... олардың мөлшері мен формасы физикалық сипаттамасы болып
табылады.
Бөлшектің мөлшер ұғымы объекті мөлшерін үш рет ... ... ... сфералық бөлшек мөлшері өзінің диаметріне, эллипсойдалық ... ... ... ... және ... – талшық және түтік
диаметріне; фракталды және қабықшалыда – ... ... тең ... негізгі көрсеткіш болып табылады.[10] Материалдың бірдей массалық
концентрациясында бөлшек мөлшерінің азаюынан, ... ... ... ... ... ... кері ... өседі, ал беттің жалпы
ауданы – мөлшер квадратына кері пропорциональ. Осының негізінде тірі ... ... ... ... ... ... үш рет өлшенгеннен алынған
максимал мәнінің ... ... ... ... ... ... [11] Формафактор 1 ден (сфералық формалы бөлшек үшін) 1000 ... ... және ... ... анықталмаған үлкен ұзындықта түзе
алады. Эксперименттік зерттеу бойынша, ... ... ... және ... ... ... ұқсас бөлшекпен салыстырғанда
жасушада иммунды жүйе ... баяу ... ... ... ... уақыты және сәйкесінше оның улылық әрекеті өседі.
2. Физико – химиялық сипаттамалары.
Адам денсаулығы үшін ... ... ... ...... ... суда және ... сұйықтықта еритін
бөлшектердің заряды, адсорбциялық сыйымдылық, агрегацияға тұрақтылық,
годрофобтылық, ... ... бос ... ... ... суда еруі олардың улылығын ... ... Суда ... заттармен түзілген нанобөлшектер сулы ортаға түскен
кезде, улылық ... оны ... ... ... анықталатын
молекулярлы және иондық ерітінділердің түзілуімен жылдам диссоциациялайды.
Басқаша айтқанда, еритін нанобөлшектердің ... ... оның ... ... ... сұйықтықта еру маңызды фактор болып есептеледі, алайда,
суда ерімейтін нанобөлшектер ... ... ... ... ... сұйықтықта, цитозольда). Бұл көміртек негізіндегі
суда ерімейтін жоғарыгидрофобты материалдарды қоспағанда.[23]
Бөлшек заряды маңызды фактор. Негізгі қауіп төндіретіндері ... ... әсер ... ДНК ... ... ... оң зарядталған бөлшектері. Теріс зарядталған бөлшектер мұндай
қасиеттерге ие ... ... ... ... (тері, ішек,
гематоэнцефаликалық) арқылы өтуде жоғары қабілеттілік сипаттамасына ... ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта наноматериалдың көп емес
санына қатысты. Оның мәні бөтен улы ... ... ... организмнің
ішкі ортасына тасымалдау ықтималдығының жоғарылауынан ... ... мәні ... ... ... ... жоғары
емес, өйткені оның түзілуі үшін бөтен улы заттың қатысу керек. [25-27]
Агрегацияға тұрақтылық факторы ... ... әсер ... бойынша, агрегационды тұрақты емес нанобөлшектің жабысуы оның
улылығын төмендетеді. Алайда, ... ... ... улылығын сақтайды. Осыған қатысты бұл фактор өте қауіпті
болып саналады.
Нанобөлшектің гидрофобтылығы ... ... ... ... тазаруын баяулататын және жасуша түзілуін қысқартатын
фактор болып табылады. Гидрофилді нанобөлшектер көбіне улы ... ... ... улылықтың жалпы бағалануында маңызды емес. [12]
Нанобөлшек агнезиясы бетте ұлпалық ... ... ... ... ... механизмі бойынша ішектің эпителиалды бөгеуі. Алайда,
бөлшек агнезиясын оның ... ... ... жоқ. ... ... ... емес.
Бос радикалдарды өндіру қабілеттілігі нанобөлшектің улылық құрамын
анықтайтын ... ... ... ... ... мен ... ... зақымдайтын негізгі үрдістер бос ... ... ... ... ... ... ... потенциалды қауіптілігінде ерекше орын алады.
3. Молекулалы – биологиялық сипаттамалары
Нанобөлшектін биологиялық макромолекула және ... ... ... ... ... ... ... және мутагенді қасиеттерін
анықтайтын болғандықтан негізгі себеп болып табылады.
Жасуша ... ... ... ... ... ... бойынша, жасушағаға тез енетін нанобөлшектер жоғары
немесе әсерсіз цитоулылыққа ие ... ... ... сәйкес бұл фактордың
мәні нанобөлшектің қауіптілігі үшін жоғары емес. ... ... ... ферментті белсенділігін және жасуша мен
ұлпадағы ... ... ... ... үрдістегі элиминация және
қорғаушы жүйе әсерінен зақымдалған жасуша және ұлпа ақуыздарының ... ... ... ... жүйесі және организм деңгейіндегі
ретикуло-эндотелиалды жүйесі), наноматериалдың қауіптілігіне әсер етпейді,
яғни, маңызды ... ... ... ... потенциалды қауіптілігін ескергенде,
нанобөлшек пен наноматериалдың жасушамен байланысы негізгі фактор болып
саналады. Оның құрамына ... ... ... ... бар ... яғни ... ... трансформацияны (малигнизация) шақыру қабілеті маңызды фактор болып
табылады.[35]
Цитоулылық – наноматериалдың жасушаны өлтіре білу (некроз ... ... ... ... ... ... морфологиялық
өзгертуге ұшыратуы, маңызды фактор болып есептеледі.
Құрылымын ... ... ... ... наноматериалдың көп
қаралатын түрлері үшін оның қауіптілігі организмде түзілуі кезінде
байқалады. ... ол ... және ... ... ... және ... ... әсерлері нанобөлшекте гендер
экспрессиясы, ақуыз биосинтезі және ... ... ... әсер етеді.
Жасуша деңгейінде тіркелетін, организм деңгейіне өтуде адаптивті ... ... және бұл ... бағалануына қатысты үлкен емес.
5. Улылық сипаттамасы
Бұл блок келесі белгілерді қосады.
Өткір улылық. Наноматериалдың өткір улылығы жануарлар ... ... ... ... ... саналады.
Хроникалық улылық. Бұл да маңызды ... ... ... ... бағалауда, градиясы белгілерімен адамнан сәйкесінше
тест жүйе эволюционды жоспарда ... ... ... омыртқалылар үшін
улылық (сүтқоректілер, құстар), ... ... ... үшін улылық
(балықтар, амфибиялар), омыртқалысыздар, микроорганизмдер және өсімдіктер
үшін улылық.[17]
Улылықтың ... және ... ... ... эмброулылықты, тератогенді, гонадоулылықты, аллергенді немесе
иммуноулылықты әрекет, немесе осы ... кез ... ... ... бағалауда маңызды.
Орган және жасушада жинақталу. Орган және жасушада наноматериалдың
жинақталуы немесе аялдауы ... ... ... ықтималдығын
жоғарлататын, нанобөлшектің жасушамен түйісу уақытын жоғарылатады. ... ... ... ... үшін бұл ... кері ... сондықтан бұл белгінің орны алдыңғы үшеуімен салыстырғанда
азырақ. ... үшін ... ... ... ... ... ... адсорбциялық белсенділікпен организм бөгеулерін өту
қасиетімен анықталады. Белгінің ... ... үшін ... ... ... ... ... улы заттар керек. Наноматериалдың
улылық ... үшін ... ... емес.
Организм бөгеулері арқылы өту. Нанобөлшек түрлері үшін ... ... ... тері қабаты, өкпе және гематоэнцефаликалық бөгеулер
арқылы өту. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бөгеу арқылы парацеллюлярлы енуі,
организмнің ... ... ... ... ... ... анық көрсетілмеген. Соған қатысты фактордың улылық ... ... ... ... ... ... ... адамның экспонирлеу шамасын
анықтау және қоршаған ортада оны тарату жолдарының параметрлер кіреді.
Өндірістің әлемдегі ... Бұл ... ... ... және оның потенциалды қауіптілігі бағалануына салым әкелетін
жоғары маңызы бар ... ... ... уақытта ірітонналық химиялық
өнімнен (кремний және ... ... ... ... ... ... үшін, адамның экспонирлеу шамасы өніммен үзіліссіз
контакт ретінде, ... ... ... ... ... Басқа жағынан қарағанда, индикатор санымен өндірілетін және ғылыми
зерттеулердің кейбір салаларында шектелген жағдайда қолданыс ... ... ... ... үшін ... ... өзінің
профессиялық әрекетінде пайдаланатын зертхана ... ... ... ... ... ... Фактор
маңызы бірінші деңгейлі. Жою кезіндегі градация болып табылатындар: 1)
мемлекет масштабындағы ... 2) ... ... ... ... ... ... өнімдерді тұтыну); 3) көп
нанотехнология өндірісінің персоналы; 4) наноөнімді дайындаумен айналысатын
немесе оны зерттеу мақсатында қолданатын ғылыми және ... ... ... туралы мәлімет. Наноматериалдың адам организміне
тамақ жолымен (ауыл шаруашылық өніммен, контаминирленген нанаматериалмен)
түсуі ... ... ... Бұл ... шамасы наноматериалды адамның
тікелей экспорирлеуімен салыстырғанда төмен. Белгі «антропты» принциппен
«жою» ... ... биот ... ... 1) ауыл ... және ... өсімдіктер; 2) биоттың массалық құраушылары –
жануарлар, өсімдіктер және микроорганизмдер; 3) ... аз ... 4) ... ... ... ... зиян ... мен арамшөптер).
Топырақта және сыртқы ортаның абиотикалық объектілеріне ... ... ... шамасы алдыңғыларға ... ... ... ... ... ... биоценоздың
массалық құраушылары үшін нанобөлшектің биорұқсаты. [38-40]
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... біріншіден биомембрана енуі, геноулылық,
қышқылды қалпына келтіретіен үрдіс белсенділігі, липидті перекиспен ашыту,
организмнен ... және ... ... негізгі
биологиялық сипаттамалар әсерін ескеруіміз керек.
Қазіргі таңда наноматериалдың түрлі улылығы туралы зерттеулер ... ... ... және оның әрекет ету механизмі туралы мағлұмат жоқ,
сыни органдар мен жүйелер ... ... ... екі ... ... болады. Біріншіден, зерттеулер нәтижесі бойынша,
наноматериалдың ... ... ... ... мен ... ... ... стрессті дамытатын және ДНК зақымдайтын
болып табылады. Осыған ... ... ... ... саны ... ... реакциялық қабілетін анықтайтын бетінің ауданы
болып табылады. Және де басқа ... де ... ... ... улылығын бағалауда олардың биологиялық
ортада немесе суда ерімейтіндігі болып табылады. Шынында, нанобөлшектер ери
салысымен ... және ... өту ... ... барлық
эффекттер бітеді, және суда еритін наноматериал өзінің улылық әрекетімен
аналогты макродисперсті ... ... Сол ... ... ... ... кезеңінде иондық күш немесе
температурада, физиологиялық pH мәнінде сулы ... ... ... ... ... тағы бір ... ... оның формасының көрсеткіші
– «аспектті қатынас», яғни, ... ... оның ... ... қатынасы. Макродисперсті формаға ие асбест талшығы сияқты
объектілерде, көміртекті нанотүтіктерде потенциалды улылық ... ... ... бөлшек құрамы аналогтыларына қарағанда.
3. Наноматериалдардың токсикологиялық әсері
Соңғы уақытта бірнеше елдерде наноматериалды қолдану және ... ... ... орта ... ластануына әкелді. Жоғары
улылыққа ие нанобөлшек жұмыс орындары мен атмосфералық ауаның ... ... ... ... ... ... ... НБ биообъектілерге әсер ету деңгейінің жоғарылауын көрсетуде және
оның ... ... ... ... ... ... ... зерттейтін ғылым – нанотоксикология, оның қоршаған орта мен
тұрғындар денсаулығына әсер ететін потенциалды ... мен НБ ... ... ... бағыты НБ химиялық сипаттамасы және
улылықты үнемі тестілеуде биологиялық ... ... үшін ... ... ... ... ... орай, химиялық заттардың
улылығын бағалау әдістері затты ... ... үшін ... ... ... мен ... ауданы ерекше мәнге ие және де доза
эффект тәуелділігін ... үшін ... ... ... шама емес.
Наноматериалдарды улылық тестке ... үшін ... ... ... ... ... мәселе болып отыр.
Зерттеулер бойынша наноматериалдың улылық әсерін толық білмей
медицинада ... ... ... және ... наноматериалдар
қолданылады: әртүрлі биосенсерлер, биочиптер, нанолюминофорлар – адам
организмі мен ... ... ... ... және инфекциялық агенттер
құрылымы мен затын анықтайтын, мутацияны ұстау ... ... ... ... ... ... құрылғы; нанонүкте,
қөміртекті нанотүтік, фуллерон, нанокристалл және әртүрлі НБ қолдану ... өз ... ... ... ... ... липосом, егу, клетка,
дәрілерді диагностика және мақсатты жеткізуде қолданылады. Зертханалық
тәжірибеде улы ... ... және ... үшін нанофильтр,
нанопорлар және НБ қолданылатын басқа жүйелер кеңінен пайдаланылады.
Тері арқылы енетін нанобөлшектер лимфадан ... ... ... ... ... ішкі органдар өкпе, бүйрек, жүрек, бауыр, мида
жинақталады. ... ... ... ... аналогты
бөліну байқалады. Ингаляция кезінде нанобөлшек жүйелік циркуляцияны
төмендетіп, жүке ... бас ... ... ... мәлімет бар. Нанобөлшектің
қан арқылы миға ... ... ... зерттеліп жатқан, гематоэнцефаликалық
бөгеу арқылы өту қабілеті.[36-37]
Нанобөлшек үшін асқазан ішек ... кіру ... ... ... ... дәрілік заттар және тамақ ... ... ... орны жіңішке ішек. Лимфаға түсе отырып,
эндоцитоз механизмі бойынша ... ... ... қабатының
эпителиалды бөгеуден өте алу ... ... ... ... ... ... ... ішекте және қақпа тамырлары
қанында сіңдірілуі мүмкін және ары қарай бауырда жинақталады.
Организмнен нанобөлшектерді шығару нәжіс, ... ... ... ... ... ... ... тазарту үрдісінде бұл әдістер
әлі толығымен зерттелмеген.[38-39]
Адам организмінде ... ену, ... және ... ... сұлбасы 1-суретте көрсетілген.
Сурет 1. Адам организмінде наноматериалдардың ену, таралу және ... ... ... ... ... ... бірінші түрі болып саналатын фуллерондар өткен ғасырдың
90- жылдары ашылса да, оның ... ... әлі ... ... жұмыстарда фуллеронда күшті токсикологиялық әсер жоқ ... ... ... ... тышқандарда эмбриогенезге кері әсері және
ашытқы мен дрозофилде мутагенді әсері туралы мәліметтерден ... ... Бұл ... ... кеңмасштабта өндірілуі мен
қолданылуы және онымен қоршаған ортаның ластануы ... ... ... 2005 ... бастап фуллерондардың токсикологиялық мүмкіндіктеріне
оқуда көп көңіл аударыла бастады.
Осы уақытқа дейін қаншама зерттеулер жүргізілсе де, ... ... ... ... ... Бір ... бірнеше авторлардың
жұмыстарынан 226.00 ... ... ... альвеолярлы макрофагалы
фуллеронда қатты токсикологиялық әсер табылмаған; тышқан ... ... ... және ... 50 мг/л концентрцияға дейін
дамушы Danio Rerio ұрығында ... ... ... ) әсерінің байқалмауы.[15-18]
Екі зерттеуде, тышқандар өкпесіне 0.2, 0.4, 1.5, және 3.0 ... ... және ... ... 3 ай ... ... де өкпе жасушаларында
өзгеріс болмады (жоғары дозаны қолданғанда да). ... Danio ... ... ... қолданылған фуллеронның токсикалық эффектісі
байқалмады, фуллеронның коллоидты ... суда ... ... түзілгенде. 5 тен 10 дейін алкилирлі карбоксилді топты құрайтын,
фуллерен негізіндегі тұз қышқылында ... ... өте аз ... Тышқанды диаметрі 55 нм 2.22 мг/м3 концентрациялы ... ... ... ... параметрлердің
минималды өзгерісі байқалды.
Өз тәжірибелерінде ... ... ... цито ... ... ... Олар алғаш рет ... ... ... ... ... 25 мг/кг дозасындағы C60
дифенил, р,р‘-бис (2- ... бис ... ... қарсы
белсенділігі бар фуллерен токсикантты еккенде 5 минут ... ... ... және ... ... ... ... Біруақытта
фуллереннің жарыққа мутагенді белсенділігі туралы мәлімет шықты. ... ... ... адам көзі ... жасушасында 5 мкМ
жоғары концентрациялы фуллерол ... ... ... ... белгілі болды.
Drosophila melanogaster личинкасында 1 мл ға 2,24 микрограмм жоғары
концентарциясында фуллереннің ... ... ... ... кейін
фуллереннің генотоксикалық әсері «Comet assay» ... ... ... ... ... және де қатаң концентрациялық
тәуелділікте дәлелденді.[9]
Фуллереннің цитотоксикалық эффектісі эукариотикалық ... ... ... ...... putida ... ... пC60 -0,5мг/л) және Bacillus subtilis (грамдық, ... пC60 – ... ... және ультрафиолет жарықта тотықтырғыш стресс
тудыру қабілеті тәжірибеде дәлелденді. Тышқанның ... ... ... ... ... ... тотықтырғыш зақымдану және
ақуыздың зақымдануына итермелейді. Алайда, бұл екі үрдіс әсер ету уақытына
және ... ... ... ... Осы ... ... ... форел үлгісі (micropterus salmoides) ... ... ... ... ... коллоид фуллеренде мида
липидтің қышқылданған тотығу деңгейінің қарқында өсуі ... және ... тест ... ... (Daphnia magma) және ... ... ... да осындай. Фуллерен коллоидындағы ... ... ... ... ... ... соғысының жиілігін
өзгертті.
Danio rerio эмбрионымен жүргізілген тәжірибеде оның ... ... ... ... ... 50мг/л
экспозициясы, 1.5мг/л ... пC60 ... ... ... ... ... өмір ... төмендетті. Фуллереннің
токсикологиясы антиоксидантты (глутатионды) қосу барысында төмендеді, бұл
тотықтырғыш стресс фуллеронның индукциямен әсерін ... ... ... ... ... ... көп ... дәлелдеген. Суда фуллереннің
наноагрегаттары экспозициядан ... ... ... адам терісінің
фибраумағында, адамның өкпесінің карцином жасушасында (HepG2) және ... ... ... дозада адамда астроцитті, цитотоксикалық эффекттерді,
яғни жасушада липидтің қышқылданған тотығуна және ... ... L – ... ... ... ... антиоксидант ретінде қасу
фуллерен наноагрегаттарында ... ... ... және улылық
эффектісін төмендетті. Эндотелия тамырлары жасушасы тәжірибесінде аналогты
нәтиже алынды. ... 24с. ... ... ... ... ... [C60(OH)24; орташа диаметрі
7нм] өңделді. Өңдеуде жасушаның морфологиялық өзгерісі, яғни ... ... және ... ... ... ... тығыздалуының азаюына
ұшарады. Лактатдегидрогеназдың белсенді өзгеруі цитозол ... ал ... ... ... ... ... ... дәлелдейді. Гидроксифуллерен жасушада жасуша өлуінің апоптикалық
нұсқасын итермеленеді, бірақ жасушада полиубиквитинировтық ... ... ... жасуша өлімінің аутофагиялық нұсқасын
қалыптастырды. ... ... ... ... және ... ... ... маркердің негізінде түзілді.
Гидроксифуллереннің аз ... (8 ... ... ... ... ... ... барлық тәжірибелер жасушада ... ... ... айта кету ... Адам және жердегі омырткалылар
организміне фуллереннің түсі жолы ... ... ... ... қалай әсер ететіні ... ... ... ... ... 10 ... күніне 3сағаттан
фуллереннің нано (2.22 мг/м3, ... 55 нм) ... ... ... 0.93 мкм) ... зерттеді. Гематологиялық зерттеу
нәтижесі өкпеальвеолярлы сұйықта ... ... ... ... ... ... нано-C60 экспонирлеуін, фуллереннің нано және
микробөлшегі жағдайында өкпе ... 40% және 50% ... ... ... авторлар токсикологиялық шамалардың өзгерісін анықтады (2-
сурет).
Cурет 2. Жарықтандыратын электронды микроскоппен, өндірісті фуллерен
ерітіндісінде алынған эпидермис жасушаларының микросуреті.
1991 жылы ... ... ... кейін ашылған.
Фуллеренмен салыстырғанда нанотүтіктер бірдестен ... ... ... ... ... бар ... туралы мәлімет
алғаш ре 2003 жылы ... Онда мына ... ... ... ... ... 18 сағ. ... адамның эпидермис
кератиноцитінде тотықтырғыш стресс белгілерінің дамуы және цитоулылық – ... ... ... ... ... ... ... антиоксидант құрамының төмендеуі және жасушалар өлімі.
Бірқабатты ... ... ... ... ... Тышқандардың өкпесінің эпителиалды жасушасында ... ... ... ... ... формасының
генерациясын, бір уақытта қорғау механизмінің жұмысынан бас ... ... ... ... ... нанотүтікпен интраназалды ендіруден кейін тышқанда жұрек
тамырлар жүйесінің зақымдануы байқалды. Жекелегенде, өкпе ұлпаларында, аорт
және жүрегі инсульт алды ... ... ... гемоксигенезден 1
едәуір активтендірді, аорт ұлпасында митохондриялық ДНК ... ... ... ... зақымдануы және нанотүтікпен
алынған ингаляция туралы мәліметтер тышқанда алынған.
Үлгі моделі ретінде тышқанның эмбрионалды ... ... ... ... ... ... көпқабатты нанотүтіктің генотоксикалық
әсері анықталды. Апоптикалық эффектілерімен қатар, репарациялық ақуыздардың
индукциясы – 8-оксогуанин-ДНК-глюкозилаза 1 (OGG1), Rad51 ... 139 ... ... ... H2AX ... ... тіркелген.
Эндогенды молекулярлы маркер аденинфосфорибозилтрансферазаны қолданған
зерттеудің мутагендік талдауы ЭДЖ мен өңделген нанотүтік ... ... ... ... екі есе ... Бұл зерттеліп жатқан
наноматериалдың генотоксикалық әсерін көрсетеді.
Көптеген зерттеулер бойынша, өкпеге көп зақым әкелетін нанотүтіктер –
бұл дозаға ... ... ... ... бұл жағдайда нанотүтіктің
улылығы өте қауіпті саналатын кварцтық шаң ... ... ... ... ... ... вакуолде тасымалданатыны, дозаға тәуелді
түрде жасуша пролиферациясын ингибитор жасайды және ... ... ... ... 25 ... концентрациясында жасушалық циклдің
G1 фазасын құлптайды, онымен функционалды байланысқан гендерге әсер етеді ... ... p16, bax, p57, hrk, cdc42 ... индуциялайды
және геннің жасушалық циклімен байланысқан экспрессияны ... ... cdk2, cdk4, cdk6, cyclinD3 және ... ... ... jak1, ttk, pcdha9 erk. Вестерн-блоттинг ламинин, фибронектин,
кадерин, FAK және ... IV ... ... ақуызының жасушаларында
төмендеуін көрсетті.
Ақуыздардың екілік гель электрофореза ... ... 24 ... ... 36 ... ... өзгертеді, 48
сағаттық экспозициядан кейін 106 ақуыз экспрессиясы ... ... ... да, осы ақуыздардың шамамен үштен екісі экспрессиясы ингиботор
жасады. Тотықтырғыш стресске жауапты стрестік ... ... ... адам ... жасушасында белгілі болды. Осы мәлімет ... ... ... ... ... ... токсикалық
әсерін күшейтті.
Аорт жасушаларына арналған нанотүтік агрегаттары, агрегаттан сүзгілеу
жолымен тазартылған, концентрациясы 0.1 мг/мл төмен болғанда ... ... ... әсері жоғары болғанын айта кеткен жөн.
Нанотүтіктің жоғары концентрациясында жекелеген нанотүтік пен ... ... ... ... ... ... IL-8
интерлейк шығысының үлкеюімен бағаланатын, нанотүтікті ... ... әсер ... көрсететін мәлімет бар.
Көпқабатты нанотүтік бірқабаттыға қарағанда аз токсикалық екені
белгілі, бірқабаттылар 0.38 ... ... ... ... ал ... ... 3.06 ... жоғарылатқанда ғана
эквивалентті зақымдануға әкелді. Жоғары доза ... ... ... ... ... ... және зерттеу басында
апоптозаның кейбір белгілері байқалды. Адамның Т-жасушалары үшін ... ... ... 400 ... ... ... ... 10миллион шамасында) апоптикалық жолмен
жасушалық көптеп өлуін ... ... ... айта кету ... ... ... шамамен 10 есе аз ... ... ... көпқабаттымен салыстырғанда токсикалық әсерінің
үлкендігі дәлелделінді.
Сол кезде ... ... ... ... екені анықталды. Концентрациямен зерттеулерде 0.1 мкг/мл дан ... ... ... ... 1.0 мкг/мл жоғары нанотүтіктер
Stylonychia mytilus біржасушалы өсудің дозаға тәуелді ингибитор ... ... ... алынған мәліметтер бойынша негізгі
зақымданулар ядрода және жасушаның сыртқы ... ... ... ... ... ... митохондрияда тарамады –
бұдан авторлар ядро мен ... ... ... ... табылады және
ол митохондрия мен оның дисфункциясының зақымдануына байланысты деп шешім
шығарды. ... ... ... 6-аминогександы қышқылмен бірқабатты
нанотүтікпен өңдеу кезінде адам кератиноцитінде ... ... ... ... оның ұзындығы әсер етеді – ұзын ... ... ... ие ... ... нанотүтіктің цитоулылығына әсер ... ... ... төмендеуі глюказиномен химиялық
модификациялағаннан кейін байқалған. Нантүтік ... ... ... ... – жасуша мембранасының дестабилизациясымен,
токсикалық еритін ластанулардан және ... ... ... ... тасымалдаудың шектелуімен (нанотүтікті тазалау
және химиялық модификация оның токсикалылығын ... ... ... ... түсуінен жасушада тотықтырғыш стрестің дамуының
негізгі себебі нанотүтікті дайындауда түсетін ластаушы ... ... ... ... тазарту оттектің активті ... ... ... ... ... ... ... нанотүтіктің
оттектің активті формасына «жинақтаушы» ретінде түсуінде бақылады.
2. Метал нанобөлшектің токсикологиялық және бинарлы байланыс
әсері.
Ертеден белгілі, ерекше қасиетке ие ... бірі – ... және ... түзілетін нанокластерлер болып табылады. Металл
наноматериалдардың ішінде алтын және күмістің нанобөлшектерін бөліп айтуға
болады.
Коллоидтты алтын ертеден ... және ... ... ... алтынның терапевттік қасиеттерін жазды «guinta essential auri».
XX ғасырдан ... ... ... және фракталды қасиеттерін окуда,
агрегауия ... мен ... ... ... ... ... химия және гистохимия салаларында қолданыла бастады.
Алтын нанобөлшегінің бетінің типі және модификациясы in vitro ... ... және де ... ... ... әсер
етеді.
Гидрозоли алтын – төмен иондық күш шартына тұрақты кәдімгі ... ... ... ... ... кешенінің құрылуы
электростатикалық күш және беттік керіліс әсерімен қамтамасыз етіледі.
Алтын нанобөлшектерінің токсикологиясын оқуда, ... 1,5 ... 0,8 нм ... ... ... ... жоғары
болатыны белгілі болды. Тағы да ... ... ... ... 5-50 нм ... ... тышқан гепатоцитіне қатысты
күшті антибактериалды және цитотоксикалық белсенділікке in vitro ... ... ... ... митохондрияның функциясының
бұзылуына және мембрананың өткізгіштігінің үлкеюімен байланысты. ... ... ... ... ... ... – 1,23*106бөлшек/см3 жиырма сегіз күн ішінде денеде ... ... ... ... ... тобынан үлкен ауытқу
болған жоқ. Бұл америкалық конференция (ACGIH) шартын қанағаттандырады,
яғни күміс ... ... ... ... ... ... ... бөлшек/см3. Күміс нанобөлшегінің токсикологиясы қолданылатын in
vitro жасушалық сызыққа және ... ... ... ... ... 3. Ішектің аденокарцином ұлпасындағы күміс және молибден
нанобөлшектері.
Темірдің нанобөлшектері. Темір наноұнтағының биологиялық ... ... және ... ... ... сипатталған. Олармен
темір нанобөлшегінің тышқанға, құсқа, балыққа, кейбір өсімдіктерге әсері
кеңмасштабта ... 50, 100 ... ... ... ... ... ащы ... суспензиямен егуде ешқандай
токсикологиялық эффект тудырмады. 1000, 2000 және 5000 ... ... ... және ... ... және ... ... әкелді. 20 және 40
мкг/кг дозалы темік нанобөлшек 90 күн ішінде ... ... ... ... ... қатты ауытқуын тудырмады. Сонымен
қатар, 2-6 мкг/кг дозасы жануардың ... ... ... ... ... белсенділігін және қанда жалпы ақуызды
көбейтеді ... 4. ... ... ... ... ісік ... ... және оның оксидінің нанобөлшегінің фитотоксикалық қасиетін
зерттеуде жүгеріде (Zea mays L.), ... ... ... ... napus), ... (Cucumis sativus) 2000 мг/л ... қанасының өсуіне кері әсер етеді және тамырдың таралуын төмендетеді.
Елу пайыздық ингибиторлы концентрация (IC50) ... үшін ... ... ... рапс үшін – 20 мг/л.[9]
Алюминий нанобөлшегі ... ... ... ... ... ... функциясының бұзылуы мен ... ... және т.б. ... ... ... ... ... нәтижесінен, қарапайым микробөлшектерге
қарағанда нанобөлшектер жоғары токсикалылыққа ие, өзгермейтін ... ... ... ары ... орталық жүйке жүйесіне гематоэнцефаликалық
бөгеу арқылы өту қабілетіне, ішкі ... ... ... ... мен ... жинақталады және циркуляцияланады (мысалы,
өкпеде гранулмен түзілу, ... ... ... және де
организмнен өте қиын шығарылатынын білеміз. Нанобөлшектің токсикалылығы
оның формасы мен ... ... ... ... ұсақ ... эффекттілердің көптеп бұзылуын тудырады, сол сияқты сфералық
формалы бөлшекте. Нанобөлшектің организмге әсері кезінде ... ... ... жеке нанобөлшектің құрамындағы химиялық
элементтің клиникалық әсер ... ... ... бұл ... ... ... ... үшін нысана органдары өкпе, бауыр, бас миы, ... ... ... ... Түсу ... ... ... органдары тәуелділігі
қаралады. Адам организмінде ... ... ... ... ... ... ... және түзілу), астма,
өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА), ... ... ... ... нейродегенеративті аурулар, жүрек қан тамырлары жүйесінің
бұзылуы, ... ... ... (ДНК ... қалыптасады.
Нанобөлшектің биологиялық эффектісіне қатысты келесідей қорытынды
шығаруға болады:
• НБ ... ... ... ... мен ... ... НБ токсикалылығы оның физика-химиялық қасиетіне қатысты;
• НБ токсикалылығы НБ кіретін наножүйеге байланысты;
... ... ... ... ... ... жоғары болады;
• НБ токсикалығына қоршаған орта факторлары әсер ете алады;
• НБ және нанообъектілердің адамға әсері ... ... ... же ... ... немесе экожүйе бөлігі ретінде популяцияға
әсері.
4. Наноматериалдардың экотоксикологиялық әсері
Нанотехнология мен наноматериалдың қолданылуы XXI ғасырдағы ғылым мен
техниканың қарқынды дамыған ... ... ... ... ... ... квантты физика заңдарын көрсететін қасиеттерді анықтауда,
механикалық қаттылық, ерекше спектралды, ... ... ... ... ие жаңа қасиетті бар материалдардың шығуына жол
ашты.
Жақын ... ... ... ... кең ... ... көлемін, жекелегенде, кремний, титан, мырыш, ... ... ... нанобөлшегін, металдық нанобөлшектер темір, мыс,
кобальт, никель, алюминий, ... ... ... ... биополимер және рекомбинантты вирустар нанобөлшегін кеңейту
күтілуде. Бұл қоршаған ортада наноматериалдар ... ... ... ... ... ... ортада және биоты кешендерінде жинақталуын
қамтамасыз етеді.
Бұл ... ... ... ... мемлекеттік
бақылау мен қадағалауды талап етеді. Әсіресе наноматериалдың негізігі
түрлері тараған қоршаған ... ... ... ауыл ... өсімдіктері
мен жануарлары, тамақ өнімдерінің бақылануын талап етеді.
Ластаушы заттардың ауырлық әсерін үш фактор айқындайды. Біріншісі ... ... ... ... ... және ... мен жануарларға
қаншалықты зиян және пайдасы. Екіншісі – концентрация, яғни, ауа, су немесе
топырақ көлемінің немесе ... ... ... ... ...
тұрақтылық, яғни, ауада, суда немесе топырақта өмір сүру ... ... ... ... ... ... айналасы, мал
өсіруге арналған кешендер, мұнайбазасы және т.б.), ... ... ... ... мемлекет), ғарыштық (ғарыштық кеңістікте ... ұшу ... ... ... және т.б.) деп ... ... ... әсерін тікелей (біріншілік) және жанама
(екіншілік әсермен) жолмен деп бөледі.
Барлық ластанғандар табиғаты бойынша физикалық, физико-химиялық,
химиялық, ... және ... ... ... ... ... факторлардың өзгеруімен байланысты:
температураға – жылулық ластану; ... ...... ... ... радиациялық параметрлеріне – радиациялық,
радиоактивті ластану.[15]
Физика-химиялық ластанудың жалғыз формасы ... ... ... ... және қатты ұсақ дисперсті заттармен ластануы; мұндай форманың
мысалы өндірістік тұман ... ... ... ортада алдын болмаған химиялық заттың енуі немесе қалыпты
нормадан концентрация деңгейінің жоғарылауы ... ... ... ауыр ... ... жеке ... немесе күрделі химиялық
заттармен ластанулар жүреді.
Биологиялық ластану қоршаған ортаға адам организмі үшін қажетті
еместерді ... және ... және де ... ... ... енгізулер мен
өзгертулер.
Физико-химиялық жолмен емес (мысалы қоқыспен) механикалық жағымсыз
әсерлер, уәкілді ортаның бітеліп ... ... ... деп ... ... қоқыстану үнемі кері физико-химиялық эффекттілерден туындайды.
Қоршаған ортадағы заттардың көбісі әртүрлі айналуларға алмасады. ... ... мен ... оның ... ... ... Қоршаған ортада заттың төзімділігіне
көптеген үрдістер әсер етеді. Негізгілері фотолиз (жарық әсерінен ... ... ... ... ... сәулелер химиялық байланысты
бұзуға қабілетті және сол арқылы ... ... ... ... негізгі түрі ауада, топырақ бетінде және суда жүреді. Фотолиздің
жылдамдығы жарықтың интенсивтілігіне және заттың оны ... ... Су ... ... ... көп заттарды жылдам ... ... рН ... ... трансформация. Химиялық заттардың абиотикалық бұзылуы ... ... ... бұзу ... ... қатысуымен болады.
Заттардың биоайналуы негізінде тотығу, гидролиз, дегалогенирлеу, молекула
құрылысының циклдік ыдырауы, алкильді радикалдар жаңқалануы ... ... ... ... ... оның ... бұзылуымен
аяқталуы мүмкін.
Қоршаған ортада болып жатқан кейбір үрдістер орта ... ... ... ... ... сай ... жоғары бу қысымымен судан және топырақтан жеңіл буланып ... ... ... ... ... Бұл құбылыстың таралуы линдан және
гексахлорбензол сияқты ұшатын хлорорганикалық инсектицидтерге қатысты.
Токсикант бөлшегі немесе ... ... және ... ... ... ... ортада поллютанттардың таралу жолы да ... ... ... шаң ауада көпке дейін сақталады, ал ірі шаң
бөлшектері түзілуі кезінде суда және ... тез ... ... негұрлым шығулар жоғары болса, соғұрлым поллютанттар ұзақ
қашықтықта бытырайды.[17]
Биоаккумуляция. Егер ... ... ... ... ... ол ... ... Алайда, ішкі ортаға енген ... ... ... ... ... токсиканттарды
жинақтайтын және оларды абиотикалық фазадан (су, топырақ, ауадан) және
тамақтан (трофикалық ... ... ... ... деп ... ... тамақ ретінде қолданған организмнің және организмнің
өзінің (сыни ... әсер ету ... ... өлу ... ... ... ... орта биоаккумуляция байланысы үшін қажетті шартты ... ... суды ... және ... су ... ... да, ... қабілетті токсиканттарды экстрациялайды. Суға
қарағанда гидробионттар ... ... мың есе ... ... ... келесі факторларға
байланысты. Бірінші – ортада ксенобиотикті персистирлеу. Заттың организмде
жинақталу деңгейі соңында оның ... ... ... ... зат ... ... ... Қоршаған ортада үнемі
поллютантың (өндіріске жақын аймақтарда және т.б.) ... ... тек қана ... ... сонымен қатар мерзімі кейінге
қалдырылған өткір улы токсикалық эффекттер негізінде де болады. Заттың ... ... ... тез ... ... ... ... жағымсыз эффект тудыратын заттардың механизмі көп ... ... ... да ... ... бірге олар
классификацияланады. Осыдан токсиканттардың тікелей, жанама және ... ... ... ... ... – бұл ... ... немесе экотоксикант
популяцияның бірнешесімен немесе берілген орта ... ... ... ... ... жеңілуі.
Жанама түрдегі – бұл ортаның ксенобиотикалық ... ... ... ... ... ... әсері. Нәтижесінде
ортаның ресурстары және шарттары оның өмір ... үшін ... емес ... ... ... ... және ... түрде әсер ете алады. [20-
21]
Экоулағыштық – бұл ... ... ... профилінің
биоценозға сәйкесінше жағымсыз эффекттер тудыруы.[18] Жағымсыз экоулағыштық
эффекттерді келесідей қарастырамыз:
- организм деңгейінде;
- популяция деңгейінде;
- биогеоценоз ... ... әсер ... ... ... ... ... экоулағыштық туралы айтуға болады. Биоценозға заттың ... ... апат және ... ... химикатты дұрыс қолданбау және
қоршаған ортаға шығарылуында тұрақты емес ... ... ... әсер көп емес ... ұзақ әсер етуі ... ... жасанды нанобөлшектің пайда болу себептеріне адамның жұмыс
барысында нанометериалмен контактісі, ластанған су ... ... және ... ауыл ... ... наноматериалдың
қолданылуы, транспорт үшін отыны бар нанобөлшектің тасталуы, өндірістік
және тұрмыстық ағын су, зауыт және ... ... ... Қоршаған орта объектілерінің нанобөлшекпен контаминациясы
өндірісте, ... және ... ... және тұрмыстық химия
заттарын қолдануда.
Бақылау арқылы наноматериалдар анықталатын қоршаған орта объектілерін
таңдау, ... ... мен ... түсу ... және ... ... модифицирленген формада экожүйенің
нанобөлшек циркуляциясы заңымен ... Осы ... ... ... қатарына кіреді:
1) атмосфералық ауа;
2) сулы объектілер;
3) топырақтар;
4) гидробионттар;
5) балдырлар, саңырауқұлақтар;
6) жерасты өсімдіктерінің ұлпасы;
7) жерасты жануарларының ұлпасы.
1. Атмосфералық ... ... ... көлемі бойынша басымдылығын ескергенде,
нанобөлшектің адам организміне негізгі түсу жолы – әуе ... ... ... ... ... өнімдер, мысалы, дизелді
қоздырғыштың отыны («өндірістік емес» нанобөлшек деп ... ... ... ... ... біріншіден,
наноматериалды дайындауда, өңдеуде немесе ... және ... ... нанобөлшектермен контактіге түсетін адамдарға қатысты.
Осымен салыстырғанда адамның нанобөлшекпен экспозиция деңгейі атмосфералық
ауада циркуляцияланатынында әлдеқайда төмен.[25-26]
Атмосфералық ... ... ... ... метрикалық
көрсеткіштері, яғни, нанобөлшектің массасы және мөлшері, бөлшек саны ... ... ... ... керек, бөлшектік бағалауда осы параметрлердің
адам денсаулығына қатысты тәуекел деңгейіне әсері.
Нанобөлшек құрамына ... ... әуе ... тізімі:
1. атмосфералық ауа;
2. наноиндустрия кәсіпорынындағы ауа:
2.1 ғимараттағы жұмыс зонасының ауасы;
2.2 санитарлы-қорғау зонасының ауасы.
3. Тәжірибелік зерттеу ғимаратының ауасы.
2. Су объектілері.
Адам ... ... ... мен ... ... ... түсу жолы су болып табылады. Ластанған ағын
суларды наноматериалдарды ... ... ... су ... ... әдісі ретінде біртіндеп нанобөлшектің ауыз суға
түсуіне ... Сол үшін ... ... ... ... ... бақылау керек.[25-27]
Нанобөлшек құрамы бақыланатын су объектілерінің тізімі:
1. өндірістік ағын ... ... ағын ... ашық ... сулары;
4. суқұбырларының суы.
3.Топырақтар.
Нанобөлшектердің топыраққа түсуі топырақты және суды ... ... ... ауыл ... ... үшін ... ... препарат ретінде, агропленка үшін материал ретінде, ... ... және де ... отыру жолымен, ағын су жолымен
түседі. Наноматериалмен топырақтың ... адам ... және ... мен жануарлардың ұлпасына түсуі қауіпті саналады.
Нанобөлшек құрамына бақылау жүргізілетін топырақ объектілері тізімі:
1. наноиндустрияның ғимараттары мен басқа объектілеріне жақын маңдағы
топырақтар;
2. ... ... және ... пункттер шегіндегі
автомобиль жолдарына жақын ... ауыл ... ... ... ... ... заттардың уыттылығы.
Зиянсыз заттарды қатты ұнтақтағанда олар денсаулыққа қауіпті болатыны
нанотехнологиялардың пайда болуына дейін де ... ... ... ... ... айналысатын адамдар мырыш безгегінен – мырыш буларының
жануы ... ... ... ... ... ... оксидінің
аэрозольдерімен тыныс алудан туындайтын өкпе ауруынан азап ... ... ... ... де, ... ... мен ... арасында
кездеседі және мырыш буларымен қоса басқа металдар (мыс, темір, қорғасын
және олардың ... ... ... ... болады.
Денсаулыққа автомобильдер қозғалтқыштарында, электростанцияларда
органикалық жанармайдың толық жанбауы кезінде түзілетін және ... ... ... көп ... баратын көміртек нанобөлшектерімен дем алу ең
үлкен зиян келтіреді. ... ... ... ... органикалық
және минералды шаңға қарағанда көміртекті шаңды өңдеуге не жоюға қабілетсіз
– ол өкпеде мәңгі қалып, ... мен ... ... ... ... ... ... тыныс саңылауы және сәйкесінше
қанға баратын оттегі мөлшері азаяды.
Нанокүйдегі заттардың сипатты ерекшелігі – ағзаның ... ... ... ... Мысалы, бірнеше жүз нанометрден ұсақ бөлшектер өкпе
ішіндегі кеңістікке оңай енеді, ал ... ... ... ... ... Дәл ... адам ағзасына күрделі табиғи нанобөлшек болып
табылатын тұмау ... ... ... жүйесінде бөлшектердің тұну
ықтималдығы олардың мөлшеріне байланысты. Ол мөлшері 1 нм - ден 50 нм - ... 3 ... ... ... дейінгі бөлшектер үшін зор, ал мөлшері 300 нм
бөлшектер үшін минималды, мөлшері 20 нм ... ... ... 5 ... ... ... ал мөлшері 1 - 5 нм және 1 ... ... ... ... Өте ұсақ ... ... ... өтіп, митахондрияларда жиналып, олардың құрылымын бұзады. Өкінішке
орай, наноматериалдардың адам денсаулығына қауіптілігі өкпенің респираторлы
зақымдалуымен шектелмейді. Өкпе ... мен көк ... ... ... ... ... (Na2(Fe2+, Mg)3Fe3+[Si8O22](OH, F)2 крокидолиті)
әсері бәріне мәлім.[27-28]
Нанобөлшектердің өкпеге енуі біздің қалауымызсыз жүзеге асса, теріге
адамдар өз ... ...... ... мен ... ... майлардың негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Теріні
«жасартуға» арналған майлар құрамында наномөлшерлі липосомалар, ал ... ... ... ... күн спектрінің УФ-бөлігін жұтатын титан және
мырыш оксидтерінің нанобөлшектері болады. Бірақ ешкім нано- ТіО2 тері ішіне
еніп, эпидермада ... ... ... ... ... 8 ... ... туралы ойланбайды. Мұндай майларды жаппай қолданудан бастап
тері қатерлі ісігінің науқастығы, мысалы АҚШ-та 90 %-ға артқаны ... ... ТіО2 және ZnO2 ... ... ... ғана ... қатар басқа да органикалық заттардың, ... ... ... мен
жасушалы органеллалардың құрамдас элементтерінің фотототығуының жоғары
эффективті катализаторлары. [35-36] ... ... ... ... ... ... канцерогенді заттардың түзілуіне ... ... ... бұл ... ... бетін модификациялау
арқылы басуға тырысуда. Тыныс жүйесі мен теріге ... ... ... ... аз зерттелген, олардың ағзадан тез
шығарылатыны ғана белгілі.
Түрлі ... ... ... ... сүйене отырып, олардың адам
денсаулығына зиянды әсерінің үш ... ... ... ... болады.
Біріншіден нанобөлшектің негізгі заты улы болуы мүмкін, мысалы, жартылай
өткізгіштер ... ... ... ... ... зақымдалу себебі кадмий селенидінің СdSe суда ... ... ... СdSe ... ... ... ... мөлшерімен арақатынастық орнатады және ZnS немесе SiO2 қабыршағымен
қаптағанда көп есе ... ... ... ... берилий оксидінің, металды
берийлидің және оның қосылыстарының ... ... ... Олармен дем алу баяу дамитын және өлімге әкелетін өкпе ауруын –
бериллозды тудырады. Ал ... ВеО ... және ... ... Бұл ... ... реакциялық нанобөлшектері өкпе жасушаларына
барып, фосфатазаны ингибирлейтін және ... ... ... ... ... ... ... ағзаға енген нанобөлшектер өздігінше зиянсыз болғанымен,
олардың кейбіреулері улы заттардың түзілуінде катализатордың рөлін ... ... ... ... ... ... және металл (әсіресе, мырыш) безгегін ... ... ... нанобөлшектері дәл осылай әрекет көрсетеді.
Және соңында, заттың ағзаға өзіндік әсері оның нанокүйде болуымен
тікелей ... ... ... ... ... ... ... және қауіпсіз фторопласт полимері ауада диаметрі 26 ... ... өте аз ... (60 ... ... қан
құйылуын тудыратын егеуқұйрықты 30 минутта өлтіруге қабілетті. ... ... ... 500 мкм/м3 болғанда егеуқұйрықты жарты
сағатта өлтіретін жүйке байлаушы әсері VX әскери улағыш ... ... улы ... сену қиын!
Кремний диоксидінің SiO2 нанобөлшектерінің аэрозольдерімен дем ... ... ... ... ... ал ... күйде ол
мүлде қауіпсіз – бұл әдеттегі құм. Сонымен, нанобөлшектер спецификасы үшін
химиясы (үзілген байланыстар, ... ... ... ... ... бет рөлі өте маңызды. Сонымен қатар,
нанобөлшектер ... ... ... ... ... ДНК-ны
деформациялауға қабілетті болады да, құрылымдық ... ... ... дәрежесінде белгілі бір маңызға нанобөлшектер формасы ие.
Анизатропты нанобөлшектер (мысалы, асбест талшықтары) фиброз бен ... ... ... ... ... Көміртекті нанотүтікшелер
аэрозолі тышқандар өкпесіндегі талшықтар өсуіне және біріктіруші ұлпаның
қалыңдай түсуіне әкеледі. ... ... ... эпидермисіне түсіп,
тері жасушасының ісіп қызару үдерістерінің модуляторы ... ... ... ... ... ... ... улы дозалары белгісіз –
олардың тек ең улылары үшін өлімге алып келетін дозасының ... ... ... ... Ол үшін ... ... ... қажет. Олар
өздерінің зерттеулерінде ең улы заттардың ... алып ... ... ... массаларымен байланыстыратын токсоида деп ... ... ... Оның ... алып келетін дозалы логарифмі
– молярлы масса логарифмі» координаталарындағы графигі түзу түрге ие (5-
сурет). Барлық химиялық ... бұл ... ... орналасады деп саналады,
одан төмен зат жоқ, ал токсоиданың өзіне берілген молярлы ... ең ... ... ... ... ... ... 5-суретте белгіленген.
Cурет 5. Токсоида
Сонымен, бүгінгі таңда наножүйелер уыттылығы зерттелмеген. Ғалымдарға
болашақта ғалымдар наноқұрылымды заттардың улы ... ... ... ... ... ... табылатынына үміттену ғана қалып
тұр, ал әзірше нанообъектілермен жұмыс жасау кезінде абайлық таныту қажет.
2. МАТЕРИАЛДАР МЕН ... ... ... ... ... ауданын анықтау
әдісі
Сорбтометр—бұл құрал кеуекті материалдардың беттік ауданын, газдардың
химиялық сорбциясын және материалдардың булануын анықтайды. (6-сурет)
Адсорбталған будың ... ... ... кіші ... ... ... ... етілген адсорбталған қысымда, бу мөлшерінен
химикат хемосорбциясы алынады. Кеуектің көлемі және диаметрі ондағы будың
конденсацияланған мөлшерінен, қысымнан ... ... ... ... модельдері өздерінің бірегей мүмкіндіктеріне
ие, бірнеше үлгілерге ... ... ... ... ... ... анықтау, суды булардың адсорбтау қабілеттілігі,
әртүрлі газдарды ... ... ... ... қысымы, беттік
ауданын жылдам анықтау, кішкентай аудандарды ... алу, ... ... жоғарылаған дәлдікпен өлшеп жүргізу.
Адсорбциялық аумақты анықтаудың негізгі әдісі көлемдік, өлшемдік әдіс
және жылулық десорбциялық әдіс ... ... ... ... ... арналған жабдықтарды салыстыра отырып, ... ... ... ... ... үшін ең қолайлы әдіс жылулық
десорбциялық әдіс деген тұжырым жасауға болады. ... ... ... артықшылықтарға ие болады: вакуумдық аппарат керек
етпейді, монтажда қарапайым, стандартты әдістерде қолданылатын ... ... және ... ... бір дәрежеде оның жоғарғы
өндіргіштігін анықтап автоматизацияға тез беріледі.
Анализатордың жұмыс істеу принципі ... ... ... ... адсорбат газының (азот) жылулық десорбциясы әдісін
қолдану негізінде ... ... Бұл ... адсорбер арқылы берілген
құраммен гелий-азот қоспасының (ары ... ... ... ... ... ... сынауды бастамас бұрын оны дегаздау ... ... ... үлгі ... өшіру мақсатында стационарлы ағынды
газдың берілген температурада ... ... ... ... ... ... ... құрамындағы берілген қағидасы;
2. Адсорбциланған және газды фазадағы газ ... ... ... ... дейінгі сұйық азот темпетарурасының газды қоспа
ағынынан үлгі бетіндегі адсорбат ... ... ... ... ... ... ... дейін қыздыру
кезіндегі адсорбат газы десорбциясының газ қоспасының ағыны.
Жылуөткізгіш ... ... ЖӨД ... ... ... газ ... көлемдік бөлігінде
газ адсорбатының қоспасы өзгереді. Газ адсорбатының ... пикі ... ... ... оның үлгі ... ... ... ЖӨД шығу сигналы болып табылады.
Үлгіде десорбирленген бұл ... ... ... ... 6. ... ... жалпы көрінісі
2. Наноматериалдарды алу барысында ... ... ... ... ... карбонизациялау барысында бөлінген түтін
құрамындағы газдардың мөлшері MRU Optima 7 газ ... ... ... ... ... 1 ден 7 ге ... ... газдар:
O2; CO; NO; NO2; SO2; H2S; CO2; CH4. Жанармайдың  кез-келген түрінде ... ... ... және жанарғыларды қаптау үшін ... ... және ... ... және зиянды заттардың шоғырлануын
қадағалап, 7 газды бірмезетте шағын және күшті ... ... 7. MRU Optima 7 ... ... ... MRU Optima 7 анализаторы қазандықтар мен турбиналарды ... ... ... ... ... өнеркәсіптік объектідегі экологиялық
мониторингтік шығарылуға ... ... ... ... корпус
қолға оңай ұсталады, ал ішіндегі ... ... ... өлшегіш
блогты бекітуге жағдай туғызады. Жарқыраған ілгіші бар үлкен түрлі-түсті
дисплей ... ... және ... ... ... ... ... принтер арқылы беру икпорт арқылы беріледі, құралды
компьютерге қосу үшін мини USB қолданылады. ... ... ... 2 ... ... ... ... аумағының температурасы, ылғалдылық
мөлшерін бақылау әдісі
Нано ... ... ... ... ... үшін ... сандық электронды термометр қолданылды
(ТОО «Экогидрохимгео» зетрханасынан жалға алынды).
Сурет 8. ТК-5.06–Салыстырмалы ылғалдылықты ... ... бар ... ... ... ... тағайындау.
ТК-5.06 термометрлері өлшеу ... ... ... ... ... ... әртүрлі ортадағы температураны өлшеу
үшін арналған.
ТК-5.06 байланысқан ... ... ... ... орта ... °С: ... ... ылғалдылығы, %: T = 35 °С да 80 % дан көп емес;
... ... , кПа: 86 – ... ... термометрының фукциональді мүмкіндіктері:
• өлшенетін мөлшердің өлшемдігін индикациялау
• температураны өлшеу кіші разрядты бағасымен 0,1°С ( 40°С-тан ... ... 1°С ... ... ... ... ... өлшеу кіші разрядты бағасымен 0,1%
• зондтың ауысу мүмкіндігі
• температураның ең жоғары мәнінің бекітуі
... ең ... ... ... ... ... ... қоректенудің төменгі кернеудегі индикациясы
• көрсеткіштің жарықтандыруы
• 5 минут тұрғаннан соң ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... Сорбтомертр көмегімен наноматериалдардың беттік ауданын анықтау
Наноматериалдардың беттік ауданы туралы анағұрлым ... және ... ... бере алады. 9–суретте өрік сүйегі, күріш қауызының
және ... ... ... берілген.
Cурет 9. Наноматериалдардың меншікті беттік ауданынның сызбасы
Кесте-3. Наноматериалдардың беттік ауданы мен ерігіштігі
|Нанобөлшектер ... ... ... ... ... суда |
| | ... ... |еруі ... ... ... |0,1 гр |228,936 ... ... ... |
|Күріш қауызы |0,1гр |165.303 | | | ... |0,1гр |100.000 | | | ... ... ... олардың биологиялық ортада немесе
суда ерігіштігі болып ... ... ... ... ... беттік және гетерофазалық өту ... ... ... ... және суда ... наноматериал өзінің улылық әрекетімен
аналогты макродисперсті ... ... Сол ... ... бағалаудың бірінші кезеңінде иондық күш немесе
температурада, физиологиялық pH ... сулы ... ... ... ... ... ... алу барысында бөлінетін газдардың мөлшерін анықтау
Көміртекті сорбенттерді карбонизациялау барысында бөлінген ... ... ... MRU Optima 7 газ ... ... 5 ... арқылы анықталды. Өлшенген газдар: O2; CO; NO;H2S;
Бес күнде О2 ... ... ... ... ал ... жұмыс
зонасындағы ШЖК-сы –20,946 мг/м3. СО газы орташа 18,9-20,0 мг/м3 ... СО ... ... ... ... –20,0 мг/м3 ... тиіс.
Н2S 9,6-10,0 мг/м3 аралығын көрсетті, жұмыс зонасындағы ШЖК-сы –10,0 мг/м3.
NO 4,7-5,0 мг/м3 ... ... ... зонасындағы ШЖК-сы –5 мг/м3 болуы
тиіс.
Кесте 4. ... ... ... ... ... ... (мг/м3)
|№ |О2 |СО |Н2S |NO |
|1 |21 |19,5 |9,9 |4,7 |
|2 |20 |19,9 |9,8 |4,9 |
|3 |21 |20,0 |10,0 |5,0 |
|4 |21 |18,9 |9,6 |4,7 |
|5 |20 |19,6 |9,8 |4,8 ... ... ... ... ... ... ылғалдылық
мөлшерін бақылау
ТК-5.06 Салыстырмалы ылғалдылықты өлшеу функциясы бар сандық ... ... ... ... ... ... ... ылғалдылығын анықтадық.
Көміртекті наноматериалдар корбантзациясы кезінде ... ... ... ... 19-210С ... ... 5. ... наноматериалдар карбонизациясы кезіндегі ылғалдылық,
температура көрсеткіштері
|күн |Т, 0С ... |
|1 |21 |40% |
|2 |20 |35% |
|3 |21 |45% |
|4 |19 |55% |
|5 |21 |50% |
4. ... ... ... ... сынау
Мұндай тестілеуді жүргізу үшін Dr. melanogaster.шіркейі ыңғайлы нысан
болып табылады. Бұл генетиканың классикалық объектісі қысқа өмірлік ... ... ... ... ... ие болғандықтан, нәтижені тез ауға
мүмкіндік береді.
а ... 10. ... ... ... ... ... бірінші ұрпағының қанаттарының дамуының
ақаулары.
Мутагентік әсерін байқау үшін бастапқы заттың аз ... оның ... ... 100-, 1000-, 100000 ... ... ... ... болуынан ересек шыбындарда морфологиялық өзгерулер байқалады.
Морфоздар негізінде қанаттардың өзгеруіне (қанаттардың «жаабысысуы»,
қанаттардың ... ... ... және ... ... ... ... «алшақтауына») әсер етті.
Морфоздардың пайызы заттектердің концентрациясына байланысты, заттардың
концентрацясы көп болған сайын морфологиялық өзгерістерде көп ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және
бақылау ... және адам ... ... ... ... ... зор және өзекті болып табылады.
Жұмыста алынған нәтижелерден келесідей қорытынды жасауға болады:
1. Сорбтометр – М көмегімен наноматериалдардың ... ... ... ... ... ... ... наноматериалдың беттік
ауданы – 165,303м2/г; өрік ... ... ... ... ... күйе – 100 м2/г екендігі анықталды.
2. Көміртекті ... ... ... бөлінген түтін
құрамындағы газдардың мөлшері MRU Optima 7 газ ... ... күн ... арқылы анықталды. Орташа есеппен О2 мөлшері 20-21мг/м3
аралығын көрсетті, ал ... ... ... ... –20,946
мг/м3. СО газы орташа 18,9-20,0 мг/м3 аралығын көрсетті, СО ... ... ... –20,0 мг/м3 ... тиіс. Н2S 9,6-10,0 мг/м3
аралығын көрсетті, жұмыс зонасындағы ШЖК-сы –10,0 ... NO ... ... ... ... ... ШЖК-сы –5 мг/м3 болуы тиіс.
3. Наноматериалдар алатын жұмыс аумағының температурасы, ылғалдылық
мөлшерін бақылау ... ... 35-50% ... ... 19-210С аралығын көрсетті.
4. Нанобиостимулятордың мутагендік әсерін байқау барлық жағдайында ересек
шыбындарда морфологиялық ... ... ... ... ... ... «жаабысысуы», қанаттардың «үзілуі»,
қанаттардың «ұйпақталуы» және олардың нашар ... , ... әсер ... ... ТІЗІМІ
1. Лучинин. В.В. Наноиндустрия и безопасность // ... 2008. № ... ... ... М.В.,. ... В.Ф. Доклад рабочей группы «Индустрия намосистем
и наноматериалов».- // Российские нанотехнологии.-2007.-Т.2, № 1-2.-Б. 12-
25
3. ... В.В. ... и ... ... М.: ... Лаборатория
знаний. 2008. 431 б.
4. Environmental Nanotechnology edited by Wiesner M., Bottero J.-Y. ... 2007, 540 ... ... А.И. Наноматериалы, наноструктуры, нанотехнологии: М.: Физматлит,
2007. 416 б.
6. ... В.В., ... П.Д., ... Н.А. ... и ... ... М: Академкнига. 2007. 309 б.
7. Основы оценки риска для здоровья населения при воздействии химических
веществ, загрязняющих ... ... / ... Г.Г, ... ... Ю.А. и др. - М.: НИИ ЭЧ и ГОС, 2002. - 408 ... Курляндский Б.А. О нанотехнологии и связанных с нею токсикологических
проблемах. Токсикологический вестник, 2007, №6
9. Глушкова А. В., ... А. С., ... В. Р. ... ... – взгляд на проблему», Токсикологический вестник, 2007, №6
10. Иваненко Н.В. Экологическая токсикология. ... ... ... ... ... ... Д. И., Лёвина В. В., Дзидзигури Э. Л. Наноматериалы: учебное
пособие –М., 2008. 365 ... ... : ... dosing and health effects / ... Monteiro-Riviere N. A., Lang Tran C./ Informa Healthcare USA, Inc. 2007,
540 p.13
13. Чечеткин В.Р., Прокопенко Д.В., ... А.А., ... А.С. ... ... ... ... наиотехнологий.-2006.-Т. 1,№1 .-С.
13-27
14. Тимофеев М.А., ... ... А.В. М.В. ... – 15 лет ... // ... нанотехнологии. 2008. Т.
3. С. 54-61.
15. Методические проблемы изучения и ... био- и ... ... структуры процессы, биообъекты) в экологии человека ... ... ... ... ... Под ред ... ... Рахманина. Москва, 2007.
16. Проданчук Н.Г., Балан Г.М. Нанотоксикология: состояние и перспектвы
исследований. // Современные проблемы токсикологии. 2009. №. 3-4. С. ... ... В.И. ... для ... в ... // Чистые
помещения и технологические среды. 2010. № 1. С. 39-47.
18. Уайт В. ... ... ... ... ... испытаний и
эксплуатации. М: «Клинрум», 2002. 304 c.
19. Проектирование чистых ... Под ред. В. ... М: ... ... ... Кобаяси Н. Введение в нанотехнологию. М.: Бином. Лаборатория знаний,
2007.134с.
21. ... Л.А., ... В.А., ... С.Ю., Хлебцов Н.Г. Золотые
наночастицы: синтез, свойства, биомедицинское применение. М.: ... ... А.Д., ... У.С., ... М.Д. ... в гистохимии. Львов: ВШ,
1989.144с.
23. Lewinski N., Colvin V., Drezek R. ... of ... ... 2008, ... ... ... М.Г., ... С.Б., Разумов В.Ф. Использование обратных мицелл в
получении наночастиц ... ... ... // ... Т. 1, №1-2, 2006. С. ... ... А.В., Радилов А.С., Рембовский В.Р. ... ...... на ... // ... ... и оценки био- и нанотехнологий (нановолны, частицы, структуры,
процессы, биообъекты) в экологии человека и ... ... ... ... Научного совета по экологии человека и гигиене окружающей
среды РАМН и ... ... ... Под ... РАМН Ю.А. ... Москва, 2007.
26. Alt V., Bechert Th., Steinrücke P., Wagener M., Seidel P., ... Domann E., ... R. An in vitro ... of the ... and cytotoxicity of nanoparticulate silver bone cement //
Biomaterials 2004. Vol. 25. ... Allsopp. M., Walters A., Santino D. ... and ... ... and ... goods: A review of uses and health concerns //
2007. Greenpeace research laboratories. December. 22p.
28. Ji J.H. ... ... toxicity study of ... in Sprague-Dawley rats // Inhalation Toxicology 2007. Vol.
19. Iss. 10. P.857-71
29. Lesniak W., ... A., Sun K., Janczak K.W., Shi X., Baker ... L.P. ... ... as ... fabrication,
characterization, in vitro toxicity and ... ... ... 2005. ... ... Л.В., ... Г.Э. Биологически активные нанопорошки
железа.М.:Наука,2006.124с.
31. По материалам ... ... ... ... report for Sinerm. Report EMEA. CHMP London.
11527.2008.
33. Zhu M.-T., Feng W.Y., Wang B., Wang T-Ch., Gu Y.-Q., Wang M., Wang ... H., Zhao Y.-L., Chai Z.-F. ... study of ... ... nano- and submicron-sized ferric oxide in rats // ... 2008. ... Iss. ... Van Sprang P.A., Janssen C.R. Toxicity ... of ... of toxicity ... fingerprints // Environmental
Toxicology and Chemistry 2001.Vol.20.Iss.11.PP.2604–2610
35. Chen Z. Acute ... effects of copper ... in vivo ... Letters 2006. Vol. 163. Iss. 2. PP. ... Lin D. ... of nanoparticles: inhibition of seed ... root growth // ... ... 2007. Vol. 150. Iss. 2. PP. ... Heinlaan M., Ivask A., Blinov I., Dubourguier H.-Ch., Kahru A. Toxicity
of nanosized and bulk ZnO, CuO and TiO2 to bacteria Vibrio fischeri ... Daphnia magna and ... ... // ... ... 71. Iss.7.PP.1308-1316
38. Пул Ч., Оуэнс Ф. Нанотехнологии. М.: ... 2006. ... Kang S.J. Titanium dioxide ... trigger ... ... in ... blood lymphocytes // ... ... Long T.C., Tajuba J., Sama P., Saleh N., Swartz C., Parker J., ... Lowry G.V., Veronesi B. Nanosize titanium dioxide ... ... species in brain ... and damages neurons in vitro ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ірімшік өндірісіндегі жабдықтар8 бет
Автокөлік тасымалдаудың техникалық сенімділігін қамтамасыздандыру48 бет
Аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі және Қазақстанның саясаты99 бет
Ауыл шаруашылығы өндірісінде жерді пайдалануды құқықтық реттеу69 бет
Ауыл шаруашылығының өндірісіндегі бухгалтерлік есеп3 бет
Бағдарламалық қамтамасыздандыру беріктігінің есебі3 бет
Бағдарламамен қамтамасыздандыру33 бет
Бағдарламамен қамтамасыздандыруды өңдеу технологиясы35 бет
Биологиялық белсенді заттардың шикі сүт секрециясының фракциялау және сүт өнімдері өндірісінде оларды пайдалану4 бет
Дербес компьютердің ақпараттық қамтамасыздандыруы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь