Қазақстан Республикасының салық жүйесі дамуының экономикалық – құқықтық мәселелері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ
1.1 Салықтардың теориялық және экономикалық мәні
1.2 Салықтардың қызметі және даму тарихы
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН САЛЫҚ ҚЫЗМЕТІНІҢ ФУНКЦИОНАЛДЫ МІНДЕТТЕРІ.
2.1 Қазақстанда салық жүйесінің қалыптасу ерекшеліктері
2.2 Салық органдарының экономикалық құқықтары мен қызметтері
2.3.Салық қызметі органдарының қызметін ұйымдастыру мен басқарудағы кейбір мәселелер
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ САЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ ДАМУ ЖАҒДАЙЫ МЕН САЛЫҚТАРДЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасы өз алдына егемендік алып, тәуелсіз мемлекет болғасын,экономиканы дербес түрде басқарды. Мемлекеттік басқару жүйелеріне көптеген өзгерістер жасалып,бірнше заң жобалары қабылданды.Оларға қаншама өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Дамыған мемлекеттер мен көрші мемлекеттердің жүргізіп отырған саясаттарын сараптай отырып,өзіміздің ұлттық менталитетке сай,қажетті жақтарын алып отырады.
Нарықтық экономика жағдайында салықтар мемлекеттің жүзеге асыратын түрлі қызметтері мен оның басқару аппаратын қамтамасыз етудің негізгі көзі болып табылады. Салық тетіктерін қолдана отырып, мемлекет қоғам үшін пайдалы бағыттардың дамуына мүмкіндік жасай отырып, елдегі экономикалық үрдістерге белсенді түрде әсер ете алады. Салықтың көмегімен жиналған ақша арқылы мемлекет әлеуметтік саясатты жүзеге асыра алады, сонымен қатар халықтың өз өмірлерін ең төменгі деңгейде қамтамасыз ете алмайтын тобы мен таптарына материалдық көмек көрсетеді.
Мемлекет салық қызметін, оны қалыптастыру және ұйымдастыру секілді жұмыстарды немесе салықтық қызметті, арнайы мекемелерді құру арқылы жүзеге асырады. Бұл мекемелер сонымен қатар, салықтардың өз уақытында және толық төленуіне бақылауды, одан жалтарған жағдайды мәжбүрлі түрде өндіріп алуды, салық заңын бұзған жанды бекітілген құқықтық жауапкершілікке тартуды қамтамасыз етеді. Тұжырымдай келгенде мемлекеттің салық қызметі тек арнайы мекемелер арқылы жүзеге асырылады. Сонымен қатар, елдің өмірінде салықтың маңызы қаншалықты болса, салық мекемелері де соншалықты маңызды.
Салық тек мемлекетке ғана емес, заңды және жеке тұлғалардан тұратын салық төлеушілерге де тікелей қатысты екенін ұмытпау керек. Мемлекет салық арқылы өзіне ақша табады, салық төлеушілер-одан айырылады. Сондықтан да салықтардың мазмұны – сәйкесінше салық салу деңгейі де – жазылған салықтық-құқықтық нормаларды жүзеге асырушы, мемлекеттік мекеме қызметкерлеріне ғана емес, өздеріне берілген салықтық міндеттерін атқарушы барлық азаматтарға да қатысты.
«Қазақстан-2030: Қазақстандықтардың өркендеуі, қауіпсіздігі және тұрмысының жақсаруы» жолдауында ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев, «Қазақстандықтар үшін салық төлеу әдеттегі іске айналуы керек және отан сүйгіштік міндетке айналуы керек»,- деп міндет қойған болатын. Бұл талаптың орындалуы көп жағдайда салық жүйесін басқаруға тәуелді.
Салық – бұл негізгі мемлекетті қаржымен қамтамасыз ететіндіктен болар, оны оқып білу, түсіну өте күрделі де және қызықты да болады.
Салықтың негізгі ұсынысы ол міндетті төлемдер. Бұл төлемдер мемлекет билігінің орталық және жергілікті ұйымдар арқылы жеке және заңды тұлғалардан алынады және сонымен бірге бюджетке келіп түсетін әр түрлі төлемдерді жатқызады.
1. 2010 жылдың 2 ақпанындағы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына жолдау
2. Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1ақпандағы №922 Жарлығымен бекітілген “Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспар”
3. «Қазақстан- 2030» Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімді даму стратегиясы.
4. Нұрымов А.А., Шоимбаева С.А. Салық және салық салу. – Астана. – ҚазЭҚХСУ, 2009 ж
5. Найманбаев С.М., Мухитдинов Н.Б., Мұқажанов Н.М. Қазақстан Республикасындағы салықтар: маңызы, ерекшеліктері, түрлері, заңды сипаттамалры. – Алматы, 2000 ж
6. Үмбеталиев А.Д. Керімбек Б.Е. Салық және салық салу. – Алматы. Экономика, 2007ж
7. Худяков А.И. Налоговое право Республики Казахстан. – Алматы, 2003
8. Құлпыбаев С. Қаржы. – Алматы, 2007 ж
9. Мельников В.Д. Основы финансов. – Алматы, 2005 г.
10. Нурумов А.А. Налоги и финансы рыночной экономики. – Астана: Елорда 2004 г.
11. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу. – Алматы, Қазақ Университеті, 2003 ж
12. Сейдахметов Ф.С. Налоги в Казахстане. – Алматы, 2002 г.
13. Миляков Н.В. Налоги и налогообложение. Курс лекций. – Москва, 2002 г.
14. Найманбаев С.М. Салықтық құқық. – Алматы: Жеті Жарғы, 2006 ж
15. Мукажанов Н.М. Қазақстан Республикасындағы салықтар. – Алматы, 2002 ж.
16. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. – Алматы, 2001 ж.
17. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі (Салық кодексі). 2001 ж. 12 маусым
18. Қазақстан Республикасының «Салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі (Жаңа Салық кодексі). 2008 ж. 10 желтоқсан.
19. Ермекбаева Б.Ж., Низтаева А.Н. Корпоративтік табыс салығын жетілдіру жолдары. //ҚазҰУ хабаршысы – 2009ж. - №1.
20. Ермекбаева Б.Ж. Разработка нового налогового кодекса – требование нового этапа развития Казахстана. //Вестник КазНУ – 2008 г. - №1.
21. Шайдуллина Г.М. Салықтық – құқықтық нормаларды жіктеудің кейбір мәселелері. //ҚазҰУ хабаршысы – 2009ж. - №1.
22. Шарбатова Ұ.Б., Салық кодексіне өзгерістеріне экономикалық шолу. //ҚазЭУ хабаршысы – 2009ж. - №1.
23. Джемпеисова Г.И. Мемлекеттің әлеуметтік дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның қазіргі кездегі салық жүйесінің ерекшеліктері. //Тұран хабаршысы – 2009 ж. - №1.
24. Қадыров Б.Қ. Қазақстан Республикасы салық қызметі органдарының ұйымдастырылу ерекшеліктері мен аталған сала қызметкерлерінің кәсіби біліктілігін жоғарылату мәселелері. //Банки Казахстана – 2009 ж. - №5.
25. Нұрымов А.А. Қазақстан Республикасының салық жүйесі дамуының негізгі нәтижелері мен бағыттары. //Қаржы менеджменті – 2008 ж. - №1.
26. Нұрымов А.А. Қазақстан Республикасының салық жүйесін жетілдірудің негізгі сұрақтары. //Қаржы менеджменті – 2008 ж. - №2.
27. Жүнісова Д.Р. Қазақстан Республикасында салық бақылауын жетілдірудің жолдары. //ҚазЭУ хабаршысы – 2008 ж. - №3.
28. Мухаев Б.А. Қазақстан Республикасының салық жүйесін жетілдіру жолдары мен даму перспективалары. //ҚР индустриалды-инновациялық даму сратегиясы: оны іске асыру мәселелері мен келешегі IV-ші дәстүрлі жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми-теоретикалық конференциясы – 2005 ж.
29. Мұхтарова К.С., Шотбаев Д.Х. Қазақстан Республикасы салық жүйесін дамыту. //ҚР индустриалды-инновациялық даму сратегиясы: оны іске асыру мәселелері мен келешегі IV-ші дәстүрлі жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми-теоретикалық конференциясы – 2005 ж.
30. ҚР Статистикалық бюллетень – 2008 ж. - № 12 желтоқсан
31. ҚР сы Шымкент қаласы бойынша салық комитетітінің сандық мәліметтері. 2009-2010 жж.
32. Джампейісова Г., Мұхамбеков М. Салық жүйесінің қалыптасуы және өнеркәсіптік кәсіпорындарды өндірістік бағытта салық жәрдемімен ынталандыру. //ҚарМУ хабаршысы – 2009 ж. - №2.
33. Жанибеков Г.Қ. Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі салықтардың орны. //ҚазЭУ хабаршысы – 2008 ж. - №3.
34. Финансы Республики Казахстан. Статистический ежегодник. Алматы, 2004г.
35. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
36. Волкова Н.О. Салық жеңілдіктері туралы. Экономика и жизнь, 2003
37. Салықтарды есептеу тәртібі туралы: Инструкция №39, ҚР Ұлттық салық қызметі, Алматы, 2003
        
        Мазмұны
| | | |
| ... |
| ... | |
| | | ... ... ... ... ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ТАРИХЫ МЕН |6 |
| ... МӘНІ | ... ... ... және экономикалық мәні |6 |
| | | ... ... ... және даму ... |12 |
| | | ... ... республикасындағы салық жүйесінің қалыптасуы мен |26 |
| |салық ... ... ... | |
| | | ... ... ... жүйесінің қалыптасу ерекшеліктері |26 |
| | | ... ... ... ... құқықтары мен қызметтері |37 |
| | | ... ... ... ... ... ... мен |46 |
| ... кейбір мәселелер | |
| | | ... ... ... ... САЯСАТЫНЫҢ ДАМУ ЖАҒДАЙЫ МЕН|55 |
| ... ... ... | |
| ... | 72 |
| | | |
| ... ... ... |75 |
| | | ... ... өз ... егемендік алып, тәуелсіз мемлекет
болғасын,экономиканы дербес түрде басқарды. Мемлекеттік басқару жүйелеріне
көптеген өзгерістер жасалып,бірнше заң жобалары ... ... мен ... ... ... ... мен ... жүргізіп отырған саясаттарын сараптай отырып,өзіміздің
ұлттық менталитетке сай,қажетті жақтарын алып ... ... ... ... ... жүзеге
асыратын түрлі қызметтері мен оның басқару аппаратын қамтамасыз етудің
негізгі көзі болып табылады. ... ... ... отырып, мемлекет
қоғам үшін пайдалы ... ... ... ... ... елдегі
экономикалық үрдістерге белсенді түрде әсер ете алады. ... ... ақша ... ... ... ... ... асыра алады,
сонымен қатар халықтың өз өмірлерін ең төменгі деңгейде қамтамасыз ... тобы мен ... ... ... көрсетеді.
Мемлекет салық қызметін, оны қалыптастыру және ұйымдастыру секілді
жұмыстарды немесе салықтық қызметті, арнайы мекемелерді құру арқылы ... Бұл ... ... ... ... өз ... және ... бақылауды, одан жалтарған жағдайды мәжбүрлі түрде өндіріп ... ... ... ... бекітілген құқықтық жауапкершілікке тартуды
қамтамасыз етеді. Тұжырымдай ... ... ... ... тек ... ... ... асырылады. Сонымен қатар, елдің өмірінде салықтың
маңызы қаншалықты болса, салық мекемелері де ... ... тек ... ғана ... ... және жеке ... ... төлеушілерге де тікелей қатысты екенін ұмытпау керек. Мемлекет салық
арқылы өзіне ақша ... ... ... айырылады. Сондықтан да
салықтардың мазмұны – сәйкесінше салық салу деңгейі де – ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлеріне ғана
емес, өздеріне берілген салықтық міндеттерін атқарушы барлық азаматтарға ... ... ... қауіпсіздігі және
тұрмысының жақсаруы» ... ҚР ... ... үшін ... ... әдеттегі іске айналуы керек және отан
сүйгіштік міндетке айналуы керек»,- деп ... ... ... Бұл ... көп ... ... ... басқаруға тәуелді.
Салық – бұл негізгі мемлекетті қаржымен ... ... оны оқып ... ... өте ... де және ... да болады.
Салықтың негізгі ұсынысы ол міндетті төлемдер. Бұл ... ... ... және ... ... ... жеке және ... алынады және сонымен бірге бюджетке келіп ... әр ... ... ... ... түсімдеріне тән ерекшелік – олар сан алуан
қоғам ... ... ... Салықтардың мемлекет, басқа
үкімет органдары белгілейтін сан ... ... ... ... ... айырмашылығы осында. Бұған ... ... ... ... ... ... ... қорларға
аударылатын жарналар мен аударымдар жатады.
Бүгінгі күнде салық қаржы қорлардың және табыстың ... ... ... ... табылады. Осы арқылы ... ... ... ... ... ... ... ақшалай қамтамасыз етеді. Басқа сөзбен айтқанда, салық ... ... ақша ... ... Ол ... ... ... әлеуметтік,
экономикалық және ғылыми-техникалық ... пен оның ... ... ... ... ... ... «Қазақстан
Республикасының салық жүйесі дамуының экономикалық – құқықтық мәселелері».
Зерттелген тақырыптың өзектілігі – ... ... ... жағдайы,өнеркәсіп орындарының көбеюі,халықтың әл ауқатының
жақсаруы,қаржы ... ... ... ... ... елімізде салық жүйесін негізді ... ... ... ... ... ... ... шынайы өзгерістерді
бейнелейтін әрі жүйелі түрде реттейтін ... ... ... оң ... ... ... ... орын алуына жол бермей,
қоғамда ... ... ... ... түседі. Қазақстан
Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы және оның даму ... ... ... ... ... ... бюджеттің салықтық
түсімдеріне және салық органдарының іс - әрекеттерін талқылау.
Салықтар – ... бір ... және ... алынатын, заң бойынша
қарастырылған міндетті төлемдер. Ал оның ... ... ... олар – шаруашылық субъектілерінен, азаматтардан ұлттық табыстың бір
бөлігін алу жөніндегі өндірістік қатынастардың бір ... ... ... ... ... облысы Шымкент қаласы
бойынша Салық комитеті болып табылады.
Жұмыстың негізгі мақсаты ... ... ... етудегі салықтардың алатын орны мен рөліне талдау жасау болып
табылады және салықтардың қызметтерін, даму тарихының мәнін ашумен ... ... ... ... ... ... ... жолдары және салық жүйесіндегі заңдылықтар мен ... ... ... мен ... ... және жүйелі түрде беру. Осындай
мақсатқа сәйкес мынандай міндеттерден тұрады:
- Салық теориясының дамуы және экономикалық мәні;
- Салықтардың даму тарихы, оның атқаратын ... ... ... ... ... мен ... Салық органдарының экономикалық-құқықтары мен қызметтері;
- Қазақстанда Республикасындағы салық жүйесін ... ... ... ... ... келесі материалдар: ҚР нормативті-құқықтық
заң актілері, қаржы және экономикалық теория жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... Агенттігінің мәліметтері қолданылған және Шымкент
қаласының Салық комитетінің сандық мәліметтері қолданылды.
Диплом жұмысының құрылымы: кіріспеден, үш тараудан, ... ... ... ... ... ... құруға әсер етуге
көмектесетін экономикалық тетіктердің ішіндегі салықтың мәні зор.
1 Қазақстан Республикасы ... ... даму ... мен ... ... теориялық және экономикалық мәні
Қазіргі еліміз дербес мемлекет болған және белсенді түрде рыноктық
экономикаға өту ... ... ... ... орын ... ... және дербестігін алған кез-келген мемлекетке тұрақты, әрі
күшті қаржылық база қажет. Дамыған елдердің тәжірибесі ... ... ... ... мемлекеттің қаржылық негізі шаруашылық
субъктілерден және ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде салықтардың алатын орны зор.
Салықтар мемлекеттік бюджеттің негізгі бөлігі.Бүгінгі ... ... ... және ... ... ... ... ретінде
көрініс табады,өйткені мемлекет салық жүйесінің көмегімен ұлттық табысты
қайта бөлу кезінде өзінің әсерін ... ... өсіп – ... және ... ... базасы-
қаржыларды қалыптастыратын негізгі қайнар көздерге салықтар мен ... ... ... ... белгілі. Сонымен қатар, салықтар экономика
аясын реттеудің таптырмас құралы және мемлекеттің мызғымас ... ... ... орай ... бар жерде салық алынады, салық бар жерде
мемлекет бар» деп ... ... ... ... мен ... құбылыстарын жете
білу және ойдағыдай меңгеру үшін осы сала бойынша зерттеу-зерделеуді ... ... ... мен ... еңбектеріндегі ұғым-
түсініктерді, пікірлер мен ... және ... ... ... өз көзқарастарымызды қалыптастырып, қорытынды беруіміз қажет.
Көптеген ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... олқылықтары да жоқ емес. Осы Л.К.Воронова: «
Салықтар – мемлекеттің өкілетті органдардың актілерінің негізінде, ... және ... ... ... ... ... үшін заңды тұлғалар мен азаматтар бюджеттерге енгізетін
төлемдер» деп түсіндіреді. Бұл жерде ... ... ... ... ... және ... белгілі экономист-ғалым, мемлекет қайраткері
Г.М.Қарағұсова: «Салықтар деп, ... ... ... ... және қабылданған заң негізінде мемлекетке алынатын еріксіз
немесе міндетті ... ... ... ... ... ... ... ұғым В.Д.Мельниковтікі болуы керек: «Салықтар-
белгілі бір көлемде және мерзімде алынатын заң жүзінде көзделген ... ... ... ... ғалымы А.И.Худяков өз еңбегінде
салықтардың ... ... қана ... ... ... ... ... қажетті ерекшеліктерін ашып көрсеткен. Бұл ... өз ... және ... ... тән белгілер болып
табылады.
Салық – әрқашанда мемлекет тарапынан енгізілінеді және ... ... ... ... ... ... ретінде көрінеді.
Салық – мемлекеттің бір жақты түрде ... ... Бұл ... ... төлеушілердің келісімін қажет етпейді.
Салық – әрқашанда ақшалай түрдегі төлем. Осы белгісі бойынша салық
әр түрлі мүліктік міндеттемелерде-тәркілеу, ... ...... төлем. Салық төлеушінің салық төлеу жөніндегі
міндеті салық қызметі органдарының ... ... ... ... ... – тек ... ... кездесетін төлем. Салықтар
нормативтік ... заң ... ...... төлем. Яғни, салық қандай да болмасын
көрсетілген қызмет немесе сатып алған ... ... ... ... ... ... айтуы бойынша салықтардың басты белгісі меншік
иесінің, ... ... ... болып табылады. Мемлекеттік емес заңды
тұлғалар мен жеке ... ... ... ... мемлекет қарамағына
өтетін ақшалары мемлекет меншігіне айналады. Ал, мемлекеттік заңды
тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ақшалардың иесі – мемлекет болып қала береді. Бұл жерде
мемлекет салықтарды белгілеу және алу ... ... ... ... міндетті төлемдерді белгілеу және алу кезінде меншік иесі ретінде
көрініс табады. ... алу ... ... ... түрде меншік
нысаны өзгертіледі. Салықтар бөтен ... бір ... ... ... ... ... бір бөлігі болып табылады.
Салықтар – ... ... пен ... ... ... және өндірісті дамыту мақсатында ұлттық
табысты және ішкі өнімді, сондай-ақ ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарды ... ... ... ... және жеке ... ... ... сипаттайтын экономикалық категория болып табылады.
Салықтар мен басқа да міндетті төлемдердің экономикалық – ... ... ... ... ... және ... ... көрініс табады. Қаржылық – экономикалық қатынастар ... ... ... ... ақша ... cомасын
берулері кезінде, ал қаржылық – құқылық салық ... ... ... ... ... ... ... органдары мен
салық төлеушілердің арасында туындайды.
А.И.Худяков кезінде айтқан пікір, көзқарастарына жаңаша сипаттама
бере ... ... мына ... ... берген және оның өзіне тән
экономикалық, құқықтық белгілерін атап ... ... – бұл ... орган тарапынан бір жақты тәртіппен және қажетті құқықтық нысанда
белгіленген, салық субъектісі белгіленген ... және ... ... ... ... ... және ... түрдегі, төленуі
мемлекеттік мәжбүр ету шараларымен қамтамасыз етілген, мемлекет кірісіне
төленетін ақшалай немесе натуралды міндетті ... [4, ... – кез ... ... ... ... көзі. Негізінен
салықтар қоғамның тапқа бөлінуімен қатар пайда болды. Адамзат тарихында
бірде-бір мемлекет салықсыз өмір ... ... ... ... ... өтеу үшін ... ... ал қаражат салық жинаудың
нәтижесінде пайда болады. Демек, салықтың көлемі мемлекет ... ... ... ... ... яғни мемлекеттің атқаратын қызметі
көбейген сайын салық та арта түседі.
Салық салу ... ... ... ұдайы өндірісті
ынталандыру болып табылады. Демек салық салу арқылы өндірістің ... ... ... бюджеттің кіріс базасын кеңейтеміз. Осымен
байланысты салықтық ... ... ... ... ... ... Н.Ә. ... Қазақстан халқына жолдауында айтып
өткендей Қазақстан Республикасының экономикалық дамуы үшін ерекше ... ... ... [2].
Салық салу мәселесі әр кезде де экономистердің, ... ... ... ... ... ... ... салу
теориясының негізін салушылардың бірі – А.Смиттің айтуынша, ... ... үшін ... ... ... ... ... салықты ұлттық
рұқсат етілген түрі ретінде белгіледі. Ш.Монтеське жұмысшылардан алынатын
ақша мөлшерін ... ... ... ... ... ... ... деп тұжырымдаған.
Сонымен, салықтар дегеніміз – мемлекеттік бюджетке заңды және жеке
тұлғалардан белгілі бір мөлшерде және мерзімде түсетін міндетті ... ...... ... ... жеке ... екі ... мемлекеттік орталықтандырылған қаржы көздерін
құруға байланысты туындайтын ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру барысында
қуатты экономикалық тетік ретінде пайдаланылады.
Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық – экономикалық ... ... ... ... ... ... ... негізгі көзі
– ұлттық табысты қайта бөлудің басты ... ... ... және ... ... ... ... көзі болып
табылады. Салықтарда мемлекеттің экономикалық мазмұны ... ... ал ... ...... мәні, олардың түрлері
мен рөлі қоғамның экономикалық ... ... ... ... ... [11, 10б].
„Салық” ұғымы әр түрлі әдебиеттерде әр ... ... ... экономикалық әдебиеттерде „салық” ұғымы бюджет қорына
белгілі бір көлемде және ... бір ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде әр түрлі анықтама мен
түсініктеме берілген. Мәселен, Салық кодексінде: ...... ... заң ... белгіленген, белгілі бір мөлшерде
жүргізетін, қайтарымсыз және өтеусіз ... ... ... төленетін
міндетті ақшалай жарналар» деп атап көрсетілген.
Салық – заңды актілерге сәйкес ... ... ... бюджетке төленетін міндетті төлем.
Салықты басқа да төлемдерден ажырата білуіміз керек. Себебі, салық
белгілі бір объектілерден (табыс, мүлік, ... жер, ... ... қатар салықты төлеудің өзіндік бір мерзім ... ... ... ... он ... ... ... жылдық) және белгілі бір көлемде
немесе мөлшерде (салық ставкасы) алынады.
Салық материалдық тұрғыдан алғанда, бұл ... бір ... ... ... мөлшерде салық төлеушінің мемлекетке
төлейтін ақшалай ... ал ... ...... ... ... белгілі бір мөлшердегі құнының мемлекет пен төлеуші
арасындағы бір жақты қозғалысын байланыстарын ақша ... ... ... мағынада – бұл тұлғаның мемлекетке белгілі бір мөлшердегі ... ... ... ... ... экономикалық мәні салықтарды мемлекеттің өзінің
функциялары мен міндеттерін жүзеге асыру үшін жұмылдырылатын ... ... ... ... ... белгілі бір үлесін алу
жөніндегі өндірістік қатынастардың бөлігі ... ... ... ... және жеке ... қалыптасатын ақша қарым-
қатынастарымен сипатталады, сондықтан салықтар экономикалық ... ... ... ... ... ... ... түрде
көрінеді, ал салықтардың әлеуметтік –экономикалық мәні, ... ... ролі ... ... ... мемлекеттің табиғатымен және
функцияларымен айқындалады [5, 14б].
Белгілі философ Френсис ... ... ...... ... ... деген еді.
Әрбір мемлекетке өзінің ішкі және сыртқы ... ... ... бір ... ... көздері қажет. Салықтар – мемлекеттің тұрақты
қаржы көзі.
Салықты бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... бар, атап ... ...... тиесілі қоғамдық жиынтық өнімді бөледі;
- Салық – ақшалай нысанда төленеді;
- Салық – қайтарылмайтын төлем болып табылады;
- Салық – баламасыз ... ... ...... ... ... меншік нысандары айқындалады;
- Салық – тұрақты экономикалық қатынас туғызады.
Ал, енді осы белгілердің мазмұнын тереңірек қарастырайық.
1. ...... ... ... жиынтық өнімді бөледі.
Мемлекеттік апппарат мемлекетке тиесілі ақша сомасын өндірмейді. Сондықтан
мемлекет заңды және жеке ... ... салу ... ... ... алып ... ... экономикалық сипаттамасы мемлекет салықты
белгілеу және өндіріп алу арқылы өндірілген қоғамдық жиынтық өнімнің ... ... ... сома ... ... ... Бұл жерде салық
қатынасы бөлуші сипатта болады.
2. Салық – ақшалай нысанда төленеді. Натуралдық нысанда төленуі ... ... ауыл ... ... ... ... бір ... ретінде төленеді. Салық кодексінде салық ақшалай нысанда төленуі тиіс
деп атап ... ...... төлем болып табылады. Салықты төлеген
кезде ақша тек бір ... ғана ... яғни ... ... мемлекетке
бағытталады. Мұның қайтарымды төлемдерден ... ... ... Біріншіден, ақша салық төлеушілерден мемлекетке ... ... кері ... яғни ... ... ... қайтарымсыздық дегеніміз – ақшаны мерзімсіз алуды ... ол ... ... ... ... ...... сипатта болады. Салық құнның ақшалай нысанда ... ... ... ... ... қарсы тауар түрінде болса да
қозғалыс жоқ. Толығырақ айтқанда, ... ... да бір ... ... ... ... ... есептелмейді, яғни ақшаның өтеусіз алынуын
көрсетеді. Сондықтан, салық – ... ... ... ... Салықты төлеген кезде меншік нысандары айқындалады. Салықты төлеген
кезде меншік ... ақша ... ... ... құндылықтарда
жеке меншіктен мемлекеттік меншікке өтеді. ... ... ... салу
мемлекетке тиесілі меншіктерді иеліктен шығарады, ал меншік ... ... ... қатынастарында мемлекет жеке ... ... ... ... ... ... өзгерте алады.
6. Салық – тұрақты экономикалық қатынас тудырады. Салықты белгілеуде
тұрақты салық ... ... ... ... ... ... яғни салық жеке түрде емес, нормативті құқықтық актілермен
белгіленеді. Мәселен, бір ... ... ... салу ... бар ... ... ... орындаушы болып табылады [6, 11б].
Cалықтың құқықтық бірнеше белгілері бар, атап айтқанда:
- ...... ... ... ... ... орган
белгілейді;
- салық – құқықтық нысанда жүзеге асырылады;
- салық – мемлекеттің бір жақты белгіленімі болып табылады;
- салықты белгілеу арқылы ... ... ... ...... ... болады;
- салық төлеу арқылы ақшаны алу құқықтық сипатта ... ... ... тек ... қана белгілейді. Мемлекеттік органның
ешбірі салықты бекітуге және енгізуге құқы жоқ. ... – бұл ... ... ... Салық – осы белгісі арқылы басқа да міндетті
төлемдерден ерекшеленеді.
2. Салық құқықтық ... ... ... ... ... бекіту
және енгізу үшін құқықтық акт қабылдайды. Мемлекеттің салық қызметін жүзеге
асырудағы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Салықтың құқықтық негізі ретінде – мемлекет шығарған нормативті ... ... ... және ... ... шарттары осы құқықтық
актіге сәйкес белгіленеді, өзгертіледі және жүзеге асырылады.
3. Салық ... бір ... ... ... ... Салық
ұлт (халық,қоғам,азамат) және мемлекет арасындағы ... ... ... ... ... ... Мемлекет салықты белгілеуде ... ... ... ... яғни ... ... бір ... өкілдерімен ғана келісімге келуі мүмкін.
4. Салықты ... ... ... ... ... құқықтық акт негізінде белгіленген салық жеке және ... ... ... ... ... ... ... Салық
төлеуші тұлғалар салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді
төлеуге міндетті болып ... ... ... ... ... туғызады.
5. Салық мәжбүрлеме сипатта болады.
Салықтың мәжбүрлеме сипаты 3 ... ... ... ... ... салықты салық төлеушілердің еркінен тыс
белгілейді және енгізеді, яғни мәжбүрлі түрде;
• екінші кезең, ... ... ... ... төлеуші өзінің меншігінің
бір бөлігінен мәжбүрлі түрде айырылып отырады;
• үшінші кезең, салық төлеуші ... ... ... орындамаған
жағдайда, мемлекет бересілі соманы мәжбүрлі түрде өндіріп алады.
6. Салық төлеу арқылы ақшаны алу құқықтық сипатта жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тыс өндіріп
алынады, ал екінші жағынан мемлектті басқа да ақшалармен қамтамасыз етеді,
ал бұл құқықтық негізде мемлекеттің ... ... ... Айта кету ...... төлеушілердің құқық бұзушылықтары немесе құқыққа қарсы
тәртіпсіздіктері үшін шараларға төлем ретінде қарастырылмайды» [12, 18б].
Ал, енді ... ... ... ... баждан
қандай айырмашылығы бар екенін қарастырайық.
Алымдардың салықтардан бірнеше айырмашылықтары бар:
1. алым мемлекеттік ... ... ... яғни ... ... іс-
әрекет түрінде тұлғаларға қызмет ұсына отырып, сол қызметіне төлем
қабылдайды. Ал салықтар мемлекетті ... ... ... ... ... және ... ... болады. Ал, алым баламалы
төлем болып саналады, яғни ... ... ... мемлекеттен белгілі бір
құқық, мәртебе немесе рұқсат алынады.
3. алым бір жолғы төлем болып табылады, яғни бір рет қана ... ... ұзақ ... және ... ... ... ... қашан салық
міндеттемесі тоқтатқанға дейін жалғаса береді;
4. салықты төлеуде күштеу әдісі қолданылады, яғни ... ... ... ... жағдайда, мәжбүрлі түрде өндіріп алу іс-
шаралары қолданылады. Салық ... ... ... ... төлеп отырады.
Төлемақы дегеніміз – мемлекет меншігіндегі объектілерді пайдаланған
кезде төленетін ... ... пен ... ... ... ... ... өтеулі және баламалы төлем, яғни ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің азаматтық құқыққа сәйкес азаматтық-құқықтық
қатынастары кезінде ... ... ... ... ... ... ... осы және басқа да
объектілерді пайдалануға құқық алады.
Мемлекеттік баж – ... ... ... ... ... ... ... мәні бар іс-қимылдар жасағаны үшін және
құжаттарды бергені үшін ... ... ... ... ... айырмашылығы мынада:
Мемлекет тарапынан берілетін қызметке байланысты болады, сондықтан бұл
баламалы төлем болып саналады;
Мемлекеттік ... ... ... ... ... емес, мемлекеттің
қызметіне байланысты төлем ретінде қарау керек. ... ... ... тауар-
ақша қатынастары жүзеге асады [6, 15б].
1.2 Салықтардың қызметі және даму ... ...... ... ... ... қоғамдағы
экономикалық қатынастардың қажетті үзбесі. Мемлекеттік құрылымның дамуы мен
өзгеруі әрқашан ... ... ... ... Қазіргі өркениетті
қоғамда салықтар мемлекеттің негізгі кіріс көзі ... ... ... ... мемлекет салық механизмін қоғамдық өндіріске, оның
динамикасы мен ... ... ... ... ... ... ретінде пайдаланады.
Салықтардың сонау ерте кезден бастап пайда болуы алғашқы қоғамдық
қажеттіліктермен тікелей ... ... ... ... ... дамуында негізгі үш ірі кезеңді атап айтуға болады. Алғашқы
кезеңде, ежелгі әлемнен ... орта ... ... дейін мемлекетте
салық жинайтын және оны ... ... ... ... Ол ... ... қаражаттардың жалпы соммасын анықтаған. Ал салықтарды
жинауды қалаға немесе қауымға тапсырылды.
Екінші кезеңде (XVI-XIX ғғ. басы ) елде ... ... ... бола ... Соның ішінде қаржылық. Сол кезде мемлекет
функцияның бір ... ... ... салық салудың квотасын орнатады,
салықтарды жинау процесін бақылайды. Осы кезде салықтарды өтеп ... ... зор ... кезең, осы заманғы кезең – салықтарды жинау және оларды
орнатудың барлық функцияларын ... өз ... ... Аймақтық билік
органдары, жергілікті қауымдар мемлекеттің көмекші рөлін атқарады.
Алғашқы салықтардың пайда болу кезеңін ... ... өте ... ... ... ... ... ортаның қатаң шарттарына
бейімделуге мәжбүр болды, сыртқы жаулардан қорғану үшін, ашаршылық кезінде
азық-түліктерді сақтау үшін ... ... ... ... ... ... пайда бола бастады. Сондықтан осы
басқару органдарында жұмыс істеген ... ... ... үшін
қауымнан сый талап етті. Сөйтіп, сол адамдарды ұстауға ... ... ... алғашқы формаларын сипаттады [9, 218б].
Ұзақ уақыт бойы адамдар ... ... ... ... Тек XV ... бастап ғалымдар ақша қатынастарының жүйесін,
мемлекеттің экономикалық ... және ... ... ... кезде салықтарды қайта қарастырудың алғашқы ... ... ... ... ... табыстарының жаңа көздері болды. Сол
кезде ... ... ... көзі ... ... ... ... бастады. Салықтарды зерттеуге арналған әр түрлі еңбектер пайда болды.
Оның ішінде атақты кардинал А.Ришельенің еңбегі аса ... ... ... ... ... ... ... «Мемлекет басшысының өзіне
бағыныштыларынан алатын ақшасы олардың ... сай келу ... ... ... ... ... зиян келтірмеуі қажет». Бірақ
«мемлекет қажетінен төмен ... де ... ... болмайды» деген түсінік
берілген.
Осы кезеңде А.Монкретьен де алғашқы салық реформаларына қатысты. Ол
мүліктікт кадастр негізінде табыс салығының жаңа ... ... Бұл ... ... ... тереңдетіп, зерттеудің алғашқы қадамы болды.
У.Петти Монкретьеннің салықтардың ... ... ... ... «салықтар тек табысқа ғана емес, дәрежеге де ... ... Ол ... ... ... ... ... үлесіне, алатын
орнына сәйкес мемлекет шығындарын жабуға қатысу керек, яғни өздерінің
мүлкіне, байлығына ... ... үлес ... ... Бұл ... «патша
ондығы» деген атақпен мыналарға салынды: жерге, ... ... ... ... ... және т.б. Бұл ... ... өзара байланыста
болды және біртұтас жүйе ... ... ... да ... ... болған жоқ.
Мемлекет дамуындағы алғаш формалары кезеңінде салық салу ретінде
құрбандықты айтуға болады ... ол тек жеке ... ... ... ... ... Құрбандық заңмен белгіленген, жалдық төмен ... деп айту ... ... сол ... ... ... ... Моисейдің Бас кітабында айтылғандай, «...ағаш жемісінің,
жерден шыққан ... ... ... ... меншігі» соған орай,
алғашқы салық мөлшерінің де ... 10%-на тең ... ... ... ... ... алғашқы ставкасы барлық алынған ... ... ... ... ... байланысты «светская» десятина пайда
болды. Бұл десятина шіркеу десятинасымен бірге алынды. Бұл ... ... бойы әр ... ... өмір ... атап ... Ежелгі
Мысырдан бастап орта ғасыр Еуропасына дейін. Ежелгі уақытта Мысырда жер
салығы алынған. Ол ... өте дәл ... ... ... ... ... су
деңгейін бақылайтын болашақ салықты есептеудің негізінде жатқан 2 нилометр
болған.
Ежелгі Грецияда б.э.д. VII –VI ғғ. ... ... ... құра ... табыстың 1/10 немесе 1/20 бөлігін құрайтын
салықты енгізді. Сонымен ... ... ... алым ... акциздер болды.
Осының арқасында жалдамалы армияны ... ... ... ... ... ... ... ғимараттарды,
жолдарды, су құбырларын салуға және кедейлерге ақша мен азық-түлікті ... ... да ... ... үшін ... ... ... мүмкіндік туғызды.
Осымен бірге ежелгі заманда салық салуға қарсы әрекеттер болды.
Мысалы, Афиныда ... адам ... ... тиіс деп ... ... үшін жеке салықтар құлшылықтың белгісі түрінде болған. Кейбір
адамдар мүліктік салықтарды жақтыртпаған [13, ... ... ... ... бастауын Ежелгі Римнен алады.
Сол жердегі салық жүйесінің дамуын ... ... ... ... ... және оған жақын жерлерде тұрған. Бейбітшілік уақытта ... Қала мен ... ... ... ... ... Өйткені,
сайланған магистраттар өздерінің қызметтерін төлеусіз (ақысыз) істеген.
Тіпті ... олар ... ... ... ... ... бөлігін
қоғамдық ғимараттарды салу құраған. Көбінесе бұл шығындарды ... ... ... ... ақшалар арқылы жапқан. Бірақ, соғыс уақытында
Рим азаматтарынан молшылықтарына байланысты салық алынып отырған.
Салық сомасын әрбір 5 жыл ... ... ...... ... ... ... цензорларға өздерінің мүліктік жағдайы
туралы және ... ... ... акт ... ... ... туралы
декларацияның негізі сол кезден бастап жасала бастағанын көруге болады.
Б.э.д. IV-III ғғ. Рим мемлекеті ... жаңа отар ... ... ... ... жүйесінде де өзгерістер болды. Отарларда жергілікті
салықтар енгізілді. ... ... ... ... ... болды. Салықтардың белгілі бір сомасы әрбір 5 жыл ... ... ... тыс тұратын римдік азаматтар мемлекеттің салықпен ... ... да ... ... ... жеңіп алса, онда салық мөлшері ... ... ... ... мүлдем алынбаған. Ал, Римнен тыс жерде өмір
сүретіндерден коммуналды ... ... ... ... ... ... Рим ... айнала бастады.
Провинцияның тұрғындары империяның бағыныштылары ... ... ... ... Олар ... төлеуге міндетті болған, осының
арқасында олардың қандай тәуелді жағдайда болғанын ... ... ... және жанама мемлекеттік салықтар жиналды. Көбінесе
ол ... ... ... ... болды. Бұл кезде бірыңғай салық
жүйесі болмаған. Жекелеген мемлекеттер мен қауымдардан салықтар әр ... ... ... ... ... мен ... ... алғаннан
кейін оларға өте жоғары салық салынған. Сонымен бірге, римдік әкімшілік сол
жерде қалыптасқан салық ... ... Тек, ... қаражаттардың
бағыты мен пайдалануы өзгерген. Мысалы, Сицилия 227 ж. Римнің провинциясына
айналды. Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... аз төледі. Бірақ, олар жергілікті ... ... ... ... жолдарды, т.б. салу үшін шығындар шекті.
Мұндай римдік провинцияларда, Испания мен Македония сияқты, ... ... кен ... ... салықтар болды [14, 88б].
Ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... және
жинайтын мемлекеттік қаржылық органдар болмады. ... ... ... көмегіне көбіне жүгінген. Римдік әкімшіліктер олардың қызметін
қажетті деңгейде бақылайды. Осының ... ... өз ... өзінің
қамы үшін пайдаланатын адамдар пайда бола бастады.
Қаржы шаруашылығын және соның ... ... ... ... Гай Юлий ... Ол ... ... бойынша өтеп алуды жойып,
өтеп алуды тек қана ... ... ғана ... ... ... белгілі
бір сомма белгіленген болатын. Ол соманы жинау мен бөлу қауымның өзіне
жүктелген. Мемлекет ... ... ... ... алғандықтан оны,
яғни салықтарды төмендетті. Көптеген қалалар салық жеңілдіктерін алды, ал
кейбіреулері Цезарьға қарсы шыққандары үшін ... ... ... ... ... әрі ... император Августин Октавиан жалғастырды.
Барлық провинцияларда салық салуды бақылайтын ... ... ... ... Өтеп алушылықтардың саны қысқарды, тіпті олардың қызметі бар жерде
олар қатаң мемлекеттің бақылауында болды. ... әділ бөлу ... ... ... ... Бұл үшін ... қауымның оның
жерімен қоса өлшенді, жер иелері туралы ... ... ... ... кадастрлар жасалды. Азаматтардың мүліктік жағдайы туралы санақтар
жүргізіліп отырған. Ол санақтарды ... ... ... ... провинциялардың басшылары басқарып отырған. ... ... күні ... ... ... декларациясын ұсынуы
керек болған.
Салықтық құжаттар қаржылық органдарда сақталған және кезекті
мүліктік жағдай туралы ... үшін ... ... Жер иесі ... өзі ... ... ... бақылайтын шенеулік шаруашылықтың өнімділігі
төмендеген жағдайда салықты төмендетуге құқылы болды.
Римдік провинциялардағы негізгі табыс көзі жер ... ... ... ... жер ... түсетін табыстың 1/10 ... ... ... ... түрдегі салық салуда қолданылды. ... ... ... ... ... т.с.с.
Басқа да мүліктерге салық салынды: жылжымайтын дүние – мүлікке,
тірі инвентарға, ... 6 ж. ... ... ... 5% ... ... ... Бұл
салық тек қана Римнің азаматтары төледі, ал ... бұл ... ... ... ... маманданған әскерлерді зейнеткерлік
қамсыздандыруға бағытталған. Әскердің жақын ... бұл ... ... ... ... басқа жанама салықтарда болды.
Соның ішінде: айналымнан салық немесе ішкі тұтыну үшін акциздер 1% ставкасы
бойынша, құлдарды сату айналымынан салықтар 4% ... ... ... ... ... 5% ... бойынша босату, тұзға акциз, ... ... ... ... және ... ... ... үшін
жаңа кедендік баж енгізді. Баждардың мөлшері дифференциалданды. Оның орташа
ставкасы 5%-ды құрады.
Диоклетиан императоры тұсында ... ... ... ... ... ... ... жинамады. Онымен қауым
айналысты. Ал салықтардың уақытында ... және ... ... ... және баға ... ... өз ... ұстаған.
Рим империясында салықтар тек фискалдық қызметті ғана емес, сонымен
бірге шаруашылықтың дамуының қосымша ынталандырушы рөлін атқарды. ... ... ... ... ... сатуға артық өнім шығаруға мәжбүр
болды. Осының бәрі, тауар-ақша қатынасының әрі ... ... ... ... ... ... шаруашылық дәстүрлері Византия мәдениетіне қарай
ақырындап көше бастады. Византиялық дәуірдің басында VII ғ. ... ... ... ... болған. Соның ішінде: жер салығы, армияны
жарақтау үшін салық, аттарды сатып алу үшін ... ... сату ... ... ... ... 10-12,5%) мемлекеттік акт беру үшін баж және
т.б. Егер ғимаратты салғанда ... ... ... асып ... онда бұл ... айып пұл салынатын. Арнайы салықтарды сенаторлар
және жұмыс бабымен көтерілген шенеуліктер, әскерлер төлеген. ... ... етек ... ... бірі төтенше салықтар, яғни әскери контингентті
ұстау үшін, флотты салу үшін салықтарды жинаған.
Бірақ салықтардың көптігі ... ... ... ... ... салық ауыртпалығының нәтижесінде салық базасының
қысқаруына, ал кейін ... ... ... ... ... ... салықтар: Ежелгі орыс мемлекетінен бастап орта ғасырға
дейін, I-ші Петрдің реформасы. Ежелгі орыс мемлекетінің бірігуі IX ... ... ... Олег билік астындағы тайпаларға алым – ... ... «екі ... салық салуды» орнатып, ақырында тұрғындар бұл
салықты төлей алмауының нәтижесінде ... ... ... ... салу ... және ... баға ... болған. Мысалы,
«мыт» бажы тау арқылы ... ... ... «тасымал» юажы өзен арқылы
өткізгені үшін; «гостиная» бажы- ... ... ... ... ... – рыноктарды жасау құқығын иелену үшін алынған.
Соттық «вира» бажы біреуді өлтіргені үшін алынған; «сату» – ... ... ... үшін айып пұл.
Василий Дмитриевич князы тұсында «шығу» салығын бастапқыда ... ... ... 7000 сом төледі. Сол кезде ішкі кірістердің ... ... ... ... ... ең ... ... көзі, бұл сауда алымдары
болды. Осы «шығу» салығын төлеуді 1480 ж. Иван III тоқтатты. ... ... ... ... құрыла бастады [15, 78б].
Жанама салықтар бажбен төлеп алу жүйесі бойынша ... ... ең ... ... ... Иван Грозный (1530-1584 жж.)
салықтарды жинау арқылы мемлекеттің кірісін ... ... ... ... ... ... бұл саудалық баждар, яғни
тауарларды сатқанда немесе тауарлардың ... ... ... ... ... моншалардан, ішімдік сатудан түскен ... ... ірі ... ... ... экономика сферасын
қамтыған, соның ішінде қаржыдағы өзгерістер. Ұлы Петрдің (1672-1725 жж.)
есімімен байланысты. Петр ... ... ... бар күшін салған.
Ұлттық шаруашылыққа жаңа кәсіпкерлік түрлері ене бастады. Барлық шаруашылық
салаларында өндірістің жаңа құралдарын ... ... ... ... ел тәжірибелерін қолдана отырып, кедендік баждарға және тағы
басқаға өзгерістер енгізді. Заводтар мен фабрикалардың қызметін мемлекеттік
қызмет ... ... ... Петр Балтика мен Каспий теңіздерін
біріктіруді ойлады.
Сонымен бірге Петр I салық ... ... ... ... ... ... қысқарды, Петр қаржыны басқаруды қайта
ұйымдастырды. Көптеген бұйрықтардың орнына Камерколлегия мен ... ... Петр I ... ... ... жылдан жылға өсті.
1710 ж. 3 134 000 сом; 1722 ж.- 7 859 833 сом; 1725 ж.- ... ... Петр I ... ... ... ... ... мемлекеті үлкен
шығындарға қарамастан, өзіндік қаражаттарды ғана қолданып, ешбір елге қарыз
болған жоқ [32, 150б].
Салықтардың мәнін толық түсіну үшін ... ... ... ... Ал ... ... маңызы олардың ... ... ... ... негізгі қызметтері бар:
• фискалдық
• реттеуші
• қайта бөлу
• әлеуметттік
• бақылаушы
Салықтың ең ... ... ... бұл – фискалдық. Мемлекет өз
қазынасын толтыру мақсатында табыс көздерін ... ... ... ... актілер негізінде салық және бюджетке төленетін басқа
да міндетті төлемдерді есептейді, салық ставкалары мен ... ... ... фискалдық қызметі – түрлі субъектілер табысының бір
бөлігі мемлекет пайдасына өтеді. Салықтың фискалдық ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық міндеті
артады, яғни мемлекеттің бюджет саясаты жүзеге асырылады.
Мемлекеттік бюджеттің кіріс көзін құрайтын негізгі қаржылық көздер
–салықтар. Ел ... ... ... бюджеттің кіріс көзі ұлғайған
сайын, салықтық түсімдердің де өсіп отырғаны байқалады. ... ... ... ... байланысты. Өндіріс бар жерде табыс бар,
одан алынатын салықтар да бар. Сондықтан салық өндірістің дамуына ... ... ... ... ... ... жағдай жасалуы қажет.
Салықтардың маңызды қызметі – реттеуші. Мемлекет экономиканы ... ... ... ... ... ... кейбір салаларын
дамытуды ынталандырады және ... ... ... отырады (салық
жеңілдіктері жасалады, салық ставкалары төмендетеді). ... ... ... ... және ... ... Кез келген қызмет түріне бақылау
жасау қажет. Ал енді салық түсімдеріне бақылау өте қажет ... ... ... ... мен ... ... соған сәйкес өз қызметін
атқарады. Реттеушілік қызметі салық механизмі арқылы іске асырылады. Бұл
орайда ... ... ... олардың мөлшерлемелерінің, алу
әдістерінің өзгеруі, ... мен ... ... ... қоғамдық ұдайы өндірістің құрылымы мен үйлесіміне, қорлану мен
тұтыну көлеміне ықпал етеді.
Салықтың қайта бөлу қызметі – ... ... ... ... ... ... бағдарламалар жобасына сәйкес және әр салаларға
мақсатқа сай бөлінуін қарастырады. Салық түсімдерінің мақсатқа сай және өз
уақытысында ... ... ... Салықтың қайта бөлу қызметі
мемлекетке салықты ... ... және ... процестерге әсер
ету құралы ретінде қолдануға мүмкіндік береді.
Салықтардың қайта бөлу ... ... ... ... ... осыдан кейін жалпы мемлекеттік мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тепе-теңдікті ұстап тұрады.
Салықтардың әлеуметтік ... ... ... ... ... ... тепе-теңдікті мақсатында табыстың бір
бөлігін бір әлеуметтік топтан ... ... ... аз ... категориясы деп аталатын екінші топтарға қарай беру арқылы
қоғамдық табысты ... ... ... ... ... ... ... қаражат құралдарын мейлінше біркелкі бөлуге бағытталады.
Салықтардың бақылау қызметінің арқасында салық жүйесінің тиімділігі
бағаланады, ... ... мен ... ... ... ... ... бақылауды тиімді жүргізу арқылы салықтық тәртіпті қатаң сақтау,
салық төлеушілердің заңға ... ... ... мен ... толық
және уақытылы бюджетке төлеп отыруы қамтамасыз етіледі.
Салық қызметінің міндеті – ... ... ... ... ... бірден бір мемлекеттік орган.
Салық – бірінші кезекте, бюджет саясатын ... ... ... ... толықтыруды көздейді. Осы бюджетке түскен салық
түсімдеріне «қайдан келеді және ... ... ... ... ... Ал
енді осы қызметтердің ... ... ... түскен салық және
салықтық емес түсімдерге қайта бөлу жасалады.
Мұның ...... ... ... өз ... да жаба
отырып, елдің әлеуметтік топтарына да қолдау көрсетіп, басқа да шығыстарды
жаба білу [8, ... ... ... ... ... қызметтері
атап көрсетілген. Мәселен, ... ... ... ... ... ... және басқа да шаруашылық
субъектілерінің дамуын ынталандырады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қызметі оларды басу мақсатында әрекеттің
қандай да бір түріне арнайы салықты енгізу жолымен ... ... ... ... экономикалық өсу, техникалық
жаңару, халық санының өсуі үшін әр ... ... ... ... ... Мемлекетке кейде бірсыпыра өндіріс
түрлерін дамыту тиімсіз ... ... ... ... мемлекет өндіріс
түрлерінің дамуын шектейді немесе тоқтатады. Қазақстан Республикасында бұл
қызмет 10-20-30 пайыздық ... ... ... және нөл ... салық
ставкалары арқылы жүзеге асуда.
Осы салық қызметтерін қолдана отырып, мемлекет өзіне ... ... ... ... ... оның қызметтерінің механизмін құрып, салық
жөнінде әр түрлі қалыптасқан экономикалық саясатқа ... ... ... сүйене отырып шаралар өткізеді.
Мемлекетте көптеген салықтардың түрлері, олардың ... ... ... және алу жолдары мен әдістері және т.б. болуына
байланысты салықтарды ... ... де әр ... ... байланысты қазіргі кезде қолданыста мынандай салық түрлері
жұмыс жасайды:
1. Корпоративтік табыс салығы;
2. Жеке табыс ... ... құн ... ... ... рента салығы;
6. Жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы төлемдері мен салығы;
7. Әлеуметтік салық;
8. Көлік құралдарына салынатын ... Жер ... ... ... ... салығы;
12. Тіркелген салық;
13. Арнайы салық режимі.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңінде салық салу саясатының
негізгі бағыты – ... ... құру және оның ... қызмет етуіне
мүмкіншілік беретін салық механизмін іске асыру.
Салық салудың әдістері мен ... ... ... негізгі
қағидалары, салық салуды ұйымдастыру салық механизміне жатады. ... ... ... ... ... ... мен ... болады. Сол
сияқты салық механизмі де белгілі бір салық элементтерінен тұрады.
Сурет 1. ... ... ... ... – бұл ... заң актілерімен анықталатын
салықтың құрылу принциптері мен ... ... ... салық элементтеріне мыналар жатады:
- салық субъектісі;
- салық ... ... ... ... ... ... салу бірлігі;
- салық ставкасы;
- салық жеңілдіктері;
- салық төлеу мерзімі мен ... ... ... мен ... ... міндеттері мен құқықтары;
- салық төлеуді бақылау;
- салық заңдарын бұзғаны үшін санкциялар және т.б.
Салық субъектісі немесе салық ... Ол – заң ... ... ... ... ... алайда нарық механизмі арқылы ... ... ...... ... ... ... салынушылар – нақты салық ауыртпалығы (салық жүктемесі)
түсетін жеке тұлғалар, ... ... ... ... ең ... төлеушісі), яғни мемлекет азаматтары.
Салық объектісі – салық төлеушіге салық ... ... ... ... жиынтығы (дерек, іс-қимыл, жағдай, ... пен ... ... ... және ... салуға байланысты
объектілер болып табылады, ... ... ... ... ... міндеттемесі туындайды.
Салық базасы – салық салу объектісі мен салық ... ... ... ... ... өзге де ... олардың негізінде
бюджетке төленуге тиіс салықтар және басқа да міндетті төлемдердің ... ... ... ... ... ... табысқа салынатын салық. Бұған корпорациялық және жеке табыс салығы
жатады;
- ... ... ... Олар ... ... ... ... баждарын біріктіреді;
- капиталға салынатын салық. Оған жер салығы, мүлікке салынатын салық
және басқалары жатады.
Салық салу өлшем бірлігі – ... ... ... тұрғыдан көрсетуге
пайдаланылатын салық салу ауқымының ... ... ... ... ... ... ... салынатын салық ауқымы болып табылады,
ал қуат ат күші, киловатт өлшемінде көрсетілуі мүмкін; алаң жер ... ... ... бұл ір елде түрлі өлшемде: гектар, акр, шаршы метр
өлшемдерінде көрсетіледі; бензинге акцизді ... ... ... ... ... ... – салық базасының өлшем бірлігіне абсолютті сомада
немесе процентпен белгіленетін салықтық ... ... салу ... ... ... және процентті болып
бөлінеді.
Тұрақты ставкалар – табыс көзіне қарамастан салық салу ... ... ... ... мұнайдың 1 тоннасына, газдың 1 текше
метріне).
Проценттік ставкалар – салық базасына ... ... ... ... ... ... бірлігіне салынады.
Проценттік ставканың 3 түрі бар:
– үйлесімді;
– прогрессивті;
– регрессивті.
Үйлесімді салық ...... ... (оның мөлшерін
саралауды есепке алмай) бірдей проценттік қатынаста іс- ... ... ...... салынатын табыстың артуына сәйкес
өсіп ... ... ... ... ... төлеуші салықтың үлкен
абсолюттік сомасын ғана ... ... ... оның үлесін де төлейді. Мұндай
ставкалар ең алдымен табысы көп тұлғаларға ауыртпалық түсіреді.
Регрессивті ставкалар – табыстың ... ... ... ... көп ... ... ... келеді, ал табысы аз адамдардың иығына
ауыртпалық түсіреді.
Салық жеңілдіктері – заңға ... ... ... толық
немесе ішінара босату. Салық жеңілдіктеріне мыналар жатады:
• салық салынбайтын минимум – ... ... ... ... ... ең аз ... ... есептелген сомасынан шегерілетін шегерімдер (асырауындағы
жандарға, мүгедектерге – жеке табыс ... ... ... қаржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, табиғат қорғау
шараларына жұмсалатын шығындардың сомасынан-корпорациялық табыс салығы
бойынша және ... ... ... ... ... енбейтін сома (мысалы, босату
кезіндегі ұйғарымды жәрдемақы, жеке табыс салығы ... ... ... ... ... ... мен төлеушілердің санаттары үшін салық
ставкасын төмендету.
Салық жеңілдіктеріне сонымен бірге төлеу мерзімін ұзарту және салық
бойынша бересіні есептен ... да ... ... – салықтар бойынша заңмен ... ... ... ... ... мерзімі мен тәртібі – заңмен белгіленген әдістер мен
салықты бюджетке аудару шаралары. ... ... ... ... бюджетке
түсіру шараларын тәртіпке келтіру үшін белгіленеді.
Салықтық бақылау – салық ... ... ... ... ... ... ... міндетті зейнетақы жарналарының
толық және уақытылы аударылуын бақылауы.
Салық заңын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған ... ... ... алу, салық заңын бұзу ауыртпалығына қарай
үлестік не ... ... ... ... ... ... ... алғаны үшін өсімдер түрінде санкциялар қолданылады.
Салық кезеңі – салық және ... ... ... да ... ... ... уақыт кезеңі, ол аяқталған соң салық базасы
айқындалады және бюджетке төленуге тиіс салық сомасы есептелді [10, 148 б].
Салық салу ... ... ... ... және жанама салықтар
болып жіктеледі.
Тікелей салықтар тікелей табысқа немесе мүлікке салынады. Тікелей
салықтарға ... ... ... ... табыс салығы;
– жеке табыс салығы;
– жер салығы;
– көлік құралдарына салынатын салық және т.б.
Жанама салықтарды тұтынушы ... ... ... ... ... ала ... енгізілгендіктен, іс жүзінде оны сатушы бюджетке аударады.
Жанама салықтарға мыналар жатады:
– қосылған құнға салынатын ... ... салу ... ... алу және ... бағалау тәсілдеріне
қарай салық алудың мынадай төрт әдісі қолданылады:
– кадастрлық;
– салық төлеушінің декларациясы ... ... алу ... ... қалу;
– патенттік негізде.
Бірінші жағдайда салықты есептеу мен оны алу, ... ... ... ... есепке алмай табыстылық (жер салығы,мүлік
салығы) нормасын көрсете отырып, олардың тізімдемесі негізінде жүзеге
асырылады.
Мағлұмдамада ... ... ... ... ... шегерімдерді көрсетеді және салық сомасын есептеп, төлейді.
Олар салықтардың түрлері бойынша салық мағлұмдамасын есепті ... ... ... ... ... корпорациялық табыс салығын, жеке табыс
салығын, ... ... ... ... және жер ... ... ... режимін қолданатын заңды тұлғаларды қоспағанда) салық
органына олар бойынша мағлұмдаманы есепті салық кезеңінен ... ... ... ... ... ... салығы бойынша мағлұмдаманы мынадай салық төлеушілер
табыс етеді:
• төлем көзіне салық салынбайтын табыстары ... ... үй салу ... ... үшін ... материалдарын сатып алуды іске
асырғандар;
• Қазақстан Республикасының ... тыс ... ... алатын жеке
тұлғалар;
• Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерлердегі шетел банктеріндегі
шоттарда ... бар жеке ... ... ... сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы
заңнамалық актілеріне ... ... беру ... ... ... ... Республикасы Парламентінің депутаттары, судьялар.
Әскери қызметшілері мен ішкі істер органдарының қызметкерлері жеке
табыс ... ... ... ... ... ... белгілеген
тәртіппен ұсынады.
Салық төлеушіден салық мағлұмдамасын табыс етудің белгіленген
мерзіміне ... ... ... ... жағдайда уәкілетті мемлекеттік орган
салық мағлұмдамасын табыс ету мерзімін екі айдан ... ... ... ... ... мағлұмдамасын тапсыру мерзімін өзгертпейді.
Үшінші әдіс бойынша салық төлеуші жұмыс істейтін ұйымның, ... одан ... ... ... ... ... ... (төлейді).
Төртінші әдіспен салық кәсіпкерлік қызметтің сан алуан түрлеріне
берілетін патент негізінде төленеді. Патент – ... ... ... ... ... және салық сомасының бюджетке төленгендігін растайтын
құжат.
Салықтық есептің екі әдісі қолданылады: ... және ... ... ... ... мен ... ... орындау,
қызмет көрсету, мүлікті жөнелту мен кірістеу және ол ... ... ... ... ... ... ... әдісі бойынша табыстар мен шегерімдер ақы төлеудің уақытына
қарамастан, жұмысты ... ... ... ... ... және кіріске
алу мақсатымен тиеп жіберу мезетінен бастап есепке алынады. Бұл әдіс салық
қызметтері үшін ... және оны ... ... ... ... ... үшін оның кемшілігі – салық ... ... ... ... ... да, аударылуы тиіс, бұл
айналым қаражаттарын оқшауландыруға ұрындырады [6, 37б].
Қазiргi кезде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... төмендегі 1-шы кестеден және оның ... 2-ші ... көре ... ... ... қарастыра келе, қазiргi кезде ел
бюджетiнiң кiрiс ... 90%-ы ... ... ... ... Ел
экономикасы дамып, мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзi ұлғайған сайын салықтық
түсiмдердiң де өсiп отырғаны байқалады. ... ... ... ... байланысты. Өндiрiс бар жерде табыс та бар, одан
алынатын салықтар да бар. ... ... ... ... ... ... ... өндiрушiлердiң ынтасын арттыруға жағдай жасауы қажет.
Салық механизмін, оның iшiнде салық ... ... ... тұжырымдары мынаны дәлелдейдi:Егер төленетiн салық мөлшерi
салық төлеушi ... ... асып ... онда ол ... ... ... ... 1
Қазақстан Республикасы мемлекеттiк бюджетiнiң жалпы кiрiсiндегi салықтық
түсiмдердiң үлес ... ... |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... |21,8 |23,2 |23,3 |22,3 |22,7 |23,2 ... (%) | | | | | | ... iшiнде салықтық |20,5 |21,4 |22,3 |21,3 |21,5 |22,0 |
|түсiмдер | | | | | | ... ... ... ... ... ... жаба ... Егер салық мөлшері салық ... ... ... аралығында
болса, онда жай ұдайы өндiрiске әкеледi.
• Егер ... ... ... ... ... ... ... болса, онда ұлғаймалы ұдайы өндiрiске әкеледi.
Казақстан Республикасында корпорациялық табыс ... ... ... 30%, ал ... ... орындары үшiн ол шама 10%
ғана болып отыр.
Сурет 2. Қазақстанда салық төлемдерінің өсу динамикасы[37,25б]
2. ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... МЕН ... ... МІНДЕТТЕРІ.
2.1 Қазақстанда салық жүйесінің қалыптасу ерекшеліктері
Мемлекет қоғам өмірінің барлық жақтарында оның ... ... ... әлеуметтік, экологиялық, демографиялық және
басқа саясаттарды жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... ... барысында қаржы – бюджет және бағалық
механизмдерді пайдаланады.
Қаржы – несие жүйесі мемлекеттің ... ... ... ... ... яғни, мемлекеттік бюджет пен бюджеттен тыс қорларды
қамтиды. Ол мемлекеттің ... ... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталған. Қаржы – бюджет ... ...... болып саналады.
Қазақстанның қаржы жүйесінің дамуы ағымдағы жаһандық дағдарыстың
негізгі қорытындыларын ескеретін болады:
• қандай да болмасын ... алу ... ... және ... бақылауға мүмкіндік беретін қатаң пруденциалды
стандарттарға және ашықтық талаптарына негізделуі ... ... ... ... ... банк секторының және
мемлекеттің қатысуымен заңды ... ... ... ... ... ... етеді.
Отандық қаржы жүйесін одан әрі реттеу барынша толық және ... ... ... ... ... ... ... өсу кезеңінде пруденциалдық нормативтер бәсеңдеу
жағдайында жинақталған әлеуетті пайдалану үшін күшейтілетін болады.
Жалпы алғанда, қаржы секторының ... ... ... ... ... үшін ... ... тартуға бағдарланады. Қор
жасаудың ішкі көздері халықтың және отандық кәсіпорындардың бос ... ... ... ... ... ... ... тарту үшін қажетті жағдайлар жасау арқылы нығайтылатын
мемлекеттік – жеке ... ... ... рөлі мен ... ... ... ... деген сенімділікті қалпына келтіру және ол
көрсететін ... ... ... ... ... ... ... Қаржы қызметтерін тұтынушылар мен инвесторлардың құқықтары ... ... ... ... ... ... ұйымдарында ішкі
бақылаудың тиімді жүйесі мен тәуекел-менеджментті енгізуге, ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді.
Ішкі ресурстардың өсу шамасына қарай ... ... қоса ... ... құралдарының кең ауқымы бар қор нарығы одан
әрі дамиды. Мемлекеттік – жеке меншік ... және ... ... ... ... ... рөл атқаратын болады. Бұған құнды қағаздардың
барабар айналыс көлемін ... ... ... ... қағаздар
нарығының одан әрі дамуы да септігін тигізеді.
Жалпы ... ... ... ... ... ... қаржы секторын дамытудың дағдарыстан кейінгі кезеңге
арналған тұжырымдамасына сәйкес жүзеге ... ... ... ... ... салық жүйесі де өз ... ... ... ... ... ... көзін құрайтын негізгі
қаржылық көздер – ... ... ... Қазақстан Республикасының
мемлекеттік бюджетінің кіріс көзінің 90%-дан ... ... ... ... ... ... болуымен, қоғамның кластарға
бөлінуі мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің өмір сүруінің экономикалық негізі қаланған»,- деп
атап көрсетеді. Қазіргі күні біздің мемлекетіміз үшін де ... ... ... ... үлкен мәнге ие. Егемендік алған 18 жыл ішінде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ұшырады. Бұл мәселеге
тоқталмастан бұрын салық жүйесі түсінігіне ... ... ...... толық, құралған) бұл бір-
бірімен салық төлеуші мен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... кешен.
Салық жүйесі – дәл қазіргі кезде, ел аумағында қызмет ететін,
ставкалары, төлеушілері мен ... ... ... мен ... ... ... ... қатар жинақтап алғанда салықтарды басқаруды
құрайтын қажетті әкімшілік ережелері көрсетілген салықтар және ... ... ... ... ... ... ... және соны
жүзеге асыратын салық қызметі органдарынан тұратын күрделі жүйе.
Салықтар жүйесі – концептуалдық өзара байланысты және ... ... көп ... және көп қызметті салықтық құрылым. Ол әр түрлі
салық түрлерінің белгілі бір жинағынан және бір ... ... бір ... ... ... ... саясаты үшін қызмет ететін, бюджетке
төленетін міндетті ... ... ... ... әсер ету ... ... және
экономикалық тетіктер арасында ең басты орын алатыны – салық саясаты және
салық ... ... ... қатынастар кезінде, әсіресе, нарықтық
қатынастарға өту ... ... ... ... ... ... ең басты
әлеуметтік-экономикалық реттеуіші болып табылады. Реттеуіш – мемлекеттік
реттеудің қаржы – ... ... ... ... ... табылады.
Салық саясаты және салық жүйесі ... ... ... мемлекеттің экономикасының қызметі тиімді болады. Мемлекеттік
жүйені ... ... ... ... ... тұрақтандырудағы ең басты бөлігі ретінде, экономикалық ... ... ... ... және ... экономикалық кеңістігін, бірлігін
сақтау ретінде ... ... ... ... ... ... құрылуында өтпелі кезеңдегі әлеуметтік-экономикалық
үрдістердің ең басты ... ... ... ... оның ... ... көшуі, әрине,
Қазақстанда өзінің салық жүйесін ... ... ... ... қатар, салық
саясатында мемлекеттің өзіндік қасиеті де көрінеді. Мемлекет ... ... ... ... ... өзгертуде экономикалық дамуды
ынталандыруға және оны сақтап қалуға үлкен мүмкіндік алады. ... ... ... ... ... ... ... жүйесі ретінде
қарастырады. Бұл процесс ұзақ уақыт алуына байланысты ҚР-да ... ... ... ... мен ... мемлекеттің арасындағы қарым-
қатынастары тек заңды негізде құрылады. Бүгінгі ... олар ... ... ... ... қатар қоғамды өзгертудің басты құралы болып табылады.
Ең басында, біріншіден, ... ... ... тұрып, оның
стратегиялық мақсаттары, өткізу мерзімі мен бағыттарын анықтауымыз қажет.
Салық ... ... ... ... ... санасуы
қажет. Олар: әділдік, қарапайымдылық пен экономикалық бейтараптылық.
Яғни ... ... ... ... онда ... төмендегі
екі белгісі сақталуы қажет:
• тік
• көлденең
Тік әділдіктің негізгі белгісі ұқсас ... ... ... тең ... салуды қарастырады.
Ал көлденең әділдіктің негізгі белгісі салық салу табыстың өсуіне
байланысты прогрессивті қарастырады. Мұндай ... тек жеке ... ... ... ... ... прогрессивті шәкілді жағдайда салық
салынғанда адамдардың мөлшерлеме салығы жоғары болмауы қажет.
Ал қарапайымдылық пен ... ... ... ... ... ... төлемдердің әрдайым түсуінің басты себебі, ол – салық
жүйесінің қарапайымдылығы. Салық жүйесі салық төлеушілерге ... ... ... ... Бұл үшін төмендегі әрекеттерге ... ... ... ең ... ... ... мөлшерлеме орнату;
• салық салу базасының қарапайым ретін орнату;
• бюджеттік есептеу жүйесін максималды жеңілдету, есептеме және
құжаттарды ... ... ... ... құжаттардың
мазмұнын жеңілдету;
• салықтың әрбір түріндегі жеңілдіктерді ... ... ... етудің басты белгісі бұл – төлеу
орнының қайнар көзінен алынатын салық тәртібін орнату. Жұмыс ... ... ... ... және ... міндетті түрде қайнар көзде
қалуы қажет. Экономикалық бейтараптықтың ... ... ол- ... ... ... ... теңдігі. Мысалы, бейтараптылық
қағидаты қосымша ... ... ... ... қолдану, тауарды
өткізу операциясына қосалқы құн салығын тарату, ... ... ... ... ... ... [5, ... 3. Қазақстан Республикасының салық жүйесінің құрылымы
Салық жүйесінің құрамына келесілер кіреді:
1.Заңдық және құқықтық база, оның ... ... ... ... ... ... шешімдер, бұйрықтар, т.б.):
– салықтарды жинау әдістемесі;
– салықтық бақылауды жүзеге асыру түрлері мен формалары (салық
төлеушілер мониторингі, құжаттық тексерістер, рейдтер);
... ... ... ... жүйесінің қалыптасуы мен ... ... ... ... көрсетуге болады.
2. «ҚР салық жүйесі туралы» Заң (25.12.1991ж).
3. ... және ... ... ... да ... туралы» ҚР
Заңы (24.04.1995ж).
4. «Салық және ... ... ... да ... ... ҚР ... кодексі (12.06.2001ж).
5. «Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ҚР ... ... ... құжаттарға жеке-жеке талдау жасап өтсек.
Елімізде салық саясатында алғашқы қабылданған заң барысында ... ... ... ... жете есепке алынған жоқ, өтпелі экономиканың
ерекшеліктері есепке алынбады, сонымен бірге еліміздің тарихи, әлеуметтік
ерекшеліктеріне көңіл бөлінбеді. ... 1991 жылы ... «ҚР ... туралы» Заң шын мәнінде ... ... ... ... ал ол өз ... ... ... сүйенген болатын. Осы
заңға сәйкес Қазақстан Республикасы территориясында салықтардың 3 ... ... ... ... жергілікті жалпы міндетті және жергілікті
салықтар. Үш сатылы салық жүйесі, ... ... ... ... АҚШ) мемлекеттерге тән. Ал Қазақстан секілді ... ... ... ... ... болды. 1995 жылы қабылданған «Салықтар
және бюджетке ... ... да ... ... ... Республикасының
Заңында бұл кемшіліктер ескеріліп, оны жасауға шетелдік ... ... ... ... Дегенмен, еліміздің экономикасының дамуының жаңа
сатыға шығуы 2001 жылы жаңа Салық кодексін қабылдауды ... ... ... қарай осы Кодекстің өзіне өзгерістер мен ... ... ... құнға салық, әлеуметттік салық, жеке табыс салығы
төмендетілді [15, 102б].
Қазақстанда ... ... ... мен ... ... бөліп көрсетуге болады:
1-кезең (1995-1994 жж.) салықтардың экономиканы тұрақтандыруға
емес, ... ... ... ... ғана ... істеген кезеңі.
Салық саясатының мақсаты жылына 2000 ... ... ... ... Осы ... алғашқы салық заңы қабылданды (25.12.1991 ж.). Осы ... ... рет ... ... 42 ... түрі ... етті ... 3 топқа бөлінді:
– жалпы мемлекеттік салықтар – 10;
– міндетті түрде төленетін жергілікті салықтар мен алымдар – ... ... ... мен ... – 18 ... ... негізін табыс салығы, пайдаға ... ... ... салынатын салық, акциздер салығы, жер салығы және басқа да
салықтар құрады.
Алғашқы салық жүйесінің көптеген ... де ... ... ... ... ... ... салық жүйеміздің жинақталған
ғылыми және практикалық тәжірибелердің жеткіліксіздігі, салық түрлерінің
көптігі, халықаралық ... салу ... ... тыс ... айналымды
анықтаудың қиындығы, дәлелсіз берілген жеңілдіктердің көптігі, т.б. Осыдан
келіп еліміздің салық жүйесін реформалаудың қажеттігі туындады.
2-кезең (1995-1998жж.) ... ... ... ... кәсіпкерлікті белсенді қорғау;
– мемлекеттік бюджет тапшылығын минималдау;
– қосарлы салық салу механизмін болдырмау;
– салық салуда әділдікке жету;
– аз қамтамасыз етілген азаматтарды ... ... ... алу ... ... ... салудың бірыңғай шкаласын жасау;
– мемлекеттің ұлттық және территориялық мүдделерін есепке алу;
– салық салу жүйесінің әлемдік тәжірибесін пайдалануға тырысу.
Осы ... жету үшін ... ... және ... ... да ... ... Қазақстан Республикасының заңы
қабылданды. Бұл заң күші іске 1995 жылдың бірінші ... ... ... ... сәйкес республика территориясында салықтар мен алымдардың ... ... ... мен ... ... бірінші заңмен салыстырғанда бірнеше
есе қысқартумен қатар, осы заңның ерекшелігі ... ... ... ... ... салық салуға көшуі – бұл кезеңнің макроэкономикалық
тұрақтылыққа жетумен, экономикалық ... ...... нәтижесінің жақсаруымен байланысты және әлеуметтік мәселелерді
шешуге мүмкіндіктің артуымен сипатталады. Ал макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... ... арасындағы
белгілі бір жағдайға жету арқылы өндірістік-коммерциялық қызметтің дамуын
ынталандырады, орта мерзімдік мақсаттарға бағытталуға мүмкіндік ... ... ... көрсеткіштердің артуымен
сипатталанатын экономикалық өрлеудің басталуы, (2001-2004жж.) алғашқы Салық
кодексінің қабылдануы. ... ... ... ... болып табылады.
Салық кодексінде қосылған құн салығы, ... ... ... ... ... сияқты негізгі салықтардың есептеу мен алу механизмі көп
жағынан әлемдік тәжірибеге жақындады. Бұл ... ... ... ... салық салу базасын кеңейтуге бағытталған және еліміздің ... ... ... ... ... ... ... өсуіне қарай төмендеуі, қосымша құнға салық ставкасының 16%-дан
15%-ға төмендеуі, т.б. Бұл арада Үкімет ... ... ... ұтылыс сомасын, салық салу базасының көбеюінен болатын өсім есебінен
еселеп жабу мақсатын көздеген ... ... шара ... ... ... мен ... әсіресе, шағын және орта бизнесті
дамытуға ... ... ... ... ... ... ... көрсетуі мемлекет үшін екі жақтан тиімсіз: ... ... жеке ... ... ұсталынбайды; екінші жағынан,
жұмыс беруші көрсетілмеген жалақыдан әлеуметтік салық төлемейді. Міне, осы
себепті мемлекет жалақы ... ... ... көлеңкелі экономика
салдарларын азайтуға тырысуда. ... ... ... ... ... ... экономикалы ел деп тануына орай бізде салық жүйемізді шет
мемлекеттердегідей деңгейге ... ... бұл ... ... пен ... ... сенімділік пен экономикалық қызығушылық
тудырады.
4-кезең «Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ҚР жаңа ... ... (10.12.2008ж.) енгізумен байланысты болды.
Енді осы жаңа ... ... ... ... 2009 ... 1
қаңтарында шыққан №1 Қазақстан Республикасы салық қызметінің ... ... ... Бұл ... атап ... Қаржы
министрлігінің Салық комитетінің орталық аппаратының басқарма ... ... бас ... А.Қожахметованың,
Н.Байғазиевтің және т.б. түсініктемелері ... [4, ... ... ... ... деректері бойынша
Қазақстан Республикасының бюджетіне түскен табыстар ... 2008 ... ... 216,2 млрд. теңгені құрады. 2007 жылғы 1 ... ... ... 33,7% ... оның ... ... ... 95,2% құрап отыр.
Қарастырылып отырған кезеңде бюджет кірісінде салықтық түсімдердің
2,5 есе артқаны байқалады, соның ішінде ... ... ... құн ... өсу ... ... 80% жуық ... түсімдерді осы
салықтар құрап отыр.
Біздің мемлекетімізде корпоративтік табыс мемлекеттік бюджеттің
кіріс бөлімінің ең ... көзі ... ... Оны мына ... 2-кестеден
көруге болады.
Кесте 2
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетіне 2007-2009 жылдарды түскен
салықтық түсімдердің құрамы*
| |2007 жылы |2008 жылы ... ... | | | |
| ... |Үлес ... ... ... |Үлес |
| ... ... ... ... |
| | |(%) | |(%) | |(%) ... |2209102 |100 |2356040 |100 |2539259 |100 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |35,2 |75801 |32,2 |782992 |30,8 ... құн |489572 |22,2 |629279 |26,7 |611800 |24,0 ... | | | | | | ... ... ... |165033 |7,5 |221025 |9,4 |241250 |9,5 ... ... |65248 |3,0 |82931 |3,5 |75245 |3 ... | | | | | | ... |47433 |2,1 |58753 |2,5 |51588 |2,0 ... ... |236569 |10,7 |295733 |12,6 |225638 |8,9 ... ... |428638 |19,3 |310018 |13,2 |550746 |21,8 ... ... | | | | | | ... ... ... жылдар аралығындағы мәліметтер – Статистикалық
агенттігі, Астана, 2009 ж.
2-кестеден 2009 ... ... ... ... ... ... ... 4,4%-ға кемігендігін байқаймыз. Оған дәлел:
– біріншіден, заңға сәйкес корпоративтік табыс салығы бойынша инвестициялық
салық преференцияларының берілуі;
... 2008 ... ... кодексіне сәйкес еркін экономикалық
аймақтардың корпоративтік табыс салығын төлеуден босатылуы [19, 49б].
2008 жылдың 1 наурызына ... ... ... ... ... 2,3 ... оның ішінде қосымша құн салығы бойынша-
21,9 млрд.теңгеге: ішкі өндіріс тауарларына салынатын қосылған құн ... ... ... ... ... ... құн ... млрд.теңгеге жоспардың орындалмауы байқалады. Жоспардың ... ... ... ... ... ... орындалу байқалады,
корпоративтік табыс салығы бойынша- 3,7 млрд.теңгеге, жеке табыс бойынша-
4,6 млрд.теңгеге, әлеуметтік ... ... 3,3 ... ... ... 3,8 ... табиғи және басқа да ресурстарды
пайдаланғаны үшін түсетін түсімдер бойынша- 5,2 ... ... ... емес ... 5,4 ... асыра орындалды. (- 6,7)
млрд.теңгеге негізгі капиталды сатудан түсетін түсімдер ... ... ... ... ... ... ... жылғы сәйкес кезеңге ... ... ... ... бойынша жалақы қорының 37,2%-ға, орта айлық номиналды ... ... ... ... [30, 35б].
Оңтүстік Қазақстан облысы Шымкет қаласы бойынша Салық ... ... ... талдау жасалынды.
Талдау мен болжау жұмыстарының барлық жиынтығы бюджетті өз уақытылы
және ... ... ... ... ... ... органдарына
салықтардың өз уақытында түсуіне бақылау орнату жүктелген, сонымен ... ... ... ... талдау бойынша белсенді ... ... ... түсетін құралдардың көлемін болжайды.
Талдау заты салық жинау базасы, элементтері: өнеркәсіп өндірісі мен
шаруашылықтың басқа салаларының өндіріс ... ... баға ... ... ... ... және ... 3
Шымкент қаласының 2010 жылғы табыс бойынша жылдық ... ... ... |2010 ... ... жоспар|Нақты орындалғаны |
|Акциз (шикі мұнайға) |156,0 |98,0 ... |12,8 |10,4 ... ... ... ... |5360,0 |4890 ... ... ... | | ... ... ... қоры |1112 |100 ... ... ... |780 |660 ... | | |
| |6396 |5932 ... ... ... ... ... ... бойынша салық
комитетінің сандық мәліметтері
Кестеден көріп отырғанымыздай, табыстардың көп ... ... ... ... мен ... ... ... салығы құрайтынын көруге
болады. Бұл бюджеттің табыс бөлігі осы ... ... ... 2010 жылы 23 ірі ... млн. ... түскен. 189
млн.теңге шағын бизнес кәсіпорындарынан түскен.
Енді тексеру кезіндегі қосымша есептелген салық ... ... ... ... ... 2010 жылы 2009 ... ... Бұл жаңа салық кодексінде бақылау шараларына көп көңіл бөлінген және
ескі кодекспен салыстырғанда салық төлеушілерді әкімшілік жазалау ... ... ... ... ... 2010 ... екінші
жартысынан бастап макроэкономикалық көрсеткіштердің жақсаруында орын алды.
Өндірілген өнім көлемі өткен жылға ... ... ... ... ... Шымкент қаласы бойынша әкімшілік айып-пұлдың жалпы
сомасындағы қарыздардың динамикасы*
|Жыл ... мен ... ... ... |
| ... ... ... | ... |3612,0 |2433 ... |4333,0 |3031 ... көзі: 2009-2010 жылдардағы Шымкент қаласы бойынша салық комитетінің
сандық мәліметтері
Кестеге талдау жасайтын болсақ, 2010 жылы 2009 жылмен ... мен ... ... 721 ... ... ішкі өнім ... ескергенде 1,6(-ға өскен, 2010жылы өткен
жылмен салыстырғанда 771,0 млн. теңгені құрады.
2010 жылы оң макроэкономикалық көрсеткіштер ... ... ... ... ... республика салық төлеушілердің
мониторингі ... асуы т.б. ... ... ... 100 ірі кәсіпорындарының мониторинг қатысуының
нәтижесінде Қазақстан ... ... ... ... ... ... 31,8%-ға өсті.
Мониторинг дегеніміз салық төлеушілердің қаржы-шаруашылық
қызметінің бақылаушы ... ... ... (% ... 4. ... көзі: Шымкент қаласы бойынша салық комитетінің
сандық мәліметтері
Жоғарыдағы сурет ... ірі ... ... ... Бұл бюджетке түсетін түсімдердің ... ірі ... ... ... ... осы ... талдауға
бағытталған.
Кесте 5
2010 жылғы Шымкент қаласы бойынша салықтық төлем түсімдерінің ЖІӨ- гі
үлесі*
|ҚҚС |21,6( ... ... |16,4( ... ... |25,3( ... ... ластағаны үшін төлем|3,6( ... ... |5,0( ... ... |3,3( ... ... |2,9( ... |11,3( ... |9,8( ... ... ... ... Шымкент қаласы бойынша салық комитетінің
сандық мәліметтері
Жоғарыдағы кестеге сәйкес қорытынды жасайтын ... ... ... көпшілігін әлеуметтік салық толтырады. Одан кейін ҚҚС
және жеке тұлғалардан ... ... орын ... Аталған салық түрлері
мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... ... 5(-ын ... және жергілікті бюджетке түседі.
2009 жылғы жалпы түсімдер көлеміндегі салықтардың үлесі (% бойынша)*
Сурет 5.*Дерек ... ... ... ... салық комитетінің сандық
мәліметтері
1–ҚҚС
2–Табыс салығы
3–Әлеуметтік салық
4–Қоршаған ортаны ластағаны ... ... ... ... өсу ... бұл жағдайда әр түрлі факторлар жиынтығы
болып табылады. Оның ... ... ... ынталандыруда жеке және адам
капиталына инвестициялар ерекше рөл атқарады. Олар тек ... ... ... ... ... сонымен қатар, әртүрлі
өнер тапқыштық пен ноу-хау енгізу арқылы олардың тиімділігін көтереді.
Кесте 6
2010 жылғы Шымкент қаласы бойынша бюджетке ... ... ... қызмет түрлері |Шаруашылық ... ... | ... ... мың. |
| | ... ... ... ... ... ... |116 |44560,0 |
| ... ауыл ... | | |
| ... ... | | ... ... шаруашылығы |410 ... ... ... |21 |10753,0 ... ... және ... |18 |6963,0 ... |Сауда |29 |7111,0 ... ... |5 |3216 ... ... ... ... |617 |137015 ... |Барлығы |1216 ... ... ... 2009-2010 жылдардағы Шымкент қаласы бойынша салық комитетінің
сандық ... көз ... ... ... ... түсімдердің ең
жоғарғы көрсеткіш шағын бизнес кәсіпорындарынан және ауыл ... ... ... Бұл ... ... ... ауыл ... және
шағын бизнес кәсіпорындары жақсы қызмет ... ... ... ... ... ... есептеріне қорытынды жасайтын
болсақ, 2010 жылдағы қорытынды бойынша Шымкент ... ... ... ... жылдармен салыстырғанда салықтық түсімдер көбейгенін
байқаймыз. Бұдан сол ... ... ... ... 2010 жылы
Шымкент қаласының ... ... ... ... ... және орта ... субъектілерінен алынатын
салықтық түсімдердің төмендігін байқаймыз. Бұл дегені мемлекеттің әлемдік
қаржылық дағдарыс жағдайында елімізде шағын және орта ... ... ... ... ... аңғартады [31].
2.2 Салық органдарының экономикалық құқықтары мен қызметтері
Қазіргі кездегі барлық мемлекеттерде ... ... ... ... ...... қызметі органдарының құзырында. Олардың
ұйымдастыру құрылымдарының ... ... көп. ... ... ... қаржы министрлігінің құрамына енгізілген және аймақтық –
әкімшілік белгісі бойынша иерархиялық құрылысқа ие. Мысалы Ұлыбританияда ... ... 600 ... ... бар, ал ... Ішкі ... ... аппаратына 7 аймақтық және 58 аумақтық салық басқармалары ... ...... мен төлемдер туралы заңның сақталуын
қадағалайтын мемлекеттік басқару органдардың ... ... ... ... ... отырады:
1. салықтардың дұрыс аударылуын;
2. төленген салықтың толықтығын;
3. салықтың өз уақытында ... ... ... ... ... ... Республикасы «Салықтар және өзге де бюджетке төленетін ... ... ... ... ... ... міндетті төлемдердің
орындалуына салықтық қадағалауды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... [7, 98б].
Салық қызметі органдарына салықтың және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдердің түсу ... мен ... ... ... ... ... ... ұстаудың және ... ... ... ... аударымдарды есептеудің және
Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына ... ... ... ... ету, Қазақстан Республикасының салық саясатын іске
асыруға қатысу, өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының экономикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз ету, ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер жүктеледі.
Салық қызметі органдары уәкілетті мемлекетік орган мен ... ... ... уәкілетті органның облыстар, Астана және ... ... ... ... және қалалардағы аудандар бойынша
аумақтық бөлімшелері, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... экономикалық аймақтар құрылған жағдайда осы
аймақтардың аумағында салық органдары құрылуы мүмкін.
Салық органдары тиісті жоғары ... ... ... органына сатылы
тұрғыда тікелей бағынады және жергілікті ... ... ... ... салық органдарына басшылықты жүзеге асырады. Салық
органдарының бірінші басшыларын ... ... ... ... ... ... ... органдарының құқықтары:
– көзделген нормативтік құқықтық актілерді өз ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға;
– салық салу мәселелері бойынша халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асыруға;
– салық төлеушіден бастапқы есепке алу құжаттарының деректері, бухгалтерлік
есеп ... ... салу ... және ... ... ... туралы ақпарат қамтылған бағдарламалық қамтамасыз етілімнің және
ақпараттық жүйенің деректерін көруге қол ... ... ... ... ... ... салықты және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... және ... ... ... ... есептеудің, ұстау мен аударудың және әлеуметтік
аударымдарды есептеу мен төлеудің толықтығы мен ... ... ... ... ... ... нысандар бойынша жазбаша
түсіндірмелерді, сондай-ақ салық төлеушінің қаржылық ... ... ... – салық төлеушінің Қазақстан Республикасынан тысқары
жерлерде орналасқан еншілес ... ... ... қоса алғанда,
егер осындай тұлға үшін Қазақстан ... ... ... түрде аудит жүргізу белгіленген болса, аудиторлық есепті қоса бере
отырып, шоғырландырылған қаржылық есептілігін беруін талап ... ... ... ... ... ... ... құқық
бұзушылық туралы кодексінде ... ... ... ... ... ... жасалғаны туралы айғақтайтын құжаттарды ... ... ... және банк ... ... ... ... асыратын
ұйымдардан табыс етілуі көзделген мәліметтерді алуға;
– белгіленген тәртіппен салық салу объектілерін және ... ... ... ... ... ... салықтық тексерулерге мамандарды тартуға;
– Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес соттарға ... ... ... Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінде көзделген негіздер
бойынша ... ... ... туралы талаптар қоюға құқылы.
Салық қызметі органдары Қазақстан Республикасының заңнамасының
актілерінде жүктелген міндеттерді іске ... осы ... ... ... тәсілмен жүзеге асыруға құқылы [14, 68б].
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... саясатын жасаудың принципті мүмкіндігін жүзеге асырудың маңызы
жоғары. Ол салық салудың ... және ... ... ... ... ... мақсатында қолдануды білдіреді.
Мемлекеттің салық қызметкерлерінің органы әр түрлі ... ... ... екі ... ... Материалдық салық
қатынастарында берілген орган мемлекеттің төрағасы ретінде болады. Кейбір
салық қатынастарын ұйымдастырудың түрінде салық ... ... ... ... ететін жеке субъектінің қатынасы ретінде болады. Осы ... ... ... және ... жинауы, салықтық құқықтық
қатынастарда олардың рөлі қандай: міндетті субъект рөлінде ме, әлде құқығы
бар субъект рөлінде ме, ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерінің органының материалдық
салық ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттің өзінің құқығына дәл келмейді. Сонымен қатар
мемлекеттің өзінде берілген салық қатынастарының субъектісі ретінде қандай
құқықтары мен ... бар, ... ... бұл ... ... Конституцияның бірнеше жағдайларында ғана болмаса, еш ... ... ... ... ... қатынастар субъектісі
(материалдық та, ұйымдастырылған да) ... ... ... ... сәйкес органдарының біліктілігі арқылы ұйымдастырылады.
Егер, Салық кодексінде айтылған салық қызметкерлерінің органдарының
құқықтары туралы айтатын болсақ, онда құқықтың екі түрі ... ... – бұл ... орган салық төлеушілерге қатысты бөліп беретін құқық.
Мұнда салық қызметкерлерінің органы ... ... ... төрағасы ретінде болады. Екінші түрдегі құқық – ... ... ... ... ... ... ... беруі. ... ... ... ... тұрады:
салықтық агенттер, банктер, сонымен қатар, салық төлеушілері ... ... ... ... ... ... ... немесе ұйымның барлық құқықтарына сүйене отырып, қандай да бір
ұйымнан өнімді салық төлеушілерден қандай бағаға ... ... ... ... ... ... ... қатынастар түрінде салық
қызметкерлерінің органының өкілеттілігін шектемейді, керісінше, «жасырын»
құқығын береді. Бұдан басқа, салық қызметкерлерінің ... ...... ... «төгілуі» деп аталатын текст немесе олар туралы
мынадай пікір ... ... ... ... ... қатысатын
субъектілердің басқа да міндеттерінің шегінен шығу [17].
Салық қызметкерлерінің органының ... ... ... ... ... бөлуге болады.
1. Нормативті құқықтық актілерді шығару құқығы. ... ... ... ... ... екі ... бөліп қарастырады:
1) салықтық қызметкерлердің органының ведомстық жүйесімен басқару және
олардың қызметтерін ... ... ... актілер.
Қазіргі жағдайда мемлекеттік өкілеттік орган, жүйені басқаратын
мемлекеттік басқарудың ... ... ... ... жоқ. Бұл актілерді ішкі ... ... ... болады;
2) салық қатынастарын реттеуге байланысты құқықтық актілер.
Мұндай түрдегі нормативтік құқықтық ... ... ... қарастыруға болады. Бұл актілердің хат-хабарын алушысы ведомость
қол астындағылар ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... және салықтық қатынастарға қатысатын басқа да
субъектілер.
Салық қызметкерлерінің ... ... ... ... бөлу ... ... ... салуды реттейтін құқықтың және
ұйымдардың ... ... ... ... ... Көптеген
авторлардың пікірлері бойынша, бұл орагандарды тағайындау ... ... ... салық қатынастарын реттеуден емес, салық
заңдарын орындаудан тұрады – бұл мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... субъектілердің бұл қатынасы бір жақты
тәртіппен реттеуге, мемлекеттік құқықпен тәртіпке қарсы болуға құқығы бар.
Салықты құру және ... ... ... ... ... ... сұрақтардың
қатарына кіреді. Осы берілген сұраққа байланысты мемлекеттік биліктің
өкілетті және атқарушы ... ... ... ... ... ... ... билік органы шегінуі, салықтық қатынастарды құқықтық
реттеу сферасында демократиялық беталыстың өсуіне әкеп ... ... бұл іс ... жинақ және салық бойынша Министрліктің салық заңының
құрамына кірмейтін өзінің ведомстық бөлімшелеріне ішкі актілерді ... ... ... ... ол бір ... ... ... салудың
шарттарын анықтайтын және заңдарды құратын салықтық заңдарды Парламент
қабылдады (Конституцияда көрсетілген жағдайларды Қазақстан ... ... ... орган заңда көрсетілген сұрақтар бойынша
берілген органның жарлығын бекітетін нұсқауды қабылдайды. Бұл ... ... ... ... ... түрде «мемлекеттік өкілеттік орган» ... ... ... ... ... қолдана отырып, осы заңдарға
өзгертулер ... Бұл ... ... ... ... билігінің
кеңеюіне, сәйкесінше салық төлеушілердің құқықтық жағдайының нашарлауына
алып келді.
Салықтық ... ... ... ... құқықтық
нормативтік актілерді құруға және бекітуге құқы бар екенін белгілеу ... ... ... ... ... кемітті.
Сонымен қатар, Салық кодексінде заңды көзқарастарға ... ... ... ... ... ... міндеттемелерінің пайда болуы,
орындалуы және тоқтатылуы жөнінде түсініктеме беруге құқылы.
Берілген «түсініктер» ұғымында ... ... ... ... және ... күші қандай екенін білу қиынға соғады. Бұл «түсініктер»
доктриналды сипаттағы ғылымда болмайтыны анық. Басқа жағынан алып қарайтын
болсақ, олар ... ... ... (бірінші қатарда салық
төлеушілерге) салықтық – құқықтық норма түсінігіндегі ... ... ... ... ... мұндай түсіндірме құқығын ... ... ... үшін бұл ... ... ... болады, және
басқа да салықтық қатынасқа қатысатын субъектілерде бұдан қаша алмайды.
Сондықтан, біздің салық ... ... ... ... ... ... ... салық салудың «түсіндірме» сферасында салық
органдарының жекеменшік ... ... ... бар. Бұл тағы да ... ақшаны тартып алудың қиындығын көрсетеді.
Салықтық органдар мұндай нормативті ... ... ... ... ... таратуда салықтық органдар салықтық құқықтық
қатынастардың ... ... ... қатыса алмайды. Нормативтік құқықтық
актілерді шығару, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұндай актілерді шығаратын
мемлекеттегі салықтық органдар, актіде көрсетілген жағдайлардың орындалуы
бойынша міндеттемелері бар ... көп ... ... ... абсолютті салықтық құқықтық қатынастардың қатысушысы болып
табылады.
2. Салықтық бақылау сферасындағы өкілеттілік.
Салықтық бақылау салықтық ... ... ... құрады және
олардың іске асырылуы салықтық бақылауының негізгі ... ... ... ... ... тәртіпте салық
бақылауының іске асырылуы ... ... ... арқылы, Салықтық кодекс
бұл органдар төмендегілерге құқығы бар ... ... ... нақтылайды:
а) салық төлеушілердің қаражат құжаттарын, бухгалтерлік кітапшасын, ... ... ... қол ... ... ... есеп айырысуын,
декларацияларын және де Қазақстан Республикасының заңды актілерінде
бекітілген талаптарды ... және ... ... орындалуымен
байланысты құжаттарын тексереді;
б) салық төлеушілерден мемлекеттік өкілетті орган ... ... ... да ... төлемдерінің бюджетке төленуі және есептеуі жөніндегі
құжаттарды, ... ... ... ... ... және дұрыс
есептеуін (ұстап қалу және аудару) дәлелдейтін құжаттарды ... ... ... Республикасының заңды актілерінде анықталған салықтық
тексерістер салық төлеушілерден салықтық құқықтың бұзылуын ... ... ... ... ... ... ... қайда орналасқанына қарамастан,
үзінді алу табысы үшін ... кез ... ... салу ... ... ... төлеушілердің мүліктерін түгендеуге;
д) салық төлеушілерден Қазақстан Республикасының үкіметі бекіткен ... ... ... ... ... тәртіп бойынша электронды
құжат түріндегі ақпараттарды алуға;
е) салық төлеушіні жеке кәсіпкер және ... ... ... ... ... ... ... жауап алуға құқығы бар: яғни,
банктерден банктік шоттарының нөмірі туралы, бұл ... ... және ... да ... ... ... ақша қозғалысын және
қалдығының Қазақстан Республикасының ... ... ... сай ... туралы мәліметтерді сұрауға;
3. Салықтық міндеттемелерді бекітетін және оның ... ... ... Бұл ... ... өкілеттіліктер кіреді:
а) салық төлеушінің есепке алуды жүзеге асыруымен байланысты өкілеттік.
Салық ... ... ... және жеке тұлғаларды салық ... ... және бұл ... іске ... негізінде салық
органдарының құқығы анықтаған салық тізіміне тұру ... ... ... ... тіркеуден өтуі салықтық міндеттемелердің
пайда болуының негізінде жатыр.
б) салық салудың құқықтық режимін ... ... ... ... ... ... ... өкілеттілігі шағын бизнестің
субъектісі үшін салық салудың арнайы режимін бекітуде сипатталады.
в) салықтың ... ... ... ... ... өлшемін анықтаумен
байланысты өкілеттілік. Кейбір салық түрлерінде айтылғандай (мысалы, жеке
тұлғаның мүлігіне деген ... ... ... ... ... және ... ... тікелей салық органдарына қатысты өндіріледі;
г) салық кодексінің ... ... ... жағдайларда салық
міндеттемелерін анықтауда жанама әдістерді ... ... ... ... ... байланысты өкілеттілік.
Егер жасалған шарттың бағасы бойынша бағаларды дұрыс қолдануын
бақылауды іске асыратын болса, шарттағы ... ... ... ... ... орган салық салу объектісін өзгертуге құқығы бар, ол шын
мәнінде ... ... ... өзгертуге алып келеді. Егер жеке тұлға жеке
тұтыну кезінде өндірілген ... ... ... ... көрсетсе, онда
салық органдары өткен жылдағы табыс есебіндегі ... ... ... анықтауға құқығы бар [18].
Салық қызметі органдарының міндеттеріне келетін болсақ, онда:
1. Салық қызметі органдары салық төлеушінің ... ... ... ... қорғауға;
3. Салық төлеушінің салық міндеттерін орындауына салық бақылауын жүзеге
асыруға;
4. Салық төлеушілерді, салық объектілерін, ... ... ... жүргізуге ;
5. Салық тексеруін қатаң нұсқамалар бойынша жүргізуге;
6. Белгіленген салық есептемелерінің нысандарын толтыру ... ... ... ... ... оның жеке ... көшірмелер беруге;
8. Салық Кодексінде белгіленген тәртіппен салық төлеушіге олардың ... ... ... ... тапсыруға;
9. Салық құпиясын сақтауға;
10. Салық міндеттемелерінің орындалғанын растайтын квитанцияның көшірмесін
бес жыл бойына сақтауға;
11. Мемлекет меншігіне айналған мүлікті ... алу, ... ... ... ... сақталуын, оны сатудан түскен ақшаның ... ... ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз ету тәсілдерін қолдануға
және ... ... ... ... мәжбүрлеп өндіріп алуға;
13. Қазақстан Республикасы Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодексіне
сәйкес салық төлеушіге ... ... ... міндетті болып
табылады [21, 165б].
Салық қызметі органдары уәкілетті мемлекеттік және жергілікті
атқарушы органдармен ... ... ... бірлескен бақылау шараларын
әзірлейді және қабылдайды, өзара ... ... ... ... ... және ... атқарушы органдар салықтық
бақылауды жүзеге асыру жөніндегі міндеттерді орындауда салық қызметі
органдарына жәрдемдесуге міндетті.
Салық ... ... мен ... ... өздеріне жүктелген
салықтық бақылауды жүзеге асыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... органдары уәкілетті мемлекеттік және жергілікті
атқарушы органдармен өзара іс-қимылды белгіленген тәртіппен электрондық
тәсілмен ... ... ... ... ... ... ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдері салық
төлеуші-жеке тұлға төлейтін, ... ... ... ... жер салығын
жинауды ұйымдастырады. Салықты жинау ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады. Квитанция ... ... ... [4, ... ... ... 50 ... қатарына өтудегі қойып
отырған талаптарының бірі ол салық органдары ... ... ... ... жаңа ... ... болып табылады. Мұны орындау үшін
салық қызметі органы ... ... 5 ... төмен негізделген
стратегиялық даму жоспарларын қалыптастырып, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың бет келбеті мен
оған жету жолдары айқындалған. ... ... жету үшін ... ... менеджментін қайта қарастыру көзделген.
Осыған байланысты:
- территориялық орган басшыларын іріктеудің жетік әдістерін енгізу;
- территориялық ... ... ... ... білу ... талаптарын енгізу;
- осындай бағыттардағы оқыту семинарларын кеңейту, өткізілуін
жиілету, ... ... ... органдарында адами ресурстарды басқару ... ... ... ... ... ... қызметін қалыптастыру осы саладағы
мамандардың кәсіби біліктіліктерін арттыруынсыз ешбір жүзеге аспақ ... ... ... ... ... ... ... біліктілік деңгейлері төмен. Салық органдары қызметкерлері
өздерін шығармашылық, кәсіби бағытта ... ... ... ... ... ... ... басшылары. Мемлекет
тарапынан аттестациялау талаптарының күшейтілгеніне қарамастан олардың
біліктілік деңгейлері жұмыс атқарып ... ... ... ... ... 2008 жылы өткізілген аттестациялау нәтижесіне назар ... ... ... ... 63%-ды ... ал ... ... тапсыруға жіберілгендер үлесі өте жоғары, яғни 37%-ды құрады.
ҚР салық органдарының территориялық басшыларын 2007 жылғы аттестациялау
көрсеткіштері*
Сурет ... ... ... ... салық қызметі органдарының
ұйымдастырылу ерекшеліктері. Банки Казахстана - №5, 2009 ж.- б.37
Ол дегеніміз 145 ... ... ... 54-і ... Енді ... байланысты қандай шаралар атқарылуы тиіс ... ... ... ... ... ... осы ... органы
қызметіне келуші маманның ... мен ... ... ... ... да бұл ... Қазақстан Республикасының Білім және
ғылым министрлігімен бірлесе отыра жұмыс жасаған дұрыс. ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстар жасалуда,
оқу орны жанынан арнайы лабороториялар ашу мәселелері ... ... ... ретінде Астана қаласындағы «Экономика, қаржы және
халықаралық сауда Қазақ ... ... ... ... қызметі жұмысына максималды жақындатылған лаборотория ашылды.
Салық органдары қызметкерлеріне ротацияны (қызметтік ауысу) қолдану
қажет, өйткені бір лауазымда ұзақ ... ... ... ... ... бір бағыттағы ғана дүние таныммен шектеліп қалады. Нәтижесінде
жұмысшының кәсіби біліктілік ... ... ... ... ... ... бойынша ротацияны кеңінен
қолдануға кедергі себептерінің бірі тұрғын үй мен ... ... ... осы ... ... қорыта келе қандай жетілдіру
жолдарын ұсынуға болады, соған тоқталып өтелік:
- біріншіден, республикалық деңгейде ... ... ... ... ... ашу (қазіргі дамыған ақпараттық
технологиялармен қамтамасыз ... ... жас ... ... мақсатында, олардың жұмысқа тұруда
сынақ мерзімдерін қысқарту, ... ... ... ... ... ЖОО-
ы жанынан тәжірибелік лабороториялар құру (территориялық салық комитеті
прототипі негізінде);
- үшіншіден, мемлекеттік қызмет бойынша жұмысқа ... ... ... кәсіби сипаттағы сұрақтардың басым болуын қамтамасыз ету
(салық салуға байланысты).
- төртіншіден, қызметтегі ынталандыру жүйесін ... ... ... пен жемқорлықтың алдын алу мақсатында салық
органы қызметкерлерінің іс-қимыл этикасы кодексін қалыптастыру.
Осы жоғарыда көрсетілген құралымдар ... ... ... ... ... ... ... қорытындысынан көрініс
табары анық [24, 31б].
Біздің республикамызда әр салық комитетінде ірі ... ... ... ... ... ... әлі салық салу мен салықтық
тексеру процедураларын жүргізу ойластырылмаған. Ірі кәсіпорындарды бақылап
отыру шағын айналымы бар ... ... ... ... ... ... қызметкерлері арасында салықтық тексерулер тек біреуді
жазалау ғана емес, ... ... ... ... де атқаратынын
түсіндіріп отыру қажет. Алдын алу ... ... тек ... ... ғана ... ... тәртібін өзара ерікті түрде сақтауды
қалыптастыруға ықпал етеді.
20, 72б].
2.3 Салық қызметі органдарының қызметін ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... мәселелерінің өкілеттілігі мен
ерекше құқықтарымен, салық қызметімен және ... ... ... ... ... мемлекеттік басқарудың әкімшіл-нұсқаушыл
органы.
Салық әкімшілігі – ... ... ... мен ... ету
компетенциясының аясында, оған мемлекет пен салық заңы бекіткен салықтық
әкімшілікті жүзеге асыру.
Салықтарды басқару жүйесі – ... ... ... ... ... оның әрбір құрамдас бөлігінің үйлесімді қызметін, ... ... ... ... мен міндеттеріне сәйкес
салықтық күштермен қамтамасыз ететін, соның ішінде ... ... ... ... ... ... және әдістемелік
кешенді шаралар. Атап айтқанда:
- салық құрылымдарын оңтайландыру;
- оларды ... ... ... салықтық есептеу мен есеп берудің
ақиқаттылығын ... мен ... ... ... ... ... ... өз уақытында және толық төлеу,
бір жағынан салықтық органдардың заңмен бекітілген ... ... ... ... ... ... ... қорғау мақсатындағы
салық төлеушілердің;
- салық салу үрдісінің барлық мүшелерінің салықтық қатынастарын үйлестіру;
- түрлі ... ... ... бюджеттерінің арасындағы салықтық
түсімдерді бөлу;
- ... және ... ... ... соның негізінде жалпы салық жүйесін және жекелеп алғандағы салықты
басқару жүйесін жетілдіру жөнінде ... ... ... ... Бас ... ... болу ... салықтық әкімшілік арқылы елдің барлық аумағында бірдей
жүзеге асырылады.
Біздің ... ... ... ... ... ... қарастыру, жүйелі сараптаудың ортақ принциптеріне
негізделуі тиіс, соған сәйкес салық ... ... ... ал ... ... - оның ... ... ретінде қарастыруға болады.
Тағы бір нәрсені естен шығармау керек, ... ... ... басқару, салықтарды мемлекеттік деңгейде (7-4 ке
дейін) реттеудің төменгі деңгейлі иерархиядағы (4-1 ге дейін) жалғасы ... Ол ... ... бір қаржы-экономикалық саясатынан басталып
(салық саясаты оның бір бөлігі ғана) аясында салық жүйесі және ... ... ... ... ... заңдарын бекітумен аяқталады.
Мұнда салықтарды басқарудың кіші жүйесі салық жүйесіндегі ... ... ... және негізгі элементтері ретінде салықтық
әкімшілік түріндегі басқарудың кіші жүйесін (басқару ... және ... кіші ... ... ...... ... мен банктердің кіші жүйесі, ал солар арқылы барып, - соңғы
басқарылатын кіші жүйе-салықтарды ... ... кіші ... ... ... (олар аралықтағы кезеңде
соңғы басқарылатын объектінің – салықтың кіші жүйелерінің ... - ... ... бар: олар көп ... басқаратын кіші
жүйенің ұйымдастыру құрылымы мен қызметін алдын ала анықтайды.
Осылайша, ... ... ... ... да бір уақыт аралығындағы
бюджетке түскен салықтық төлемдердің ... осы ... ... ... ... ... үшін жалпылау және ... ... ... ... ... ... ... қызметінің
болуына итермелейді.
| ... ... ... |
7-деңгей
Үкімет
6-деңгей
5-деңгей
4-деңгей
3-деңгей
2-деңгей
1-деңгей
Сурет 7. ... ... ... салықтарды тікелей басқару және
мемлекеттік реттеу жүйесі[21,56б]
Дәл осылай, салық төлеушілермен жұмыс кезінде, оларға ... ... ... ... ... ... ... алатын мамандар
керек.
Егер басқару объектісі ретінде салықтардың кіші жүйесінің тек бір
бөлігі ғана болса, ... ... ... салықтарды санау, есеп беру
механизмдерін қосып алған, ұйымдастырушы механизм, сонымен қатар салық ... ... ... ... онда ... ... (салық қызметінің) түйіспелі түрде болады.
Жоғарыда келтірілген салықтарды басқару ... оны ... ... ... шешу үшін де ... Осылайша, салық
салу құрылымының өзара байланысы, оның мемлекеттік басқару деңгейлері мен
құрылымдарының ... ... ... ... ... ... деңгейлерінің
арасында бөлу мәселесі және биліктің түрлі деңгейлерінің осы бөлім ... өте ... және ... ... ... қала ... ... не
қажет, мысалы, олардың өз құзырларын асыра ... ... ... ... ... ... жағдайда болмасын (жергілікті
салықтардың пайдасына және жалпы мемлекеттік түсімге зиян келтірмеу) салық
жинау процесіне ... есеп пен ... ... ... ... ... ... формальды түрде бағынбайтын салық қызметінің
жұмысына ... ... ... салық туралы заң да, ғылыми ұсыныстар да салықтық
және кедендік органдардың міндеттері мен ... ... ... ... ... кедендік мемлекетаралық шекараларды өту кезінде жанама
салықтарды (Қосылған құн салығы мен ... ... мен алу ... ... ... ... олардың арасында туындайтын дау-дамай
мен келіспеушілікті шешу ... ... ... ... анықтай алмайды, ал ол ортақ жұмысқа зиянын келтіретін ... пен ... алып ... ... мен ... ... саласындағы маңызды ғылыми-
теориялық зерттеулердің болмауы, шетелдік тәжірибені ... ... ... ... ... ... ... салық төлеушіге қарсы –
осы заңдылықтың басты құртушысы ретінде – нағын зиянкес секілді ... ... ... да ... іскерлік байланысқа емес, солар
ойластырған секілді хұқық бұзушылықтардың жолын аяусыз кесу мен ... ... ... шығара отырып) дөп басып айқындауға алып келеді.
Нәтижесінде, «салық төлеуші салықтық органдардың алдында ... ... жоқ. ... ... ... кез-келген қате, салық төлеушіні мүлде
ақшасыз ... ... өте ... ... санкциялармен
қудаланады».
Осы жерден еріксіз мынандай сұрақ туады: жинақталған табыстан салық
салынатын шығынды алып тастауда кеткен қателік пен ... ... ... қысқартудың арасындағы айырмашылық қайда? ... ... ... актілер, әдеттегідей миллиондаған салық төлеушілер үшін, өте ... ... ... ... ол ... ... салықтық органдардың
ережесі немесе жаңа салық туралы заңдағы ... ... ... қатаң жаза – үлкен ақшалай айыппұл немесе өсімпұл ... шын ... ... ма? Осы және өзге де ... ... ... ... ресми ақпарат көздерінен де табылмайды.
Салықтарды басқару жүйесінің, соған сәйкес бағыттағы басқару ... ... көп. Оған ... ... ...... ... болашақ жағдайы мен даму келешегін
анықтайтын, мақсаттарға жету әдістері мен жолдары ретінде қарастырылады;
Ұйымдастыру – ... ... мен ... арасындағы
ұйымдастыру құрылымдарының нақты шекаралары мен олардың байланыстарын
бекітуге ... ... ... ... орталықтандыру немесе
орталықтандырмау деңгейлері; басқару ... ... ... ... ... ... ... салық қызметі
мамандарынының біліктілігі; ... ... ... жұмыс
істейтіндердің және жалпы тұтастай салық жүйесінің жұмыс тәртібін анықтау;
Үйлестіру – салықты басқару жүйесінің ... ... ... ... етеді. Үйлестірудің арқасында басқарылатын және
басқару жүйелерінің, ... пен ... ... ... ... 8. ... қызметін басқару мен ұйымдастыру қызметтері[24,126б]
Реттеу – бекітілген шектен ауытқыған жағдайда салық төлеушілер мен салық
жүйесінің тұрақтылығы мен ... ... ...... ... ... ... кері байланысын
қамтамасыз етеді. Мұның көмегімен, ... оның ... ... шешімдерді басқару қалай жүзеге асырылып жатқаны туралы
ақпарат алынып, бағаланады.
Талдау - ... ... оның ... ... салық салу мен
басқаруды ұйымдастыруда жағымсыз жағдайларды болдырмау үшін, олардың пайда
болу шарттары мен ... ... ... әсер бере ... ... ... бекітіп, жалпы салық жүйесінің және жекелеп
алғанда салықтарды басқару жүйесінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... қарастыру.
Ынталандыру– салық қызметі қызметкерлерін өнімді еңбекке, ал салық
төлеушілерді ... ... ... ... ... ... жалпы қызметі.
Соңғы бағытқа сәйкес қазіргі салық қызметі органдарында ... ... бір ... ... 400-500 ... ... келетін
болса, олардың әрқайсысымен сапалы және ынталы түрде жұмыс жасау мүмкіндігі
өте аз. Сонымен бірге, салық қызметі ... ... ... ... ... ... ... ақы мөлшері) қазіргі өмір
талабына сәйкес келуі тағы да қиын ... ... осы ... ... аз ... ... ... негізінен сипаты мен ерекшеліктерін айқындайтын
негізгі қызметтері.
Өзге, атап ... ... және ... ... органдарды қаржыландыру және материалды-техникалық қамтамасыз ету,
оларға техникалық жағынан қызмет көрсету секілді үрдістерді басқару, ... ... ... ... ... түрлері болып табылатын,
нақты қызметтерді жүзеге асыру деген сөз.
Салықтарды басқаруда шешім қабылдай отырып, ең ... ... ... ... ... ... және өз уақытында төлеуінде ... ... ... мән беру ... шешімдердің сапасы оларды дайындау мен ... ... ... ... ... ... 3-сурет):
Ғылыми негізделу. Басқару шешімдерін жасауды, елдің ұзақ мерзімді
бюджетті – ... ... ... ... ескере отырып,
экономиканың даму жоспары мен оның сол уақыттағы жағдайына, ... ... ... салу тәжірибесіне сай келетін, мықты ... ... ... ... қажет.
Мақсаттылық, сандық және сапалық нақтылық. ... ... пен ... аз жұмсауға мүмкіндік беретін, соның ішінде қазіргі
уақыттағы техниканы ... ... ... ... салықтарды басқару
процесін оңтайландырып, қажет жағдайда керекті ... ... ... ... ... ұзақ уақыт сақтау мен өңдеуге жіберілген ақпаратты
жаңа басқару ... ... үшін ... және ... ... ... және ... көрсеткіштерде келтірілген нақты нәтижелерге жету үшін
қолданылуы керек.
Оңтайлылық. ... ... ету ... нақты жағдайда жалпы
салық салу мен салықтардың жеке түрлерінің әлеуметтік-экономикалық орынды
критерийге жақсы сәйкес келетін шешімге негізделеді.
Өз уақытында. Бұл ... мына ... ... ... «Дер ... қажет шешім». Бұл сөздерді талдап қарасақ, соның
басқаруымен сәйкесінше ... ... ... ... ... мен себеп-салдар байланысын біле отырып, сол мәселеде болып
жатқан жағдайдың қандай екенін ... ... сол үшін ... ... ... емес, екінші жағынан оның дамуымен тиімді түрде жүзеге
асуы үшін ... ... ... ... ал оларға жағымсыз
факторлардың әсер етуі төменгі деңгейде болатын сәтті таңдап алу. Басқару
шешімдерінің өз ... ... көп ... басқарылатын объектілерге,
нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайлар мен басқару субъектісі бекіткен
оңтайлы уақытта, сапалы түрде ... ... ... үшін ... уақыт қорына да тәуелді. Салықтарды басқару ... оған ... ... өз уақытында қабылдануы, бекітілген
директивті мерзімдерді ... ... ... да бір ... ... ... актілердің орындалуы мен қызметінің тоқтатылуын ... ... ... ... басшылық шешімдеріне
әсер ететін, және оның барлық мүмкін ... ... ... ... ... салық ауыртпалығының салық төлеуші иеленетін бөлігінде салық
жүйесіне енетін салықтарды ... тек ... ... ғана ... ... ... ... Қандайда бір шешімнің әсер
ету тетіктерін көрсетеді. Оның мақсатты бағыты, қабылданған шешім жетуге
ниеттенген, соңғы ... ... ... Ол ... ... ... негізі болған фактор, жағдай мен түсініктерді
көрсетеді. Мысалы, темекі өнімдеріне ... ... ... ... оны ... ... қою болып табылады, ал мұндай шешімді
ынталандыру – оның халық денсаулығына келтіретін зиянын азайтуға ұмтылу.
Икемділік. ... және ... ... салықтық
қатынастардың үнемі диверсификациялануы нарықтық ... ... ... басқару субъектілерінен онда болып жатқан барлық
процессетерге ... және ... ... тез әсер ... осыған байланысты
туындаған күрделі проблемаларды шешуге икемді әдіспен келуді талап етеді.
Салық заңдылығының өзі де, белгілі бір ... ... ... ... оның ережесінде келтірілген түрлі түсіндірулерге жол бермей ... ... мен ... ... бұзбайтын өзгертулер енгізу
мүмкіндігін қарастыруы қажет.
Заңдылық. Салықтарды басқару жөніндегі кез-келген шешім елде ... заң, ... ... салық заңдарымен, ал егер өзге ... ... ... қызметіне қатысты болса, онда халықаралық
келісімдер мен ... ... ... сай ... ... саласындағы басқару шешімдерінің дұрыс жүзеге асырылуы көп
жағдайда, бұл шешімдерде қаншалықты мазмұн мен форманың бірлігі қамтамасыз
етілген, оларда бекітілген қажетті мәліметтерді ... ... ... анық, қойылған міндеттердің орындалу мерзімі және ұзақтығы сипаты
қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... міндеттерімен қамтамасыз етілгеніне
тәуелді.
Мұндай шешімдерді қабылдаудың басты шарттары соған сәйкес атқарушы
құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін ұйымдастырудың тиімділігін бағалау және
әдістері мен принциптері.
Сурет 9 . ... және ... ... сапа ... реформасын басқару, өз уақытында және экономикалық тиімді
көзқарас тұрғысынан күрделі таксономиялық процесс ретінде ол ... және ... ... ... өмірде қолданылуы, оның
құқықтық, ұйымдастыру-техникалық және әкімшілік ... ... ... болатын жоғалуларды барынша азайту; салық ... қоса ... ... ... ... ... ... және оны
елдің барлық аймақтарында біржақты түсінуді бақылау; осы кезде ... ... ... ... ... аталған қызметтерін жүзеге асырудың
бірқатар мәселелерін қарастырамыз.
Айта кету керек, бүгінгі күні ... бұл ... ... ... толық жазылмаған, ал жан-жақты талқылау, ең басты қандай
да бір тәжірибелік сәттерді талап ... ... ... ... қызмет үрдісі кезінде, тікелей олардың құзырына қатысты
мәселелер ... бөлу ... ... ... проблемалармен
байланысты.
Олардың арасындағы біршама даулы мәселе - ... ... мен ... Бірқатар авторлардың пікірінше, неге екенін
белгісіз, тікелей соған байланысты салық комитетінің жұмысы бола ... ... ...... Министрлігінің өкілеттілігіндегі қызметі
болып табылады. Ал салық қызметі органында жоғарыда ... ... ... үшін ... ... ... бар. Оның ... бюджеттің
қажеттілігін ғана емес, салық төлеушілердің нақты мүмкіндіктерін және салық
салынатын базаның даму ... ... ... ... және
қызметкерлер бар.
Салық төлеушілер құқығы мен салық органдарының өкілеттігін тиімді түрде
баланстау салық әкімшілігі туралы заңнамасының ... ... ... ... оның ... шешілуіне фискалды қызметтің тиімді түрде
жұмыс істеуі тікелей тәуелді болып келеді.
Аталған мәселе екі жақты ... ... Бір ... ... ... ... тыс ... болса, онда салық қызметі
органдарының бюджеттің кіріс ... ... ... алмау
тәуекелділігі туындайды. Екінші жағынан, салық қызметі органдарына шамадан
тыс өкілеттік беру ... ... ... ... ... белсендігін шектеуі мүмкін. Сондықтан, салық төлеушілер мен
салық органдарының құқықтарын ... ... екі ... ... ... пен ... ... құндылықтарының қатысты
түрдегі диллемасын және жеке ... ... ... оны ... ... ... реттейтін, құқықтық қатынастардың ... ... бірі ... ... ... ... мен салық органдарының өкілеттігін теңестіру
мәселесі маңыздылығының тағы бір ... бұл ... ... ... ... қаншалықты әділетті болып қабылданатыны байланысты болып
келеді. Салық заңнамасының ... ... ... фискалды жүйеге
деген кері қатынасын жоюуда шешуші роль атқаруы ... ... ... өзгеруі салық тәртібінің деңгейін көтеруде қосымша тетіктің негізі
болып табылады, өйткені мәжбүрлеу шаралары арқылы ... ... ... органдарын ұстауға кететін шығындарды көбейтуі мүмкін, бұл әрине
бюджет тапшылығы кезінде мүлдем тиімсіз болып келеді.
Сонымен ... ... ... ... де бүгінгі күні салық
заңнамасының әлі де болса ... ... бірі ... ... дауларды соттарда қарастыру ... ... ...... бір соттың барлық салалар бойынша, мейлі салықтық,
мейлі азаматтық ... ... бір ... ... ... болуының
мүмкін еместігі немесе қиындығы. Осыған байланысты, біздің еліміздегі
заңдарымыз бен құқық жүргізу саласындағы мамандарымыз ... ... ... ... ... ... тәуелді болып келетін
құқықтық қарым – қатынастың барлық аспектлерін ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы салық саясатының даму жағдайы мен салық
жүйесін жетілдіру жолдары
Салықтар мемлекеттің егемендігінің бір ... ... ... ... мен заңдарынан түсетін табыстан ... ... ... ақша ... ... Заң ... ... егемен құқы болып табылады.
Салықтар – мемлекет егемендігін көрсетудің бір ... ... ... ... ... пен ... (қарыз) түскен табыстардан
айрықшаланады. Салықтарды жинау құқығы әрқашан мемлекеттің ... бірі ... ... ... ... тәртіпте белгіленеді.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық кезеңдерге көшуі басқарудың ... ... ... ... ... етті, кәсіпорыннан бюджетке
түсетін кіріс түсімдерінің жүйесі толық өзгерді. Енді ол – салық төлемдері
базасында құрыла ... ... ... ... ... ...
қатынасы заңмен реттелетін құқықтық негізге көшірілді. Бұл экономикалық
процесті макродеңгейде реттеуде салықтарды ... ... ... ... ... саясатының дербес саласы болып ... ... ... ... – мемлекеттің салық салу аясындағы
жүргізіп отырған шараларының жүйесі.
Салық ... ... мен ... ... ... экономикалық саясатының ... ... ... ... ... ... сипатталады.Салық
саясатының мақсаты мемлекет қажеттілігін қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету
болып табылады.Салық саясатын жүргізу нәтижесінде ... және ... ... бір бөлігі жалпымемлекеттік шығыстарды ... яғни ... ... ... нәтижесінде заңды және ... ... ... ... ... салық саясаты ұдайы өндіріс
процесін қамтамасыз етуге бағытталуы қажет. Бұл ұлттық табыс ... ... ... ... шегін белгілеуді білдіреді.
ҚР–да салық саясатын жүргізудегі басты ...... ... ... тарапынан қолдау, мемлекеттің ішкі экономикалық
дамуына ықпал ететін саясат жасау, жеке секторлардың жедел дамуына ... ... ... тартуда кедергілердің алдын алу, яғни мемлекет
пен салық ... ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы орталықтандыруды ... ... ... ... ... ... ... және салықтардың іс–әрекетін мемлекеттің шығыстарының
жағдайын ... ... ... Оны салықтардың ең алдымен
мемлекеттің өз функциялары мен міндеттерін шешуге қызмет ... ... ... ... нарықтық қатынастар жағдайында
салық саясатын мемлекет ... ... ... ... ... халықтың табыстылық деңгейін көтеру мақсатында ұлттық табысты қайта
бөлу үшін ... ... ... ... ... ... өз ... мен міндеттерін орындау үшін қажетті қаржы
ресурстарымен қамтамасыз ... ... ел ... ... ... ... ... қатынас процесінде пайда болатын халық ... ... ... .
Салық саясатында мемлекетті салыстырмалы дербестігі ... ... ... ... ... өзгерте отырып, мемлекет экономикалық
дамуды ынталандыруға ... оны ... ... ... Салықтық
реттеу елдің шаруашылық өмірін қамтиды, өйткені салықтық шаралар базистік
қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мұндай реттеудің мақсаты-компанияның ішкі және сыртқы, ... ... үшін ... ... ахуалды жасау және капитал
қозғалысының басыңқы ... және ... ... ... ... ... жағдайын қамтамасыз ету болып табылады.
Экономистердің анықтауы бойынша салық саясаты қаржы саясатының бір
бөлігі ... ... ... ... ... мен мәні ... құрылысы билік басында тұрған ... ... ... ... ... ... салу және
мемлекет бюджетінің ахуалын өзгертуі бойынша толық жұмысбастылықты,төлем
балансының тепе-теңдігін қамтамасыз ... және ... ... іс-шарасы деп түсіндіріледі.
Жалпы экономикалық ... ... ... ... оптимизациялауды салық жүйесі арқылы жүзеге асыруды
мақсат тұтады, яғни салық саясатының негізгі ... осы ... ... ... ... және бұл қаржыларды ең ... - ... ... бұл ... ... процестер.[34,4-9бб]
Батыс экономисері салық саясатын өз алдына бөлмейді және ... ... ... ... салықтардың қызметін қарастырмайды.
Олар оны: салықтар – ең ... ... ... ... мен міндетін
орындауын қамтамасыз етеді деп түсіндіреді.
Бұл саясатты олар мемлекеттік ... ... ... ... ... көлемінің үкіметтің жұмысбастылықтың, өндіріс көлемінің және
инфляция деңгейін өзгерту ... ... ... ... ... ... яғни ... саясаты деп атап көрсетеді.
Сондай – ақ дискрициондық емес салық ... ... бар, ал ... ... табыстың циклдық ауытқулары ... ... ... таза ... түсімдердің бюджетке түсуін, ... өсуі ... ... не ... не ... бұл өз ... ... әсерін тигізеді. Бұл жерде аталған таза салықтық түсімдер –
бюджетке ... ... ... мен ... ... трансферттер
сомасының айырмасы. Осыған орай ... ... ... ... және қоғамдық байлықтың өсуін қамтамасыз етуге қабілетті
мемлекет және басқару органдарының ... ... және ... ... және стратегиялық құқықтық әрекеті деп те қабылдауға
болады.
Салық саясатын жүргізудің негізгі бастамасы – салық төлеушілерден салық
төлемдерін алу ... ... ... қамтамасыз ету ғана емес, сондай ... ... салу ... қалыптасатын шаруашылық - экономикалық қатынастарды
жан жақты ... ... ... ... ... сұранысты көтеру
мақсатында, әдейілеп бюджет тапшылығы қолдан жасалады, яғни бұл ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Ол
жаңа жұмыс орындарын ашуды, қаржыландыруды ... ... ал ... ... ... артықшылық тудырылуы мүмкін.
Салық саясаты ағымдық қана емес, болашақ кезеңге де бағытталады, ... ... ... ... тактика емес, салықтық стратегия. Егер де
мемлекет қоғамдық корпоративті және жеке ... ... ... ... ... онда ... мен ... бірігіп, бір
болады. Ағымдық кезеңде салық салуды үйлестірулердің сәтсіз болуы – ... ... ... қана ... ... ... ... салық төңірегіндегі еңбектердің авторы Черник Д.Г. –
салық саясаты мемлекеттік реттеудің ... ... және жеке ... әсер ... деп санайды.
Салық саясаты қаржы құралдарын жинаудың формалары мен әдістерінің
жиынтығы ... ... ... ол өз ... ... ... яғни
тетіктері арқылы жүзеге асады,олар: салық салу ... ... ... ... ... ... ... өлшем бірлігі, салық оклады,
салық жеңілдіктері, салық төлеу мерзімі мен ... ... ... ... ... ... құқы мен міндеттері, салықтың төлеуін бақылау,
салықтық жазалау шаралары.
Мұнда осы тетіктер ... бір ... ... субъектілерінен біршама
көлемді қаржы ресурстарын алу көрсетіледі, ал келесі жағынан олардың
іскерлік қабілеттілігінің ... ... де ... ... ... шешімі сапалы компромис негізінде жүзеге асырылуы тиіс.
Жоғары дамыған ... ... ... ... ... ... өндіріс құрылымын территориялық аумақтық экономикалық дамыту,
тұрғындардың табыс деңгейін өзгерту ... ... бөлу үшін ... ... саясатының жүргізілу барысындағы негізгі мақсаты:
- Мемлекеттің ... ... ... үшін ... ... Нарықтық қатынастар процесінде халық табысы деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы
дербестігі пайда болады.
Салық саясатын өзгерте отырып, салық ... ... ... ... ... ... ынталандыруға немесе оны ... ... ... ... іске ... ... ... мемлекеттің шаруашылық
өмірін қамтиды, өйткені салықтық шаралар базистік қатынастарға әсер етудің
әмбебап құралдары болып табылады. Мұндай реттеудің ...... және ... ... ... ... жалпы салықтық
климат тудыру және ... ... және ... ... ... ... саясатының жүзеге асырылуына қажет ... ... ... ... ... ... береді және оны
реттейді, дәл осы салықтарды өндіріс қатынастарынан ... етіп ... ... ... арқылы қарастырылатын салық механизмі нақты
уақыт пен кеңістікте әртүрлі. Бұл билік пен басқарудың әр ... ... ... ... ... ... ... маңызды
айырмашылықтар.
Салық механизмі – іс жүзіндегі салықтық қызметтердің ... ... ... мен ... ... асырудың шарттары мен Ережелерінің
жиынтығы болып табылады.
Объективті негізге негізделмеген кез-келген ... шара ... ... ... ... ... көрініс табады. Ол болса өз кезегінде
деформацияға ұшыратады. Салық механизмі салық ... ... ... ... ... салық қатынастарын реттеуге мүмкіндік береді.
Салық механизмі, бұл ұғымды ұйымдастыру экономикалық категория ... ... ... ... ... жинақтау барысында қалыптасатын
қайта бөлу қатынастарын басқарудың қажетті ... ... ... ... бір ... ... ... Бұл процесте қалыптасатын
қатынастардың барлық сферасын 3 ішкі ... ... ... ... ... салықтық реттеу;
- салықтық бақылау.
Салық механизмі ... ... ... екі ... ... яғни ... шаруашылығының барлық аймақтары мен салаларының
дамуын теңестіруді объективті күшіндегі экономикалық заңдар арқылы,
экономикалық процестерді қоғамдық ... ... ... сәйкестендіру арқылы экономиканы ерікті реттеу;
- Стихиялық нарықтық ... ... ... мен ... тіке ... ... арқылы өзара әрекет етеді.[37,22-23бб]
Өндірушілердің бір ... ... ... ... қиын ... туады. Сөйтіп, нарық қатынастары бір жағынан
қатаң бәсеке жағдайында ... ... ... ... ... ... сай келмеуі нәтижесінде жекелеген кәсіпорындардың арасында
шаруашылық қатынастарының ... ... ... ... ... және ... дағдарыс тенденцияларының алдын алу ... ... ... ... ... ... Мұндай
реттегіш болып қазір көптеген елдерде мойындалған салық механизмі ... ... ... ... ... ... ішкі мәні
мен қайшылықтарын қаншалықты деңгейде ескеретініне байланысты.
Салық механизмі мен салық саясаты ... ... ... Бұл рөл ... ... өзгеруіне байланысты әр уақытта
өзгеріп отырады. Функцияға ... ... рөлі ... ... икемді. Ол белгілі деңгейде әлеуметтік топтар мен партиялардың
мүдделерін көрсетеді. ... ... мен ... ... ... концепциясы жатыр. Концепцияның дұрыстығы практикада тексеріледі.
Егер салық теориясы танымдылыққа ие ... және ... ... ... жаңа ... ... ... жүйесін бағалау критерилері өте маңызды рөл
атқарады.
Салық саясаты – мемлекеттің ... ... ... құрамды бөлігі
болып табылады. Салық саясаты үш негізгі ... ... ... ... – теңдік, тиімділік және қарапайымдылық болып табылады.
Осы аталған критерилерге мыналарды қосуға болады: түсімдерді жұмылдыру,
халықаралық бәсекелестік және ... ... ... ... ... критерйі әртүрлі салық төлеушілерге салық
салудың салыстырмалы режимін сипаттайды.
Әділдіктің екі түрі болады:
Бірінші түрі – ... ... ... салық ауыртпалығының кірістер
деңгейлері арасында прогресивті түрде орналастырылуы. Басқа сөзбен айтқанда
салық салу ... ... ... ... ... өсуіне байланысты
жоғарлауы керек.
Әділдіктің екінші түрі – ... ... Яғни ... ... жағдайда салық салу ставкаларын бірдей мөлшерде төлеуі керек. Басқа
сөзбен айтқанда ... ... ... ... ... бірдей
мөлшерде салықтарды төлеуі керек.
Салық саясатын талдауда қолданатын келесі ... ... ... деп ... Салық жүйесінің тиімділік критерийі – ... ... ... ... әсер ... сипаттайды. Егер де салық
жүйесі нарықтардың баға белгілеу жүйесіне аз ... ... ... ... байқалады.
Қарапайымдылық – салық саясатын бағалауда ең қажетті ... ... ... ... ... ... қатар салықтарды жинауда
басқару рөлін ... Бұл жүйе ... ... ... ... ... жүйесінің негізгі мақсаттарының бір – ... ... ... Бұл ... ... ... бағдарламаларды
және үкіметтің макроэкономикалық міндеттерін орындауға мүмкіндік береді.
Ерекше шаралар негізінде алдағы түсімдерді ...... ... ... ... ... ... экономикаға араласуына көмек беретін
экономикалық тетіктердің бірі салықтар болып табылады. ... ... ... ... қажетті экономикалық құрал, ол мемлекеттің
экономиканы реттеуінің ... ... ... ... Мемлекет салық
саясатын нарықтағы келеңсіз құбылыстарға қарсы құрал ретінде кең ... ... ... толық салық ... ... ... ... ... және ... ірі құралы, жалпы
халық ... ... ... етуі салық салу жүйесінің ... ... ... ... ... ... мүддемен меншік түріне,
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... коммерциялық мүдделері арасындағы байланысты қамтамасыз
ететін және басқаратын ... ... бірі ... ... ... ... мен ... мемлекеттік және
жергілікті бюджет арасындағы, банктер арасындағы ... ... ... ... өзінің қоғамдық қызметтерін
атқаруға қажетті ресурстарға ие болады. Салық салу ... ... ... ... бөлінуін анықтайды.
Бюджеттік, әлеуметтік, салықтық салалардағы ... ... ... ... ...... ... мәселелердің бірі халықтың ... ... ... ... жеке ... дамытуға қажет
инфрақұрылымды қалыптастыру және ... ... ... ... жеткілікті
көлемімен қамтамасыз ету. Бұл мәселені шешуге ... ... ... ... ... ... ... Басқаша айтсақ, салық салу
жуйесі таңдамалы түрде болмауы керек, барлық заңды және жеке ... ... болу ... ... ... салу ... әділетсіз деп санап,
салықтан жалтарушылық мәселесінің тууына алып келуі мүмкін. Бірақ та, шын
мәніндегі ... ... ... ... ... ... ... Ол сол елдің тарихи қалыптасқан ... бір ... өте ... дамыған, ал кейбіреулері жақсы дамымаған
болуы мүмкін. Осындай нашар дамыған салаларға мемлекет тарапынан ... ... ... және ол тек қана ... ... дамыған
салалардан алынатыны сөзсіз. Міне ... ... ... ... ... ... үшін кейбір салықтардың потенциалын максималды
пайдалану қажет.
Нарық жағдайына ... ... ... ... ... түрлі деңгейдегі бюджеттің өсуіне, шаруашылық жүргізуші
субъектілердің, экономиканы ... ... ... ... ... салық механизімін құру болып табылады.Қазақстан
Республикасы тәуелсіз ел болған соң,нарық ... ... ... ... ... жүргізу оңай болған жоқ. Соған ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер аз болған
жоқ.
Тікелей мемлекет бюджетіне, сонымен қатар халықтың әлеуметтік
жағдайына тікелей әсер ... ... ... жады бар бақылау касса
машиналарын қолданудағы салықтық ... ... ... ... мен кәсіпорындар өз табысын арттыруды ... ... олар ... аз ... ... ... аз ... мақсатында
олар сату көлемін және сомасын ... ... ал ... ... ... ... кетіп қалуы тәжірибеде көп ... осы ... ... ... мен ... өздерінің шын
мәніндегі табыстарын төмендетіп көрсетеді, бұл бірден екі ... ... алып ... олар ... құн ... және ... ... Міне осы жағдайды салық органдары тарапынан бақылау өте қиын, сол
себепті, ... ... ... ... ... өз уақытында талап етудің
қажет екендігін түсіндіруі ... яғни ... ... ... өсуіне байланысты әлеуметтік жағдайларының көтерілетіндігін,
жақсаратынын түсінуі керек. Бұны ... ... ... ... ... кеңесберу, хабарлама жүргізу шаралары жүзеге асырылуы қажет
[29, 307б].
Еліміз ... ... ... ... ... ... Толағай табыстарымен дүние жүзін мойындатқан Қазақстанның әлеуеті
артып, экономикасы серпінді бола түсті. ... ... ... ... ... өнегелі үлгісі ғаламшардағы мемлекет
басшылары мен конфессия жетекшілерінен лайықты ... ... ... ... да ... мемлекетке айналып, өзінің бастамалары арқылы
жоғары халықаралық беделге ие ... ... ... ... ... ... ... әлемді өз жетістіктерімен таң қалдырды.
Әлемдік қаржы – экономикалық дағдарысы экономиканың өсу қарқынына
ықпал етті, бірақ елдің ... ... жоқ. ... ... жүйесін
қорғап, жүйе құраушы банктерді сақтап қалды. Шағын және орта бизнесті
қиыншылықта қалдырмады.
Ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... өсіміне қол жеткізді.
Агроөнеркәсіптік кешенге бұрын-соңды болмаған ... ... 2009 ... артуы 1,1%-ды, өнеркәсіпте 1,7%-ды құрады.
Ұлттық қордың жалпы халықаралық резервтері мен активтері ... 50 ... ... асып ... соңғы он жылда 25 еседен астамға
өсті. Өткен жылы Қор қаржысының бір бөлігін ... ал ... ... өткен жылдың желтоқсанындағыдан көп екенін атап өту маңызды. Қордың
арқасында дағдарысқа ... ... ... қана ... жоқ, ... ... қиын болған кезде, сатуға мәжбүр болған маңызды активтерді
қайтарды.
Салық жүйесі экономиканың өсуіне және де еліміздің ... ... өз ... ... ... ... мемлекет қаржы көздерін жасаудың
ең негізгі құралы болуымен қатар ел экономикасын қайта құруға, өндірістің
ұлғайып ... және ... ... ... ... іске ... туғызады [1].
Салық жүйесінің алдында тұрған ең ... ...... ... ... болып табылады. ... ... ... ... ... ... және ... тауар
өндірушілердің өндірісіне инвестиция салуға ... ... ... ... ... ... ... қолдану болып табылады.
Яғни, салық ... ... ... ... ... ... ... алу қажет. Қазіргі кездегі салық ... ... жою үшін ... ... ... ... ... ішінде
қосылған құн салығының ставкасын төмендету және салық жеңілдіктерін өндіріс
пен инвестицияның өсуін ... ... ... ... дамыған
елдердің тәжірибесіне сүйенетін болсақ салық жүйесінің ... ... ... салу базасының кеңеюіне және мемлекеттік ... ... ... алып ... ... маңызды мәселелерінің бірі – бұл салық төлеушілер
мен салық органдарының арасындағы ... ... ... Тиімді
салық жүйесін қалыптастырудың негізгі мәселесі сауатты салық қызметкерлері
және сауатты салық төлеушілерді тәрбиелеу болып табылады.
Салық қызмет органдары мен ... ... ... ... ... ғана ... ... қатынастар жақсы болады. Салық ... неге ... ... ... және одан ... ... ... дұрыс
түсінуі қажет. Ол үшін салық төлеушілердің ... ... ... менталитетін өзгерту қажет. Оны бұқаралық ... ... ... ... ... ... төлеушілердің санасына жеткізуге болады.
Жоғарыда айтылып кеткен мәселелерді ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесін ең жақсы және түпкілікті вариантын құру мақсатында емес,
бұл жүйенің экономикалық өзгерістерге тез ... ... ... жетілдіруі керек;
• салық жүйесі бюджеттің түрлі деңгейлеріндегі шығындарын жабуға ... ... ... ... ... ... ... болғанша қарапайым және түсінікті болуы керек; салық
жүйесі экономика ... ... ... ... ... ... белгілі бір салық жоқ кезде шешім қабылдаса, оның шешіміне жаңа
қабылданған салық кері әсерін тигізбеуі керек;
• салық ... екі ... ... ... болдырмауы керек;
• салық жүйесі мүлік түріне, заңға қайшы келмейтін іс әрекет түріне ... алу ... ... ... ... ... бірыңғайландырылған
механизімін қабылдауы керек;
• салық жүйесінде салық төлеудің жалпы ... және ... ... ... ... ... салық жүйесі салық ... ... ... мен категориялары
арасында салық ауыртпашылығын бөлуде мүмкін ... ... ... етуі ... ... ол ... ... тиімділігіне зиян келтірмеуі керек, яғни заңды және жеке
тұлғалардың табыстарынан алынатын салық мөлшерінің шегі ... ... ... атап ... ... ... ... ұмтылсақ салықтық
түсімдердің артуына,оның нәтижесінде халықтың ... ... және ... ... жұмыскерлердің
жалаұысының өсуін,ұлттық қорымыздың артуына,яғни демографиялық жағдайдың
жақсаруына,еліміздің әлемдік арнда берік орнын таба білуіне үлкен ... ... ... ... ... тк ... қызмет
органдарына ғана жүктеп қоймауымыз керек,жеке тұлғалар өздерінің ... ... ... ... өз ... арттыру
мақсатында,нарықта тауар өткізу көлемін арттыру ... ... ... өз ... ... ... ... 2007 жылы 1
қаңтардан бастап жеңілдетілген салық декларация ... ... ... ... және ... кірісті көбейту жолымен арнайы салық
режимін қолданатын шағын бизнес субъектілері үшін арнайы ... ... ... ... жылы ... құн ... салық ставкасы төмендетілді. Осы
шара ... ... ... оны ... мен ... ... ... босатуға мүмкіндік берді.
2007 жылдан бастап 10% деңгейінде жеке табыс салығының ... ... ол ... ең ... бірі ... ... ... салық салынатын кірістен айлық есептемелік
көрсеткіштің орнына еңбекақының ең төменгі ... ... ... ... ... ... тиімділігі адамдардың жеке материалдық игілігн
көтеруге ынтасын арттыру болып отыр. ... ... ... ... ҚҚС ... ... тәртібі енгізілді: ҚҚС төлемі
есептелген салық жиынын 70% ... ... ... ... ... ... Қазір дивидендтер түріндегі заңды тұлғалар кірістері
салық салуға жатпайды, ал жеке тұлғалар ... 5% ... ... ... ... технологияға және экспортқа бейімделген өндіріс
үшін жағдай жасау мақсатында үш арнайы экономикалық аймақ құрылды, ... ... ... жер ... мүлік салығынан, қосылған құн
салығынан және кеден салығынан босату жүзеге асырылады. Осының бәрі ... ... ... реформалауда айтарлықтай табысқа қол жеткізілгенін
айғақтайды. Осы жылдары ... ... ... ... ... бюджетке салық түсімдерінің жиыны ... ... ... 2007 жылы оның ... ... ... ... 6,8%- ға артты.
Қазақстан Республикасының салық жүйесін әрі қарай жетілдіруде,
төмендегілерді есепке алу ... ... ... ... өндірісті аймақтың бөлуді, сондай-ақ
табиғи және географиялық ренталарды шығарып ... мен ... ... (ұқсас салықтық тәжірибе АҚШ-та, Канадада, ФРГ-
да, Италияда және басқа да ... көп ... бері ... ... ... салыстырғанда көліктік жеңілдетілген ставкалар
есебінде отын-энергетикалық ресурстар мен көліктік тарифтердің ... ... қалу ... ... ... ... бағытталған ынталандырғыш
факторлары да міндетті түрде болуы ... Бұл ... ... ... және құрылыс жинақтаушы жүйені, лизингті, вексельді
айналымды дамытуға, сондай-ақ ... ... ... ... қымбат металдардың ішкі нарығын және басқа да қаржылық ... үшін ... ... ... салықтың босансуларға да қатысты.
Республикадағы ... мен ... ... ... ... болады.
Бәріне ұнамды салықтық заңнама жоқ және болмайды. Кез ... ... пен ... ... ықыластарының тең болуына ... ... ... ... ... ... ... біркелкі емес. Қазақстан Республикасында да осындай жайт.
Шынында да, ... ... ... және ... мүлдем сәйкес
келмейтін көлемде төлейтін тұрғын топтары жеткілікті. Кейбір есептеулерге
қарағанда экономиканың «сұр» секторында ... ... ... ... ... ... 40%-ға ... қамтылған. Осы фактіге
сүйенсек, барлық салықтарды төлейтін салық төлеушілер орташа ... ... ... есе ... ... ... көтереді екен.
Мәселені оңға қарай жылжыту үшін, ең алдымен, өндірістік орта үшін
салық масылын ... ... ... не салық ставкасын азайту, не ... ... ... ... ... қажет. Яғни, нәтижелі әрі ұтымды
салық саясаты қажет.
Қабылданған ... ... ... ... ... ... ғана ... бере алатын салық салудың батыстық үлгісін құруды
көздейді. Біздің ойымызша, еліміздің салық саясатын республикадағы ... ... ... ... ... ... ... болмайды және
оның нәтижесі мемлекетте цивилизациялы және нәтижелі нарықтың экономиканы
әрі қарай құруды тоқтатуы мүмкін. Себебі, ... ... ... ... жоқ: ... есеп жүйесі әлі әлсіз, қолма-қол ақша айналымы
мен ақшасыз алмасулар үлесі жоғары, есептеу ... ... оның ... жағынан, капитал шақыру мен оффшорлы фирмаларды пайдалануды бақылау
әлсіз, фирма директорлары мен құрылтайшылар ... ... ... ... ... дамуда [23, 87б].
Азаматтарға салық салу аясында ең алдымен ... ... ... ... ... босату қажет – қызметкер мен оның жанұясының
өмір сүруіне жеткілікті деңгейде ... ... ... ... ... ... ... 20-25 АЕК (айлық есептік көрсеткіш) құрауы тиіс, бір
уақытта ... ... ... ... ... ... ... ескеру қажет (сәйкес әлеуметтік минимумдарды бекіту үлгісінде).
Салық бойынша жеңілдіктер жалпы жеңілдіктер үшін ... ... ... әсер ету үшін ... айта кету ... салық жеңілдіктерден бет бұра отырып, экономикаға әсер ету
жолдарын жоғалтады, экономикалық даму сратегиясына зиян келтіріп фискалды
есептер көлеміндегі өз ... ... ... ... ... ... ... қысқарту
саясаты ұсынылады, жеңілдіктер салық жүйесін құртады және оларды алып
тастау бюджеттік ... ... ... ... ... және ... масылын үлестіру әділеттілігі ... ... ... береді деп тұжырымдалды.
Соның өзінде, нарықтық экономикасы ... ... ... ... ... отыр, мысалы өндіріс модернизациясын
ынталандыру үшін, ғылыми-техникалық жетістіктерді ендіруді жылдамдату ... ... ... ... ... ұсталымдарына толығымен жеке
фирмалардың ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... осылайша салық салынатын табыс көлемі
қысқарады.
Салықтық жеңілдіктерді жою саясатын жүзеге асыру – ... ... ... ... ... ... дамытудың ұтымды
бағыттарын анықтау мен ынталандыру мүмкіндігінен айыру дегенді білдіреді.
Салықтық жеңілдіктерді жаппай алып ... ... ... ... ... ... ... анықталуын, мақсат бойынша қолданылуын,
аз мағыналы және жеке жеңілдіктерден бет бұруды, ... ... ... ... ... ... ... салықтық жеңілдіктер бюджеттің жұмсалатын бөлігіне
жүктемені азайта және бір ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесі әлі де жетілдіруді қажет етеді. Себебі ел
экономикасын модернизациялау ... ... осы ... ... ... ... ... салыққа қатысты заңнамалардағы кей нормалардың
халықаралық стандарттарға жауап бермеуі - ... ... ... ... ... ниетіне тұсау болуда.
Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы
Қазақстан Республикасының Кодексінің ... ... ... ... 2008 жылы 6 ... «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру –
мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Қазақстан халқына ... ... ... ... ... және ... «көлеңкеден» шығуына ықпалын тигізетін жаңа Салық кодексін
әзірлеу міндетін қойған. Осы міндетті іске ... ... жаңа ... ... ... тікелей әсер ету заңының қағидалары;
- өңдеуші сектордың түсімдерін арттыра отырып, экономиканың шикізат емес
секторындағы жалпы ауыртпалықтарды ... ... ... ... ... және әртараптандыруға ықпал ететін
жағдай жасау;
- ... ... ... ... жылы 1 ... ... Қазақстанда жаңа «Салық кодексі»
күшіне енді. Ел экономикасын дамытуға серпін беретін құжаттың ... пен ... ... ат ... өз ... ... сектордың қайтарымы есебінен салықты әкімшілендіру
шаралары қысқартылып, қазіргі жүйе айтарлықтай жеңілдетілді. ... ... ... ... ... жеңілдету үшін корпоративтік табыс
салығын сатылап төмендету көзделген. Мемлекет басшысының сөзіне қарағанда,
бюджет кодексі экономиканың ... емес ... ... ... ... ... сәйкес, әкімшілік рәсімдеу шаралары мен
салықтық жеңілдіктер оңтайландырылады. Сондай-ақ ол жаңа ... ... ... аванстық төлемдерді алынып ... Ал ... ... ... ... ... сол күйінде сақталған.
Бұған қоса құжатта салықтық есеп беруді жеңілдетуге бағытталған көптеген
шаралар қарастырылған. Жаңа ... ... ... өзгерістерге
тоқталып өтсек, жаңа кодекс арқылы енгізілетін ең басты өзгеріс-кезең-
кезеңмен корпорациялық ... ... ... ... 2009 ... 1
қаңтарынан бастап – 30%-дан 20%–ға; 2010 жылдың 1 қаңтарынан бастап- ... ... 2011 ... 1 ... ... ... көшіру ұсынылып
отыр. Сондай-ақ басты өзгерістердің тағы біреуі – 2009 ... 1 ... ... құн салығының (ҚҚС) 13%-дан 12%-ға төмендету ... ... ... ... еуропалық классикалық моделіне көшу арқылы
негізгі салық заңдарын жаңартпақ. Бұл ... ... ... ... ... ... салуға қатысты жүзеге асырылады. Бұл заңнан
мемлекеттің ұтатыны – ... ... ... ... ... ... ... береді. Жеке меншік секторға пайдалы жағы ... ... ... ... ... ... жеңілдетіледі.
Онымен бірге, жеке меншік бизнес те анағұрлым жеңілдетілген салық жүйесімен
өмір сүреді. Яғни, салық ... ... ... ... ... көп
бөлігін өз шаруасына бөледі. Жаңа Салық кодексі салықты әкімшіліктендіру
жүйесі одан әрі ... ... ... Жаңа жоба ... бағытында жақсы нәтижелерге қол жеткізеді. Өйткені, салық
салуды, оның есептелуін және салық төлеудің тәртібін жеңілдету ... ... ... ... Атап ... ... ... жүйелер
дамиды. Мұның нәтижесінде, әкімшіліктендіру жүйесі де ... ... ... ... ... ... қаржы
құралдарына салық салу егжей-тегжейлі жазылған. Шағын және орта бизнес
үшін аванстық төлем ... ... ... ... ... ... болмайды, өкілдік шығыстардың нормасы еңбекақы төлеудің 1%-ына ... ... ... ... ... ... активтерді жөндеуге
жұмсалатын шығыстарды шегеруге рұқсат ... ... ... ... ... ... ... ҚҚС-тың есептелгеннен асып кету сомасын автоматты ... ... 2012 жылы ... басқару жүйесі негізінде дебетті
сальдоны автоматты түрде ... ... ... ... көзделіп отыр. Бұл
жылды ҚҚC-тың классикалық жүйесіне көшу және ... ... жою сәті ... ... ... импортқа ҚҚС төлеудің, есепке
жатқызу, «еркін қойма» ... ... ... ... ... ҚҚС
төлеудің мерзімін кейінге қалдыру.
Алкоголь және темекі өніміне акциздердің ставкалары үш жыл ішінде
(2009-2011 жылдар) біріздендіріледі. 2009 ... ... ... Салық
кодексінің мәтініне енгізіледі.
Шағын бизнеске салық салуды реформалау бөлігінде ... жоқ. ... ... және ... декларация негізінде
шағын бизнеске арналған арнайы салық режимдерінің ... ... ... ... ... ... қысқарту және
базарлардағы салық салуды жүйелендіру қажеттігін назарға ала отырып, ... ... ... ... ... ... ... режимін жою ұсынылып
отыр.
Жер учаскелерінің ауданы мен ... ... ... жер ... ... ... ... үдемелі шкаласын енгізу ... Бұл ... ауыл ... ... ... ... ... сақталады: заңды тұлғалар үшін салықтарды 70%-ға ... ... ... қайта өндірушілер үшін 70%-ға азайту.
Жеке табыс салығының бірыңғай ставкасы 10% деңгейінде сақталады.
Әлеуметтік салықты ... ... ... ... ... ... кемімелі шкаладан ставкасы 11% шкалаға көшуді жүзеге асыру ұсынылып
отыр.
Жобада мүлікке салынатын салықты алу ... ... ... ... (негізгі құралдар мен материалдық емес ... ... ... ... салу ... ... ұсынылған. Бұл
ретте, жергілікті бюджеттердің кірісін сақтау мақсатында ставканы 1%-дан 2%-
ға дейін ұлғайту ұсынылған.
Жеке ... ... ... салық бойынша жылжымайтын
мүлікті бағалау әдістемесін Салық кодексіне бекіту ұсынылған, ... ... құны 30 ... ... ... ... ... ғана 0,5%-
дан 1%-ға дейін ұлғайтылады.
Көлік құралдарына салынатын салық бойынша ескі жеңіл, жүк ... ... ... ... ... байланысты төмендетілетін
түзету коэффициенттерін алып тастау ұсынылған, осыған байланысты салық
ставкалары өзгерді.
Жер қойнауын ... ... ... ұлғайтуға мүмкіндік
беретін салық салудың мынадай негізгі өзгерістер енгізілді:
- роялти төлемін өндіру көлемі мен ... баға ... ... ... ... ... ... салынатын салықпен ауыстыру. Бұл ретте,
пайдалылығы төмен, суланған, шағын дебетті және ... кен ... ... жер қойнауын пайдаланушылар үшін жеңілдікті ставкалар
белгіленеді;
- 2009 жылғы 1 ... ... ТШО ... ... (Қазақстан
Республикасы Президентінің жарлығымен бекітілген) ... жер ... мен ... ӨБК үшін ... ... ... ережесін алып тастау.
Салық жүйесін Қазақстанның жаңа сатыдағы дамуының міндеттерімен
сәйкестендіру ... ... ... ... ... ... оң ... дегенмен, қазіргі кезде оның әлеуетті іс жүзінде таусылды. Кодекс
үнемі және ... өсіп ... ... астам жеңілдіктер мен
преференциялар бар»,- деп ... ... ашық ... жылы еліміздегі барлық салық түсімдері 2,8 трлн.теңгеге
жетіп, 2006 жылмен салыстырғанда 24%-ға ... ... ... ... ... ... үшін толғанған елдің бюджеті толық та тоқ болуы
тиіс. Ұлттық валюта енгеннен кейін 1994 ... ... 2007 ... ... 22 есе ... ... 1999 жылы ... бюджеттің кіріс бөлігі 207 миллиард
теңге болса, биылғы жылғы республикалық бюджет көлемі 3 ... ... ... мың теңге болмақ. Оның үстіне 2007 және 2008 ...... ... рет ... ... ... тыс құралған
бюджеттер.
Жолдауында Президент жаңа Салық кодексін қабылдаудың маңыздылығын
айта келіп, «Бірақ, ең бастысы, ол ... ... емес ... ... және орта бизнес үшін ... ... ... қарастыруы керек»,- деп атап көрсетті.
Ендеше, еліміздің жаңа Салық кодексі ... ... ... еліміз үшін тиімді салаларды дамытуға, халықтың ... ... ... ... ... ... ... компанияларға жер мен ел мүддесіне бетбұрыс жасатуға бағытталуы
керек. Ең ... ... ... әлеуметтік әділеттілікті орнықтыруы тиіс
[22, 312б].
Салық басқаруды жетілдірудегі түбейгелі қадам болып «Салық аудитын
электронды ... ... ... ... ... табылады, ол салықтық
тексерулерді жоспарлау мен жүргізуді автоматтандыруға мүмкіндік ... ... ... бақылау жүйесіндегі жұмысын жоспарлау ... ... ... ... ... бақылау шараларын жүргізу
кезінде салық мамандарының ... ... ... ... ... береді.
Салық органдарын ақпараттандырудың шеңберінде салық төлеушілерді
іріктеу әдістемесі шаралардың өзара байланысты кешені ... ... ... ... ... ... ... мен
жүргізудің прогрессивтік әдістері.
Тексеру үшін салық ... ... ... ... ... есеп ... қателерді анықтау, салықтық есеп берудегі
мәліметтердің арасындағы, яғни салық төлеуші ұсынған салықтық есеп ... ... да ... ... мен ... негізінде атқарылатын
камералды бақылаудың нәтижелеріндегі ... ... табу ... ... ... төлеушілерді іріктеу процедурасын
жетілдіру қажет. Критерийлерді ... ... ... салық
төлеушілерді тексеруге кететін уақытқа неғұрлым аз жұмсауды көздейді. Яғни
барлық ресурстар салық заңдарын бұзушылық ... ... ... ... ... болуы салық комитетіне барлық сұрақтарды қамти
отырып, салық тексерулерінің жалпы жоспарын құруға мүмкіндік береді. ... ... ... қол ... осы ... ... ... аудандық деңгейлерге бөліп, әр деңгейдің өз мақсатын анықтап беруге
көмектеседі.
Салық тәртіп бұзушылық туралы ... ... ... ... ... ... жүйесінде қабылданған хабардың бағалау
критерийлерімен сәйкестігін автоматты талдау жүргізіледі. Әрбір анықталған
салықтық ... ... ... ... ... жатқызылуы мүмкін.
• камералды бақылау;
• жеке мағлұматтар (жүйелі түрдегі шығын,салық салмағының төменгі
коэффициенті және т.б.).
Салық аудитінің электронды ... ... ... ... ... бойынша синхронизацияланған салықтық тексерулерді жоспарлаудың,
ұйымдастырудың және жүргізудің жүйесін жетілдіру ... ... ... ... ... ... дер ... анықтауға және оларға жедел
қарсы әрекет етуге;
• салық төлеушілердің вертикалды интеграцияланған және өзара байланысты
құрылымын қадағалауға;
• салық төлеуден жалтарудың және салықты ... ... ... ... ... ... алгоритмдерін және
бағдарламаларын жасау;
• ҚР «Салықтар және бюджетке ... ... да ... ... ... өзгертулер мен толықтырулар енгізу жөніндегі
ұсыныстарды ... және ... ... ... ... ақпараттық жүйесін бағдарламалық
қамсыздандыруын әрі қарай ... OLAP ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша тексерулер жоспарына кіргізу үшін
салық төлеушілерді таңдап алуды жетілдіруге бағытталатын болады [27, ... ... ... емес ... ... ... ЖІӨ-
нің үлесінің 18,8% құрады, 2008-2010 жылдары ЖІӨ-ге 19,1% болжамдануда.
Жалпы алғанда, салық жүйесін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• салық жүйесін максималды жеңілдету, заңдардан және біркелкі емес
түсіндірмесі бар номалардың нұсқауларынан шығарып ... ... ... салық ставкаларын төмендету ... ... ... ... ... қамтамсыз ету;
• тікелей және тікелей емес салықтардың оптималды ... ... ... ... соңғы жылдары тікелей салыққа көңіл
аударылады, ал ... емес ... ... ... ... ... жинаудың нәтижелі салықтық бақылауын ұйымдастыра
алмайтынын көрсетеді;
• тұрақты салық ... ... бар ... салықтардың мәнін күшейту;
• аймақтық және жергілікті салықтардың жоғары шектерін орнату;
• салықты есептеу мен төлеу тәртібіне қалайда тиісті ... ... ... іске ... ... ... ... өндірістік қызметімен байланысты нақты
ұсталымдарына салық салуды максималды есепке алу;
• жеке тұлғаларға жеке табыстың салық ... ... ... ескеріп, салық салудың иілгіш шкаласын өңдеу.
Осылайша, Қазақстан ... ... ... ұзақ ... ... ... ... өсуді белсендететін және
бюджеттік жүйенің қажетті табыс деңгейін ... ... ... ... ... ... [26, ... жылғы 1 наурыздағы мемлекеттік бюджеттің салықтық түсімдер
бойынша ... 124,8% ... ... 91,0 млрд.теңгеге асыра орындалғаны
байқалады. Салықтық емес түсімдер 4,2  млрд.теңгеге асыра орындалды немесе
орындалу пайызы 146,3% құрады.
Корпоративтік ... ... ... 127,3 ... ... 133,5 ... немесе 104,9% түсті. ... ... ... ... ... ірі ... ... жоспарланбаған
төлемдеріне байланысты. Жалақыдан алынатын салықтар бойынша жоспарлар
өңірлік жұмыспен қамту және кадрларды қайта ... ... ... ... ашу ... ... іске асырылуына байланысты
орындалды.
Осылайша, жеке табыс салығы бойынша ... ... ... ... 37,4 млрд.теңге болып, бюджетке 44,8 млрд.теңге түсті,
әлеуметтік ... ... ... ... атқарылды, жоспарда 29,8
млрд.теңге болып, бюджетке 35,3 млрд.теңге түсті;
      - ішкі өндіріс тауарларына салынатын ҚҚС ... ... ... 55,9 млрд.теңгеде жоспарланған сомада бюджетке нөлдік ставка бойынша
ҚҚС-ны қайтару сомасының азаюы есебінен 92,4 ... ... ... ... ... 10,5 ... ... ол дегенің 2009
жылғы ұқсас кезеңмен салыстырғанда 23,6 млрд.теңгеге аз.
      - импортталатын тауарларға ... ҚҚС ... 55,5 ... іс ... ... 48,1 млрд.теңгені құрады ... ... ... ... салынатын ҚҚС бойынша асыра орындалуға
мыналар әсер ... ... ... ... импортталатын мұнай
бағасының төмендеуі, әкелінетін автокөлік құралдарының азаюы;
      - ... ... ... ... ... ... жоспар
102,5%-ға атқарылды немесе жоспардағы 6,0 млрд.теңгеде түсімдер 6,2
млрд.теңгені құрады, оның ... ... ... ... ... ... - ... 1,024
млрд.теңге кезінде түсімдер алкоголь өнімін сату көлемінің артуы себінен
1,004 млрд.теңгені ... ... ... ... өнімдеріне салынатын акциздер бойынша орындалу ... ... ... 2,325 ... ... ... өндіру және
сату көлемінің өсуі есебінен бюджетке 2,329 млрд.теңге түсті;
      - бензинге және дизель отынына ... ... ... ... ... ... жоспардағы 2,7 млн.теңгеде мұнай өнімдерін сату
көлемін арттыру ... іс ... 2,8 ... ... емес ... ... есептік кезеңнің жоспардағы 9,0
млрд.теңгенің орнына іс ... 13,2 ... ... ... ... [33, ... ... ... ... ... салықтық түсімдердің құрылымы*
Сурет 10. Дерек көзі: Қазақстан ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында мемлекет салықтарды экономикаға ғана
емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарының бірі ретінде қолданады.
Әдетте салықтар әлеуметтік құрал болғандықтан, оларды байқап және
тиімді ... ... Ал ... бәрі ... ... ... салық жүйесі туралы
және салықтық инфрақұрылымды құрайтын ... да ... ... ... ... талап етеді.
Бұл білімдер мыналарға қол жеткізуге мүмкіндік береді, экономикалық
және құқықтық ... ... және ... ... ... ... ... Осылардың ... ... ... заңнамалардың
жетіспеушілігін көрсетеді.
Cалықтар дегеніміз – мемлекеттік бюджетке ... және ... ... бір ... және ... ... ... төлемдер
болып табылады.
Салықтар – шаруашылық жүргізуші субъектілердің, жеке тұлғалардың
мемлекетпен екі ... ... ... ... көздерін
құруға байланысты туындайтын қаржылық қатынастарды сипаттайтын экономикалық
категория.
Салықтар барлық елдерде олардың қоғамдық – ... ... ... іс-бағытына қарамастан ұлттық мемлекет кірістерінің негізгі көзі
... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
кірістерін және бюджеттің кірістерін қалыптастырудың шешуші көзі ... ... ... ... мазмұны нақты түрде көрінеді,
ал салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні, ... ... мен ... ... ... ... ... және
функцияларымен айқындалады.
Салықтардың экономикалық мәні олардың өзінің функциялары мен ... ... үшін ... ... ұлттық табыстың бір бөлігі болып
табылатындығында. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алған күннен бастап
қысқа мерзімде ... ... ... ... өзінің салық
жүйесін құруды көздеді. Яғни 1991 жылы ... ... ... ... ... ... ... мақсаты болды. Бұл актілердің құрамына
14 заң актілері, ... ... ең ... ... ... ... ... заңы кірді. Атап айтқанда, осы заң
салық жүйесін құрудың жалпы принциптерін, ... мен ... ... ... сонымен қатар салық төлеушілердің құқықтары мен міндеттерін
және төлемдердің бюджетке толығымен, әрі ... ... ... ... ... ... ... өзіне лайықты салық
жүйесін анықтайды. Сонымен бірге оның қызметтерінің механизмін құрып, ... әр ... ... ... ... ... қоғамның
әлеуметтік жағдайларына сүйене отырып шаралар өткізеді.
Мемлекетте көптеген салықтардың түрлері, олардың төлеушілері, ... ... және алу ... мен ... және т.б. ... салықтарды топтастыру негіздерінде де әр ... ... ... – дәл ... кезде, ел аумағында ... ... ... мен ... ... ... мен ... есептеу әдісі, сонымен қатар жинақтап алғанда салықтарды басқаруды
құрайтын қажетті әкімшілік ережелері көрсетілген ... және ... ... ... ... ... бекітілген тәртіп және соны
жүзеге асыратын салық қызметі органдарынан тұратын ... ... ...... ... ... және ... даму
үстіндегі, көп компонентті және көп қызметті салықтық құрылым. Ол әр түрлі
салық түрлерінің белгілі бір жинағынан және бір ... ... бір ... ... біртұтас салық саясаты үшін қызмет ететін, ... ... ... ... жүйесінің алдында тұрған ең алғашқы ...... ... ... ... ... Халықаралық тәжірибе
көрсеткеніндей, экономикалық өсудің негізгі ұлттық және халықаралық тауар
өндірушілердің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық тенденцияларды тиімді қолдану болып табылады.
Қазіргі кездегі барлық мемлекеттерде салықтың төленуін қадағалау,
арнайы ... ...... ... органдарының құзырында. Олардың
ұйымдастыру құрылымдарының бір-бірінен айырмашылығы көп. Көптеген елдерде
салық ... ... ... ... енгізілген және аймақтық-
әкімшілік белгісі бойынша иерархиялық құрылысқа ие.
Салық органдары – салықтар мен ... ... ... ... мемлекеттік басқару органдардың жүйесі.
Салық қызметі органдарына салықтың және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдердің түсу толықтығы мен ... ... ... зейнетақы жарналарын есептеудің, ұстаудың және ... ... ... ... аударымдарды есептеудің және
Мемлекеттік әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ету, Қазақстан Республикасының салық саясатын іске
асыруға қатысу, өз құзыреті шегінде ... ... ... ... ету, Қазақстан Республикасының заңнамасының
сақталуын қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер жүктеледі.
2007 жылы 29 ... №754 ҚР ... ... ... ... ... ҚР Үкіметінің орта мерзімді фискалды ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Осы құжатқа сәйкес 2008-2010 жылдары салық саясаты экономиканың
қажетті бағыттарының дамуын белсендететін және ... ... ... ... әділ және ... ... ... салықтардың
әлеуметтік мәнді қызметтерін нығайту қажеттілігін ескеріп фискалды саясат
міндеттерін шешуге ... ... мәні ... ҚҚС ... әрі ... ... жеңілдіктерді олардың нәтижелігін нығайтуды және экономиканың нақты
секторында белсендетуші әсерді ескеріп орнықтыру;
• салық жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... негізгі рөлді кәсіпкерліктен
тұрғындарға бабымен ... ... жеке ... ... бойынша жеңілдіктерді жою.
2009 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі қолданысқа енді.
Салықтық жүктемені төмендету мақсатында жаңа ... ... 3 жыл ... ... салығы мөлшерін төмендету қарастырылған: 2009 жылдың 1
қаңтарынан бастап – 20%, 2010 жылдан бастап – 17,5%, 2011 ... ... ... ... ... кодексі шағын және орта бизнес үшін корпоративтік табыс
салығы бойынша аванстық төлемдерді есептеу мен төлеу бойынша міндеттемесін
жоюды да ... ... ... ... құн салығының ставкасы 12%-ға тең болды.
Бұл ҚҚС-ң қазақстандық ... ... бұл ... стандартты
ставкаларының ішіндегі ең төмендерінің бірі етті және 2009 жылдан бастап
ҚҚС сомасынан асып ... ... ... ... өту қарастырылған.
Алкоголь және темекі өніміне акциздердің ставкалары үш жыл ... ... ... 2009 ... ... ... ... мәтініне енгізіледі.
Әлеуметтік салықты реформалау ... ... 5%-ға ... салықтың регрессивті шкаласынан 11%-дық тұрақты салық ставкасына
өту қарастырылған. Сонымен қатар, ... ... атап ... ... ... салықтарын да реформалау, салық әкімшілігін жүргізуді әрі қарай
жетілдіру мен салықтық процедураларды ... ... ... ... ... осы ... шаралар Қазақстан
Республикасы салық жүйесінің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... салуда жаңа прогрессивті әдістемелер жасап шығару үшін қолайлы
негіз құруға ... ал ол ... ... және ... ... ... ... қорытындылай келгенде, қазіргі жаһандану кезеңінде өз салық
жүйемізді жетілдіру объективтік қажеттілік. Қазақстан Республикасының салық
жүйесін әрі қарай ... үшін ... ... ... ... ... және де өз ... тапса, онда бұл өндірістің дамуына,
ішкі инвестициялардың ұлғаюына және ... ...... ... ... ... туындайды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. 2010 жылдың 2 ақпанындағы Қазақстан Республикасының ... ... ... – жаңа экономикалық ... ... жаңа ... атты ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1ақпандағы №922
Жарлығымен бекітілген “Қазақстан Республикасының 2020 ... ... даму ... ... 2030» ... ... ұзақ ... даму
стратегиясы.
4. Нұрымов А.А., Шоимбаева С.А. ... және ... ...... ... 2009 ... ... С.М., Мухитдинов Н.Б., Мұқажанов Н.М. Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ...... 2000 ж
6. Үмбеталиев А.Д. Керімбек Б.Е. Салық және салық салу. – Алматы.
Экономика, ... ... А.И. ... ... ... ...... 2003
8. Құлпыбаев С. Қаржы. – Алматы, 2007 ... ... В.Д. ... ... – Алматы, 2005 г.
10. Нурумов А.А. Налоги и финансы рыночной экономики. – Астана: Елорда
2004 г.
11. ... Б.Ж. ... және ... ...... Қазақ
Университеті, 2003 ж
12. Сейдахметов Ф.С. ... в ...... 2002 ... ... Н.В. ... и налогообложение. Курс лекций. – Москва, 2002
г.
14. Найманбаев С.М. Салықтық құқық. – Алматы: Жеті ... 2006 ... ... Н.М. ... Республикасындағы салықтар. – Алматы, 2002
ж.
16. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. – Алматы, 2001 ж.
17. ... ... ... және ... төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» кодексі (Салық кодексі). 2001 ж. 12 маусым
18. Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... төлемдер туралы» кодексі (Жаңа Салық кодексі). 2008 ж. 10
желтоқсан.
19. Ермекбаева Б.Ж., Низтаева А.Н. Корпоративтік табыс ... ... ... хабаршысы – 2009ж. - №1.
20. Ермекбаева Б.Ж. ... ... ... ...... этапа развития Казахстана. //Вестник КазНУ – 2008 г. - №1.
21. Шайдуллина Г.М. Салықтық – құқықтық нормаларды ... ... ... ... – 2009ж. - №1.
22. Шарбатова Ұ.Б., Салық кодексіне өзгерістеріне экономикалық шолу.
//ҚазЭУ хабаршысы – 2009ж. - №1.
23. ... Г.И. ... ... ... әсер ... ... ... кездегі салық жүйесінің
ерекшеліктері. //Тұран ... – 2009 ж. - ... ... Б.Қ. ... ... ... ... органдарының
ұйымдастырылу ерекшеліктері мен аталған сала қызметкерлерінің кәсіби
біліктілігін жоғарылату мәселелері. //Банки Казахстана – 2009 ж. ... ... А.А. ... Республикасының салық жүйесі дамуының негізгі
нәтижелері мен бағыттары. //Қаржы менеджменті – 2008 ж. - ... ... А.А. ... ... ... жүйесін жетілдірудің
негізгі сұрақтары. //Қаржы менеджменті – 2008 ж. - ... ... Д.Р. ... ... ... бақылауын
жетілдірудің жолдары. //ҚазЭУ хабаршысы – 2008 ж. - №3.
28. Мухаев Б.А. ... ... ... ... ... мен даму ... //ҚР индустриалды-инновациялық
даму сратегиясы: оны іске асыру мәселелері мен келешегі ... жас ... мен ... ... – 2005 ... Мұхтарова К.С., Шотбаев Д.Х. Қазақстан Республикасы салық жүйесін
дамыту. //ҚР индустриалды-инновациялық даму сратегиясы: оны ... ... мен ... IV-ші ... жас ... ... ... конференциясы – 2005 ж.
30. ҚР Статистикалық бюллетень – 2008 ж. - № 12 желтоқсан
31. ҚР сы Шымкент қаласы ... ... ... ... ... ... Джампейісова Г., Мұхамбеков М. Салық жүйесінің қалыптасуы және
өнеркәсіптік ... ... ... ... ... //ҚарМУ хабаршысы – 2009 ж. - №2.
33. Жанибеков Г.Қ. Іскерлік белсенділікті мемлекеттік реттеу жүйесіндегі
салықтардың орны. //ҚазЭУ ... – 2008 ж. - ... ... ... ... Статистический ежегодник. Алматы, 2004г.
35. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., ... Б.Ж. ... ... ... ... ... Волкова Н.О. Салық жеңілдіктері туралы. Экономика и жизнь, 2003
37. Салықтарды есептеу тәртібі туралы: Инструкция №39, ҚР ... ... ... ... ... басқару
Салық жүйесі
Мемлекеттік бюджет
Банктер
Салық төлеушілер
салықтар
Салық заңы
Әр түрлігі, принциптері және элементтері
ҚР ҚМ, ҚР ҚМ СҚ, салық ... мен ... ... ... салықтар
мен басқа да міндетті төлемдерді алуы
Ұйымдастыру
Камералдық бақылау, ... ... ... ... және ... тексерулер
Салықтық бақылаудың нысандары мен әдістері
«Салық және бюджетке төленетін басқада міндетті ... ... ҚР ... ... ... қаулылар, салықтарды төлеу жайындағы
инструкциялар
Салықтарды алудың принциптері мен түрлері
Заңдық база және нормативтік база
Үкімет
Парламент
Салық жүйесі
Жобалау
Ұйымдастыру
Үйлестіру
Салықтарды басқару жүйесінің жалпы бағыттары
Реттеу
Бақылау
Сараптау
Ынталандыру
Мақсаттылық, ... және ... ... ... уақытында
Басқару шешімдері-нің сапасын анықтайтын шешімдер
Ынталандыру қызметі
Кешенділік
Икемділік
Іс ... ... ... ... ... ... ... мен заңдылығы
Салықтарды алудың әдiстерi
Салықтық бақылау
Салықтардың есеп құралдары
Ақпараттық қамтамасыз ету
Салықтарды басқару жүйесi
Салық механизмi
Салық элементтерi
Салықты болжамдау мен жоспарлау
Салық салу ...

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Диплом алдындағы өндірістік практика бағдарламасының орындалуы туралы32 бет
Жанама салықтарының шет елдердегi тәжірибесi4 бет
Кәсіпкерлермен арнаулы салық режимдерінің қолданылуы3 бет
Мемлекеттік салық жүйесі8 бет
Мемлекеттік салық жүйесі туралы25 бет
Нарықтың салық жүйесі6 бет
Салық міндеттемесінің есебі26 бет
Салық есебі және оның есеп жүйесіндегі ролі6 бет
Салық жүйесi туралы3 бет
Салық жүйесінің экономикалық мәні мен маңызы58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь