Қарыз алушының несиелік қабілеті

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы.
1.1 .Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді
төмендетудегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2.Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін талдау үшін
қажетті ақпарат көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
1.3.Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік
тәжірибесінен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2. Коммерциялық банктерде клиенттердің несиелік қабілетін бағалау тәжірибесіне талдау.
2.1. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.2. Ақша ағыны негізінде несиелік қабілетті бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
2.3. Қаржылық коэффициенттер жүйесіне негізделіп
несиелік қабілетті бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
3. Қазақстан Республикасында клиенттердің несиелік қабілетін
бағалауды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70
Банктердің қаржылық делдал ретінде көрсететін негізгі операциялардың бірі - несиелерді ұсыну болып табылады. Бүгінгі күні шаруашылық субъектілерді несиелеу - экономиканың тиімді дамуының қажетті шарты және бұл операциялардың нәтижесінде банктер пайдасының негізгі бөлігі қалыптасады. Сонымен қатар, несиелеу - коммерциялық банктің активтік операцияларының ең тәуекелді бөлігі болып табылады. Осы операциялардың нәтижесінде пайда болған тәуекелдерді азайтудың негізгі әдісі - қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау.
Диплом жұмысының өзектілігі. Қазақстан Республикасының банктік саласы - жоғары қарқынмен дамып келе жатқан экономикадағы салалардың бірі болып табылады. Бүгінгі күні банктік жүйе клиенттерге көптеген дәстүрлі және дәстүрлі емес қызметтерді үсынады. Банктер қызметінің дәстүрлі нысаны - несиелік операцияларды жүзеге асыру болып табылады.
Банктер қызметінің ерекшелігі оларды тәуекелге бағыттайды және де бір банктің ауыр жағдайға ұшырауы мемлекеттің жалпы қаржы жүйесінің тұрақтылығына ықпал етуі мүмкін.
Банктің несиелік портфелінің негізгі бөлігін заңды және жеке тұлғаларға берілетін несиелер құрайды. Несиелік портфель қаржылық қызметпен ілесетін төуекелдің бүкіл негізгі түрлеріне тәуелді болып келеді: өтімділік бойынша төуекел, проценттік ставкалар бойынша тәуекел, несиелік тәуекел. Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік тәуекел банк үшін өте маңызды болып келеді. Өйткені, қарыз алушының қарызға алған сомасын өтемеуі немесе белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, банктердің үлкен шығын тартуының және несиелік ұйымдардың банкротқа ұшырауының бірден-бір себебі болып табылады. Тәуекелдердің алдын алу мақсатында банк өзінің клиенттерінің несиелік қабілетін бағалау мәселесіне ерекше көңіл бөлу керек. Тәуекелдердің пайда болуы, олардың сан алуан факторлардан тәуелділігі банк алдында қарыз алушының өзінің міндеттемелерін орындау ықтималдығын анықтауға және бағалауға мүмкіндік беретін шаруашылық - қаржылық қызметінің түтас көрсеткіштер жүйесін таңдау қажеттілігін алдын-ала анықтайды.
Нарық жағдайында несиені басқарудың әдісі ретінде қарыз алушының несиелік қабілетінің мәселелерін зерттеу өте маңызды болып келеді. Қарыз алушыға несие беру процессі оның несиелік қабілетін анықтаудан басталады.
Қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау - банктің қаржылық тұрақтылығының негізі. Ал бұл жалпы экономиканы жетілдірудің негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты - екінші деңгейдегі банктердегі қарыз алушылардың несиелік қабілетін талдаудың мәнін зерттеу болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін алдыма мынадай тапсырмалар қойдым:
- несиелік қабілеттілік ұғымын талдап, оның маңызын ашып көрсету;
1. Закон РК "О Национальном Банке Республики Казахстан" от 30.03.95 г. № 2155 (с изменениями от 10.07.2003 г. № 483-II).
2. Постановление Правления НБРК "О правилах пруденциальных нормативах для банков второго уровня" от 3 июня 2003 года №213
3. Банки и банковские операции: Учебник //Под ред. Е.Ф.Жукова.-М.: Финансы и статистика, 1998.
4. Банки и банковское дело //Под ред. И.Т.Балабанова.-СПб.: Питер, 2001.
5. Банковская система России. Настольная книга банкира //Под ред. Колесникова К.С. - М.: ТОО Инжиниринго-консалтинговая компания "ДеКа", 1995.
6. Банковское дело //Под ред. д-ра экон. наук Г.С. Сейткасимова. - Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
7. Банковсое дело: стратегическое руководство //Под ред. Плвтонова В. и ХиггинсаМ.-М.,1998.
8. Валравен К.Д. Управление рисками коммерческого банка. Вашингтон //Институт экономического развития Мирового банка.-1993.
9. Волынский В.С. Кредит в условиях современного капитализма. //М.,1991.
10. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие. - Алматы: Экономика, 2001.
11. Денежное обращение и банки: Учеб. пособие //Под ред. Г.Н. Белоглазовой, Г.В. Толоконцевой. М.: Финансы и статистика, 2000.
12. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жүмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. // Алматы: Экономика, 2001.
13. Калиева Г.Т. Кредитное дело //Алматы: Қаржы-қаражат, 1997.
14. Кирисюк Г.М., Ляховский В.С. Оценка банком кредитоспособности заемщика. // Деньги и кредит, 1993.
15. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы: Маркет, 2004.
16. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. - М.: ИКЦ "ДИС",1997.
17. Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с англ. со 2-го изд. - М.: "Дело Лтд.", 1995.
18. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и операции.//М.: ИПЦ "Вазар-Ферро", 1994.
19. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа предприятий. // М. "Юни-ГЛОБ", 1992.
20. Янишевская В.М., Севрук В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ платежоспособности предприятий и организаций. //М., 1991.
21. Каналина А. Управле¬ние банковской системой Республики Казахстан // Банки Ка¬захстана, № 3, 2002.
22. Банковское дело / Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Каржы-Каражат, 1998.
23. Банковское дело / Под ред. О.И.Лаврушина. – М.: Финансы и статистика, 1999.
24. Вестник Нацбанка, 1999-2005 гг.
25. Годовой отчет Нацбанка РК за 2002, 2003, 2004 гг.
26. Деньги, кредит, банки / Под ред. Сейткасимова Г.С. – Алматы: Экономика, 1999.
27. Долан Э.Дж., Кэмпбелл К.Д., Кэмпбелл Р.Дж. Деньги. Банковское дело и денежно-кредитная политика. – М.-Л., 1991.
28. Дробышевский С. и др. Сравнительный анализ денежно-кредитной политики в переходных экономиках. - М.: Институт экономики переходного периода, 2003.
29. Зиябеков Б. О развитии банковской системы Республики Казахстан // Банки Казахстана. № 5. 2003 г.
30. Абдрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и перспективы развития финансового сектора в Казахстане // Банки Казахстана. № 12. 2003 г.
31. Айманбетова Г.З. Инфляционное таргетирование: проблемы переходного периода и перспективы внедрения // Экономическое обозрение НБК. № 1. 2004 г.
32. Аубакиров Я.А. и др. История развития денежно-кредитных отношений в Казахстане // Экономическое обозрение Национального Банка Казахстана. Вып. 2. 1999.
33. Банковская система за десять лет независимости Казахстана. – Алматы: Национальный Банк Республики Казахстан, 2001.
34. Залунина Л.В. Традиционный инструмент денежной политики // Банковское дело. № 10. 2003.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1. Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы.
1.1 .Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді
төмендетудегі
рөлі........................................................................
...........................5
1.2.Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... бағалаудың шетелдік
тәжірибесінен...............................................................
..........................................17
2. Коммерциялық банктерде клиенттердің несиелік қабілетін бағалау
тәжірибесіне талдау.
2.1. Қарыз алушының қаржылық жағдайын
талдау...........................................26
2.2. Ақша ағыны негізінде несиелік қабілетті
бағалау......................................33
2.3. Қаржылық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында клиенттердің несиелік қабілетін
бағалауды жетілдіру
жолдары.....................................................................
.....63
Қорытынды...................................................................
.........................................68
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі...................................................................70
Кіріспе
Банктердің қаржылық делдал ретінде көрсететін негізгі операциялардың
бірі - ... ... ... ... ... күні ... несиелеу - экономиканың тиімді дамуының қажетті шарты және
бұл ... ... ... ... ... ... ... қатар, несиелеу - коммерциялық банктің ... ең ... ... ... ... Осы ... пайда болған тәуекелдерді азайтудың негізгі әдісі - қарыз
алушының несиелік ... ... ... өзектілігі. Қазақстан Республикасының банктік саласы
- жоғары қарқынмен дамып келе ... ... ... бірі ... ... күні ... жүйе клиенттерге көптеген дәстүрлі және
дәстүрлі емес ... ... ... қызметінің дәстүрлі нысаны -
несиелік операцияларды жүзеге асыру болып табылады.
Банктер қызметінің ерекшелігі оларды тәуекелге бағыттайды және де ... ауыр ... ... ... ... қаржы жүйесінің
тұрақтылығына ықпал етуі мүмкін.
Банктің несиелік портфелінің негізгі бөлігін заңды және ... ... ... ... ... портфель қаржылық қызметпен
ілесетін төуекелдің бүкіл негізгі түрлеріне тәуелді болып келеді: ... ... ... ... ... тәуекел, несиелік тәуекел.
Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік тәуекел банк үшін өте ... ... ... ... алушының қарызға алған сомасын өтемеуі немесе
белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, ... ... ... тартуының және
несиелік ұйымдардың банкротқа ұшырауының бірден-бір себебі болып ... ... алу ... банк өзінің клиенттерінің несиелік
қабілетін бағалау мәселесіне ерекше ... бөлу ... ... ... ... сан ... факторлардан тәуелділігі банк алдында қарыз
алушының өзінің міндеттемелерін орындау ықтималдығын ... ... ... ... ... - қаржылық ... ... ... ... ... алдын-ала анықтайды.
Нарық жағдайында несиені басқарудың әдісі ... ... ... ... ... зерттеу өте маңызды болып келеді. ... ... беру ... оның несиелік қабілетін анықтаудан басталады.
Қарыз алушының несиелік ... ... - ... ... ... Ал бұл ... экономиканы жетілдірудің негізгі бағыттарының ... ... ... ... мақсаты - екінші деңгейдегі банктердегі қарыз
алушылардың несиелік қабілетін талдаудың мәнін зерттеу болып табылады.
Осы ... жету үшін ... ... ... ... ... ... ұғымын талдап, оның маңызын ашып көрсету;
- қарыз алушының несиелік қабілетін талдау үшін ... ... ... және ... ... беру;
- қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін анықтау әдістерімен жете танысу;
- несиелік қабілетті ... ... беру ... ... ... ... бір ... балансы және басқа да ... ... ... ... ... ... қабілеттілікті анықтау тәжірибесін
дамыған мемлекеттердегі ... ... ... ... ... ... ... мен кемшіліктерін және болашақтағы
даму бағыттарын анықтау.
Диплом жұмысында зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасындағы
екінші деңгейдегі ... және ... ... ... қатынастар.
Коммерциялық банктердің қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау және
оны бағалау әдістері диплом жұмысының зерттеу мәселесі болып табылады.
Диплом жұмысын жазуда теориялық - ... ... ... ... мен ... алдыңғы қатарлы ғалым-экономистерінің қарыз
алушылардың несиелік қабілетін анықтау және оны ... ... ... ... еңбектері мен монографиялары, сонымен қатар
Қазақстан Республикасының құқықтық-нормативтік құжаттары қолданылды.
Диплом ... ... үш ... құралған. Кіріспеде диплом
жұмысының өзектілігін дөлелдей келе, мен, бірінші тарауда ... ... мәні мен ... ... оның ... ... рөлін ашып көрсетуге тырыстым. ... ... ... ... талдау үшін қажетті ақпарат көздерін ... ... ... ... ... шетел тәжірибесін қарастырдым.
Екінші тарауда Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... бағалау тәжірибесі қарастырылды. Отандық
банктердің клиенттердің несиелік қабілетін ... ... ... оның ... ақша ағынына талдау, қаржылық коэффициенттерге
талдау, ... ... ... ... ... ... несиелік
қабілетін бағалау. Осы өдістерді пайдаланып, тәжірибе жүзінде ... ... ... ... ... Республикасындағы клиенттің несиелік қабілетін бағалаудың
кемшіліктері, оны жетілдіру қажеттілігі және даму ... ... ... бірқатар үсыныстар жасалған.
1. Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және
оның маңызы
1.1 Қарыз алушының несиелік ... және оның ... ... ... пен ... ... ... қатынастар серіктестік
принциптеріне негізделгенімен бұл екі контрагенттің бір-біріне деген
жауапкершілігі өте ... ... ... ... несиелеу процесінде
орын алатын несиелік тәуекелдер банктердің ... ... ... ... Сондықтан, коммерциялық банктер несие бермес бүрын қарыз
алушының несиелік қабілетін мүқият талдап, сараптауы тиіс.
Егер банк ... ... ... ... ... ... ... несиелік портфелінің сапасы соғұрлым жоғары болады. ... ... ... ... ... үш ... ... бар:
1. Несиелік тәуекелді мейлінше азайту.
2. Несиелік портфелдің сапасын белгілі бір деңгейде үстау.
3. Банк өзінің өтімділігін демеп отыру.
Клиенттердің ... ... ... ... ... ... ... негізгі факторлармен анықталады:
1. Банк пен клиент арасындағы серіктестік қатынастардың қалыптасып,
даму дәрежесі.
2. ... ... да бір ... бизнес саласындағы репутациясы.
3. Экономидағы жалпы макроэкономикалық жағдай.
4. Банк менеджментінің ... ... ... ... ... ... ... де анықтайды. Әрбір коммерциялық банктерде жеке несиелік
саясатқа ... ... ... қабілетін анықтаудың өр түрлі
амалдары, тәсілдері болуы мүмкін. Алайда, қазіргі кезде, клиенттің несиелік
қабілетін ... ... ... көп ... ... ... сипатымен байланысты. Міне осыған ... ... ... ... клиенттің несиелік қабілетін ... сол ... үш ... топқа бөлумен тығыз байланысты
қалыптасқан:
1. Ірі клиенттер.
2. Орташа клиеттер.
3. Шағын және кіші бизнес ... ... ... бөлу ... ... ... алушының
несиелік қабілетін бағалаудың да үш түрлі әдісі бар:
1. Несиелік қабілетті ақша ағынын сараптау арқылы бағалау.
2. Несиелік қабілетті ... ... ... ... ... ... ... репутациясын бағалау аркылы оның ... ... ... аяғында Бунге Н.Х. «Несиенің теориясы» деген жұмысында
француз банкирі Джон Лоның сөзін келтірген: «Сенімді арта ... ... ... ... ... адалдығына көңіл аударамыз, ол
біздің сенімімізді ... ... ... ... аударамыз, ол бізге
олардың есеп-айырысуларда қателесіп ... ... ... ... ... аударамыз, онымен біздің алатын сыйақымыз анықталады»[1].
Яғни, жоғарыда келтірілген сөздерден, қарыз алушының ... ... ең ... орьшға-клиенттің моральдық қасиеттері қойылған. Осы
жерде, И.Е. Ададуровтың ... ... ... болады: «. несие берудің
бірінші және маңызды шарты - бізден несие ... ... бар ... ... ... ... оған ... сенімімізді арттыруында. Яғни,
оған берілген құндылықтар келісілген уақытта және келісілген ... ... ... ... ... ең маңызды аспектілерің бірі
-алынған қарыздың ... ... ... ... ... ... ... Н.Бунге, несиелік қабілеттілікті қозғалмайтын мүлікке салынған
капиталмен байланыстырады. Оның айтуынша: ... ... ... ең ... ... ... да, сол ... көптеген экономистер несиені беру
туралы шешімді ... ... ең ... ... табыс табу
мүмкіншілігіне баса көңіл бөлді. ... ... ... оның ... ... ... және де, ... байланыстырады.
Жалпы клиенттің несиелік қабілеті түсінігі және оның төлем ... ... үғым ... жиі ... Бірақ олар үқсас болғанымен
де, олардың бір-бірінен едөуір ... ... ... ... - жеке және ... тұлғаның берілген
уақытта өзінің міндеттемелерін өтеу мүмкіншілігі мен ... Ал, ... - бұл ... ... өтеу ... Бұл жағынан
келгенде, несиелік қабілеттілік түсінігі ... ... ... айтарлықтай тар. Яғни, банк қарыз алушыға несие беру туралы дүрыс
шешім қабылдау үшін тек қана оның ... ... ... енді ... ... ... қабілеттілігіне әсер ... ... ... ... ... несиелік қабілеттілігі көптеген
факторларға тәуелді болып келеді. Әр ... ... үшін - ... фаторы)
міндетті түрде бағаланып, есептелінуі керек. Сонымен қатар, несиелік
қабілеттілік үшін әр ... ... ... ... ... ... ол
өте үлкен қиындықтармен үштасып жатыр.
Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін анықтайтын барлық факторлардың
болашақтағы өзгеруін бағалау одан да күрделі болып ... ... банк үшін ... ... ... ... өтеу ... кезеңге қатысты болған жағдайда ғана өте манызды болып келеді. Ал,
тәжірибеде негізінен қолданылатьш ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, олар клиенттің алдағы
уақыттағы нәтижелерін дәл анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша есептелінеді. Мысалы,
белгілі бір мерзім аралығындағы өнім айналымы туралы динамикалық ... ... бір есеп беру ... ... ... ... Бұл жалпы несиелік қабілеттілік көрсеткіштерінің мәні шектеулі
екенін көрсетеді.
Сонымен бірге, несиелік қабілеттілікті анықтаудың тағы да бір ... - ... ... және ... ... ... факторлардың
экономист халық өмірде орын алуы. Бұндай факторларға, қарыз ... және оның ... ... жатқызуға болады.
Осыған қоса, ссудалық қарыздың өтеу ... ... ... ... инфляция да айтарлықтай қиындылық
түғызады. Ол ... ... ... оның ... ... ... және ... қорларға қатысты болып
келеді.
Жалпы айтқанда, сандық және ... ... ... қарыз
алушының несиелік қабілеттілігін бірыңғай және синтетикалық ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... қажет.
Жалпы несиелік қабілеттілікті бағалау ... ... ... ... ... ... ... келеді. Айта кеткен жөн, несиелік қабілеттілікті бағалаудың ... ... ... ... талдау жасау арқылы бағалау.
2. Ақша ағымына талдау жасау арқылы бағалау.
3. Іскерлік тэуекелді ... ... ... ... бірін-бірі әрқашанда толықтырып отырады. Сондықтан да,
несиелік қабілеттілікті анықтау ... осы үш ... ... ... ... талдау қарыз алушының келісім жасау барысында, тек
қана бір ссудалық ... және ... ... ақша ... талдау жасауға мүмкіндік берсе, ал ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушының ақша
ағымына талдау жалпы клиенттің несиелік қабілеттілігін бағалап қана қоймай,
осының негізінде болашақтағы жаңа қарыздардың ... ... ... ... кәсіпорынды басқарудың әлсіз жақтарын танытады.
Біздің ойымызша, «несиелік қабілеттілік» категориясының экономикалық
маңызы - бұл ... алу ... ... ... тиімді пайдалану және
несиелік келісімнің шартына сәйкес ... ... ... және ... өтеу қабілеті.
Банк операцияларын басқару жалпы банк кірісін қамтамасыз ететін
активтер жинағымен, ... ... ... ... басқару
болып табылады. Банктік портфельдің негізгі бөлігін заңды және ... ... ... ... ... осы ... ... банктер үшін ерекше маңызды болып келеді.
Ссудалық немесе несиелік портфель ... ... ... ... ... ... ... болып келеді: өтімділік бойынша
тәуекел, проценттік ставкалар бойынша тәуекел, несиені ... ... ... ... ... ... ... яғни несиелік тәуекел
банк үшін өте маңызды болып келеді. Өйткені, қарыз алушының алған сомасын
төлемеуі ... ... ... ... ... банктердің үлкен
шығын тартуының бірден-бір себебі болып келеді. ... ... ... ... ... ... дегеніміз - несиелік келісімнің ... ... ... ... ... ... қайтармау тәуекелі.
Несиелік төуекелдің пайда болуының алғышарты — қарыз алушының несиелік
қабілетсіздігі болып табылады.
Бүгінгі күні, шаруашылық субъектілерді ... ... ... қажетті шарты. Сонымен қатар, несиелеу - коммерциялық банктің
активтік операцияларының ең тәуекелді ... ... ... ... ... несиелік портфелінің сапасы - оның қаржылық жағдайьның бірден-бір
маңызды көрсеткіші.
Банктің несиелік портфелін басқару несиелік ... ... ... және ... ... ең ... таңдау болып
табылады.
Жалпы несиелік тәуекел экзогенді және эндогенді факторларға тәуелді
болып келеді. Яғни, сыртқы ... ... ... ... ... ... жіберуімен байланысты факторлар. Банктердің
сыртқы факторларды басқару мүмкіншілігі шектеулі. Несиелік тәуекелдерді
басқарудың негізгі тетіктері ... ішкі ... ... күні ... ... ... өте көп тәсілдер мен
әдістер қалыптасқан. Батыс банктерінде әлеуетті ... ... ... ... ... үлгілердің көмегімен әдістер ... ... Оның ... ... - қарыз алушыға объективті сипаттама
беру үшін стандартты ... ... ... ... ... ... деп бөлу үшін ... критерийлерді анықтау. Осындай үлгінің
мысалы ретінде 1970-ші жылдардың соңында ... ... ... ... ... талдау кезінде банктермен қолданылатын
«Зет үлгісін» ... ... ... ... ... Бұл ... банкроттық ықтималдығын бағалау үшін арналған. Егер коэффициенттің
мөні белгіленген ... ... ... ... онда фирма сенімді
кәсіпорындар қатарына жатады. Ал егер коэффициенттің мәні ... ... ... ... онда ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы қауіп
түғызады және ол кәсіпорынға несие беру тиімсіз болып келеді.
«Зет» немесе Е.Альтман ... ... ... ... = ... капиталы/барлық активгер*1,2+ үйлестірілмеген пайда/барлық
активтер*1,4+ негізгі қызметтен түсетін пайда/барлық активтер*3,3+ жай және
артықшылығы бар акциялардың ... ... ... ... ... ... активтер*1.
Егер Z-ң мәні:
1. 1,8-ден төмен немесе тең болса, банкроттыққа ұшырау ықтималдығы ... 1,81-2,7 ... ... ... ... ықтималдығы жоғары;
3. 2,8-2,9 арасында болса, банкроттыққа ұшырауы мүмкін;
4.3,0 және одан жоғары, банкроттыққа ұшырау ықтималдығы төмен.
Көптеген мемлекеттерде ... ... ... ... ... үшін ғана ... ... бірге компания өз шығындарын
қысқарту қажеттілігін анықтау үшін қолданады.
Жалпы, банктер ... ... ... ... ... , ... ... болатын негативтік дамуын есепке алып отыру керек.
Сонымен ... ... ... ... үшін банк келесідей жағдайларға
көңіл бөлу керек.:
Біріншіден, банк қарыз алушыны өндіріс, маркетинг, қаржылық ... ... ... ... ме? Негізінен ол жаңа ... ... ... ... ... дүрыс құрастырылған ба?
экономикалық және іскерлік түрғысынан бүгінгі күнге лайық па?
Үшіншіден, несие беру банк үшін ... ма? ... банк жаңа ... кезде , оның несиелік портфелі ... ... ... ... ... бұл несиелік портфелдің диверсификациялануына жағдай жасайды
ма? Яғни банктің несиелік тәуекелін азайтады ма, әлде ... ... ... ... да бір өнеркәсіп салада техникалық білімі
жеткіліксіз болса, онда бұндай саладағы ... банк ... ... ... ... тағы бір ... аспектісі - қарыз алушының
менеджмент деңгейін ... ... ... басқарудың алғышарты
менеджмент деңгейінің жоғары болуы. Көптеген ... ... ... ... олардың статистикалық көрсеткіштерін талдауды
қолданамыз. Ол үшін кәсіпорынның соңғы 3-5 ... даму ... ... ... ... жылдардағы пайдасының деңгейін анықтау қажет.
Неғұрлым кәсіпорын жақсы жұмыс ... ... бұл ... ... жоғары болады.
Сонымен қатар, карыз алушының қаржылық тұрақтылығы да несиелік
тәуекелді бағалаудың негізгі ... ... ... ... ... - ... ... ең басты элементі.
Біздің ойымызша, қарыз алушының қаржылық жағдайы және ... ... кері ... ... байланыс бар. Яғни, неғұрлым
қарыз алушының қаржылық тұрақтылығы өссе, ... ... ... ... функциялармен, қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... отырып, бұл ... ... үшін ... жағдайды сипаттайтын коэффициенттер жүйесінің
тек қана екеуін қолданамыз. Олар: өтімділік коэффициенті және ... ... ету ... Біз ... ... ААҚ-ның
қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалауды анықтау бойынша әдістемелік
нұсқасында ... бұл екі ... ... ... қолдандық
(өтімділік коэффициентінің мәні 1,2-ден 1,5-ке дейін; ... ... ету ... мәні 1-ден 2-ғе ... - екі ... коэффициенттің сомасы болсын.
S = К1 + К2,
бұл жерде: К1 - өтімділік коэффициенті;
К2 - қаражат көздерімен қамтамасыз ету коэффициенті.
Енді L-дің максималды және ... ... ... ... ... ... қарыз алушы бойынша тәуекелдің мүмкін болатын нүктелерін
анықтайды.
Талдау жасау үшін ... ... ... ... ФУ=2S - ... ... және берілген коэффициенттер арасындағы
байланыс.
Мұндағы:
ФУ - қаржылық тұрақтылық;
S - коэффициенттердің мәні.
2. R=1/S - ... ... ... ... арасындағы
байланыс.
Мұндағы:
S тең емес о-ге;
R - несиелік тәуекел.
Несиелік тәуекел мен ... ... ... ... ... (1) және (2) ... шешіп, табылған мәндерді графикке саламыз (1-ші
сурет).
Ордината өсін қаржылық тұрақтылық деп, ал ... өсін ... деп ... 1. ... ... мен қаржылық тұрақтылық
арасындағы байланыс.
Ескерту – автормен құрастырылған: Сейткасымов Г.С. кітабы. 135 б.
Координаталық жазықтықтың төменгі бөлігінде (III) қаржылық ... ... ... байланыс графигін құрастырамыз. График түзу сызық
болып шықты. Бүдан келесідей ... ... ... ... мәні көп ... ... соғұрлым қаржылық тұрақтылықтың
мәні жоғары болады.
Гипербола теңдігі арқылы құрастырылған екінші график коэффициенттердің
мәндерінен несиелік тәуекелдің ... ... ... ... ... ... тәуекел азаяды.
Координаталық жазықтықтың III және IV квадранталарында ... және ... ... ФУ(S). R(S) ... ... ... ... Координаталық жазықтықтың II
квадрантасында 45 градус бүрышта жүргізілген түзу арқылы, I квадрантада
бізге керекті ... ... және ... ... арасындағы
байланысты бейнелейтін R(ФУ) графигін құрастырамыз. Ол үшін У(S) және ... ... I ... ... ... және ... күтілетін мәндерінің барлық ... ... ... ... ... ... ... көріп отырғанымыздай,
қаржылық тұрақтылық көбейген сайын, несиелік ... азая ... де ... ... ... мәні ... 3,5-ке ... болса,
онда несиелік тәуекел осы берілген шамалардың шегінде болады.
Осылайша біз, несиелік тәуекелдің шамасы қаржылық жағдай және қаржылық
тұрақтылық көрсеткіштерімен кері ... ... ... ... ... қызметін экономикалық талдау негізінде келісім-шарт жасау
туралы шешімдер ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалаудың өзіндік критерийлеріне ие.
Осы мақсатта банктер қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың әр
түрлі әдістемелерін қолданады. Бұл әдістемелер ... ... ... алу
үшін орындауға қажетті талаптардан тұрады.
Жалпы, банктер несиелеу туралы ... ... ... , ... мүмкін болатын негативтік дамуын есепке алып отыру керек.
Осылайша, несиелік қабілеттілікті анықтаудың несиелік ... ... ... ... ... ... ... талдау
үшін қажетті ақпарат көздері
Несиелік қабілеттілікті бағалау қарыздың мөлшері мен мерзіміне ,
фирманың өткен кезеңдегі қызметінің ... ... ... ... ... алушы мен банк арасындағы ... - ... ... ... ... банк ... жағдайы туралы, атап айтсақ
оның табысы, еңбек қатынастары, жаңа ... ... және ... ... сату мен ... ... көздері туралы мәліметтерді анықтауға
ұмтылады. Басқару факторы үлкен мәнге ие ... ... ... ... ... та ... ... қызметінің негізгі бағыты, жабдықтау және өткізу шарттары ... ... ... ... белгісіздік деңгейі және фирманың
экономика үшін ... - ... үшін оның даму ... ... ... ... ... болып табылады.
Банк қаржылық есеп берулерді зерттеудің қажеттілігін ... ... ... ... ақпаратты талап етеді. Мүнда фирманың
басқа банктермен қарым-қатынасы, сондай-ақ , оның ... ... ... ... ... да тиімді болуы мүмкін. Фирманың
болашағын ... ... ... деңгейі, өткізу көлемі мен
алынатын табыс туралы ақпараттың маңызы зор. ... ... ... ... ... беруші - ол төлем қабілетті ме , оның балансы
өтімді ме, таза айналым капиталы бар ма, әлде жоқ па және ол ... ... ... қаржылық қатынасының тұрақтылығы, оның
қаржылық - шаруашылық қызметін жақсартудың болашағы ... ол ... ... аясы табысты ма, әлде табысты емес пе соларды анықтау қажет.
Кәсіпорын есепті ... ... ... ... ... ... білу үшін
сәйкес көрсеткіштердің динамикасын білу керек.
Қойылған сүрақтарға жауап беру үшін екі ... ... ... ... ... есеп ... мәліметтердің
сенімділігі жиі күмән туғызуда. Бүгінгі күні екінші деңгейдегі ... ... ... ақпараттардың толықтылығына және сапалылығына көп
көңіл аударуда.
Банктер жалпы нарықтың ... ... ... ... тағы да ... ... ... талдау жасай отырып, мұнай
ақпараттарды жинайды. Ағылшын экономисті ... ... ... «коммерциялық
несиелерді беру таза механикалық іс ... ... бұл ... ... қатынастар сияқты, техникалық процестерді түсіну де
маңызды болып келетін күрделі ... ... ... ... ... ... үшін қарыз
алушының қаржылық жағдайы туралы экономикалық ақпараттарды жинап, өңдейтін
және оны банктерге сататын ... ... ... және ... ... асырады.
Экономикасы дамыған елдерде мұндай рейтингтік агенттіктер кең қолданыс
тапқан және олардың мәліметтері ... ... ... ... ие. ... АҚШ ... несиелік қабілеттілік туралы мәліметтердің
ең әйгілі көзі - АҚШ пен ... 3 ... жуық ... жайлы
ақпаратты жинап, оларды жазылу тәртібі бойынша беретін «Дан энд Брэдстрит»
фирмасы. ... ... ... ... ... және ... ... үлттық және аймақтық анықтамаларда жарияланады. Мысалы,
«Роберт Моррис Ассошиэйтис» ассоциациясы шаруашылықтың 300 салалары ... ... ... ... ... ... отырады.
Жекелеген фирмалар жайлы нақты ақпарат қаржылық ... ... ... ... ... кең ... - «Ісқерлік ксәсіпорын
туралы ақпарат».
Бұл есеп берудің алты ... ... ... ... ... ... ... мекен-жайы мен атауы: сала мен
кәсіпорынның коды; өндіріс ... ... ... несиелік қабілеттің
сомалық бағасы (рейтингісі); фирманың шоттарды төлеу жылдамдығы; сатылған
тауарлар көлемі, ... ... ... бастылар саны; фирманың даму
тенденциялары мен жалпы жағдайлары. Несиелік қабілеттің сомалық бағасы ... ... екі ... ... сан және ... және ... екі ... фирманың каржылық тұрақтылығының бағасын, ал соңғысы -
несиелік ... ... ... ... ... бөлімі жыл бойы алынған максималды несие туралы
және ... ... ... ... фирманың
жабдықтаушыларынан алынған мәліметтерден тұрады.
Үшінші бөлімге соңғы ... және сату ... ... ... ... ... ақпараттар кіреді.
Төртінші бөлімі депозиттік шоттағы әдеттегі қалдық мөлшерін ... ... ... ... ... ... басшылары мен иелері жайлы ақпараттар
кездеседі.
Соңғы бөлімінде ... ... ... оның ... ... қуаттылығы нақтырақ сипатталған.
Шетел банктерінде қажетті ақпарат көздерін алудың ең ... бірі - ... бір ... ... ... ... ... мен клиенттің іскерлік серіктестерінен мәліметтерді сүрастыру болып
табылады.
Банк алған ақпараттарды жарияламау керек. Кері жағдайда, яғни ... ... ... бір ... байланысты жарияласа, бұл банкке
келесі ретте мұндай ... ... ... ... ... ... ... берудің тәртібі белгіленген. Мысалы,
«коммерциялық кәсіпорынның несиелі ... ... ... ... ... ... Кодекс».
Біздің елімізде, өкінішке орай, мұнай ақпараттық ... ... ... ... алушылар туралы ақпаратты іздеу, еңдеу
және бағалау бойынша ... ... ... ... ... ... коммерциялық құпияға негізделіп, қарыз алушылар өте аз ақпараттарды
ұсынады. Бұл, өз кезегінде, несиелік қабілетті талдау процессін қиындатады.
Біздің отандық ... ... ... жайлы ақпараттарды Қазақстан
Республикасының Бас прокуратурасындағы ақпараттық орталықтан алуы ... ... ... паспорттық бөлімінен немесе адрестік бюродан
тіркелуін тексеру және тағы басқа). Бірақ, ... ... ... ... алып келеді. Ал, қарыз алушылардың қызметі жайлы
ақпараттарды Қазақстан ... ... ... ... болады.
Сонымен бірге, ресми сүрау бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі ... ... ... ... ... ... қарыз алушы
жайлы ақпараттарды үсынады. Олар: клиент міндеттемелерінің жалпы сомасы;
оның өтелу мерзімі; ... ... зат ... ... белгілі бір
қарыз алушының банк - кредиторларының саны (банктердің атауынсыз).
Әлеуетті қарыз алушылардың қаржылық есебі несиелік ... ... ең ... ақпарат көздері. Өткен кезең бойынша қаржылық есептер, ақша
ағындары туралы есептердің негізінде ... ... ... және
пайдалылығын бағалап қана қоймай, сонымен бірге оның болашақтағы алатын
табысын анықтауға да ... ... Банк ... қаржылық есеп
берулерді қарыз алушының ақшалай құралдардағы қажеттілігін, ... ... ... тәуекелдің пайда болуын бағалау үшін, сонымен ... ... ... үшін ... Қаржылық есеп берулер
негізінде жасалған қорытындылардың дүрыстығы, ... ... ... ... ... Ол үшін банк бухгалтерлік және басқа да
мәліметтердің нақты берілмеуі сияқты факторларды есепке алып ... ... ... шешу үшін ... ... жіктелуін қарастырып өтуге
болады. Бұл банктерге қарыз ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі (Схема 1).
Жалпы, банктің әлеуетті клиент туралы ... ... және ... екі ... ... ... ... белгілі бір құжаттарды,
анықтамаларды, есеп берулерді, өтініштерді алу және ... ... ... және ... түрде тексеру.
Қазіргі кезде, банктер несие беру үшін әлеуетті клиенттерден 9-дан 24-
ке дейін әртүрлі құжаттарды талап етеді. Әрбір банк бұл ... ... ... ... жинайды. Жалпы оларда қарыз алушы жайлы барлық
мәліметтер болуы қажет: оның ... ... ... банктік
реквизиттері, несиелеу келісімі туралы мәліметтер және несиені өтеу жолдары
көрсетілуі керек. Банк қызметкерлерімен ... ... және ... ... ... ... Қарыз алушының ресми сұранысы. Мүнда несиенің мақсаты, оның сомасы,
несиені өтеу және пайдалану ... ... ... ... атауы,
сатушы фирма туралы мәліметтер көрсетілген.
Бұл ақпаратты тексеру мақсатында банктің несиелік бөлімі ... ... ... ... және ... сатушы фирмамен
телефон арқылы байланысады. Бұндай әдіс ... ... ірі ... ... Ал ұсақ ... ... ... болсақ, онда мұнай жағдайда
консультациялық немесе аудиторлық фирмаға ... ... ... ... ... Зерттеу барысында алынған мәліметтер , мысалға, мұнай сауда
фирмасы жоқ, оның мамандануы басқа деген сияқты ... ... ... қарай келіс сөздерді тоқтатуға негіз болады.
2. Қарыз алушының жарғысы және ... ... ... ... ... уәкілеттігі бар лауазымды тұлғалардың аты-жөні.
Банктің несиелік бөлімі тіркеу палатасындағы жеке ... ... ... ... сенімділігін тексереді. Банктің қауіпсіздік
қызметі құжаттарда көрсетілген ... ... ... ... ... ... үшін ... қызметкерлерімен
сөйлеседі.
3. Ең маңызды мәселе - қарыз алушының қаржылық жағдайын объективті
түрде ... Ең ... ... ... қарыз алушыдан кәсіпорынның
балансын, қаржылық ... мен ... ... ... есеп ... ... қосымшалар сияқты ресми есеп беру нысандарының
түпнұсқаларын тапсыруды сүрайды. ... есеп беру ... ... үш ... ... ... ... инспекциясындағы өзінің жеке байланыстарын
пайдалана отырып, банктің қауіпсіздік қызметі ... ... ... ... Егер ... жақсы өтсе, онда банктің
несиелік бөлімі құжаттарды және олардағы қаржылық ақпараттарға талдау ... ... ... ... жағдайын бағалау және тексеру үшін
арнайы әдістемелер пайдалану ... ... ... негізгі принциптеріне
келесілер жатады:
|Ақпарат көздері |
|Сыртқы | ... ... | ... ... ... | ... құжаттары |
|мемлекеттік рет-теу | | ... | | ... | ... | | ... ... ... |
|корытындылары | ... ... |
| | ... ... | ... ... ... | ... ... ... | ... ... | ... есеп ... | ... ... ... ... | | ... және | ... |
|бәсекелес | ... ... ... ... | ... ... | | ... ... ... ... 2. ... көздерінің жіктелуі.
Ескерту – автормен құрастырылған: Сейткасымов Г.С. кітабы. 124 ... ... ... ... ... ... алушының өткен және қазіргі қаржылық жағдайын талдауға
негізделінеді.
• Болашаққа ... ... ... ... бір күні ... ... болуы мүмкін өзгертулер анықталады.
• Бағалау кезінде «орташа күтулер» принципін үстану керек.
• Кәсіпорын мүлкінің нақты және сенімді ... ... ... ... амортизациялық аударымдарды шегергеннен кейінгі негізгі
құралдардың көрінісі; активтерді бағалау кезіндегі ... ... мен ... ... көрінісі; биржалық бағамы бойынша бағалы
қағаздар құндарының көрінісі; тауарды алуға кеткен ... ... ... және тағы да ... ... мүлкі жақсы пайдалану принципі.
• Салық салудағы мүмкін өзгерістердің есебі.
• Ұқсас жағдайларды пайдалану бойынша бағалау принципі.
• Бағаланатын объектіні нақты шектеу ... ... ... ... ... ... талдаудың рейтингтік
жүйесін қолдануға болады. Рейтингтің қорытындысы бойынша алынған баллдардың
санына ... ... ... біреуіне жатқызуға болады:
жоғарғы класс - абсолютті қаржылық тұрақтылыққа ие кәсіпорындар;
бірінші класс - нормадан маңызсыз ... ... ... бар кәсіпорындар;
екінші класс - жоғары тәуекелділігі бар кәсіпорындар.
Рейтингтік талдау әдістерін ... ... ... ... ... ... аудиторлық тексеру сияқты әдістерін қолдануға
болады. ... ... ... ... ... ... ... талап етуі мүмкін. Ол ... ... ... ... бір түрі ... ... Қарыз алушы өзінің валюталық шоттарын растауы қажет ... ... ... шоттары бар екенін растауды қарыз алушының банкісінен
сұрайды. Несиелік ... ... ... жеке ... отырып, қарыз алушының қаржылық жағдайы туралы құпиялы
ақпараттарды алуға ... ... алу, ... және ... - банк үшін ең ... ... ... қатар, несиені қайтарылуын қамтамасыз ететін кепіл мәселесі
банк үшін ... ... Ол үшін ... ... өте) көздері туралы
ақпараттар және банк үшін қолайлы төлем кепілдер қажет ... ... ... ... банк үшін ақпарат көздері айтарлықтай маңызды болыі келеді.
1.3 Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік
тәжірибесінен
Шетелдік тәжірибеде клиенттің ... ... ... үшін ... ... Мысалы, 5С мен 6С ережелері, Альтман формуласы,
Компари ... Раrts ... ... ... кеңінен қолданатын
«несиелік Скоринг» жүйесі.
Жалпы, банктер тәжірибесінде жеке және ... ... ... ... бір - ... ... екі әдіс ... тапқан.
Біріншісі - логикалық әдіс, яғни ... мен ... ... бұл әдіс әлеуетті қарыз алушының қаржылық жағдайына және жеке
қасиеттеріне дүрыс талдау жасауды ... ... ... ... басқа көрсеткіштерден жоғары тұру дәрежесін сипаттайды.
Қолдағы ақпарат негізінде банк маманы қарыз ... ... ... оны басқа клиенттермен, яғни «стандартты бейнелермен» салыстыруға
тырысады. Несиелік қабілеттілікті бағалаудың ... ... ... ... ... ... ашатын мониторинг жүйесінің дамуымен
нығайтылады. Осы мақсатта ... ... ... ... ... ... қызметін қолданады. Ол өз ... ... ... және ... ... туралы мәліметтерді бір жерге
жинап, жалпылап отырады. Осылайша, несиелік бюро ... ... ... - ... ... ... ... ақпараттар;
3 басқа банктерден алынатын мәліметтер;
4 сот шешімдері, тағы да басқа көптеген ақпараттар.
Сонымен қатар, клиентке несиелік бюродағы ақпараттарды ... ... ... оны ... ... берілген. Несиелік бюрода сақталатын
ақпараттың көлемі мен ... ... ... ... қатаң
реттелініп отырады.
Несиелік қабілеттілікті анықтаудың екінші бір ... - ... ... Батыс елдер тәжірибесінде кең қолданыс тапқан
«несиелік Скоринг» жүйесіне көп көңіл бөлінбейді. Бұл жүйе жеке және ... ... ... ... жеңілдетеді және де «несиелік
Скоринг» жүйесі әрбір банктің саясатына, ... ... ... ... байланысты жасалуы қажет.
Несиелік Скоринг әдісін 1941 жылы американдық Д.Дюран үсынған болатын.
Скоринг ... ... ... және ... ... байланысты
сипаттамаларды айқындап көрсетеді.
Оның көзқарасы бойынша төмендегі факторлар тобы түтыну несиесін беру
кезінде барлық тәуекелдердің деңгейін анықтауға мүмкіндік ... ... 20 ... ... ... жылға - 0,1 балл беріледі;
2 жынысы: әйелдереге - 0,4 балл, ерлерге - 0 балл;
3 түрғылықты жерде өмір сүру ... ... ... ... ... ... - 0,042 ... мамандығы: тәуекелділік дәрежесі төмен мамандықтар үшін -0,55 балл,
төуекелі жоғары мамандықтар үшін — 0 балл, басқа ... үшін ... ... ... егер мемлекеттік мекеме, банк немесе брокерлік
фирмалар болса - 0,21 ... ... ... ... бір ... жұмыс істеген әр жыл
үшін - 0,059;
7 қаржылық ... ... шоты ... - 0,45 ... ... ... - 0,35 балл, өмірін сақтандыру полюсі бар ... — 0,19 балл ... ... ... ... ... «жақсы» жене «жаман»
клиенттер арасындағы шекараны анықтауға тырысқан. Егер заңды немесе ... ... ... 1,25-тен жоғары болса, онда бұл тұлға банк үшін
несиелік қабілетті деп ... және оған ... ... Ал, ... ... ... ... онда мұнай тұлға банк үшін тиімсіз болып,
оған несие ... банк ... ... ... ... ... - ... жағдайларының өзгеруіне қатысты
скоринг әдісін жүргізудің дербес саясатын қүру қажет. Скорингті қолдану
үшін ... банк ... етіп ... ... тиімділігіне талдау жасау
керек. Және де, скорингтік әдіс әлеуметтік - экономикалық жағдайлардың жиі
өзгеруіне байланысты үнемі жаңарып, ... ... ... керек.
Енді Германия, АКДІ елдеріндегі коммерциялық банктердің қолданатын
қарыз алушының несиелік қабілетін анықтаудың Скоринг жүйесіне тоқталайық..
Неміс ... ... - ... ... ... ... Басқа банктерден жағымсыз ақпараттың түспеуі - 20 балл.
• Қарызды қайтару мүмкіншілігіне байланысты: егер 60 ... - 0 ... 80 ... ... - 10 ... 100 ... дейін — 20
балл.
• Қамтамасыз етуге байланысты: қарыздың 25 процентін жабатын ... 1 ... 50 ... ... - 4 ... 75 процентке дейін -7 балл, 100
процентке дейін — 20 ... ... ... ... ... бар ... ... - 10
балл беріледі.
• Өткен уақыттаалған ... ... ... ... - 5 ... ... ... шартын бүзып, қайтару мерзімінен
кешіктірген болса - 0 балл, несиені ... ... - 15 ... Мамандану дәрежесіне байланысты: егер несие алушының білімі болмаса
- 7 балл, қызметкер - 9 ... ... - 13 ... ... ету ... ... қарас гыратын әлеуметтік
топтарына келетін болсақ: неміс банктер маман ретінде - материалдық ... ... ... ... ... - ... көрсету
саласындағы қызметкерлерді қарастырады. Қоғамды осындай схема ... ... ... ... ... Ал зейнеткерлерге жоғары балл
берілу себебі, Батыс елдердегі ... ... ету ... ... ... ... ... қаражаттары жеткілікті
болғандықтан, оларды қамтамасыз етілген несие алушылар қатарына қосады.
3 Соңғы жұмыс берушідегі еңбек ету ... ... 1 ... дейін
- 0 балл, 2 жылға дейін - 3 балл, 3 жылға дейін - 5 балл, 5 жылға дейін - ... 5 ... ... - 12 ... ... ету ... байланысты: мемлекеттік қызметкер болса -10
балл, басқа сала қызметкері болған жағдайда - 6 ... ... ... 20 жасқа дейін — 0 балл, 25 жасқа дейін — 2 балл,
30 жас — 4 ... 35 жас — 8 ... 50 жас — 9 ... 60 жас — 11 ... ... ... - 16 балл.
6 Жанүя жағдайына байланысты: басы бос ... - 8 ... ... ... 14 балл, ажырасқан болса — 8 балл, түл ер (вдовец) болса -8 ... ... ... ... өз ... ... - 10 балл, не
пөтерді, не үйді жалдап түратын болса - 5 балл, өз ... ... ... 0 ... ... адамдар санына байланысты: егер асырауында адам болмаса
- 10 балл, біреу болса - 7 балл, екеу болса - 5 ... үшеу ... - 2 ... көп болса - 0 балл.
Банктің шешімі былай анықталады: егер несие ... 80 балл ... ... беру ... ... ... қызметкердің Өзі қабылдай алады.
Ал егер несие алушы 61-80 балл жинаса, несие беру туралы шешімді қабылдау
үшін ... ... ... ... ... Ал егер несие алушы 6
баллдан төмен жинайтын болса, несие бермеу туралы шешім қабылданады.
Американдық банктерде несие ... ... ... ... ... ... ... дәрігер, мүғалім - 7 балл;
• Ғалым, фермер, мекеме жұмысшысы - 5 балл;
• Медбике, білікті қызметкер, журналист -5 ... ... ... — 4 ... ... - 3 балл;
• Коммивояжер, таксист - 0 балл.
2 Жұмыс істеу стажы:
• Жұмыста екі жылдан ... ... ... ... - 2 ... Жеті жылдан астам уақыт жұмыс істесе - 5 балл;
• Он жылдан аз уақыт ... ... - 5 ... ... - үй жағдайлары:
• Өз үйі болса - 5 балл;
• Пәтерді немесе түрғын үйді жалға алатын ... - 3 ... Ата — ... ... ... — 3 балл.
4 Берілген жерде түруына байланысты:
• Бес жылдан артық уақыт түрған болса - 3 ... Екі ... бес ... дейін — 2 балл;
• Екі жылға дейін -1 балл.
5 Жанұя жағдайына байланысты:
• Үйленген, түл ер болса - 5 балл;
• Жалғыз әйел - 5 ... ... ер адам ... — 3 ... ... әйел — 2 ... Ажырасқан ер адам - 0 балл.
6 Апталық ақысына байланысты:
• 200 АҚШ долларынан жоғары болса - 5 балл;
• 101 АҚПІ долларынан 200 АҚШ ... ... - 4 ... 91 АҚШ ... 100 АҚШ ... ... - 3 ... 76 АҚШ долларынан 90 АҚШ долларына дейін - 2 балл;
• 61 АҚШ долларынан 75 АҚШ ... ... - 1 ... 61 АҚШ ... ... - 0 ... Банктік шотының болуына байланысты:
• Ағымдағы және жинақтаушы шоттар - 6 ... ... ... - 3 ... Ағымдағы шоттар - 2 балл.
Осындай әдіспен несие алушының ... ... ... 30 балл жиналатын болса, онда несие беру өте үлкен тәуекелге
әкеледі. Ал егер ... ... ... аз ... онда ... ... ... дәл сол ретте қабылданады.
Сонымен қатар, АҚШ-тың банктік жүйесінде клиенттің қаржылық ... ... Си» ... ... С - сһаracter (қарыз алушының мінезі);
2. С - ... ... өтеу ... С - ... ( ... етілуі);
4. С - саsh (ақша қаражаттары);
5. С - соnditions (жалпы экономикалық ... С - ... ... ... ... мінезі немесе сипаттамасы. Несиелік инспектордың
несие алушының несиені ... ... және ... ... ... керек. Егер инспектордың сұралып отырған ... ... ... орын ... бұл ... нақтыланып, қарастырылуы қажет. Бұл
жағдайда да несиелік инспектор клиенттің алған ... ... ... сүрақтарға шынайы жауап беретін және несие бойынша
міндеттемелерін ... бар ... ... ... екенін анықтауы
қажет. Клиенттің жауапкершілігін, шынайылығын, барлық міндеттемелерін жабу
ниетін несиелік инспекторлар «қарыз алушының ... деп ... ... қарызға алу қабілеті. Несиелік инспекторлар несие
алушының несиелік арыз ... және ... ... шартқа қол қоюға құқы
бар екеніне көз жеткізуі керек. Осыны қаржыларды қарызға алу ... ... ... АҚШ -тың ... ... ... аймақтарында
кәмелеттік жасқа толмағандар (18 және 21 ... ... ... ... жауап бере алмайды. Сондықтан банк несие сомасын өндіріп
алу кезінде қиындықтарға ... ... ... ... ... ... немесе компаниялардың
өкілетті тұлғаларының компания атынан несиелік келісім шартқа қол ... ... алу ... келіс сөз жүргізуге қүрылтайшылар ... ... ... ... бар ... көзі жетуі қажет.
Несиелік инспектор несиелік келісім шартқа қол қоюға қүзыры бар ... ... ... ... ... ... ... шарттар,
протоколдар, тіркеу туралы шешімдер) танысу қажет.
3. Ақша қаражаттары. Несиелік өтінішті қарастырғанда қарыз алушының
несиені өтеу қабілеті анықталады. ... ... ... үшін ... өтеудің үш
көзі бар:
• қолма-қол ақша ағыны;
• активтерді сату;
• қаржыларды тарту.
Аталған қайнар ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алады. Бірақ банктер үшін ең
тиімдісі қолма-қол ақшалар болып ... ... ... сату барысында
қарыз алушының балансы бүзылып, ал ... ... ... ... нашарлатуы мүмкін. Қолма-қол ақіла ағынының жетіспеушілігі
фирманың қаржылық жағдайының және кредиторлармен ... ... ... ... есеп ... ... ақша ... = Таза пайда + Амортизация + ... ... - ... ... және тауарлы-материалдық
қорлардың көбеюі.
4. Қамтамасыз етілуі. Несиелік инспектор ... ... ... қамтамасыз ететін жеткілікті ... ... ... ... мәліметтердің шынайы екенін ... ... Ол ... ... алушының активтерінің жағдайы мен құрамына, жұмыс
істеу мерзіміне көп көңіл ... ... Егер ... активтері - ескірген
құрал-жабдықтар мен технологиялар болса, несиені қамтамасыз етудегі
құндылығы ... ... егер ... ... ... ... ... табысы жетпей қалса, бұндай активтерді қолма-қол ... ... ... Жағдайлар. Несиелік инспектор қарыз алушының және сәйкес саланың
экономикалық жағдайын, ... ... ... және ... ... ... қайтаруға әсерін зерттеп отыруы керек. Құжаттар
бойынша ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Алайда, инфляцияға байланысты проценттік ... ... ... ... немесе азаюына байланысты сату көлемінің немесе
табыстың азаюы сенімділікке әсер ... ... ... ... үшін ... ... ... базасы бар информациялық
орталықтар құрады. Қарыз ... ... сала ... ... және ... ... ... құжаттарын жинайды.
6. Бақылау. Қарыз алушының несиелік қабілеттілігін бағалаудың соңғы
факторы бақылау болып ... ... ... ... береді: қарыз
алушының қызметіне және оның несиелік қабілеттілігіне жаңа заңдардың,
құқықтық, экономикалық, саяси ... ... ... ... Англияда несиелік қабілеттілікті бағалауда «РАRTS» ережесі
қолданылады. Бұл сөз қарыз алушыға ... ... ... ... тарпыиан
қойылатын талаптардан тұрады. Оған жататыңдар:
1. Рurpose - мақсаттылық;
2. Аmount - сомасы, мөлшері;
3. Repayment - қарыз және процентерді қайтару;
4. Тerm - ... Security - ... ... Бұл ... ... ... ... орташа сомасы = (Дебиторлық қарыздың орташа сомасы ... ... ... ... = ... ... құны / Сатылған тауарлардың
құны)*365
Алынған несиенің орташа сомасы = Кредиторлық қарыздың орташа сомасы /
өзіндік құны ... ... ... тауарлардың құны.
Сонымен қатар, шетел ... ... ... ... ... ... Ол келесідей ... - ... ... - ... қайтару қабілеті;
М - маржа (табыстылық);
Р - мақсат;
А - қарыздың көлемі;
R - қарызды өтеу шарттары;
I - ... ... ... ... сипаттамасы.
Банктен несие сүрап отырған клиент өзінін моральдық ... ... ... ... ... әлемінде этикалық принциптері жағынан
күдік туғызатын «айлакерлер» өте көп, сондықтан да, банк пен ... ... ... адал ... өте ... ... банк клиент
жайлы ақпарат алу үшін негізінен екі әдісті ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын анықтау.
2. Жеке сүхбат. Яғни, қарыз алушы жайлы мәліметтерді анықтау ... жеке ... ... Сүхбаттасу барысында, банк қызметкері келесідей
жағдайларға ... ... ... клиент өзі жайлы мағлүматтарды айтарлықтай
шын берді ме; оның ... ... мен ... ісіндегі білім дәрежесі
қандай; мақсатқа жету үшін күні-түні жұмыс істеу қабілеті бар ма ... және тағы да ... ... ... ... ... ... жеке сүхбаттасу кезінде банк өте аз ... ... да банк ... ... ... ... ... ақпараттарды
алуға тырысады. Ол үшін ол келесідей жағдайларды талдау керек:
1. Клиенттің жеке әлеуметтік тұрақтылығы.
... ... ... ... ... ... ... жасы мен денсаулығы.
3. Материалдық жағдайы. Клиенттің материалдық жағдайын анықтайтын
негізгі критерийлер:
• табысының көлемі;
... ... ... ... ... меншік үйінің құны.
4. Шығындары. Клиенттің шығындары, оның табысынан көп болмау керек.
5. Байланыс. Яғни, қарыз ... ... ... ... ... кең ... болуы мүмкін.
Қарызды қайтару қабілеті.
Бұл клиенттің шығыстары мен кірістеріне жәяе ... ... ... талдау жасау көмегімен анықталады.
Маржа (табыстылық).
Жалпы несие табыс табу үшін беріледі. Сондықтан, несиені беру кезінде,
бұл несиеден ... ... ... банк үшін өте ... жағдай. Банктің
проценттік ставканың мөлшері әр банктің несиелік саясатына байланысты
белгіленеді. ... ... ... - ... ... ... ... ставка.
• Қалқымалы ставка. Блгілі бір ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
неғұрлым несие алатын кәсіпорынның тәуекелі ... ... ... ... ... де жоғары болады.
Мақсат.
Банк клиенттің алып отырған ... ... ... ... ... ... ... Әр банктің несиелік саясаты несиенің қандай
мақсатқа жұмсалатынын есепке алып ... ... ... ... ... ... капиталды қаржыландыру үшін.
2. Жаңа венчурлық кәсіпорындарды қаржыландыру үшін.
3. Қарыздарды өтеу үшін.
4. Спекуляциялық мақсаттар ... ... ... ... банк ... ... ... бермеу
керек.
Қарыздың мөлшері.
Клиенттің сүрап отырған қарыз мөлшері міндетті ... ... ... ... Бұл жерде негізгі төрт аспектілерді айтып өту
қажет:
1. Берілетін қарыздың мөлшеріне қатысты банкир болжау жасамау керек.
2. Клиентке қажетті ... ... ақша ... ... ... ... ... сомадан аз ақша құралдары берілмеуі керек.
4. Клиенттің меншікті қаражаттар үлесі міндетті ... ... ... несие сомасынан міндетті түрде жоғары болуы керек.
Қарызды қайтару шарттары.
Қарызды берудің негізгі шарты - оның ... ... ... ... алушының қаншалықты қамтамасыз етілуі жақсы болса да, оның
қарызды ... ... ... ... ... оған ... ... алушыньщ қамтамасыз етілуі клиент белгілі бір жағдайларға байланысты
банктен алған қарызын өтей алмаған жағдайда қолданылады.
Қарызды төлей ... ... ... ... ... ... етілуі дегеніміз қарыз алушының активтерінің құны және
несиелік келісім шартында белгіленген, қарызды өтеудің ... ... ... ... ... кепіл болушылық, сақтандыру). Жоғарыда айтып кеткендей,
қамсыздандыру клиенттің алған қарызын қайтармау тәуекелін сақтандыру болып
табылады.
Қорытындылай келе, шетел ... ... ... ... әдістері мен тәсілдеріне - қарыз алушының несиелік қабілетін
бағалаудың «несиелік ... ... «6 Си» , ... және ... ... Коммерциялық банктерде клиенттердің несиелік қабілетін бағалау
тәжірибесіне талдау
2.1 ... ... ... жағдайын талдау
Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау жылдық есептегі мәліметтердің
сәйкестілігін анықтаудан ... Ол үшін жыл басы мен жыл ... ... ... ... ... ... мақсаттағы корлар» және
«мақсатты қаржыландырулар және ... ... ... ... ... қалдықтар сомасына, өндірісті дамытуға және жетілдіруге
бағытталған ... ... ... ... ... жасау арқылы қалыптасқан қорлардың қалдықтар сомасына тең болуы
керек. Олар бюджет және ... тыс ... ... ... сомасына көбейеді. Барлық осы баптар «Кәсіпорын қаражаттарының
құрамы және ... шығу ... ... ... ... ... ... алушының балансын талдау - зерттеліп отырған кезең ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... баланстың жиынтық сомасын жыл аяғындағы баланстың жиынтық
сомасымен ... ... ... ... ... ... ... бағыты анықталады.
Сонымен қатар, баланстың кейбір баптары мен ... ... ... ... ... ... ақша ... қалдықтарының
өсуі, бағалы қағаздардың өсуі, қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... ... капиталға салымдардың өсуі,
материалдық емес активтер мен өндірістік қорлардың өсуі, ал ... ... ... ... және ... ... ... болашақ
кезең табыстарының көбеюі, арнайы қорлар мен мақсатты қаржыландырудың
көбеюі - ... ... ... және ... ... оң ... ... білдіреді. Ал баланс активі мен пассивікдегі ... ... ... күрт өсуі ... «шығындар» бабы бойынша
қалдықтардың болуы және олардың өсуі - кәсіпорын дамуының ... ... ... ... ... ... ... бағалау кезінде баланс активінің Ш-ші тарауындағы «Ақша
құралдары, есептеулер және басқа да ... ... ... ... Ш-ші ... ... қарыздар бойынша резервтер» бабындағы
мәліметтермен салыстырылады. Күмәнді ... ... ... ... ... ... сәйкес болуы керек.
Баланс өзгеруінің динамикасын анықтағаннан кейін, оның өнімді өндіру
және сату көлемінің ... ... ... ... ... сәйкестігін анықтау керек. Өндіріс көлемінің, өнімді сату және
пайда көлемінің өсу қарқыны баланс валютасының өсу қарқынынан қалып отырса,
қаражаттардың тиімсіз ... ... ... ... жағдайын талдауға, сонымен қоса, шаруашылық -
қаржылық қызметті бөлшектеп талдау да жатады. Ол ... ... ... тиімділігін бағалауға, оның төлем ... ... әсер ... ... ... ... мүмкін
болатын салдарларын анықтауға, несиені қайтару ... ... ... ... анықтауға көмектеседі. Ол өзіндік құнды,
рентабельділікті анықтау және талдаудан, ... ... ... ақша ... ... және ... шығу ... негізгі және айнымалы капиталды орналастыруды анықтаудан тұрады.
Шаруашылық - қаржылық қызметті бөлшектеп ... ... ... пен ... ... және ... ... шығаруды есепке
алудың әдістемесін анықтау болып табылады. ... ... ... ... ... ... құнына дүрыс шығарылуын анықтау.
Есеп ... ... ... оның ... қарыз алушының қаржылық
жағдайын және несиенің ... ... ... ... ... жағдай
туғызатынын ескерген жөн. Осылайша ... ... ... ... ... ... материалдар мен пайда қалдықтарының өсуіне
әкеліп соғады және керісінше.
Ақша қаражаттары қозғалысы бөлігінің негізі ... ... ... ... ... болып табылады. Нақты нәтижелерді ескере
отырып, ... ... ... ... ... ... де
тиісті жоспарлаудың болмауы өтімділіктің төмендеп кетуінің ... ... ... жөн. ... ... ... бұл ... қосымша
шығыстардың талдануы маңызды орын алады. ... ... мен ... арасында қосымша шығыстардың әр түрлі ... ... ... әр ... ... құны мен ... болуына алып
келеді. Шығыстарды өзгермелі және шартты-тұрақты деп ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі қатынас қарыз
алушының оңтайлы нарықтық стратегиясындағы ерекшеліктерді ... ... ... ... ... шартты-тұрақты шығындардың үлкен
үлесі жоғары болса, соғұрлым ол шағын шартты-тұрақты ... бар ... ... ... ... көлемінің өзгерісіне сезімтал
келеді. Өз кезегінде, өзіндік құнында шартты-тұрақты ... ... ... ... ... өнімге деген бағаның өзгерісіне сезімтал
болады. ... ... ... ... банк ... жоғарылатуға мүмкіндік беретін оңтайлы нарықтық стратегияны
таңдау бойынша сипаттама бере алады.
Пайданың бір бөлігінде пайданы қысқа мерзімдік ... ... ... ... ... ... ету түрғысынан
қарыз алушының нарықтық стратегиясын талдап өткен жөн.
Мүнда өнімді өндіру көлемі мен оның ... ... ... арасындағы айырма ретінде анықталатын «контрибуциялар», немесе
«салым» категорияларын қолданудың маңызы зор. Контрибуциялар үғымымен өзін-
өзі өтеу ... деп ... ... ... ... яғни ... алушыға
нөлдік қаржылық нәтижені қамтамасыз ететін сатулар көлемі. Көрсетілген
көлем келесі формуламен ... , бұл ... ... ... тұрақты (шартты-тұрақты) шығыстар;
К- контрибуция.
Өзін - өзі өтеу нүктесін табу қауіпсіздік маржасын, яғни ... ... ... есепті) мен зиянсыз қызметті қамтамасыз ететін көлем
(өзін - өзі өтеу нүктесі) арасындағы ... ... ... береді.
Шығу көздерінің (капиталдың) бөліктерінде капиталдың «байланыстылығы»,
яғни пайдалынылатын капиталдағы қарыз қаражаттарының үлес ... шығу ... ... ... Қаражаттардың
«байланыстылығының» жоғарылау ... ... ... ... қарыз тұлғаларға бақылау жағдайы, меншікті міндеттемелерді орындау,
айналым капиталының айналымдылығының, дебиторлық және кредиторлық ... пен ... ... ... ... қабілеттілікті бағалау ... ... ... ... банк-кредитордың мақсаттарына байланысты
болып келеді. Несиелік қабілеттілікті бағалаудың келесідей әдістері бар:
1. Қаржылық коэффициенттерге талдау жасау ... ... Ақша ... ... ... ... бағалау;
3. Іскерлік тәуекелді талдау арқылы бағалау.
Бұл әдістер бір-бірін әрқашанда толықтырып ... ... ... ... ... ... осы үш әдісті қолдану қажет.
Отандық кәсіпорындардың қызметін талдау үшін осы әдістердің тәжірибе
жүзінде қолданылуын қарастырайық. ... ... ... 2001 ... ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-і алынды. Бұл кәсіпорынның жалғыз
қатысушысы «Агрохимпродукт» ЖШС-і болып табылады.
Бұл кәсіпорын шаруашылық қызметтің ... ... ... ... түтынуындағы тауарларды және ендірістік-техникалық
мақсаттағы өнімдерді өндіру, сатып алу және өткізу;
... ... ... алу, қайта өңдеу және өткізу;
• автокөліктерді, бөлшектерді және жанармайды сатып алу және өткізу;
• клиенттерге көліктік-экспедициялық және ... ... ... ... және ... сан ... ... түрлерін көрсету;
• тауарларды сатып алу, коммерциялық, делдалдық және ... ... ... асыру;
• инжиниринг, консалтинг, лизинг, маркетинг, «ноу-хау».
Кәсіпорын қызметінің негізгі түрі бидай нарығындағы ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорын Glincore
International, Nidera Handelcompagnie, СТС, Аsta ... ... ... ... ... ... ... Өзбекістан, Ресей,
Тунис, Иран, Сауд Араб елдеріне экспорттайды.
Бұл кәсіпорын «Бидай Индустриясы» аффинирленген компаниялар ... Бұл ... ... ... кәсіпорындар кіреді:
Кесте 1. Аффинирленген кәсіпорындар.
|Мелькомбинаттар ... түрі ... ААҚ., ... ... ... ... бидайды |
| ... және ... ... КХП» ААҚ., Орал ... | ... ... | ... Ақтөбе қаласы | ... | ... ... ААҚ,. ... облысы |Бидайды қабылдау, |
| ... ... ... ... ААҚ., ... ... | ... және ... | ... | ... ЖШС.Достанай облысы ... ... мал |
| ... ... ... ... ААҚ., ... |Макарондық бүйымдарды |
|қаласы ... ... ЖШС, ... ... |Химикаттарды өндірі |
|«Агроэксперт» ЖШС, Қостанай қаласы ... және оны ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ЖШС, Алматы қаласы |Бидайды экспорттау ... ... ЖШС, ... ... | ... ЖШС, ... ... | ... ... ЖШС, ... ... | ... – автормен құрастырылған: кәсіпорынның мәліметтері негізінде |
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің мәліметтері бойынша 2003 жылы ... ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі
банктер алдындағы қарыздары болған жоқ..
«Бидай индустриясы» кәсіпорынның Директорлар Кеңесінің Басшысы ... ... ... Смағұлов Нұрлан.
Белсенді қаржылық - шаруашылық ... ... 2004 ... ... ... ЖШС-ң валюта балансы 1 913 135 569,90
теңгені ... ... ... ... ... ... 0,85
процентін құрайды. Ағымдағы активтер 1 896 783 405,7 ... ... ... болды, оның ішінде: дебиторлық қарыз - 895 537 525,5 ... ... мен ... - 994 033 632 ... (51,96 %), ... ... (ақша қаражаттары) - 7 212 248,00 теңгені (0,38%) қүрды.
Кәсіпорынның ағымдағы міндеттемелері: кредиторлық ... -1 888 ... ... ... Меншікті капитал 24 476 291 теңге немесе 1,28%, оның
ішінде: меншікті қаражаттар қорлары - 7 727 149 ... (0,40%), ... 16 749 148 ... ... 2. «Агронефтеснаб» ЖШС-ң балансы
|АКТИВТЕР ... ж. ... ... |
| | |% ... ... ... ... ... |7 212 248 |0,38 ... ... ... |46,81 |
|Қорлар мен шығындар |994 033 632,20 |51,69 ... да ... |- |0 ... |1 896 783 ... ... ... құралдар және басқа да айналымеан тыс активтер ... ... және ... |16 352 164,20 |0,5 ... | | ... ... ... салымдар |- |0,00 ... |16 352 164,20 |0,5 ... ... жалғасы ... |1 913 135 569, |100 |
| |90 | ... ... ж. ... ... |
| | |% ... Тартылған капитал ... ... |1 888 659 278, |98,72 |
| |90 | ... ... ... |- |0 ... |1 888 659 278, |98,72 |
| |90 | ... ... капитал ... ... ... |7 727 149 |0,40 ... пайда |16 749 142,00 |0,88 ... |24 476 291,00 |1,28 ... |1 913 135 569, |100 |
| |90 | ... ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-нің балансы |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... ... 6 - 12 ай ... ішінде пайдаболатын - 59%;
- 3 - 6 ай мерзімі ішінде - 41%.
Кәсіпорынның ... ... ... КХП» ААҚ - 226 768 мың ... ... ... ЖШС - 72 126 мың ... (8,06%);
- «Тобол элеваторы» АҚ - 213 041 мың теңге (23,79%);
- «Тогузак элеваторы» ААҚ - 82.848 мың ... ... ... ЖШС - 53 141 мың ... ... ... АҚ - 169 816 мың теңге (18,97%).
- «Ақтөбе ЖЭС» - 147,1 млн. ... ... ... дебиторлық қарызы 895 537 мың теңгені
қүрды.
Пайда болу мерзіміне байланысты кредиторлық қарыз:
- 3 - 6 айға ... ... ... 3. ... ... мың ... ... ... болу ... ... ... Агро ЖШС |1 550 ... 03 ... Сауда ЖШС |1 050 ... 03 ... ... Corp |194 576 ... 03 ... ЖШС |520 682 ... 03 ... ... |96 486 ... 03 ... ... |709 537 ... 03 ... ... АҚ |364 778 ... 03 ... |1 888 659 | ... - ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-нің мәліметтері |
|негізінде жасалды. ... ... ... туралы есепті кезеңде өнімді
өткізуден түскен түсім 578.089 мың теңгені, өткізген өнімнің ... ... мың ... негізгі қызметтің рентабельділігі - 1,32, таза табыс
-39.472 мың теңгені құрады.
Кесте 4. Қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижелері туралы есеп.
|Көрсеткіштің ... |мың ... жыл ... ... ... ... |502 011,90 ... өнімнің өзіндік құны |397 766,00 ... ... |104 245,90 ... шығыстары, оның ішінде: |71 805,60 ... және ... ... | ... |3 643,00 ... ... ... |17 319.00 ... ... ... |50 843,60 ... ... табыстар/шығындар |32 440,30 ... ... ... емес қызметтен табыс/шығын |8 044,00 ... ... ... ... ... |24 396,30 |
|Салық төлегеннен кейінгі қызметтен табыс/шығын |24 396,30 ... ... ... зияндар | ... ... ... |0,00 ... ... ... ЖШС-нің мәліметтері негізінде |
|жасалды. ... Ақша ... ... ... ... бағалау
Клиенттің ақша ағыны дегеніміз оның ақшалай міндеттемелері ... ... ... ... ... асыру барысында сол клиенттің
банктегі есеп-шоттарында көрініс ... ... ақша ... ... екі ... ... ... шотқа келіп түсуі;
б) клиенттің шотынан ақшаның аударылуы.
Акцшаның шотқа келіп түсуі - бұл ... ... ... ... ... ... шоттан басқа түлгаларга аударылуы - бұл ... ... ... ... орындалуының нәтижесі.
Кезең ішіндегі қаражаттардың келіп түсуі:
• Пайда;
• Амортизация;
• Болашақ шығыстарға резервтер құру;
• Қаражаттарды босату:
- қорлардан;
- дебиторлық қарыздан;
- басқа да активтерден;
- ... ... ... ... ... ... да пассивтердің үлғаюы;
• Жаңа ссудалар алу;
• Акционерлік капиталдың үлғаюы.
Осы ... ... ... ... Қосымша салымдар жасау:
- қорларға;
- дебиторлық қарызға;
- басқа да активтерге;
- негізгі қорларға.
• Кредиторлық қарыздың қысқаруы;
... да ... ... ... ... азаюы;
• Қаржылық шығыстар ( проценттер, салықтар, дивидендтер);
• Қарыздарды өтеу.
Жалпы ақша ... ... ... келіп түсуі және азаюының
арасындағы айырма ... ... ... ... дебиторлық және
кредиторлық қарыздар көлемінің, басқа да активтер және ... ... ... көлемінің өзгеруі ақша ағынының жалпы мөлшеріне түрліше әсер
етеді. Бұл әсерді анықтау үшін сәйкес ... ... ... басы ... ... ... Қорлар қалдығының, дебиторлардың және басқа
да пассивтердің өсуі ... ... (-), ал ... ... -
қаражаттардың келіп түсуін (+) сипаттайды Бір уақытта кредиторлар мен ... ... өсуі ... келіп түсуі ретінде, ал ... ... ... қаражаттардың азаюы ретінде қарастырылады.
Негізгі қорлардағы өзгерістерге байланысты қаражаттардың келіп түсуі
мен азаюын анықтаудың ... бар. Бір ... ... ... ... ... өсуі ... ғана емес, сонымея қатар оларды сату
нәтижелері де есепке ... Сату ... ... ... ... ... ... түсуі ретінде, ал керісінше жағдайда
-қаражаттардың азаюы ретінде қарастырылады.
Ақша ағынын ... екі ... ... ... Ақша ... ... әдісі бойынша бағалау, соның нөтижесінде
таза ... ... ... Ақша ағынын капитализациялау әдісі арқылы бағалау.
Клиенттің ағымдағы таза құны = ... ... ... ... сомасы - жүргізілген ақшалай аударымдардың ... ... таза ... ... мөні О-ден жоғары оң сан болса,
онда ... ... ... ... ... клиенттің таза ағымдағы құнының мәні 0-ге тең ... ... ... ... орташа болады.
Егер клиенттің таза ағымдағы құнының мәні теріс таңбалы немесе 0-ден
төмен болса, онда ... ... ... ... ... ... ... мөлшері көп жағдайларда дисконттық проценттік
ставкалардың деңгейімен ... ... ... ... клиенттің түсімдері несиені
уақытында қайтарудың бірінші реттегі көзіне жатады.
Ақша ... ... ... ... ... күны ... ал
капитализациялау кезінде нақты ақшаның болашақ құны анықталады.
Нақты ақшаның болашақтағы құнын анықтау ... ... ... ... ол ... ... ... мүмкіншілігін және оның болашақтағы
төлем қабілетін бағалауға ... ... Оны біз ... ақша ... ... ақша ... = (Ақша ағыны) * (Қарастырылып отырған соңғы үш
жыл ішіндегі ақша ағынының ... ... өсу ... ақша ... ... мәнін анықтау кезінде оны ... ... ... және осы несие бойынша сыйақы сомасымен
салыстыру қажет. Болжанған ақша ағыны 1-ден жоғары ... ... ... ... үшін ... кем ... үш ... алынуы керек.
Егер клиент қаражаттарының келіп түсуі оның азаюынан жоғары болса, онда
клиенттің ... ... ... ... ... ... ... несиелік
қабілетті. Жалпы ақша ағыны көлемінің ауытқуы (азаюлардың келіп түсулерден
артық ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Ал
азаюлардың келіп түсулерден жүйелі түрде немесе үнемі асып ... ... ... ... ... ақша ... тұрақты орташа оң
мөлшері жаңа қарыздарды ... шегі ... ... ... ол ... бір кезең ішінде қарыздық міндеттемелерін қандай ... ... ... ... ... ... ... әлсіз жақтары жайлы
қорытынды жасауға көмектеседі. Мысалы, қаражаттардың азаюы қорларды, есеп-
айырысуларды ... және ... ... төлемдерді ( салықтар,
проценттер, дивидендтер) басқарумен байланысты болуы мүмкін.
«Агронефтеснаб» ЖШС «Қазақстан Халық ... ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланады.
Берілген жоба Астрахань портында сыйымдылығы 32 мың тонна және жылдық
айнымалысы 500 - 600 мың ... ... Иран ... ... ... ... терминалының қүрылысын қаржыландыруды үйғарады. Сонымен қатар,
Қазақстан бидай нарығында «Агронефтеснаб» ЖШС- ң трейдерлік операцияларын
дамыту мақсатында ... күні ... ... тұрақты таза - экспартерлары бірнеше
ғана мемлекет болып табылады. Төуелсіздік ... ... ... ... 12 ... ... ... бидай өндіретін және оның
айтарлықтай бөлігін көрші мемлекеттерге экспорттайтын халықаралық сауданың
жаңа қатысушыларының бірі ... ... ... ... ... ... теңізге шығатын жолдың болмауы, бидайдың
едәуір бөлігін экспорттауға шек қояды.
Құрлықта Қазақстан тек қана ТМД ... ... ... сондай-ақ Қытай нарығымен шектеледі.
Бидайды экспорттаудың тура жолы Батыс Қазақстандағы Ақтау порты ... ... ... ... ... ... Одағы қулағаннаң кейін
Ресей үшін ... және ... үшін ... ... манызды
стратегиялық мәнге ие болды. Астрахань порты ... ... ... ... ... аса жүк тасымалданады. Көп жағдайда бидай терминалдарының
жоқтығы ... ... шек ... ... құру және даму ... 1997 жылы ... ... қайта құру
мен жанарту үшін 54 миллион АҚШ доллар несие берді. 2001 жылы сыйымдылығы
13 мың ... ... ... ... ... ... ... негізі Астрахань портының бос жерлерінде жылдық
айнымалысы 500 - 600 мың ... ... ... 32 мың ... ... ... қосымша терминалды салу. Бұл жобаның Қазақстан үшін өте
манызды. Ақтау портындағы бидай терминалының күрылысынан ... бұл ... 300 мың ... ... ... Бірақ бұл терминалдың монополиялық
жағдайы, бәсекелестіктің ... ... ... ... ... шығарудың жылдық айналымының шегін 400 мың тонна ... ... ... үшін қызметтердің бағасын бидайдын 1 тоннасына
$ 8,5 - 9,5 - ға дейін көтерді.
Қазақстан әр жыл ... ... ... ... ... ... ... жылдары аралығында Қазақстаннан Иранға 1 млн. тоннадан
аса бидай экспортталды.
2001 жылы Ақтау портындағы «Ақ Бидай» ЖАҚ-мен салынған ... ... ... ... үшін 8,5 ... ставкамен ақы алады. «Агронефтеснаб» ЖШС-гі
нарықтағы жағдайларды ескере отырып, болашақта 1 ... ... үшін ... ... белгілеуді жоспарлайды. Кәсіпорын төмен ... ... ... ... ... Бидай терминалымен
бәсекелестікке түсуді жоспарлайды.
Осылай, бұл жобаны іске асыру үшін ... ... ... Ақш ... оның ішінде: бидай терминалын салу үшін - 1.500.000
АҚШ долл., айналым капиталды толықтыру үшін - ... АҚШ ... 2003 жылы ... ... ... ... іске ... 5. Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.
(АҚШ долл.)
|Трейдерлік операциялар |2002-2003ж|2003-2004|2004-2005ж|2005-2006|2006-2007|
| |ж. |жж. |ж. |жж. |жж. ... | | | | | ... ... ... |1 920 000 |2 080 000|2 400 000 |2 400 000|2 720 ... | | | | | ... алу |1 500 000 |1 500 000|1 500 000 |1 500 000|1 500 ... ... |3 420 000 |3 580 000|3 900 000 |3 900 000|4 220 ... | | | | | ... ... алу |1 512 000 |1 671 800|1 950 000 |1 950 000|2 210 ... |50 400 |56 160 |67 500 |69 300 |81600 ... |44 640 |48 620 |57 000 |57 000 |68 000 ... жол ... |36 000 |40 300 |49 500 |51 000 |68 000 ... ... ... ... |28 000 |30 800 |35 420 |38 962 |44 806 ... ... |25 400 |29 210 |33592 |36 951 |42 493 ... | | | | | ... ... |140 000 |140 000 |140 000 |140 000 |140 000 ... ... | | | | | ... ... қарызды |1 500 000 |1 500 000|1 500 000 |1 500 000|1 500 ... | | | | | ... ... |3 336 440 |3 516 890|3 833 012 |3 843 213|4154 900 ... ақша ... |83 560 |63 110 |66 989 |56 787 |65 100 ... ... ақша |83 560 |146 670 |213 659 |270 446 |335 546 ... | | | | | ... ... |
| ... | | | | | ... ... |0 |1 584 000 |1632 000 |2 520 000|4 326 ... ... | | | | | ... |1 500 000 | | | | ... |0 |264 000 |272 000 |420 000 |721 000 ... ҚҚС |-1 010 |-29 629 |-32 071 |-47 849 |-81 095 ... ... |-1 010 |234 371 |239 929 |372 152 |639 905 ... | | | | | |
| ... |1 501 010 |1 349 629 |1392071 |2 174 849|3 686 ... | | | | | ... | | | | | |
| ... | | | | | ... |750 000 | | |500 000 |1 000 ... алу | | | | | ... ... ... |37 500 | | |25 000 |50 000 ... қызмет |1 500 | | |1 000 |2 000 ... | | | | | ... ... |80 000 |0 |0 |55 000 |40 000 ... | | | | | ... ақы ... |0 |178 188 |196 007 |215 607 |215 607 ... қамтамасыз |1 500 |2 400 |2 700 |2 700 |3 200 ... | | | | | ... ... ... да ... |850 |85 0 |900 |900 ... | | | | | ... ... |1 631 |1733 |1 733 |1 785 |1 785 ... | | | | | ... |0 |7 500 |7 500 |12 500 |22 500 ... | | | | | ... ... |15 200 |33 240 |33 240 |35 264 |36 322 ... да ... |1 500 |4 500 |4 500 |5 800 |6 700 ... ... |0 |13 650 |12 300 |13 050 |12 550 ... | | | | | ... ... | |201 122 |157 041 |112 959 |68 878 ... | | | | | ... ... |0 |157 337 |170 310 |305 242 |625 858 ... ... | |397 959 |367 347 |367 347 |367 347 ... өтеу | | | | | ... ... |1 493 391 |1 173 005 |1142403 |2 037 646|3 186 ... ақша ағыны |7 619 |176 624 |249 668 |110 203 |499 981 ... ... ... 619 |184 243 |433 912 |544 114 |1044 096 ... | | | | | ... 11% ... ... 926 |152 267 |326 004 |371 638 |648 301 ... - ... ... ... ... балансы негізінде|
|жасалды. ... ... ... ... ай ... он екі ай жеңілдік
кезеңі өткен соң тең төлемдермен өтеу есебімен күрылған. Сыйақы 12 ... ... ... ... төлеу қаржыландырудың екінші
жылынан бастап ай сайын жүргізіледі.
Кестеден ... ... ақша ... ... ... және ... ... бойынша операциялармен
бақыланды. Трейдерлік операциялар бойынша түсімдерді бидай өткізуден ... және ... алу ... Мүнда бидайды өткізуден 1.920.000 АҚШ
долл.-дан ... АҚШ ... ... ... алу және 5 жыл бойы ... несие ресурстарының түсуі көзделеді.
Қаржы ресурстарының шығуы бидай өткізу бойынша операциялық қызметпен
және несие бойынша негізгі қарыз бен комиссияны ... ... ... қатысты қорытындыларды алу 2003 жылдың қарашасына
жоспарлануда және бидай терминалы бойынша қызметтерді ... ... ... ... ... қайта өңдеу көлемін ... ... ... ... алумен, кеден баждарын
төлеумен жобалық - іздестіру жұмыстарымен және ... ... ... 6. ... ... ... пайда
мен зияндар туралы есеп
(АҚШ долл.)
|Трейдерлік операциялар |1-ші жыл |2-ші жыл |3-ші жыл |4-ші жыл |5-ші жыл ... ... тн |24 000 |26 000 |28 000 |30 000 |34 000 ... ... баға |80 |80 |80 |80 |80 ... өткізуден түсетін|1920000 |2080000 |2240000 |2400000 |2720 000 |
|табыс | | | | | ... ... | | | | | ... сатып алу |1303448 |1441207 |1681034 |1681034 |1 905 172 ... |43 448 |48 414 |58 190 |59 741 |70 345 ... |38 483 |41914 |49 138 |49 138 |58 621 ... жол ... |31 034 |34 741 |42 672 |43 966 |58 621 ... ... |28 000 |30 800 |35 420 |38 962 |44 806 ... ... |21 897 |25 181 |28 958 |31 854 |36 632 ... | | | | | ... ... мүдделер |186 667 |186 667 |186 667 |186 667 |186 667 ... ... |1652977 |1808924 |2 082079 |2091362 |2 360 864 ... ... ... |267 023 |271 076 |157 921 |308 638 |359 136 ... | | | | | ... ... |80 107 |81323 |47 376 |92 591 |107 741 ... ... / зиян |186 916 |189 754 |110 544 |216 047 |251 395 ... ҚҚС |230 130 |254 633 |297 599 |298 517 |340 703 ... - ... құрастырылған: «Агронефтеснаб» ЖШС-нің есеп беруі |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... ... өткізу
көлемін ұлғайту болжамын көрсететін жылдар бойынша жіктеледі.
Операциялық шығыстарға сақтау, тиеу, темір жол қызметтеріне шығыстар,
әкімшілік шығыстар ... ... желі ... ... 16 ... ... ... негізгі қарызды және проценттерді
өтеу — ай ... ... ... ... ... ... төлегеннен кейінгі таза табыс
көрсетілген.
Кесте 7. ... ... ... мен зиян ... есеп.
|Бидай терминалы |1-ші |2-ші |3-ші жыл |4-ші жыл |5-ші жыл |
| |жыл |жыл | | | ... | |200 000 |200 00 |300 000 |500 000 ... тн | | | | | ... | |6,6 |6,8 |7,0 |7,2 ... |0 |1320000 |1360000 |2100000 |3605000 ... | | | | | ... табыс | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ақы |0 |178 188 |196 007 |215 607 |215 607 ... ... |1 250 |2 000 |2 250 |2 250 |2 667 ... | | | | | ... да |292 |708 |708 |750 |750 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... |1 631 |1 733 |1 733 |1 785 |1 785 ... | | | | | ... мен |0 |83 333 |83 333 |132 613 |214 583 ... ... | | | | | ... жол ... |0 |50 000 |50 000 |79 568 |136 591 ... жабдықтарды |0 |7 500 |7 500 |12 500 |22 500 ... | | | | | ... |15 200 |33 240 |33 240 |35 264 |36 322 ... | | | | | ... |0 |135 000 |135 000 |195 000 |245 000 ... кестенің жалғасы
|Несие бойынша |240 000 |208 163 |149 388 |90 612 |31 837 ... | | | | | ... ... |80 000 | | |55 000 |40 000 ... да ... |1 500 |4 500 |4 500 |5 800 |6 700 ... ... 381 |716 470 |687 722 |850 811 |1005224 ... ... |-343 381 |603 530 |672 278 |1249189 |2599776 ... ... | | | | | ... ... |0 |144 847 |161 347 |299 805 |623 946 ... ... / зиян |-343 381 |458 683 |510 931 |949 383 |1975829 ... ҚҚС |1 010 |29 629 |32 071 |47 849 |81 095 ... ... | | | | | ... |750 000 | | |500 000 |1 000 ... ... |600 000 | | |100 000 |250 000 ... бажы, 5 % |37 500 | | |25 000 |50 000 ... ... |1 500 | | |1 000 |2 000 ... | | | | | ... - ... ... ... ... балансы |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... ... ... яғни қаржылық ресурстар бидай ... іске ... ... ... (300 тн/сағ) және компанияның
өндірістік ... ... ... ... ... көлемі:
пайдаланудың бірінші жылы (2003 қараша - 2004 қазан) - 200 мың ... жылы (2003 ... - 2004 ... - 200 мың ... ... жылы ... тонна, төртінші жылы - 500 мың тонна.
Қызметтер үшін белгіленген ең төменгі тариф - 6,6 $/тн, ... 7,2 ... ... көтерілді.
Терминалды пайдалану шығыстарына:
- өндірістік және әкімшілік персоналдың еңбек ақысы (32 адам, ... ... ... - 20 ... ... аударымдар (амортизация мерзімі 10 жыл);
- коммуналдық қызметтер (электроэнергия, жылумен қамтамасыз ету, су
және т.б.);
- құрал-жабдықтарды сақтандыру;
- ... (жер, ... ... ... 20 процент есебімен, корпоративтік табыс ... ... ... ... ... жылы ... шығындар 1,469 мың АҚШ
долларын, төртінші жылы - 681 мың АҚШ ... ... жылы - 1,342 ... ... ... жылы таза ... 458 683 АҚШ долларын құрайды және ары қарай
бидайды ... ... және ... ... ... ... ... алуға байланысты ұлғаяды.
Болжамға сәйкес кумулятивті ақша ағыны оң мәнге ие, ... ... ... ... ... ақша қаражаттары қарыз қаражаттарын
уақытында және толық өтеуге мүмкіндік береді.
2.3 ... ... ... ... ... бағалау
Орта бизнеспен айналысатын клиенттер үшін банктермен олардың несиелік
қабілетін бағалау мақсатында ... ... ... ... ... дегеніміз кәсіпорынның қаржылық жағдайының
қатысты көрсеткіштері. Олар қаржылық ... ... ... ... ... коэффициенттерді есептеп шығару үшін ... ... ... ... ... есеп беру формалары, клиенттің
статистикалық есеп беру формалары, ағымдағы есеп беру формалары.
Ағымдағы есеп беру формаларын банк өз қалауынша белгілейді. Ал ... ... ... коэффициенттерді есептеу үшін мына мәліметтер
қажет:
1. Клиенттің балансы;
2. Клиенттің кірісі мен шығысы ... ... ... ... ... ... Клиенттің өнімді өндіру, өткізу және өндірілген өнім мен ... ... құны ... ... ... ... ... туралы анықтама,
6. Клиенттің кредиторлық қарызы туралы анықтама.
7. Клиенттің активтер портфелінің сапасы және тағы да ... ... ... ... оның ... ... ... бес топқа бөлуге болады:
1. Өтімділік коэффициенті;
2. Тиімділік коэффициенті;
3. Қаржылық левераж коэффициенті;
4. Пайдалылық коэффициенті;
5. Қарызды өтеу коэффициенті.
Әрқайсысын ашып қарайық:
Өтімділік ... екі түрі бар: ... ... ... ... және ... коэффициенті (Кт.ө.).
Ка.ө.=Ағымдағы активтер/Ағымдағы пассивтер;
Кт.ө.=Өтімді активтер/Ағымдағы пассивтер.
Ағымдағы активтер - бұл клиенттің кассасындағы қолма-қол ақшалар және
банктік ... ... ... ... тауарлы-материалдық
құндылықтар қорларының құны, басқа да ағымдағы активтер (болашақ кезеңдегі
шығындар, бірінші класстағы бағалы қағаздарға салымдар және тағы да ... ... ... ... ... ... қалдығынан үмітсіз
қарыздарды жабуға кеткен резервтерді шегеру жолымен анықталады, яғни ... ... ... ... ... (90 күн аралығында). Тауарлы-
материалдық құндылықтар қорлары салыстырмалы тез ... ие ... (бір жыл ... активтер - ағымдағы активтердің өтімді бөлігі, оған қолма-қол
ақшалар, тез сатылатын бағалы қағаздар және дебиторлық ... ... ... - ... мерзімі келген қарыздар (бір жыл
ішіндегі), төленбеген талаптар, басқа да ... ... ... ... ... ... жабу ... деп
те атайды. Ол клиенттің қысқа мерзімді қарыздық міндеттемелерін өтеу үшін
қажетті қаражаттары бар ма ... ... Бұл ... ... ... клиенттің шотына жақын арады түсу керек, немесе тауарлы-материалдық
құндылықтарды және ... ... ... ... ... Сол ... ... 1-ден кіші болған жағдайда, клиент несиелік қабілетсіз деп
саналады.
Әлемдік банктік тәжірибеде қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау
кезінде ағымдағы ... ... ... ... деңгейлері
қолданылады: І,ІІ,ІІІ кл. - 2,0; ІVкл. - 1,5; V,VІ кл. - 1,25. ... мәні ... ... соғұрлым клиенттің қаржылық тұрақтылығы
жоғары болады. Бірақ оның тым жоғары деңгейі де (3-4-тен ... ... ... өсу себебін анықтау керек екенін көрсетеді (ол көбінесе
қорлар көлемінің өсуімен және ... ... ... ... ... коэффициенттің мәні көбінесе өндіріс сипатына байланысты болып
келеді. Оның мөлшеріне келесі факторлар әсер ... ... ... ... ... ... ... құралдарының айналымдылығы;
• тауарлы-материалдық құндылықтар қорларының құрылымы. Өтімділік
коэффициенті мен баланстың жабуы (покрытия) ... тура ... ... ... жабу ... өсуі, өтімділік коэффициентінің
төмендеуіне әкеледі.
Тез өтімділік коэффициенті (немесе жай өтімділік коэффициенті) ... ... өтеу үшін ... ... қаражаттарды уақытында босату
қабілетін көрсетеді. Тез өтімділік коэффициентінің мақсаты - қарыз алушының
банктен алған ... ... өтеу үшін ... ақша ... ... қабілетін болжау болып табылады.
Әлемдік стандарт бойынша I ... ... үшін бұл ... нормативтік деңгейі 0,6-дан жоғары болуы керек.
Неғұрлым коэффициенттің мәні жоғары ... ... ... ... ... ... коэффициентін талдау барысында ... ... ... ... ... ... ... керек екенін ескерген
жөн. Бұл келесі факторларға тәуелді болып келеді:
• қызметтің ... ... ... және сату ... көп ... ... ... қорлары көп болады);
• өнеркәсіп және өндіріс саласы (өнімге ... және оны ... ... ... ... циклының ұзақтығы (аяқталмаған өндіріс көлемі);
• материалдар қорларының қайта жаңаруы үшін қажетті уақыт ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі келесі себептерден болуы мүмкін:
көлемі амортизациялық аударымдардан асатын қызметпен ... ... аяқ асты ... және ... жылдар зияндары; ұзақ мерзімді
инвестицияларға артық салымдар.
Өтімді қаражаттардың артықшылығы қажетсіз, себебі олардың көп ... ... ... ... ... соғады. Артықшылықтар
пайданың көп мөлшерде ... ... ... және тағы да ... ... болуы мүмкін.
Тиімділік коэффициенттері өтімділік көрсеткіштерін талдау негізінде
алынған клиенттің қаржылық тұрақтылығын бағалауды толықтайды.
Кесте 8. Тиімділік ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... калдығы-қарыздар |
|айналымдылығы |Бір ... таза ... ... | ... ... ... |а) күнмен: ... ... ... бойынша қорлардың орташа мөлшері |
|айналымдылығы |Бір ... таза ... |
| | |
| |б) ... ... ... |
| | |
| |Бір ... таза ... |
| ... ... ... ... мөлшері |
|З.Негізгі қорлардың | ... |Бір ... газа ... |
| ... ... - негізгі күралдардың қалдығы |
|4. Бір жыл ішіндегі |Бір жыл ішіндегі сатулар ... ... ... ... ... орташа жылдық сомасы |
|айналымдылығы | ... жыл ... |Бір жыл ... ... ... ... өндірістің |Аяқталмаған өндірістің орташа сомасы |
|айналымдылығы | ... ... ... таза сатулар |
| ... ... ... ...... ... негізде: Шеремет А.Д. Сайфулин Р.С. |
|кітабы. 56 б. ... ... ... ... клиенттің өзіндік капиталмен қамтамасыз етілу
дәрежесін және ... ... ... ... ... ... Олардың бірнеше түрлері қолданылады:
К1= Қарыздар, барлығы / Активтер
Бұл және келесі ... ... ... ... бюджетке қарыздың жалпы сомаеы алынады (қысқа және ұзақ
мерзімді).
К2 = Қарыздар, барлығы / ... ... ... ... бұл ... нормативтік
деңгейі: Ікл. - 0,25; ІІкл. - 0,33; ІІІкл. - 0,35; ІVкл. - 0,45; Vкл. ... және VІкл. - ... ... басқа да нұсқасы қолданылады:
К3= Қарыздар, барлығы / Акционерлік капитал
Нормативтік деңгейі: Ікл. - 0,66; ІІкл. - 1,00; ... - 1,00; ІVкл. ... Vкл. - 1,75 және VІкл. - ... ... ... / Меншікті материалдық қаражаттар
Меншікті материалдық құралдар дегеніміз акционерлік капитал мен
материалдық емес ... ... ... емес ... ... құрылымдық бөлігі фирма сатып
алған қозғалмайтын мүліктің баланстық және нарықтық құндары ... ... ... («good will»). Сол себептен, берілген
коэффициенттердің ... ... ... ... ... және
кәсіпорын нарықтарының дамуымен ғана мәнге ие бола алады.
Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... Ікл. - 0,5; ІІкл.-0,7; ІІІкл. - 0,8; ІVкл. -1,0; Vкл.
-1,5 және VІкл. - ... ... ... өзіндік капиталдың баланс валютасына
қатынасы түрінде анықталады. Ол бізге нақты ... ... ... қаражаттар есебінен қаржыландырылатынын көрсетеді.
Автономия коэффициенті: өзіндік капиталдың тартылған ... ... ... Тұрақты және ағымдағы активтердің ара
қатынасын сипаттайды.
Өтімділік коэффициенттеріне ... ... ... есептеу кезінде, банк ... ... ... ... ... ... ... Берілген
коэффициенттердің мәні, қарыз алушының тартылған қаражат көздерінен
неғұрлым ... ... ... ... оның ... ... төмен болады.
Пайдалылық коэффициенттері.
Олар табыс және рентабельділікті сипаттайды, сонымен қоса капиталдың
пайдалылығын және бір акцияға келетін ... ... ... ... ... (пайда және сатудан түскен түсімнің әр
түрлі нұсқалары арасындағы қарым-қатынас):
К Т1 = ... ... / Таза ... Т2 = Таза ... / Таза ... Т3 = Таза ... пайда / Таза сатулар;
Жалпы пайда — сатудан түскен түсім - сатылған тауарларға ... ... - ... ... ... ... есеп ... есепке алынады);
Таза операциондық пайда = жалпы пайда - ... ... ... ... проценттер +/- басқа да табыстар (шығыстар);
Таза пайда = таза операциондық пайда - ... ... ... = ... ... ... ... коэффициенті (актив және капиталдың пайдалылығы):
К Р1 = Таза пайда / Активтер;
К Р2 = Таза ... + ... / ... Р3 = Таза ... / ... ... Р4 = Таза пайда / Фирманың жай акцияларының сомасы;
в) Акциялардың пайдалылық коэффициенттері:
Жай акциялар бойынша үйлестірілген дивиденд түріндегі таза пайда / ... ... ... ... ... ... / Бір ... орташа жылдық
бағасы;
Бір акцияның орташа жылдық бағасы / ... ... ... ... ... ... ... пайдалынылуын
көрсетеді (тартылған қаражаттардың да).
Егер қаржылық левераж коэффициенттері ... ... ... тәуелділігінің жоғары деңгейін көрсетсе, ал ... бұл ... ... ... ... ... онда қарыз алушының несиелік қабілетінің классы төмендемейді.
Қарызды өтеу коэффициенті.
Бұл коэффициентін де бірнеше түрі бар:
1. Процентті өтеу коэффициенті.
Кпроцентті өтеу = ... және ... ... ... пайда /
Проценттік төлемдер.
Нормативтік деңгейі: Ікл. -7,0; II, ІІІкл. - 5,0; ІVкл. -4,0; Vкл.
-3,0 және VІкл. - 2,0 Бұл ... ... ... ... ... 5-7 есе көп ... ... екендігін көрсетеді..
2. Тұрақты төлемдерді өтеу коэффициенті.
К тұрақты ... өтеу ... = ... мен салықты
төлеуге дейінгі пайда / Проценттік ... + ... ... төлемдер
-артықшылықты акциялар бойынша дивидендтер + ... ... ... ... зейнетақы).
Қарызды өтеу коэффициенттері пайданың қай бөлігі проценттік немесе
барлық тұрақты төлемдердің орнын ... үшін ... ... ... көп ... ... проценттер және басқа да тұрақты
төлемдерді жабуға бағытталса, соғұрлым қарыздық міндеттемелерді өтеу ... ... жабу үшін оның аз ... ... Яғни, клиенттің несиелік
қабілеті төмендейді.
Ал, енді Қазақстан Республикасындағы қарыз алушының несиелік қабілетін
анықтау үшін коммерциялық банктердің ... ... ... ... «Қазақстан Халық Банкі» А.Қ-ң қарыз алушының қаржылық
жағдайын бағалауды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалауды жүзеге асыру үшін, ... ... ... ... және ... ... ... анықтау
үшін келесі көрсеткіштер жүйесі алынады:
1. Қарыз ... ... ... ... негізгі құралдардың нақты құн коэффициенті;
1.2 клиент активтерінің мобильділік коэффициенті;
1.3 айналым қаражаттардың мобильділік коэффициенті;
1.4 негізгі құралдардың тозу коэффициенті;
1.5 негізгі құралдардың жаңару ... ... ... ... жағдайын бағалау:
2.1 тәуелсіздік коэффициенті;
2.2 ағымдағы өтімділік коэффициенті;
2.3 қорларды жабудағы меншікті айнымалы қаражаттардың үлесі;
2.4 тартылған және меншікті қаражаттардың ара қатьшас коэффициенті;
2.5 ... ... ... ... ... бағалау:
3.1 капиталдың жалпы айналымдыльщ коэффициенті;
3.2 дебиторлық қарыздың үлес салмағы және оның ... ... етіп ... ... ... ... салынған капиталдың айналымдылық коэффициенті. Ал енді әрқайсысына
тоқталып өтейік.
Кәсіпорын қызмет ету ... оның ... ... ... және шығу ... ... өзгерісте болады. Қарыз алушы кәсіпорынның
өндірістік әлеуеті оның ...... ... яғни ... ... Негізгі құралдардың нақты құн коэффициенті. К негізгі құралдардың
нақты құны = ... құны ... ... құралдар / Активтер құны (баланс
валютасы).
Бұл коэффициенттің мәні ... ... ... үшін ... ... ... 40 ... аз болмауы керек.
Енді қарыз алушының несиелік қабілетінің классын анықтаймыз. Ол үшін
Қазақстан Республикасының халық шаруашылығы ... ... ... ... несиелік қабілетінің классын анықтауға көмектесетін 2-
кестеде берілген коэффициенттердің орта салалық деңгейін пайдалынамыз.
Кесте 9. ... ... ... құн ... ... клиенттің
класын анықтау.
|Саланың атауы |Негізгі құралдардың нақты құн коэффициенті |
| |I ... |II ... |III ... |IV ... |
| ... ... ... бойынша мәндер |
| |0 |1 және 2 |3 және 4 |5 ... ... ... |0,35 - 0,25 |0,25 - тен |
| ... | | ... ... |0,25 - тен ... ... |0,1 - ден ... ... | | ... ... |0,1- ден ... ... |0,06 ... |
| ... | | | ... және жол |0,2 - ден |0,2-0,15 ... |0,1 - ден ... ... | | ... ... |0,35 – тен ... ... |0,15 - тен |
| ... | | ... ... |0,15 - тен ... |0,1 -0,07 |0,07 - ден |
| ... | | ... ... ... |0,1- ден ... |0,07 - 0,05 |0,05 - тен ... |жоғары | | ... ... - ... ... ... ЖШС-нің есеп беруі |
|негізінде жасалды. ... ... ... градациясы келесі жолмен жүзеге асырылады:
0 - өндірістік әлеуеттің ... ... және 2 - ... ... ... ... ... шамалы
нашарлауы;
3 және 4 - нарық коньюнктурасының өзгеруі немесе негізгі өндірістің
тоқырауы себептерінен, қарыз алушының ... ... етуі үшін ... ... жеткіліксіздігі;
5 - өндіріс әлеуетінің деңгейі жоғары тәуекел сипатына ие.
2. Клиент активтерінің мобильділік коэффициенті.
Ағымдағы міндеттемелерді өтеуге арналған қаражаттардың үлесін ... ... ... мобильділік коэффициенті есептеледі.
Кәсіпорын активтерінің мобильділік коэффициенті = Баланстың барлық
активтерінің құны / Активтер құны (баланс ... ... ... ... ... өтеу үшін ... үлесін сипаттайды.
3. Айналым қаражаттардың мобильділік коэффициенті.
Айналым қаражаттардың мобильділік ... = Ақша ... ... ... салымдар / Ағымдағы активтердің құны.
Анағүрлым мобильді қаражаттар сомасының азаюы және ... ... ... күрт ... төлем
қабілеттіліктің нашарлауын сипаттайды. Осымен ... ... ... ... ... яғни ... ... сомасының артықшылықта болуы да,
олардың жетіспеушілігі сияқты теріс бағаланады. ... - ... үшін бұл ... мәні 0,1 -ден кем ... ... ... ... екі коэффициент бойынша баллдардың градациясы
келесі кестеде берілген:
Кесте 10. Мобильділік коэффициенттері бойынша
клиенттерді ... ... |I ... |II ... |III ... |IV ... |
| ... бағалау шкаласы |
| ... ... |
| |0 |1 |2 |3 ... ... ... |0,7 - 0,5 ... |0,35-тен |
|мобильділік коэффициенті ... | | ... ... ... ... |0,2-0,1 |0,1 -0,05 |0,05 ... ... коэффициенті |жоғары | | | ... - ... ... ... ... есеп ... |
|негізінде жасалды. ... ... ... кезінде негізгі құралдардың қозғалысына
ерекше көңіл бөлінеді. Сондықтан да біз, ... ... ... ... коэффициенттерін есептейміз.
4. Жаңару коэффициенті = Кезең ішінде ... ... ... құны / ... соңындағы негізгі құралдардың баланстық құны.
Бұл коэффициент есеп беріліп отырған кезеңнің соңында қалған негізгі
құралдардың қай бөлігін жаңа негізгі құралдар ... ... ... техникалық жағдайын сипаттайтын маңызды көрсеткіш
- негізгі құралдардың тозу коэффициенті. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жаңарып отыруына көп
көңіл бөлу қажет.
5. Негізгі құралдардың тозу коэффициенті = Негізгі құралдардың тозуы /
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... босатылуының
үдемелі қарқындылығын сипаттайды.
Негізгі құралдардың жағдайын бағалаудың жоғарыда аталып ... ... басы мен ... ... Есептеу барысында олардың
динамикасы, бір-біріне тәуелділігі, пайдалану тиімділігі анықталады. ... ... ... ... несиелік менджер екі ... сол ... ... ... баллдарды белгілейді:
0 - негізгі құралдардың жағдайы жақсы, несиелеу кезеңі ... ... ... ... ... күмән жоқ;
1 - негізгі құралдардың жағдайы жақсы, олардың уақытында ... ... - ... ... ... шамалы төмендеп кетуі;
3 - негізгі құралдар айтарлықтай дөрежеде тозған, өздерінің ... ... алу ... ... ... ... экономикалық әлеуетін бағалау» тарауында
айналым капиталын толықтыруға немесе саудалық-делдалдық мәмілелерді ... ... ... ... ... екі көрсеткіші, және
инвестициялық сипаттағы несиелер бойынша үш көрсеткіш берілген.
Ал енді қарыз ... ... ... бағалау үшін қажетті
коэффициенттердің екінші тобын қарастырайық.
Қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалау клиентке ... беру ... ... ең ... және ... ... бірі.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы дегеніміз ... ... және ... ... есеп-айырысу
қабілеті. Сонымен қатар, айналым капиталының және меншікті капиталының
жеткілікті деңгейінің ... ... ... ... ... ең
біріншіден оның тұрақты дамуын және пайдалы қызмет етуін білдіреді. ... ... ... ... және ... қабілеттілігін
қамтамасыз етіп отыру қажет.
Қарыз алушының меншікті айналым қаражаттарының жеткілікті ... оның ... ... ... ... ... ... кәсіпорын активтерінің қалыптасу көздерінің жалпы
көлеміндегі меншікті капиталдың үлесін сипаттайды. Сонымен қатар, кәсіпорын
қаншалықты тартылған ... ... ... ... ... ... = Меншікті капитал / Авансталған капитал
(баланс валютасы).
Бұл коэффициенттің өсуі кәсіпорынның сырттан тартылған қаражаттардан
тәуелділіктің ... және ... ... ... ... ... ... Осы коэффициент негізінде қарыз алушының
несиелік қабілетінің класын анықтаймыз:
Кесте 11. Тәуелсіздік коэффициенті бойынша классқа бөлу
|Саланың атауы ... ... |
| |I ... |II класс |III класс |IV класс |
| ... ... ... ... ... |
| |0 |1 және 2 |3 және 4 |5 ... ... |0,5 - 0,4 |0,4 - 0,3|0,3 - тен |
| ... | | ... ... ... |0,3-тен |0,3 - 0,2 |0,2-0,1 |0,1 - ден |
| ... | | ... ... |0,4 ... |0,4 - 0,2 |0,2 0,05 |0,05 - ... ... және жол |0,35-тен |0,35-0,25 |0,25 ... ... ... | | | ... ... |0,3 - 0,22 |0,22 ... ... |жоғары | | | ... ... ... |0,15 – |0,1 – ден |
| ... | |0,1 ... ... ... ... ... |0,18 ... ... ... | | | ... - ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-нің есеп беруі |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... жолмен жүзеге асырылады:
0 - қарыз алушы меншікті ... ... ... ие, ... ... және 2 — ... алушының активтер көлемінің көбеюі есебінен,
көрсеткіштің шамалы төмендеуі (тартылған қаражаттар есебінен);
3 және 4 - қарыз алушының ... ... ... ... ... ... қаржылық тәуелсіздігінің нашарлауы;
5 - кредиторлардан айтарлықтай тәуелділікпен сипатталатын, қаржылық
тәуелсіздіктің әлеуетті нашарлауы.
2. Ағымдағы ... ... ... ... ... ағымдағы активтердің қысқа
мерзімді міндеттемелердің көлеміне қатынасы ретінде анықталады.
Бұл коэффициент кәсіпорынның шаруашылық қызметті жүргізу үшін ... ... ... етілуін сипаттайды.
Ағымдағы өтімділік = Тез ... ... + ... ... / ... ... ... сомасы
Неғұрлым коэффициенттің мәні жоғары ... ... ... алушы
сенімді болады.
Кесте 12. Ағымдағы өтімділік коэффициенті бойынша
классқа бөлу
|Саланың атауы ... ... ... |
| |I ... |II ... |III класс |IV класс |
| ... ... ... ... ... |
| |0 |1 және 2 |3 және 4 |5 ... |1,4-тен |1,4-1,1 |1,1-0,8 |0,8 - ден |
| ... | | ... ... ... |1 – ден |1,0-0,55 |0,55 - 0,1|0,1 - ден |
| ... | | ... ... ... |1,4-1,0 |1,0-0,6 |0,6 – дан |
| ... | | ... ... және жол ... |1,3-1,0 |1,0-0,7 |0,7 ден ... ... ... | | | ... ... |1,15 ... |0,3 – тен |
| ... | | ... ... ... |1Д-0,9 |0,9-0,4 |0,4 - тен |
| ... | | ... |
|Қызмет көрсету |1,25-н жоғары|1,25 0,65 |0,65 |0,3 - тен ... | | |-0,3 ... ... - ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-нің есеп беруі |
|негізінде жасалды. ... ... ... ... ... жолмен жүзеге асырылады:
0 - қарыз алушы меншікті ... ... ... ие, ... ... және 2 - қарыз алушы қаржылық жағынан тұрақты;
3 және 4 -қаржылық жағдайдың шамалы нашарлауы;
5 -қаржылық жағдайдың әлеуетті нашарлауы (қарыздардың жоғарғы ... ... ... ықтималдығы жоғары)
3. Қорларды жабудағы меншікті айналым қаражаттардың үлесі.
Қорларды жабудағы меншікті айналым қаражаттардың үлесі = ... ... / ... - материалды қорлар.
Айнымалы қаражаттардың күйін сипаттайды. Коэффициенттің нормативтік
мәні 0,5 - 1 аралығында ... ... ... ... қаражаттарынан көп болуы, яғни олардың
тартылған капиталмен жабылуы, қарыз алушы кәсіпорынның ... ... ... ... ... және меншікті қаражаттардың ара қатынас коэффициенті.
Бұл коэффициент тартылған капиталдың меншікті капиталға қатынасымен
есептеледі.
Бұл ... ... ... ... ... салынған
бір теңгеге қанша қарыздық қаражаттар тартылғанын көрсетеді.
5. Қаржылық тұрақтылық коэффициенті.
Инвестициялық жобаларды бағалау кезінде ... ... ... ... Бұл ... жалпы (авансталған)
капиталдағы меншікті және үзак ... ... ... ... ... ... коэффициенті =
= Меншікті капитал + Ұзақ мерзімді / Авансталған ... ... үш ... ... ... ... 13 ... алушының несиелік қабілетін бағалаудың үшінші тобы «Іскерлік
белсенділікті бағалау» деп ... ... ... оның ... айналымының
жылдамдығымен сипатталады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ... тез нақты ақшаға айналатындығына үнемі тәуелді болып келеді.
1. Капиталдың жалпы айналымдылық ... ... ... неше рет ... толық циклы жүзеге
асырылғанын және активтердің әрбір бірлігі ... ... ... ... ... ... = Дн / Ак, бұл жерде:
К - капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті;
Дн - сатылған өнімнен (қызметтен) түскен түсім;
Ак - ... ... ... ... баланс валютасы).
Кесте 13. Параметрлерді бағалау шкаласы
|Коэффициенттер |I ... |II ... |III ... |IV ... |
| ... ... ... бойынша мәндер |
| |0 |1 |2 |3 ... ... ... |0,5-1,0 |1,0-1,2 ... ... ... ... ... | ... |жоғары |төмен |
| | | ... | ... және ... |0,6-1,0 |1,0-1,2 ... ... ... ара қатынас | ... | ... ... | | | ... ... ... ... |0,5 – 0,4 |0,4 - 0,2 |0,3-тен ... ... | | ... ... - ... ... «Агронефтеснаб» ЖШС-нің есеп беруі |
|негізінде жасалды ... ... ... коэффициенті кәсіпорынның іскерлік
белсенділігі туралы жалпылама түсінік береді. ... ... ... мөлшерін бейнелейді және тарту көздеріне байланыссыз
кәсіпорынның қолда бар барлық ресурстардың ... ... ... ... өндірістік процесінің ерекшеліктерін айқындай отырып,
салаларға ... ... 14. ... ... ... коэффициенті бойынша
клиенттерді классқа бөлу
|Саланың атауы |Капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті |
| |I ... |II ... |III ... |IV ... |
| ... ... шкаласы бойынша мәндер |
| |0 |1 және 2 |3 және 4 |5 ... ... ... |0,65- 0,45|0,45 -0,3|0,3-тен төмен|
|Ауыл шаруашылығы ... ... ... |0,55-0,35|0,35-н төмен |
|Сауда ... ... |0,85 0,65 ... ... ... және жол ... жоғары |0,65 - 0,5|0,5 -0,35|0,35-тен |
|шаруашылығы | | | ... ... ... ... ... |0,4 0,25 ... |
| | | | ... ... |0,7 - ден ... ... ... ... ... саласы |0,9 дан жоғары |0,9 – 0,7 |0,7 - 0,5|0,5-тен төмен|
|Ескерту - автормен құрастырылған: «Агронефтеснаб» ... есеп ... ... ... |
2. ... қарыздың айналымдылық коэффициенті.
а) Дебиторлық қарыздың болуы
Дебиторлық қарыз дегеніміз клиенттің баскаларға алашағы.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайына ... ... өзі ... ... қозғалысы және формасы әсер етеді. Дебиторлық қарыздың ... ... ... ... ... жүргізетін тұлға (аналитик) міндетті ... ... ... және ... ... ... ... оның қайтарылу
ықтимадығын анықтау қажет. Қарызды ... ... ... болып табылады. Дебиторлық қарыздың сапа және ... ... өте ... ... ... ... ... дегеніміз осы қарызды толық сомада қайтару
ықтималдығы. Ал ол ... ... ... ... ... ... ... мерзімі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым оның қайтарылу
ықтималдығы ... ... ... ... көрсеткіші — бұл осы қарыздың ақшалай
қаражаттарға айналу жылдамдығы, яғни бұл да ... ... ... сапа және өтімділік көрсеткіштері, оның ... ... ... ... ... өнімді сатудан түскен түсім
көлемінің орташа дебиторлық қарызға қатынасы түрінде анықталады:
Кд = Р / Зд, бұл ... - ... ... ... ... - ... ... түскен түсім;
Зд - дебиторлық қарыздың кезең бойынша орташа мөлшері.
Бұл коэффициент қарыздың неше рет пайда болуын және ... ... ... ... ... айналымдылығы коэффициентін есептегеннен кейін,
осы дебиторлық қарыз ... ... ... ... қажет:
Д = (Дз*360) / Р, бұл жерде:
Д - дебиторлық қарыз айналымының орташа мерзімі;
Р - ... ... ... ... ... ... ... етіп түрған және салынған
капиталдың айналымдылық коэффициенттерін есептеумен бірге ілесіп отырады.
Қызмет етіп ... ... ... коэффициенті = Өнімді
сатудан түскен табыс / Қызмет етіп түрған капитал;
Өндіріске қатысатын капиталдың айналымдылығын сипатгайды.
Бұл коэффициенттің мәні сол ... ... ... ... ... ... айналымдылық коэффициенті = Өнімді сатудан түскен
табыс / Ұзақ мерзімді және ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның үқақ мерзімді және қысқа
мерзімді инвестициялардың айналым жылдамдығын көрсетеді.
Кесте 15. Айналымдылық коэффициенттері ... ... ... |I ... |II ... |III класс |IV класс |
| ... ... ... ... ... |
| |0 |1 |2 |3 ... етіп ... ... |1,8-1,5 |1,5-1,0 ... ... ... ... | | | ... | | | | ... ... ... |12-24 |25-40 ... ... ... ... | | ... ... - ... ... ... ... есеп ... |
|негізінде жасалды ... ... ... ... бағалаудың қосымша параметрлері:
қарыз алушының несиелік тарихы, ... ... және ... ... ... ... көрсетіліп кеткен барлық
көрсеткіштерді анықтағаннан кейін, ... ... ... ... Қарыз алушының жиынтық ... ... ... ... ретінде есептелінеді.
Төмендегі кестені пайдалана отырып, баллдардың жалпы сомасын
анықтағаннан кейін, ... ... ... ... ... және ... А.Қ-ң ішкі ... қарыз алушының ссудалық қарызы қалай
жіктелетіндігі анықталады.
Кесте 16. Қарыз алушы және оның несиесін бағалау
|Несиелеудің ... ... ... және оның ... бағалау баллдармен |
| ... |
| |I ... |II ... |III ... класс |V класс |
|Айналым капиталды |1-8 |9- 16 |17-25 |26-33 |34-41 ... үшін ... | | | | | ... | | | | | ... – делдалдық |1-6 |7-13 |14-21 |22-28 |29-36 ... ... | | | | | ... үшін ... | | | | | ... | | | | | ... ... |1-9 |10-18 |19-28 |29-36 |37-45 ... қүру және ... | | | | | ... үшін ... ... | | | | | ... - ... ... ... ... есеп беруі |
|негізінде жасалды ... ... ... ... ... ... ... А.Қ-ның
клиенті төменде көрсетілген бес класстың біреуіне жатқызылады:
I класс - қарыз алушының қаржылық жағдайы барлық аспектілері ... ... ... ... ... қатысты
кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ... Бұл қарыз алушыға
берілген несие стандартты деп жіктеледі;
II класс - бұл рейтингке ие болған ... ... ... сенімді деп
саналады. Қаржылық жағдайы тұрақты, бірақ сыртқы факторларға тап ... бар. Бұл ... ... ... ... ... ... класс - қарыз алушының қаржылық жағдайы әлсіз. Кәсіпорын қаржылық
жағдайының болашақта нашарлауынын ықтималдығы жоғары. Өндірістің тартылған
қаражаттарға тәуелділігі ... ... ... ... мәндері
несиені қанағаттандырылмаған деп жіктейді.
IV класс - ... ... ... ... ... ірі ... байқалуы, несиені қайтармау ... ... ... ... ... жоғары. Бұндай қарыз
алушыларға берілген несиелер тәуекелі жоғары ... ... ... ... - қарыз алушының ... ... ... ... күрделі жетіспеушіліктермен сипатталады. Өзінің ... үшін ... ... өтімді активтердің шамадан ... ... ... ... деп жіктеледі.
«Агронефтеснаб» ЖШС-ң қаржылық жағдайын ... үшін ... ... ... үш ... ... ... мәнін көруге болады.
Кәсіпорынның өндірістік әлеуетінің төмен деңгейі, ... ... ... ... ... ... және өтімділік
коэффициенттерінің төмен болуы, жалпы кәсіпорынның ... ... ... ... жүргізілген талдаудың нәтижесінде келесідей қорытынды
шығаруға болады: «Агронефтеснаб» ЖШС-ң ... ... ... нашар
емес. Кәсіпорынның жағдайы даму сатысында орналасқан, ... ... ... ... ... мен ... ... факторлар негізінде кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... Айналым қаражаттарының жеткіліктілігі;
2. «Агронефтеснаб» ЖШС-ң өнім өткізу аясы кең(Қазақстан, ТМД елдері,
шетел мемлекеттері);
3. ... ... ... инвестициялардың жеткіліктілігі;
4. Нарық жағдайларын ескере отырып, баға белгілеуінің негізділігі;
5. Маркетинг қызметі ақпаратты ... ... ... ... ... жеткілікті деңгейі;
7. Өнімді өткізу нарығы жеткілікті деңгейде зерттелген;
8. Технологиялық құрал-жабдықтарды сатып алу бәсекеге ... мен ... ... мен ... ... ... 17. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының
рейтингтік параметрлері
|Қаржылық коэффициенттер |01.01.05 |Нормасы ... ... |
| |жыл | | | ... құралдардың нақты құн |0,01 |0,1 |4 |5 ... | | | | ... ... |0,99 |0,7 |1 |0 ... | | | | ... ... |0,01 |0,2 |4 |3 ... коэффициенті | | | | ... ... тозу |0,04 |0,2 |3 |2 ... | | | | ... ... |0,01 |0,4 |4 |5 ... өтімділік |1,00 |1,4 |2 |1 ... | | | | ... ... ... |0,01 |0,5-1,0 |4 |3 ... ... ... | | | | ... ... ... |0,6-1,0 |4 |3 ... ... |0,01 |0,5 |4 |3 ... | | | | ... ... ... |0,27 |0,85 |4 |5 ... | | | | ... ... |642 күн |30 күн |4 |5 ... ... ... | | | ... етіп ... капиталдың |0,26 |1,8 |1 |0 ... ... | | | | ... ... |0,96 |12 |1 |0 ... коэффициенті | | | | ... | | | |35 ... - ... ... ... ... ... бойынша|
|жасалды. ... ... ... ... ... ... ... жасауға болады:
1. Айналым қаражаттарының жеткіліктілігі;
2. «Агронефтеснаб» ЖШС-ның өнім өткізу аясы кең (Қазақстан, ... ... ... ... ... салынған инвестициялардың жеткіліктілігі;
4. Нарық жағдайларын ескере отырып, баға белгілеуінің негізділігі;
5. Маркетинг қызметі ақпаратты уақытында ... ... ... квалификациясының жеткілікті деңгейі;
7. Өнімді өткізу нарығы жеткілікті деңгейде зерттелген;
8. Технологиялық ... ... алу ... ... мен ... шығару мен үсынуды қамтамасыз етеді.
Кәсіпорын бірнеше жылдар бойы ... ... ... оның ... көрсеткіштері қаржылық қызметтің оң нәтижесін сипаттайды.
«Агронефтеснаб» ЖШС-ң қаржылық қызметінің теріс жақтары - ... ... ... Бұл активтердің рентабельділігінің
төмендеуіне, кәсіпорынның қаржылық ... ... алып ... ... ... ... валютасының 98,72 процентін құрайды.
Бұл көрсеткіш кәсіпорынның сауда-делдалдық үйым болып табылатындығымен және
меншікті айналым қаражаттарының болмауымен ... ... ... сыртқы қаржыландыру көздеріне тәуелді екендігін айтуға болады.
Бұл мәселені шешу үшін меншікті капиталдың ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, өндірістік-шаруашылық
қызметінің нәтижесіне алдын-ала, ағымдағы және қорытынды бақылауды күшейту
керек.
Іскерлік тәуекелді талдау негізінде несиелік ... ... және орта ... ... ... ... ... іскерлік репутациясына талдау жасау арқылы бағалайды.
Іскерлік репутацияны бағалаудың екі жолы бар:
1. Клиенттердің қызметінің өндірістік тиімділігін анықтау арқылы.
2. Клиенттердің кәсіпкерлік белсенділігін ... ... ... тиімділігі мынадай көрсеткіштер аркылы анықтауға болады:
• клиенттердің экономиканың қай саласына жататындығымен;
• клиенттердің өндіретін өніміне деген сүраныс пен ... ... ... ... ... ... менеджментшщ сапасымен;
• клиенттердің өндірістік технологиясының еңбек өнімділігімен.
Клиенттердің кәсіпкерлік белсенділігі банктер тарапынан былайша
анықталынып талданады:
... ... ... мен ... талдау арқылы;
• айналым капиталының құрамдас бөліктерін ... ... ... ... ... ... ... үлес салмағымен.
Сонымен бірге, несиелік қабілетті бағалаудың тағы бір өдісі - ... ... ... ... ... ... ... яғни
осы айналымның тиімсіз аяқталу ықтималдығымен байланысты тәуекелдің түрі.
Іскерлік тәуекелді талдау ... ... ... өтеу ... болжауға мүмкіндік береді. Іскерлік тәуекелді талдау
банктің клиенттерінің несиелік ... ... ... толықтыра түседі
Іскерлік тәуекелдің факторларын айналым сатылары бойынша ... ... - ... ... ... саны мен ... ың сенімділігі;
• қойма бөлмелерінің қуаттылығы мен сапасы;
• жүк сипатының оны тасымалдау әдісімен сәйкестілігі;
• қарыз ... үшін ... және оны ... ... шикізатты өндіруші мен сатып алушы арасындағы делдалдардың саны;
• қарыз алушының алшақтығы;
• экономикалық факторлар;
• валюталық ... ... ... ... әкелу мен әкетуше шектеулер қоюдың
каупі.
2-саты - өндіріс:
• еңбек күші және оның мамандану дәрежесі;
• құрал-жабдықтардың ... ... ... және ... - ... ... сатып алушылардың саны және олардың төлем қабілеттілігі;
• дебиторлардың диверсификациялануы;
• сатып алушылардың ... ... ... дәрежесі;
• саладағы бәсекелестік дәрежесі;
• дайын өнімні бағасына қоғамдық дәстүрлердің, саяси ... ... ... ... ... ... ... өнімді мемлекеттен шығару мен басқа мемлекетке
өкетуге шектеулер қою мүмкіншілігі.
Өнімді ... ... ... ... ... және ... ... түруы мүмкін. Сол себептен, іскерлік тәуекел
қорларды қүру және өндіріс сатыларына қарағанда, өнімді ... ... ... ... ... ... ... келісімге отыру және оны аяқтау үшін
қажетті құқықтық негіздің ... және ... ... ... ... ... факторлар бойынша іскерлік тәуекелді баллдық
бағалау үлгісін 5-кестеден көруге ... 18. ... ... ... бағалау үлгісі
|Бағалау белгілері ... ... ... ... ... ... сақтандыру полисі бар, тасымалдау әдісі |10 ... ... ... | ... ... алушыдан үлкен қашықтықта орналасқан |0-5 ... ... ... ... ... ... |0-3 ... шарты туралы ақпараттың жоқтығы |0 ... ... ... ... ... қойманың болуы немесе қойманың керегі жоқ |10 ... ... ... |8 ... ... ... алынады |0 ... - ... ... ... Банктің» мәліметтері бойынша |
|жасалды. ... ... ... ... байланысты іскерлік тәуекел
негізінде қарыз алушының несиелік қабілетінің класы анықталады.
Кесте 19. ... ... ... ... ... ... қабілетінің
классын анықтау
|Тәуекелдің ... ... ... |
|ықтималдығы | ... ... жоқ ... ... жоғары |I ... ... |80-100 |IІ ... ... |50-79 |II ... тәуекел |30-49 |IV ... ... |0-29 |V ... - ... ... «Халықтық Банктің» мәліметтері бойынша |
|жасалды. ... ... банк ... ... ... ... ... әдістерін қолданады. Әр бір банк клиенттің несиелік қабілетін
бағалаудың өзіне тиімді әдістерін таңдайды. ... күні ... ... ... ... ... ақша ... талдауға
негізделген қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың әдістеріне
тоқталады. ... бұл ... ... ... ... қаржылық жағдайын
сипаттап, айтарлықтай дүрыс баға ... ... ... ... ... ... бағалауды жетілдіру
жолдары
Нарық заманына аяқ басқан Қазақстан экономикасын жетілдіру және ... ... ... шаралар атқарылып, өзгерістер жүргізілуде.
Банкаралық бәсекелестіктің артуы жағдайында халықты несиелендіру ... - ... ... ... ... ... оның табыстылығы
мен имиджін нығайта түсетін басты факторлардың бірі болып табылады. ... ... ... ... ... бірі және ... үшін
табыс алудың басты қайнар көзі -заңды және жеке тұлғаларды ... ... ... ... ... ... беру банктің қауіпсіздігі мен
оның сенімділік деңгейіне үлкен қауіп төндіреді. Нарық ... ... кез ... ... ... коммерциялық банктер де тәуекелдерге
бара отырып, өздерінің ... ... ... ... операциялардың табыстылығының артуы несиелік тәуекелді
бағалаудың сапасымен тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... несиені беру, несие шегін аыықтау және
проценттерді белгілеу туралы шешім қабылдайды.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... дамып,
кемелдену дәрежесіне жетті деуге болады. ... ... ... ... ... - депозиттерді сақтандыру жүйесінің қүрылуы болып табылады. Бұл
жүйенің қалыптасуы халықтың банк жүйесіне деген ... ... ... ... ... ... шоғырлануына ықпал етті. Ал, банктер ... осы ... ... ... ... ... несиесі
нарығында белсенді саясат жүргізе бастады. Банкгердің дәл осы ... ... ... ... біріншіден, бұл әлде де болса,
кең ... ... ... ... де орын бар; ... жеке тұлғалар
банктің саясатына, оның қаржылық өнеркәсіптік ... ... баса ... Жеке ... үшін банктің жарнамасы мен несиені рәсімдеудің
жылдамдығы, жеделдігі ... ... ... ... жеке тұлғалар
корпоративті клиенттерге қарағанда жоғары проценттік ставка төлеуге дайын.
Бұл ... жеке ... ... алған сомасының абсолютті мөлшеріне
байланысты. Себебі, жеке тұлғалар ... ... ... ... несие алады, ал бұл кезде несие бойынша төленетін ... ... ... әсер ... төртіншіден, түтыну несиесінің тәуекелі
корпоративті несиеге қарағанда төмен. Себебі, түтыну несиесінің есебінен
қалыптасқан несиелік портфелдің ... ... ... ... түтыну несиесі тек қана банктер емес, сонымен қатар банктердің
клиенттері болып ... ... ... да ... ... ... тән негізгі кемшілік - түтыну ... ... ... Егер ... ... бір дана ... ... түтыну несиесі жаппай түрде берілуі қажет және бұл
жағдайда несиелік арызды ... мен ... ... ... ... ... ... тәжірбиесінде жеке тұлғаның несиелік ... ... ... екі ... қолданылады. Біріншісі, (логикалық)
болжамды эксперттік бағалауға сүйенеді және ... ... ... ... мен жеке қасиеттерін талдауды көздейді. Эксперттік бағалау
бір ... ... ... алдындағы басымдылығын сипаттайды.
Қолда бар ... ... банк ... ... ... ... бейнесін»
құруға тырысады және оны ... ... ... ... алушылардың
«стандартты бейнелерімен» салыстырады. Логикалық әдіс потенциалды
клиенттердің ... ... ашып ... мониторинг жүйесінің дамуымен
күшейе түседі. Осы мақсатпен көптеген экономикалық ... ... ... қарыз алушылардың қаржылық және мүліктік жағдайы
туралы ақпаратты ... ... ... ... қызметтерін
пайдаланады. Осылайша, АҚШ-та 2000-нан аса жеке меншік үйымдар бүрын несие
алған жеке тұлғалар жайлы мәліметтерге ... ... және ... ... тәуекелділікті анықтаудың негізгі құралдарының бірі
-қарыз алушының банк алдындағы міндеттемелерін адал ... ... ... ... көрсететін жүйені (несиелік бюро) қалыптастыру болып
табылады. Несие бюролары несиелік ... мен ... ... ... ... етіп, тәуелсіз құрылымдар ретінде
қалыптасуы ... ... ... ... ... қарыз алушының төлем
қабілеттілігі туралы ақпаратпен несиелік бюро арқылы тұрақты түрде ... ... емес ... ... ... ... бағалау
мен қарыз алушыларды таңдау мүмкіндігін күрделілендіреді, проценттік
ставкалар өсіп, мықты және ірі ... ... ... кетуге мәжбүр
етеді. Ал, қаржылық жағдайы түрақсыз клиенттер жоғары мөлшерде ақы төлеуге
даяр болады, себебі олар ... ... да ... ... нәтижесі
ретінде тәуекелдінесиелік саясат пен кредиторлардың қаржылық тұрақтылығына
қауіп төндіруі мүмкін, немесе нарықта сенімді қарыз алушылардың бар ... ... ... ... мүмкін. Бұл нақты сектордың да, қаржы
секторының да жағдайына кері әсер етеді.
Шетелдік төжірибеден көріп отырғанымыздай, бұл проблемелардың шешілуі,
кредиторлар ... ... ... ... ... ... мақсатымен
қүрылған, несиелік бюролардың қызметімен тығыз байланысты.
Біріншіден, несиелік бюро банктің потенциалды қарыз ... ... ... жоғарлатады және ссудалардың қайтарымдылығын нақты
болжауға мүмкіндік береді. Бұл кредиторларға ссуданың бағыты мен ... ... ... жасайды, сөйтіп тәуекелдерді азайтады. Екіншіден,
несиелік бюро ... ... атап ... ... іздестіруге
кететін шығындарды азайтады. Үшіншіден, несиелік бюро қарыз алушылар үшін
белгілі бір тәртіпті ... ... ... ... ... өзінің міндеттемелерін орындамаған жағдайда, оның ... ... ... ... оны қарыз қаражаттарынан аластатуы
мүмкін.
Несиелік бюро кредиторлар ... ... және ... ... ... түрде қүрылып қызмет атқаруы мүмкін. Несие бюросы ол
ақпараттарды басқа ... (сот, ... ... және ... органдары
т.б.) алынған мәліметтермен сәйкестігін тексеріп, әрбір қарыз алушыға ... ... ... ... ... кез келген
уақытта потенциалды қарыз алушылардың несиелік операциялары ... ... ... бар. ... ... ... ... бюролардың қызметі,
бюро мен кредиторлар арасында қабылданатын келісімді бекітілетін, өзара
айырбас принципіне негізделген.
Қазақстан, ... да ... ... елдер сияқты қаржылық делдалдық
саласыгнда ... ... ... ... ... ... ... банктік тәуекелдерді басқаруды күрделілендіре
түседі.
Ұлттық Банк төрағасы Әнуар Сайденов Қазақстан Республикасында Несиелік
бюро 2004 жылы қүрылады деп жариялады. ... күні ... ... туралы
Заңның жобасы дайын.
Осы Заң жобасына сәйкес ... ... ... ... жаңа ... - ... бюроның қүрылтайшысы Ұлттық Банк болып
табылатын жабық акционерлік ... ... ... ... ... несиелік қызмет нарығындағы бірқагар маңызды ... ... ... күні ... ... клиенттер жайлы ақпараттарды алу
үшін көптеген мәселелермен қақтығысады.
Сондықтан қарыз ... ... ... дүрыс бағалауға мүмкіндік
беретін Несиелік бюроны қүру - күн тәртібінде түрған басты мәселелердің
бірі болып табылады.
Несиелік ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-демографиялық сипаттамалар;
• Сот шешімдері (несие бойынша қарыздарды талап ету туралы істі берген
жағдайда);
• Банкроттық туралы ақпараттар;
• Несиелік ұйымдардан ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер, яғни банк басқа банктердің клиенттері
туралы ақпарат алады, бірақ егер өзі сондай ақпарат берсе.
Клиентке ... ... өз ... жағдайы туралы ақпаратты
тексеруге құқық беріледі және ... ... ... оны ... үшін ... ... сақталатын ақпараттың көлемі мен сипаты өр мемлекеттің
заңымен реттеледі.
Жеке қарыз алушылардың несиелік ... ... кең ... бір әдісі несиелік тапсырыстары таңдаудың «скорингтік» ... ... ... 50 - ... ... тапсырыстарды қарастыру
процесін автоматтандыру қажеттілігіне несиелік карточкапардың өндірісін
дамытатын американдық ... тап ... ... шешу үшін ... ... және ... ... алушыларға жіктеудің статистикалық
әдістерін үсынған әйгілі ... ... ... ... өткізу үшін
әдетте анкетада көрсетілетін қарыз алушы туралы өте аз ақпарат және ... ... ... ... ... барлық жүйелер скорингтік деген атқа ие
болды (skore - ... ... ... ... ... қарыз алушы ретІндегі тұлғаның
әрбір көрсеткішіне белгілі бір ... ... ... Мысалы,
барлық скорингтік жүйелерде басты көрсеткіш жасы мен жынысы болып табылады.
Жас ... ... ... көбірек бүзады, ал әйелдердің ер
адамдарға қарағанда жауапкершілігі мол. Осы екі ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын жеке өмірдің
көптеген аспектілеріне сүрақтар болуы мүмкін. Анкета ... ... балл ... ... ең ... ... жоғары болса - несие
берілетіндігі, ал балл сомасы аз ... - ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуда. Бастапқыда
«жаман» тәуекелдерді автоматты түрде жоятын, ал ... ... ... және «шектеулі» тәуекелдерді шығаратын қарыз алушыларды алдын-ала
бағалаудың автоматты жүйесін жасауға болады. Алайда, автоматизация енгізбес
бүрын, клиенттің жеке ... жеке ... ... ... да ... ... ... бағалауға болады. Мұнай
сипаттамаларды білу несиелік инспекторларды қолдау ретінде бола алады.
Скоринг - жүйелердің барлығына тән ... ... ... біздің елге көшіру мүмкін емес. Еліміздің ... ... және ... ... ... ... қажет етеді.
Елімізде скорингтік жүйені енгізу ... 2003 жылы ... ... қоры қүрылды. Бұл ұйымның негізгі міндеті - жеке
тұлғалардың несиелік ... ... ... ... ... ... ендіру және іске қосу болып табылады.
Скоринг потенциалды қарыз алушының сенімділігімен және сенімсіздігімен
байланысты сипаттамаларды анықтайды. ... ... ... дүрыс
таңдауды қамтамасыз етеді және оған сәйкес салмақты ... ... ... ... жасалатын клиенттердің жиынтығы неғұрлым
бірдей болса, соғұрлым ссуданың қайтарылу барысын болжау ... ... ... жүйелерді несиелеудің төмен көлемімен тежейді.
Бірақ, экономикалық өсумен жағдай ауыса бастайды.
Несиелік бюросыз скорингтің дамуы мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ұйымдарға бүрын банктер қызмет көрсетілмеген
несиелік ұйымдарға да ссуда беруге мүмкіндік ... ... ... ... болжау үшін бүрыңғы несиелік тарихының құндылығы
жалпы мойындалған болып ... ... ... ... ... ... және ... әдістеріне сенімсіз қарауымен байланысты
субъективті себептер тежейді. Өз ... - ... ... ... ... ... бастау көп уақытты қажет етеді, ал одан көп
пайда келеді. Скорингтік ... ... ... ... банкирлері,
бірінші кезекте несиенің қайтарылмау деңгейін ... ... ... ... ... ... несиелік портфельді тиімді бақылау
мүмкіндігі, персоналды ұзақ оқыту қажеттілігінің ... ... ... ... және Батыс Европада кеңінен қолданылатын
несиелік тәуекелді автоматты ... ... ... үшін ... ... клиенттердің өткені туралы ақпарат пайдаланады. Оның
негізінде әртүрлі статистикалық және ... емес ... ... ... ... ... қабілеттігі туралы болжам
жасалады. Скоринг жүйелері банк қызметкерлеріне несиелеу ... ... ... көлемін нарықтағы жағдайға байланысты ... ... ... ... мен тәуекел ... ... ... ... ... ... ... алушыларды таңдаудың
скорингтік жүйесін дамыту мен жетілдіру шетел тәжірбиесін пайдалану жолымен
банкпен халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасын ... және ... ... ... және оның ... кеңейтетін түтыну
несиесін өсіруге ықпал етуі тиіс.
Қазақстандық ... жеке ... ... ... қабілеттілігінің
скорингтік бағалау жүйесі дами бастады. Қазіргі уақытта бес банк ... ... ... ... ... банк ... ... дүкенде бола түра, тауарды несиеге сатып алғысы келетін ... ... ... ... ... ... ... құжаттар, түрғылықты жерінің тіркелу меке-жайы, ... ... ... ... жанүялық жағдайы, балаларының
және асырауындағы адамдар саны, жеке және жанүялық ... ... ... ... қызмет орны және білімі жөніндегі мәліметтер және
т.б.) ... ... ... және ... ... әріптестік
байланыстарының нығаюы үшін пайдаланылады. Тез өңдеуге бейімделген мұнай
анкеталар тез арада материалдардың жеке ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылданатын банк ... Бұл ... бір ... алуы ... Оң ... ... (пайыз мөлшері, ссуда көлемі мен уақыты, алғашқы жеке ... балл ... ... ... ... ... мен ... тауардың әлеуметтік мәніне байланысты белгіленеді.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы экономикасының қарқынды өсіп ... ... ... ... ... ... отыр. Өйткені,
экономикадағы қаржы секторының дамуы ... ... ... ақшалай қаражаттармен қамтамасыз ету мүмкіндігіне ие боламыз.
Кәсіпкерлер және ірі кәсіпорындар банктің ... өз ... ... ... қоя ... ... әр ... ақша қаражаттарына
деген қажеттілік туып отырады. Ол ... банк ... ... ... ... ... ... ретінде көрсететін негізгі операциялардың
бірі - несиелерді үсыну болып табылады. ... - ... ... ... ең ... ... ... табылады. Сонымен қатар,
несиелендіру нақты секторға ... ... ... отырып, мемлекеттің
бірқатар саяси, экономикалық, әлеуметтік бағдарламаларының жүзеге асырылуын
қамтамасыз етеді.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... қорғаудың адекватты механизмі банктік тәуекелдерді
төмендету немесе оларды болдырмау болып отыр.
Әлемдік төжірибеден ... ... ... ... ... ... ... болады. Әрине, Қазақстан Республикасында
бұл жүйені жетілдірудің қажеттілігі туындап отыр, атап айтқанда:
1. Кепіл мүлкін экономикалық сараптау жүйесінің ... ... ... ... ... ұйымдастыру және оны
жетілдіру қажеттігі;
3. Нақты секторды несиелендіру ауқымын кеңейту ... оиы ... ... ... Қарыз алушының несиелік тарихын ақпараттандыруды камтамасыз ету.
Клиенттердің несиелік қабілетін теориялық және ... ... ... ... ... ... береді: «несиелік қабілеттілік»
категориясының экономикалық маңызы - бұл несие алу ... ... ... ... және ... ... шартына сөйкес қарызын
берілген мерзімде және толық сомада өтеу ... ... ... ... үш негізғі әдісі бар: қаржылық коэффициенттерді, ақша
ағынын және іскерлік тәуекелді анықтау негізінде.
Банктің несиелік портфелінің ... ... ... және ... ... несиелер құрайды. Несиелік портфель қаржылық қызметпен
ілесетін ... ... ... ... ... ... ... өтімділік
бойынша төуекел, проценттік ставкалар бойынша тәуекел, несиелік тәуекел.
Тәуекелдің соңғы түрі, яғни несиелік тәуекел банк үшін өте ... ... ... ... ... ... ... сомасын өтемеуі немесе
белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, банктердің үлкен шығын тартуының ... ... ... ... ... себебі болып табылады.
Тәуекелдердің алдын алу ... банк ... ... ... бағалау мәселесіне ерекше көңіл бөлу керек. Тәуекелдердің пайда
болуы, олардың сан алуан ... ... банк ... ... ... ... ... ықтималдығын анықтауға және
бағалауға ... ... ... - ... ... ... ... таңдау қажеттілігін алдын-ала анықтайды.
Нарық жағдайында несиені басқарудың әдісі ретінде қарыз алушының
несиелік қабілетінің мәселелерін ... өте ... ... келеді. Қарыз
алушыға несие беру процессі оның несиелік қабілетін анықтаудан басталады.
Қарыз алушының ... ... ... - ... ... тұрақтылығының
негізі. Ал бұл жалпы экономиканы жетілдірудің ... ... ... табылады.
Алайда, шетелдік тәжірибені зерттеу отандық банктердің ... ... ... ... ... маңызды кемшіліктердің
бар екендігін көрсетті. Бұл кемшіліктер осы жұмыста көрініс ... ... ... ... ... мақсатында оларды
жою жолдары ұсынылды. Несиелік бюроны қүру мен несиелік қабілеттілікті
бағалаудың ... ... ... осы ... жоюдың негізгі
бағыты және Ұлттық Банктің күн тәртібінде тұрған басты мәселелердің бірі.
Осы ғылыми зерттеліп, ... ... ... ... ... арада сапалы түрде жүзеге асыру Қазақстан ... ... ... қатарында қарқынды дамуына ықпалын тигізері сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Закон РК "О Национальном Банке Республики Казахстан" от 30.03.95 г. ...... от ... г. № ... ... ... НБРК "О ... пруденциальных нормативах для
банков второго уровня" от 3 июня 2003 года ... ... и ... ... ... //Под ред. ... и статистика, 1998.
4. Банки и банковское дело //Под ред. И.Т.Балабанова.-СПб.: Питер, 2001.
5. ... ... ... ... ... ... //Под ред.
Колесникова К.С. - М.: ТОО Инжиниринго-консалтинговая компания "ДеКа",
1995.
6. Банковское дело //Под ред. д-ра ... наук Г.С. ... ... Қаржы-қаражат, 1998.
7. Банковсое дело: стратегическое руководство //Под ред. Плвтонова В. и
ХиггинсаМ.-М.,1998.
8. ... К.Д. ... ... ... банка. Вашингтон
//Институт экономического развития Мирового банка.-1993.
9. Волынский В.С. Кредит в ... ... ... ... ... М.Т. ... ... банков в Казахстане: Учебное
пособие. - Алматы: Экономика, 2001.
11. Денежное обращение и ... ... ... //Под ред. ... Г.В. Толоконцевой. М.: Финансы и статистика, 2000.
12. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., ... Ж.Г. ... ... ... // ... Экономика, 2001.
13. Калиева Г.Т. Кредитное дело //Алматы: Қаржы-қаражат, 1997.
14. Кирисюк Г.М., Ляховский В.С. Оценка ... ... // ... и ... 1993.
15. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. // Алматы: Маркет, 2004.
16. ... Г.С. ... ... коммерческого банка. - М.: ИКЦ
"ДИС",1997.
17. Роуз Питер С. Банковский менеджмент. Пер. с ... со 2-го изд. - ... ... ... ... В.М. ... коммерческий банк: управление и
операции.//М.: ИПЦ "Вазар-Ферро", ... ... А.Д., ... Р.С., ... Е.В. ... ... ... // М. "Юни-ГЛОБ", 1992.
20. Янишевская В.М., Севрук В.Т., Лукачер Т.Г. Анализ платежоспособности
предприятий и ... //М., ... ... А. ... ... системой Республики Казахстан //
Банки Казахстана, № 3, 2002.
22. Банковское дело / Под ред. ...... ... ... дело / Под ред. ... – М.: ... и статистика,
1999.
24. Вестник Нацбанка, 1999-2005 гг.
25. Годовой отчет ... РК за 2002, 2003, 2004 ... ... ... ... / Под ред. Сейткасимова Г.С. – Алматы:
Экономика, 1999.
27. Долан Э.Дж., ... К.Д., ... Р.Дж. ... ... дело и
денежно-кредитная политика. – М.-Л., 1991.
28. Дробышевский С. и др. Сравнительный анализ денежно-кредитной политики
в переходных экономиках. - М.: ... ... ... ... Зиябеков Б. О развитии банковской системы ... ... ... ... № 5. 2003 ... Абдрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и ... ... ... в Казахстане // Банки Казахстана. № 12. 2003 г.
31. Айманбетова Г.З. Инфляционное таргетирование: проблемы переходного
периода и ... ... // ... ... НБК. № ... ... ... Я.А. и др. История развития денежно-кредитных отношений в
Казахстане // Экономическое обозрение Национального Банка Казахстана.
Вып. 2. 1999.
33. ... ... за ... лет ... Казахстана. – Алматы:
Национальный Банк Республики Казахстан, 2001.
34. Залунина Л.В. Традиционный инструмент денежной политики // Банковское
дело. № 10. ... ... ... ... ... книга банкира. Книга II. - М: ТОО
Инжиниринго-кснеалтинговая компания «ДеКА»,1995 г.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Казкоммерцбанк АҚ-дағы қарыз алушының несиелік қабілетін талдау31 бет
Қазақстан Республикасының қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау27 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті және оның несиелік тәуекелді азайтудағы маңызы62 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы40 бет
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау18 бет
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау туралы32 бет
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау. Қарыз үшін пайыздың экономикалық мәні24 бет
Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негізі69 бет
«Банк ісі» лекциялық курсы70 бет
АҚ «Казкоммерцбанктің» экономикалық мазмұны30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь