Мұрагерлік құқық туралы мәлімет

КІРІСПЕ 3
1.тарау.МҰРАГЕРЛІК ҚҰҚЫҚТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1.Мұрагерліктің тарихи негіздері 7
1.2.Мұрагерліктің түсінігі мен мәні 11
1.3.Мұраның ашылуы негіздері 15
1.4.Заң және өсиет бойынша мұрагерлік 19
1.5.Мұрагерді тағайындау 27
1.6 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МҰРАГЕРЛІК
ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕЛУІ 29
1.7 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ӨМІРДЕГІ МҰРАГЕРЛІК ҚАТЫНАСТАРДЫҢ
КОЛЛИЗИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ 54

2.тарау.МҰРАГЕРЛІКТІҢ.ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ
ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН СУБЪЕКТІЛЕРІ
2.1.Мұраны ашу және мұралық мүлікті сақтау 66
2.2.Мұрагерлік қатынастардың субъектілері және олардың құқықтық
жағдайы 68
2.3.Мұрагерлік қатынастардың объектілері және мұралық мүліктің
құрамы 78

3.тару.МҰРАНЫ ҚАБЫЛДАУ
3.1.Мұраны қабылдап алудың ерекшелігі 81
3.2.Мұраға ие болу құқы туралы куәлік беру тәртібі 84
3.3.Мұралық мүлікті бөлу және мұрадан бас тарту жағдайлары 86

ҚОРЫТЫНДЫ 94

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 96
Диссертацияның жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс мұрагерлік құқықтық реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелерін зерттеуге арналған. Мұрагерлік қатынастарды реттеу негізінде туындайтын көптеген теориялық және заңнамалық мәселелерді шешудің жолдары қарастырылып анықталады. Жұмыста мұрагерлік құқық ережелеріне талдау жүргізіледі, сонымен қатар мұрагерлік қатынастарды реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелер негізінде отандық заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар жасалған.
Диссертациялық зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының Конституциясында да меншікке қатысты бабында мұрагерлік туралы ерекше атап өткен.Қазақстан Республикасы конституциясының 26 – бабының 2 – тармағында: «Меншік,оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік беріледі» - деп жарияланған.Бұл коституциялық ереже Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекстің 6 – тарауында өз жалғасын тапқан. «Мұрагерлік құқық» деп аталатын тарауда мұрагерлік институты толық қарастырылған.Дегенмен, өмірде әртүрлі жағдайлар кездеседі және оларға байланысты көптеген мәселелер мен сұрақтар пайда болып.олар тездетіп шешуді талап етеді. Мұрагерлік – құқықтық қатынастардан пайда болатын дауларға байланысты сот және нотариат тәжірибесінде істер көп болатыны да сол себептен.[1, 26 бап]
Менің диссертациялык жұмысымның тақырыбы ретінде мұрагерлік құқық институтын таңдауым қазіргі кезде теорияда және тәжірибеде мұрагерлік қатынастарға байланысты даулы сұрақтар көптеп кездеседі.Сондықтан ұсынылып отырған жұмыс осы мәселелерді зерттеуге арналған.Бұл тақырып әрдайым өзекті болып қалатыны сөзсіз.
Диссертация тақырыбының ғылыми зерттелу деңгейі. Мұрагерліктің теориялық мәселелеріне, сондай-ақ өсиет бойынша және заңды мұрагерлікті реттейтін құқықтық тәжірибелерге революциядан бұрынғы орыс. Кеңес дәуірі тұсындағы және отандық заңгерлердің еңбектерінде көп көңіл бөлінген. Мұрагерлік құқық ғылымын дамытуға Д.И. Мейер, И.А. Покровский, Г.Ф. Шершеневич сияқты цивилистердің еңбектері ерекше үлес қосты. Олардың зерттеу жұмыстарында өсиет бойынша және заңды мұрагерлік институтының арақатынастарындағы көптеген аспектілерді өңдеу маңыздылығына назар аударылды. Аталған авторлардың мұрагерлік құқық, мұрагерлік құқықтық мирасқорлық, мұраның ашылу орны мен уақыты, туыстық жағдайлар, ұсыну құқығы бойынша және т.б. мұрагерлік құқық мәселелерге байланысты құнды пікірлері осы күнге дейін маңызын жоғалтқан жоқ.
Диссертациялық зерттеудің объектісі мен пәні. Зерттеудің обьектісі мұрагерлік құқықтың негізі өсиет бойынша және заңды мұрагерлік бойынша туындайтын құқықтық қатынастардың ҚР-ның азаматтық құқықтық және мұрагерлік құқық туралы заңнамалармен реттелуі болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995. 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі, 1994 ж. 27 жел
тоқсан. Жалпы бөлім.
3. Республикалық құқықтық ғылыми-практикалық журнал "Заң" 2/2002.
4. В.И.Серебровский. Очерки советского наследственного права. М.,1963
5. Э.Б.Эйдинова « Наследование по закону и по завещанию», Москва 1985
6. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (ерекше бөлім) 1999 ж. 22 шілде (өзгерту, толықтырумен).
7. Қазақ ССР-ң Азаматтық кодексі 28-ші желтоқсан 1963 ж.
8. Қазақстан Республикасының "Мемлекеттік тәуелсіздік туралы"
Заңы, 1991 ж. 16 желтоқсан.
9. Қазақстан Республикасының "Авторлық құқық және сабақтас
құқықтар туралы" Заңы, 1996 ж. 10 маусым.
10. Қазақстан Республикасының "Түрғын үй қатынастары туралы"
Заңы, 1997 ж. 16 сәуір.
11. Қазақстан Республикасының "Зейнетақымен қамсыздандыру ту-
ралы" Заңы, 1997. 20 маусым.
12. Қазақстан Республикасының "Нотариат туралы" Заңы, 1997.
шілде.
13. Қазақстан Республикасының "Нормативтік-қүқықтық актілер тура-
лы" Заңы, 1998. 24 наурыз.
14. Қазақстан Республикасының "Ақша төлемі мен аударымы туралы"
Заңы, 1998. 29 маусым.
15. Қазақстан Республикасының "Жылжымалы мүлік кепілін тіркеу
туралы" Заңы, 1998. 30 маусым.
16. Қазақстан Республикасының "Нотариат туралы заңына өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы" Заңы, 1998. 13 қараша.
17. Қазақстан Республикасының "Неке және отбасы туралы" Заңы,
1998. 17желтоқсан.
18. Қазақстан Республикасының "Үлттық мүрағат қоры және
мүрағаттар туралы" Заңы, 1998. 22 желтоқсан.
19. Қазақстан Республикасының Президентінің "Жылжымайтын мү-
лікке қүқықтарлы және онымен жасалатын мәлімелерді мемле-
кеттік тіркеу туралы" Жарлығы, 1995. 25 желтоқсан.
20. Қазақстан Республикасының Президентінің "Жер туралы" Жар-
лығы, 1995. 22 желтоқсан.
21. ҚазССР "Мемлекеттік нотариалдық кеңселерінің нотариалдық
істерді жүргізу тәртібі туралы" нүсқауы, 1981.
22. "Государственный нотариат" Сборник нормативных актов, Москва,
1989.
23. КСРО Жоғарғы Соты Пленумының Қаулылар жинағы, 1924-
1977 жж., 1 бөлім.
21. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының Қаулылар
жинағы, 1992-1997 жж.
22. Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілер
жинағы, 1992-1998 жж.
23. "Государственный нотариат" Комментарии законодательству,
Москва, 1989.
24. Справочник государственного нотариуса, №18 СП СССР отд. 1,2
Москва, 1985.
25. Авдюков М.Г. "Нотариат СССР", Москва, 1976.
26. Аргунов В.Н. "Нотариальные услуги населению", Москва, 1991.
27. Ашитов 3.0. "Советское право" (на материале Казахской ССР),
Алматы, 1987. .
28. Барщевский М.Ю. "Если открылось наследство", Москва, 1989.
29. Барщевский М.Ю. "Наследственное право", Москва, 1996.
30. Басин Ю.Г. "Гражданское право Казахской ССР", Алматы, 1980.
31. Бондараев Н.И., Эйдинова Э.Б. "Право на наследование и его
оформление", Москва, 1971.
32. В.И. Серебровский. Очерки советского наследственного страховой
права. Москва, 1997.
33. Гордан М.В. "Наследование по закону и по завещанию", Москва,
1967.
34. Грачева В.А. "Гражданин обращается в ЗАГС", Москва, 1985.
35. Комментарий к Гражданскому Кодексу Казахской ССР / Под. ред.
Ю.Г. Басина, Р.С. Тазутдинова, Алматы, 1990.
36. Королев Ю.А. "Супруги, родители, дети", Москва, 1985.
37. М.Ю. Барщевский. Наследственное право. Москва, 1996.
38. Матерова М.В. "Судебное рассмотрение дел об установлении
отцовство", Москва, 1972.
39. Н.Ә. Назарбаев "Ғасырлар тоғысында", Алматы, 1996.
40. Н.Ә. Назарбаев "Қазақстан - 2030" Даму стратегиялық бағдарла-
масы, 1997.
41. А.М. Нечаева. Семейное право М. "Юрист", 1998.
42. Рубанов А.А. "Заграничные наследства", Москва, 1975.
43. Рубанов А.А. "Наследование в международном частном * праве"
Москва, 1972.
44. Рубанов А.А. "Наследование в международном частном праве",
Москва, 1996.
45. Рясенцев В.В. "Семейное право", Москва, 1967.
46. Сапарғалиев Ғ. "Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі", Алматы,
1995.
47. Спрашивайте-отвечаем: Консультируют юристы/ Сост. В.И. Ники-тинский, Москва, 1989.
48. Суханов Е.А. "Гражданское право", Москва, 1994 г. Том 1.
49. Толстой Ю.К., Сергеева А.П. "Гражданское право", Санкт-Петер-
бург, 1996.
50. Тулеугалиев Г.И., Мауленов К.С. "Гражданское право Республики
Казахстан", Алматы, 1998 г. Том 2, 3.
51. Чепига Т.Д. Наследование по завещанию в советском гражданском
праве. М. 1965 ж.
52. Червяков К.К. "Установление и прекращение родительских прав и
обязанностей", Москва, 1975.
53. "Шаңырақ" Үй-тұрмыс энциклопедиясы, Алматы, 1990.
54. Эйдинова Э.Б. "Наследование по закону и по завещанию", Москва,
1985.
55. Алматы қаласы мемлекеттік нотариалдық кеңсесінің 1998-2000
жылдардағы мүрагерлік істері.
56. Алматы қалалық сотының 1999 жылғы азаматтық істері.
57. Алматы облыстық сотының 1997-1999 жылдардағы Азаматтық
істер жөніндегі сот коллегиясының істері.
58. Алматы қаласы мемлекеттік нотариалдық кеңсесінің 1997-1998
жылдардағы нотариалдық тәжірибені жинақтау қүжаттары.
59. Алматы қаласы мемлекеттік нотариалдық кеңсесінің 1997-1999
жылдардағы мүрагерлік істері.
60. Алматы қалалық сотының 1999-2002 жылдардағы азаматтық
істері.
61. Алматы қаласы Заң кеңесі мекемесінің 2000-2003 жылдардағы
түсіндірме материалдары.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... тарихи негіздері ... ... мен мәні ... ашылуы негіздері ... және ... ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік
қатынастардың құқықтық реттелуі ... ... ... ... ... мәселелері
54
2-тарау.МҰРАГЕРЛІКТІҢ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ
ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН СУБЪЕКТІЛЕРІ
2.1.Мұраны ашу және мұралық мүлікті сақтау ... ... ... және олардың құқықтық
жағдайы ... ... ... және мұралық мүліктің
құрамы ... ... ... ... ... ... ие болу құқы ... ... беру ... ... ... бөлу және мұрадан бас тарту жағдайлары ... ... ... ... ... жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс ... ... ... және ... мәселелерін зерттеуге
арналған. Мұрагерлік қатынастарды реттеу ... ... ... және ... мәселелерді шешудің жолдары қарастырылып
анықталады. Жұмыста мұрагерлік құқық ережелеріне ... ... ... ... ... реттеудің теориялық және заңнамалық
мәселелер негізінде отандық заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар жасалған.
Диссертациялық ... ... ... ... ... да ... ... бабында мұрагерлік
туралы ерекше атап өткен.Қазақстан Республикасы конституциясының 26 –
бабының 2 – ... ... ... ... құқығына заңмен
кепілдік беріледі» - деп жарияланған.Бұл ... ... ... ... кодекстің 6 – тарауында өз жалғасын тапқан.
«Мұрагерлік ... деп ... ... мұрагерлік институты толық
қарастырылған.Дегенмен, өмірде әртүрлі жағдайлар ... және ... ... ... мен сұрақтар пайда болып.олар тездетіп
шешуді талап етеді. Мұрагерлік – құқықтық ... ... ... ... сот және ... тәжірибесінде істер көп
болатыны да сол ... 26 ... ... жұмысымның тақырыбы ретінде мұрагерлік
құқық институтын таңдауым ... ... ... және ... ... ... ... сұрақтар көптеп
кездеседі.Сондықтан ... ... ... осы ... ... ... әрдайым өзекті болып қалатыны сөзсіз.
Диссертация тақырыбының ғылыми зерттелу деңгейі. ... ... ... ... бойынша және заңды мұрагерлікті
реттейтін құқықтық тәжірибелерге революциядан бұрынғы орыс. Кеңес ... және ... ... ... көп ... ... ... ғылымын дамытуға Д.И. Мейер, И.А. Покровский, Г.Ф.
Шершеневич сияқты цивилистердің ... ... үлес ... ... ... өсиет бойынша және заңды мұрагерлік институтының
арақатынастарындағы көптеген аспектілерді өңдеу ... ... ... ... ... құқық, мұрагерлік құқықтық
мирасқорлық, мұраның ашылу орны мен уақыты, туыстық ... ... ... және т.б. ... ... мәселелерге байланысты құнды
пікірлері осы күнге дейін маңызын жоғалтқан жоқ.
Диссертациялық ... ... мен ... Зерттеудің обьектісі
мұрагерлік құқықтың негізі өсиет бойынша және заңды мұрагерлік бойынша
туындайтын ... ... ... ... ... ... құқық туралы заңнамалармен реттелуі болып табылады.
Зерттеудің пәні мұрагерлік құқықтық ... ... ... ... мұра қалдырушы(өсиет қалдырушы) мен мұрагерлердің мәртебесін
анықтау, мұрагерлік ... ... ... ... және ... ... ... айқындау және олардың ... ... ... мәнін зерттеу; өсиет бойынша және ... ... ... ... ... анықтау мәселелері
болып табылады.
Диссертациялық зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық институтының
даму тенденциясын білу болып табылады, яғни қазіргі ... ... мен ... дәуіріндегі мұрагерлік туралы заңнамаларды салыстыру және
мәселелері жан-жақты талдап зерттеледі.
Осы диссертациялык жұмыста зерттеуде алға қойылған мақсаттар:
... ... ... ... мұраға ие болу құқығы;
– заң және өсиет бойынша мұрагерлік;
... ... ... құқықты сақтау,жүзеге асыру
сондай-ақ мұраны қабылдап алу мәселелері.
Зерттеудің әдістемелік, теориялық және нормативтік құқықтық ... ... ... ... құқық ғылымының дамуына елеулі үлес
қосқан отандық және ... ... ... құқықты
қамтитын теориялық және заңнамалық тәжірибелік еңбектері, бұрынғы Кеңес
Одағы тұсындағы ғалымдардың ... ... ... ... жазылған
ғылыми еңбектері қалады.
Зерттеудің нормативтік құқықтық негізін мұрагерлік қатынастар ҚР-ның
Конституциясымен, ҚР-ның ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқықты реттейтін өзге де заң актілерімен
реттеледі.
Қазақстан ... ... ... 235-бабына меншік
құқығына ие болу негіздерін былай деп атап көрсеткен:
1. Егер ... ... ... ... көзделмесе,жаңа затқа меншік
құқығы оны дайындаған немесе жасаған тұлғаға тиесілі.
Мүліктерді пайдалану нәтижесінде ... ... ... егер заңдарда немесе мүлікті пайдалану туралы шартта
өзгеше көзделмесе, осы мүлікті заңды ... ... ... ... ... иесі бар ... ... құқығына басқа адам сатып
алу, сату, айырбастау, сыйға тарту ... осы ... ... ... өзге ... ... ие болу ... қайтыс болған ретте, оған тиесілі мүлікке меншік құқығы
өсиетке немесе заңға ... ... ... ... ... көшеді.
Меншік иесінің мүлкі меншік иесінің еріктен тыс басқа тұлғаға беруге ... ... ... ... жол ... 235 ... Республикасының конституциясының 26-бабында «Қазқстан
Республикасының азаматтары заңды ... ... ... ... ... ... ұстай алады. Меншікке оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен
кепілдік беріледі» - делінген.
Заңдар – ... ... және ... ... ... ... одан әрі нығайтудын маңызды құралы болып табылады.
Меншік ... ... ... ... ... иеленуге, пайдалануға және
оған билік ету ... бар. ... жеке ... және оған ... ету
де құқы бар. Азаматтардың жеке меншігін және оған мұрагер болу ... ... ... ... азаматтың жеке меншігіндегі ақша, лицензиялар,
патентер, шетел валютасы, акциялар өз шаруашылығын жүргізуінен түсетін
еңбек табыстары, үй, сая жай және ... да ... ... ... мүліктері болуы мүмкін.
Қосалқы шаруашылықпен айналысу үшін кез-келген азамат заң бойынша
өмірлік мұрагерлік ... жер ... ... ... ... ... азаматтардың жеке меншігімен тығыз байланыста және әрбір
азаматтың Конституциялық құқы болып табылады.
Мұрагерлік құқық жеке меншік пен басқа да ... мұра ... ... ие ... ... ... ... реттейді.
Мұрагерлік құқықтың жүзеге асырылуын:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы;
- Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі;
- Қазақстан ... ... ... ... ... ... «Мемлекеттік нотариалдық конторларының
нотариалдық істерді жүргізу тәртібітуралы» нұсқауы және басқада
нормативті құқықтық ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің
Алтыншы бөлімімен реттеледі және оның ... орны өз ... ... ... ... бөлімдегі мұрагерліктің жалпы ... ... ... ... қатынастардың объектілерін
мен субъектілері.
Үшінші бөлімінде мұраны қабылдау туралы көрсетілген.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Қазақстанда мұрагерлік ... ұзақ ... ... ғылыми зерттеудің белсенді, өзекті тақырыбы болмады, мұны
жоғарыда тақырыптың зерттелу деңгейіне жасалған шолудан ... ... ... ... ... ... мәселелеріне қатысты
монографиялардың аздығы және заңгерлер үшін ... ... ... ... ... ... құқықтың ғылыми позициясы тұрғысынан мұрагерлік
құқықтың негізгі мәселелерінің тәжірибедегі орны, сонымен қатар оның пайда
болу ... мен ... ... ... сарапталады. Атап
айтқанда, мұраның ... ... ... орны, мұрадан лайықсыз
мұрагерлерді шеттету, сонымен қатар заңды мұрагерліктің кезегі, мұраны
алу, ... ... ... ... ... ... өсиеттік бас
тарту және т.б. мәселелер қамтылады.
Зерттеу нәтижелерінің тәжірибелік маңызы. Диссертациядағы теориялық
тұжырымдар ғылыми-зерттеу ... ... ... ал ... ... ... тақырыбы бойынша жарияланған еңбектер «Қазақстан
Республикасының ... ... ... және ... ... ... ... кезінде пайдаланылуы мүмкін.
Диссертациялық зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі. ... ... ... ... ... ... ... құқық
кафедрасында дайындалды.
Зерттеу нәтижелерін автор әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... ... ... ... ретінде ғылыми
қызметті жүзеге асыру барысында пайдалануда.
Сонымен бірге диссертациялық зерттеу тақырыбы бойынша 1 ғылыми мақала
жарық көрген.
Диссертацияың ... және ... ... ... ... ... ... он үш бөлімшеден құралған үш бөлімнен,
қорытындыдан және пайдаланылған ... ... ... ... – 97 ... ... МҰРАГЕРЛІКТІҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
1.1 МҰРАГЕРЛІКТІҢ ТАРИХИ НЕГІЗДЕРІ.
Қазақстан қазіргі ... ... ... ... жағынан қайта
қүруларды басынан өткізіп отырған кезеңде ізденуші қауым ... ... ... ... көзі ... ... ... қамтыған салаларын
жан-жақты зерттеуде. Соның ішінде кезек күттірмейтін институттың бірі -
мүрагерлік қүқық мәселесі ... ... ... ... ... ... дәуірлерден өтіп, әлі күнге дейін өз мәнін жойған жоқ.
Алғашқы ... және ... ... ... ... ... еді. ... оның мүраға қалдыратын мүліктердің жоқ-тығымен де
түсіндіруге ... ... ... ... түсында еңбек қүралдары, аң терілері,
үй ішінде қажетті жабдықтар түгелдей ру ... ... ... ... өтті. Бірақ кейін жеке меншіктің пайда болуына байланысты тіршілікке
қажетті еңбек ... ... ... ... ... өтіп ... ... балаға қалдыру - мирас түсінігі пайда ... ол ... ... ... ... ... Бүл қатынастарды орындау
қазіргідей мемлекеттік мәжбүрлеу шарасымен емес, қоғамдық пікір, ру, ... ... ... ... асырылды.
Бертін келе шаруашылық салалары жіктеліп, қоғам ... ... жеке ... ... да ... ... мүрагерлік те пайда болды.
Таптық қоғамда әдет-ғүрып алғашқы ... ... оның ... ... Енді әдет ... ... ... тауып, заңды норма
есебінде оның орындалуын күш қолдау арқылы жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Міне, осындай ежелгі заңдар Үнді мемлекетінде ... ... ... "XII Кесте
заңы", Франк мемлекетінде "Салическая правда", Ресейде "Русская правда",
Қазақстанда "Жеті жарғы" деген атпен біздің бәрімізге ... [3, 89 ... ... ... ... ... біз сөз етіп отырған ... ... ... ... ... ... басқа халықтар
сияқты Азияны қоныстанған көшпенділер арасындағы ғүн, үйсін, қаңлы және
түркі сияқты үлыстар ... әр ... әр ... әдет заңдарын
біртіндеп өмірге әкелгенді. Ол заңдар ... ... қуат ... ... ... ... көшпенділер басқарудың қүнды тәжіри-бесін
меңгерді.
Оның айқын көрінісі, саяси ... ең ... ... ... ... пайда болды. Тақ мүрагерлігі әр елде әр түрлі аталғанмен сипаты
жағынан бәрі монархиялық билеу түрінде ... ... ... ... қазақ халқының тарихында ерте заманнан
бері мүрагерліктің ... ... ... ... және ... ... болатын.
______________________________
Көшпелі қоғамда ел қорғаны болған ерлер ... ... ... таққа отырған. Оның билігі үрпақтан-ұрпаққа жалғасып, тақ
мүраға ... ... ... мүрагерлік заң-мүрагерлік институттың
дәстүр жалғаудағы үйлестіруші тетігі, ал ... ... ... жалғасу нысаны және нәтижесі (Сапарғалиев Ғ., Ғабасүлы Ғ. Көшпелі
қоғамның әдет ... ... ... ... және ... 2001 ... заманымызға дейін Қазақстан территориясында өмір сүрген сақтар
мемлекеті рудың әскери демократиялық формасын ... оны ... ... ... ... ғүн ... мүра есебінде қалдырды.
Үйсіндердің саяси өмірінде Билер кеңесі болған. Билер мүра-герлік ... жол ... ... ... ... ... де ... Түркілерде мүра-
гердің таққа отыруы алдыңғы қағанның ауызша өсиеті, тәңірінің ... ... қою ... үш ... ... іске асырылды. Түркілерде "әке өлсе үлы
мүрагер, аға өлсе іні ... ... ... ... ... ... саяси мүрагерліктің ерекшелігі биліктің бір әулеттің дара
билігінде болуын көздейтін қандастық негізде ... ... ... ... ... мәселеге хандық дәуірде де ерекше көңіл бөлінген. "Қасым
ханның қасқа жолы", "Есім ханның әскери жолы", ... ... ... ... ... ... қатар отбасылық қарым-қатынастағы
мүрагерлікте қамтылған. Қазақтарда әке ... ... ... куәгердің
қатысуымен ауызша айтылып, орындауға міндетті болған.
Әдет-ғүрып қүқы бойынша мүрагерлерге қайтыс болған адамның ... ... ең ... туыстары, тіпті еш кімі болмаса аталас
ағайындары иелік ететін ... ... бөлу ... әр түрлі жағдайларға
байланысты орындалатын. Ол өлген адамның жасына да байланысты еді. Егер әке
орта жастан асып, ... ... ... ... ... ... үйленген
балаларына енші беріп үлгерген болса, қара шаңыраққа, мал мүлікке еш кімнің
дауы болмай, оған енші алмаған ... ... ... ие ... ... ... Л. ... мәлімдеуі бойынша еншінің
көлемі әкенің дәулетіне байланысты екен. Әдет ... ... ... ... ... жүзеге асты. Егер әке жастай өліп, артында жас
балаларымен жас жесірі ... ... әдет ... өлген адамның бірге
туған ағасы не інісі, олар болмаса немере, шөбере туыстары, қала ... ... ... ... ... өз қамқорлығына алатын да, мал-
мүлкіне заңды түрде ... ... Егер ... ... әйел күйеуге шықпай,
балаларымен елде отыра беремін десе, оған ... ... ... отын ... ... ... үшін ең алдымен
жесірдің орнын дүрыстану керек болды. Жесір бір руға түскен кешегі ... ... бағы ... ... өзі түскен шаңырақтың мүшесі, оның ... ... қүқы сол ... өсуі мен ... ... мен үятына
астасып жататын. Өлген әке үрпағы сол әулеттің заңды ... ал ... ... сол ... ... өсуінің алғы шарттары. Жесірін
әмеңгерлікке ала алмау, жесірін тентіретіп ... сол ... ... ... төркініне кетсе, немесе басқа рудан ер таңдаса сүйгенімен қашып
кетсе, рулар ... ... ... ... ... ... арысы өлімге
апаратын. Әдет заңдарын әмеңгерлік мәселесінде адамгершілік, ... ... ... ... ислам қүқын зерттеуші ғалым Н.
Өсерүлы былай ... ... ... ... ... әйелдерді
жетімсіретпей, олардың қас-қабағына қарау, тек жанашыр ... ... ... . [3, 93 ... мәселеге мұсылман құқығында ерекше көңіл бөліп, мүраның
мұрагерлер арасында әділдікпен ... ... ... ... өзі де ... ... ... бөліп, мүраның әділ бөлінуіне мән
берген. Қүранда бүл жайлы аяттар өте көп. ... ... ... ... ескеріп, үш дәрежеде бөлінеді: бірінші дәрежеде - ата-ана,
екінші дәрежеде - аға-іні, әпке-қарындастары, үшінші ... - ... ... ... ... ... ... мына жәйттер мүрагер
болуға кедергі келтіреді: мүрагердің кәпір болуы, адам өлтірген қанды ... азат емес қүл ... ... ... (он жыл ... енді ... ... түсындағы төтенше билер съезінде ... ... ... ... әдет заңдарына біршама өзгерістер
енгенін көреміз.
Кеңестік ... ... ... ... ... жеке ... ... бола бастауына байланысты, мүрагерлік мә-селеге
ерекше көңіл бөлініп мән берілген. Бүгінгі күні үйлер, пәтерлер, ... ... жер ... ... үй ... ... өзге ... мүраға қалдырылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 26-бабының 2-тармағында
"меншікке, оның ішінде мүрагерлік қүқына заңмен кепілдік беріледі", - деп
көрсетілген. ... ҚР ... ... 59, 60 тараулары түгелдей
мүрагерлікке арналған. Мүрагерлік ... ... заң ... ... Мүра заң бойынша бөлінгенде бірінші кезектегі мүрагерлер
-марқүмның балалары, асырап алған балалары, ... және әке ... ... бала ... ... ... мүрагерлер алғашқы кезектегілері болмағанда немесе
олар мүрадан бас ... ... ... ... заңмен қарағанда
азаматтың өсиеті ескеріледі, яғни азамат өз өсиеті ... ... ... оның бір ... бір немесе бірнеше адамға, ішінде заңды мүрагері
немесе мүрагері емес адамға да өсиет бойынша ... ... Сол ... түлға немесе мемлекетке беру үшін де өсиет қалдыруы мүмкін.
_____________________
Мүра қалдырушы мүрагердің біреуін, бірнешеуін, тіпті ... ... ... ... мүмкін. Сол сияқты заңды түлға немесе ... үшін де ... ... ... ... де ... қоғамында мүра
қалдырушы артында қалған үрпағын ешуақытта мүрадан айырмаған.
Көненің бәрін тәркі еткен большевиктік солақай саясат ... ... да, жеке ... жоямыз деген үранын дүрілдетіп түрды. Ал, мүраның
негізінің өзі жеке меншікке бағышталатындығы белгілі.
Сөйтіп, жеке меншікті жою ... ... ... ... 1917 жылдың 26 қазанында "Жер туралы", 1917 жылдың 14 желтоқсанында
"Банктерді ұлттандыру туралы" декреттер ... Жеке ... ... ... жою ... 1918 ... 27 сәуірінде
"мұрагерлікті жою туралы'' деген БОАК-тың декреті жарияланды. Осы декреттің
1-бабына сәйкес, заң бойынша да, өсиет ... да ... ... ... ... ... иесі қайтыс болғаннан кейін оған ... ... ... ... ... ... айтқанда РСФСР-дің
қарауына (меншігіне) өтетін болды.
Осылай қалыптасқан жағдай жаңа экономикалық ... ... ... ... да, ... қүқығын қайта дамытуға өз үлесін қосты.
Сәл кейінірек, 1922 жылдың 22 мамырында қабылданған" РКФСР-да ... ... ... және ... ... қорғалатын
негізгі жеке мүліктік құқықтар туралы » ... ... қүны 10000 ... ... ... ... ... және тікелей үрпақтарының заң
бойынша және өсиет бойынша мүрагерлік жолымен алу қүқығы бекітіліп, әрі осы
декрет ... ... ... ... ... ... ... болатын.
Жоғарыда атап өткеніміздей, солақай саясат дамуын шектеп келген
мүрагерлік институты, тек 1945 жылы ғана ... ... ... ... 14 ... ... КСРО Жоғарғы Кеңес төралқысың «Заң
және өсиет бойынша мұрагерлер туралы» деген Жар-лығымен заң ... ... ... мүрагерлердің қүқығы едәуір кеңіді. Мүндағы демократиялық
қағидалар кейінірек ... ... өз ... ... ... ... жолдардан өткен мүрагерлік қүқығы тәуелсіз
Қазақстан заңдарында өзіне лайықты орнын алды деп ... ... ... ... ... ... күқықтың үлкен бір бөлімі
ретінде ... Әрі, ... ... күшіжүретін заңдарға сәйк-
ес, мұраның көлеміне шектеу жоқ.
щ --- ■■- ... ... ... МЕН ... ... ... бойынша – мұрагерлік деп қайтыс
болған ... ... ... ... ... ... (адамдарға) –
мұрагерге (мұрагерлерге) ... деп ... ... мұраға
қалдырушының оның мұрагеріне мұраға қалдыру заңының ... ... ... ... Серебровский В.И. өз анықтамасын былай деп береді,
оның анықтамасына сәйкес мұра деп, не ... ... ... ... ... кісі ... басқа бір кісіге ауыстыру немесе оның
мұрагерлері ... ... ... ...... ... ... бұл заң не ғылыми әдебиетте, не заң шығарушы органдарынан қолдау
таппады. Осыған байланысты қазіргі күні ... ... ... беру ... тек қана ... ауысуы емес, сонымен қатар
мәңгі құқық объектісінің ауысуы да ... ... ... ең ... шарт ... ... бірақ та міндеттелінген құқықтарға
айтылған бірінші анықтама маған дұрысырақ ... 51 ... беру ... нақтылайтын болсақ, келесі жағдайларды атап өту
қажет:
1. Мұраға ... ... мен ... толығымен және бір
мезгілде, өзгеріссіз мұрагерге құқық қабылдаушылық тәртібінде
ауысады;
2. Мұрагерлерге мұраға қалдырушының (азаматтық заңдар мен ... ... ... салынбаған, мұрагерлік тәртібіне қайшы
келмейтін ) барлық құқықтары мен міндеттері ауысады.
3. Заң ... ... ... ... ... ерекше шешіледі,
және де оларға толығымен сүйену керек. Мұраға беру дауын
қарастыру кезінде мұрагерлікке қалдыру ... ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлер
тобы, ондағы тәртіп, мұраны ... ... де ... ... ... құрамы анықталынады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 6-бөлімі – «Мұрагерлік
құқық» деп аталған. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сотының Пленумының
Қауласында «Мұрагерлік ... ... ... ... ... қалдыру» термині қолданылады. Біздің әдебиетімізде және ... бұл әр ... ... ... деп есептелінеді. Кейде мынадай
сөздерді кездестіруге болады « ... да бір ... ... ие ... бар» ... ... да бір ... мұрагерлік құқыққа ие» болып
табылады.
Сөйтсе де, бұл терминдердің мағынасы әр түрлі ... ... ие болу ... – бұл ... ... ... ... Ал
мұрагерлік құқық – ол құқықтық нормаларды жүйесі, белгілі қарым
қатынастар тобын реттейді. Бұдан басқа мұрагерлік құқықты субъективті және
объективті мағынада айтуға ... ... ... ... ... құқық» болып қалады. Мұрагерлік құқық азаматтың құқықтық
бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... мұралық құқығымен міндетін мұрагерге ауысарда мұралық құқық
бойынша реттейді.
Мұрагерлік - өте ертеден кележатқан институттардың бірі. ... ... ... көз жіберсек, оның адамзат қоғаммен ... ... ... ... ... Алайда, алғашқы қауымдық қоғам
кезеңінде, адамдардың қажеттіліктері қазіргі заманмен салыстырғанда өте
қарапайым ... және оны ... ... ... ... ол ... әлі ... деген түсінік қалыптапаған
еді. Мүмкін, оны мұраға ... ... ... де ... ... ол ... да аңшылық, балық аулау құралдары, жабайы аңдар
терлері, үйде ұстауға қажетті жабдықтар, т.б. адам ... ... ... балаға, рудан өтіп отыратын. Әкеден балаға мирас түсінігі,
бәлкім, осыдан қалған болар. Сонымен, мұндай ... ... ... ... ... ... ... дәсүрлермен
реттелетін еді. Соған сәйкес, бұл қатынстарды жүзеге ... ... ... ... емес ... ... ру, ... беделі
сияқты шаралармен жүзеге асырылатын.
Кейінірек шаруашылық мүліктері дамыған сайын адамдардың қатынастары
күрделене ... ... ... ... ... ... ... адамның
мүлкі кімге қалады, оған кім ие болды деген ... ... ... көкейінде
тұратын болады. Осылайша қоғам әлеуметтік топтарға ... ... ... ... ... ... бірге мұрагерлікте пайда болып, дами
берді.
Кейін келе мемлекеттің пайда болына орай, ... ... ... ... ... ... түрлігін тудырды. Оның айқын көрінісі, саяси
биліктің ең жоғарғы нысаны саналатын мемлекеттік тақ мұрагерлерінің пайдо
болуы дер ... Тақ ... әр ... әр ... ... ... ... аталғанымен сипаты жағынан бәрі де монархиялық (әкеден ... ... дара ... саяды.
Ал, түбі бір түркі ... ... ... ... ... ерте заманнан бері мұрагерліктің әскерей, әкімшілік, тайпалық,
рулық, аумақтық, мүліктік және рухани ... ... ... қалыптасқан болатын. Біздің ата – ... ... ...... ... ...... бірлігі болжымас салттық дәстүрмен біте қайнасқан.
Ру ... әр бір ... ... ... оның ... ... болу мен ... өзін сол мемлекеттің толық құқықты
мүшесі әрі «мұрагері» деп кәміл сенетін.
Мәселен, біздің ... ... ... ... ... ... дейінгі III ғасырдың екінші жартысымен біздің заманымыздың ... ... өмір ... империясының дәурінде қалыптасқан мұрагерлік
үрдісінен бір мысал келтірсек. Ғұн тәңірқұты ... ... ... ... қаза ... ... сүйегін далада қалдырмай, өз еліне
алып келген әскерге марқұмның бала – шағасына, мал – мүлікке ... ... ... ... ... атты ... ... біз бұдан мұрагерлік дәстүрінің мыңдаған жылдық тарихы ... ... ... ... ... екі ... атап ... елден шалғайда, жат жерде жорықта жүрген кез – келген сарбаз ажал
жетіп қаза ... ... ... ... ит – ... жем болмайтынына, туған
жерден топырақ бұйыратынына нық сенімде болады. Екіншіден, майданда мерт
болған боздақтың артында қалған бала – ... бас ... ... ... сеніммен жүре алады. Сөйтіп, әскер мен халық және мемлекетке
біртұтас өмір сүруге ... ... ... Бұл ... ... ... де күні кешеге дейін көріністе өз жалғасын тауып
келгендігі белгілі.
Мұрагерліктен ... ... адам ... ... жақын
болғандықтан, қай дәуірде де өз жалғастығын тауып келген. Мысалы, қазақтың
көне халықтық ... ... бөлу ... ... келе ... аңыз бар.
Бір адам үш баласына 17 жылқыны мұраға қалдырып, дүние салады.
Тұнғышына ... ... ... ... ... ... еткен. Бұлар үлестерін бөлісе алмай, дағдарып отырғанда бір арық
атты жолаушы кездеседі. Жолаушы өз атын әлгі ... ... ... ала ... - ... 18 жылқыдан тұнғыш баласы 9,
ортаншысы 6, ... 2 ... ... ... ... ... арық ... қалады.
Мұнан көретініміз, өте ертеде – ақ мұра ... оны ... ... ... халқында да кездесіп, қал – қадірінше шешіліп
отырған.
Қазіргі заманда мұндай есептердің айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... Әл – Хорезмидің (780– ... өмір ... ... айтады» атты (830 – жылдар ... ... ... ... ... алғы сөзінде
автордың өзі ... ... «Мен ... мұра ... ... қалдырғанда... әр түрлі ... зәру ... ... жазуға тәуекел еттім».
Осы ғылыми еңбектін үшінші бөлімі «Адамның өнер ... өз ... ... ... ... » ... арналған.
Иә, үй қожасы қайтыс болғанда, оның мал – ... ...... ... бала – ... ... туыстарына әділ және дұрыс бөліп
беру үшін мұндай есептеулер ... – ақ ... ... ... сол
кезде қабылданған ережелер арқылы жүргізіліп ... ... ... ... дейін Қазақстанда да әрекет еткені белгілі. Төңкеріске
дейінгі қазақ халқындағы барымта, мұраға ... жер және ... ... ... ... ... Оған мысал ретінде, 1885
жылғы Семей облысының қазақтары үшін ... ... ... ... Бұл ... ... ... да қолы бар. Ол осы ережені
жасаушыларға ақыл – кеңес ... ... ... ... осы «Қарамола
ережесінде» мұрагерлікке қатысты мынадай қағидалар ... ері ... ... ... бар ... да, жоқ ... да екінші
күйеуге тимей отырса, ерінен қалған барлық мал мен мүлікке өзі ... ... ... ... тимесе, қыз әкесі ... ... ... ... ... ... ... қатынастар дәстүр ерекшелктерін
сақтай отырып, кеңес жылдарына дейін жалғасып келеді. Келесі ... ... ... сол кеңестік үкіметтің бағыт – бағдарына
тәуелді болып, даму мүмкіндігін тежелген салалардың біріне ... ... ...... ... адамның (мал
қалдырушының) мүлігінің мұраға ие болатын азаматтардың (мұрагерлердің)
иелігіне өтуі.
Сондықтан Қазақстан ... ... ... ... жағдайына, ұлтына, нәсіліне, біліміне, тіліне, діни
нанымына, тұрағына, атқаратын қызметіне қарамастан ... ... ... ...... ... ... бір көрінісі. Заңда
көрсе-
Тілген реттер мен ... ... ... ешкімнің де құқық
қабілеттілігіне немесе әрекет қабіліттілігіне шек ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің
мұрагер бола алатын азаматтарға өтуі мынандай белгілермен мнықталады:
- мұраға ие болу ... ... ... ... ... ... құбылыс;
- мұра арқылы берілетін құқықтар мен міндеттер мұра деп аталатын
негізді құрайды;
- құқықтар мен міндеттерді қабылдап ... ... ... ... ... болады.
Мұрагерлік – мұра қалдырушының мүліктік құқықтары мен міндеттері-
нің заң бойынша ... ... ... ... ... ... жағдай мүлік немесе заттар жиынтығы емес, керісінше ... мен ... ... Сондықтан біз мұраның құрамына үй
жөніндегі меншік құқығы, автомобиль емес, автомобиль жөніндегі ... сый ... ... ... ... ... кіретіндігін атаймыз.
Мұрагерлік бойынша қайтыс болған адамның жеке басымен байланысты
құқықтары немесе өзіндік меншік құқығы заң ... ... ... ... жалақы, авторлық төлемақы, жинақ банкісіндегі қаражат және
тұрғын үй кооперативтеріндегі ұпайлар. [5, 3 бет]
Сондай – ақ, бұл ... айта ... ...... ... мұрагерлерге мұра қалдырушының борыштары ауысады. Мұраны қабылдап
алған мұрагер мұра қабылдаушының борыштарына ... ... ... ... құны ... жауап береді.
Мұраға ие болу негіздері заң бойынша және өсиет ... ... Мұра ... ... мүлкін немесе оның бір бөлігін кез –
келген адамға, мемлекетке, мемлекеттік, кооперативтік және ... ... ... ... ... ... алады.
Сондай – ақ, ол мұрагерінің кенет дүние салушының немесе ... ... тап ... ... өсиетінде басқа мұрагерін
көрсетуге де құқылы. Мұра қалдырушы өз өсиетінде өсиеттік парыз дегенді
жазып ... ... ... мұрагеріне бір немесе бірнеше адамның ... ... ... ... оның ... бір затты беруді.
Үйді немесе оның бір бөлігін өмір бойы пайдалануды, белгілі ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ
Мүраның ашылуы мұрагерлік құқықтық жүзеге асырылуын және ... ... ... ... болатын фактілер:
1. мұра қалдырушының қайтыс болуы;
2. мүра қалдырушы өлді деп жариялағанда - соттың шешімінде көрсе-
тілген күн ... ... ... ... ... ... - мүраның ашылған уақытымен мүраның ашылған жеріне
сәйкес келеді. ... ... ... - ... түрде мүраға ие болу
негіздерін реттейді. Мұраның ашылған уақытына байланысты ... мен ... заң ... ... ие ... мүрагер қабыл алады.
Бүл мерзім өткенше мұрагер мұрадан бас тарта алады.
Бүл жағдайда мұра басқа адамдар ... тең ... ... ... адамның, қоғамдық үйымның немесе мемлекеттің пайдасына өту мақсатында
да бас ... ... егер мұра ... заң ... да, ... ... да
мүрагерлері жоқ болса, онда Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің
1082-бабына сәйкес, өлген ... ... ... қүқық бойынша
мемлекетке өтеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ашылған уақыты - мүра қалдырушы қайтыс болған күні болып саналады.
Мұндай ... егер ... ... бірі ... ... ... өлімі
бір күнде, бірақ тәуліктің әр уақытында болса, онда олар бір-бірінен кейін
мүрагер бола алмайды, олардың әрқайсысынан кейін мүра ... ... адам бір ... ... ... кайтыс болды.
Біреуінің артында ата-аналары, ал екіншісінің артында ... мен ... Бүл ... ... ие болатын мүрагерлер біріншіден ата-анасы,
екіншіден, ағасы мен апасы болып табылады да, мүраға ие болу заң ... ... бір ... алып ... автомобиль апатынан баласы қайтыс болды
делік, баласы өлгеннен кейін 9 сағаттан кейін ауруханада шешесі ... Бүл ... ... ... ... ... ... мүраға
мүрагерлік қүқық туралы ... беру ... ... ... Түркістан мемлекеттік Нотариалдық кеңсесінде екі қайтыс
болған адамнын өлгендігі туралы куәлігі әкелінді. [12, 34 ... ... ... екі ... бір күнде қайтыс болған деп тауып,
әрқайсысының мүлкін мүраға ие болу ... ... ... ... ... ... ... жергілікті азаматтық хал актілерін жазатын
бөлімдерінің (АХАЖ) өлгендік ... ... ... мен ... ... және отбасы" Заңының 197-бабына сай, жергілікті АХАЖ
бөліміне ... болу ... ... ... ... бірге түрған адамдар,
ал, ондай адамдар болмаған жағдайда көршілері, түрғын-үй пай-далану
үйымдарының ... ... адам ... ... ... ... немесе өлікті тапқан ішкі істер органы жазбаша немесе ауызша
түрде хабарлайды.
Қайтыс болу ... ... жеті ... ... ал, ... ... өзін-өзі өлтірсе, жазатайым жағдайдан өлсе, сондай-ақ,
өлік табылған ... ... ... өлік ... кезден бес күннен
кешіктірмей берілуге тиіс. [17, 196 бап]
Егер мүра қалдырушының өлген күні ... ... ... жүргізу Кодексінің 244-бап 3 тармағына сәйкес көрсетілетін болса,
онда ... ... ... ... ашылған күні мүра қалдырушының
өлген күні ... ... ... ... ... 31-бабына сәйкес, егер
азаматтың түрғылықты жершде ол туралы үш жыл боиы ... ал егер ол өлім ... ... ... ... ... қаза тапты
деп жорамалдауға негіз болатын жағдайларда алты ай бойы ... ... ... ... арызы бойынша сот оны өлді депжариялауы
мүмкін.
Ал, егер соғыс кимылдарына ... ... ... кеткен
әскери қызметші немесе өзге адам соғыс қимылдары аяқталған күннен бастап
кемінде екі жыл өткеннен кейін өлді деп ... ... деп ... туралы сот шешімі заңды күшіне енген күн өлді ... ... ... күні болып есептеледі.
Адамды өлді деп жариялау туралы заңды күшіне енген сот шешімінің
негізінде азаматтык хал ... жазу ... оның ... туралы
жазылады. Мысалы, азамат А. Пашин шалғайдағы ауылда түрады. Оның ешкімге
жүғымы жоқ және өзінің туысқандары мен ... ... ... ... Соңғы жылдары ол туралы ешкім ештеңе естімеген,
ештеңе білмеген.
Ол өзі туған үлына ең соңғы ... 1986 жылы ... 1990 жылы ... оның үлы Т. Пашин әкесінің ауылына келіп, мүнда көп
________________________________________________
уақыттан бері адам түрмағанын байқады. Бірақ әкесінің төлқүжаты, барлық
қүжаттары мен ақшалары үй ... ... ... оның алыс сапарға кетуі
мүмкін емес. Сондықтан ол әкесін іздей бастады, бірақ ... ... ... ... оны ... үш жылдың ішінде бірде-бір рет
көрмегені және ол туралы ештеңе естімегендері ... А. ... ... ... ... өлді деп жариялауын негіздеуін өтінді.
Бүл туралы шешім 1991 жылдың 11 қаңтарында қабылданып, А. Пашин-ді ... деп ... және бүл ... 21 ... күні күшіне енді.
Соттың азамат А. Пашинді өлді деп жариялаған шешімінің негізінде осы
адамның өлгені туралы азаматтық хал актілерін ... ... ... ... сот ... ... енген күннен, яғни 21 қаңтар 1991
жылдан бастап есептелді де, оған ... ... ... ... ... бет]
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің 31-бабының 3 тар-мағына
мысал келтірсек: 1998 жылдың ... ... ... ... ... ... "С. Қожанов" кеңшарының Сызған жайлауын-да қатты нөсер
болып, соңы су тасқынына ... Дәл осы күні ... ... А. ... ... отар малды бағып жүргенде хабар-ошарсыз кетті.
Алты ай өткесін А. Алтаевтың түңғыш үлы М. Алтаев сотқа ... ... ... байланысты өлді деп тану туралы арыз берді. Түркістан
қалалық ... 15 ... 1999 ... ... ... ... М. Алтаевты 31
тамыз 1998 жылы өлді деп жариялады. [21, 22 бет]
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... өлді ... адам тірі ... немесе оның түрған жері мәлім болған жағдайда
сот тиісті шешімнің күшін жояды. Азамат ... қай ... ... ... адамнан азамат өлді деп жариялағаннан
кейін сол адамға тегін көшіп, сақталып ... ... ... ... ... алады.
Егер өлді деп жариялаған адамның мүлкін оның заңды мүрагері үшінші бір
адамдарға беріп, олардың мүліктің сатып алу бағасын адам тірі ... ... ... ... болса, төленбеген соманы талап ету қүқығы тірі
оралған адамға көшеді.
Мүрагерлік қүқықта ... ... ... ... ... ... жері - мүра қалдырушының соңғы түпкілікті түрған жері, ал
егер түпкілікті түрағы белгісіз болған жағдайда, ... ... ... бөлігінің түрған жері - мүраның ашылған жері деп танылады.
Азамат түрақты ... ... ... елді ... оның ... жері
деп табылып, ал 14 жасқа толмаған адамдардың ... ... ... жері ... ... ... ... қорғаншылардың түрғылықты жері болып саналады.
Мүра қалдырушының түрақты мекен-жайынан уақытша кетуіне байланысты:
мысалы, әскери ... ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру орнына қамалуына
байланысты және тағы ... да ... ... ашылған жері болып, оның
соңғы түпкілікті түрағы есептеледі.
Мұраның ашылған жері мүраны қалдырушының ... ... ... мүмкін,егер мүраны қалдырушы уақытша басқа түрақта түратын болса,
онда уақытша түрақ мүраның ашылған жері болып танылады.
Мысалы, ... С. ... 1990 жылы ... ... ... ... ... мүрагерлік қүқық туралы куәлік беруге арыз жасады. Оның
қайтыс ... үлы Т. ... ... ... ... азаматтық борышын
өтеп жүрген, ал оның түрақты түрағы Алматы ... ... ... С. Көлбаев қайтыс болған үлының мүралық мүлкіне мүрагерлік күқық
туралы ... ... ... әр қалада болса, мысалы, мүраға кіретін теңге жиын-тығы
Қарағанды ... ал ... үй ... ... ... онда мүраның
ашылған жері мүліктің негізгі бөлігі қайсысында ... ... ... ... үйдің бағасы теңге жиынтығынан мөлшері көп болса, онда
мүраның ... жері ... ... ... үй ... ... көрсетілгендей оның соңғы түпкілікті түрағы болып табылады.
Жоғарыдағы көрсетілген азаматтардың әскери борышын өтеу ... ... ... ... ... үйді ... қүқығы сақталады.
Сондықтан, Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодек-сінің 16-бабына сәйкес
бүл азаматтардың тұрғын үйі бар жер ... ... ... ... ... шетелде қайтыс болса, онда мүраның ашылған жері
Қазақстан территориясында мүліктің түрған жері болып ... ... С. ... 1998 жылы ... ... өтеп жүр-іп
Ауғаныстанда қайтыс болған. Оның артында С. Жолдасбеков атына жа-зылған ВАЗ-
2203 маркалы ... ... ... ... болған. Азамат С.
Жолдасбековтың жүбайы М. ... ... ... ... ... ... күқьіқ туралы куәлік берді. [55, 183-92]
Егер азамат бас бостандығынан айырылып, бас бостандығынан айыра-тын
орындарда отырған ... және сол ... ... болған болса, онда мүраның
ашылған жері болып, сол азаматтың соңғы түпкілікті түрағы болып ... егер мүра ... ... үйінде қайтыс болса, онда мүраның
ашылған жері - карттар үйі ... елді ... ... ... ... ... бойынша мүра ашылған жердегі
____________________
Мемлекетгік нотариалдық кеңселер мүрагерлік қүқық туралы куәліктер береді.
Мүраны қабылдау туралы, одан бас тарту ... ... ... ... ... беру ... ... жазбаша түрде жасалуға тиіс.
Мұраның ашылған жері түрғын орнының анықтамасы бойынша дәлел-денеді. Ол
үшін ... ... ... ... көшірмесі, мекен-жай бюросынан
анықтама, әскери комиссариаттың анықтамасы, мүра қалдырушының өлімі туралы
хал актілер жазатын ... ... ... ... Бүл көшірме
қайтыс болған адамның соңғы түпкілікті түрағы төлқүжат бойынша арнайы
бөлігінде ... ... ЗАҢ ЖӘНЕ ... ... ... бойынша мүрагерлік.
Заң бойынша мүрагерлікте екі басты мәселе пайда болады: заң бойынша кім
мүрагер болады, және заң ... ... ... қандай ретпен
шақырылады.
Мүралық өсиеттің еріктілігі қағидасына сәйкес, өсиетпен өзгер-тілмейді,
және оның бүзылмауы орын алады. Заң ... ... деп ... ... ... өсиет мазмүнына байланыссыз міндетті үлесі бар,
мүрагерлерге ерекше ереже белгілеген. Заң бойынша мүрагерлікке қатысы ... екі ... атап ... ... ... мүрагерлер тобы заң бойынша жеткілікті анықталған.
Екіншіден, ... заң ... ... ... ... ... Республикасының азаматтық кодексінде заң бойынша алты кезекке
дейінгі мүрагерлер белгіленген. Бірінші ... заң ... ... ... тең ... мүра ... балалары, соның ішінде ол қайтыс
болғаннан кейін тірі туған балалары, сондай-ақ мүра қалдырушының жүбайы мен
ата-анасы алады. Екінші кезекте, заң ... ... болу ... ... мүра ... ата-анасы, аға-інілері мен апа-сіңілері, сондай-
ақ оның әкесі жағынан да, анасы жағынан да атасы мен әжесі ... ... заң ... ... болу қүқығын тең үлеспен мүра қалдырушының
туған немере ағалары мен апалары алады.
Төртінші кезекте, заң ... ... болу ... мүра ... ... ... қосқанда басқа туыстары алады, бүл ретте туыстық
дәрежесі неғүрлым жақын ... ... ... ... ... ... ... Бесінші кезекте, заң
бойынша мүрагер болу қүқығын, егер мүра қалдырушымен бір отбасында кемінде
он жыл бірге ... ... оның ... ... мен ... өгей әкесі мен өгей шешесі алады.Алтыншы кезекте, заң ... болу ... тең ... мүра ... асырауындағы еңбекке
жарамсыз адамдар алады. [41, 71 бет]
Егер алдағы кезектегі ... ... не ... олардың мүраны
қабыл алмағанында не алдағы кезекте түрған барлық ... ... ... ... ... заң бойынша мүрагерлікке Ескере кету
керек, мүралыққа шақырылған кезектегі барлық мүрагер-лерге ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Сондықтан егер де бірінші
кезектің ең болмағанда бір мүрагері ... ... ... ... айта алмайды, яғни егер бірінші мүрагер ... ... ... ... ... айрылмаса.[41, 87 бет]
Азаматтық кодекстің 1061 - бабының ... ... келе ... ... кетуіміз керек:
кейінгі кезекте түрған мүрагерлер шақырылады.
"Балалар" деген атауды мүра ... ... мен ... ... ... олардың тіркелген және тіркелмеген некеде туғаны, себебі,
заң шығарушы балалардың мүддесін қорғайды. ... тыс ... ... ... шешеден кейін, тек әкелігі расталған жағдайда: не АХАЖ
органдарын ("Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... белгіленген жағдайда беріледі. ... ... ... әсер ... Шынымен расталмаған некеде туған балалардың мүралық
қүқығы не ... екі жүз ... күн ... ... ... ... некеде түрып туған балалардың некесіне теңестіріледі.
"Қазақстан Республикасының неке және ... ... ... ... үл, қыз" деп ... Егер ... алушы" тек ерлі-
зайыптының біреуі ғана болса, ал ... не ... не ... ... ... ... ... біріншісінен кейін мүралыққа ие
болады, бірақ екіншісінен кейін емес. ... ... ... ... ... алынған балалар, ... не ... ... мүралыққа ие болмайды. Бірақ ата-
анасының қазасынан кейін асырап алынған балалар өзінің ата-анасының
қазасынан мүрагерлікке толық қүқығы бар. [17, 63 ... бала мен қыз өгей әке мен ... ... бола ... ... өгей әке мен ... тумаған үл мен қыздан кейін мүра
ала алмайтынындай, яғни олардың мүралыққа, ... ... деп ... ... СССР ... сотының қаулысында 1966 ж. "мүралық істер
жайлы сот практикасы ... ... ... - бүл мүра ... қаза ... ... тіркеліп түрған
түлға. Неке "Қазақстан Республиканың неке және отбасы" ... ... ... ... ... ... неке қатынастары мүралық қүқықтық
_______________________
қатынастарды тудырмайды.
"Ата-ана" деген атаудың мағынасын заң "ана" деп түсінеді, әрқашан-
да мүраға ие болатын және әкені тек ... ... оның ... ... ... ... не ... заң жүзінде әкелікті белгілегенде.
5. Қайтыс болған адамның ... ... туыс ... ... ... ... ... болғанда, ал әке-шешесі бөлек болса туыс емес.
Алыстан туыс болатын ... заң ... ... Туыс ... ... бірі ... бола ... Шеше жағынан үлкен кісілер де мүрагер бола алады, ал әке ... әке мен бала ... ... ... ... ... ғана ... Белгілі түлғаларды мүрагерлікке шақыру асырап алынғандарға негіз
болуы үшін келесі жағдайлар қажет:
1) Мүра қалдырушы ... ... ... ... бір жыл оның ... ... және онымен бірге түрған еңбекке жарамсыз адамдар
заң бойынша мүрагерлер қатарына жатады, яғни 58 -ке ... 63 ... ... ... I, II, III топтағы мүгедектерді,
оларға қартайғанда зейнетақы, не болмаса ... ... ... 18 ... ... ... ... Мүра қалдырушының қарамағындағы түлғаны еңбекке жарамсыз деп
тауып, не болмаса мүра ... өмір ... ... ... ... ... ... көмек аздығына
қарамастан қосымша болып келеді.
3) Материалды ... ... ... ... да ... уақытылы бола бермейтін материалды көмек қарамақтағы
түлғаны мойындауға ... ... ... ... не ... адамға көмек материалды түрде, ақшалай аудару, тамақ,
заттай түрлерінде, асыруында болған адамға есеп шот ашып одан
түскен ... алып ... Егер мүра ... ... түрған-түрмағандығына қарамастан,
мүра қалдырушы қайтыс болғанға дейін кем дегенде бір жыл ... ... [41, 92 ... үй-жиһаздары мен заттары мүра қалдырушы қазасына дейін бір
жылдан азырақ бірге түрған уақытта кезекке байланыссыз, яғни заң ... не 2-ші ... ... жата ма, не болмаса жүмысқа жарамсыз
және тиістілі мүра үлесінің үстіне тәуелсіз заң бойынша мүрагерге ауысады.
___________________________
_______________________________
Заң ... ... ... ... жалпы тәртіппен сүйене
отырып қарастырғанда,мүра берушінің мүрагермен қазасына дейін бір ... ... ... түрғанда үй жиһаздарымен заттары олардың кезегіне
байланыссыз және мүралық үлесін мүра етіп ... осы ... ... ... ... мүра ... бірге түрып, осы затты күнделікті түрмыста бірге қолданы қажет.
Екіншіден, мүрагерлер ... ... ... үй ... ... мәселе жергілікті жердің салтына сай, істің нақтылы жағдайын ... ... ... ... де ... ... байланысты, көрсетілген заттардың
болжамын анықтаған соң отбасының ауқаттылығын анықтау ... ... ... ... ... қымбат түратын аудио, бейне аппаратурасы,
хрустальды ыдыстар т.б. заттар әдеттегі үй жиһаздары ретінде қаралады,
жалпы ... ... ... егер де осы ... ... ... ... ... ... ... қүнды және
антикварлык; заттар үй жиһаздары, заттары болып ... егер ... үй ... ... дау туса сот бүл мәселеге сот
сараптамасын тағайындайды. Бір ... ... ... ... ... ... жатқызатын, ал түрлі-түстіні сәнді заттарға жатқызған, ал
үшіншіден, әдеттегі үй заттары, мүра қалдырумен қатар заң ... ... ... ... жатқызады.
Түрып пайдаланған болса, мүра берушімен өсиет болып жалпы негізде қалуы
мүмкін.
ҚР-ның Азаматтық кодексінің 1069-бабында ... ... ... ... бар адамдар тізімі берілген6. Бүл мүра қалдырушының кә-
мелетке толмаған ... ... ... ... ... мен ... мазмүнына карамастан заң бойынша ... ... ... ... болатын үлестің кемінде жартысын мүраға алады.
Өлген адамнан қалған мүлік.
Соңғы ... ... ... ... ... заң ... Оны ... бойынша мемлекетке көшетін ... деп, ... ие болу ... заң ... мүрагер ретінде немесе өсиет бойынша
мүрагер болуына байланысты пайда болады. ... ... ... ... қалған мүлік мемлекетке заң бойынша көшеді. Енді қай жағдай-ларда
мемлекетке мүралық иелік көшеді:
1) егер мүра ... не заң, не ... ... ... егер барлық мүрагерлер өсиет бойынша мүраалу ... егер ... ... ... бас тартса, яғни қабылдамаса;
4) егер мүрагерлердің барлығы немесе біреуі мемлекеттің пайдасына
мүрадан бас тартса;
5) егер мүра ... ... бір ... ... ... ... басқа мүрагердің болмауынан мемлекетке заң бойынша
көшеді. Сонымен қатар, егер мүрагерлердің барлығы лайықсыз деп
танылса, онда мемлекет ... бола ... ... ... мүралардың іс-қүжаттарына әкімшілік-аумақтық бірлікке
көшкен ... ... ... ... ... ... жауапты болады.[2,
1069 бап]
Өсиет бойынша мүрагерлік.
Азаматтың ол қайтыс болған жағдайда өзіне тиесілі мүлікке билік ... өз ... ... ... болып табылады.
Мүра қалдырушы тірі кезінде келешекте қайтыс болу факторын
қарастыратын күрделі ... ... ... ... ... ... бойынша мүрагерлік ретелгеніне қарамастан, онда өсиет ... ... ... ... ... бір ... келісім деп
тараған, өсиеттің анықтамасы ең ... ... ... өсиет
қалдырушының тағайындалған мүрагерлердің арасында мү-лікті бөлуге
бағытталған. Серебровскийдің ... ... - бүл ... болу ... қалдырушының мүлікке деген бүйрығы7. Өсиет заңмен белгіленген түрде
күрастырылады.
Өсиет негізінен қайтыс болу жағдайында жасалады. Бұл ... ... ... табылады. Өсиет деген термин екі мағынада қолдануы мүмкін:
1) өсиет қалдырушының қалауларын көрсететін құжатты өсиет ... ... ... ... келетін өсиет қалдырушының қалау акті
болып табылады.
Сондықтан, өсиетті бір жақты келісім қатарына ... ... ... үшін ... өсиетті жасау кезінде, немесе өсиет қалды-
рушының өлу кезінде осы мүрагер ретінде тағайындалуына келісім қажет ... ... ... ең ... ... деп ... Бүл атауы
шартты болады. Ол өлімнен ... ... ... мүмкін. Сонымен қатар,
заң бойынша мүра қалдырушыға өсиетті өзгертуге, өсиетті жоюға
және жаңа өсиетті қүрастыруға ... ... Ең ... ... ... ... түрған өсиетті тұтас, бөлігінің күшін жояды. Бірақ егер өсиет
қалдырушы өз ... ... ... ... ... және де ... жүзеге
асыруға немесе өзгерістерін енгізбесе, онда ол білдірген қалауын оның
қалауы деп санау керек (қайтыс болу ... ... ... [32, 78 ... бүл ... ... ... анықталған қүқықтық салдарлар,
жаңадан қүрастырылған өсиет өзімен бірге оның алдында қүрастырылған
өсиеттің өзгерісін алуы мүмкін. Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... жатқызады. Бірақ бұл
анықтама дүрыс емес. Кейінге қалдырылған мәлімдеме шартта баяндалған
________________
__________________________________
құқықтар мен міндеттер шарттың басталу кезінде енеді. ... ... шарт екі ... ... тәуелді.
Өсиет-тек ғана өсиет қалдырушының қайтыс болу жағдайда ғана күшіне
енеді,берілген ... ... ... ... және ... ... түрінде қаралуы керек емес.
Өсиетті өсиет қалдырушы өзі ғана жасауы мүмкін, ... ... ... Ол ... ... ... тікелей байланысты. Ал егер ... ... ... ... кем ауру болса, онда оның ... ... ... ... ... та, ... ... жағдайда да
қандай да бір кісі арқылы жасалуға болмайды. Жоғарыда айтылғандай өсиетті
қүрастыру кезінде өсиет ... ... ... болу ... Ол өз ... есеп ... және оны жүргізе алу керек. Егер өсиет ... ... ... ... өз ... есеп бере ... немесе
оны жүргізе алмаса онда көрсетілген жағдайға сәйкес өсиетті ... ... ... ... өлімі ерте немесе кеш келуіне ... ... ... ... ... кез ... кезде өсиетін өзгертуге.
немесе жоюға қүқығы бар. Сондықтан өсиетке, яғни бір ... ... ... және ... ... қүрастыру акті өсиет қалдырушының қайтыс
болғанына дейін бір ... және ... ... Қүрастырылған өсиеттің
мазмүнына қарамастан ол өзінен өзі ... ... ... тудырмайды.
Сонымен қатар, өсиет бастапқы заңды факт ретінде алға шығады. Ол басқа
заңды ... ... ... мұралық құқық қатынасының пайда
бодуына,өсиет бойынша; ... ... ие ... әсер ... ... ... яғни ... жарамдылығы үшін заңды түрде бекітілген міндетті бүзбау
керек. ... ... ... ... ... ... [41, 174 ... өсиет қалдырушының қайтыс болғаннан кейін орындалатың. өсиет
берілген кемшіщктерді жоюмен ... ... ... ... еркі ... ... анық және ... айтылуы керек.
Сонымен қатар өсиетте ешқандай ... және осы ... ... ... ... қолы тимейінше толық сенімді болу керек. Жалпы ... ... ... ... ... Сонымен қатар, заң шығарушы өсиеттің қол
астындағы қызметкер адамдары растануы нотариатқа теңестіріліп анық-талады.
ҚР-ның 1997 ж. 14-ші шілдеден ... ... ... заңмен, сонымен
қатар "нотариалдық іс-әрекет жасау тәртібі туралы" нұсқаулық осы .ңотариат
туралы заңнан басталып, қазіргі ... ... түрі ... ... ... ... іс-әрекетті 35 және 36-шы бапқа сәйкес.
ҚР-ның "нотариат туралы" ... ... ... ... атқару
органның және елшілік қызметті атқаратын қызметкерлері іске
_______________________________________
асыруға құқылы.Сонымен қатар, нотариалды ... ... ... жатады:
1. Ауруханалар да, санаториялар да және басқа да емделу профи-
лактикалық мекемелерде емделуде жатқандар, сонымен қоса мүгедек
пен ... ... ... ... осы мекемелердің
басты және кезекші дәрігері, директоры арқылы расталады
2. Госпитальда, санаторияда және басқа да әскери-емдеу мекемелерінде
емделуде жатқан әскери ... ... осы ... ... басқарушысы мен орынбасарлары, бас және
кезекші ... ... ... ... ... ... ... дислокация
пунктарында, мекемелерінде, әскери-оқу орындарында осы мекемелердің
басшылары өсиетті және жүмысшылар мен
қызметшілердің шарттарын растайды.
4. Бостандыктан айыру орындарда отырған азаматтардың өсиетін, сол
мекемелердің ... ... ... ... ... жүзген теңіз кемелерінде немесе ішкі ... жүзу ... ... ... ... ... капитандары растайды.
"Нотариаттың іс-әрекет жасау тәртібі ... ... ... ... ... ... мен ... қүрастырылған өсиетті
растауды тіркейді және нотариусқа келген адамдардың азаматтылығының маңызы
жоқ. ... ... ... ... ... ... әрекет қабілет-тілігін қалай анықтауға болады, деген сүрақ
туындайды. ... ... ... ... ... ... ... өзін
адам ретінде үстайды. Сонымен қатар ... егер ... ... ... ... наркотикалық мас болған жағдайда өсиетін
растауға, яғни жалпы ережелер ... ... ... адамдардың
мәлімелерін растаудан міндетті түрде бас тартады. Басқа адам немесе өкіл
аркылы өсиетті ... ... ... жеке ... ... ... жазбаша түрде жасалып, оның жасаған уақытын, жері ... ... ... ... қою ... Осы ... ... бір
ерекшелік бар: егер азаматта дене бітіміне байланысты кемтарлықтар болуы,
ауру немесе басқа қандай да бір ... өз ... қоя ... жағдайда,
оның орнына нотариустың қатысуымен басқа азамат өсиетке қол ... ... ... ... ... ... мүра қалдырушының тілегімен
өсиет қүрастырылу кезінде мүрагерлер ... ... 153 ... ... ... ... істер бойынша алқалық соттың
тәжірибесінен мысал келтірейін. Калинин В.Л. деген азамат өзінің ... В.И. ... ... ... ... екенін айтады. 1955 ж. 22-
қазанда Қалнниннің әжесі Крючкова А.П қайтыс ... Бір ... ... қалады Калинин заң бойынша жалғыз мүрагер болып табылады. Алматының
нотариалдық кеңсесінде алыс туысы Юрченко В.Н ... ... бар ... ... ... ... тірі кезінде Юрченко нотариусқа апарғанын
айтады. Бірақ көзінің көрмеу ... ... ... қол ... ... ... ... шешуі бойынша 26.06.96 жылдан берілген ... ... ... бас тартты. Бірақ қалайың Алматы соты,
істі жалпы түрде қарастырғанда, аймақтьщ Алматы ... ... ... істі ... қарастырды. Оның себебі ... ... соты ... және ... ... ... 77-жасындағы кісі көру бойынша
мүгедек, өзі оқу мен жаза ... ... ... туындады. Сонымен қатар,
Юрченко өсиет қарастыру кезінде қатысқаны, ал бүл заңға қарсы болып түр.
Өсиетті ... ... ... ... ... ... ... қүжат
қажетсіз. Нотариустың қол қойылған өсиеті нотариустың ... ... бүл ... күшке ие болады.
1.5. МҰРАГЕРДІ ТАҒАЙЫНДАУ
ҚР-ның Азаматтық кодексінің 1048-бабаында айтылған: ... ... ... мұрагер мұра ашылғанға дейін қайтыс ... ... не одан бас ... ... осы ... ... лайықсыз мұрагер ретінде мұрагерліктен шеттетілген жағдайда,
ондай-ақ мұрагер мүра ... ... ... ... ... ... ... мүрагер тағайындай алады. Өсиет қалдырушы
өсиеттің еркіндік қағидасына сәйкес мұрагер емес ... ... ти ... да бір адамды мұрадан айыру қүқығы бар. Ғылыми ... ... ... ... орын ... ... ... қолдану көзқарасы
бар:
1. Егер негізгі мүрагер ... ... ... ... ... яғни ... ҚР-ның мүраға деген қүқықтық үсынысты қарастырмайды.
2. Егер ол ... бас ... Егер ... деп ... онда ... қүқығынан айырылады.
4. Осыған қоса, М.Ю. Барщевский айтуынша өсиет қалдырушының
өсиетте көрсетілген шартты негізгі мүрагері орындамағаны ... ... ... Т.Д. ... ... ... егер
негізгі мүрагер басқа адамның пайдасына мүрадан бас тартса, ... ... ... [37, 26 ... ... - мүраға қүқықты үсыну, мүралық ... ... ... ... ... ... тағайындағанда мүраға қүқықты үсыну кезінде мынадай сұрақ
туындайды: егер ... ... ... ... ... болса, оның ірнына
мүраға қатыссыз ... ... ... және мүра ... ... ... кім
мүрагер болады? әрекет ететін заңдар бойынша мүрагерлердің біреуі ғана
болады, яғни ағайындалған мүрагер.
В.К. Дровников басқа ... алға ... Оның ойы ... егер ... ... ... мүрагер қайтыс болса және де осы мүрагердің өсиеті
бойынша мүрагерлері болмаған жағдайда, тағайындалған ... ... ... Ал, бүл ... ... ... ... жағдай болмайды3. Оның себебі,
өсиет және басқа мүрагерлері болмаған кезде, мемлекет заң бойынша ... ... Егер ... ... ... ... ... қайтыс болса,
онда тағайындалған мүрагер мен мүралық транссмиссия арасында байланыс
туады.
Мүрагердің мүраны ... ... ... шек ... ... мүралануға тағайындалған мүрагер, ал 2-ші жағдайда қайтыс болмаған
мүрагердің мүрагерлері ... ... мен ... ... ... ... ... негізгі мүрагердің мүраны қабылдауынан мүрагер, яғни тағайындалған
мүрагер шақырылады.
Жалпы пайдалы мақсатты орындау үшің ... да бір ... ... жүктеу бойынша ҚР-ның азаматтық кодексінің 1058-бабында өсиет
қалдырушы өсиет ... ... ... да ... ... ... немесе
несие беруші ретінде осы міндетті атқаруды талап ету қүқығын ешкімге
үсынбастан одан ... ... ... алады делінген.
Егер бүл іс-әрекеттер мүліктік сипатта болса, онда ... ... ... ... [35, 69 ... ... ... өсиетті бүйрықтың негізгі түрлерінің
ішіндегі мына екі ... ... ... бойынша орындамау әрқашан да
белгілі адам ... яғни ... ... ... сипатталады.
"Жүктеу" бойынша өсиетті бүйрық әдетте мүрагердің жалпы пайдалы ... ... ... ... ... белгілі адамды көрсету міндетті емес. Егер де, ... ... ... ... ... ... де, ол не физикалық, не заңдылық
бола алады. Жүктеу өсиет бойынша орындамаудан келесі белгілері ... | ... ... | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | | ... ... ... мақсатты | |1. Жеке ... ... ... | ... |
| | | |
| | | | | |
| | | | | ... ... және мүліктік емес| |2. ... ... ... ... | ... ... ... | | |
| | | | | ... ... ... | |3. ... ... ... ... алатын | ... ... бас ... ... | ... ... бар ... мысал ретінде әйгілі композитор С.С. Прокофьев марқүмнының әйелі
жасаған өсиет бойынша Глинка атындағы ... ... ... мен ... ... ... ... туралы көрсетілген.
Сонымен қатар, мұрагерге С.С. ... ... ... ... оқу ... ... мен ... кітапхана мен музыкалық аспаптармен пайдалануға рүқсат берілу
міндеттері жүктеледі. Мүрагерге жүктелген іс-әрекеттің ... ... адам ... ете ... ... ... ... Ал, бүл адам жалпы
пайдалы мақсаттың сипатына байланысты анықталады. Оның орнында не бастамашы
азаматтар ... не ... ... не ... ... ... ... мүмкін.
1.6 Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік
қатынастардың құқықтық реттелуі
Біздің елімізде ... ... ҚР ... ... ... ... Бұл ... құрамында төрт тарау бекітілген (57-60
тараулар).
ҚР АК 57-тарауы мұрагерлiктің жалпы ережелерін бекітеді. Кодекс бойынша
мұрагерлiк - ... ... ... ... ... мүлкiнiң басқа адамға
(адамдарға) - мұрагерге (мұрагерлерге) ауысуы. Қайтыс болған азаматтың
мұрасы басқа адамдарға ... ... ... талаптарымен, егер заң
ережелерiнен өзгеше туындамаса, бiрыңғай тұтас ... ... және ... ... осы ... ал ... өзi белгiлеген жағдайларда өзге де
заң актiлерiмен реттеледi.
Мұрагерлiк өсиет және (немесе) заң бойынша жүзеге асырылады.
Өсиет қалдырылмаған не бүкiл мұраның тағдыры айқындалмаған ... ... ... ... өзге де ... ... заң ... алады.
Мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесiлi мүлiк, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... мен ... ... қалдырушының жеке басына тығыз байланысты мына құқықтар мен
мiндеттер: 
1) егер заң ... ... ... ... ... ... ... табылатын ұйымдарға мүше болу құқығы;
2) өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянды өтеу құқығы;
3) алименттiк мiндеттемелерден туындайтын ... мен ... ... ... ... және еңбек пен әлеуметтiк қамсыздандыру
туралы заң актiлерiнiң негiзiнде басқа да төлемдер ... ... ... ... ... жоқ жеке мүлiктiк емес құқықтар
мұраның құрамына кiрмейдi.
Мұра қалдырушыға тиесiлi болған жеке ... емес ... мен ... ... емес ... мұрагерлердiң жүзеге асыруы және қорғауы
мүмкiн.
Ортақ бiрлескен ... ... ... болуы оның меншiктегi
үлесiн айқындау және ортақ мүлiктi бөлу не одан қайтыс болған ... ... ... үшiн ... ... ... Бұл жағдайда мұра қайтыс
болған қатысушының ортақ мүлiктегi үлесiне, ал мүлiктi заттай бөлу ... ... - ... ... ... ... ... меншiкке қатысушы ол қайтыс болғаннан кейiн ... ... ... өз ... өсиет қалдыруға құқылы.
Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны қайтыс ... деп ... ... ... қайтыс болған күнi, ал оны қайтыс болған деп
жариялаған кезде, егер сот ... ... күн ... азаматты
қайтыс болды деп жариялау туралы сот шешiмi күшiне енген күн мұраның ашылу
уақыты болып табылады. 
Егер ... ... бiрi ... ... ... адамдар бiр күнде қайтыс
болса, олар бiр мезгiлде қайтыс болған деп ... және ... ... ... ... да ... әрқайсысының мұрагерлерi
мұрагерлiкке шақырылады. 
Мұра қалдырушының соңғы тұрған жерi, ал егер ол ... ... ... ... оның ... ... ... жерi мұраның ашылу орны
болып табылады. 
Мұра ... ... тiрi ... ... мұра ... ... iште қалған және мұра ашылғаннан кейiн тiрi туған азаматтар өсиет
және заң бойынша мұрагер бола алады. 
Мұра ... ... ... және мұраның ашылу уақытында болған заңды
тұлғалар, сондай-ақ мемлекет өсиет бойынша мұрагерлер болуы мүмкiн. 
Мұра қалдырушыны немесе ... ... ... ... қасақана
өлтiрген немесе олардың өмiрiне қастандық жасаған адамдардың өсиет бойынша
да, заң ... да мұра ... ... жоқ. ... өсиет қалдырушы оның
өмiрiне қастандық жасалғаннан кейiн өздерiне ... ... ... ... қалдырушының соңғы еркiн жүзеге асыруға қасақана кедергi жасаған
және сол арқылы олардың ... ... ... ... ... мұрагерлiкке
шақыруға не мұраның оларға тиесiлi ... ... ... ... өсиет бойынша да, заң бойынша да мұра алуға құқығы жоқ.
Балаларына ... ... ... және мұра ... ... құқықтарын қалпына келтiрмеген ата-аналардың балаларынан қалған мұраны,
сондай-ақ мұра қалдырушыны күту жөнiнде өздерiне заң ... ... ... ... ... ... ... және
кәмелетке толған (асырап алынған) ... заң ... ... ... ... мұрагерлердi мұрагерлiктен шеттетуге негiз болатын мән-
жайларды сот белгiлейдi. 
Бұл ... ... ... бас ... да ... және ... ... iшiнде мiндеттi үлеске құқығы бар мұрагерлерге де
қолданылады. 
Азаматтық кодекстің ... ... ... мұрагерлiк» мәселесіне
арналған. Азаматтың ол қайтыс болған жағдайда өзiне тиесiлi ... ... ... өз ... ... ... ... танылады. 
Азамат өзiнiң барлық мүлкiн немесе оның бiр ... заң ... ... ... де, кiрмейтiн де бiр не бiрнеше адамға, сондай-ақ
заңды тұлғаларға және мемлекетке өсиет етiп қалдыра алады. 
Өсиеттi өзi жасауға тиiс. Өкiл ... ... ... жол ... ... ... ... заң бойынша мұрагерлердiң
бiреуiн, бiрнешеуiн немесе барлығын мұрадан айыруға құқылы. Егер ... ... заң ... ... ... айыру оның ұсынылу құқығы
бойынша мұрагерлiк ... ... ... ... кез ... мүлiк туралы өкiмдi қамтитын өсиет жасауға
құқылы. 
Мұра қалдырушы жасалған өсиеттiң оны ... ... кез ... күшiн жоюға және өзгертуге ... және ... ... ... ... ... ... емес. 
Мұра қалдырушының өсиетте өзi мұрагер етiп тағайындаған адамдарға, олар
қайтыс болған жағдайда өз кезегiнде өсиет еткен мүлiктi белгiлi бiр ... ету ... ... ... жоқ. 
Өсиет қалдырушы мұрагер мiнез-құлқының сипатына қатысты мұра ... бiр ... ... құқылы. 
Мұрагер тағайындау немесе мұра алу ... ... ... ... ... қарсы талаптар жарамсыз болады. 
Өсиетке енгiзiлген мұрагердiң денсаулық жағдайы бойынша немесе өзге де
объективтi себептерге байланысты ... үшiн ... ... ... қоюы бойынша жарамсыз деп танылуы мүмкiн. 
Өсиет қалдырушы өсиетте көрсетiлген мұрагер мұра ашылғанға дейiн ... оны ... не одан бас ... ... лайықсыз мұрагер
ретiнде мұрагерлiктен шеттетiлген жағдайда, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, басқа
мұрагер тағайындай алады (мұрагердi қосымша тағайындау). 
     Мұрагер бола ... кез ... адам ... ... ... мүмкiн.
Өсиет бойынша мұрагердiң қосымша ... ... ... бас ... жол ... өсиет етiлмей қалған бөлiгi мұрагерлiкке шақырылған мұрагерлер
арасында заң бойынша бөлiнедi.
Бұл ... ... заң ... мүлiктiң басқа бөлiгi өсиет
арқылы қалдырылған мұрагерлер де кiредi. 
Өсиет оның жасалған жерi мен ... ... ... ... ... ... ... тиiс.
2. Мыналар:
1) нотариатта куәландырылған өсиеттер;
2) нотариатта куәландырылғандарға теңестiрiлетiн өсиеттер ... ... ... ... ... өзi қол қоюы ... Егер ... қалдырушы
дене кемiстiктерiне, науқастығына немесе сауатсыздығына байланысты өсиетке
өзi қол қоя алмаса, оның өтiнiшi бойынша оған ... ... ... ... ... ... өсиет қалдырушының өсиетке өзi қол
қоя алмауының себебiн көрсете отырып, басқа азаматтың қол қоюы мүмкiн. 
Өсиеттi ... оған қол қою ... ... ... ... ... ... жағдайларда: 
1) нотариус немесе өсиеттi куәландыратын өзге адам; 
2) пайдасына өсиет жазылған немесе өсиет қалдырудан бас тартылған ... ... оның ... ... ... мен шөберелерi, сондай-
ақ өсиет қалдырушының заң бойынша мұрагерлерi; 
3) толық әрекетке қабiлеттiлiгiн иеленбейтiн ... ... және ... ... ... басқа да адамдар; 
5) жалған жауап бергенi үшiн соттылығы бар адамдар куә бола алмайды,
сондай-ақ өсиет қалдырушының ... ... қол қоя ... ... ... ... қалдырушы жазуы керек не өсиет
қалдырушының айтуымен куәның қатысуы арқылы нотариус жазуға тиiс. ... ... ... ... ... ... жалпы жұрт қабылдаған
техникалық құралдарды (жазу машинкасы, дербес ... және ... ... ... ... ... нотариус жазған өсиеттi өсиетке қол
қойылғанға дейiн нотариус пен куәның қатысуы арқылы өсиет ... ... ... ... өсиет қалдырушы дене кемiстiктерiне, ... ... ... ... өзi оқи ... ... ол үшiн оның
мәтiнiн нотариустың қатысуымен куә оқып ... ол ... ... ... өзi оқи ... ... көрсетiлiп, өсиетте тиiстi
жазба жасалады. 
Егер нотариат куәландырған өсиет куәның қатысуымен ... ... тегi, аты және ... ... жерi көрсетiлуге тиiс. ... ... ... қалдырушының орнына қол қойған адамға ... ... ... ... ... ... ... өсиеттiң мазмұнымен таныспай-
ақ оны куәландырады (құпия өсиет).  Құпия ... оның ... ... ... ... қалдырушының өз қолымен жазылуға және қолы қойылуға, екi
куәның және нотариустың ... ... қол ... ... ... тиiс. ... қол ... конверт куәлардың және ... ... ... қол ... ... конвертке салынып
желiмденедi. 
Нотариус жоқ елдi мекендерде тұратын адамдардың өсиетiн заң ... ... ... уәкiлдiк берiлген лауазымды адамдар
куәландырады. 
Нотариатта куәландырылған өсиеттерге: 
1) ... ... өзге де ... алу ... ... ... қарттар мен мүгедектерге арналған үйлерде тұратын
азаматтардың осы ауруханалардың, санаторийлердiң, өзге де ... ... бас ... және кезекшi дәрiгерлерi, сондай-ақ қарттар
мен мүгедектерге арналған үйлердiң ... бас ... ... 2) госпитальдарда, санаторийлерде және басқа да ... ... ... ... ... мен ... адамдардың осы
госпитальдардың, санаторийлердiң және басқа да ... ... ... ... ... жөнiндегi орынбасарлары, аға және
кезекшi дәрiгерлерi куәландырған өсиеттерi; 
      3) жүзу кезiнде Қазақстан ... ... ... кемелерiнде
немесе iшкi жүзу кемелерiнде жүрген азаматтардың осы кемелердiң капитандары
куәландырған өсиеттерi; 
      4) ... және ... да ... ... азаматтардың осы
экспедициялардың бастықтары куәландырған өсиеттерi; 
      5) нотариустары және нотариат әрекеттерiн ... ... ... ... жоқ ... бөлiмдердiң, құрамалардың, мекемелердiң,
әскери-оқу орындарының орналасқан мекендерiндегi ... ... ... осы ... ... ... жай адамдардың, олардың
отбасы мүшелерiнiң және ... ... ... ... де ... ... мекемелер мен оқу орындарының ... ... ... 6) бас ... ... ... адамдардың бас бостандығынан
айыру орындарының бастықтары куәландырған өсиеттерi теңестiрiледi. 
Өсиет қалдырушы өсиетке өзi де қол ... ... ... қол ... ... ... өсиеттiң бiр данасын нотариат туралы
заңдарға сәйкес нотариустың сақтауына беруге мiндеттi.
Өсиеттiң нотариатта куәландырылуы ... ... ... ... ... ... Азаматтық Кодекстiң ережелерi қолданылады.
Өсиет қалдырушы өзi жасаған ... кез ... ... ... жоюға
немесе оны өзгертуге құқылы.
2. Өсиеттiң күшi:
1) нотариат ... ... өзi ... өсиеттiң толық күшiн жою туралы
өтiнiш беру;
2) жаңа өсиет жасау жолымен жойылуы мүмкiн.
Өсиет:
1) нотариат кеңсесiне бұрын өзi жасаған өсиеттiң белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... бөлiктерi бойынша өзгертетiн жаңа өсиет жасау
жолымен өзгертiлуi мүмкiн.
Бұрын жасалып, кейiнгi өсиет арқылы толық немесе iшiнара күшi жойылған
өсиет, егер ... ... өз ... ... ... ... ... қалпына келтiрiлмейдi.
Нотариустың, өсиеттi куәландыратын басқа адамның, куәлардың, сондай-ақ
өсиет қалдырушының орнына өсиетке қол қоятын азаматтың мұра ашылғанға дейiн
өсиеттiң ... оның ... күшi ... ... ... ... жария етуге құқығы жоқ.
Нотариус, өсиеттi орындаушы немесе сот ... ... ... кезде
ондағы сөздер мен тiркестердiң дәлме-дәл мәнi назарға ... ... да ... ережесiнiң дәлме-дәл мағынасы түсiнiксiз болған кезде ол
осы ... ... ... және ... ... ... салыстыру
арқылы анықталады. 
Тиiстi нысанда жасалмаған өсиет жарамсыз болады. Өсиеттiң жарамсыздығы
Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... оған қол қоюдың және оны куәландырудың осы Кодекспен
белгiленген тәртiбiнiң бұзылуы салдарынан ... ... деп ... ... ... ... ... бойынша өсиет жарамсыз деп танылуы
мүмкiн. 
Өсиеттегi жекелеген өкiмдердiң жарамсыздығы өсиеттiң қалған ... ... ... деп ... ... осы өсиет бойынша мұрадан
айрылған мұрагер заң бойынша мұра алу құқығына ие ... ... ... ... ... мұра ... ... бас
тартуды орындауды талап ету құқығын алатын бiр ... ... ... (бас
тартылушылардың) пайдасына қандай да болсын мiндеттеменi (өсиеттiк ... ... ... ... ... мұрагерлер қатарына кiретiн адамдар да, кiрмейтiн адамдар
да бас тартылушылар (легатарийлер) болуы мүмкiн. 
Өсиеттiк бас тартудың ... ... ... ... ... бас тартылушының меншiгiне, пайдалануына немесе өзге ... беру және оған мұра ... ... ... беру, ол үшiн
белгiлi бiр жұмысты ... оған ... ... ... және т.б. ... ... ... бас тартуды жүктеген мұрагер, оны тек ... ... шын ... құны ... және мұра ... ... артылған бөлiктерiн шығарып тастап орындауға тиiс. 
      Егер өсиеттiк бас тарту жүктелген мұрагердiң мұрадағы мiндеттi үлеске
құқығы ... оның бас ... ... ... ... ауысқан мұраның оның
мiндеттi үлесiнiң құнынан асатын құнымен шектеледi. 
Егер өсиеттiк бас тарту барлық немесе ... ... ... ... ... ол ... әрқайсысына мұрадағы үлесiне
мөлшерлес салмақ салады. 
Тұрғын үй ... өзге де ... ... ауысатын мұрагерге өсиет
қалдырушы тұрғын үй-жайды немесе оның белгiлi бiр бөлiгiн басқа адамға өмiр
бойы пайдалануға беру ... ... ... ... ... меншiк
құқығы кейiннен ауысқан жағдайда өмiр бойы пайдалану құқығы ... бойы ... ... ... ... ... және бас
тартылушының мұрагерлерiне ауыспайды. 
Бас тартылушыға ... өмiр бойы ... ... егер ... ... оның отбасы мүшелерiнiң тұруына негiз болмайды. 
     Өсиеттiк бас тарту жүктелген мұрагер қайтыс болған жағдайда немесе ол
мұраны қабылдамаған жағдайда ... бас ... ... оның ... ... ... не мүлiк иесiз қалса, мемлекетке ауысады. 
Өсиеттiк бас ... мұра ... ... ... ... ... ... қайтыс болған жағдайда, бiрақ өсиет бойынша мұрагер оны ... ... ... ... ... мұра ... борыштары үшiн жауап бермейдi. 
Өсиет қалдырушы өсиет бойынша мұрагерге қандай да болсын әрекет жасау
немесе ... ... ... осы ... атқаруды талап ету құқығын
ешкiмге ... одан ... ... ... алады. Жалпыға пайдалы
мақсатты жүзеге ... үшiн ... ... мұра ... ... ... бiр бөлiгiн бөлiп шығарған кезде өсиеттi орындаушыға жүктелуi
мүмкiн. 
Мүлiктiк сипаты бар ... мәнi ... ... жүктеуге, тиiсiнше
Азаматтық кодекстiң ережелерi қолданылады. 
Егер осы Кодексте көзделген мән-жайлар бойынша мұраның жүктеудi орындау
мiндетi мойнында болған мұрагерге ... ... оған ... үлесi
басқа мұрагерлерге ауысса, жүктеудi орындау мiндетi ... ... ... ... ... болып табылмайтын, өсиетте
өзi көрсеткен адамға (өсиеттi орындаушыға, өсиет жүктелген өкiлге) тапсыра
алады. Бұл ... ... ... ... ... оның не өсиеттiң өзiне
өз қолымен жазған жазбада не өсиетке қоса берiлген өтiнiште көрсетiлуге
тиiс. 
Егер ... оның ... ... ... ... ... өсиеттi орындауды мұрагерлердiң бiрiне не басқа адамға тапсыруға
құқылы. Мұндай ... қол ... ... бiр ... ... талап етуiмен өсиеттi орындаушыны сот тағайындауы мүмкiн. 
      Өсиеттi орындаушы ... ... ... бұл ... күнi бұрын
хабардар етiп, өзiне өсиет қалдырушы жүктеген ... ... ... уақытта бас тартуға құқылы. Өсиеттi орындаушы өз мiндеттерiнен
мұрагерлердiң арызымен соттың шешiмi ... да ... ... ... ... ... және оны ... жүзеге асыруға; 
      2) мұраның өз пайдасына ашылуы туралы барлық мұрагерлер мен ... ... ету үшiн ... болған барлық шараларды қолдануға; 
3) мұра қалдырушыға тиесiлi ақша сомасын алуға; 
4) мұра ... еркi мен заң ... ... ... ... мүлiктi беруге; 
5) мұрагерлердiң оларға жүктелген өсиеттiк бас тартуды орындауын
қамтамасыз ... ... ... ... не өсиет бойынша мұрагерлерден өсиеттiк
жүктеудi атқаруды ... ... ... ... ... тиiс. 
Өсиеттi орындаушы өз атынан сот iстерiне және ... ... ... орындауға байланысты басқа iстерге ... ... ... ... ... тартылуы мүмкiн. 
Өсиеттi орындаушы мұраны борыштардан тазарту, мұра қалдырушыға тиесiлi
сомаларды өндiрiп алу және барлық ... ... ... ... ... қисынды мерзiм iшiнде өз қызметiн жүзеге асырады.
Өсиеттi орындаушының мұраны басқару мен өсиеттi орындау ... ... ... есебiнен өтеуге құқығы бар. Өсиетте өсиеттi
орындаушыға мұраның ... ... ... ... ... орындалғаннан кейiн өсиеттi орындаушы мұрагерлерге олардың талап
етуi бойынша есеп беруге мiндеттi.
Заң бойынша мұрагерлер мұрагерлiкке шақырылады. 
Заң бойынша ... ... бiр ... ... ... және ... және екiншi жағынан, асырап алушы мен оның туыстары ... ... ... мен ... ұрпақтары асырап алынушының туған ата-
анасы, оның басқа да қандас туыстары қайтыс болғаннан кейiн заң ... ... ... ... мен оның ... да қандас туыстары асырап
алынушы және оның ұрпақтары қайтыс болғаннан кейiн заң ... ... ... ... ... келесi кезегi алдыңғы кезектегi
мұрагерлер болмаған, ... ... ... олар ... ... ... бас ... жағдайда, Азаматтық кодексте ... ... ... ... ... заң ... мұрагерлердi мұрагерлiкке шақырудың кезектiлiгi
туралы және олардың мұрадағы үлестерiнiң мөлшерi туралы ережелерi ... мұра ... ... ... ... куәландырған
келiсiмiмен өзгертiлуi мүмкiн. Мұндай келiсiм оған ... ... ... ... ... бар мұрагерлердiң
құқықтарын қозғамауы тиiс.
Заң бойынша ... болу ... ... ... тең үлеспен мұра
қалдырушының балалары, ... ... ол ... ... ... тiрi ... ... мұра қалдырушының жұбайы мен ата-анасы алады.
Заң бойынша мұрагер болу ... ... ... тең ... ... ... бiр, ата-анасы бөлек аға-iнiлерi мен ... ... оның ... ... да, анасы жағынан да атасы мен
әжесi алады.
Заң бойынша мұрагер болу құқығын үшiншi кезекте тең ... ... ... ... ... мен ... ... бойынша мұрагер болу құқығын төртiншi ... мұра ... ... ... ... ... ... алады, бұл ретте туыстық
дәрежесi неғұрлым жақын туыстар ... ... ... дәрежедегi
туыстарын мұрагерлiктен шеттетедi. 
Туыстық дәрежесiнiң жақындығы ортақ ата-бабасынан туу саны негiзiнде
анықталады. Әрбiр дүниеге келу бiр ата (бiр ... ... деп ... шақырылған төртiншi кезектегi мұрагерлер тең ... ... ... мұрагер болу құқығын бесiншi кезекте, егер ... бiр ... ... он жыл ... ... тең ... ... аға-iнiлерi мен апа-сiңлiлерi, (қарындастары), өгей әкесi мен өгей
шешесi алады.
Заң ... ... болу ... ... ... тең үлеспен мұра
қалдырушының асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдар алады. 
Егер заң бойынша мұрагер мұра ашылғанға дейiн ... ... ... оның ... ... ... бойынша оның ұрпақтарына ауысады. Қайтыс
болған мұрагердiң үлесi заң бойынша мұрагер ... ... ... ... ... тең ... ... тарайтын туыстық бойынша мұрагерлiк жағдайында ұсыну
құқығы туыстық дәреже шектелмей қолданылады, ал көлденең туыстық ... ... ... ... тиiсiнше оның туған аға-iнiлерiн (апа-
сiңлiлерiн, қарындастарын) ұсына ... мұра ... ... не ... немере ағасын немесе апасын ұсына отырып, немере аға-iнiлерi мен ... ... ... ... ... ... ... кемiнде бiр жыл оның асырауында
болған және онымен ... ... ... ... адамдар заң бойынша
мұрагерлер қатарына жатады. Басқа да заң ... ... ... ... мұрагер болуға шақырылатын кезектегi мұрагерлермен бiрге мұра алады. 
Егер мұра қалдырушымен бiрге тұрған-тұрмағандығына қарамастан, ... ... ... ... кем ... бiр жыл оның ... ... аталған заң бойынша мұрагерлердiң ... ... ... ... ... мұрагерлердiң тобына кiрмейтiн еңбекке
жарамсыз адамдар, осы кезектегi мұрагерлермен бiрге мұра алады. 
Мұрагерлiкке шақырылатын адамдар, басқа да заң ... ... ... ... ... ... аспайтын бөлiгiн мұраға алады. 
Мұра қалдырушының кәмелетке толмаған немесе ... ... ... оның ... ... ... мен ... өсиеттiң мазмұнына
қарамастан, заң бойынша мұрагерлiк кезiнде олардың әрқайсысына тиесiлi
болатын үлестiң (мiндеттi үлес) ... ... ... ... ... құқығы бар мұрагер өсиет бойынша және (немесе) заң
бойынша мұрадан алатынның ... оның ... ... үй ... ... тұрмысында ұсталатын заттардан тұратын мүлiктiң құны және ... ... ... ... бас ... ... мiндеттi
үлеске есептеледi. 
Мұрадағы мiндеттi үлеске құқығы бар мұрагер үшiн өсиетте белгiленген
кез келген шектеулер мен жүктеулер өзiне ... ... ... ... бөлiгiне қатысты ғана жарамды болады. 
Ерлi-зайыптыларға өсиетке немесе заңға орай тиесiлi мұрагерлiк құқықтың
мұра қалдырушымен некеде тұру ... ... оның ... да ... оның ... ... ... тұрғанда бiрге тапқан ... ... ... ... мұра қалдырушымен неке мұра ашылғанға дейiн iс ... және ... мұра ... ... ... ... ... тұрғандығы дәлелденсе, сот шешiмiмен ерлi-зайыптылар заң бойынша
мұрагерлiктен шеттетiлуi мүмкiн. 
Мүлiктiң бiр бөлiгi өсиет бойынша ... ... ... ... ... ... орындаушы мұраның заң бойынша мұрагерлiк
тәртiбiмен ... ... де қоса ... ... ... қорғауды және
оны басқаруды жүзеге асырады. 
Егер заң ... ... ... заң бойынша мұрагерлiк тәртiбiмен
ауысатын бөлiгiне қатысты көрсетiлген мiндеттердi атқару үшiн ... ... ... талап етпесе, тұтас алғанда бүкiл
мұраны қорғау және оны басқару жөнiндегi ... осы ... ... ... өсиет бойынша мұрагерлер немесе сот тағайындаған өсиеттi
орындаушы жүзеге асырады. 
Мұраны ... ... заң ... бiр ... ... ... ... ашылған жерi бойынша нотариус тағайындайды.
Мұраны басқарушыны тағайындаумен немесе оны ... ... ... мұрагер сотта мұраны сенiмгерлiкпен басқарушының тағайындалуына дау
айтуға құқылы. 
Егер заң ... ... ... не ... ... ... аудан,
аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село), ... ... ... ... ... сенiмгерлiкпен басқарушыны тағайындау туралы
нотариусқа жүгiнуге тиiс. Заң бойынша ... ... ... ... етуi ... ... ... басқарушы мұраның есебiнен оған
қажеттi шығындар өтелiп, қисынды сыйақы төлене отырып керi шақырып алынуы
мүмкiн.
Мұраны ... ... ... ... ... ... ... орындаушыға қатысты Кодексте көзделген
өкiлеттiктi ... ... ... басқарушының мұра есебiнен мұраны қорғау және оны
басқару жөнiндегi ... ... ... ал егер оның ... ... көзделмесе, сыйақы алуға да құқығы бар.
      Егер мұрагер кейiн мұрадан бас тартпаса, мұрагерлiк ... және оны ... етiп ... ... ... ... жарамсыз
деп танудың салдарынан мұрагерлiк құқығын жоғалтпаса, ол мұра ... ... ... ... ... немесе оның бiр бөлiгiне (үлесiне)
құқық алады. 
Мұра ашылған жер ... ... ... өтiнiшiмен оған
мұрагерлiкке құқық туралы куәлiк беруге мiндеттi. 
Мұрагерлiкке құқық ... ... мұра ... ... бастап алты ай
өткеннен кейiн ... ... да, заң ... да ... ... егер ... ... сұраған адамдардан басқа тиiстi мүлiкке не ... ... ... ... ... анық ... болмаса, куәлiк аталған
мерзiм өткенге дейiн де берiлуi мүмкiн. 
Мұрагер өзiнiң мұрагерлiкке шақырылғандығы ... ... ... ... ... күннен бастап алты айдың iшiнде ... бас ... ... ... болған жағдайда бұл мерзiмдi сот ұзартуы мүмкiн, ... екi ... ... ... бас тарту мұрагердiң мұраның ашылған жерi бойынша нотариусқа
арыз беруiмен жасалады. 
Егер сенiмхатта бас тартуға өкiлеттiк ... ... ... ... бас ... ... бас тартуды кейiннен күшiн жоюға немесе қайтарып ... ... сол үшiн ... ... өткеннен кейiн мұрадан бас тарту
құқығын жоғалтады. Егер ол мұраға қалдырған мүлiктi iс ... ... не оған ... ... не оның осы мүлiкке құқықтарын куәландыратын
құжаттарды алуға өтiнiш жасаса, ол бұл ... ... ... ... ... ... мұрадан бас тартқан кезде өзiнiң өсиет бойынша немесе кез
келген кезектегi заң ... ... ... ... ... бас ... көрсетуге құқылы. 
Өсиет қалдырушы мұрадан айырған мұрагерлердiң пайдасына ... ... жол ... ... өсиет бойынша да, заң бойынша да мұрагерлiкке ... осы ... ... ... немесе екi негiздеме бойынша өзiне
тиесiлi мұрадан бас тартуға құқылы. 
Мұрагер мұраның басқа ... ... ... қарамастан, үстелу
құқығы бойынша өзiне тиесiлi ... бас ... ... жағдайларды қоспағанда, мұраның бiр бөлiгiнен бас тартуға, мұрадан
Ескерту жасап немесе шарт ... бас ... жол ... ... өсиеттiк бас тартудан бас тартуға құқылы. iшiнара бас
тартуға, ... ... шарт ... ... басқа адамның пайдасына бас
тартуға жол берiлмейдi. 
Көзделген құқық бiр ... ... ... ... бас ... бас ... ... байланысты емес. 
Егер бас тартылушы осы бапта көзделген құқықты ... ... ... жүктелген мұрагер оны орындау мiндетiнен босатылады. 
Мұраны қабылдаған кез келген заң бойынша мұрагер мұраны бөлудi талап
етуге құқылы. 
Мұраны бөлу ... ... ... ... тиесiлi үлестерге
сәйкес, ал келiсiмге қол жетпеген кезде - сот ... ... ... барлық мұра немесе оның бiр бөлiгi ... ... ... ... ... етiлген жағдайда, мұрагерлердiң арасында
мұраны өсиет бойынша бөлуге қолданылады. 
Егер мұрагерлердiң арасында тұратын жерi белгiсiз адамдар болса, қалған
мұрагерлер, өсиеттi ... ... ... және ... ... ... ... және оларды мұрагерлiкке шақыруға қисынды шаралар
қолдануға мiндеттi. 
Егер тұратын жерi анықталған, ... ... ... ... ... ... мерзiм iшiнде мұрагерлiктен бас тартпаса, қалған
мұрагерлер өздерiнiң мұраны бөлiсудi жүргiзу ниетi ... ... ... ... ... ... ... хабардар ету кезiнен бастап үш
айдың iшiнде болмай қалған ... ... бөлу ... ... ... туралы қалған мұрагерлердi хабардар етпесе, қалған ... ... ... ... бөлек шығарып, өзара келiсiм ... ... ... мұра ашылған күннен бастап бiр жылдың iшiнде ... ... жерi ... және оның ... бас ... ... ... қалған мұрагерлер бөлiстi осы баптың 2-тармағы ... ... ... ... ... ... бiрақ әлi тумаған мұрагер болған кезде мұраны бөлу тек
мұндай мұрагер туғаннан кейiн ғана ... ... iште ... ... тiрi ... ... мұрагерлер оған тиесiлi
мұралық үлестi бөлiп шығару арқылы ғана мұра ... ... ... ... ... ... қорғау үшiн бөлiске ... ... ... ... өкiлi ... ... ашылғанға дейiнгi бiр жыл iшiнде мұра қалдырушымен ... ... ... үйдi, ... үй ... мен ... тұрмысы заттарын
мұраға алуға басым құқыққа ие болады. 
Мұра қалдырушымен бiрге ... ... ... ... бар мұрагерлер
ортақ меншiкте болған мүлiктi мұраға алуға басым ... ие ... ... жүзеге асырған кезде бөлiске қатысатын басқа да мұрагерлердiң
мүлiктiк мүдделерi сақталуға тиiс. Егер ... ... ... ... мұраны құрайтын мүлiк жеткiлiксiз болса, басым құқықты ... ... ... ... ... немесе мүлiктiк өтемақы беруге тиiс. 
Мұрагер мұрадан бас тартқан не ол осы Кодексте ... ... ... ... ... ... мұндай мұрагерге есептелуге тиiс
бөлiгi мұрагерлiкке шақырылған заң бойынша мұрагерлерге түседi және ... ... ... ... бара-бар бөлiнедi. 
Егер мұра қалдырушы барлық мүлiктi өзi тағайындаған мұрагерлерге өсиет
етсе, мұрадан бас тартқан немесе ... ... ... ... мұра бөлiгi
өсиет бойынша қалған мұрагерлерге түседi және ... ... ... арасында өздерiнiң мұралық үлестерiне бара-бар
бөлiнедi. 
Осы ережелер: 
1) егер бас тартқан немесе шығып ... ... ... ... тағайындалса; 
2) мұрагер белгiлi бiр тұлғаның пайдасына мұрадан бас тартқан кезде; 
3) заң бойынша мұрагерлiк ... ... бас ... немесе шығып
қалуы келесi кезектегi мұрагерлердi мұрагерлiкке шақыруға әкеп ... ... ... ... болар алдындағы науқасы туғызған қажеттi
шығындарды, мұра қалдырушыны жерлеуге арналған шығындарды, мұраны ... ... ... ... ... ... ... мұраны
сенiмгерлiкпен басқарушыға сыйақы төлеуге байланысты шығындарды өтеу туралы
талаптар ол мұрагерлер ... ... ... мұра есебiнен
қанағаттандырылуға тиiс. Бұл талаптар барлық басқа, оның iшiнде кепiлмен
қамтамасыз ... ... ... ... құнынан басымдықпен
қанағаттандырылуға тиiс. 
Мұра ... ... ... ... мұра ... ... талаптарын өсиеттi орындаушыға (мұраны
сенiмгерлiкпен басқарушыға) немесе әрбiр ... ... ... ... ... борышқорлар ретiнде жауап беретiн мұрагерлерге қоюға құқылы.
Шаруа (фермер) қожалығының мүшесi ... ... ... мұра ... ... ... ... осы мүлiкке жалпы меншiктегi оның
үлесiне мөлшерлес ақшалай өтемақы алуға ... ... ... ... да заң ... да, мұрагерлер ... ... ... мұра алуға құқығы болмаса6не олардың ... бас ... мұра ... қалған деп танылады. 
Иесiз қалған мұра мұраның ашылған жерi ... ... ... ... түскен иесiз қалған мүлiктi есепке алу, сақтау,
бағалау және сату ... ... ... коммуналдық меншiктi
басқаруға уәкiлеттi орган жүзеге асырады. 
Коммуналдық меншiкке түскен иесiз қалған мүлiктi ... алу, ... және сату ... ... ... ... белгiлейдi. 
Мұра ашылған күннен бастап бiр жыл өткеннен кейiн мұра ашылған жер
бойынша қаладағы ... ... ... бар ... ... ауыл ... ... округ әкiмi аппаратының органның арызы негiзiнде сот
мұраны иесiз қалған деп таниды. Егер ... ... және оны ... ... оның құнынан асып түссе, мұра аталған мерзiм өткенге
дейiн иесiз қалған деп танылуы мүмкiн.
Мұрагерлік ... ... ... ... ... ... байланысты істерді қараудың сот
практикасына жүргізілген қорыту ... ... ... ... ... ... ... көрсетті.
Сонымен қатар, сот практикасын зерделеу барысында белгілі бір ... ... ... ... ... әр ... ... да
анықталды.
Азаматтық кодекстің (бұдан әрі - АК) ... ... ... ... тұрған жерi, ал егер ол белгiсiз болса, мүлiктiң немесе
оның негiзгi бөлiгiнiң орналасқан жерi мұраның ашылу орны ... ... ... ... ... ... кейіннен мұрагерлердің мұраға құқығы
туралы куәлігін алу үшін қажет.
Кей ... ... ... тұрақты тұратын мекенінен жырақта, мысалы,
емдеу орнында, ауруханада немесе басқа жерде қайтыс болуы мүмкін.
Осы орайда төмендегі деректі ... ... жөн. ... ... ... ... №8 үй, №28 ... мекен-жайы бойынша өзімен бірге тұратын
анасының 12.04.2002 жылы ... ... ... ... ... ... ... сотқа арыз берген. Алайда, анасының қайтыс болғаны ... ... ... ... орны ... қаласы деп көрсетілгендіктен
(ол сол кезде туыстарының ... ... ... оған ... ... ... ... Арыз иесі уәждерін растау үшін анасының мұрагерлік мүлік
тұрған тұрғылықты жері туралы “Турксиб-2” ПИК-тің ... ... ... ... ... ... ... туралы дәлелдемені
де келтірген.
Тараз қалалық сотының 2004 жылғы 27 ... ... ... сот ... ... орны Жамбыл облысының Тараз қаласы
екенін анықтады.
Басқа іс бойынша осы қалалық сот ... ... ... ... ... ашылған мұраның ашылу орнын анықтау туралы ... ... ... адам ... жері ... (Тараз қаласы,
Разин көшесі, 5 үй) тіркелмегендіктен нотариаттық әрекет ... ... ... ... ... болған Баймаханов пен арызданушы
Ахиллованың арасындағы ... ... ... қайтыс болған адамға
меншік құқығымен тиесілі үйде ... ... ... болу туралы куәлiкті
Тараз қаласындағы АХАЖ-дың бергенін атап көрсетті.
Келтірілген мысалдар мұраның ашылу орнын анықтау туралы арызбен ... үшін ... жоқ ... ... ... мұраның ашылу
орнын қолдағы бар құжаттар бойынша ... ... ... алар ... тұрақты мекен-жайын анықтау үшін “Қазақстан Республикасының
халқын құжаттандыру және тіркеу ережесін ... ... ... ... 2000 ... 12 ... № 1063 қаулысы бойынша
тұрған жерінде тіркелуі негіз ... ... ... ... құқық
туралы куәлікті беру кезінде осы мән-жайды назарға алмайды.
АК-нің 1074-бабының 1-тармағына сәйкес, мұрагер өзiнiң ... ... ... ... ... ... тиiс болған күннен
бастап алты айдың ... ... бас ... ... ... ... ... туралы мұраның ашылған жерi бойынша нотариусқа арыз береді және
ол кейiннен күшiн жоймайды немесе ... ... ... Ким ... ... жөнінде өсиет жазып, Тараз қаласы, Желтоқсан
көшесі, 30-23 мекен-жайы бойынша пәтерін қызына ... ... ... ... мұра ... кейін 04.02.2003 жылы нотариат кеңсесіне ... ... ... бас ... туралы арыз береді. Кейіннен мұрагер
әкесі қайтыс болғаннан кейін өзінің ауыр ... ... ... ... ... ... әкесінің өсиетін бұзуға құқығы жоқ ... ... ... ... ... бас ... ... арызының күшін
жою туралы сотқа қайта арыз берген. Тараз қалалық сотының 2003 ... ... ... ... мұрадан бас тартуының күшін жою туралы арызы
қанағаттандырылған.
Соттың шешімінде талап арыздың ... ... ... ... тек ... ... анасына қайтаруға дайын ... ... ... ғана ... ... бола ... арызданушының әрекеті азаматтық құқықтар мен
міндеттемелерді анықтауға, ... ... ... ... бас ... бiржақты мәмiлеге жатады. Мұрадан бас тарту Азаматтық
кодексте көзделген негіздер бойынша жарамсыз деп танылуы мүмкін. ... ... ... мұрадан бас тартылған жағдайда мұраны иеленіп қалуға
тиіс ... ... ... ... ... беруі талапты
қанағаттандыру үшін жеткілікті негіз болып табылмайды.
Соттар лайықсыз ... ... ... ... реттейтін АК-
нің 1045-бабының нормаларын негізінен дұрыс қолданады. ... ... ... да, ... заң ... да ... ... мұра қалдырушыны немесе мұрагерлердiң бiреуiн қасақана
өлтiрген немесе олардың ... ... ... мұра ... ... жүзеге асыруына кедергi келтірген және сол арқылы ... ... ... ... адамдарды мұрагерлiкке шақыруға не мұраның ... ... ... ықпал жасаған адамдарды жатқызуға болады. Бұл мән-
жайлар сот ... ... ... мұра ... ... өлтiруі мұрагердi мұрагерлiктен
шеттету үшін жеткіліксіз болады, бұл туралы соттың шешімі қажет.
Айталық, Ақтөбе қалалық сотының 2003 ... 10 ... ... ... ... 103-бабының 3-бөлігімен 9 жылға бас бостандығынан айыруға
сотталған. Ол 2003 ... 2 ... мас ... өз ... зайыбына
қол жұмсап, айтарлықтай зақымдаған. Осының салдарынан жәбірленуші сол жерде
мерт болған.
Жәбірленушінің әкесі ... ... ... ... ... ... арыз ... Ақтөбе қаласы №2 сотының 2003 ... 1 ... арыз ... 1045-бабының 3-бөлігінде балаларына ата-аналық ... және мұра ... ... бұл ... қалпына келтiрмеген ата-
аналардың балаларынан қалған ... заң ... ... ... жоқ ... Осы мән-жайлар соттың растауын қажет етпейді және бұл үшін
балаларына ата-аналық құқықтарынан айырылу фактісінің өзі ... ... ... мұра қалдырушыны күту жөнiнде өздерiне заңмен жүктелген
мiндеттердi ... ... ... және ... толған (асырап
алынған) балалар сот шешімі бойынша мұрагерлік құқықтан айырылуы мүмкін.
Мысалы, Серпокрылов Ақтөбе ... №2 ... ... соттан
Межновтің атына берілген мұраны иелену құқығы туралы куәлікті жарамсыз деп
тануды, мұрагерді ... заң ... ... сұраған. Талапкер өзінің
немересі, жауапкердің ... ... ... ... кейін жауапкердің
марқұм болған баладан ... ... ... ... ... ... ... айта келіп, шешесі 1995 жылы қайтыс болған балаға
жауапкердің ешқандай моральдық, ... ... ... баланы өзі
тәрбиелеп өсіргенін дәлел ретінде келтірген.
Оның талабы соттың шешімімен қанағаттандырылды. Сот Межновтың ... ... мен ... ... ... ... баласы
қайтыс болғаннан кейін оның мұрасын иеленуге құқылы емес деп тапты. Соттың
тұжырымдары келтірілген дәлелдемелермен расталды, атап ... ... ... ... ... ... ... есепте
тұрған, баланы асырап-бағу үшін алимент төлемеген, оны тәрбиелеу жөнінде
көмек ... Бас ... ... ... ... ... баланың өмір сүруіне мүлдем жарамсыз антисанитарлық жағдайға
жеткізген. ... ... ... 1995 ... 25 шілдедегі қаулысымен
талапкер Серпокрылов кәмелетке ... ... ... болып
тағайындалған.
Заң бойынша мұрагерлер АК-нің 1061-1066-баптарында көзделген ... ... ... Егер мұра АК ... бөлім) қолданысқа
енгізілгенге дейін ашылса, онда мұрагерлік кезектілікке ... КСР ... ... ... КСР ... ... ... сәйкес, қайтыс болған
адамның немерелері мұрагерлік кезекте әке-шешесінен кейін тұратыны, әке-
шешесі мұра ... ... ... ... ... ғана ... құқығы
негізінде заң бойынша мұраны иелене алатындығына ... ... №2 соты ... ... ... 1982 және ... қайтыс болғаннан кейін олардың үйін ... В. Шкап ... ... алу фактісін анықтады. Іс ... ... қызы ... ... ... болғанымен, өзінің ұлы
Шкаптың пайдасына мұрадан бас тартқан. Соттың шешімімен ... ... ... ... оның үй ... ... ... танылған.
Алайда, қолданыстағы заңнама мұраның ашылу кезінде қайтыс болған
адамның немерелеріне көзі тірі ... ... ... бойынша мұрагер
болуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан сот қойылған талапты қанағаттандырудан
бас ... ... ... ... ... ... алып, содан кейін
мұраға иелік ете алатыны туралы түсіндіруі керек еді. Оның ... ... ... талапты мемлекеттік баж төлетпей қарағаны анықталды.
Заң бойынша қалдырылған мұраны, мұрагерлердің үлес ... ... ... ... Азамат қайтыс болған жағдайда өзiне ... ... ету ... өз ... бiлдiруi өсиет болып танылады.
Өсиеттiң нысаны ... ... ... ... ... тәртібі Азаматтық
кодекспен реттеледі.
АК-нің 1056-бабының 1-тармағына ... ... ... ... ... болады. Өсиеттiң жарамсыздығы Кодекстiң 4-тарауына, ... ... ... ... де ... ... не бір ... жарамсыз болуы мүмкін. Өсиеттің тұтастай
жарамсыздығы немесе бір бөлігінің ... ... ... ... ... сот ... ... Өсиеттің заңға сәйкестігін және
тараптардың мұраға ие болу құқықтарының ... тек сот қана ... ... ... мұра ... ... куәландыру кезінде
өз әрекеттерiнiң мәнiн түсiне алмауына немесе өзiнiң не iстегенiн бiлмеуіне
байланысты мұраны ... деп тану ... ... қою ... 159-бабының 7-тармағына сәйкес әрекет қабiлеттiлiгi болғанымен,
мәмiле жасаған кезде өз әрекеттерiнiң мәнiн ... ... ... ... iстегенiн бiлмейтiн жағдайда болған азамат жасасқан мәмiленi сот,
мәмілені жасаудың салдарынан құқықтары немесе ... ... ... сол ... ... өзге тұлғалардың талабы бойынша жарамсыз деп
тануы мүмкiн. Бұдан басқа, кейiннен әрекет қабiлеттiлігi жоқ деп ... ... ... егер мәмiленi жасау кезiнiң өзiнде-ақ ... ... ... ... ... ... ... не iстегенiн бiлмейтiн
жағдайда болғаны дәлелденсе, оның қорғаншысының талабы бойынша сот ... деп ... ... ... 159-бабының 5-тармағы).
Өсиетті қалдырған адамның психикалық жағдайын анықтау үшін сот ... ... ... қайтыс болған жағдайда - ... ... ... ... тағайындайды.
Алматы қаласы Бостандық ауданының прокуроры мемлекеттің мүддесін
қорғап, Алматы қаласының Әділет ... ... ... және ... 2000 ... 18 ... ... жарамсыз
деп тану туралы талап қойып, сотқа жүгінді. Ол ... ... ... ... қол қою кезінде денсаулық жағдайына байланысты өз
әрекеттерiнiң сипаты мен ... ... ... ... ... дәлел
ретінде келтірді. Талап қою ... ... ... ... ... Мұра қалдырушының пәтерінен үшінші тұлғаларды шығару
туралы Четверякова қойған талаптан көрініп ... 2000 жылы ... ... Алматы қаласы, “Көктем-3” шағын ауданы, 19-үйдегі 44-
пәтерді, 2370 АҚШ доллары сомасындағы валюталық салымды және де ол ... ... ... ... дүние-мүлікті Четверяковаға, 3000 АҚШ доллары
сомасындағы валюталық ... ... ... қалдыратыны туралы
өсиет қалдырған. Өсиет жасалғаннан кейін Попова 2000 ... 25 ... ... 2 мамырына дейін Алматы қалалық жүйке емдеу орталығында
“инвалюциялық паранойя” ... ... ... болған. Өсиет
қалдырушы қайтыс болғаннан кейін, 2004 жылғы 19 қаңтарда жасалған №51 ... ... ... ... мұра ... психикасының
бұзылуына байланысты өсиетке қол қою кезінде өз әрекеттерiнiң сипаты ... ... ... және ... не ... ... жағдайда болған.
Прокурордың осы дәлелдерді негізге ала ... ... ... Өсиет АК-нің 159-бабының 7-тармағының негізінде жарамсыз
деп танылды.
Сонымен қатар, кейбір жағдайларда соттардың заңда көзделмеген негіздер
бойынша өсиеттерді жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... сотының шешімімен Талғар
мемлекеттік нотариат кеңсесінің Басағаш селосындағы филиалында 2000 жылғы
26 маусымда ... ... ... ... ... ... мұрагерлердің
талабы бойынша жарамсыз деп танылған. Сот Чернова мұраға қалдырған үй
құрылысы ... тыс ... және ол ... ... ... ғана негізге алып, жоғарыдағы шешімді қабылдаған. ... ... ... деп ... ... еш ... жоқ ... Керісінше,
өсиет нысаны мен мазмұны, сондай-ақ, өсиет қалдырушының өз еркін білдіруі
заң талаптарына толығымен сәйкес келіп ... сот ... ... бас тартуы керек еді.
Кейбір жағдайларда соттар өсиет ... ... ... ... ... ... ... үлесінен бөлініп көрсетілмеген деген
уәжбен өсиетті жарамсыз деп ... Осы ... ... ... ... кеткен жөн. Өсиет азаматтың өзі ... ... ... ... бөлу ... ... ... Өсиетті рәсімдеу кезінде нотариус
немесе өсиетті куәландыруға заңды құқық берілген лауазымды адам өсиет етiп
қалдырылған мүлікке ... ... ... Өсиетте көрсетілген
мүліктің бар-жоғын мұра қалдырушы қайтыс болған кезде нотариус анықтайды.
АК-нің 1083-бабына сәйкес, егер ... ... да, заң ... да
мұрагерлер болмаса не мұрагерлердiң ешқайсысының мұра алуға құқығы болмаса,
не олардың бәрi мұрадан бас тартса, мұра иесiз қалған деп ... ... мұра ... ... жерi ... ... ... ауысады.
Иесіз қалған мұраны қабылдауды тек құқық ретінде ғана емес, сонымен
бірге мемлекеттің міндеті деп ... ... ... ... басқа
мұрагерлерден бір ерекшелігі — мұраны қабылдаудан бас ... ... ... күннен бастап бiр жыл өткеннен кейiн мұра ... ... ... аудан, аудандық маңызы бар қала, кент, ауыл (село),
ауылдық (селолық) аймақ әкiмi ... ... ... сот ... ... мұра деп ... Мұраны қабылдау мерзімі бойынша да ерекшелік бар,
егер ... ... және оны ... ... ... оның ... түссе, онда мұра бір жыл өткенге дейін иесiз қалған деп ... ... ... Уәлиханов аудандық сотына Уәлиханов
ауданының әкімі мұраны иесiз қалған мұра деп тану туралы ... ... 2003 ... 24 ... Аққұдық ауылында Степанец деген ... ... оның ... 301300 теңге сомасында ақша ... ... ... адамның отбасы мен туыстары ... ... ... ... оның ... іздестіру жөнінде бұқаралық
ақпарат құралдарына хабарландыру жариялаған, марқұмның ... ... ... ... ... ... арызы қанағаттандырылды.
Сондай-ақ, Өскемен қалалық сотының шешімімен “Управление ЖКХ”
мемлекеттік мекемесінің ... ... ... ... мен ... ... бір ... пәтерді мұра ретінде қабылдау туралы арызы
қанағаттандырылды.
Сотта пәтердің бос тұрғаны, коммуналдық төлемдер бойынша ... ... мұра ... ... ... бір жыл ... ешкімнің
мұрагер ретінде мұраға құқығы туралы куәлік ... арыз ... ... ... ... ... істердің санының жартысынан көбі мұраға құқықты сот
тәртібімен ... ... оның ... ... бірі ... ... ... тану туралы арызы бойынша қаралған, демек,
заңмен ... ... ... ... құқық тіркелмеген істерді
құрайды.
АК-нің ... ... ... ... ... бас тартпаса,
мұрагерлiк құқығын заңда көзделген негіздер бойынша ... ол ... ... ... ... ... мұраға немесе оның бiр бөлiгiне
(үлесiне) ... ... ... ... АК (Ерекше бөлім) заңды күшіне
енгеннен кейін, демек, 1999 ... 1 ... ... ... ... ... құқық туралы куәлікті алу үшін мұраны қабылдау фактісін
анықтау, мұраны қабылдауға ... ... ... ... ... ... Бұған қарамастан республика соттары осындай арыздарды ... ... ... ... Тұрар Рысқұлов аудандық сотының 2003 жылғы 27
маусымдағы шешімімен азаматша Қадырбекованың 2001 ... ... ... ... ... ... күшінде тұрған кезде анасы қайтыс
болғаннан кейін мұраны ... ... ... ... ... ... мұра қабылдауға құқығы жоқ адамдардың ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары да орын алып
отыр.
Алматы облысының Қарасай аудандық соты 1992 ... ... ... ... қайтыс болғаннан кейін ашылған ... оның ... ... ... ... Мұра ... ... қолданыста болған
Қазақ КСР АК-нің 527-бабына сәйкес, немере інілер заң ... ... ... болатын. Осы іс бойынша соттың ... егер ... ... ... “сот іс материалдарын
зерделеп, арыз ... ... арыз ... ... деп ... арыз иесі іс жүзінде мұраны қабылдап, сол үйде ... ... ... үйді ... ұстап отыр” деумен шектелген.
АК-нің 236-бабының екінші бөлігіне сәйкес, ... иесi бар ... ... ... адам сатып алу-сату, айырбастау, сыйға тарту ... ... ... ... ... өзге ... ... ие болуы мүмкiн.
Ал аталған баптың бірінші бөлігіне сәйкес, егер шартта немесе ... ... жаңа ... ... ... оны ... ... жасаған
тұлғаға тиедi.
Мұрагерлердің арыздарын қарап, шешім шығарған кезде соттардың Азаматтық
кодекстің жоғарыда аталған талаптарын сақтамау жағдайлары жиі кездесті.
Айталық, 21.01.1994 жылғы сатып ... ... ... ... қаласы,
Советская көшесіндегі 140 үйдің меншік иесі Мансурова болып табылады.
Қалалық округ ... ... ... ... ... ескі тұрғын үйді
қайта салуға рұқсат берілген, бірақ ол ... ... үйді ... ... жылы ... болған. Марқұмның ұлы Илиев 1994 жылдан
бері үйде тұрып жатырмын, шешем қайтыс болды, ал ... мен ағам ... деп, ... үйге ... ... тану ... ерекше іс жүргізу
тәртібімен сотқа арыз ... ... ... ... ... ... жылғы шешімімен арыз қанағаттандырылып, мұрагердің меншік құқығы
заңдастырылған. Осы орайда сот заң тұрғысынан қателік ... ол ... бас ... ... ... ... ... ұсынуы керек еді.
Қостанай қалалық соты да Левченконың арызы бойынша істі ... ... ... жол ... ... ... ... шешімімен
жылжымайтын мүлікті (қайта салынған үйді) иелену, пайдалану және ... ... ... ... Сәтпаев қалалық соты Бочкареваның мұралық мүлік - бау-
бақша отырғызуға арналған жер ... ... ... тану ... ... істі ... Сот жер учаскесі арыз иесінің әкесіне ... ... ... ... заңмен көзделген тәртіппен өз атына тіркемеген, ... ... ... ... мұраға қалдырған деп тұжырым жасаған.
Талапкер өзге ... ... ... ... ... орай ... жер
учаскесіне иелік ете алмайды деп сот арызды қанағаттандырып, оның ... ... ... ... Осы ... сот ... туралы” Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес, уәкілетті орган ұсынатын жер ... ... және ... ... ... құқығын беретін акт қана жер
учаскесіне жеке ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан сот арызды қанағаттандырудан бас тартып, мұраға
құқықты ... үшін ... ... ... беру ... ... тиіс еді.
Ақтөбе қаласының № 2 соты да Пустованың Элеватор-1 “Весна” бау-бақша
ұжымындағы жер учаскесіне және ... ... ... ... ... ... қателікке жол берген. ... ... ... ... ... ... ... 10.07.1997 жылғы
шешімінің негізінде арызданушының әкесіне бау-бақша егу үшін меншік ... ... акт ... ... қоса ... және ... ... нөмір берілген. Арыз иесі мұрагерлік құқығын ресімдеу
үшін нотариаттық кеңсеге өтініш беруі керек еді.
Үшінші ... ... ... ... ... ... тану ... істер де ерекше іс жүргізу тәртібімен қаралады.
Айталық, 04.10.2002 жылы нотариус куәландырған шарт бойынша тұрғын үй-
жайлар айырбасталған. Соған сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... кірген. Үй иесі Сүйінтаев 22.03.2003 жылы қайтыс
болғандықтан үйді айырбастау шарты белгіленген тәртіп ... ... Оның ... ... ... ... фактісін анықтау және аталған
пәтерге меншік иелігін тану ... арыз ... Сот ... ... ... және балаларымен қатар бірінші кезектегі мұрагер ... бар ... ал ... ... ... ... атына тіркелгеніне,
демек, соттың қарауына жататын даудың туындағанына қарамастан, Ақтөбе
қалалық сотының 31.10.2003 ... ... арыз ... Сот
АІЖК-нің 290-бабының екінші бөлігін бұза отырып шешім ... ... ... орай сот істі ... қою ... қарау туралы ұйғарым
шығарып, арыз иесіне АІЖК-нің 150, ... ... ... ... ... ... дейін орындауы керек екенін түсіндіруі керек
еді. Ал ... ... ... ... ... ... арыз
қараусыз қалдырылуға жатады.
Әдетте нотариустар ауладағы құрылыстардың тіркелмеуіне, атап айтқанда,
олардың рұқсатсыз салынуына және ... ... ... пайдалануға
қабылданбауына байланысты оларға мұраға құқық беретін куәлік беруден ... ... ... арыз ... осы мәселелер әрқалай шешіледі:
кейбір ... ... ... ... ... ... ... ал
басқалары бұл мәселелерді мемлекеттік ... ... ... әрекеттеріне шағымдану тәртібімен шешеді.
Айталық, Ескендірованың Алматы облысы, Көктал ... ... ... ... ... құқығы болған еді. Ол 2002 жылдың қарашасында
қайтыс болған кезде үйдің жанында өз бетімен жалғастырыла ... ... ... бар болатын. Нотариус марқұмның ұлы ... заң ... ... ... ... ... бас ... ол тұрғын үйге
меншік құқығын тану туралы сотқа арыз берген. ... ... ... ... ... арыз қанағаттандырылған.
Тағы бір іс туралы. Күзембаевтың жеке меншігінде Семей ... ... ... ... анықталған. Жер учаскесіне ол өз
бетімен құрылыс, сондай-ақ, жалғама В-1 литерлі ... ... ... ... болғанға дейін заңдастырылмағандықтан оның мұрагерлеріне
мұраға меншік құқығын беретін куәлік беруден бас ... ... ... ... және қала құрылысы жөніндегі комитетіне ... ... ... туралы арыз берген, бірақ меншік иесінің
қайтыс болуына байланысты олардың арызы ... ... ... бойынша Семей қаласының № 2 соты ... ... және қала ... ... комитетін В-1 литерлі
жалғама құрылысты қабылдап, марқұмның ... ... ... ... сот ... бойынша жылжымайтын мүлік орталығы” РМК-
нің Семей филиалын В-1 литерлі жалғама ... ... ... ... ... міндеттеген.
Сот өз тұжырымдамасында мүліктің меншік иесі ... ... ... үйге ... ... бірақ пайдалануға
қабылданбағанын атап көрсеткен. АК-нің 60-бабында мұра қалдырушының құқығын
тіркеу құқығының мұрагерлерге өту ... ... ... ... ... жалғама құрылысқа құқығын тіркеу құқығы
талапкерге көшеді деген тұжырымдамасы құқық нормаларына ... ... ... ... ... ... ... мәмілені жылжымайтын мүлікті тіркеу орталығында тіркеуге ... ... болу ... жиі ... ... ... ... органды мәмілені мұра қалдырушының атына тіркеуге
міндеттеуді сұрап сотқа арыз береді.
Мысалы, ... ... ... арызында ағасы 17.02.2000 жылы пәтер
сатып алғанын, бірақ ... жылы ... ... ... ... ... туралы жазған. Жылжымайтын мүлік орталығы мәмілені
тіркеуден бас тартқан. Шығыс Қазақстан облысы ... ... ... сотының 16.04.2003 жылғы шешімімен ... ... ... ... Шығыс Қазақстан облысы бойынша жылжымайтын ... ... ... ... бойынша мәмілені оның қайтыс болған
ағасының атына тіркеу міндеті жүктелген. Осы ... сот ... ... және ... ... ... ... тiркеу
туралы” Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші бар Жарлығының 13-
бабының 5-тармағына сілтеме жасаған. ... ... ... ... ... ... ... ғана жылжымайтын мүлiкке құқықтарды
және онымен жасалған мәмiлелердi тiркеуге ... ... ... жол ... ... ... ... орталығының әрекеттеріне
щағымданып берген арызы бойынша Талдықорған қалалық соты да 11.03.2004 ... ... ... Сот ... қанағаттандыра отырып, мұраның құрамына
мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ, оның қайтыс болғанына ... ... мен ... кіреді деген тұжырымдама жасаған.
Ал Қарағанды облысының соттарында өзгеше ... ... ... ... ... ... қалалық сотының 27.04.2004 жылғы
шешімімен Александрованың арызы қанағаттандырылып, ... ... ... ... ... РМК-нің 01.11.2003 жылы қайтыс ... ... ... жылы ... ... ... ... тіркеуден өткізуден бас тартқаны заңсыз деп танылған. Қарағанды
облыстық сотының азаматтық істер ... ... ... ... аудандық сот ... күші ... ... бас ... туралы жаңа шешім қабылданған. Апелляциялық
алқа арызды қанағаттандырудан бас ... ... ... ... ... сәйкес, мүлiкке меншік құқығы шарт мемлекеттiк тiркеуден ... ... ... ... ... ... ... 2-тармағына сәйкес,
азаматтың құқық қабiлеттiлiгi ол туған кезден басталып, қайтыс болған соң
тоқтатылады. Алқа азамат қайтыс болғаннан ... ... ... ие болып,
мiндет атқару қабiлетi тоқтатылатындықтан “Жылжымайтын мүлікті тіркеу
орталығы” РМК-нің марқұмның атына ... ... ... шартын тіркеуден
бас тартқаны заң талаптарына сәйкес келеді деген тұжырым жасаған.
Қарағанды ... ... ... ... ... дұрыс деп санаймыз.
Соттар “Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... РМК-ге міндетті жүктей отырып, шешімде
РМК-нің лауазымды адамдарының әрекеттерінің заңсыздығын, атап айтқанда,
олардың азаматтар мен ... ... ... ... ... қорғалатын мүдделерін бұзып отырғанын тануға тиіс. Осы орайда мұра
қалдырушы тіркелуге тиіс мүліктің ... иесі ... ... ... ... ... шешу үшін мұра қалдырушының ... ... ... мұра ісі ... ... мұра қалдырушының меншік құқығын тіркеу
жөніндегі мұраға құқық ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде бере бастады. Мұның өзі АК-нің
1040-бабы 1-тармағының мұраның құрамына мұра қалдырушыға ... ... оның ... ... ... ... ... құқықтары
мен мiндеттерi кiредi ... ... ... ... ... палата әзірлеген осындай куәліктердің нұсқасы,
назарға алынуы үшін ... ... ... ...... ... соттарға жіберілген.
Мұраның ашылғанын, мұрагерлердің мұраға құқығын және басқаларды растау
үшін жылжымайтын мүлікке құқық беретін құжаттар, атап ... ... ... ... - пайдалануға ... ... ... ... - ... ... ... сыйға беру шарттары
немесе осы мүлікті иеліктен шығару ... өзге де ... ... ... ... болады. Аталған куәліктің негізінде мұрагерлер
“Жылжымайтын мүлік орталығы” РМК-де мұра ... ... ... ... құқығын тіркеуден өткізеді де, тіркелгеннен кейін ... ... ... беретін куәлікті ресімдейді.
Сонымен қатар, мәміленің жасалғанын растау мүмкін болмағанда не
құқықтары ... ... ... адам ... ... жағдайда,
нотариус мұрагерлерге мұраға құқық беретін куәлікті ... бас ... ... арыз ... ... жасауы тиіс.
Қорыту соттардың иелену мерзімінің негізінде мұра мүлкіне ... тану ... ... ... ... ... негізінен дұрыс
қарайтынын көрсетті.
Айталық, Петропавл қалалық соты 11.09.2003 жылғы шешімімен Фигурованың
иелену мерзімінің негізінде үй ... ... ... тану ... талабы
бойынша арызын қанағаттандырудан бас тартқан. Сот арыз иесінің ... ... 1940 жылы ... үйді ... өз ... салғанын, үйдің
пайдалануға қабылданбағанын анықтаған. Талапкер сотқа жүгінген кезде ... ... оның ... және ұлы ... болған. Даулы үйде Фигуровтың
келіні балаларымен тұрып жатқан. Сот жылжымайтын мүлікті он бес жыл ... онда тұру ... ... ... ... мерзімі) бойынша меншік
құқығын тануға жеткіліксіз деп дұрыс көрсеткен. ... ... ... ... ... ашық ... тиіс еді. Бұл, ... ол өзінің меншік
құқығының жоқ екенін білмеуі және білуге де тиіс болмауы керек деген ... ... іс ... ... ... ... құқығымен өзіне тиесілі емес
екенін білген.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... қарамау
жағдайлары да кездеседі.
Қостанай қалалық соты өзінің 27.11.2003 жылғы шешімімен Мальцева 2003
жылы қайтыс ... ... ... үйде 42 жыл бойы ... салықтарын
төлеп, мүлікті күтіп-ұстау ауыртпалығын көтеріп отыр деген негіздер бойынша
ғана меншік құқығын ... Осы ... сот ... ... басшылыққа
алған.
Шығыс Қазақстан облысы Бесқарағай аудандық сотының 17.12.2003 жылғы
шешімімен Қайруллинаның ... ... және жер ... меншік құқығы
танылған. Сот өзінің тұжырымдамасында ол 1973 жылы әке-шешесімен бірге ... онда ... ... деп куәлардың жауаптарына және Мало-Владимир
ауылдық ... ... ... Осы ... сот даулы үй құрылысына
құқық беретін құжаттардың: техникалық ... үйді ... ... ... ... мемлекеттік актісінің жоқ екенін назарға алмаған.
Сот талапты қанағаттандырудан бас ... ... ... ... беру ... ... органдарға өтініш беруді ұсынудың орнына
үйге және жер учаскесіне иелену мерзімінің негіздері бойынша меншік құқығын
тану ... ... ... ... ... ... мүлік тек сот тәртібімен мұраға
қабылдануы ... ал ... мұра ... ... ... ... куәлігін беруге құқығы жоқ. Бұл өз бетімен салынған құрылысқа
құқықты танудың ерекше ... ... ... ... ... ... тәртiппен осындай
мақсаттарға арнап бөлiнбеген жер учаскесiнде салынған, сондай-ақ қажеттi
рұқсат алынбай салынған тұрғын үй, ... ... ... ... өзге ... ... өз бетiмен салынған құрылыс болып табылады.
Жоспардан тыс салынған қора-қопсының өз бетімен ... ... ол ... ... бөлінген жер учаскесінде не ... ... ... ... ... ... кейін салынады.
Жоспардан тыс салынған қора-қопсыны заң бойынша мұраға қалдыруға болады.
Айталық, ... ... ... ... ... ... жылғы
шешімімен Лазарев көшесіндегі 33 үйге арыз ... ... жылы ... ... Волковтың меншік құқығы танылған. Осы ... ... ... осы үйді ... ... туралы заңды фактіні анықтап
берген. Өзінің шешімінде сот марқұм ... 1956 жылы ... ... жер ... үй ... ... қайта салынған
деген тұжырымдама жасаған.
Алматы қаласының ... ... соты ... жылы Горный көшесі, 21
үй мекен-жайында жоспардан тыс салынған қора-қопсыға 22.04.2002 жылы ... ... ... ... таныған. Соттың осы шешімімен
марқұмның ұлының үй құрылысын мұраға ... ... ... ... Бостандық аудандық № 2 соты 01.08.2003 жылы Рахманинов
көшесі, 163 үй мекен-жайындағы үй құрылысына 2000 жылдың қарашасында ... ... ... ... ... ... таныған.
Осы орайда соттардың дауларды қарап, ... мұра ... ... заңды, себебі, жылжымайтын мүлік мұра ... ... ... ... жер учаскесінде салынған.
Қорыту барысында соттардың барлық істерді ерекше ... ... ... ... іс ... істері бойынша арыздарды (шағымдарды)
қарағандай есептік көрсеткіштің 50 ... ... ... ... материалдарында мүлікті бағалау туралы мәліметтер болмады. Әйткенмен,
сот- тың ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік баж
“Салықтар мен басқа да ... ... ... ... ... ... Кодекстің 496-бабында көзделгендегідей мөлшерде мүліктің құнына
қарай өндірілуге тиіс ... ... ... ... бөлу ... ... ... тиесiлi үлестерге сәйкес, ал келiсiмге қол жетпеген ... - ... ... ... бөлген кезде соттар мүлікті ғана емес, мұра
қалдырушының мұрагерлердің үлесіне сәйкес ... тиіс ... ... ... ... осы орайда мұрагерлер ағайынды Кочандардың арасында мұра
мүлкін бөлу кезінде Теміртау қалалық ... мұра ... ... ... онымен бірге оның міндеттемелерінің де мұрагерлерге ... ... ... ала ... мұра қалдырушы қайтыс болған сәтте
коммуналдық қызметтер бойынша ... ... 467.302 ... ... өтеуді
өзінің 20.02.2004 жылғы шешімімен мұрагерлерге жүктегені орынды.
1.7 ... ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында шетелдік элементі бар мұрагерлік
істердің саны үнемі көбейіп отырған, бұл ... өз ... екі ... ... ... миграциясының күшеюінің салдарының бірі болды.
Мәселен, 1901-1910 жылдар аралығында ... ... ... ... 377
мың адам, ал 1911-1920 жылдар аралығында 8 млн. 852 мың адам ... ... ... көп жағдайда өздерінің шыққан елінің кейбір азаматтарымен
туыстық қатынастарын ұстап отырады, және бұл ... ... ... ... ... ... ... элементпен күрделенген мұрагерлік істер халықтың қоныс
аударуының салдары болып табылады.
Бұл саладағы тәжірибенің мол да ... ... ... ... шешу ... ... ... қиындықтарды, мұрагерлік құқық
саласындағы мемлекеттердің ішкі заңнамаларындағы біраз айырмашылықтармен
түсіндіруге болады. Бұл, өз ... ... ... заң жіне ... ... ... болуына, өсиет нысанына (формасына)
әртүрлі талаптардың қойылуына, мұрагерлік ... ... ... ... және ... алып келетін әртүрлі мемлекеттердің
заңнамаларының әртүрлі болуымен түсіндіріледі.
Заң бойынша мұрагерлікте кім мұрагер ... және ... ... ... қай ... ... ... заңның
өзінде нақты көзделеді.
Мысалы, Қазақстанда бірінші кезектегі мұрагерлер ретінде марқұмның
балалары, тірі ... және ... ... ... ... ... ... аға-інілері мен апа-қарындастары (бауырлары)
жатқызылады. Алдымен мұрагерлікке бірінші кезектегі ... ... ... ... ... екінші кезектегі мұрагерлер тартылады.
Сол сияқты заң бойынша мұрагерлердің қатарына марқұмның қаза болуының
алдында кем ... бір жыл бойы ... ... болған еңбекке қабілетсіз
тұлғалар да жатқызылады. Бұл мұрагерлер мұрагерлікке ... ... ... ... ... елдерде мұрагерлер қатары бұдан кеңірек болуы мүмкін (мысалы,
мұрагер ... ... ... де ... ... ... бұдан тарлау
болуы мүмкін, немесе мұрагерлер кезектерге бөлінбеуі мүмкін.
Өсиет бойынша мұрагерлік жағдайы да сындай.
Көп елдерде ... ... ... жазбаша түрде жасалып, белгілі
бір тәртіппен, мысалы нотариуста, куәландырылуы тиіс.
Тағы бір елдерде олографиялық түрдегі, яғни мұра ... ... ... ... болуына рұқсат етіледі және оны еш ... ... ... мемлекеттердің заңдары бойынша өсиетте кезектегі бірде-бір
мұрагерлердің құқықтарын шектеуге болмайды. Басқа мемлекеттерде болса ... үшін ... ... ... орындалуы талап етілуі мүмкін.
«Инюрколлегия» тәжірибесінде мынадай да жағдай болған: Лондонда тұратын
ағылшын азаматшасы мүлкін өзінің Мәскеудегі апасына мұраға ... ... алу үшін бір шарт ... ... оның көз ... кейін он жыл
ішінде Лондонға ... тиіс ... ... ... түсінуге болады? Ағылшын заңгерлері мұраны иелену үшін
марқұмның Мәскеудегі ... ... ... тұру үшін ... келуі керек
деген. Кеңестік заңгерлер болса, мұрагердің Лондонға қысқа мерзімге ғана
келіп кеткені мұраны иелену үшін ... деп ... іс ... қаралып, сот мұрагердің Англияға қысқа мерзімге ... алу үшін ... ... деп шешті.
Осындай мәселелерді шешу кезінде ең алдымен қолданылуға тиісті құқықты
анықтау ... ... ... ... мүліктің орналасқан елінің заңын қолдану
керек пе әлде өсиеттің жазылған жерінің заңы ... ма және ... ... мен тәжірибесі мұндай сауалдарды әртүрлі
жолмен шешеді. Ұлыбритания мен АҚШ-а жылжымайтын және жылжыйтын ... ... ... ... ... мүлікті мұра
ретінде иелену үшін осы мүліктің орналасқан жерінің ... ... ал ... ... – мұра ... ... ... домицилиі
заңы, яғни оның соңғы тұрақты өмір сүрген жерінің заңы қолданылуы тиіс.
Францияның азаматтық кодексінің ережелері ... осы ... ... ... жылжымайтын мүлкі француз заңына бағынышты, яғни олардың
орналасқан елінің заңына бағынады. Ал ... ... ... ... жеке ... яғни ... ... бағынады.
Ұлыбритания, АҚШ және Францияда қабылданған жүйелерге қарағанда ГФР-да
(ФРГ) мұрагерлік мүліктің тұтастығы қағидасы ... ... ... ... ... де, ... ... де мұра қалдырушы азаматтығының
заңы қолданылады.
Мұрагерлік ... ... ... 1979 ... ... жеке құқық туралы заңы, 1965 жылғы Польшаның ... ... ... ... 1963 жылғы Чехияның халықаралық жеке құқық туралы заңы
қолданып келе жатыр.
Қытай Халық Республикасында жылжыйтын мүлікке ... мұра ... ... ... ... өмір ... ... заңы қолданылуы тиіс, ал
жылжымайтын ... ...... орналасқан жерінің заңы (1986 жылғы
ҚХР Азаматтық құқығының жалпы ережелері 149-бабы).
Мұрагерліктің коллизиялық мәселелері, әдетте, мемлекеттердің ... ... Бұл ... көп жақты келісімдер жекелеген мәселелер
бойынша ғана бар. Мысалы, мұндай келісім ретінде 1961 жылдың 5 ... ... ... ... ... заңдардың қақтығыстары (коллизиялары)
туралы Конвенцияны келтіруге болады. Сол сияқты 1973 жылдың 26 ... ... ... ... ... ... ... көпжақты Конвенция да осы қатарға жатады. Мұрагерлік мәселелері,
сонымен қатар, азаматтық, отбасылық және қылмыстық ... ... ... ... екі жақты шарттар мен ТМД шегіндегі ... ... ... ... ... ... мен 2000 жылғы Кишинев Конвенциясы
нормаларымен де реттеледі. [34, 99 бет]
Мұрагерлік ... ... ... қақтығыстары (коллизиялары)
әртүрлі мемлекеттердің ... ... ... ... болып бекітілген кезде пайда болады. Мұндай жағдай, ең алдымен,
мұрагерлер тізімін жасау және ... ... ... ... ... ... туындайды.
Мұрагерліктің қақтығыс (коллизия) ... ... ... ... ... ... ... болады (өсиет беру кезіндегі
өсиет берушінің әрекет қабілеттілігі, өсиетті нысаны мен мазмұны ... деп табу ... ... ... ... ... (қақтығыс жағдайларының) ... ... ... саласында жылжымайтын және жылжыйтын мүлікті құқықтық
реттеудегі айырмашылықтарға байланысты. Бұл ... ... ... ... ... ... ... негізінде мұраға жататын мүліктің өту
кезінде пайда болатын қақтығыс (коллизия) ... де ... ... ... ... өсиетсіз мұрагерлік болып табылады ... ... ... ... болу кезінде қолданыстағы заңнама дау
туғызып отырған мүлікті алуға ... бар ... ... ... ... керек, яғни мұра қалдырушының ... ... ... ... тиіс.
Мұрагерлерді анықтау мәселесі ... ... ... ... ... ... ең ... мұрагерлік
қатынастарын қай елдің құқығы реттеу тиіс екендігін ... ... ... ... ... мұра қалдырушының азаматтығы қағидасына не ... ... ... ... ... мұрагерлер тізімі мен оларды мұраны иеленуге
шақырту кезектілігі әр мемлекеттердің заңнамасында әртүрлі ... ... ... мен ... ... үшін мұра ... соңғы
тұрақты өмір сүрген жеріннің заңына бағыныштылықпен ерекшеленеді. Және
мұрагерлердің ... ... ... мұра ... ... ... ... бір топтарға (кезектерге) бөлу арқылы жүзеге
асырылады.
Францияда бірінші кезектегі мұрагерлік ... мұра ... ... және ... одан да ары ... ... қатар, мұра қалдырушының балаларымен бірге мұраны иеленуге мұра
қалдырушының некеден тыс ... ... да ... ... мұра ... ... оның ... мен апа-
қарындастары (сіңлілері) және солардан тараған ұрпақ жатқызылады.
Үшінші кезек өте қарапайым анықталады, яғни оны мұра ... ... ... құрайды. Қолданыстағы заңнама бұларды мұра қалдырушының
бабаларына қарай тарайтын туыстары (восходящие родственники) деп ... ... ... ... алған балаларды да мұраны иеленуге шақырту үшін
негіз болады.
Төртінші кезек алтыншы атаға ... ... ... (боковые
родственники) құралады.[33, 56 бет]
Ұлыбританияда мұрагер бола алатын туыстар құрамы француз заңнамасында
көзделген тәртіптен көп айырмашылығы жоқ. ... ... ... ... марқұмның жұбайы табылады. Оның мұрагер болу құқығы барлық жағдайда
сақталады және басқа мұрагерлер марқұмның жұбайы ... ... ... ... шақырылады.
«Өсиет қалдырылмаған жылжымайтын мүлікке мұрагерлік ... ... ... ... мұрагерлер бір ғана жағдайда мұрагерлікке
шақырылады – егер ... тірі ... да, ... ... да ... ... ... Францияға да белгілі институт. Бірақ оның
мұрагерлік ... ... ... ... жағынан аздау болып
келеді. Мысалы, мұрагерлердің бірде бір тобаны ... ... бір ғана ... ... – егер ... ... ... мұрадан ығыстыра алса.
Басқа мемлекеттерде қабылданған ... ... ... ... ... ... анықтау үшін «парантелла»
жүйесін қолдануға ұсынады («parena», яғни ата-ана деген сөзден шыққан).
«Парантелла» мұраға кезектіліктің белгілі бір ... ... ... ... біріншісі мұра қалдырушының балалары мен немерелерін
қамтиды. Атаның әкесі мен оның ұрпағы Франциядағыдай ... ... олар ... ... ... [2].
Швейцариялық Азаматтық кодекстің «Мұралар туралы» III кітабына сәйкес
(460-бап) бұл елде ... ... ету ... қайтыс болған адамның тірі
жұбайына да берілген. Франция мен ... ... ... ... бір ... ... де, ол мұрадағы өз үлесін иеленуге
талап қоя алады. Бірақ, Францияға ... ... ... ... тірі ... ... үш кезек құрамына кіретін туыстармен бірге
мұраны иеленуге ... ...... Федерациясының заңнамасы бойынша мұрагерлік
құқық Азаматтық кодекстің V (бесінші) бөлімімен ретеледі. [2]
Бірінші кезектегі мұрагерлерге заң ... ... ... ... ... және ... жатады. Мұра қалдырушының немерелері мен
олардың ұрпағы ұсыну құқығы ... ... бола ... ... ... ... ... мұра қалдырушының толық
қанды және толық қанды емес бауырлары мен апа-қарындастары (сіңлілері),
оның ... ... да, ... ... да ... мен ... жатқызылады.
Мұра қалдырушының толық қанды және толық қанды емес бауырлары мен апа-
қарындастарының (сіңлілерінің) балалары ... мұра ... мен ... ... ... ... мұраны бөлуге шақыртыла
алады.
Заң бойынша үшінші кезектегі мұрагерлер болып мұра қалдырушының ... ... ... және ... қанды емес ағалары мен ... ... ... ... және ... ... ... заң бойынша мұраны иеленуге алдыңғы кезектердегі ... ... мұра ... ... және ... ... ... дәрежесі тумаластарды бір бірінен сатылап алшақтатын туу
санымен айқандалады. Мұра ... ... ... ... бұл ... бөлу құқығына заң бойынша мұрагерлер қатарына жатқызылған мұра
қалдырушының асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдар да ие ... Егер ... ... ... ... қарамастан, мұра қалдырушы
қайтыс болғанға дейін ... бір жыл оның ... ... заң бойынша
мұрагерлерге жататын, мұраның ашылу күніне дейін еңбекке жарамсыз болған,
бірақ мұрагерлікке шақырылатын ... ... ... ... заң ... осы кезектегі мұрагерлермен бірге және тең мұра
алады.
Мұрагерлер тобына кірмейтін, бірақ мұраның ... ... ... ... ... табылған және мұра қалдырушы қайтыс болғанға дейін кемінде
бір жыл оның ... ... және ... ... ... ... ... шақырылатын кезектегі мұрагерлермен бірге және тең мұра алады.
Мұра қалдырушының артында тірі ... ... ... не заң ... ... құқығы мұра қалдырушымен некеде тұру кезінде ... ... ... ... ... ... табылатын мүліктің бөлігін иелену құқығын
жоққа шығармайды. Қазақстан ... ... ... ... бұл ... ... болған жұбайдың үлесі мұра құрамына
енгізіледі және ҚР Азаматтық ... ... ... мұрагерлерге
өтеді. [329, 329 бап]
Қақтығыс (коллизия) мәселелерін шешу кезінде ... жеке ... ала ... ... деп аталатын құбылыс орын алуы мүмкін. Алдын
ала коллизиялық сауал өзара байланысты қатынастар бар ... және ... ... ... ... ... ... мен
міндеттердің анықталуы байланысты болса ... ... ... нормасы нақты тұлғаны заң бойынша мұрагер
ретінде тану белгілерін ... және оның ... ... ... ... ... «әке», «ана» және ... ... Бұл ... аталған ұғымдарды құқықтың әрбір саласында қайталау
қажеттілігінің жоқ екендігін білдіреді, өйткені бұл ... ... ... ... жүйеге ортақ белгілеріне айналады.
Сонымен қатар, мұраны иелену құқығының алғышарттары болатын ... ... ... ... ... және ... заңи ... ретінде
танылуы мүмкін, егер олар тиісті шетелдік құқықтық жүйемен қабылданатын
болса. Мұндай жағдайда мұрагерлік бойынша қарым-қатынастардың ... ... ... бағынышты болады да, мұрагерлік қарым-қатынастардың пайда
болуы үшін қажетті, тұлғаның ... хал, оның ... ... және т.б. ... реттелуі – екінші құқытық жүйеге қарасты
болады. Сонымен, аладан ала коллизиялық сауалдың туындау алғышарттары пайда
болады. [44, 48 ... ... ... ... және т.с.с. елдердің халықаралық
жеке ... ... ... ... ... ... ... иелену өсиетсіз мұрагерлік болып табылады (intestate
succession). Мұндай жағдай пайда болса қолданыстағы заңнама ... ... ... ... ... ие тұлғалардың тізімін нақты
анықтап беруі ... яғни мұра ... ... ... ... керек.
Мұрагерлік құқықтық мирасқорлық мәселесіндегі басты проблема мұрагерлер
тізімін анықтау болып табылады. Сондықтан, ең алдымен, мұрагерлік қарым-
қатынастарды қай ... ... ... ... қажет.
Әдетте, мұндай жағдайлардағы қажетті таңдау не мұра ... ... не мұра ... домицилиі қағидасына
негізделеді.
Францияда бірінші қатардағы мұрагерлік ... мұра ... ... және оның тікелей ұрпағы ие ... 1972 ... ... ... ... некеден тыс туылған балалар заңды балалармен
бірге мұрагерлікке шақырылады.
Ұлыбаританияда мұра шақырылатын мұра ... ... ... француз заңнамасында көзделген тәртіптен көп айырмашылығы жоқ.
Бірақ бұл елде ... ... ... ретінде мұра қалдырушының
артында тірі қалған жұбайы танылады. Ол барлық жағдайларда мұраны ... ал мұра ... ... ... ... оның ... ... ғана мұраны иеленуге шақырылады.
Басқа елдерде, мысалы Швейцарияда, қабылданған нормативтік актілер
мұраға үміткерлердің ... ... үшін ... жүйесін
пайдалануды ұсынады («parena» – ата-ана). «Парантелла» мұрагерліктің ерекше
кезектілігін ... ... ... ... мұра ... ...... немерелерін және т.б. қамтиды. Мұра
қаолдырушының ... ... ... ... мен оның тікелей ұрпағы
Франциядағыдай үшінші кезекте ... ... ... ... иеленуге
шақырылады, яғни олардың барлығы төртінші «парантелланы» құрайды.
Егер мұра қалдырушының туыстығы бірінші, екінші және ... ... ... заң ... ... иеленуге алдыңғы кезектегі
мұрагерлерге ... және ... ... ... және ... ... ... иеленуге шақырылған кезектегі мұрагерлермен
бірге мұраны ... ... ие ... ... артында тірі қалған жұбайының ... ... ... мұраны иелену құқығы мұра қалдырушымен некеде болған ... ... ... ... ... ... табылатын мүліктің бөлігін мұрагер ретінде
иелену құқығын жоққа ... ... Бұл ... құрамындағы қаза болған
жұбайдың үлесі ҚР Азаматтық кодексіне сәйкес айқындалады және мұра құрамына
кіргізіліп ҚР ... ... ... сай ... ... бойынша мұрагерлік
Өсиет (testament, will) заңмен белгіленген нысанда ... және ... ... ... ... оның ... құқықтық тағдырын
анықтауға бағытталған мұра қалдырушы еркінің білдірілуі болып табылады.
Өзінің соңғы еркін ... үшін ... өз ... мен ... ... беру мүмкіндігі болуы тиіс (яғни, әрекет қабілеттілігінің
болуы). Бұл қасиеттер адамның ... ... ... кезінде болуы тиіс,
бірақ, әдетте, олардың құқытық бағасы мұра ашылғаннан кейін беріледі.
Әртүрлі елдерде ... ... ... ... ҚР Азаматтық кодексі бойынша мұрагерлік қарым-қатынастар мұра
қалдырушының соңғы тұрған жерінің заңымен анықталады. Ал ... ... және оның ... жою, оның ... ... мүлікке қатысты,
қабілеттілігі, сондай-ақ мұндай өсиеттің ... ... оның ... ... ... өсиет қалдырушының өсиетті немесе тиісті актіні жасау
кезінде соңғы өмір сүрген жерінің заңымен анықталады.
Өсиет бір ... ... ... түрі ... ... ... ... қағиданың болуы да мүмкін, яғни, актінің жасалу немесе
құжаттың ресімделу ... ... ... өсиеттің нысаны мен оның мазмұнына үлкен мән
бермеуі мүмкін емес. Бұл мұра ұалдырушының өсиетте бекітілген ... ... ... мен оның соңғы еркі арасында сәйкестікті ... ... ... нысаны мұрагерлік қарым-қатынастарды жалпы реттейтін заң
нормаларына сәйкес орнатылуы мүмкін еді. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... аталған заңның
қолданылуы мүмкін бола бермейді.
Қолданылуға тиісті құқық акті жасалған ... заңы ... ... ... ... ... бұл ... сүйену бір ғана
жағдайда мүмкін – егер бір ... ... ... ... бойынша жасалған өсиетті жарамды деп танитын материалдық-құқықтық
норма бар болса. Мәселен, Қазақстан Республикасының ... ... ... одан бас ... егер ол ... жасалған жерінің немесе өсиеттің
күшін жою ... ... ... ... әлде қазақстандық заңнаманың
талаптарына сай болатын болса, ... ... ... бола ... ... бар.
Заңнаманы талдау көрсететіндей өсиеттің нысанын анықтау кезінде өсиет
жасаушының тұрақты өмір сүрген ... заңы ... ... ... ал ... ... ... қажеттілік пайда болған кезде
ғана қолданылатын қосымша байлаулардың қатарына жататыны ... ... ... ... заңнамасында өсиет бойынша
құқықтық мирасқорлықты реттеудің өзге ... ... ... жарғысының (Германское гражданское уложение) Кіріспе заңының II
бабы жалпыға бірдей норма бола тұрып, мұрагерлік құқықтағы барлық ... ... ... ... ... ... мұра үшін ... болып
табылатын заңдарға бағынышты болады деп баяндайды.
Германдық азаматтық жарғысының Кіріспе ... 28 бабы ... ... ... жері заңының да қолданылуына жол ... осы ... ... II ... I абзацы өсиеттің жасалған жерінің заңын
қолдануды ұсынатын. [36, 66 бет]
Германияның заңгерлері ұзақ уақыт бойы өсиет ... ... ... ... ... ... ... және мұрагерлік құқықтың
мәжбүрлі болғаны дұрыс па әлде ол өсиет қалдырушының еркіне бағынуы керек
пе ... ... ... ... еді.
1986 жылдың 1 қыркүйегінен бастап «Халықаралық жеке ... ... заңы ... енді және бұл заң ... ... ... ... мәселесіндегі пікір-таластарды тоқтатты. Ендігі жерде өсиет
бойынша мұрагерлік процесі кезінде қолданылатын құқықты анықтау барысында
мұра қалдырушының азаматтығы ... ... алу ... егер белгілі бір тұлға ГФР/ФРГ азаматтығын ... ... ... ... ... бағынышты болады[1]. Қазақстандағыдай өсиет оны
қалдырушымен жасалып, ... ... ... ... ... ... ... мөрленген түрінде алып, өсиеттің құпия ... ... етуі ... ... келетін болсақ, ол мұрагерлік қатынастарға
тұлғаның соңғы тұрақты өмір ... ... заңы ... керек деген
көзқарасты бекіткен.
Демек, егер Швейцария аумағында тұратын (өмір сүретін) шетелдік ... ... ... ол ... ... заңнамасының талаптарына сай
жасалуы тиіс.
Өсиеттің өзі ... ... ... ... ... екі куә мен
нотариустың көзінше жасалады және нотариус өсиеттің заңға сәйкес келетінін
растайды.
Қазақстанда болса ... ... ... ... ... ... ... талап етіледі, егер өсиет қалдырушы өсиеттің мәтініне өз қол
таңбасын қоя алмайтын болса.
Ұлыбритания мен ... ... ... ... ... ... ... кетейік.
Егер тұлға Ұлыбританияда тұрақты түрде тұратын болса, оның өсиет актісі
өз қолымен және жазбаша түрде жасалуы тиіс. ... ... өз ... ... екі ... көзінше қол таңбасын салады. Сонымен қатар өсиет
қалдырушының орнына өсиетке ... ... да қол қоюы ... ... ол ... ... жасалуы тиіс.
Француз заңмасы болса өсиеттің бір емес үш түрін белгілеген:
- өз қолымен ... ... ... ... ... ... өсиет;
- құпия өсиет.
Егер өсиет қалдырушы құпия өсиет жасағысы келсе, нотариуспен жасалған
қол қойылған жері мен уақыты, конверті пен мөрдің ... ... ... ... нотариустан басқа куәлар да өз қолтаңбаларын қоюы тиіс.
Канада заңнамасында өсиет нысанының қызықты тәсілі ... ... ... ... реформалау туралы» заңы бойынша өсиет ... ғана ... ... ... ие ... – егер ол ... ... ғана[2].
Өсиетке қол қою процедурасы ағылшын заңының талаптарына ұқсас ... ... ... заңымыз өсиеттің мұра қалдырушының өз қолымен
қолтаңбасын қоюды талап етеді. ... ... ... қол ... ... ... ол ... қалдырушының көзінше қойылса да.
Өсиет қалдырушының қолы мәтіннің басында, ортасында, кіріспе бөлімінде,
тіпті парақтың артқы жағында ... да, ... ... ... ... заңы кәмелет жасына келмеген тұлғаға да өсиетке қол қоюға рұқсат
етеді. Мұндай тұлға өсиетке қол қою құқығына ие болуы үшін ... ... ... ... немесе мұндай ниетте болуы тиіс.
Өсиеттің мазмұны. Коллизиялық норма өзінің көлемі шегінде қаза болудан
туындаған құқықтық мирасқорлықтың екі ... де (заң ... да, ... да) ... ... ... бойынша жарамдылығын анықтау өсиеттің нысанына
қатысты құқықты ... ... ... ... байлауларға
сүйенеді.
Сол сияқты өсиеттен бас ... ... де ... ... ... бас ... (немесе легат) – мұра қалдырушының бір немесе
бірнеше тұлғалардың ... ... бір ... ... ... Орындалатын міндеттемені қабылдайтын тұлғалар бас тартушылар
(легатарийлер) немесе бас ... ... деп ... ... Азаматтық кодексінің қазақ тіліндегі
мәтінінде ... ... ... емес ... ... орыс ... баламасы «завещательный отказ». «Отказ»
деген сөздің қазақ тіліндегі тікелей аудармасы «бас тарту» ... ... ... ... ... ұғымының қазақша аударғанда алты
мағынасы бар екен. ... ...... беру», «өсиет беру».
Демек, біздің ойымыз бойынша, ҚР Азаматтық кодексінде «завещательный
отказ» деген ұғым ... ... ... біз бұл ... тапсырма» деп аударуды ұсынамыз және осыған байланысты оларды
кодекстегідей «бас ... ... ... ... ... деп
атағымыз келеді. Олардың мұрагерден осы міндеттеменің орындалуын талап ... ... бас ... ... ... берудің) жүзеге асырылуы
мұрагерлікке қатысты қатынастарды реттейтін заңға бағынады. Сонымен ... ... ... ... ... ... әртүрлі құқықтар мен міндеттер береді.
Мысалы, Ұлыбританияда легатарий ... ... ... ... жоқ.
ОАР/ ЮАР-да бұл мәселе басқа тәсілмен шешіледі. 1987 ... ... ... туралы» ОАР Заңы бойынша мұрагерлер тек мұра ... ... ... ... мүлікті пайдаланудан түскен пайда
жөнінде есеп беруі тиіс.
Сонымен қатар, легатарий мұны жасауға міндетті емес.
Ресей ... ... ... бас ... жүктелген мұрагер бұл
міндетті өзіне өткен мұраның құны шегінде ғана ... және бұл ... ... ... ... ... ... ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ... ... ... АШУ ЖӘНЕ ... МҮЛІКТІ САҚТАУ
Мүраны ашу кезінде мұрагерлік-қүқықтық катынастар туады. Оның ... ... ... ... немесе одан бас тарту қүқығын қүрайды
және де осы күқыққа қарама-қайшы барлығының ... әр ... ... ... іске ... қандай да бір іс-әрекетті жасауға кедергі
келтірмеуге міндетті.Мүнда, берілген талап заңды мүрагерге' ... ... де ... [56, 42 ... ашқан кезден бастап мүраға ие болып ... ... ... дейін де шақырылады. Бүл көбінесе мына жағдайда бола
алады, егер 1-ші кезектегі мүрагер мүрадан бас ... онда ... ... танылады, ал егер танылған мұрагер ала алмай ... ал оның ... ... ... ... мүра-герлері
шақырылады.
Мүралықтан түсірілген мүрагердің бөлігі мүра қалдырушының ... ... ... ... ... бөлшектеу деп аталады.
Заңға сәйкес мүралық үлестердің үлесуі екі жағдайда орындалады:
1. егер мұра ... ... ... мүраға қүқығын жойса;
2. егер мүраға шақырылған мүрагер мүрадан бас тартса.
Мүралық үлестердің үстелуі мүрагердің жарамсыз деп ... ... ... ... ... қатар мүралық бөлікті бөлшектеу мүралықтан
түсірілген мүрагердің үлесін тағайындалған мүрагерге көшкенде және мүрагер
заңмен ... ... ... ... бас тартқан жағдайларда
орындалмайды. Егер, өсиет қалдырушы өсиет
бойынша мүра қалдырмаса, онда мүралықтан түсірілген мүрагердің ... ... ... ... ... қосады.
Мүралық жиынтық - бүл мүраның бір немесе әр жерде орналасуына қа-
рамастан мүраны ашқан ... ... және оның ... әр ... ... міндеттер кіретін бір комплекс түрінде универсалды қүқықтану объектісі
болып табылады. Мүралану, бір ... ... ... ... бөлініс
болмайды, өйткені басқа мүрагердің болмауынан ... ... ... ... ... ... болу, ал қалыпты жағдайда шешуді
шығарған ... ... ... ақшалы компенсация төленуі қажет.
Жиі мүраға не жатады, не жатпайды? - деген сүрақтар туындайды. Бірақ
бүл ... ... ... ... ... әйел мен ер адамдардың арасында жинақталған мүліктің, ... ... ... ... ... үлесін анықтауға қиынға
соғады. Әйел мен ердің мүліктің заңды қүқықтық тәртіппен шартты тәртіпке
көшу мүмкіндігі ... яғни әйел мен ... ... ... ... не жеке, не бірге мүліктің тәртібін өзгертуіне байланысты, өлген
адамның жеке мүлігін анықтау өте қиын. Егер әйел мен ер ... шарт ... ... және ... түру ... ... алынған мүлігіне бөлісу режимі
таралса, онда өлген адамның некеге ... ... ... түру ... ... де, бірге түру кезінде алынған затқа да мүра ашылуы мүмкін.
Қорыта айтқанда, өлген адамның мүліктік үлесіне ғана мүра ... ... ... ... ... сақтау және басқару орталығының лауа-зымды
өкілдері нотариус жоқ аймақтарда да мүраны ашуға байланысты нотариаттық іс-
әрекет ... [12, 76 ... ... атқарушы органның өкілдерінен мүрагердің, қабыл алу-
шының және мүра қалдырушының кредиторлық ықыласындағы ... ... ... жасауын тілейді. Мүралық мүліктік сақталуы -мүраны
барлық мүрагердің алуына дейін, ал егер мүра ... ... ... ... ... мерзімнің өтуіне дейін орындалады. Мүралық мүлікті
сақтау үшін нотариус мүліктің тізімін жасап оны мүрагерлерге ... ... ... ... Көбінесе басқа адамның орнында өсиетті орындаушы
болуы мүмкін. Егер мүраның қүрамындағы мүлікке ... ... ... ... ... ... ... адамды тағайындайды. Нотариалдық
контора жоқ аймақта, яғни соған сәйкес үкіметтің атқару органы ... ... ... қамқоршы тағайындайды.
Мүраны сақтауға берген қамқоршыға және басқа адамға мүраны ... ... ... алу ... бар. ... ... адамдарға мүралық
мүлікті сақтау мен басқару үшін шыққан ... ... ... ... ... мүраға ие болу заң бойынша және өсиет бойынша ... ... ... ... мүрагерліктің бір ерекшелігі
мүрагер өз қалауы бойынша, тек қатаң белгіленген шекте ғана, ... ... ... ... өсиетпен қалдырылған заттың үштен бірі ғана
мүрагерге тиесілі және одан ... ... ... ... мүлкінің
үштен екісі мүрагерге тек заң бойынша ғана ... ... 1928 ... 1991 жылы енгізілген өзгертулерімен, толықтыру-лармен Иран
Азаматтық ... ... бола ... онда ... ... түратын
жеке тарау арналған).
Бүрын мейлінше кертартпалық сипат алып келген мүрагерлік қүқық, соңғы
кездері айтарлықтай өзгерістерге үшырап отыр.
_____________________________
Мысалы, ... ... ... (зайыптың), асырап алған немесе
некеден тыс ... ... ... кеңи ... де, ... аясы ... тарыла бастады. Айталық, мүрагерлік ... ... ... ... ... ... ... теңестірілді (Францияның 1966
жылы 11 шіл-деде қабылдаған заңы, ФРГ-ның 1977 жылғы 2 шілдеде қабылдаған
заңы, ІПвейцарияның 1972 жылы 30 ... ... ... ... 1958
жылғы 3 қаңтардағы заңы). Түрмысқа шыққан ... ... аясы ... ... ... үшырады. Мысалы, Францияда қосағынан айрылған
жүбайдың мүрагерлік қүқығы заң бойынша едәуір кеңіді (1957 жылы ... және 1972 ... 3 ... ... ... ... ... қүқық Азаматтық кодекстерінде
қаралған.
Батыс елдерінің мүрагерлік қүқығынан мүсылмандық қүқықтың айыр-машылығы
ерлер мен ... ... ... ... ... ... МҰРАГЕРЛІК ҚАТЫНАСТАРДЫҢ СУБЪЕКТІЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ
ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫ.
Мұра қалдырушы қайтыс ... ... ... ... ешкімге өсиет етпесе
немесе өсиет еткеннен кейін де мүлік иесіз ... ғана ... ... ие ... ... Яғни, заң бойынша мүрагер болу
дегеніміз - заң арқылы тағайындалған адамдардың мүрагерлікке алынуы. ... ... ие болу да мүра ... ... емес, ол мемлекет
белгілеген ережелер бойынша қатаң жүзеге асырылады.
Заң бойынша мүраға ие болу мына ... ... ... мүра өсиет бойынша қалдырылмағанда;
2. өсиет бойынша танылған мүрагер мүрадан бас тартса немесе оны
алмаса;
3. өсиет бойынша танылған ... мүра ... ... егер ... ... немесе жартылай негізсіз болса, яғни
өсиет
жарамсыз болып ... егер ... ... ... ... мүра ... ... болып кетсе;
6. егер өсиет қалдырушы өзінің өсиетін жойғанда.
Азаматтық қүқық бойынша мүрагер болып мүра қалдырущы ... ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Барлық азаматтар туылған кезінен бастап, қайтыс ... ... ... ... Есі ... немесе акылы кемдігі салдарынан өзінің әрекетіне
жауап бере алмайтын азаматтар да ... ... ... ... ... ... ... сәйкес әрекет қабілеттілігі
жоқ деп танылған есі ауысқан немесе ақылы кем ... ... ... ... ... мүрагерлік қүқық бойынша кез-келген азамат өзінің шыққан
тегіне, әлеуметтік және мүліктік жағдайына, үлтына және нәсіліне, ... ... діни ... атқарылатын қызметіне, түратын орнына және
басқа да жағдайларға ... ... бола ... - заң ... және ... бойынша мүралық мүлікке ие болу қүқығы
азаматтық заңдармен бекітілген.
Қазақстан Республикасы Азаматтық ... ... ... мүралық
мүліктер мынадай жағдайларда мемлекетке өтеді:
7. егер мүралық мүлікті мүрагерлердің ешқайсысы қабылдамаса;
8. егер өсиет қалдырушы мүрагерді мүраға ие болу ... ... ... ... ғана мемлекеттік пайдасы үшін бас тартса,
мүралық мүліктің бүл мүрагерге ... ... ... ... ... ... ... мүраға ие болу қүқығы жоқ ... ... ... ... ... Кодексінің 1045-бабының 1-тарма-ғына
сәйкес, мұра қалдырушыға қарсы, мүрагерлердің әлде біреуіне қарсы немесе
мүра қалдырушының ... ... ... ... асыруға қарсы
бағытталған өздерінің қылмыстық әрекеттері арқылы олар мүраға ие болуға жол
беретін себептері сот ... ... ... заң ... да, ... да ... ие болу ... айырылады.
Азамат С. қасақана, әдейі әкесін өлтіргені үшін Шымкент қалалық соты-
ның үкімімен Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне ... ... ... бап ... 10 жыл бас ... ... тірі ... мемлекеттік сақтандыру инспекциясымен сақтан-дыру
туралы шарт жасасқан. Бүл шарт ... ... С. ... сомасын алушы
болып тағайындалған. Сондықтан соттың шығарған үкімінің негізінде Қазақстан
Республикасының Азаматтық ... ... ... ... С. ... ... ... қүқы жоқ болып табылады1.
Сондай-ақ, балаларынан мүра ашылар кезде, бүл балалары жөніндегі ата-
аналық ... ... ... және мүра қалдырушыны асырау
жөніндегі заң ... ... ... ... ... ... жүрген ата-аналар, жасы толған балалар, егер бүл ... ... ... ... болса, онда олардың заң бойынша мүраға ие болу
қүқы жоқ.
Мысалы, Алматы қалалық ... ... ... арыз ... Ол ... деп ... азаматша Д.-ның қызы қайтыс болып, мүра ашылды.
Мүрагерлік қүқық ... ... ... ... де арыз ... Азаматша Д.
қайтыс болған қыздың әкесінің арызын негізсіз деп сүрайды, өйткені қызының
тірі кезінде ол ... ... ақша және ... ... көрсетуден
қасақана жалтарып отырған.
Сонымен қатар, сот қүжаттарына қайтыс болған қыздың күнделігі айғақты
зат ретінде берілді. ... ... ... қыз ... күнделігінде
әкесінің өзіне қарамағанын, әкесімен араласпағанын жазған. Сондықтан,
Алматы қалалық соты ... ... ... Кодексінің 1045-
бабының 2-тармағын басшылыққа ала отырып, қайтыс болған қыздың ... ... ... болу ... айырды.
Жоғарыда көрсетілген жағдай тек заң бойынша мүраға ие болуға ... Егер мүра ... ... ... ... ... айтылғандай
азаматтардың өсиет бойынша ие болу қүқығы бар. [56, 101 ... ... ... ... ... ... ... мүраға ие болатын мүрагерлердің алты кезегі көрсетілген.
а) Заң бойынша бірінші кезектегі мұрагерлер.
Заң бойынша ... тең ... ие ... мүрагерлер мыналар болып
табылады: бірінші кезекте-қайтыс болған адамның балалары (оның ішінде
асырап алған балалары да), жүбайы және ... ... ... ... ... ... ... ол қайтыс болғаннан кейін туған
нәрестесі.
Заң бойынша балалары ата-анасының қайтыс болғаннан кейін занды ... ... Бүл ... ... деп мүра ... үлдары мен
қыздары, яғни некеден туған және соған теңестірілген үл-қыздарын айтамыз.
Жанүя қүқығының негізі бойынша егер ... ... ... ... онда
балалары екеуінен кейін де заңды мүрагер болады. Ал, егер балалары некесіз
туған болса, онда ол тек қана анасының ... ... оның ... ... ... бүл ... ... ерекшеліктері бар. Біріншіден, егер балшіар
КСРО Жоғарғы кеңесінің 8-шілде 1944 жылғы қаулысында, осы ... ... ... ... ... ... ... да, баланың әкесі азаматтық ... жазу ... ... ... ... онда бүл бала тек ... емес, әкесінің де қайтыс болғаннан кейінгі заң бойынша мүрагері
болып табылады.
Екіншіден, егер ... ... ... хал актілерін жазу бөлімінде өз
еркімен баланың әкесі екенін ... онда бүл бала ... ... ... заң ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасы "Неке және отбасы туралы" ... ... неке ... оны жарамсыз деп табылған кезден бастап екі жүз
жетпіс күн ішінде ... ... егер ... ... ... жүбайы баланың әкесі болып табылады.
__________________________________________________________________
Баланың анасы мен некеде түрмайтын адамның әке болуы ... ... ... хал ... жазу бөліміне бірлесіп арыз беруі жолмен,
ал, анасы қайтыс болған, ол әрекетке қабілетсіз деп танылған, ... ... ... ... болмаған жағдайларда немесе ол ата-ана
қүқығынан айырылған жағдайда - қорғаншы және қамқоршы ... ... ... арызы бойынша, мүндай келісім болмаған жағдайда- сот
шешімімен белгіленеді.
Әке болуды анықтау туралы бірлесіп арыз беру бала ... ... ... ... қиын деп ... ... болатын мән-жайлар болған кезде болашақ
баланың бір-бірімен некеде түрмайтын ата-анасы анасы жүкті болған кезде
азаматтық хал актілерін жазу ... ... арыз ... ... ... ... ... бала туған жағдайда және ата-
ананың бірлескен арызы немесе бала ... ... ... ... ... адамнан туу тегі ата-аналарының біреуінің, бала қорған-шысының арызы
бойынша, ... ... ... толғаннан кейінгі өз арызы бойынша сот
тәртібі мен белгіленеді.
Сондықтан баланың тегін анықтау үшін мүра ... ... күні ... ... күні ... роль ... ... табылатын "асырап алынған балаларға" келсек, Қазақстан
Республикасы "Неке және отбасы туралы" ... ... ... ... алу ... ... жүзеге асырылғанда, бүл балалар - асырап алушы ... ... ... ... бала ... ... тірі кезінде асырап алынса, ол өз әкесінің заңды
мүрагері болу қүқығынан айырылады. Ал, егер өз әкесі қайтыс болғаннан кейін
асырап ... ... ол өз ... ... ... болып қалады2.
Сонымен қатар, тәжірибеде мынандай жағдайлар да кездесуі мүмкін: қайтыс
болғаннан кейін туған нәрестені қайтыс болған ... ... ... ... азамат С. Қадиров пен азаматша М. Төлегенова 1998 жылдың қазан
айынан бастап некеге түрмай-ақ бірге түра бастады. Ал, 1999 ... ... С. ... ... жүмысында, үстіне плита қүлап қайтыс болды.
Осы жылдың шілде айында М. Төлегенова бала туды. Алматы қалалық соты М.
Төлегенованың арызы бойынша ... ... С. ... ... ... деп ... ... заңды мүрагер деп танудың негізінде баланың сол әке -
шешеден туғанын заңды түрде айғақтайтын дәлел ... Осы ... ... ... ... заң бойынша өгей балалар өгей әке-шешенің, ... өгей ... заң ... мүрагері бола алмайды.
_____________________________
Заң бойынша бірінші кезектегі мүрагерлер санатына қайтыс болған адамның
жүбайы да кіреді. Олар заңды мүрагер болу үшін, ... ... ... ... ... ... ... және отбасы туралы" Заңының 13-бап
1-тармағына сәйкес, некені қию ... хал ... жазу ... ... ... ... ... - мемлекеттік және қоғамдық
мүдделерді, сондай-ақ жүбайлар мен ... ... және ... ... мүдделерін қорғау мақсатын көздейді.
Сонымен қатар, бірінші кезектегі мүрагер болып ... ... ... ... соған "теңестірілген азаматтарды" да айта аламыз. Заңды
некеге "теңестірілген" деген түсінік діни салт ... ... ... байланысты айтылып отыр.
Бүл түжырымдамада КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1944 жыл 8-шілдедегі Қаулысы
бойынша осы ... ... ... ... некелік қарым-қа-тынаста болған,
некесі діни салт бойынша қиылған жүбайларға ... ... ... ... ... ... Азаматтық істер жүргізу
кодексінің 244-бабының 4-тармағына сәйкес, жергілікті сот ... ... ... ... ... ... ... аза-матша
Н.А. Петрова жазбаша арызбен мұрагерлік құқық туралы куәлік беруді өтінді.
Оның жолдасы К.К. Петров 1999 ... 16 ... ... ... ... ... ... В.А. Иванова қайтыс болған
адаммен үш жыл бірге түрғанын ... ... ... келді.
Мемлекеттік нотариус Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 1073-бабын
ескере отырып, В.А. Иванованың арызын қанағаттандырды. 1999 жылғы 30-
желтоқсандағы Қызылорда облыстық соты бүл істі ... ... ... ... мынандай жағдайларға байланысты өзгертті: қайтыс болған азамат К.К.
Петров 1943 жылдан бері азаматша Н.А. Петровамен заңды некелік қатынаста
түрған, ал, азаматша В.А. ... үш ... ... түрып, ортақ
шаруашылық жүргізген.
В.А. Иванованың айтуы бойынша, ол үш жыл бойына қайтыс болған ... ... ... ... ... күтіп, көмек көрсеткен. Сон-дықтан ол
заңды мүрагермін деп санайды. Соттың үйғарымы ... В.А. ... ... ... ... ... ... мүра
ашылған күннен бастап бір жылдың ішінде мүраны ... ... ... ... ... қүқылы. [56, 3-651]
Егер неке заңды түрде бүзылмайтын болса, онда заң ... ... неке ... ... бастап мүрагерлік қүқықтан айырылады. Соттың
заңды күшіне енген шешімі негізінде некені бүзу үшін жүбайлардың біреуінің
немесе екеуінің арызы ... ... ... хал ... ... тіркелуі қажет, ол тіркелмеген болса, онда неке жойылған болып
табылады.
____________________________________________
Қайтыс болған адамның ата-аналары да заң ... ... ... ... ... Бүл мүрагерлердің мүра қалдырушымен туыс-тық
қатынастарының дәлелі ... ... ... ... ... азаматтық
хал актілерін жазатын ... ... туу ... кітаптан
үзінділер, төлқүжаттағы жазулар, сондай-ақ туыстық қатынастар (ата-анасы
екендігі туралы) фактісін анықтау жөніндегі ... ... ... енген
шешімдерішң көшірмесі.
Егер ата-аналардың мүрагер болуға тиісті біреуі мүра ашылған уақыт
қарсаңында тірі болмаса, онда үсыну ... ... мүра ... мен ... заң ... ... ... табылады. Бүл
мүрагерлер мүра қалдырушының ата-анасына тиесілі мүра мөлшеріне тең үлеске
ие болады.
Алматы қаласы мемлекеттік нотариалдық кеңсесіне азаматша Д. ... ... С. ... 1998 ... ... ... ... болған шепіесі М.
Қүрбанбаевадан қалған мүраға мүрагерлік ... ... ... беру ... ... Бүған қоса нотариалдық кеңсеге қайтыс болған ... Т. ... та арыз ... ... оның әкесі С. Құрбанбаев
1996 жылдың наурыз айында қайтыс болған, яғни мүраның ашылған ... ... ... ... ... ... ... үйі мен жинақ
ақшасын үш мұрагерге үлеспен бөліп берді. [55, ... ... ... ... ... екінші кезектегі мүрагер болып, мыналар табылады: ... ... ... ... да, ... ... ... да үлкен атасы
мен әжесі және еңбекке қабілетсіз аға-інілері мен ... мүра ... ... ... ... онда ... жағынан үлкен
атасы мен әжесі қайтыс болған немересінің Заң ... ... ... Ал, әке ... үлкен атасы мен әжесі мүрагер болып тек ... ... ... ... ... ғана ... қабілетсіз аға-інілері мен апа-қарындастарына келсек, бүрынғы
КСРО Жоғарғы Сотының 1966 жыл ... ... ... қабі-летсіз
адамдар болып - 55 жасқа толған әйелдер, 60 жасқа толған ер кісілер, 1, 2,
3 ... ... ... ... ... ... ... қарамастан, сонымен қатар 16 жасқа толмаған балалар және 18 ... ... - деп ... ... ... ... зейнетақы мен қамсыздандыру
туралы" Заңының 9-бабында көрсетілген "Зейнетақы жасы 1998 жылдан
бастап жыл сайын бір ... ... 2001 ... ... ер ... үшін 63 жас, әйелдер үшін 58 жас" - ережесін де
ескеруіміз керек.
Заң бойынша мүраға ие ... ... ... "екінші кезек", "үшінші
кезек", "төртінші кезек", "бесінші кезек", "алтыншы кезек" деп текке айтыл-
маған. Егер де заң ... ... ... мүрагерлер мүраны қабылдап
алатын болса, онда екінші мүрагерлер заң бойынша мүраға ие бола алмайды.
Мысалы, Алматы ... ... ... ... азамат А.Сайдов
өзінің ІІ-топтағы мүгедек екенін ... ... ... ... ... анықтамасымен қоса, жазбаша арызбен
ағасының 1997 жылы шілде ... ... ... ... ... қүқық туралы куәлік беруді өтінді.
Бір айдан соң нотариалдық кеңсеге қайтыс болған адамның ... ... қызы Ж. ... ... ... ... ... беру
жөнінде арызы түсті. Сондықтан нотариус А. Сайдовқа мүрагерлік қү-қық
беруді тоқтатып, куәлік қайтыс болған ... қызы Ж. ... ... қызы ... болған адамның заң бойынша бірінші кезектегі мүрагері
болып табылады.
в) ... ... ... ... ... ... ... тең үлеспен: қайтыс болған адамның
туған аға-інісімен апа-қарындасы (бір әке-шешеден туылғандар) және туған
аға-інісімен ... ... бір, ... бөлек немесе шешесі бір,
әкелері бөлек) мүрагер бола алады.
Ал, өгей ... мен ... мұра ... ... ... жоқ. Заң бойынша үшінші кезектегі мұрагерлер - мұралық
мүлікке тек бірінші және ... ... ... немесе олардың
барлығы мұраны алудан бас тартқанда, сондай-ақ бірінші және ... ... ... құқығынан айырылғанда мұрагерлікке
шақырылады.
Мұра ашылғаннан кейін заңда көрсетілген мерзім ішінде, яғни 6 ай ішінде
мұрагер бас тарта ... Бұл ... ... ... ... ... адамдар
арасында тең бөлінеді.
г) Төртінші кезектегі мүрагерлер.
1. Заң бойынша мүрагер болу қүқығын төртінші ... мүра ... ... ... ... ... ... туыстары
алады, бүл ретте туыстық дәрежесі неғүрлым жақын туыстар туыс-
тықтың неғүрлым алысырақ дәрежедегі ... ... ... ... ... ... ... туу саны негі-
зінде анықталады. Әрбір дүниеге келу бір ата (бір туыстық) дәрежесі
деп аталады.
3. ... ... ... ... ... тең ... болады.
Осы айтылған азаматтық қүқықтық заңдарға сәйкес мысал келтіре кетейін.
Мысалы: Райымбек ауданының Түрар Рысқүлов көшесінің №49 үй түрғыны 1967 ... ... ... ... ... болуына бай-ланысты оның үстінен
мүрагер туралы арыз қаралады. Арызда 4-ші ... кім ... ... ... ... ... қараған кезде сот Елубаев Нүрланның
әкесінің кім екенін туу туралы ... ... ... ... ... ... дәлелдеп және ендігі кезекте Талғаттың әкесінің туу туралы куәлігін
қарап шығып Талғаттың Қалыбай ... ... және ... ... аты ... ... ... дәлелдеп шығып сот өз өндірісіне түскен
талап ... ... ... ... ... 1064-бабын
басшылыққа алып, төртінші кезектегі мүрагердің Түрғанбай екенін іс ... ... ... [55, 113-90]
д) Бесінші кезектегі мүрагерлер.
Заң бойынша ... болу ... ... ... егер мүра ... бір ... кемінде он жыл бірге түрса, тең ... ... ... мен ... ... өгей ... мен ... алады.
Мысалы: Алматы қаласында түратын 1968 жылы ... ... ... ... ... қатынасы жоқ бірақ, сол ... ... ... ... бір үйде ... 12 жыл ... ... Марзияның жалғыз
інісінен басқа ешкімі жоқ яғни інісі Самат өз ... және ... ... ... ... жайлы көрсетілген. Ал ... ... ... ... ... ... жоқ екені анықталған. Соны-мен
айлар өте Марзияның кенеттен қатты ауырып қайтыс болуына ... ... заң ... ... ... мұрагер екендігі туралы және
мүраның өзіне тиісті ... ... ... өз ... ... Сот арызды өз қарауына алып қарап шығып, дә-лелдеп, Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексінің 1065-бабын ... ... ... ... ... және ... інісі Самат екеуіне теңдей
етіп мүраны бөліп беретіні жайлы айтылды.
ж) ... ... ... ... ... болу ... алтыншы кезекте тең үлеспен мүра
қалдырушының асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдар алады.
Мысалы: Алматы қаласының Төле би көшесінің №65 үй ... 1932 ... ... ... ... ... туыстық қатынасы жоқ асы-рауындағы
еңбекке жарамсыз Сәлібек деген азамат ... ... ... ... ... ... ... ешкімі жоқ сонымен Сәлібектің заң
бойынша алтыншы кезектегі мүрагер екендігін ... ... ... 1066 ... ... ... көріп Әділбек өзінің
түрғылықты үйін Сәлібекке қалдыратыны жайлы қол хатында жазып көрсеткен.
__________________________________________________________________
Сонымен, ... өте ... ... ... ... ал қалған мүраны
Сәлібек өзіне жазып кеткен хаттарды оқып шығып, ... ... арыз ... ... мүраға толық ие екендігіне сот шешім шығарған.
е) Мүра қалдырушының ... ... ... бойынша мүраға ие болудың тағы бір түрі - ... ... ... ... ... ... ... бір жыл қарауында болған, еңбекке қабілетсіз
адамдардың мүраға ие болуы.
Бүрынғы КСРО Жоғарғы Сотының 1966 жыл 1 ... ... ... ... ... ол ... болғанға дейін кемінде бір жыл бойына
қарауында болған, еңбекке қабілетсіз адамдар, басқа мүрагерлер бар ... ... ие ... ... бар ... мүрагерлермен тек үлеске ғана
мүраға ие болады. Ал, егер қайтыс болған ... ... ... ... оның ... ... барлық мүлікті мүраға алуға қүқығы бар.
Азаматты қайтыс болған адамның қарауында болған деп тану үшін ... ... ... ... мүра ... күні қайтыс болған адамның қарауындағы азамат
еңбекке қабілетсіз болуы керек;
б) азамат қайтыс болған адамның қарауында ... бір жыл ... одан ... алып ... болса;
Қарауында болу фактісі ретінде мына қүжаттар танылады: жергілікті
әкімшіліктің ... үй ... ... мүра ... ... ... ... және әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің
асыраушысынан айырылу жөніндегі зейнетақы тағайындау туралы ... оның ... ... ... сот ... ... ... мемлекеттік нотариалдық кеңсесіне 1998 жыл-ғы 20
қазан күні А.П. Сергеевпен бірге тұрған ... А.Н. ... ... ... ... туралы мұрагерлік қүқық куәлігін беруді өтініп
арыз берді. Арызға А.П. Сергеевтың жұмыс орнынан ... А.Н. ... ... бері А.П. ... қарамағында тұрып келді ... ... ... ... А.Н. ... жас ... ... 2647 теңге зей-
нетақы алатын, ал мүра ... А.П. ... 2881 ... ... ... орнынан 3980 теңге жалақы алған.
Ал, 1997 жылдың наурыз айында нотариалдық ... ... ... ... ... ... ... ақшасына мүрагерлік қүқық туралы куәлік
берді7.
Ажырасып кеткен көмекке мүқтаж жүбайдың, егер ол неке бүзылғаннан кейін
бір жылдың ішінде ... ... ... ... ... үшін бүрынғы
күйеуінен қаржы алып түруға қүқы бар. Егер жүбайлар үзақ ... бойы ... ... ... кеткен жүбайы неке бүзылғаннан кейін бес жылдың
ішінде зейнетақы алу ... ... ... осы ... ... ... қүқылы. Бүл жағдай сонымен бірге, жүбайды қайтыс болған адамның
қарауында ... деп ... ... ... келуіне байланысты қарауындағы адамның еңбекке жарамсыз-дығы
төлқүжат, туу туралы куәлік ... ... ... ... ... ... ... (дәрігерлік-әлеуметтік сараптама
комиссиясы) анықтамасы бойынша ... [55, ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ҚҰРАМЫ
а) Мүраның қүрамьша кіретін мүліктің қүқықтық сипаты.
Мүра дегеніміз - бүл мүліктік немесе басқа да мүліктік емес ... ... ... болған адамның мүрагерлеріне заңды түрде қалуы.
Мүралық мүлікке мүра қалдырушының заң бойынша ... ... ... Егер мүра ... ... ... ... арқылы тапқан
болса, мүндай мүлік мүра беруге жатпайды.
Азаматтардың меншік оның ішінде жеке ... ... ... ... ... ... бойынша азаматтардың меншік күқығының объектілері: интеллек-туалдық
және материалдық ... ... ... өндіріс қүрал-жабдықтары,
патенттер, лицензиялар, ақша, ... ... ... ... ... өнш, одан ... кіріс және басқа да мүліктілік құқықтар болып
табылады.
Өзіне пайдалануға ... ... ... ... өзге де мүліктерге
өзінің үлесті жарнасын толық өткізген түрғын үй қүрылыс ... сол ... ... қүқығына ие болады.
Сонымен қатар, пәтерді жалдап алушы адам немесе оның отбасы мүшелері
осы пәтерді иемдену қүқығына ие ... Егер ол ... осы ... ... ... онда пәтерді өз қалауынша пайдалануға, сатуға, уақытша жалға
беруге, мүрагерлікке қалдыруға және басқа да мәлімелер ... ... ... ... ... жеке ... қүқығының объектілері
азаматтың мүрагерлік мүлкінің қүрамына кіреді, ал азамат қайтыс болғаннан
кейін заң бойынша мүрагерлеріне өтеді.
Мүраға ие болу ... мен ... ... ... ... мен бүйымдары мүра қалдырушы ол өлгенге дейін кемінде бір ... ... ... ... ... Үй жиһаздары мен бүйымдарына күнделікті
түрмыста пайдаланатын заттар, мысалы: жиһаз, ... ... ... ... азаматтың теңге, алтын, күміс, хрусталь бағалы метал-дар
мен қымбат тастар және інжуден жасалған ... ... ... ... заң ... ... тең үлеспен бөлініп беріледі.
Ал, автомашина, мотоцикл және басқа да транспорт түрлері ... ... ... ... сол ... атына тіркелсе ғана мүрагерлік мүлік
болады.
Мүрагерлік мүліктің ең көп тарағаны - түрғын үй. Егер мүралық ... ... үй ... мемлекеттік нотариус үйдің мүра қалдырушының
жеке меншігі екені туралы қүқық ... ... ... бюросының анықтамасын талап етеді. Сондай-ақ, түрғын үй
орналасқан жердегі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... салынғандығын немесе мекен-жайдың бар
жоқтығын тексереді.
Егер тыйым салыну сауда алуға ... ... ... ... ... сатып алушының мүрагерлеріне мүрагерлік қүқьщ ... ... ... мүра ... жеке меншігі екені туралы ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Сонымен қатар, мүрагерлік мүліктің қүрамына ... үй, ... ... пайда кіреді. Кооперативтік үйымдарға мүшелік
мүрагерлікке жатпайды, өйткені кооперативке мүше етіп қабылдау ... ... ... ... Егер мүрагер пәтерден бас тартатын
болса, ол азаматқа ... ... пай ... оның ... ... береді.
Қайтыс болған кооператив мүшесінің заңды мүрагері болмаған ... ол ... ... мүшесі болып қабылданса онымен бірге түрған
азаматтар ары ... ... ... ... ... Мүрагерлік қүқық туралы
куәлікті түрғын үй кооперативінде жиналған пайға беру ... ... ... ... ... толық төленгені туралы анықтама
қағазын көрсету арқылы негізделеді.
Заң бойынша мүраға ие болу ... ... ... ... ... ... мүра ... өзіндік жеке меншігін
білдіретін техникалық төлқүжаты, басқа да қүжаттарды көрсетуі қажет.
Мұра қалдырушының барлық құқықтары мүрагерлік ... ... ... мұра ... отбасылық некелік қатынасқа жататын мүліктік емес
құқықтары адам қайтыс ... ... ... ... ... және өнер ... ... құқықтары мүрагерлеріне мүралық жолмен ауысады. Авторлық қүқыққа
қысқартылған мерзім қолданылған күнде, онда авторлык ... ... ... ... заң бойынша ауысады.
Шығарманы бастырып шығарғанда шығарманың өзіне, оның ... ... атын ... де ... ... ... да болсын
өзгерістер енгізуге тыйым салынады. Автор өлгеннен кейін оның ... қол ... ... оның мүрагерлері жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің - бабына сәйкес, авторлық
қүқық ... ... өмір ... және ол өлгеннен кейін автор өлген жылдан
кейінгі жылдың бірінші ... ... 50 жыл ... күшінде болады. Осы
уақыт өткеннен кейін кейбір шығармалар ... алу ... ... ... ... фотосурет шығармаларында мүрагерлік бойынша авторлық қүқық 10 ... бүл ... ... ... ... ... ... шығарған
уақыттан бастап 15 жыл күшінде болады.
Жаңалық ашқан автор ... ... ... ... ... және ... ашқанын тануды талап етуге қүқылы. Жаңалық ашушы
автор ... ... ... оның ... мен авторлық ақы алу ... ... ... ... ... ... Республикасы Азаматтық Кодексінің 1080-бабы бойынша мүраны
қабылдап алған мұрагер мүра қалдырушының қарыздарына өзіне ауысқан мүралық
мүліктің ... қүны ... ... ... Мүра ... ... мүра ... күннен бастап 1 жылдың ішшде мүраны қабылдап алған
мүрагерге өздерінің талаптарын ... ... ... ... ... ... талап қоюға қүқылы. Заң бойынша қайтыс болған адамның жүмыс
орнындағы ... ... ... ... ... ... онда ... қайтыс
болған адамның бірге түрған отбасы мушелеріне беріледі. Сондай-ақ, ... ... ... ... зейнеткердің орталықтан берілетін зейнетақысы ол
адам ... ... ... мүрагеріне берілмейді, себебі бүл ... ... ... ... кірмейді.
Егер жүмысшы немесе қызметкерге қайтыс болғанға дейін ... ... ... жәрдемақы төленетін болса, онда ол ... ... ... Бүл ... ... болған адамның бірге
түрған отбасы мүшелеріне ... ... ... ... төленеді.
Қазақстан Республикасы Президентінің "Жер туралы" Жарлығының 45-бабына
сәйкес, жер учаскелеріне ... ... үзақ ... ... жер пайдалану
қүқығы бар азамат қайтыс болған жағдайда, жер пайдалану қүқығы азаматтық
заңдармен көзделген ... ... ... берілетін мүліктік қүқыққа
жатады.
Егер уақытша жер пайдалану шартында өзгеше көзделмесе, уақытша ... жер ... ... да ... ... ... МҰРАНЫ ҚАБЫЛДАУ
3.1. МҮРАНЫ ҚАБЫЛДАП АЛУДЬЩ ЕРЕКШЕЛІГІ
Мұра ашылғаннан кейін мүрагерлер заң ... ... ... ... ... ие болу үшін мүрагер оны қабылдап ... ... ... ... ... ... ... етілмейді. Яғни, мүраны
қабылдау - мүрагердің өз келісімімен жасалатын бір жақты мәміле.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... мүлікті иеленуге немесе басқаруға іс жүзінде кіріскенде
немесе ... ... ... мүра ... жердегі мем-лекеттік
нотариалдық кеңсеге жазбаша арыз бергенде мүраны қабылдаған ... ... ... әрекет қабілеттігі бар адам, не мүрагердің тікелей
өзі немесе басқа бір ... ... беру ... ... ... Әрекет
қабілеттігі жоқ деп танылған азаматтарға қалған мүрагерлік ... ... ... ата-анасы, баланы асырап алушы және қорғаншылары қабылдап
ала алады.
14 жастан 18 жасқа дейінгі ... ... ... мүраны ата-
аналарының, баланы асырап алған ... ... ... ала алады, ал егер азамат әрекет қабілеттігі жоқ деп танылса,
онда ол ... үшін ... ... етеді.
14 жасқа дейінгі кәмелетке толмағандар үшін мүра қабылдау туралы
сүрақтары, егер заң ... ... ... олардың атынан ата-
анасы, асырап алушылары немесе қорғаншылары шепіеді.
Қазіргі азаматтық заңдар ... ... ... мына екі ... ... мүралық мүлікті иелену немесе басқаруға іс жүзінде кірісу.
2. мүра қабылданғаны туралы мүра ... ... ... ... кеңсеге жазбаша арыз беру.
Заңды мүрагердің мүралық мүлікті йеленуге ... ... ... ... кейін 6 айдың ішінде жүзеге асырылуы тиіс.
Мүрагерлік ... ... ... ... мына ... ... басқармасының мүрагерлік мүра қалдырушьімен бірге түр-ғандығы туралы
немесе мүра қалдырушының ... ... ... ... ... мүра ашылғаннан кейін түрғын үй бойынша салықты төлеп түрғандығы
туралы қаржы бөлімінің анықтамасы немесе салықты ... ... ... ... ... ... анықтау туралы заңды күшіне енген ... ... және ... мүра ... ... ... дәлелдейтін басқа да маңызы бар қүжаттар.
Мысалы: 1999 жылы Түркістан қаласының мемлекеттік ... ... Қ. ... ... ... ... ... 3 жылдан кейін келіп,
мұрагерлік қүқық туралы куәлік беру жөнінде арыз жазды.
Жазбаша арызға қоса ... ... ... және ... ... кіріскені туралы көше ... ... ... ... ... Қ. ... мүра қалдырушының тірі кезінде ... ... ... де сол үйде ... ... ... Нотариус
мүрагерге заң бойынша мүрагерлік қүқық туралы куәлік берді1.
Мүрагерлік мүлікті иеленуге іс ... ... ол ... қай ... ... және ... ... мүлік екеніне қарамастан мүрагер қабылдаған болып
табылады.
Мысалы, азамат Т. Қалдыбаевтың түрғылықты түрағы асырап алушы анасының
үйі болды. Анасы Б. ... 1998 ... ... ... қайтыс болғаннан
кейін де ол осы үйде ... оны ... ... ... иеленуге
кірісті. Бірақ нотариалдық кеңсеге мүрагерлік қүқық туралы куәлік беруді
өтініп, мүра қалдырушы ... ... ... 6 ай ... соң ... Қайтыс
болған адамның мүліктері түрғын үй мен ... ... ... болды. Заң бойынша мемлекеттік нотариус азамат Б.Қалдарбаева
мүрагерлік қүқық туралы куәлік берді. [55, 101-69]
Егер мүрагерлік мүліктің қүрамына ақша ... ... ... ... ... кітапшасы болғанда, мүрагер мүралық мүлікті қабылдаған болып
табылады.
Мысалы: қайтыс болған адамның ... ... 72000 ... ... Заң ... мүрагер нотариалдық кеңсеге мүра қалдырушы қайтыс
болғаннан ... бір ... соң ... ... қүқық туралы куәлік беруді
өтінді. Мүралық ... ... іс ... ... жөнінде жинақ
банкісінің анықтамасын көрсетті. Ол анықтамада мүрагердің ... ... ... 30000 теңге ақша алғандығы туралы белгі соғылған. Сондықтан
да мемлекеттік ... ... заң ... ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 1080-бабына сәйкес, мүраны
қабылдап алған немесе ие ... ... ... мүлік есебінен мынандай
шығындарды жүмсауға қүқылы:
1. мүра қалдырушы ауырған кезде оны күту, сондай-ақ оны асырау шы-
ғындарына;
2. мүра ... ... ... ... асырау шығын-
дарына;
3. жалақы жөніндегі талаптар мен ... ... ... ... қорғау және оны басқару шығындарына.
___________________________________________
Мүрагердің мүраны қабылдағаны туралы екінші ... - ол ... ... ... нотариалдық кеңсеге жазбаша арыз беру
болып табылады. Арыз мүра ... ... ... ... ... ... жіберіледі. Онда арыз беруші адам өзінің
атын, тегін, әкесінің атын және түратын жерін ... ... ... ... ... мүрагер мүра қалдырушының мүлкін қабыл дайтынын, ... ... ... ... ... ... уақыты, мүра
қалдырушының соңғы түпкілікті түрағын, мүралық мүлікті және ... ... ... ... ... түскен арызды қабылдап, мүрагерлік туралы кітапқа
тіркеуге міндетті. Арызды мүрагер нотариалдық кеңсеге өзі келіп немесе
почта арқылы жіберуіне ... Егер арыз ... ... ... ... ... қойылған қолдың дүрыстығы нотариалды куәлан-дырылуы қажет.
Басқа мүрагерлері жоқ ... ... олар ... қабылдамаған ретте
ғана, мүрагерлік қүқығы пайда болатын жақтар мүраны ... ... ... ие ... жол ... ... сол ... ішінде
бере алады. [55, 23-34]
Яғни, мүрагер мүра қалдырушы қайтыс болғаннан кейінгі 6 айдың ішінде
мүраны ... ... өз ... ... алады. Егер мүрагерлер осы
уақыттың ішінде мүрагерлік мүлікті қабылдауға үлгермей, қайтыс ... онда оның ... ... мүрагеріне өтеді.
Егер заң бойынша немесе өсиет бойынша мүраға ие болуға жол берілген
болса және ... мүра ... ... ... ... оны
қабылдап алуға үлгермей қайтыс болса, онда мүраның оған тиісті үлесін
қабылдау қүқығы оның ... ... ... ... ... бүл ... оның мүрагерлері жалпы негіздер
бойынша мүраны қабылдауға белгіленген мерзімнің қалған бөлігінің ішінде
жүзеге асырады. Егер мерзімнің қалған ... 3 ... кем ... бүл ... ... ... ... 1074-бабына сай 3 айға дейін
үзартылады.
Егер мүраны қабылдауға белгіленген мерзім өтіп кетсе, онда ... ... сот ... деп ... сот ... үзарта алады.
__________________________________
3.2. МҰРАҒА ИЕ БОЛУ ҚҰҚЫ ТУРАЛЫ КУӘЛПК БЕРУ ТӘРТІБІ
Мұрагерлік қүқық қатынастарының пайда болуының ... - ... ... ... - меншік. Еліміздің Ата заңы, Конституция-мыздың 26-
бабының, 1-тармағында "Қазақстан Республикасының азамат-тары заңды түрде
алған ... да ... ... жеке ... ... ... деп ... жеке
меншік нысанын заңмен бекіткен. Осы аталған баптың 2-тармағында "меншік,
оның ішінде ... ... ... ... ... деп көрсетілген.
Мүраға ие болу қүқы туралы куәлік - азаматтық заңдардың ... ... ... ... ... Мүра ... ... алған мүрагер мүраны қабылдаған ... өзге ... ... ... туралы куәлікке енгізілуі мүмкін. Бүл келісім
мүраға ие болу қүқы ... ... ... ... ... ... ... ие болу қүқығы туралы куәлік алу үшін, мүрагерлер ... ... ... ... мүраның ашылған жерін, мүраға ие болу негіздерін
дәлелдейтін қүжаттарды, ... заң ... ... ие болу ... ... ... куәліктер, егер еңбекке кабілетсіз және
қарауында болса, соны растайтын анықтама қағаздарды тапсыруы қажет.
Мүрагердің мүра қалдырушымен ... ... ... ... ... ... жөніндегі азаматтық хал ... ... ... туу ... кітаптан үзінділер, төлқүжаттағы
жазулар, туыстық және басқа да жақындық ... ... ... ... ... ... шешімдерінің көшірмесі.
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 1073-бабына сәйкес, мүраға
ие болу күқы туралы куәлік мүраның ашылған жерінде, мүра ... ... ... 6 ... ... беріледі. Мүрагерлік қүқық туралы куәлік тек
қана барлық тиісті қүжаттарды өткізіп, мемлекеттік баж ... ... ... ерік ... ... ... ... әрқайсысына жеке-
жеке беріледі.
Қазақстан Республикасы "Нотариат туралы" Заңына сәйкес, мүраға ие болу
қүқы туралы куәлікті мүрагерлердің жазбаша ... ... мүра ... ... ... береді.
Нотариус қорғаншылықта немесе қамқорлықта жүрген, кәмелетке толмаған
немесе іс-әрекетке қабілетсіз мүрагердің атына мүрагерлік ... ... ... ... оның мүліктік мүддесін қорғау үшін мүрагердің
түрған жеріндег атқарушы және қамқоршылық ... ... заң ... бір ... бірнеше мүрагердің мүраны иеленуге тарту
үшін негіз ... ... ... табыс етуге мүмкіндігі болмаған
жағдайда, олар мүраны қабылдаған және ... ... ... ... ... ... мүрагерлік қүқық туралы куәлікке ... ... ... ... ие болу ... ... куәлікті
алған мүрагерлерге алғашқы берілген куәлікте аталмаған мүралық мүліктің
басқа бөліктеріне қүқық туралы ... ... ... ... ... ... ... қосымша куәлік беріліп және бүрынғы берілген куәлік
енбеген мүрагерлер келген жағдайда, олар ... ... ... ... ... ... мүрагерлік қүқық туралы куәлікке
енгізілуі мүмкін.
Мүраға ие болу туралы куәлік ... үшін заң ... ... баж ... ... Баж ... мөлшері мүралық мүліктің
бағасына байланысты есептеледі. Бүл салықтан мына ... ... жеке ... шарты бойынша сақтандыру төлемі, несиелік
үйымдардағы ... ... ... займ облигациялары, авторлық ақы
сомалары.
Сонымен қатар, мүрагерлік қүқық туралы куәлік берілгенде мына азаматтар
баж ... ... егер адам Отан ... қаза ... ... және ... ... жүріп қайтыс болса, ... заң ... ... ... қаза ... мүра ... қайтыс болғаннан кейін мүрагер сол үйде түрған
болса, онда ... үй және ... ... ... пайы
арқылы;
11. ¥лы Отан соғысының мүгедектері барлық нотариалдық келісімдерді
куәландырған мәлімелер бойынша босатылады.
Жергілікті нотариалдық кеңсеге мәлімдегендерден басқа мүрагерлер ... ... ... бар ... ... заң бойынша да, өсиет бойынша
да ие болған күнде мүрагерлік қүқық ... ... ... белгіленген
мерзімнен бүрын берілуі мүмкін. Куәлікті алу үшін мүрагердің ... ... ... ... емес, мүрагердің өтініші бойынша куәлік почта
арқылы жіберілуі мүмкін.
Мүрагерлік қүқық туралы куәлікте мыналар көрсетіледі: мүра ... ... аты, ... аты, ... ... ... ... тегі,
аты, әкесінің аты, .мүрагерлік мүлік қүрамы, мүрагердің үлесі, баж салы-
ғының сомасы, тіркеу ... ... ие болу қүқы ... ... ... ... ... нотариалдық мөрмен куәландырылады.
3.3. МҰРАЛЫҚ МҮЛІКТІ БӨЛУ ЖӘНЕ МҰРАДАН БАС ... ... ... ... ... сай ... ... қабылдап алушы мүрагерлердің келісімі бойынша оларға тиісілі
үлестерге сәйкес бөлінеді. Келісімге келе алмаған ... ... сот ... ... ... мүлікті бөлу кезекті мүрагерлерге үлестері ... ... 1998 ... ... ... Кентау қаласы мемлекеттік нота-риалдық
кеңесіне қайтыс болған азамат С. Пазылбековтың мүліктік мүра-сына мүралық
қүқық туралы ... ... Оның заң ... ... зайыбы А.
Пазылбекова, бірінші некеден туған үлы Т. ... және ... ... қыздары Ж. Пазылбекова мен Д. Пазылбекова.
Мүліктік мүра ВАЗ-2104 автомашинасы мен ... ... ... ... ... ... алған мүрагерлердің өзара келісімі
бойынша ... ... ... үлестермен бөлінді: зайыбы А. Пазылбе-
коваға ВАЗ-2104 автомашинасы, үлы Т. ... 88 000 ... және ... ... мен Д. ... 88 000 теңгеден ақша бөлінді. [55,
184 бет]
Мүрагерлік мүлік шаруашылыққа зиян ... ... сол ... Егер ... бөлу ... болмаса, онда мүрагерлердің өзара келісімі
бойынша біреуінің меншігінде мүліктік мүра қалады да, ол ... ... ... бағасын төлеуге міндетті.
Мүліктік мүраны басқа да келісімдер арқылы бөлуге болады. Яғни, мүралық
мүлікті сатып, одан түскен ақшаны барлық мүрагерлер теңдей етіп ... ... ... мүліктік мүраны соттың және нотариустың қатысуынсыз-
ақ тең ... ... ... ... ... ... ... өзара мүралық мүлікті
заң бойынша тең бөліп алуы туралы шартталады.
Заңды ... өз ... ... мүлікті бөлісу туралы өзара
келісіп, нотариусқа жазбаша арыз береді.
Сонымен қатар бүл ... ... ... ... ... ... ... мүліктің шеңберінде мүра қалдырушының
борыштарына ... ... ... ... ... бөлу ... шартты
куәландырмай түрып, мемлекеттік нотариус қайтыс болған адамның мүрагеріне
мүлікке меншік ету қүқығы тураль; куәлік береді.
Ерлі-зайыпты Смайлов пен ... ... ... ... ... ... некеде түрған кезінде жинаған 57000 теңге ақшасы
болды. 1999 жылы азамат Смайлов қайтыс болды. Оның мүрагерлері зайыбы ... ... ... ... ... ... адамның зайыбына неке кезінде
жиналған ортақ меншік құқығындағы мұраның үлесін беруге ... ... ... ... заң ... үш мүрагерге тең үлеспен бөлініп, ... ... ... туралы куәлік берілді.
Егер қайтыс болған адамның іште ... ... әлі ... ... ... былайғы мүрагерлер мүралық мүліктің әлі ... ... ... шегеріп, қалғанын бөлуге қүқылы.
Бірқатар мүліктер мүра ... ... ... кейін мүралық
мүліктің құрамына кірмейді, ал мүлікті ... де ... ... ... ... үй ... мен бүйымдары мүра қалдырушы өлместен бүрын
онымен кемінде 1 жыл бойы бірге түрған мүрагеріне ... ... мен ... ... болу үшін ... ... Кодексінің 1076-бабына сәйкес екі түрлі шарт қажет:
1. Мүрагер мүра бөлу кезеңіне қарамастан, мүра ... ... ... Мүра ... бірге түрған мерзімі 1 жылдан кем болмауы керек.
Мүралық мүлікті бөлісу мүрагерлердің өзара келісімі ... ... ... Егер ... ... ... онда сот шешімі бойынша
реттеледі. Сот ... ... мүра ... етіп бөлініп берілуі мүмкін
немесе әрбір мүрагерге арнайы затты беруі де мүмкін.
Мүрадан бас тарту және оның салдары.
Қазақстан ... ... ... екі ... ... ... Олар: өсиет және заңды мүрагерлік. Осы екі негіздердің бірімен
мүра ашылғаннан кейінгі алты ай ... ... ... ... қабылдауға
не болмаса мүрадан бас тартуға қүқығы бар. Сонымен қатар, мүра қалдырушының
өзінің ... ... ... беру ... ... ... нотариуспен
шешіледі. Ал, мүрадан бас тарту мүрагердің мүраның ашылған жері бойынша
нотариусқа арыз беруі ... ... Егер ... мүрадан бас тартуға
өкілетті арнайы көзделсе, одан бас тартуға болады. Мүрадан бас ... бас ... ... ... ... ... ... алуға қүқы жоқ.
Өйткені, бүл үшін ... ... ... кейін мүрадан бас тарту қүқығы
жойылады. Егер ол ... ... іс ... ... ... не оған
билік етсе немесе оның осы ... ... ... ... ... жасаса, ол бүл қүқықты аталған мерзім өткенге дейін ... ... ... ... ... ... ... кезек бойынша мү-
рагерлер қатарындағы басқа адамдардың пайдасына мүрадан бас тарт-қандығын
көрсетуге ... Айта ... ... қалдырушы мүрадан шеттеткен
мүрагерлердің пайдасына мүрадан бас тартуға жол берілмейді.
Егер мүрагер ... ... да, ... ... ... да ... ... ол осы негіздің біреуі бойынша немесе екі негіз бойынша да
өзіне тиесілі мүрадан бас тартуға қүқылы.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің ... ... ... ... ... бір ... бас тартуға мүрадан шарт қою
арқылы бас тартуға жол берілмейді. Бүл мәселеге ... ... мына ... бас ... ... ... ... да, заңды мүрагерлік бойынша да мүрагерлер болып
табылмайтын азаматтардың пайдасына;
13. мүра ... ... ... ... ... ... пайдасына;
14. мүрагерлікке қүқығы жоқ азаматтың пайдасына;
15. мүраның ... ... алты ай ... өтіп ... ... қабылданудан бас тарту туралы арызды нотариус оның ашылған
орны бойынша және мүрагер өзінің мүраға қатыстылығы жөнінде ... ... тиіс ... күннен бастап алты айдың ішінде қабылдайды.
Нотариус мүраны алудан бас ... ... ... ... Респуб-ликасы
Азаматтық кодексінің 1074-бабының 4-бөлімінде көзделгендей, сон-дай-ақ
қамқоршылық пен қорғаншылықта түрған адамдардың ... бас ... ... пен ... ... алдын ала рүқсат бермеген жағдайда
қабылдамайды. Мүраны қабылдаудан бас тарту өсиет ... ... ... ... ... ... және заң ... кез келген
кезектегі мүрагерлердің ішіндегі өзге адамдардың пайдасына жасалуы мүмкін.
Егер мүрагер өсиет және заң бойынша ... ... ... оның осы ... ... ... сондай-ақ мүраның қалған
бөлігінің мүраға қабылдануына қарамастан, өсім қүқығы бойынша өзіне тиесілі
мүрадан бас ... қүқы ... ... кезінде нотариус мүрагерлерге мүраны қабылдаудан бас
тартуға байланысты іс-әрекеттердің түрлаульі екендігін ... және ... ... ... ... ... Егер ... арыз басқа нотариусқа
берілетін болса, онда ол нотариаттық түрде куәландырылады және арыз иесіне
берілетін данаға мүра ... ... ... арыз ... тәртібі мен
мерзімі түсіндірілгені туралы жазылады.
Егер мүрагер мүрадан бас ... ... ... өзі қол ... ... ... ... арқылы жіберсе оны белгілі тәртіп
бойынша тіркейді. Дегенмен, мүрагердің шын мәнінде рәсімделген арызды ... ... ... ... ... дүрыс-ақ.
Егер мүрагерлікке шақырылған мүрагер ... ... ... ... ... арыз беру ... немесе заңға сәйкес, мысалы,
мүра даддырущымен бірге түрған болса) немесе өзінің мүрагерлікке қүқығын
рәсімдеумен ... ... ... ... ... ... ... онда оған мүрагерлік мүлік тиесілі деп саналады және ол қайтыс
болғаннан соң ... ... ... және екінші азаматтың қайтыс болу
мерзімінің мәні аз.
Заңды ... мен ... ... ... мүра ... ... ... ай мерзім ішінде мүрадан бас тартуға қүқылы. Сондай-ақ, ол кімнің
пайдасына бас тартқандығы ... ... ... ... ... бас ... ... бірнеше түлғаның пайдасына шешуге рүқсат етіледі-.
Тағы бір мәселе, заңды мүрагер мен ... ... ... өз ... пайдасына, сондай-ақ заңды түлғалардың пайдасына шешуге қүқығы
бар. Ал мүрагердің пайдасына мүрадан бас тарту кезінде оның мүрагерліктегі
кезектігінің маңызы ... айта кету ... ... ... мүрагерлік
бойынша шақырылған бірінші кезектегі мүрагер өзіне тиесілі үлестен (егер ол
бірінші кезектегі жалғыз мүрагер болып табылса,
онда барлық басқа ... ... ... ... бас ... ... ... сәйкес, егер:
16. өсиет бойынша мүрагердің бірнеше мүрагерлерге өсиет етілген мү-
ліктерге ... ... ... ... ... ... бойынша мүра-
герлердің біреуінің пайдасына, сондай-ақ заңда көрсетілген алты
кезектегі мүрагердің бірінің пайдасына бас тартуға қүқылы;
17. мүрагер мүрадан заңды ... ... ... ... пай-
дасына, сондай-ақ мемлекеттің пайдасына немесе заңды түлғаның
пайдасына мүрагерлік үлесті бөле отырып, бас тартуға қүқылы
(мысалы, мүра қалдырушының баласының пайдасын үлестің ... ал ... ... үштен екісін).
Егер мүрадан бас тарту кезінде мүрагерлер арасындағы үлестер ... бас ... ... мүрагерлерге теңдей бөлінеді. сондай-ақ мүрагер
болып табылмайтын түлғаның пайдасына мүліктен бас тартуға болмайды.
Мүрагер мүраның басты бөлігі мүраға қалдырылғанына қарамастан, ... ... ... ... ... бас ... қүқылы.
Мүрадан бас тарту кезінде мүрагер мүраны қабылдап қойса, өз үлесінен
бас тартқан мүрагер оны кдйтадан талап ете ... ... ... ... бас ... мүрагер, мүраның барлығынан бас тартты деп ... ... бас ... ... ... ... сот ... бойынша
бас тартса, ол одан кейін (заңға сай алты ай мерзім өткеннен кейін де) ... ... ... және ... ... бір ... пайдасына бас
тартқандығын көрсетуге қүқығы жоқ. Мүрадан бас тарту туралы арыз ... ... ... ... ... Аталмыш арыз бойынша нотариус
мүрагерлік істі жүргізеді және бүл әрекет мүрагердің ешқайсысынан ... ... арыз ... ... де ... ... Сот ... бойынша
әрекет қабілеттілігі жоқ деп танылған ... ... оның ... ... ... ... қабілеттілігі шектеулі азаматтардың мүрадан бас
тарту туралы арыздары қомқоршыларының келісімімен ... ал ... ... бүл ... ... ата-анасының, асырап
алушыларының, қам-қоршыларының келісімімен жүзеге ... ... ... және қамқоршылық органдарынан рүқсаты талап етіледі.
Қорыта айтқанда, мүрадан бас тарту тек ... ... ... іске ... Ал ... қабілеттілігі жоқ азаматтың орнына ... ғана бас ... ... ... бас тарту арызында кімнің
пайдасына бас тартқандығы, яғни мүра ... мен ... ... ... керек.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 1076-бабының ережелері
барлық мүра ... оның бір ... ... ... ... көрсетілмеген
үлеспен өсиет етілген жағдайда мүрагерлердің арасында мүраны өсиет бойынша
бөліп беруде қолданылады. Мүлікті бөлу ... ... ... ... ... бойынша, ал келісімге қол жетпеген жағдайда сот
тәртібімен жүргізіледі. Мүралық мүлікті бөлу туралы дауды шеше ... ... ... және істі ... кезіндегі оның нақтылы қүнын сол ... ... ... ... ... тақ мүраға айналған. Мүрагерлік үрдіс, ... ... ... ... ... үйлестіруші тетігі, ал мүрагерлік
институт- мүрагерлік заңның жалғасу нысаны және нәтижесі (Сапарғалиев Ғ.,
Ғабасүлы Ғ. Көшпелі ... әдет ... ... ... ... және
қүқық" 2001 ж.).
Біздің заманымызға дейін Қазақстан территориясында өмір сүрген ... ... ... ... ... ... оны кейінгі
пайда болған үйсін, қаңлы, ғүн ... мүра ... ... ... өмірінде Билер кеңесі болған. Билер мүра-герлік заңды
бүзуға жол ... ... ... ... түркілерде де болған. Түркілерде мүра-
гердің таққа отыруы алдыңғы қағанның ауызша өсиеті, тәңірінің қалауы және
сайлап қою сияқты үш ... ... іске ... Түркілерде "әке өлсе үлы
мүрагер, аға өлсе іні мүрагер" деген өсиет сақталынды. ... ... ... ... ... ... бір ... дара
билігінде болуын көздейтін қандастық негізде түқым қуалай жалғасатын үрдіс
болғанын дәлелдейді.
Мүрагерлік мәселеге хандық дәуірде де ерекше көңіл ... ... ... ... ... ханның әскери жолы", "Жеті жарғы" заңдарында
саяси, әкімшілік әскери ... ... ... ... ... ... әке ... көзінің тірісінде куәгердің
қатысуымен ауызша айтылып, орындауға міндетті болған.
Әдет-ғүрып қүқы бойынша мүрагерлерге қайтыс болған ... ... ... ең жақын туыстары, тіпті еш кімі ... ... ... ... болған. Мүраны бөлу мәселесі әр түрлі жағдайларға
байланысты орындалатын. Ол ... ... ... да ... еді. Егер ... ... ... немесе қартайып өлген уақытта, көзінің тірісінде үйленген
балаларына енші беріп үлгерген болса, қара шаңыраққа, мал мүлікке еш кімнің
дауы болмай, оған енші ... ... ... түгелдей ие болатын.
Қазақ әдет-ғүрып зерттеуші Л. ... ... ... ... әкенің дәулетіне байланысты екен. Әдет заңдарында әмеңгерлік мәселе
де ... ... ... ... Егер әке жастай өліп, артында жас
балаларымен жас ... ... ... әдет ... өлген адамның бірге
туған ағасы не інісі, олар болмаса немере, шөбере туыстары, қала ... ... ... ... ... өз қамқорлығына алатын да, мал-
мүлкіне заңды түрде иелік ететін. Егер жесір қалған әйел ... ... елде ... ... ... оған зорлық жасалмаған. Бірақ өлгеннің
отын өшірмеу, жетімін тентіретпеу үшін ең ... ... ... ... ... ... бір руға ... кешегі келін ері өліп, бағы ... өзі ... ... мүшесі, оның орны, мүддесі, кісілік қүқы сол
әулеттің өсуі мен ... ... мен ... ... ... Өлген әке
үрпағы сол әулеттің заңды түқымы, ал жесірдің әмеңгер болуы сол үрпақтың
аман-есен ... алғы ... ... ... ... ... тентіретіп жіберу, сол әулеттің сүйегіне басылған таңба.
Жесір төркініне кетсе, немесе басқа рудан ер ... ... ... ... арасында "жесір дауы" туындап, берісі шығын, арысы өлімге
апаратын. Әдет ... ... ... адамгершілік, ізгілік,
қамқорлыққа байланысты көзқарасты қолдағанын ислам қүқын зерттеуші ғалым Н.
Өсерүлы былай көрсетеді: ... ... ... ... ... олардың қас-қабағына қарау, тек жанашыр туыс-тардың ғана
қолынан келеді"2
Мүрагерлік мәселеге мұсылман ... ... ... ... ... ... әділдікпен бөлінуін қатты қадағалаған. ... өзі де ... ... ... ... ... әділ бөлінуіне мән
берген. Қүранда бүл жайлы аяттар өте көп. Мүраның бөлінуі шариғат бойынша
туысқандықты ... үш ... ... бірінші дәрежеде - ата-ана,
екінші дәрежеде - аға-іні, ... ... ... - ... ... ... ... Әсіресе, шариғатта мына жәйттер мүрагер
болуға кедергі ... ... ... болуы, адам өлтірген қанды қол
болуы, азат емес қүл ... ... ... (он жыл бойына).
Ал енді империялық басқару түсындағы төтенше билер съезінде ... ... ... ... әдет заңдарына біршама өзгерістер
енгенін көреміз.
Кеңестік дәуірмен салыстырғанда қазіргі Қазақстан ... жеке ... ... бола ... байланысты, мүрагерлік мә-селеге
ерекше көңіл бөлініп мән берілген. ... күні ... ... ... ... жер ... түрғын үй қүралдары, көліктер, өзге де
мүліктер мүраға қалдырылуы ... ... ... ... ... оның ... ... қүқына заңмен кепілдік беріледі", - деп
көрсетілген. Сондай-ақ, ҚР Азаматтық кодексінің 59, 60 тараулары түгелдей
мүрагерлікке ... ... ... ... заң ... ... Мүра заң ... бөлінгенде бірінші кезектегі мүрагерлер
-марқүмның балалары, асырап алған балалары, жүбайы және әке ... ... бала ... ... ... ... ... алғашқы
кезектегілері болмағанда немесе олар мүрадан бас тартқанда шақырылады .
Мүраны ... ... ... ... ... ... яғни ... өз
өсиеті арқылы мүлкін түгелдей немесе оның бір бөлігін бір немесе бірнеше
адамға, ішінде заңды ... ... ... емес ... да ... бойынша
қалдыру мүмкін. Сол сияқты заңды түлға ... ... беру үшін де ... ... Мүра қалдырушы мүрагердің біреуін, бірнешеуін, тіпті
барлығын заң бойынша мүрадан шеттеуі ... Сол ... ... түлға немесе
мемлекетке беру үшін де өсиет қалдыруы мүмкін. Дегенмен де қазақ қоғамында
мүра қалдырушы артында қалған үрпағын ... ... ... [3, ... ... ... еткен большевиктік солақай саясат қандай күшпен
болса , да, жеке ... ... ... үранын дүрілдетіп түрды. Ал, мүраның
негізінің өзі жеке меншікке бағышталатындығы белгілі.
Сөйтіп, жеке меншікті жою мақсатында бірнеше заңдар қабылданды. Мысалы,
1917 ... 26 ... "Жер ... 1917 ... 14 желтоқсанында
"Банктерді ұлттандыру туралы" декреттер қабылданды. Жеке ... ... ... жою ... 1918 ... 27 ... жою туралы'' деген БОАК-тың декреті жарияланды. Осы декреттің
1-бабына сәйкес, заң бойынша да, өсиет бойынша да мүрагерлік ... ... ... ... иесі ... ... ... оған тиісті (жылжитын,
жылжымайтын) барлық мүліктері мемлекеттің, дәлірек айтқанда ... ... ... ... қалыптасқан жағдай жаңа экономикалық саясаттың келуімен, біршама
шектеулермен болса да, ... ... ... дамытуға өз үлесін қосты.
Сәл кейінірек, 1922 жылдың 22 мамырында қабылданған «РКФСР-да танылатын,
оның ... ... және ... соттарымен қорғалатын
негізгі жеке мүліктік құқықтар туралы» мүраның
жалпы қүны 10000 алтын рубльден ... ... ... ... ... ... заң ... және өсиет бойынша мүрагерлік жолымен алу
қүқығы бекітіліп, әрі осы декрет негізінде ... ... ... бөлімнің іргесі қаланған болатын.
Жоғарыда атап өткеніміздей, солақай саясат дамуын шектеп келген мүрагерлік
институты, тек 1945 жылы ғана ... ... ... ... ... 14 ... ... КСРО Жоғарғы Кеңес төралқысың « Заң және
өсиет ... ... ... ... Жар-лығымен заң бойынша және
өсиет бойынша мүрагерлердің қүқығы едәуір кеңіді.
_____________________________________
Мүндағы демократиялық қағидалар кейінірек Азаматтық кодексте өз көрінісін
тапты.
Осындай ... ... ... ... мүрагерлік қүқығы тәуелсіз
Қазақстан заңдарында өзіне лайықты орнын алды деп есептейміз. Еліміздің
қүқық жүйесінде мүрагерлік ... ... ... ... бір ... бекітілген. Әрі, біздің республикадағы. күшіжүретін заңдарға сәйк-
ес, мұраның көлеміне шектеу жоқ.
щ --- ■■- --
ҚОРЫТЫНДЫ.
Қазақстан өз мемлекеттік ... ие ... ... ... пен оның ... өміріне тірек болатын барша қүқықтық заң
негізін қайта қүру қажеттігі ... ... ... ... жағдайының қиын әрі күрделі екені баршаға
мәлім. Тіршілік харекеті күнкөріс қамы адамдарды түрлі ауырт-палықтарға
үрындырғаны белгілі. Осы орайда ... ... ... ... - ... адамның әлеуметтік және рухани ахуалын жақ-сарту мен ... әрі ... ... орын алады.
Мүрагерлік қүқық туралы тақырыптың кең көлемде, жан-жақты сипат-талуы
көп ізденісті қажет етеді.
Қазіргі қоғамдық өзгерістердің ... ... ... ... ... жете зерттелмей Парламентке үсына ... жиі ... ал ... ... ... заңдар қарапайым жалпы
халықты түсінбеушілікке, шатасуға әкеліп соқтыруда.
Сондықтан да заңды түрде ... ... ... ет жақын туыстарына
мүрагерлік мүлік қалай қалу керек? Қандай заңды жолдары бар? ... ... - ... сүрақтарға дипломдық жүмысымда кең көлемде шолу жасап ... ... ... мүраға ие болуға қарағанда, заң бойынша мүраға ие
болу фактісі көптеп кездеседі. Меніңше, мүның бірнеше ... бар: ... мүра ... ... ... кейін азаматтардың заң бо-йынша
мүраны бөлісу тәртібі ыңғайлы. Бүл ... де, ... мүра ... ... туысқандары заң бойынша мүрагер болып табылады.
Екіншіден, ажал күтпеген жағдайда келеді, азаматтардың ... ... ... ... ... ... ... біреулер өсиет жазып,
алдын-ала өлім туралы ойлағысы ... ... заң ... мүраға ие
болудағы даулар да жиі кездеседі.
Сонда қазіргідей адамзат қоғамы белгілі бір рухани, экономикалық ... ... ... мүрагерлік адамзатқа не береді, оның ... ... ... ... ... Иә, мүрагерлік институтты ... ... мен ... жиынтығы бар кезде үлкен маңызға ие болары белгілі.
Сөйтіп, мүрагерлік қүқығы ... ... ... ... ... ... мүшесі өз өмірінде жинаған барлық мате-риалдық және
рухани ... ... ... ... ... ... қалаған
сезімде өмір сүретіндігі белгілі, әрі сол үшін қызмет етеді.
Бүгінгі таңда, еліміздің мүрагерлік ... ... ... ... екі түрі бар. ... заң ... мүрагерлік және өсиет бойынша
мүрагерлік екені жоғарыда айтылып өтілді.
Әрине, жылжитын, жылжымайтын мүліктер және т.б. ... ... ... мына ... ... ... қүқығына тиісті дәрежеде
көңіл бөлінгені қажет-ақ. Себебі, заң базасының түрақты әрі
мықты болуы Қазақстан ... өз ... ... ... арттырып,
болашаққа деген үмітін жайландыра түспек.
Сонымен мүрагерлік дегеніміз қайтыс ... ... ... ... ... ауысуы болып табылады. Мүрагерлік қүқық қай жерде, қай уақытта
болмасын өте қажет қүқық түрі. Қандай жағдайда ... ... болу ... ... мен ... білу ... Мүрагерлік қүқық менің ойымша
адам қайтыс болғаннан кейін оның артында қалған ... ... ... ... ... және тағы басқа мүліктерінің тиісті
орынға қалдырылуы немесе өсиет етілуі.
Бүл жерде мен келіспейтін ... бар. Ол ата ... ... ... ... ... ... жайлы айтыл-майды. Тек қана
Азаматтық кодекспен және басқа да нормативтік ... ... ... Конституцияға осы мүрагерлік қүқығын енгізсе кем болмас деп
есептеймін.
Тағы бір айта ... ... осы ... ... ... ... өте ауқымды және мағыналы түрде ... ... ... оның ... ... қарастырылып өте жақсы айқындалған.
Мүрагерлік қүқық институты дұрыс дамып келе жатыр деп есептеймін. ... ... ... ... ... атқарып жүрген ғалымдар сол ата-
бабаларымыздан келе жатқан ... ... ... дұрыс
түсініп, зерттеп толықтырып өте ... ... келе ... қүқық қатъшастарының пайда болуының негізі - мүра. Мүраның
бірден-бір критерийі - меншік. Еліміздің Ата ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде
алған қандай да болсын мүлкін жеке меншігінде ... ... деп ... ... ... ... ... Осы аталған баптың 2-тармағында "меншік,
оның ішінде мүрагерлік қүқығына заңмен ... ... - ... дипломдық жүмысымда азаматтық қүқыққа ... оның ... ... қалдыру жөніндегі әдебиеттерді қолдана келе мүрагерлік
қүқықты толығымен ашып көрсеттім деп ойлаймын.
Қорыта ... ... ... ... ... сүйене отырып, сот,
нотариалдық кеңсе басқа да ... ... ... заңда мүрагерлік
қүқығын қорғап, оның өркендеуіне маңызды үлес ... ... ... ... Конституциясы, 1995. 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі, 1994 ж. 27 жел
тоқсан. Жалпы бөлім.
3. Республикалық құқықтық ғылыми-практикалық ... "Заң" ... ... ... ... ... ... М.,1963
5. Э.Б.Эйдинова « Наследование по закону и по завещанию», Москва 1985
6. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (ерекше бөлім) 1999 ж. ... ... ... ... Азаматтық кодексі 28-ші желтоқсан 1963 ж.
8. Қазақстан Республикасының "Мемлекеттік тәуелсіздік туралы"
Заңы, 1991 ж. 16 ... ... ... ... ... және ... туралы" Заңы, 1996 ж. 10 маусым.
10. Қазақстан Республикасының "Түрғын үй қатынастары туралы"
Заңы, 1997 ж. 16 ... ... ... ... ... ... ... 1997. 20 маусым.
12. Қазақстан Республикасының "Нотариат туралы" ... ... ... ... ... актілер тура-
лы" Заңы, 1998. 24 наурыз.
14. Қазақстан Республикасының "Ақша төлемі мен ... ... 1998. 29 ... ... ... ... мүлік кепілін тіркеу
туралы" Заңы, 1998. 30 маусым.
16. Қазақстан Республикасының "Нотариат туралы заңына өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы" Заңы, 1998. 13 ... ... ... ... және отбасы туралы" Заңы,
1998. 17желтоқсан.
18. Қазақстан Республикасының "Үлттық ... қоры ... ... ... 1998. 22 ... Қазақстан Республикасының Президентінің "Жылжымайтын мү-
лікке қүқықтарлы және онымен жасалатын мәлімелерді ... ... ... ... 1995. 25 ... Қазақстан Республикасының Президентінің "Жер туралы" Жар-
лығы, 1995. 22 желтоқсан.
21. ҚазССР "Мемлекеттік нотариалдық ... ... ... ... ... ... 1981.
22. "Государственный нотариат" Сборник нормативных актов, Москва,
1989.
23. КСРО ... Соты ... ... жинағы, 1924-
1977 жж., 1 бөлім.
21. ... ... ... Соты ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің актілер
жинағы, ... ... ... нотариат" Комментарии законодательству,
Москва, 1989.
24. Справочник государственного нотариуса, №18 СП СССР отд. ... ... ... М.Г. ... ... ... ... Аргунов В.Н. "Нотариальные услуги населению", Москва, 1991.
27. Ашитов 3.0. ... ... (на ... ... ... 1987. .
28. Барщевский М.Ю. "Если открылось наследство", Москва, 1989.
29. Барщевский М.Ю. ... ... ... ... ... Ю.Г. ... право Казахской ССР", Алматы, 1980.
31. Бондараев Н.И., Эйдинова Э.Б. "Право на наследование и его
оформление", Москва, ... В.И. ... ... ... ... ... Москва, 1997.
33. Гордан М.В. "Наследование по закону и по завещанию", ... ... В.А. ... обращается в ЗАГС", Москва, 1985.
35. Комментарий к Гражданскому Кодексу Казахской ССР / Под. ред.
Ю.Г. Басина, Р.С. ... ... ... ... Ю.А. ... ... дети", Москва, 1985.
37. М.Ю. Барщевский. Наследственное право. Москва, 1996.
38. Матерова М.В. "Судебное рассмотрение дел об ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... 1996.
40. Н.Ә. Назарбаев "Қазақстан - 2030" Даму стратегиялық бағдарла-
масы, 1997.
41. А.М. Нечаева. Семейное право М. "Юрист", ... ... А.А. ... ... ... ... Рубанов А.А. "Наследование в международном частном * праве"
Москва, ... ... А.А. ... в ... ... праве",
Москва, 1996.
45. Рясенцев В.В. "Семейное право", Москва, 1967.
46. ... Ғ. "Заң ... ... ... ... Спрашивайте-отвечаем: Консультируют юристы/ Сост. В.И. Ники-тинский,
Москва, 1989.
48. Суханов Е.А. ... ... ... 1994 г. Том ... Толстой Ю.К., Сергеева А.П. "Гражданское право", Санкт-Петер-
бург, 1996.
50. Тулеугалиев Г.И., Мауленов К.С. "Гражданское право Республики
Казахстан", Алматы, 1998 г. Том 2, ... ... Т.Д. ... по ... в ... ... М. 1965 ж.
52. Червяков К.К. "Установление и прекращение родительских прав и
обязанностей", ... ... ... ... ... Алматы, 1990.
54. Эйдинова Э.Б. "Наследование по закону и по завещанию", Москва,
1985.
55. Алматы қаласы мемлекеттік нотариалдық кеңсесінің ... ... ... ... ... ... 1999 жылғы азаматтық істері.
57. Алматы облыстық ... ... ... Азаматтық
істер жөніндегі сот коллегиясының істері.
58. Алматы қаласы мемлекеттік нотариалдық кеңсесінің 1997-1998
жылдардағы нотариалдық тәжірибені ... ... ... ... ... ... кеңсесінің 1997-1999
жылдардағы мүрагерлік істері.
60. ... ... ... 1999-2002 жылдардағы азаматтық
істері.
61. Алматы қаласы Заң кеңесі мекемесінің 2000-2003 жылдардағы
түсіндірме ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 116 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Алтын орда."6 бет
"нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері:инкапсуляция, мұрагерлеу, полиморфизм"5 бет
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет
Азаматтық құқық негіздері жайлы20 бет
Азаматтық құқық пен сақтандыру құқығының арақатынасы21 бет
Азаматтық құқық туралы6 бет
Азаматтық құқық туралы ақпарат18 бет
Азаматтық құқықтық қатынастар туралы ақпарат52 бет
Акциз салығын төлеудің ерекшеліктері18 бет
Ақпараттық технологияларды қолдану арқылы Web-сайт құру және зерттеу44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь