Мүктердің биологиялық белсенді заттардың химиялық зерттеуі

КІРІСПЕ 6
1 НЕГІЗГІ БӨЛІМ. ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 Мүктәрізділер туралы мәліметтер, түрлері мен таралуы 7
1.1.1

1.2
1.3
1.4

2
2.1
2.2

2.3

3
3.1
3.2
3.3


Pottiaceae Schimp. тектес Tortula desertorum Broth. Bot мүгі туралы мәлімет
Көмірсулар. Классификациясы және анықтау жолдары
Аминқышқылдар туралы мәлеметтер
Мүктәрізділердің биологиялық белсенділігі мен қолданылуы.
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
Шикізаттың сапалылығын анықтау
Негізгі БАЗ.дың фитохимиялық талдауы мен олардың сандық анықталуы
ҚХ әдісімен Tortula desertorum.нан көмірсулар мен амин қышқылдарды анықтау
ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
Зерттеу әдістері мен қажетті материалдар
Сапалық анализ жүргізуге арналған әдістемелер
Сандық анализ жүргізуге арналған әдістемелер
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ



8
9
14
16

19
19
23

23

27
27
27
28
31
32
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бұл жұмыс Қазақстан Республикасының құмды аймақтарында өсетін Tortula desertorum Broth. Bot. (Pottiaceae Schimp.) мүгінің химиялық зерттеуін жүргізуге арналған.
Зерттеудің өзектілігі. Мүктәрізділер басқа да өсімдіктер сияқты экологияда өзіндік орын, алып биосферада маңызды рөль атқарады [1]; табиғи ортаға әсер етеді: топырақтың ылғалдылығын жоғарылатып [2], оның жылулық және газ режимдеріне, физико-химиялық қасиеттеріне әсерін тигізіп, топырақта органикалық заттардың жиналуын және біріншілік гумустың түзілуін қамтамасыз етеді [3]. Соңғы кездері мүктәрізділерді қоршаған ортаның ластану деңгейінің индикаторлары ретінде қолданады. Мүктер - айналымды жүйеге ие емес өсімдіктер. Олар осмос қысымын пайдаланып, ылғалдылықты жауын – шашын немесе атмосферадан алады. Жауын – шашынмен келетін минералды заттарды жинақтап, мүктәрізділер тіршілік топтаманың аяғында ыдырап, өзінің биомассасымен оларды топыраққа береді. Сондықтан да мүктәрізділер орман денсаулығы үшін аса қажетті. Мүктәрізділердің құрамынан ерекше заттар анықталды, олардың біразы антибиотикалық, инсектецидті, пестицидті және ісікке қарсы әсерлерге ие [4]. Кейбір мүктердің экстракттарынан, мысалы бриофиттерден антимикробты белс
енділік қасиет анықталды. Экстракттардың биологиялық белсенділігі олардың ағзаға көпжақты кешенді әсер етеді. Бриофиттер жасушаларының тең жартысында тірі ағзалар жоқ, яғни бос болып келеді, сондықтан да олар ылғалдылық пен иістерді сіңіру қабілетіне ие. Ұзақ жылдар бойы бриофиттер кескін, жара, бактериоз, өкпе туберкулезі, неврастения, сынулар, конвульсийлер т.б. емдеу мақсаттарында дәрілік өсімдіктер ретінде қолданылған. Осыған орай бұл өсімдіктердің химиялық құрамын, биологиялық белсенділіктерін зерттеу үлкен ғылыми және тәжірибелік қызығушылық тудырады [5].
Шешілетін мәселенің заманауи тұрғыдан бағалануы. Қазіргі уақытта бриофиттер құрамынан көп мөлшерде ароматты қосылыстар, полиқанттар, карбон қышқылдары табылды. Мүктәрізділер Қазақстанда мүлдем зерттелмеген жоғары өсімдік топтарының бірі болып табылады, және олардың химиялық құрамы туралы мәліметтер де өте аз. Сондықтан да мүктәрізділердің химиялық құрамын зерттеу, отандық өсімдік шикізатынан биологиялық белсенді кешеннің жаңа көздерін іздеу және олардың негізіндегі құралдарды медицина, фармацевтика, ауыл шаруашылықта қолдану негізгі мәселелердің бірі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты –Тortula desertorum – ның химиялық құрамын зерттеу.
Ғылыми зерттеу жұмысында қолданылған қондырғылар мен әдістер: УК – сәулесі, хроматография, экстракция, әдістері.
1. E.Z. Baisheva, S.N. Zhigunova, V.B. Martynenko, and P.S. Shirokikh Ecological and Phytocenotic Features of the Bryophyte Component of Water Protection Forests on the Ufa Plateau // Russian Journal of Ecology, 2009, Vol. 40, No. 3, pp. 180–186.
2. П. Биеньковски, А. Титлянова, Э. Диттвалд, С. Шибарева, Изменеие элементного состава фитомассы сфагновых мхов в процессе торфообразования // Вестник ТГПУ 2008, Выпуск 4 (78), 30-34.
3. У.К. Маматкулов, И.О. Байтулин, С.Г. Нестерова Мохообразные Средней Азии и Казахстана.– Алматы: Қазақ Университеті, 1998. 133с.
4. H. Becker Bryophytes a rich source of secondary metabolites // Bot. acta. 1989.102. №3. P. 181-182.
5. Рыскалиева А.Б., Абилов Ж.А., Нестерова С.Г., Султанова Н. А. Мүктер-жаңа биологиялық белсенді қосылыстардың көздері // «интеллектуалды қарқын: жастар, ғылым және» инновация» ұраны атты «Ғылым әлемі» студенттер мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясы, 2010, 61.
6. У.К. Маматкулов К использованию мхов в качестве сорбентов тяжелых металлов // В кн.: Лихеноиндикация состояния окружающей среды. Таллин. 1978. С. 118-120.
7. А.А. Семенов, В.Г. Карцев Основы химии природных соединений том1: Москва ICSPF press-2009, стр.102-334.
8. Н.А. Исакова К флоре листостебельных мхов Южного Урала часть 2. Анализ флоры листостебельных мхов Ильменского заповедника Известия Челябинского научного центра 2006, вып. 2 (32), 83-88.
9. Л. И. Савич – Любицкая, З. Н. Смирнова Определитель сфагновых мхов СССР, Л., 1968; Определитель листостебельных мхов СССР. Верхоплодные мхи, Л., 1970
10. Keyte I., Wild E., Dent J., and Jones K.C. Investigating the Foliar Uptake and Within-Leaf Migration of Phenanthrene by Moss (Hypnum Cupressiforme) Using Two-Photon Excitation Microscopy with Autofluorescence // Environ. Sci. Technol. 2009, 43, 5755–5761.
11. P.C. Onianwa Monitoring atmospheric metal pollution: a review of the use of mosses as indicators // Environmental Monitoring and Assessment 2001, 71, 13–50.
12. P. Gramatica, F. Battaini, E. Giani, E. Papa, R.j A. Jones, D. Preatoni, and R.M. Cenci Analysis of Mosses and Soils for Quantifying Heavy Metal Concentrations in Sicily: A Multivariate and Spatial Analytical Approach // ESPR – Environ. Sci. & Pollut. Res. 2006, 13 (1), 28 – 36.
13. З. Сейітов Биохимия. – Алматы: Қайнар, 1992. - 384бет.
14. Биохимические методы анализа растений / Под ред. М.Н. Запрометова. М., 1960, стр. 68-82.
15. М.С.Ержанова, Г.Ш.Бурашева. «Углеводтар химиясы» арнайы курс лекцияларының конспектісіне методикалық құрал. 1-бөлім. Алматы, КазМУ, 1993ж. 31бет.
16. З.С. Сеитов Биологиялық химия, алматы, 2000, 856 с.
17. Н.В. Скляревская, Л.Ф. Стрелкова, А.Б. Зеленцова. Состав и структура полисахаридных комплексов Comarum palustre (Rosaceae) // Раст. ресурсы. 2008. вып. 3. C. 83-89.
18. Л.Г. Бабешина, М.В. Белоусов, Р.Р. Ахмеджанов, Н.В. Келус Обоснование перспективы комплексного применения сфагнового мха в медицинской практике // Новые достижения в создании лекарственных средств растительного происхождения: Материалы всероссийской науч.-практич. конф., посв. 100-летию со дня рождения проф. Л. Н. Березнеговской. – Томск, 2006. С.89–93.
19. Seo C., Choi Y-H., Sohn J.H., Ahn J.S., Yim J.H., Lee H.K., Oh H. Ohioensins F and G: Protein tyrosine phosphatase 1B inhibitory benzonaphthoxanthenones from the Antractic moss Polytrichastrum alpinum // Bioorganic & Medicinal Chemistry Letters 2008, 18, 772-775.
20. С.Залманова. Водные мхи в дизайне аквариума // Садовод. №47. 2010.
21. Fernández J.A., Carballeira A. Evaluation of Contamination, by Different Elements, in Terrestrial Mosses // Arch. Environ. Contam. Toxicol. 2001, 40, 461–468.
22. Гос. Фармакопея СССР вып.2. Общие методы анализа. Лекарственное растительное сырье. МЗ СССР – 11 изд. доп.- М.: Медицина, 1991.400с.
23. Музычкина Р.А., Корулькин Д.Ю., Абилов Ж.А. Качественный и количественный анализ основных групп БАВ в лекарственном растительном сырье и фитопрепаратах – Алматы: Қазақ Университеті, 2004. - 116- 117 с.
24. Hall B.H., Louis V.L. Methylmercury and Total Mercury in Plant Litter Decomposing in Upland Forests and Flooded Landscapes // Environ. Sci. Technol. 2004, 38, 5010-5021.
25. В.Б. Ильин Тяжелые металлы в системе почва-растение. Новосибирск, 1991. 151 с.
26. Д.Г. Тагидиси, С.Д. Алиев Микроэлементы и здоровье. М., 1979. с. 55
27. Е.С. Фомина, Е.А. Трошина Биоиндикация и биотестирование как методы определения загрязненности водных объектов. Сборник статей V Международной научной конференции студентов и аспирантов "Охрана окружающей среды и рациональное использование природных ресурсов", 12 - 14 апреля 2006 г, - Донецк. – С. 93.
28. Л. Г. Бязров Лишайники – индикаторы радиоактивного загрязнения. М., 2005. – с. 16 – 407.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министірлігі
М. Ганди атындағы «Дарынды балаларға арналған мамандандырылған ...... ... ... биологиялық белсенді заттардың химиялық зерттеуі»
Секция: Химия
Орындаған:
10 сынып оқушысы Аманжолқызы Арайлым
Ғылыми жетекші:
химия ғылымдарының кандидаты Казимова А. Ж.
Ғылыми ... ... ... ... Н. ... 2011 ж.
Аннотация
Жұмыстың мақсаты – Тortula desertorumның химиялық құрамын зерттеу.
Жұмыс 33 беттен, 6 суреттен және 6 кестеден тұрады.
Зерттеу ... - ... ... ... ... ... ... Tortula desertorum Broth. Bot. түрі.
Ғылыми-зерттеу жұмысында қолданылған қондырғылар мен әдістер: УК –
сәулесі, хроматография, экстракция әдістері.
Зерттеулер міндеттері:
1. ... және ... ... ... ... және ... ... анықтау және биоиндикация
жүргізу.
3. Құрамындағы биологиялық белсенді ... ... ... ... ... ... ... күлділігі) анықталды
• Биологиялық белсенді заттардың сапалық талдауы жүргізілді
• Күлдегі элементтік ... ... және ... ... ... мен ... идентификациясы жасалды
Нәтижесі:
Жүргізілген жұмыстың нәтижесінде алға ... ... ... ... ... ... ... Алғаш рет Pottiaceae Schimp. текті, Tortula ... Broth. ... ... ... және ... сараптаулары жүргізілді. Нәтижесінде
шикізаттың ылғалдылығы 0.28%, күлділік 64.78% ... ... ... ... ... күл ... микро-
және макроэлементтер анықталды. Мүк құрамындағы ең көп сандық үлесті
құрайтындар Ca, K, Fe, Mg элементтері, ал ең аз ... ... ... Pb, Cu ... Бұл ... ... аса тиімді жерлерде
өсетіндігіне байланысты, өйткені мүктәрізділер ... ... ... ... ... тамаша биоиндикаторлары болып
табылады.
6. Pottiaceae Schimp. тектес бриофиттер ... ... ал ... ... ... ... глутамин
қышқылы, серин бар екендігі анықталды.
Практикалық мәні – Қазақстан территориясында өсетін мүктәрізділердің
химиялық ... ... ... кешені (ББК) туралы ғылыми
мәліметтерді жинақтау және ... ... ... ... ...... химического состава Тortula desertorum.
Работа состоит из 33страниц, 6 рисунков и 6 ... ... – вид ... ... Schimp., ... Broth. Bot., ... на ... Балхашского региона.
Методы и приборы, использованные при выполнении научно-
исследовательской работы – УФ-лучи, хроматография, метод экстракции.
Задачи исследования:
1. Проведение ... и ... ... ... микро- и макро-состава, проведение биоиндикации.
3. Идентификация биологически активных веществ.
Научная новизна работы:
• Определена доброкачественность (влажность, зольность) сырья.
... ... ... биологически активных веществ.
• Проведены анализ элементного состава золы и биоиндикация.
Результаты:
В результате проведенной работы цель ... и ... ... ... следующие результаты:
1. Впервые проведен количественный и качественный ... мхов ... Broth. Bot. ... Pottiaceae Schimp. В результате
исследований установлено, что ... ... 0,28 ... 64, 78 ... ... ... ... определен микро- и
макроэлементный состав. В составе мхов ... ... Ca, K, Fe, Mg, ... ... ... элементы
Cd, Ni, Pb, Cu. Такой количесвтенный состав ... с ... в ... ... ... местах, так как мхиподобные
являются прекрасными ... ... ... среды.
3. В бриофитах семейства Pottiaceae Schimp.из углеводов ... а из ...... лизин, треонин, глутаминова
кислота, серин.
Практическая значимость – ... ... ... по химическому
составу биологически активного комплекса (БАК) мхиподобных, произрастающих
на ... ... их ... в ... и ... ... or the work – Chemical investigation of Тortula desertorum
The work include 33 page, 6 pictures and 6 ... of the work– Tortula ... Broth. Bot. ... ... growing on sand of Balhash ... of analyses UV ligth, ... ... novelety:
• The quality of moss were done (moisture, ash content)
• Analyses of bioactive compounds were done
• Elemental contamination and bioindication were ... Sugar and ... were ... of ... The quantitative and quality analyses.
2. Macro- and microelements contamination and bioindication ... ... of ... active ... ... ... In the first time ... and qualitative contamination of moss
Tortula desertorum Broth. Bot. ... Schimp.) were done. ... moisture – 0.28 and ash content - ... Macro- and ... were ... by atom-absorption
spectroscopy methods. In main ... containe Ca, K, Fe, ... less - Cd, Ni, Pb, Cu. The ... of elements depenfs ... region of growing of moss, because they can be use ... of ... From species of Pottiaceae Schimp. were ... ... ... ... ... acid and serine
Practical value – The collection of literature date of biological
active complexes of moss growing in ... and use these ... and ... ... ... | 6 |
|1 ... ... ӘДЕБИ ШОЛУ | ... ... ... ... ... мен ... | 7 |
|1.1.1 | Pottiaceae Schimp. ... Tortula ... Broth. | |
| |Bot мүгі ... ... ... |Көмірсулар. Классификациясы және анықтау жолдары |Ы ... ... ... мәлеметтер | ... ... ... белсенділігі ... |мен ... |ҒАН |
|2 ... ... ЖӘНЕ ... ТАЛҚЫЛАУ |ӘДЕБИЕТТ|
|2.1 | |ЕР |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... БАЗ-дың фитохимиялық талдауы мен олардың сандық| |
| ... | |
| |ҚХ ... Tortula ... ... мен амин | ... ... ... | |
| | | |
| ... ... | |
|3 | | |
| ... әдістері мен қажетті материалдар | ... | | |
| ... ... ... ... әдістемелер | ... | | |
| ... ... ... ... ... | ... | | |
| | | |
| | | |
| | | |
| | | ... ... ... Бұл ... ... Республикасының құмды
аймақтарында өсетін Tortula desertorum Broth. Bot. ... ... ... зерттеуін жүргізуге арналған.
Зерттеудің өзектілігі. Мүктәрізділер басқа да ... ... ... ... алып ... маңызды рөль атқарады [1]; табиғи
ортаға әсер етеді: топырақтың ылғалдылығын жоғарылатып [2], оның ... газ ... ... ... әсерін тигізіп,
топырақта органикалық заттардың жиналуын және біріншілік гумустың ... ... [3]. ... ... ... ... ортаның
ластану деңгейінің индикаторлары ретінде қолданады. ... - ... ие емес ... Олар ... ... ... ылғалдылықты
жауын – шашын немесе атмосферадан алады. ...... ... ... ... ... тіршілік топтаманың аяғында
ыдырап, өзінің биомассасымен оларды топыраққа ... ... ... ... ... үшін аса ... Мүктәрізділердің құрамынан
ерекше заттар анықталды, олардың біразы антибиотикалық, инсектецидті,
пестицидті және ... ... ... ие [4]. Кейбір мүктердің
экстракттарынан, мысалы бриофиттерден антимикробты белс
енділік қасиет ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Бриофиттер ... ... тірі ... жоқ, яғни бос ... келеді, сондықтан да олар
ылғалдылық пен иістерді сіңіру қабілетіне ие. Ұзақ жылдар бойы ... ... ... өкпе ... ... ... т.б. ... мақсаттарында дәрілік өсімдіктер ретінде
қолданылған. Осыған орай бұл ... ... ... ... зерттеу үлкен ғылыми және тәжірибелік
қызығушылық тудырады ... ... ... ... бағалануы. Қазіргі уақытта
бриофиттер құрамынан көп мөлшерде ароматты қосылыстар, полиқанттар, карбон
қышқылдары табылды. ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады, және олардың химиялық құрамы туралы
мәліметтер де өте аз. ... да ... ... ... ... өсімдік шикізатынан биологиялық белсенді кешеннің жаңа
көздерін іздеу және олардың ... ... ... ... ... қолдану негізгі мәселелердің бірі болып табылады.
Жұмыстың мақсаты –Тortula desertorum – ның ... ... ... ... ... ... мен ... УК –
сәулесі, хроматография, экстракция, әдістері.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1 Мүктәрізділер туралы мәліметтер, түрлері мен таралуы
Мүктәрізділер дүниежүзінің барлық ... ... ... ... емес. Тропикалық елдерде олар негізінен таулы жерлерде
өседі. Аздаған ... ... ... ... ... шөлейт
аймақтарда кездеседі. Кейбір түрлері ағаштың қабығында эпифит ... суда өмір ... ... ... ... ... ... өсімдіктер жабынының қалыптасуында алатын орны ерекше [6].
Мүк тәрізділердің қарапайым түрлері ... және ... ... ... ... ... немесе слоевищиден
тұрады. Жақсы жетілген мүктәрізділер ... ... ... ... ... Барлық мүктәрізділердің тамырлары болмайды, өсімдіктердің
субстратқа бекінуін және топырақтан ... ... ... ... Ризоид дегеніміз сыртқы клеткаларда болатын өсімдіктер [7].
Өткізгіш системасы шоқ түрінде болмайды, тек ... ... ... мүктерді ішінде Роіуігісһасеае түқымдасында) трахеидтер мен сүзгілі
түтіктерге ұқсас ... ... ... ... Олар ... ... өсімдіктердің орталық цилиндрінің құрылысына ұқсас ... ... ... ... сатыдағы өсімдіктерден ерекше бөліп
тұратын негізгі бір белгі, ол ... даму ... ... ... ... ... және спорофитінің (жыныссыз ұрпақтың)
біршама нашар жетілуі.
Мүк тәрізділерді инвентаризациялау әлі ... ... ... ... ... және ... жарты шар аймақтарын нашар
зерттеген. Дүние жүзі бойыншы шамамен 22000-нан ... ... ... түрлері кездеседі. Олардың 8500 дейін ... ... ... ... дейін (кейбір авторлардың мәліметтері бойынша 18000-дейін)
жапырақты-сабақты мүктер (700-ден аса туыс) және 300-дей түрін (3 немесе ... ... ... ... ... өсімдіктердің ішінде түрлерінің
саны жағынан мүк ... ... ... ... ... ... Азия мен Қазақстанның мүктәрізділер флорасы 186 тек пен 68
тұқымдастан тұратын 615 түрден құралған. ... тобы 71 ... ... ... тобы 544 түрді қамтиды. Бұл аймақ үшін ... ... ... санын толық және таулы аймақ флора
байлығының орташа деңгейіне сәйкес ... деп ... ... ... ... Орта Азия мен Қазақстанның мүктәрізділер флорасы Кавказ (627 түр),
Таяу Шығыс (635), Сібір (625), Украин Карпаттары (488), ... ... (677) мен ... (591) сағақжапырақты мүктер флорасына жақын.
Теңіз ... ... мен ... ... ... өз ... ... (Hornworts) – әдетте тропиктерде таралған 300
түрді біріктіретін, 6 тұқымдастан тұратын, 2 текті қамтитын ерекше топ [8].
Печеночникті ... ... ... (Liverworts) 2 класқа
бөлінеді: маршанциевые және юнгерманниевые.
Маршанциевые ... ... - ... ... ... ... ... өсетін бүкіл жер шарында, ... ... ... ... ... табылған Naiadita
кіретін, 420 түрді біріктіретін, 35 тұқымдастан тұратын, 16 ... ... ... (Jungermanniidae) – 9 мың түрді
біріктіретін, 240 тұқымдастан ... 45 ... ... (Musci) 3 ... ... сфагновые, андреевые және бриевые.
Андреевые мүктәрізділер – ... ... ұсақ ... ... ... ...... кең ауқымды ерекше топ.
Сағақжапырақты және печеночникті мүктәрізділер ... ... ... ылғалды климатты елдерде таралған; аз ғана саны құрғақ
жерлерде өседі [9]. ... ... ... ... ... бір ... айтқанда барлық жерлерде өседі [10].
Бұл уақытқа дейін отандық мүктәрізділердің химиялық ... ... ... ғана бар, ... да ... ... зерттеу, отандық өсімдік шикізатынан ББК-нің жаңа көздерін іздеу
және ... ... ... ... фармацевтика, ауыл
шаруашылықта қолдану өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Түрлі бірегей ... ... ... ие, ... ... мен қоршаған ортаның түрлі факторларының экологиялық жағдайларының
индикаторлары болып табылатын мүктер ... бар жаңа ... ... болып
табылады [11, 12]. Сондықтан да оларды химиялық анықтау, бөлу мен ... ... ... ... белсенділіктерін зерттеу үлкен ғылыми
және тәжірибелік қызығушылық білдіреді.
1.1.1 ... Schimp. ... Tortula ... Broth. Bot ... ... ... Schimp. ... Tortula desertorum Broth.
Bot. түрі топырақтарда, ақ балшықта, тас пен ... ... ... пен сландық жыныстарда; таулы аймақтарда 300-5100 м.
биіктікте кеңінен ... ... ... ... және ... қатарласа өседі. Негізінен Тауқұм, Мойынқұм, Торанғылқұм,
Күшікжал, Аралқұм, Белсексеул топырақтарда қаптап өседі.
Tortula ...... ... ... ... ... бірі болып табылады. Ылғалдылық, жарықтың интенсивтілігі
сияқты фактор шөлдегі Tortula ... ... ... және ... ... ... уақытқа дейін еліміздегі мүктәрізділерінің химиялық құрамы толық
зерттелмеді, әдеби шолу нәтижелері де аз ... ... ... Бұл
жұмыста мүктәрізділердің құрамында кеңінен ... ... ... ... ... қарастырамыз.
Сурет 1. Pottiaceae Schimp. тектес Tortula ... Broth. ... ... Классификациясы және анықтау жолдары
Көмірсулар (қант) дегеніміз – табиғи ... ең ... ... тобының бірі. Олардың жалпы формулалары Cx(H2O)y, мұнда x,
y бүтін сандар.
Көмірсулар өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... ... су мен көмірқышқыл газынан
фотосинтез процесі ... ... ... ... ... ... алмайды, олар көмірсуларды өсімдік ... ... ... күн ... ... ... қалыпты жағдайға
келтіру деп қарауға болады. Бұл энергия ... ... ... ... яғни олардың тотығуы нәтижесінде түзіледі.
Көмірсулар әртүрлі ... ... ... ... (x = 3) аз ... молекулалық массасы бірнеше миллионға (n
> 10000) ... ... ... шейін.
Көмірсулар құрамына қарай жай қанттар және күрделі қанттар болып
бөлінеді. Жай ... өз ... ... тобынан құралған альдозаға,
және кетон тобынан тұратын кетозаларға бөлінеді. Оларға жататындар: триоза,
тетроза, пентоза, гексоза, ... ... ... да ... ... және ... еместер. Қанттәрізділерге
тотықсызданатын және тотықсызданбайтын көмірсулар ... ... ... ... ... ... ... көмірсулардың
классификациялану схемасы 2 суретте келтірілген.
Сурет 2. Көмірсулардың классификациялану сызбанұсқасы.
Құрамына кіретін молекулалардың құрылымының санына және ... ... ... ... 3 ... ... [13]. Олар: моноқанттар,
диқанттар мен олиго және полиқанттар.
1. Моноқанттар немесе жай ... ... ... ... (1), глюкоза (2), фруктоза (3) және басқалар жатады.
1 ... ... мен ... ... ... кезінде моноқанттардың
екі молекуласына ыдырайды. Олар: сахароза, лактоза, ... ... ... ... – әр ... үш және одан ... ... моноқанттардан тұратын көмірсулар.
4
3. Полиқанттар – молекулалық массасы жоғары күрделі заттар, гликозидтік
байланысымен жалғасқан моноқанттардан құралады. Олар ... ... n ... молекуласына ыдырайды. Моноқанттарға ... ... (5), ... ... ... пентозандар және
т.б.
5
Кейбір полиқанттар мукополиқанттар деп аталады. Олар аминоқанттардан
және урон ... ... ... ... ... ... лигнин, гепарин, т.б. Полиқанттар өте күрделі, олардың
құрамына 1000 – ға ... ... одан да көп ... ... ... ... молекулалық массасы да өте жоғары, млн, тіпті одан да
жоғары болады. Көне заманнан белгілі сахарозаны ... ... ... мен ... ... білген. Фруктоза 1722 жылы балдан алынған, ал 1811
жылы Кирхгофф крахмалды гидролиздеу ... ... ... ашты.
Олар өсімдіктің 80%-ын, ал жануарлар организмінің 2%-ын құрайды. Ал
сальмонелла, ... ... ... жұмыртқасының
құрамында дезоксиқанттар түрінде табылған [14].
Белгілі туындылары: глюкоза (жүзім қанты) С6Н12О6, ... ... ... ... және ... ... сапалық анализ жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... күмісті
қолданады. 1,2 – диол және 1,2,3- диолдармен реакцияда ... ... және ... тетраацетатын пайдаланады. Бьюкенен, Деккер және
Лонг ... емес ... ... үшін ... ... ... арасында 1,2,3 – триол жүйесінен құралған көмірсуларды,
1,2 – диолдан құмырсқа қышқылының түзілуімен ажыратуға болады. ... ... ... ... Шифф ... ... анықтады. Басқа
әдісте тотықтыруды бензолдағы ... ... ... жүргізеді [15]. Қанттарды анықтау үшін қолданылатын бұл ... ... ... ... ... ... тиісті екенінен тәуелсіз қолданылады.
Моноқантты радикалдардың арнайы түрлері үшін ... ... ... және ... реактив ретінде
анилинфталатты қолданады. Гексулоза өзгеріссіз қалады; альдопентоза ашық
шиелі–қызыл түс ... ... урон ... альдогептоза және
альдооктаза - қызыл - ... 6 – ...... және 2 – ... ... - ... ... сапалық сараптама жүргізу үшін, сонымен қатар ҚХ
әдісін де ... ҚХ ... ... ... алғаш рет Партридж
ұсынды. Хроматограммада әртүрлі моноқанттың ... ... ... ... реактивтерді пайдаланады:
п- Анизидин – HCl. Қажетті ... - ... ... ... (3%) ... ... Хроматограмманы 1000С кептіру
кезінде альдогексозалар жасыл–қоңыр түс, гексулоза – лимонды-сары, 6 ...... урон ... - ... ... Түстердің интенсивтілігі ИҚ сәулесімен жарықтандыру кезінде артады.
β–нафтиламин – HCl. Хроматограмманы ... ... 10мин ... ... (бос және ... сарғылт–қоңыр түске өзгеретін
сары түс береді; 6 – дезоксиальдогексоза гексулоза сияқты, альдогексоза –
ашық–қоңыр, альдопентоза – ... түс ... ... 800С ... ... 10мин бойы ... Альдогексозалар көк, күлгін – көк немесе
жасыл – көк ... ал ... - ... ... дақ түзеді.
Түрлі мақсаттар үшін көп мөлшердегі еріткіштердің комбинациясын қолданды.
Қанттардың қоспаларын бөлу үшін еріткіштердің дәл осы ... ... деп ... болжауға болмайды. Әсіресе егер зерттелетін жүйеде
полиқанттар болған жағдайда, ... ... ... жиі ... 1
кестеде қанттарды бөлу үшін қолданылатын кейбір ... ... ... ... ... ... ... сараптама жүргізу
кезіндегі кейбір еріткіштердің қоспалары
|№ | ... ... ... |
|1 | Суға ... ... ... қабатын қолданады) |
|2 | Суға ... ... ... |
|3 | ... (2) – ... (1) – су (2) |
|4 | ... (3) – сірке қышқылы (1) – су (3) |
|5 | ... ... (5) – этил ... (1) – су (4) |
|6 | изо – амил ... (4) – сірке қышқылы (1) – су (1) |
|7 | Суға ... ... |
|8 | ... ... (3) – пиридин (1) – су (1.5) |
|9 | ... ... (3) – ... (2) – су (1.5) ... | ... ... (7) – ... (7) – су (6) |
|11 | ... ... (4) – су (5)+10 г% ... ... |
| ... қышқылы ... | ... ... (4) – этил спирті (1.1) – су ... | ... ... (6) – ... (4) – су (3) ... | ... ... (7) – сірке қышқылы (1) – су (2) |
Көмірсуларға арнайы сараптама ... ... ... моно ... түріне байланысты еріткіштер жүйесін таңдап аламыз. 2 кестеде
моноқанттардың кейбір түрлерінің әртүрлі еріткіштер жүйесіндегі Rx ... ... ... ... еріткіштердегі Rx мәні
| | |
| |Rx - ... ... ... ... ... | |
| | |
| ... ... |коллидин –су|Суға қаныққан |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... спирті| ... |
| ... | | ... |
| Галактозa | 0.50 | 0.29 | 0.68 | 1.00 ... |0.58 |0.38 |0.79 |0.89 |
| |0.80 |0.65 |0.92 |1.02 ... |0.85 |0.81 |0.86 |1.23 ... |1.00 |1.00 |1.00 |1.00 ... |1.50 |1.31 |1.12 |1.34 ... | | | | ... ... хроматография әдісімен ... ... ... ... қолданды: н-бутанол – пиридин
– су (4:1:5) және н-бутанол – пиридин – су (6:4:3). Хроматограмманы ... ... ... ... 10-15 мин бойы ұстайды, айқындағыш ретінде
анилинфталат реактивін қолданады. Моноқанттар хроматограммада қоңыр түсті
дақтар түрінде ... яғни Rf мәні ... ... ... ... ... Аминқышқылдар туралы мәлеметтер
Қышқылдың немесе ферменттің көмегімен ... ... ... амин қышқылдарына ажырап, бөлшектенетіні ... ... ... ... ... ... ... мономерлі
жеке заттар [16].
Аминқышқылдары – бұлар органикалық қышқылдар. Олардың молекуласында
карбоксильдік топ та, аминдік топ та бар. Амин ... ... топ α-, β-, γ- ... да және ... ... да ... Табиғи
белоктардан тек, α-амин қышқылы ғана табылған. Оның жалпы формуласын мына
түрде көрсетуге болады:
мұндағы R- ... ... ... ... Амин ... – химиялық және биологиялық ... ... ... ... ... классификациясы
Құрамындағы карбоксил және амин топтарының реакцияға қатысуы барлық
амин қышқылдарына тән ... Амин ... ... ... олар ... де, қышқылдармен де әрекеттесіп тұз түзеді;
спирттермен әрекеттесу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ұшырайды.
1. Нингидриннің қатысуымен болатын реакция.
Бұл реакцияның ... ... ... α- амин ... түсті
реакциясы осыған негізделген және амин қышқылдарының ұқсастығын білу ... ... ... жеке ... сандық мөлшерін анықтау үшін
қолданылады. Нингидрин – ... ... Оның ... амин ... және дезаминдену реакцияларына ұшырайды [17].
Тотықсызданған нингидрин ... ... ... және ... ... түсе ... Бұл ... көкшіл-күлгін
түсті зат пайда болады. Осы зат бояуының реңі бойынша колориметрлік әдіспен
570 нм толқын ұзындығында амин ... сан ... ... ... ... белсенділігі
мен қолданылуы.
Жапырақты мүктердің, әсіресе сфагнумдардың адам өмірінде ... Олар ... ... ... ... ... жолға
қойылып келген және оның көлемі жылма - жыл өсіп отырған. Шымтезек отынын
жақсартудың ... ... ... ... оның ... және ... арта түседі (торф брикеті, кокс газдар). Шымды
құрғақ айдау (айыру) кеңінен дамып келеді. Бұл ... аса ... ... ... ... ... ... қышқылы, қант. спирт (1т.
құрғақ шымтезектен 120 л дейін). ... ... өте ... ... оны ... ... ... Дәлірек айтсақ шымтезекпен
үйдің шатырының (чердактің) қабырғаларын, этажды үйлердің арасын тығыздап
бекітеді және ... жылу ... ... да ... құбырларға (трубопроводтарға) және ... ... ... ... ... ... немесе суықты өткізбейтін
(изоляционный) бұйымдар дайындалады. Сонымен бірге қағазға және картонға
қажетті заттар алынады. Бойына суды көп ... ... ... ауыл ... кең ... және алуан түрлі мақсатта
қолдануға мүмкіндік береді. Оны мал шаруашылығы фермаларында, малдың ... және ... ... ... өсіруге қажетті құмыралар жасауға
пайдаланады. Сонымен бірге тағамдарды ... және бір ... ... материал ретінде де пайдаланады.
Басқа өсімдік түрімен салыстырғанда мүктәрізділер мен мүктік
шымтезектің әлемдік қорларында көміртек көп ... ... ... ... ... ... қолданылады. Әлемде сулары лимон
шырынынан да қышқыл мүк батпақтарды ... ... ... ... апаттардың зардаптарын жою үшін қажетті сорбенттер өндіріледі.
Бұл сорбенттер ... ... суды ... ... ... ... ... еуропалық қалаларда ауаның ластануының мониторингі үшін
арналған көпірлерде ілінген мүгі бар ... ... ... мүк ... жуғыш дезинфекциялайтын құрал өңделген. Бұл
құрал ... ... ... талаптарына сай келеді. Мүк пен шымтезектен
ағаш спиртін алуға болады. Спирт ішкі жану қозғалтқыштары үшін октан саны
100 ... ... ... ... ... ... уақытта мүктердің көптеген компоненттері әр ... ... ... ... белгілі [18,19]. Олар энзим
ингибирлеу, цитотоксиклалық эффект, кардиотоникалық, антибактериалды,
антиоксидантты, ... ... ... ... ... ... саңырауқұлаққа қарсы токсикалық әсер тигізеді [20,21].
Сонымен қатар дәнді-дақылдарды қыста сақтаудың көптеген ... ... ... ... сақтау, мысалы алма, сәбіз, қызылша және
т.б көкөністерімен жемістерді құрғақ ... ... ... әдіс ... Ол үшін ... ... ... сфагнумын қолданады, жұмсақ
мүкке салынған алмалар ... ... ... ... ... ... ... кедергі келтірмейді.
Сфагнум бактерицидті әсерге ие, сондықтан дәнді-дақылдардың шіруіне
кедергі жасайды, сонымен қатар ылғалдылығы жоғары ... ... ... үсіп кетуден өзіне ылғалды тарту қабілеті арқылы ... тағы бір ... ... ... ... ... тән иісін
жоғалтпайды.
Мүктер күннен-күнге аквариумдердегі ең ... ... ... Сулы ... өте ... ... және аз ғана мөлшері әртүрлі көлемдегі
аквариумды безендіруге кең қолданылады. Мүктер ... ... ... де ... ... ... аквариумге ерекше түр береді.
Аквариум дизаинінде келесі ... ... ... fontanus, Riccardia
chamedryfolia, Spiky Moss, Taiwan Moss, Flame Moss, Erect Moss.
Аквариумды әрлеу барысында мүктен жасалған таулар үлкен ... оны ... үшін ... ... ... пластикалық тордан төбешік
жасайды да, үстіңгі қабат ... ... ... ... субстрактқа
мүкті жабыстырады [22]. Төбешіктерді мүктердің бір ... ... ... ... ... ... қабырғаларын әрлеу үшін мүктердің келесі
түрлері жиі қолданылады: Christmas Moss, Spiky Moss, Peacock Moss. ... ... ... ... ие, ... ... қолданылады.
Мүктерден құрылысқа қажетті престелген плиталар алуға болады. Ең
көп қолданылатындары мүкпен торф. ... ... ... ... ... эрозияға ұшырауының алдын алады.
Медицинада қолданылатын мүктердің келесідей емдік қасиеттері бар:
бактерицидті, жараны ... ... ... қан ... және ... өте ... гигроскопиялы болып табылады, сонымен қатар газ
жұтқыш қасиетке ие. Хирургиялық ... және әйел ... ... ... да ... Сфагнум гигроскопиялық
қасиетінің арқасында мақтаның орнына таңғыш материал ретінде қолданады. Ол
құрамындағы ... ... зат ... ... ... жара ... ... қасиетке ие. Таңу үшін алдын-ала тазаланған, ішіне мүк
толтырылған ... ... ... ... ... ... ... болады). Бұндай мақсатта сфагнумның келесі түрлерін
қолданады: Sphagnum magellanicum Brid., Sph.centrale C. Jens, Sph. ... және ... ... ... өз ... 20 есе көп суды сіңіре
алады, бұл гигроскопиялылығы мақтадан 4 есе ... ... мүк ... - ... ... ... ... Сфагнумның осы қасиеті
бағбандарды да қызықтырды. Жердегі ... ... ... ... ... ... ... мүкті керекті субстрактқа
қосқанда оған қажетті ... ... және ... ... ... ... қатар артық ылғалды ... ... ... ... ... ... және ... өсімдіктерге қажетті
кезінде беріп тұрады. Сфагнумның арқасында ... ... ... да сақтауға болады. Ол үшін құтының айналасына мүктерді ... ... ... тұру ... келесі маңызды қасиетінің бірі спецификалық химиялық
құрылысы болып табылады. Полиқанттар, ақуыз, тритерпенді қосылыстар, ... және т.б. ... ... ол ... бойына сіңіреді және
антисептиктерді бойына ... Осы ... ... ... ... ... ... көп болса, ыдырауға тұрақтылығы жоғары болады.
Яғни ол шіруге қарсы қасиетке ие. Ал егер ... ... аз ... ... ... ... Осының нәтижесінде сфагнумның ортаны қышқылдау
қасиетіне байланысты балшықта өсімдіктің ... ... және ... бойы сақталатын химиялық орта түзеді.
Осылайша берілген әдеби шолуда Азия, Еуразия, Америка және ... ... ... мүк ... ... ... құрамы, биологиялық белсенділігі мен қолданылуы жалпыланып
келтірілді.
2 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... нысаны - Pottiaceae Schimp. текті, Tortula desertorum Broth.
Bot. мүгі болып табылады. Әдеби шолу ... бұл ... ... ... ... екендігін көрсетті. Сондықтан да ... ... ... - бұл ... сапалылығын анықтау болды [23].
Өсімдік шикізатының құрамындағы ылғалдылық пен ... ... оның ... ... ... көрсеткіштер болып
табылады.
Шикізат ылғалдылығы деп, шикізатты тұрақты салмағына дейін кептіру
барысында анықталатын, гигроскопиялық ... пен ... ... ... салмақтың жоғалуын түсінеді.
Tortula desertorum мүк түрінде ылғалдылық мөлшері төмен екендігін
0.1943% көруге ... ... мүк түрі ... ... ... ... байланысты оның ылғалдылығы төмен болды. Ал
күлділігі 64.7838% ... көп ... ... ... ... Мүктің ылғалдылығы мен күлділігінің мәндері
| | ... ... % |
| | |
| ... ... ... ... | 0.1943 | 64.7838 ... Bot. | | ... өте көп ... биогенді элементтердің (макро-, микро-)
жиналуымен түсіндіруге болады. Сондықтан да ... күл ... ... - ... ... ... анықталды.
Шикізаттың элементтік құрамын атомды-адсорбциялық спектроскопия
әдісімен зерттеу барысында зерттеуге ... ... 11 ... анықталды (4-
Кесте ).
Кестедегі мәліметтер бойынша мүк ... ең көп ... ... Na, K, Fe, Mg, Mn ... ал ең аз ... ... Cd,
Ni, Pb, Cu құрайтындығын көруге болады. Улы элементтердің мөлшері зиянсыз
деп белгіленген ... ... яғни ... ... ... ... ... болып табылады. Салыстырмалы
түрде ... мүк ... ... Fe > Mg > K > Na > Mn > Zn
> Pb > Ni > Cu > Co > Cd ... ... деп болжауға болады.
4-Кесте Tortula desertorum-ның элементтік құрамы
|Элементтер |Элементтік құрамының ... 10-2 , % ... |0.42 ... |0.21 ... |0.02 ... |2.54 ... |0.11 ... |82.07 ... |48.28 ... |0 ... |11.79 |
|K |25.38 ... |0.10 ... ... ... БҰҰ (ООН) ... кіретін елдермен
сәйкестендірілген, табиғи ... ... ... заттарының қатарына
кіреді [24, 25].
Мырыш өсімдік тіршілігінде маңызды орын алады, сондықтан да ... ... аз ... түрлі ауруларды тудырады. Мырыш тапшылығы көптеген
өсімдіктер ... ... ... ... ... алынған өсімдік
құрамында мырыш мөлшерінің сәйкестендірілген 0.42% ... ... ... ... ... ... Zn ... орташа алғанда 10,
құрғақ өсімдікте 15 - 70 ... ал ... бұл ... мөлшері 65 мг/кг
аспайды) [26].
Қорғасынның улылығы жоғары әрі мутагенді ... ... ... да биота үшін аса қауіпті. Өсімдікке ене ол олардың өлімін
тудырып, ... ... ... ... да ... бұл элементтің барынша аз болғаны дұрыс.
Сурет 3. Tortula ... ... ... ... ... ... ... мәні 0.02% анықталған болатын
(Өсімдіктерде оның концентрациясы 0.05-0.2 мг/кг аралығында болуы тиіс).
Тірі ағза ... ... ... химиялық элементтер кіреді. Кейбір
элементтер ... көп ... ... ... өте ... ... ... Химиялық элементтердің адам ағзасындағы
биологиялық орны әр ... ... ... ... - ... ... қысымының тұрақтылығын, иондық және қышқыл – негіздік
құрамын реттеушілер. Микроэлементтер тыныс алу, ... ... ... және ... ... гумус синтезі мен т.б.
үрдістерге белсенді қатысады. Макрo – және ...... ... йод, алюминий және кремний, сүйек және тіс ұлпаларының
түзілуін қамтамасыз ... ... ... гормондар,
дәрумендер, биологиялық белсенді заттар құрамына комплекс түзушілер немесе
активаторлар түрінде ... де зат ... ... ... тыныс алу, улы
заттарды залалсыздандыру үрдістеріне қатысады [27]. Ағзалардың қалыпты
қалыптасуы үшін, ... ... ету ... микроэлементтердің
белгілі концентрациясының, екіншіден, жұтылатын микроэлементтер ... ... ... ... ету ... микроэлементтер
орналасатын белгілі қосылыстардың формалары маңызды. Аталған талаптардың
сақталмауы түрлі ... ... ... ... ... ... ... концентрацияларының жоғарлауы немесе төмендеуі
эндемикалық ауруларды туғызуы ... – бұл ... және ... ... ... әсерін анықтау мен бағалау әдісі. Бриоиндикация ( грек. bryon - мүк)
биоиндикацияның бір ... ... ... Бұл ... ... ... ... дәрәжесін анықтау. Мүктер қоршаған ортаның ауыр
металлдармен ластануына өте нәзік әсер ... ... ... мүк ... ... ... заттардың саны бойынша табиғи
экожүйенің қаншалықты дәрежеде ластанғанын ... ... [28]. ... ... ... ... ... туралы көптеген
әдебиеттерде арналған.
Мүктер радиоактивті изотоптардың ауадан түсудің индикаторлары бола
алады. Мүктер мен қыналардың ... ...... ... ... ... ... алатыны. Сол кезде топырақ аса үлкен
рөл атқармайды. Сондықтан топырақтан ... ... ... ... ... мен ... атмосфераның ластану индикаторлары бола алады
[28].
Дәрілік шикізаттың ... ... деп ... ... шикізатынан бөлініп алынатын, сондай- ақ құрғақ қалдық түрінде
сандық анықталатын органикалық және бейорганикалық заттардың кешенін ... ... ... ... ... ... мөлшері – оның
сапалығын анықтайтын маңызды сандық көрсеткіші, әсіресе құрамындағы
заттардың ... ... ... ... ... ... шикізатының химиялық құрамы мен қолданылатын еріткішке байланысты
экстрактқа ... да бір ... ... ... Зерттеу нәтижесінде ББК
бөліп алу үшін ең тиімді еріткіш су ... ... ... экстрактивті
заттардың мөлшері бұл еріткішті қолданған ... ең көп ... ... ... ... фитохимиялық талдауы мен олардың сандық
анықталуы
Әдеби шолу нәтижелері бұл ... ... ... толық
зерттелмеген екендігін көрсетті, сондықтан да біз арнайы ... ... ... ... ... фитохимиялық талдау
жүргіздік (5-Кесте).
5-Кесте Tortula desertorum-ның фитохимиялық талдауы
| ... ... | ... | ... табиғи БАЗ-тардың |
| | ... |
| |+ ... ... амин ... |
|0.1-1 % | ... ... көк, көк, ... | ... ... ... |+ |Бос ... ие полиқанттар |
| | ... |
| |+ ... ... | ... ... ... ... (буы) |+ ... ... ... |
Мұндағы, «-» - теріс нәтиже;
«+» - оң нәтиже.
Фитохимиялық зерттеулер ... су ... ... ... ... шолу ... ... көптеген мүктәрізділер құрамында көп
мөлшерде полиқанттар бар екендігі ... ... да біз ... шикізатынан олардың сандық ... ... ... ... 1.50% ... ... ... қатар амин
қышқылдарының да сандық мөлшері 0.35% анықталды.
2.3 Қағазды хроматография әдісімен Tortula desertorum-нан көмірсулар
мен амин ... ... сулы ... ... ... мен ... ... - сірке қышқылы – су (40:12,5:29) жүйесін қолданып, ҚХ
әдісімен арнайы айқындағыштармен талданды (сурет 4). ... ... ... ... анықталды.
6
6-Кесте Tortula desertorum-ның өсімдігінің көмірсулар құрамы
|Заттар реті |Rf ... ... |0,15 ... ... |0,11 ... ... |0,38 ... ... |0,28 ... ... ... 1 |0,32 ... ... 4. Tortula desertorum мүгінің көмірсуларын ҚХ әдісі бойынша анықтау
Зертеу мәліметтері ... амин ... ... (7), ... (8), ... (9), серин (10), треонин (11) бар ... ... 5-6 ... ... ... аланин, аспаргин, аспаргин қышқылы, глутамин,
глутамин қышқылы, гистидинді сараптау ... ... ... ... ... ... треонинді сараптау
үлгілері
Сурет 5. Tortula desertorum мүгінің аминқышқылдарын ҚХ әдісі бойынша
анықтау
7
8
9 ... 6. Tortula ... – нан ... ... ... рет Tortula desertorum ... ... ... ... ... ... зерттелген мүк бойынша
сулы экстракты сараптанды. ... ... сулы ... амин ... ие ... ... ... жұмыстары зерттеу нысандары үшін алғаш рет жүргізілді.
3 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
3.1 Зерттеу әдістері мен ... ... ... - 2010 ... ... ... аймағындағы топырақтарда
жиналған Pottiaceae Schimp. текті, Tortula desertorum Broth. Bot. түрі.
Зерттелетін объектілерде ББК анықтау үшін түрлі сапалық реакциялар,
хроматографиялық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... н-бутанол - сірке қышқылы – су (40:12,5:29)
Айқындағыштар:
1. УК жарық
2. О-толуидин
3. Нингидрин
4. Йод буы
Сандық анықтаулар. Жалпы күл ... ... ... ... ... ... ... фирмасының ASSIN
қондырғысында (аналитикалық химия және сирек элементтер ... ... ... ҚазҰУ) анықталды.
3.2. Сапалық сараптама жүргізуге арналған әдістемелер
Ылғалдылықты анықтау
Өсімдік ылғалдылығы деп шикізатты тұрақты ... ... ... ... ... пен ... заттар әсерінен салмақтың
жоғалуын түсінеді [27].
1г ұнтақталған ... ... - ала ... ... салып, кептіргіш
шкафта 100-150о С температурада тұрақты салмақ орнағанша бірнеше қайтара
кептіріп ұстайды. Ылғалдылықты (%) төмендегі ... ... ... = (a - b) * 100 / а ... а – ... ... г.
b – кептірілгеннен кейінгі шикізат салмағы, г.
Күлділікті анықтау
1г шикізатты (нақты өлшем) алдын - ала ... ... ... салады. Тигельді ақырындап шикізат жанғанша төмен ... ... ... ... ... жанып болғаннан кейін,
тигельді тұрақты салмаққа дейін жоғары температурада күйдіреді. Күйдіріп
болғаннан кейін тигельді ... ... ... ... ... Күлдің
шығымын (2) формула бойынша есептейді:
X = MK * 100 * 100 / М1 * (100 - W) ... MK - ... ... ... - үлгінің салмағы, г.
W - шикізат ылғалдылығы, %;
Элементтік ... ... дәл ... қара түс ... баяу күйдіріп (толық
көлемін), тигельді температурасы 400о С-ге дейін ... ... ... ... ... сұр ... айналуы тиіс.
Содан соң алынатын қалдықты 5 мл ... (1:1) ... ... ... 10-15 мл 1Н HCl ...... ... 25 мл өлшемді
колбаға құйып, көлемін белгіге дейін сол қышқылмен келтіреді.
Экстрактивті заттарды анықтау
Сыйымдылығы 50 мл ... ... 1 г ... ... 20 мл 50
% сулы ... қосып, тығынын жауып, өлшеп, 1 сағ ... ... ... кері ... жалғап, 1 сағ әлсіз қыздырады. Суытқаннан кейін
колбаны сол тығынмен жауып, өлшеп, ... ... ... ... ... ... жақсылап араластырып, қағаз фильтр арқылы 50 мл
құрғақ колбаға фильтрлейді. Фильтраттың 15 мл пипеткамен алдын ала өлшенген
фарфор табақшаға ... сулы ... ... ... Табақшаны 100-
105о С температурада тұрақты салмаққа дейін кептіреді.
Абсолютті ... ... ... ... ... заттарды
(3) формула бойынша анықтайды:
Х = М * 200 * 100 / М1 * (100 - W) ... М – ... ... ... ...... ... г;
W - шикізат ылғалдылығы, %;
3.3 Сандық анализ ... ... ... ... ... анықтау
Сыйымдылығы 100 мл колбаға салынған ... 5 г ... ... ... 50 мл таза суды ... кері ... ... 1
сағат аралығында араластыра отырып сулы моншада қыздырып, кейіннен суытады.
Сумен экстракцияны екі қайтара сол жағдайларда 30 мин ... ... ... ... ... 250 мл өлшеулі колбаға марляның 3
қабатынын фильтрлейді. Фильтрді таза ... ... ... ... таза
сумен белгіге дейін жеткізеді.
Алынған ерітіндінің 25 мл-ін центрифуга пробиркасына құйып, 75 ... % этил ... ... ... сулы моншада 60о С температурада 5
мин қыздырады. 30 минуттан кейін ... 5000 айн / мин ... 30 мин бойы ... ... үстіндегі сұйықтықты вакуум
көмегімен тұрақты салмаққа келтірілген ПОР 16 шыны ... ... ... ... ... сол ... орналастырып, 15 мл 95 % этил
спиртімен жуады. Фильтр мен тұнбаны ... ... ... ... ... ... шикізатқа есептелген пайыздық полиқанттардың санын
(4) формула бойынша анықтайды:
Х = (m2 – m1) * 250 * 100 * 100 / m * 25 * (100 - W) ... m1 – ... ... ...... бар ... салмағы, г;
m – шикізат салмағы, г
W – шикізат ылғалдылығы, %;
Өсімдік шикізатынан аминқышқылдарды фотометр жолымен анықтау
Калибрлік ... ... ... ... ... төрт
аминқышқылының (фенилаланин, аспарган, пролин, глутамин қышқылы) жасанды
түрде жасалынған қоспасын қолданды, осы ... ... түсі ... ... объекттің сулы ерітіндісінің түсіне сәйкес келеді.
Төрт аминқышқылының қоспаларын (әр қайсысы 50 ... ... ... ... суда ... Әр ... үшін 10 мл ... ерітінді алып,
оған 10 мл нингидрин реактивін қосады. Сулы моншаның температурасы ... 10 ... ... қыздырып және суытады.
Калибрлік график тұрғызу үшін құтыларға 0.1;0.2;0.3;0.4 мл және
т.с.с (0.8 мл-ге дейін) ... ... ... боялған ерітінділерін
құйып, құтыларға көлемі 50мл-ге дейін сумен жеткізіп, оптикалық тығыздығын
өлшейді.
Нингидрин реактиві: 4г нингидрин, 150 мл ... 50 мл ... (pH=5.0) 76 мг ... ... ... ... ... 1г шикізатты 20 мл
суда бөлме температурасында 24 сағат бойы ... ... ... ... реактивін қосып, кейін реакцияны жоғарыда сипатталған
әдістеме бойынша жүргізеді. ... соң ... ... 2 мл ерітінді
алып, 50 мл-ге дейін сумен сұйылтады. Алынған ерітіндінің ... ... ... 540 нм ... ... ... ... Бақылаушы
ерітінді ретінде нингидрин реактивімен суды қолданады. Калибрлік график
бойынша сынамадағы аминқышқылының санын анықтайды.
Абсолют ... ... ... ... ... мына формула бойынша есептеледі:
X = C (график бойынша) * 50 * 25 * 100 / V*10*W ... ... ... натрий ацетат ерітіндісіннің 7 бөлігіне 3 бөлік сірке
қышқылының ерітіндісін қосып ... ... ... 2.72г NaAc*3H2O*100 мл суда ... ... 0.2M ... – 12мл CH3COOH 1000мл суда ... ... ... алға қойылған мақсаттар мен міндеттер
орындалып, келесі нәтижелер алынды:
1. Алғаш рет Pottiaceae Schimp. текті, Tortula ... Broth. ... ... ... және сандық сараптаулары жүргізілді. Нәтижесінде
шикізаттың ылғалдылығы 0.19%, күлділік 64.78% құрады.
2. Атомды-адсорбциялық спектроскопия әдісімен жалпы күл құрамындағы микро-
және ... ... Мүк ... ең көп ... үлесті
құрайтындар Ca, K, Fe, Mg элеменнтері, ал ең аз сандық мөлшерді Cd,
Ni, Pb, Cu ... Бұл ... ... аса ... ... ... ... мүктәрізділер қоршаған ортаның түрлі
факторларының экологиялық жағдайларының тамаша биоиндикаторлары болып
табылады.
3. Pottiaceae Schimp. ... ... ... көмірсулардан
арабиноза, ал аминқышқылдардан аланин, лизин, треонин, глутамин
қышқылы, серин бар ... ... ... ... E.Z. ... S.N. Zhigunova, V.B. Martynenko, and P.S. ... and ... Features of the ... ... ... ... Forests on the Ufa Plateau // Russian Journal of
Ecology, 2009, Vol. 40, No. 3, pp. ... П. ... А. ... Э. ... С. ... ... ... фитомассы сфагновых мхов в ... // ... ТГПУ 2008, ... 4 (78), ... У.К. Маматкулов, И.О. Байтулин, С.Г. Нестерова Мохообразные Средней
Азии и Казахстана.– Алматы: Қазақ ... 1998. ... H. Becker ... a rich source of ... metabolites // Bot.
acta. 1989.102. №3. P. 181-182.
5. Рыскалиева А.Б., Абилов Ж.А., ... С.Г., ... Н. А. ... ... белсенді қосылыстардың көздері // «интеллектуалды
қарқын: жастар, ... ... ... ... атты ... ... мен жас ғалымдардың халықаралық конференциясы, 2010, 61.
6. У.К. Маматкулов К использованию мхов в ... ... ... // В кн.: Лихеноиндикация состояния окружающей среды. Таллин.
1978. С. 118-120.
7. А.А. Семенов, В.Г. Карцев Основы ... ... ... ... ICSPF ... ... Н.А. ... К флоре листостебельных мхов Южного Урала часть ... ... ... мхов ... ... ... научного центра 2006, вып. 2 (32), 83-88.
9. Л. И. Савич – Любицкая, З. Н. ... ... ... мхов
СССР, Л., 1968; Определитель листостебельных мхов СССР. Верхоплодные
мхи, Л., 1970
10. Keyte I., Wild E., Dent J., and Jones K.C. ... the ... and ... ... of ... by Moss (Hypnum
Cupressiforme) Using ... ... ... ... // Environ. Sci. Technol. 2009, 43, ... P.C. Onianwa Monitoring atmospheric metal pollution: a review of the
use of mosses as ... // ... ... and Assessment
2001, 71, 13–50.
12. P. Gramatica, F. Battaini, E. Giani, E. Papa, R.j A. Jones, ... and R.M. Cenci Analysis of Mosses and Soils for ... Metal ... in Sicily: A ... and ... Approach // ESPR – Environ. Sci. & Pollut. Res. 2006, 13
(1), 28 – 36.
13. З. ... ...... ... 1992. - ... Биохимические методы анализа растений / Под ред. М.Н. ... 1960, стр. ... ... ... ... ... ... курс
лекцияларының конспектісіне методикалық құрал. 1-бөлім. Алматы, КазМУ,
1993ж. 31бет.
16. З.С. ... ... ... ... 2000, 856 ... Н.В. Скляревская, Л.Ф. Стрелкова, А.Б. Зеленцова. Состав и структура
полисахаридных комплексов Comarum palustre ... // ... 2008. вып. 3. C. ... Л.Г. ... М.В. Белоусов, Р.Р. Ахмеджанов, Н.В. Келус Обоснование
перспективы ... ... ... мха в ... // ... ... в ... лекарственных средств
растительного происхождения: Материалы всероссийской науч.-практич.
конф., посв. 100-летию со дня рождения проф. Л. Н. ... ... 2006. ... Seo C., Choi Y-H., Sohn J.H., Ahn J.S., Yim J.H., Lee H.K., Oh ... F and G: Protein tyrosine ... 1B ... from the ... moss ... ... ... & Medicinal Chemistry Letters 2008, 18, 772-775.
20. С.Залманова. Водные мхи в ... ... // ... ... ... J.A., ... A. ... of Contamination, by
Different Elements, in Terrestrial Mosses // Arch. Environ. ... 2001, 40, ... Гос. ... СССР вып.2. Общие методы анализа. Лекарственное
растительное сырье. МЗ СССР – 11 изд. доп.- М.: ... ... ... Р.А., ... Д.Ю., ... Ж.А. Качественный и
количественный анализ основных групп БАВ в ... ... и ...... ... ... 2004. - 116- 117
с.
24. Hall B.H., Louis V.L. Methylmercury and Total Mercury in Plant ... in Upland Forests and Flooded ... // Environ. ... 2004, 38, ... В.Б. Ильин Тяжелые металлы в системе почва-растение. Новосибирск, 1991.
151 ... Д.Г. ... С.Д. ... ... и здоровье. М., 1979. с. 55
27. Е.С. Фомина, Е.А. Трошина Биоиндикация и ... как ... ... ... ... Сборник статей ... ... ... ... и ... "Охрана
окружающей среды и рациональное использование природных ресурсов", 12 -
14 апреля 2006 г, - ... – С. ... Л. Г. ... Лишайники – индикаторы радиоактивного загрязнения. М.,
2005. – с. 16 – 407.
-----------------------
КӨМІРСУЛАР
КҮРДЕЛІҚАНТТАР
ЖАЙ ҚАНТТАР
қанттәрізді
еместер
қанттәрізділер
альдоздар
кетоздар
триозалар
тетрозалар ... ... ... ... ... ... бағалылығына байланысты
Полярлы
бейтарап
қышқылдық
ауыстырылатын
ауыстырылмайтын
полярсыз
негіздік

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Минералдық және органикалық минералдық тыңайтқыштар өндірісі32 бет
Өсімдіктердің зоналарға бөлінуі. өсімдік қауымдастығы мен түрлердің экотопикалық араласуы4 бет
Қоршаған ортаның өсімдік биоиндикаторлары25 бет
"ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары"14 бет
"Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары."4 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
XVIII ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Қазақстанды еуропа және орыс ғалымдарының зерттеуі37 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь