Қазақстан Республикасының монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне және оларды жүзеге асыру әдістерінің негізін қалыптастыру ерекшеліктеріне талдау жасау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

1.1 Нарықтық экономиканы монополияға қарсы саясат арқылы
реттеудің жалпы түсінігі және мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
6
1.2 Монополияға қарсы саясатты теориялық тұрғыдан зерттеу ... ... . 18
1.3 Шетелдердегі монополияға қарсы саясат ерекшеліктері ... ... ... ... 25

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАНЫҢ ТАБИҒИ МОНОПОЛИЯЛАРДЫ РЕТТЕУ АГЕНТІГІ ІС.ӘРЕКЕТТЕРІ

2.1 Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
41
2.2 Монополияға қарсы саясаттың саяси.құқықтық негіздерін сараптау және осы саясатты жүзеге асыруда заңнамалардың атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

53
2.3 Қазақстан Республикасы табиғи монополияларды реттеу
Агенттігі қызметінің нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
68

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ ЖҮРГІЗІЛЕТІН МЕМЛЕКЕТТІК ШАРАЛАР ЖҮЙЕСІН ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ ӘДІСТЕРІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ


3.1 Қазақстан Республикасындағы бәсекелестікті жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
78
3.2 Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы жүргізілетін шаралар жүйесін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... .
83

ҚОРТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 90
ПАЙДАЛЫНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 93
Тақырыптың өзектілігі.Парасатты монополияға қарсы саясат тек елдің ішкі экономикалық процестерін ғана емес, сыртқы байланыстарды жүйеге келтірудің бірден бір жолы. Осы мәселе әсіресе, жаһандану үрдісіне байланысты әлемдік деңгейде жиі көтеріліп отыр. Қазақстан Республикасы жедел дамуды алға мақсат етіп отырған уақытта монополияға қарсы ішкі және сыртқы саясатты дамытудың рөлі күннен күнге артып келеді. Әлемдік деңгейде бәсекелестікті арттырудың жолдарын көрсететін, нарық қатынастарын реттейтін шаралардың бір қатары осы монополияға қарсы саясат арқылы жүзеге асырылып отырады. Монополияға қарсы күрес саясаты басқарушы билік институттарының экономиканы реттеушілік қызметін көрсететін маңызды сала. Командалық, этатистік экономикадан нарықтық экономикаға өту деңгейі мемлекеттің монополияға қарсы саясатын қалыптастырумен қатар жүргізілді.
Монополияға қарсы саясат нарықтағы субъектілердің шаруашылық әрекеттерін бәсекеге негіздей отырып, оларға біркелкі нарық жағдайларын тудыруға, сонымен қатар нарықтағы монополистердің үстемдік жағдайын асыра пайдалануға тосқауыл қоюға және табиғи монополиялар салаларындағы және реттелетін нарықтардағы қызметті реттеуге, сондай-ақ тұтынушылардың, табиғи монополиялар субъектілерінің және реттелетін нарықтар субъектілерінің мүдделерін қорғауды қамтамасыз етуге бағытталатын мемлекеттік шаралардың жиынтығы.
Монополияға қарсы саясат нақты экономикалық үрдістер мен саясат факторлардың ықпалдасуы, араласуы, біріне бірінің тәуелді болуының органикалық қоспасы ретті сипатқа ие болады. Монополияға қарсы саясаттың экономикалық негізі, әлеуметтік мақсаттар мен саяси әрекеттердің мән-мағынасы осы айтылған құбылыстарға байланысты анықталатындығы даусыз.
Нарықтық қатынастар қалыптасып, дамудың индустриялық кезеңіне түскен Қазақстан Республикасы үшін жан жақты қамтылған монополияға қарсы саясаттың саяси – құқықтық негізін қалыптастыру маңызды мәселе. Монополияға қарсы саясат пен бәсеке саясаты Қазақстан Республикасының экономикасын қабілеттілігін арттырудың нақты жолы болып саналады. Бiз бұған ел экономикасының бәсекелестiк қабiлетiн арттыру арқылы қол жеткiземiз. Бұл елiмiздi дамытудың 2010 жылға дейiнгi жоспарында көрсетілген.
1 Политология. Учебник под. ред. Л.А.Байдельдинова. – Алматы: Бастау, 2002. – 248 с.
2 Назарбаев Н.А. В потоке истории. – Алматы: Атамура, 1999. – 267 с.
3 Пшеворский А. Демократия и рынок. Политические и экономические реформы в Восточной Европе и Латинской Америке. Пер. с англ. /под ред. проф. Бажанова В.А. – М.: «РОССПЭН», 2000. – 320 с.
4 Политология. Учебник под.ред. Нысанбаева Н.А. – Алматы: Ақыл кітабы, 1998. – 367 с.
5 Нигматуллин Н.З. Приоритеты экономической и социальной политики государства в контексте рыночной трансформации казахстанского общества (политологический анализ): дисс. док. полит.наук. 23.00.02. – Алматы, 2001. – С.16.
6 Назарбаев Н.А. «Бәсекеге қабiлеттi Қазақстан үшiн, Бәсекеге қабiлеттi экономика үшiн, Бәсекеге қабiлеттi халық үшiн»: Қазақстан Президентінің Қазақстан халқына жолдауы, Астана, 2004 жыл 19 наурыз. – Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 64 б.
7 Социологическая энциклопедия. – Том 1. – М. : Мысль, 2003. – С. 693.
8 Назарбаев Н.А. «Қазақстан – 2030» Барлық қазақстандықтардың өсіп- өркендеуі, қауіпсіздігі және әл - ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Білім, 1997.– 48 б.
9 Бурханова И.И. Политическая роль предпринимательства и ее проявления в электоральном процессе: дисс. канд.полит.наук. – М., 2000. – 147 с.
10 Назарбаев Н.А. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» Қазақстан Республикасының Президенті 2005 жылға Қазақстан халқына арналған жолдауы // Егемен Қазақстан. – 2005 жыл. – 19 ақпан. – №32 (23990). – 1-4 бб.
11 Назарбаев Н.А. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан. – 2006 жыл. – 2 наурыз. – № 52. – 3-4 бб.
12 Даниленко В.И. Современный политологический словарь. – М.: Нота Вене, 2000. – С.52.
13 Камаев В.Д. Учебник по основам экономической теории. – М.: «ВЛАДОС», 1997. – 384 с.
14 Князева И.В. Антимонопольная политика в России. – М.: Омега- Л, 2006. – 526 с.
15 Шаститко А., Авдашева С. Адвокатирование конкуренции как часть конкурентной политики // Вопросы экономики. – 2005. – № 12. – С. 109-110.
16 Латышев И. Связи монополии с государственным и политическим аппаратом. – М., 1963 . – 75 с.
17 Мамыров Н.К., Саханова А.И., Ахметова Ш.С., Брузати Л. Государство и бизнес. книга 1. Государство, предпринимательство и общество. – Алматы: Экономика, 2002. – 222 с.
18 Конкуренция и антимонопольное регулирование /учебное пособие для ВУЗов /Авдашева С.Б., Аронин В.А., Ахполов И.К. и др.; под ред. А. Г. Цыганова. // – М.: Логос, 1999. – 368 с.
19 Липсиц И.В. Введение в экономику и бизнес. – М.: Вита – Пресс, 2000. –208 с.
20 Андросов К.Г. Государственное регулирование естественных монополий: Препринт. – СПб.: Изд-во СПб. ГУЭФ, 2000. – С. 36.
21 Бункина М.К., Семенов А.М. Экономическая политика. / учебное пособие. – М.: ЗАО «Бизнес - школа Интел Синтез», 1999. – 336 с.
22 Никитин С., Глазова М., Степанова М. Государство и проблемы монополии // МЭ и МО. 1994. – № 77. – С. 91-103.
23 Макконнелл Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: Принципы, проблемы и политика. – Т.2. – М.: Республика, 1992, –400 с.
24 Қазақстан Республикасының «Лицензиялау туралы» Заңы. – Алматы: Юрист, 2005. – 18 б.
25 Икранбеков А.А. Становление и развитие финансовой политики Республики Казахстан: политический анализ. дисс. канд. полит.наук. 23.00.02. Алматы, 2005. – 135 с.
26 Нуреев Р.М. Курс макроэкономики. / учебник для ВУЗов. – М.: Издательская группа НОРМА- ИНФРА-М., 2002. – 572 с.
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
| ... |
| ... | |
| | | |
|1 ... ... МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ САЯСАТЫН | |
| ... ... ... | |
| | | ... экономиканы монополияға қарсы саясат арқылы | |
| ... ... ... және мәні | |
| ... | |
| | |6 ... ... ... теориялық тұрғыдан зерттеу......... |18 |
|1.3|Шетелдердегі монополияға қарсы саясат ерекшеліктері |25 |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ... МОНОПОЛИЯЛАРДЫ РЕТТЕУ АГЕНТІГІ | |
| ... | ... ... ... ... реттеу агенттігінің | |
| |жалпы сипаттамасы | |
| ... | |
| | |41 ... ... ... ... негіздерін сараптау | |
| |және осы саясатты жүзеге асыруда заңнамалардың атқаратын рөлі | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| | |53 ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
| | |68 |
| | | |
|3 ... ... МОНОПОЛИЯҒА ҚАРСЫ ЖҮРГІЗІЛЕТІН | |
| ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... | |
| |ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ | |
| | | |
| | | ... ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | |
| | |78 ... ... ... ... жүргізілетін | |
| ... ... ... ... ... | |
| | |83 |
| | | |
| ... |90 |
| ... |
| ... | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР |93 |
| ... | |
| | | ... ... ... ... ... тек ... ішкі
экономикалық процестерін ғана емес, сыртқы байланыстарды жүйеге келтірудің
бірден бір ... Осы ... ... ... ... ... ... жиі көтеріліп отыр. Қазақстан Республикасы жедел ... ... етіп ... ... ... ... ішкі және ... саясатты
дамытудың рөлі күннен күнге артып келеді. Әлемдік деңгейде бәсекелестікті
арттырудың жолдарын ... ... ... ... ... ... осы монополияға қарсы саясат арқылы жүзеге асырылып ... ... ... ... ... билік институттарының экономиканы
реттеушілік қызметін көрсететін маңызды сала. Командалық, ... ... ... өту ... ... ... қарсы
саясатын қалыптастырумен қатар жүргізілді.
Монополияға қарсы саясат нарықтағы ... ... ... негіздей отырып, оларға біркелкі нарық жағдайларын
тудыруға, сонымен қатар нарықтағы монополистердің үстемдік жағдайын ... ... ... және табиғи монополиялар салаларындағы және
реттелетін нарықтардағы қызметті реттеуге, сондай-ақ тұтынушылардың, ... ... және ... ... ... қорғауды қамтамасыз етуге бағытталатын мемлекеттік шаралардың
жиынтығы.
Монополияға ... ... ... ... ... ... факторлардың ықпалдасуы, араласуы, біріне бірінің тәуелді ... ... ... ... ие ... ... ... саясаттың
экономикалық негізі, әлеуметтік мақсаттар мен саяси әрекеттердің ... осы ... ... ... ... даусыз.
Нарықтық қатынастар қалыптасып, дамудың индустриялық кезеңіне
түскен Қазақстан Республикасы үшін жан жақты қамтылған ... ... ... ... ... маңызды мәселе. Монополияға
қарсы саясат пен бәсеке саясаты Қазақстан Республикасының экономикасын
қабілеттілігін арттырудың ... жолы ... ... Бiз бұған ел
экономикасының бәсекелестiк қабiлетiн ... ... қол ... Бұл
елiмiздi дамытудың 2010 жылға дейiнгi жоспарында көрсетілген.
Тұтынушыларды қорғау институттары мен құқықтық нормалар жүйесін құру
және ... және орта ... ... және ұйымдастырушылық
шектеулер мен ынталандыруларды белгілеу арқылы монополиялардан қорғауға
бағытталған мемлекеттік органдардың іс - ... ... ... іс -
әрекеттер деп аталады [1]. ... 2030 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев
мемлекеттің белсенді рөл ... ... ... ... ... ... ... Меншік құқықтарын рәсімдеуге, бәсекелес рынок пен
монополияға қарсы күресті реттеудің сенімді құралдарын құруға бағытталған
құқықтық және ... база ... ... ... ... ... [2].
Мемлекеттік билік органдары тиімді саясатты іске асыра отырып, қоғамды
оның кері әсерінен сақтауға және экономиканың ... ... ... ... ... ... қорғауды басты мақсат ететін мемлекеттің
монополияға қарсы саясаты монополистердің ұсынатын қызмет түрлерінің сапасы
мен ... ... ... «Үкiмет ырықтандыру мен табиғи
монополиялар салаларын: телекоммуникацияларды, электр энергетикасы ... ... ... ... ... ... ... керек. Бұл
салалар бәсеке үшiн ... әрi ашық ... тиiс, ал ... ... ... ... жақсарып, бағаның төмендегенiн сезiнуге тиiс»
[3.]. Монополиямен ... ... ... ... ... ... барлығы тұтынушылар мен қоғам ... ... ... ... ... ... ... саясаттың нәтижесіне баға
беріп, оның ары қарай дамуына ... үлес ... ... да ... бірі болып саналады.
Қазақстан Республикасының Президенті 2005 жылға Қазақстан халқына
арналған ... ... ... ... – бәсекеге қабілетті
елдердің қатарынан лайықты орын алу деп атап ... [4]. ... ... ... арқылы, отандық және ... ... ... ... ... үшін ... және ... туғызу арқылы бәсекелестікті ... ... ... ... 2006 жылға Қазақстан халқына арналған жолдауында
да айтқан болатын [5]. ... ... ел ... ... ... осы елдегі монополияға қарсы саясатты дұрыс жолға
қойылуына ... ... ... ... отыр.
Тақырыпты зерттеудің ... мен ... ... монополияға қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесіне
және ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне
талдау жасау дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты болып ... ... осы ... ... асырушы саяси институттарының қоғамда алатын
рөлін анықтауды да ... ... Осы ... жету үшін ... ... қарсы жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесін және оларды
жүзеге асыру әдістерінің жалпы теориялық негізін зерттеу;
экономикасы дамыған ... мен ТМД ... ... ... ... мен даму ... саралау;
осы сараптама негізінде Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы
саясат пен бәсеке саясатының қалыптасу тарихы мен ерекшеліктерін талдау;
монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... институттарының рөлін анықтау;
монополияға қарсы саясаттың саяси - құқықтық негіздерін сараптау және
осы саясатты жүзеге асыруда заңнамалардың ... ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асыру
барысында қоғам мүшелерінің мүдделерінің қорғалу деңгейін ... ... ... ... жаһандану процесіне байланысты
келешектегі негізгі бағыттарын анықтау.
Зерттеудің ... ... ... монополияға қарсы
жүргізілетін мемлекеттік шаралар жүйесі және оларды жүзеге асыру әдістері.
Зерттеу пәні. Мемлекеттік органдарының монополияға қарсы қызметі;
монополияға қарсы ... ... ... ... институттар мен
нарық субъектілерінің монополияға қарсы саясатты ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан Республикасының монополияға қарсы
саясатының қалыптасу ерекшеліктерін ... ... ... ... және ... сараптау
әдістерін қолдандық.
Қазақстанның монополияға қарсы ... ... ... ... нормаларын талдау арқылы мемлекеттік билік институттарының
монополизм құбылысын реттеуге ... ... ... ... ... ... нарықтық кеңістіктегі
бәсекелестікті дамытуға қосатын үлесі көрсетілді;
Мемлекеттік билік субъектілерінің монополияға ... ... ... асыру арқылы өздерінің жоспарлау және ... ... ... ... ... Тиімді экономикалық саясат
жасау жолдары көрсетілді;
Тақырыптың зерттеу көздері. ... ... ... ... ... және фактілерге негізделген ғылыми зерттеулер. Дипломдық
жұмыста көбіне нормативтік ... мен ... да ... ... ... ... ... қарсы заңдар жүйесі арқылы жүзеге
асырылады. Монополияға қарсы заңнама мемлекеттің ... мен ... ... ... ... ... «ойын ережесін» ресми түрде
белгілейтін құрал ретіндегі заңдар жинағы. ... мен ... ... ... ... ... Бәсеке түсінігіне әр ... ... ... ... Біз ... ... талдау жасайық.
1 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ... экономиканы монополияға қарсы саясат арқылы
реттеудің жалпы түсінігі және мәні
Қоғамның жедел дамуы ... ... тек ... ... ғана ... ... ... де кеңінен қолдануға
итермелейді. Бүгінгі күні адамдардың тұрмыс - ... ... мен ... ... сан ... ... ... қолдануға жылдам, әрі
ыңғайлы болуы заман талабы. Қоғам неғұрлым ... ... ... ... ... өсіп ... заңдылық. Электр, байланыс, транспорт,
жылу жүйесі тағы да басқа халық тұтынатын тауарлар түрі күн ... ... Ал ... ... ... осы ... түрлеріне
зәрулігін пайдалана отырып өз ... ... ... басты
мақсаты - орасан пайда табу. Осы құбылысты, өндірушімен тұтынушы арасындағы
өзара байланысты ... үшін ... ... ... ... Қоғам
талаптары мен сұраныстарын қалыптастыру мақсатында нарық алаңында ... іс - ... бір ... ... ... де, ... ... Тауар өндірушілер нарықтағы үлес - салмақтарын өсіру үшін таза
жарыс, бәсеке ... бұза ... ... ... ... ... келеңсіз нарық кемшіліктерін реттеу үшін көптеген елдер монополияға
қарсы заңнамалар арқылы парасатты саясат жүргізеді. ... ... ... ... ... аса күрделі құбылыс. Оның бір бағыты -
 монополияға қарсы саясатты қалыптастыру. ... ... ... ... өзін - өзі басқаруына, ... ... ... ... емес. Нарықтық ... ... өз ... ... ... ... қабілетін көтеруге ұмтылуда болады. ... олар ... ... ... ... ... мәселелері екінші
кезекте тұрады. ... ... ... эгоизмін тежейтін,
жалпымемлекеттік даму талаптарымен үйлестіретін мемлекет заңдары ... ... ... Монополияға қарсы саясат мемлекет пен халықтың
ортақ мүдделерін іске ... ... ... ... мақсат тұтады.
Монополияға қарсы саясаттың маңыздылығын анықтаудан ... ... ... ... ... рет американ экономисі Дж.Бейн еңбегінде монополияның ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан нарыққа жаңадан енушілерге қойылатын ... ... ... ... ... істерін тек шектеулі кәсіпорындарға
жүктейді. Олардың ... ... су, ... ... байланыспен
қамтамасыз ету сияқты қоғамға аса қажетті қызмет түрлерін ... ... ... ... ... ... ... өндіру,
өңдеу істерімен тікелей байланысты. Мемлекеттік билік органдары бұндай
жұмыстарды атқару құқығын тек ... ғана ... ... кейін монополизмнің пайда болуына лицензия мен патент
септігін тигізеді. ... ... ... сату мен ... түрлерін тұтынушыға
ұсыну тек санаулы фирмалардың еншісінде болуы тиіс немесе тек бір автор өз
өнімін өзі ... ... ... ... тағы бір себебі нарықта
дара тұрған, өндіріс ... аса ірі ... ... ... тек ірі ... ... ... олардан жұмсалатын шығын
мөлшерін ұсақ кәсіпорындар көтере ... ... ... Бұл ... ... ... жасау сияқты ірі өндірістік кәсіпорын болуы мүмкін.
Бәсеке жарысынан ... ... ірі ... да ... жағдайда
болады. Олардың монополистік жағдайы әр елдің белгіленген нарықтағы үлесіне
байланысты анықталады. Кейбір кезде жосықсыз бәсекенің салдары ... Ірі ... ... ... ... субъектілерді жою мақсатымен
оларға тиімсіз шарттар қою арқылы немесе оларды біріктіріп, қосып ... ... ... ... ... ие болады. Кез келген
монополистік қызмет мемлекеттің бақылауында ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізуге мүдделі.
Сонымен мемлекеттің монополияға қарсы жүргізілетін шаралары
экономиканың монополизациялануын ... ... ... ... ... ... ... пен,
бәсекелестікті және шаруашылық белсенділікті арттыруға бағытталған шаралар
жүйесі болып табылады [5]. Осы ... ... ... ... ... ... ... билік органы монополиямен күрес
жүргізуші орган болып табылады. Бұл орган әр елде әр ... ... ... ... елдерде Қызмет, Департамент т.б аталады. Кейбір
елдерде Сауда Министрлігі осы саясатты жүргізуші ... ... ... ... ... ... орган жосықсыз бәсекені,
монополистік қызметті алдын алу, тыю және ... және ... ... ... ... іс - ... жүзеге асыратын арнайы
мемлекеттік орган [6].
Монополияға қарсы саясат монополияға қарсы заңдар жүйесі арқылы
жүзеге ... ... ... заңнама мемлекеттің бәсеке мен
монополия арасында тепетеңдікті ... ... ... ... ... ... ... құрал ретіндегі заңдар жинағы. Монополизм мен
бәсеке қатар ... ... ... белгілі. Бәсеке түсінігіне әр
зерттеулерде әр түрлі анықтама беріледі. Біз солардың ... ... ... ... ... ... ... етуші билік институттары мен моральдық – құқықтық
нормаларды қолдана ... ... ... ... бір ... ... саласында бәсекенің мақсаты - топтық немесе жеке пайда ... ... ... материалдық игіліктерге және тауар өткізу
нарығына қол жеткізу деген ... ... [7]. ... ... ... ... ... топтың жарысы, қазіргі күні біз бәсекенің дәл ... ... ... Тек ... ғана ... ... өмірінің барлық
саласына бәсекенің енуі оның дамуының жаңа сатысына көтерілуі деп ... ... - ... ... ... пен ... ... мен міндеттерін түсіндіруге бағытталған насихаттау сияқты шаралар
жиынтығы. Ресей зерттеушісі И.Князева монополияға қарағанда бәсеке саясаты
кең ... ... ... ... ... ... субъектілердің,
әсіресе монополистердің іс – қимылында кездесетін нарық ... ... ... алу ... ... ... екендігі сөзсіз.
Бәсекенің қоғамға тиімді ... ... ... ал ... мен
сатушыларға да бәсекенің ... ... ... адал ... ... маңызды шаралардың бірі болуы тиіс.
Бәсеке саясаты - ең алдымен ережелер жүйесін ... ... осы ... өмірде іске асыратын механизмдердің болуы [8].
Нарықтағы ойын тәртібін нарық ... мен ... ... ... ... қалыптастыру, оларды жүзеге асыру, сол ... ... ... ... ... нақты механизмі болмақ.
Экономикалық бәсеке - пайда табу мақсатында ... ... ... ... ... үшін нарықта болатын экономикалық
агенттер арасындағы ... ... ... ... ... ... оның сипаты мен формасы әр нарықта әр түрлі, әр нарық жағдайында әр
түрлі болып ... [9]. ... ... ... бәсеке капиталистік
өндірістің жүйесі процестерін реттеп ... ... ... ... ... тек өз пайдасы үшін болатын ... ... ... ... ... ... екінші даму сатысына өтуге өз ... ... ... капитализм дәуірінде бәсекенің сипаты басқаша. Өзара жарыса,
нарықтан үлесті көбірек алуды ... ете ... ... субъектілері
қоғамның алға жылжуына, ... ... ... ... белгілі.
Барлық өркениетті елдердегі экономиканы мемлекеттік реттеу
жүйесінің ... ... - ... мен ... ... ... нарығында
бәсекеге қолайлы жағдай туғызу.
Монополияға қарсы реттеу - құқықтық актілер мен сот практикасы
арқылы ірі бір ғана ... ... ... ... өткізу, баға
тағайындау, олигополия мен картелдік сөз байласу ( жолдастық фирмаларға
қатысу үшін ірі ... ... көп ... ... монополиялық
құрылымдарды тура қайта құру) сияқты монополиялық биліктің мүмкіндіктерін
шектеу. Монополияға ... ... ...... ... ереже бойынша жүргізілетін нақты бағыттағы мемлекеттік іс. Бұл
тауар нарығында бәсекені ... және ... ... ... ... ... ... мен салық, бақылау жүргізу арқылы мемлекеттің экономикаға
араласуға мәжбүр болады. «Монополия – ... ... ... дамыған елдердің экономикалық саясатының басты ... ... ... Әр түрлі тарихи кезеңдерде әр түрлі елдерде мемлекет ... ... ... ... ... ХIХ ... аяғы мен ХХ ... АҚШ- тың экономикалық саясатында бәсекені сақтау –баламалық
таңдаудың басы ... Бұл ... ... ... ... ... түрлі өзгеріске ұшырағанына қарамастан кейіннен де сақталды. Басқа
елдерінде картель, синдикат сияқты рұқсат етілген ... ... орын ... ... және реттелетін нарықтар туралы» Қазақстан
Республикасының 1998 жыләы 9 ... N 272 ... 4 ... ... ... ... монополиялар аясына мынадай қызмет
көрсетулер:
1) мұнайды және мұнай ... ... ... ... ... жөнiндегi ;
2) газды немесе газ конденсатын сақтау, магистральдық және ... ... ... ... газ тарату қондырғыларын және олармен байланысты
газ таратушы газ құбырларын пайдалану жөнiндегi;
3) электр энергиясын беру және бөлу жөнiндегi;
4) жылу энергиясын ... ... бөлу және ... ... ... электр энергиясын желiге берудi және ... ... ... электр энергиясын өндірудің-тұтынудың теңгерілімін ұйымдастыру
жөніндегі;
6) магистральдық ... жол ... ... ... бойынша темір жол көлігі объектілері бар темір
жолдар қызметтерінің;
7) кiрме жолдардың;
8) әуе навигациясының;
10) телекоммуникациялар көрсететiн әмбебап ... ... осы ... ... ... ... болмауы не
экономикалық тиiмсiздiгi себебiнен бәсекелес байланыс операторы болмаған
кезде ... ... ... ... ... ... ... қосуға технологиялық жағынан байланысты
кәбiлдiк кәрiздер мен өзге де ... ... ... ... ... беру ... су ... және кәрiз жүйелерiнiң;
13) почта байланысының жалпыға бiрдей қолжетiмдi қызмет көрсету жатады.
Табиғи ...... ... (тауарлардың, жұмыстардың)
белгілі бір түрін өндіру мен ... ... ... ... қызметтердің (тауарлардың, жұмыстардың) осы түріне
сұранысты қанағаттандыру үшін бәсекелестік жағдай жасау ... ... ... ... ... ... көрсетілетін қызметтер
(тауарлар, жұмыстар) нарығының жай-күйі. Бұл салаларға мемлекет ... ... ... Мемлекет қолайлы жағдайлардың өтемі ретінде осы
фирмалардың монополиялық билікті асыра пайдаланбауы үшін ... ... өз ... ... ... ... қоғам өміріне өте
қажетті ... ... ... оның ... ... ... ... мүдделі. Бұл мүдделілік табиғи монополиялар
туралы заңдар ... ... ... монополиялардың болуы адамдардың
күнделікті қалыпты өмір сүру ... ... ... Сол себепті, табиғи монополиялардың ... ... ... ... елдің әлеуметтік саясатының басымдылығына да байланысты
іске асып жатады.
Қоғамда тұтынушыларды сумен, электр ... т.с.с ... ... бірнеше болуы өте қолайсыз болар еді. Нарықта бірнеше
коммуналдық қызмет көрсетуші фирмалардың болуы баға ... ... ол ... ... банкроттыққа ұшырауына, ал аман
қалғандарының бірігуін тудырады. ... келе ... таза ... ... жауып, нарықтағы жаңа жағдайдан орасан көп пайда ... ... ... ете ... өз ... мен ... ... жоғарғы баға
қояды. Сондықтан мемлекет өз тұрғындарының ... ... ... ... кәсіп иесінің пайда табуға құлшынысын қажетті деңгейде тежеу саясатын
жүргізіп отырады.
Қоғамды осындай келеңсіз көріністерден ... үшін ... тек ... тұрғындарды сумен, электр энергиясымен, табиғи газбен байланыспен
қамтамасыз етуіне жеңілдік жасайды. Оның есесіне ... ... ... ... оның ... мен ... түрлеріне белгіліген бағасын
үнемі реттеп отырады. Нәтижесінде ... ... ... монополия қалыптасады. Оның ісі тұтынушыларға тиімді болу
үшін өндірісте өнімнің өзіндік құнын азайтуға бағытталады [10]. Мемлекеттің
реттеушілік және ... ... ... ... шектемейтін дәрежеде
болғаны маңызды. Оның мақсаты -жалпымемлекеттік және жалпыұлттық мүдде
болуы шарт.
Әр ... ... ... түрлі әдістері қолданылады. Соның
біріне нарыққа кіру үшін арнайы ... пен ... ... ... қою ... ... - кейбір салаларға ... ... ... ... ... беру ... ... Мемлекеттің
лицензиясынсыз кейбір істермен айналысуға болмайды. Мысалы, радиостанциялар
мен телекомпаниялар, нотариус, аудитор, банк ... ... ... ... ... ... өндіру мен сатуға лицензия беріледі.
Бұндай лицензиялар ... бір ... ... ... ... қояды,
осылай монополистер туындауы мүмкін [11].
Монополистердің пайда болуының бір себебі - патент. Патент - жаңа тауар
өндіріушілерге, технология жасаушылар мен өнер ... өз ... ... ... мәні жаңа ... ... ... процесс жасаушыларды үнемі ынталандырып,
патент арқылы ... ... ... ... береді. Сонымен қатар,
патент оның иесіне белгілі бір уақыт ішінде ... ... ... ... ... ... ... парасатты саясатынсыз
дәл осындай келеңсіз көріністерге әкелуі мүмкін. Көбіне ... ... ... ... жетілмеу салдарынан болатынын
тәжірибеден белгілі. Бағаға монополиялық билік басқа жолдармен ... ... ... ... мықты төзімділікке ие. Үлкен ... ... ... ... және көп ... тұтынушылардың немесе нарықтық
экономика даму талаптарына қайшы келеді. Нарықта бәсекеге қолайлы жағдай
туғызуда ... ... ... мен монополияға қарсы саясат
жүргізуші органдарың дұрыс саясаты шешуші рөл ... ... ... ... ... сот ... ... аралас түрде
қадағаланады.
Мемлекеттік билік органдары бір жағынан патент ... ... ... етсе, екінші жағынан олардың баға тағайындау немесе ... ... ... ... қатынасына қадағалау жүргізіп отырады. Соның
кесірінен нағыз кәсіпқой қызметкерлердің, өнертапқыштар мен жаңа идеялар
авторларының ... ... ... ... ... ... көрсету жұмысына әкелетін пайдасы тым мардымсыз. Сондықтан
ғылыми негізделген ... ... ... ... арта түсуде. Осы
мәселенің шешімі экономикалық дамуға тікелей ... ... ... ... өз ... жаңа ... ... қарсаңында» атты
Қазақстан халқына жолдауында айтып өтті.
«Қазақстанда авторлық құқық пен сауда ... ... ... ... ... ... бізге экономиканың жаңа секторларын белсенді
түрде дамытып, әр ... ... ... береді ».
Монополиялық қызметтің алдын алу шараларына тауар нарығының
ерекшелігіне байланысты ... ... ... ... ... жол ... ... монополияға қарсы мемлекеттік
билік органының экономикалық, ұйымдастырушылық және ... ... ... заңдылық - нарықтағы өзін-өзі реттеу механизмдерін
монополиядан қорғау мен ... ... ... ... экономикасы
дамыған елдерде қабылданған заңдар жиынтығы. Мемлекеттің монополияға ... осы ... ... ... орындату болып табылады. Біздің
елімізде толыққанды бәсекенің жандануына монополистердің ... ... мен ... ... ... толық жетілмеуі,
мемлекеттің нарықты реттеушілік қызметінің ... ... ... ... ... экономиканың монополиялануының
дәрежесінің жоғарғы болуы, монополиялық реттеудің қиындығы, бәсекені ... ... ... немесе ашық түрде картелдердің құрылуының алдын алу ... ... ... отыр.
Осы процестерде бәсекелі қатынастардың кепілі ретінде басты ... ... ... қарсы саясатты жалпы мемлекеттік даму
қажеттілігі мен мүдделеріне ... ... ... ... Осы ... ... ... бәсекелі нарықта тауарлар мен
қызмет түрлерімен еркін алмаса алатындай ... ие бола ... ... ... жүзеге асыруда төмендегідей мақсаттар
көптеген елдердің монополизмді реттеу тәжірибесінде көзделеді:
1) ел ... ... ... пен ... ету;
2) нарықта үстемдік етуші кәсіпорындардың жұмыс тәртібін,
ережелерін белгілеу;
3) фирмалардың экономикалық шоғырлануы мен ... ... ... бәсеке шарттарына зиянсыз болуын қамтамасыз ету;
4) монополияға қарсы органның басқа да билік органдармен өзара
байланысының дербес болуы;
5) жосықсыз ... ... алу, тыю ... ... ... ... ... экономикалық жүйенің негізі еркін
кәсіпкерлік екендігі Қазақстандағы нарықты қалыптастыру ... ... ... ... ... үлесі әркелкі, басқа субъектілермен
қоса монополистердің болуы да қажеттілік. ... ... ... ... ... ... ... туындауына байланысты
ресурстардың дұрыс бөлінбеуі мен бағаның орынсыз ... ... ... ... ... ... ... күшті кәсіпкерлік, не
болмаса финанстық топ басқа топтарды ығыстырып сол салада өзі билік құруға,
неғұрлым мол табыс табуға ... ... ... ... ... кері ... тек ... қатынастарымен шектелмейді. Демек, осындай
жағдайда қоғам мемлекеттің реттеушілік функциясын қажет етеді.
Монополияға қарсы саясат қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Оның қызметі тұтынушыларға
қалыпты ... ... мен ... ... ... және өндірушілерге
бәсекеге сәйкес өз тауарларын сатуына мүмкіндік туғызады. ... ... ... ... ... әр ... ... саясат әр түрлі болып қалыптасатынын байқадық. Тарихи себептерге
байланысты батыс елдерінің ... ... ... даму ... мол. ... ... қазір монополия мәселесін
реттеудегі мемлекеттің міндеті - монополияның ... ... ... ... сол арқылы экономиканы елеулі дәрежеге көтеру.
Сонымен қатар, үкіметтің нақты мақсаты - ... ... ... ... мен ... ... ... ететін және ... ... ... өзгертіп отыратын кәсіпорындардың болуын
қамтамасыз ету.
Қазақстандағы монополияға қарсы мемлекеттік шаралар ... ... өз ... ... ... ... ... Осы бағытта
шетел тәжірибесін тиімді пайдалана отырып, бұл ... одан ... ... Монополияға қарсы саясаттың реформалануы отандық
экономикаға үлкен ... ... ... экономика қарқынды дамитын
болса, әрине, халықтың тұрмыс - тіршілігі одан әрі жақсара түседі.
Адамзаттың қалыпты өмір ... үшін ... ... игіліктерді
өндірудің сан алуан түрлері ... ... ... күрделеніп отырады.
Адамдардың рухани - материалдық зәруліктері мен қажеттіліктерін қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... ... ... элита
шаруашылық қатынастарын қалыптастырады. Саяси экономикалық ойда әлеуметтік -
 экономикалық үрдістер деп аталатын бұл ... ... ... бойы
көптеген саяси ойшылдарды толғандырып келді. Шаруашылық пен саясаттың
қарым - қатынасын алғашқы ... ... ... Грек ұлы ... ... ... ... саясаткерлерін толғандыратын бұл мәселе
әлі де толық шешімін тапқан жоқ. Себебі, осы ... ... ... ... ... ... озған сайын, экономикалық үрдістердің
техникалық жетістіктермен толықтырылуына және қоғамда осы ... ... ... әр ... ... бұл үрдістерді
үкімет тарапынан саяси реттеудің қажеттілігі ... ... ... араласу дәрежесі саяси реттеушілік рөлі, өз алдына ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан реттеу немесе
оларға ... ... ... нарықтық қатынастардың өзін өзі реттеуін
ынталандыру, немесе аралас реттеу ... әр ... даму ... ... ... ... саласы ел экономикасына
адекватты болуға ұмтылады. Монополиялық қызметті ... ... ұзақ ... ... назарында болды. Монополиялық реттеу саясатының
ерекшеліктері А.Маршалл, ... ... , ... ... ... сияқты зерттеушілердің еңбектерінде көрсетілген.
Көптеген зерттеушілерден байқағанымыздай монополиялық құбылысты,
өнімдерге монополиялық баға тағайындау сияқты монополиялық қызметті зерттеу
тәжірибесі ХIХ ... ... ... іске асырыла бастаған. Ал
монополияға қарсы реттеуді ... ... ... ... ... ... жылдарында ғана ғалымдардың ... ... ... жүрген монополиялық саясаттың бағыттары ... - ... ... ... ... ... теориясында монополиялық қызметті реттеу
мәселесін шешудің екі әдісі қалыптасқан - Гарвард және Чикага ... ... ... ... - ... (нарық) - іс-қимыл
(фирмалардың) – нәтиже (олардың шаруашылық істерінің) ("structure – ... ... ... Чикага мектебінің өкілдері бұл ... ... ... ... ойынша нарықтағы сатушылардың шоғырлануы
мен олардың монополиялық билік деңгейі арасында қатаң ... ... ... ... тұру ... пайдасынан бөлінетін шығындарды
қажет етеді, экономикалық пайдасы көп ... ғана ... аз ... ... ... ... болады. Құрылым – қимыл - нәтиже
парадигмасы ... ... ... ... ... ... өндірісті
ұйымдастыру теориясы фирманың нарықтық билігін, оның көлемін, салдарын,
сонымен бірге монополияға қарсы саясаттың мазмұны мен ... ... бұл ... монополияға қарсы саясаттың нақты саналған ... ... ... ... ... ... қатынастарының экономикалық
теориясы жүйелі түрде қалыптаса бастады деуге әбден болады. ... ... ... ... жүргізу монополияның неоклассикалық
теориясына және ... ... ... ... ... теориясы жетілген бәсеке теориясына негізделген. Ал, жетілген
бәсеке теориясы бойынша нарық толыққанды нарықтық сипаттарға ие ... ... ... ... мен ... алушылар болады. Олардың
әрқайсысы нарықтың аз ғана ... ... ... Нарықтың әрбір
субъектісі толық ақпараттарға ие ... ... ... ... ... ... ... анықталады және олар үкіметтің реттеушілік қызметі
арқылы нарық субъектілеріне белгілі болады . Монополияға ... ... ... ... саясаттың бәсеке саясатымен тығыз байланысты
екендігін көрсетті. Монополиялық ... ... ... ... асыру
бәсекені қолдау, қорғау сияқты шаралармен қатар жүргізіліп отырды. Бәсеке
саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... мүшелерінің материалдық әл – қуатын көтеру, тұрмыс -
тіршілігін жақсарту. Кейбір ... ... ... ... ... осы мақсатқа жеткізетін құрал ... ... ... ... Келесі топ ғалымдар бәсеке саясаты монополиялық қызметті реттеу
саясатынан кеңірек құбылыс деп ... ... ... ... ... ... қалаушы А.Смит пікірі маңызды. ... ... ... ... - ... ... - ... арттыратын жол
[12]. А.Смиттің "Халықтар байлығының табиғаты мен себептері туралы" атты
еңбегінің ... ... мен ... туралы" деп аталатын IV бөлімінде
еңбек бөлінісінің нәтижесінде адам өз еңбегімен тапқан ... оның ... ... ... ол ... адамдардың өздерінен артылатын
еңбек өнімдеріне айырбастайды деген тұжырымдар жасайды. Содан барып әр
адам ... өмір ... ... ... ол саудагерге айналады, ал
қоғам сауда одағына айналады [32]. Қоғам сауда ... ... ... бұл ... ... отыратын құралдың немесе белгілі тәртіптегі
жүйенің қажеттігі туындайды. Нарықтың еркін болуы ... ... ... ... ... ... ... - бәсеке жүйесінің
артықшылықтарын «кембридж мектебінің» негізін қалаушы ... да ... ... ... еркін бәсекелестік қоғам ұйымдастырудың ерекше
құралы ретінде сипатталады. Маршалл ол ... ... пен ... ... жүзеге асады деп есептейді. Экономикалық бостандық барлығына да
тиімді: өндіруші пайда табады, тұтынушы ... ... ... ... ғалымның еңбектерінде еңбектің дұрыс бөлінісіне және
экономиканың ... ... ... деп ... ... ... еркін болуына басқарушы билік кепілдік беруі
қажет. Абсолюттік ... осы ... ... ... ... ... ... экономикада абсолюттік еркіндік тұтыныстың
талап - тілектерімен, экологиялық қауіппен, ... ... ... ... билік нарықты ұйымдастыруға, реттеуге осы ... ғана ... ... ... ... қамтамасыз ету барысында
бұл жайлар ... бір ... ... ... сай ... керек. Осы ортақ
мүдденің іске асуына мемлекеттік билік қана ықпал ете ... ... ... жеке ... ... тек ... табуды көздемей, қоғам
тапшылығын адал бәсекеге негіздей отырып қамтамасыз етуін үкімет тарапынан
қадағалаудың теориялық негіздері ... ... ... Қай елде ... ... ... ең ... монополия,
үстемдік жағдай, бәсекені шектеу, табиғи монополия сияқты негізгі ұғымдарға
анықтама беруден ... ... ... ... ... демократия» атты еңбегінің «Монополистік практика» атты ... ... ... ... деп ... ... Демек,
монополист деген кез - келген сипаты бойынша (сыртқы қорабы, ... ... және ... ... әдісі») және басқалардың сататын тауарларынан
ерекшеленетін тауар сатушы адам. Сөз тауарға деген сұраныс ... ... ... не ... фирмалардың іс - қимылынының
реакциясына байланыссыз болатын жалғыз ғана ... ... ... отыр ... ... Шумпетер мен оның жақтаушылары мол ... ие ... ... ... ... құбылыс екендігін және олар тапқан
монополиялық ... ... ... ... қалу үшін зерттеу
жұмыстарына жұмсап, техникалық ... ... ... ... . Зерттеу жұмыстарымен айналыса отырып, олар қоғамға да өздеріне де
пайдасын келтіреді. Бірақ, ... ... ... ... рөл ... сенімді дәлелдер жоқ, монополиялар өздерінің
пайдасына зиян келтіретін болса, техникалық прогресті ... ... ... [36]. ... ... рөлі бар, ... мен үлесі басқа фирмалардан
көбірек, тауар мен қызмет түрлері олардын өзгеше, немесе дәл ... ... ... өндірмейтін, сондықтан нарықты билеп, ... өз ... ... ... монополист деп атайды. Ал,
австралиялық Хайектің ... бұл ... ... ... ... ... ... аса қажеті жоқ, нарық өзін ... тиіс ... ... ... келеді. Хайек адамдардың бостандығын
барлығынан да биік қояды. Мемлекет ... ... ... ... ... ... ой ... басымды. Мемлекеттің нарық үрдістеріне
араласуының артық, оған ... жоқ деп ... ... ғалымдардың бірі
Чемберлин. Нарықтағы болып жатқанның бәрі ірі ... ... ... ... ... ... дамуы, және оларға тосқауыл қою –
нарықтың қалыпты жайынан ауытқу. Монополия нарық жүйесінің ... ... ... ... ... зерттеушісі Н.М.Розанова монополиялық реттеудің теориялық
зерттелуінің ... ... ... ... ... ... ... моделі қалыптасады. Бұл кезеңде бәсеке нарығының толық сипаты өмірге
келеді. Еркін бәсеке мемлекеттік саясаттың негізгі ... ... ... ұғым болады. Соған орай, ... ... ... ... тежейді деген тұжырым қалыптасады. Келесі кезеңде бәсеке мен
монополияның ... ... ... ... ... ... ... бәсеке ұғымы туындайды. Оған сәйкес әр ... әр ... да, ... де ... тән ... ... ... билік монополияның жағымды жақтарын да түсіне бастайды.
Біртіндеп мүлде жаңа көзқарас - жұмыс істейтін ... мен ... ... ... болды. Баға мен сату көлемі сияқты бәсеке нәтижелеріне
бәсекеден тыс және ... ... ... ... концепция дами бастады.
Қазіргі бәсеке туралы көзқарас ... ... гөрі ... ... ... деген кең түсінікке дәл келеді. Фирмалардың
нарықта емін еркін араласуы үшін бәсеке процесінің де бәсеке ... ... ... бәсеке идеясына негізделген жаңа концепия бойынша қазіргі
монополияға қарсы саясат жүзеге ... ... ... ... ... ... Жаңа ... келе жатқан ... ... мен ... ... ... ... итермелейді. Заман талабына сәйкес ең бастысы бәсеке негізінде
фирмалардың ісінің нәтижелі болуы, осы ... ... ... рөлі ... ... Ал, А.Маршалл өзінің «Экономикалық ғылым
принциптері» атты басты еңбегінің «Монополиялар теориясы» атты 14 ... ... ... ... ... ... ... картелдер
жүйесі барлық прогресті тежейді деп шамалауға болады, бірақ дәл ... ... ... ... ... қоғамдық және жеке шығын
жұмсау арқылы ол да жете ... деп ... да ... Сондықтан біздің
аргументтеріміз мемлекеттің жалпы монополияға қарсы реттеуіне қарсы
бағытталмайды. ... ... ... ... ... реттеу
өте бапты міндет болып есептеледі.» .
Нарықта монополиялардың болуы ... ... ... ірі және ұсақ
кәсіпорындар арасындағы жай күрестен алып монополиялар арасындағы жойқын
күреске айналады. Бәсеке монополияны ... ең ... ... ... ... өмірден біз бәсекені ғана емес, монополияны да және олардың
антогонизмін де табамыз, сонымен ... ... ... де ... ол
формула емес, ол қозғалыс, монополия бәсекені ... ... ... ... ... бәсекелеседі, бәсекелестер монополистерге
айналады. Үнемі ... ... ... ... монополия
қалыпында тұруы мүмкін. Осы синтезді білдіреді.» ... қай ... ... ... қолдау тауып, экономикалық жетістіктерге жеткізсе,
монополия кей уақыттарда экономикалық даму ... ... ... ... қас жауы деп ... оған қарама қарсы қояды. А.Смит
қоғамның дамуын тежейтін, нарықтың табиғи ... кері әсер ... ... араласуды да жатқызады. ... ... ... деп ... А.Смит. А.Маршалл еңбектерінде де осындай
көзқарас бар, монополия бәсекенің қарама - қарсы түсінігі, ол ... - ... ... ... ... ойлар айтылады. Мемлекеттік
араласудың бір ғана мүмкін формасы - монополиямен күресу деп ... ... ... монополияға қарсы саясаттың ... бар ... ... ... ... теория мен марксизм арасындағы ... ... ... бар аз ғана ... бірі – ... ... ... ... ... ... түрде
араласатын мәселесі болып табылады, себебі монополия өз өнімдерінің бағасын
жасанды түрде өсіреді, өндірістің тиімсіз ... ... ... ... тұтынушылардың тұрмыс - тіршілігі төмендеуі мен монополизация
әсерінен ресурстар дұрыс бөлінбеуі болып саналады. Ал, марксизм бағаның
өсуіне және ... аса ... ... ... ... аударады,
негізгі «жау» табысты бөлудегі теңсіздіктің шиеленісуі мен монополистердің
саяси ықпалының өсуі болып ... [42]. ... ... ... және марксизм теорияларының тұжырымдарын ескере отырып,
мемлекеттік билік монополизмнің «жауларының» алдын алу ... ... ... ... ... қаржының шоғырлануы саяси тұрғыдан
қауіпті екендігі белгілі. Мемлекет монополистік құбылыстардың саяси ... ... ... ... ... сақтаудағы бір жолы.
1.2Монополияға қарсы саясатты теориялық тұрғыдан зерттеу
Материалдық игіліктерді өндіру, айырбастау және тұтыну барысындағы
қоғамдағы үрдістерді байсалды ... ... ... ... отыру сол
қоғамның дұрыс дамуына ықпал ететіні сөзсіз. Билік институттарының ... ... ... бірнеше өндірушінің тауар мен ... ... ... нарықтық бағамен тұтынушыға ұсынуын қадағалау да
жатады. Нарықтағы тек бір ғана өндіруші монополистің сол ... ... сату ... ... ... ... келеді.
Монополистердің нарықтағы үстемдік ... бір ... өз ... баға тағайындап, ірі пайда табу. Монополиялық баға барлық жағдайда
жоғарғы баға болып есептеледі. ... баға ... ... ... ... ең ... баға ... саналады.
Нарықта үстемдік етуші монополистердің ... ... ... ... өз жағдайларын асыра пайдаланудың алдын алып,
бәсекеге барынша қолайлы жағдай туғызуды ... ... ... қою әр
кезеңдерде экономикалық саясаттың басты бағыттарының біріне жатады. Тауар
бағасының нарықтағы ... ... ... ... ... Осы ... бағаға бәсекенің әсер ету деңгейін түсіндіретін
теориялар ... ... ... ... ... төмендетуге кім бел
буса, ... ол оның ... ... кемуіне әкеледі, сатушылардың
еріктілігіне қарамастан, олардың ... ... ... ... тепе -теңдік орнайды .
Біз өз зерттеуімізде әлемдік саяси - экономикалық ойдың жетістіктеріне
сүйендік. Қазақстандық нарықтық қатынастар дамуы әлемдік тәжірибенің біздің
елде ... ... ... ... ... Қазақстанның өзіне тән топ
ерекшеліктері де бар. Ол ... ... ... қарсы саясаты
ерекшеліктеріне негіз болады. Қазақстан Республикасының монополияға қарсы
саясатының қалыптасу ерекшеліктерін зерттеуде институционалдық, жүйелілік,
құрылымдық-функционалдық, ... және ... ... ... ... ... табиғаты Қазақстан Республикасының
нарықтық экономика жүйесінің қалыптасуындағы нақты мысалдар мен жағдайларға
негізделеді. ... ... пен ... өзара қарым-қатынасы
мемлекеттік биліктің монополияға қарсы саясатынан нақты көрінеді.
1. Салыстырмалы сараптау әдісі монополияға қарсы ... ... ... ... саясаттың даму кезеңдері салыстырмалы ... ... ... бір ... шамасында нарықтық қатынастарға көшкен ТМД
елдерінің де ... ... ... саясатының қалыптасу барысы да
Қазақстан жағдайымен салыстырмалы түрде зерттелді. Зерттеу барысында осы
саясаттың мәні, әр ... ... ... ... ... ... негіздері қандай, қай елде озық ... ... ... ... болуы қарастырылады. Қазақстан Республикасына
қай елдің тәжірибесі жақын және қандай өзін ... ... ... ... ... болады деген мәселелерге ден қойылды. Біріншіден,
осы әдіс арқылы әр ... ... ... ... шығу ... ... салыстыруға болады. Монополия қарсы ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдың
аяғы мен XX ғасырдың басында жүйелі түрде қалыптасты. 1950 - 1970 жылдың
аралығында ... ... мен ... ... монополияға қарсы саясат
қолданыла бастады. Екінші дүниежүзілік соғысынан кейін АҚШ экономикасымен
тығыз байланысқа түсе отырып, ... мен ... ... ... ... ... ... Кейінгі уақыттарда экономикалық
басымдылықтардың ... ... ... ... ... де
өзгеріске ұшырады. Кеңес үкіметінің құлауы, нарық қатынастарының ... ... ... ... ... ... мен ... белсенді түрде дамуына ықпал етті. Содан елдердің ортақ сауда
ережелерінің қабылдануына, соның ішінде монополияға ... ... ... ... ... ... ... қойды. Бірқатар мемлекеттерде осындай
жаңа ережелер ... ішкі ... ... ... олардың
халықаралық шарттарды қабылдауына мәжбүр болды.
Сурет 1 . Монополияға қарсы саясаттың
мақсаттары
Сараптама ... әр ... ... монополияға қарсы
бағытталған саясаттың мақсатының, мазмұны мен мәнінің де әр ... ... ... ... ... монополияға қарсы заңдарын салыстырып
сараптау нәтижесінде бәсеке – монополия - ... ... ... ... тұжырымдарының көптеген елдерде
көрініс беретіндігін және ... елде ... ... ... сол қалпында
қайталанбайтындығына көз жеткіздік.
2. Институционалдық әдістің зерттеуде ... ... ... ... ... ... ... мен әр елдегі
билік субъектілерінің қызметтерін сараптауға ... ... ... қарсы саясаттың ортақ үлгісін құрастырушысы ... ... мен даму ... БҰҰ - ның сауда және ... ТМД ... ... ... ... ... ... сияқты халықаралық саяси институттар басты рөлді атқарады. ... ... ... ... ... тәжірибесі
қалыптасқан. Халықаралық ... ... ... ... ... стандарттарын жасай ... ... ... ... мен ... ... ... мүше елдердің монополияға қарсы ... ... үлгі ... ... табылады. Халықаралық институттардың осы бағыттағы
материалдары дүниежүзілік ... даму ... ... ... ... іс ... бірлесіп саясат жүргізуде құнды
құжаттар болып табылады. Мысалы, «Бәсекелестік туралы Типтік Заң: БҰҰ-ның
сауда және даму ... ... ... заңгерлік пен
саясат проблематикасы бойынша» құжаты БҰҰ ... мүше ... ... құқықтық негізін құруда тірек ... ... ... Экономикалық бірлесу мен даму ұйымының бәсекені ... ... ... және ... монополия мәселелеріне бағытталған
материалдары осы ұйымның жүргізген ... ... ... ... ... ретінде тәжірибеде қолданылады. Экономикалық бірлесу мен
даму ... ТМД ... ... қарсы саясат жөніндегі Халықаралық
Кеңесімен тығыз байланыс жасап отыр. Халықаралық институттар арасындағы бұл
қатынас нарықтың еркіндігін ... ... ... ... ете ... ... және кеңестік бағдар береді. ТМД елдері монополияға қарсы
саясат жөніндегі Халықаралық Кеңесі уақыт ... ... ... қарсы
саясаттың озық тәжірибесін тарату мақсатында семинарлар мен практикалық
конференциялар өткізіп отырады. Соның нәтижесінде Одақ ... тек ... ғана ... ... дәрежеде тәжірибе алмаса алады. Халықаралық
институттар қазіргі замандағы ... ... ... сай ... ... жақындастыру, ортақ модель құру ... ... ... әдіс ... әр ... ішкі ... құқықтық негіздеріне, олардың ... ... ... ... сот, ... заң ... сияқты билік
органдарының тәжірибесі қарастырылды. Бірқатар елдерде монополияға қарсы
саясат пен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс атқарады. Кейбір елдерде бір орган тек нақты бір іспен
айналысса, екінші елде бұл ... ... ... ... ... елдерде
монополияға қарсы саясатты жүргізуде тұтынушылардың өздері белсенділік
танытады, ... ... ... ... ... ... таныта
біледі. Бірқатар елдерде табиғи монополия субъектілерінің ісін салалық
ведомстоволар ... ... бір елде бұл тек ... ... органның
басқаруымен аймақтық органдар қоса атқарады. ... ... ... табиғи монополияны реттеу тәжірибесін айтуға болады.
4. Дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... жүргізілетін мемлекеттік шараларды жүзеге асыруда
кездесетін түрлі сандық және сапалық көрсеткіштерді сараптау ... ... ... ... ... байқағанымыз бойынша белгілі уақыт
аралығында заң бұзушылықтың сандық мөлшері осы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының жалпы табиғи
монополист субъектілер саны ... ... ... жылға төмендеп
келеді. Жалпы бұл монополияға қарсы саясаттың уақыт ... ... ... ... сай ... табиғи монополия аясынан
бәсекеге өтетін фирмалардың саны ұлғаюы ... Дәл ... ... ... ... ... сатысында болған. Технологиялық және
басқа да инновацииялық өзгерістер табиғи монополист пен ... ... ... ... етеді. Францияда 1980-1990 жылдар аралығында
ірі фирмалардың саны көбейіп, дүниежүзілік нарыққа шыға бастауы Франциядағы
монополияға қарсы саясатты ... ... әсер ... Сонымен қатар
нарықтағы үстемдік ... ... ... ... сол елдің нарық
сиымдылығын экономистердің саралауына көмектеседі. Статистика ... ... ... саралауға мүмкіндік береді,
тағайындалған айып -пұл ... ... ... ... пайда мен
шығын мөлшері анықталып отырады.
5. ... ... ... ... шаралар жүйесін зерттеу
барысында жүйелілік әдіс те ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынастары жүйелі түрде
қаралады. Субъект-субъектілік жүйе монополияға қарсы заңнамалардың ... ... ... ... ... ... ... мен оны реттеу
бағыттарын анықтауда жүйелік әдісті қолданудың маңызы зор. Жүйелілік әдіс
нарық процестерінің ... ... ...... ... өзара
қарым - қатынастарын жүйелі түрде қарастырады. ... ... ... ... ... ... негізгі объектісі болып саналады.
Монополистік билік нарық жүйесіндегі адам факторларына әсер етуге ... ... ... заңнамалар тауар нарығының жүйелі құрылымдық
элементтеріне ... әсер ... ... ... ... ... өздерінің шаруашылық істерін белгілі бір тәртіппен жүйеге
сидырады. ... ... ... ... ... ... ... байланысын бір жүйеге келтіреді. Нарық субъектілерінің
ара қатынасын мемлекеттік ... ... ... ... ... осы саясат нәтижесінде нарық қатынастарының еркін болуын
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жөнсіз араласуды тиым салатын заңдар бәсекелестіктің
дамуын қамтамасыз етеді. Бұл тұтыну мен ... ... ... ... ... мемлекеттік саясат. Табиғи және ... ... ... ішкі ... кеңінен жол аша отырып, ел
экономикасын барынша ... ... ... ... ... монополия
аясына инновациялық технологияны молынан енгізу болашақта осы ... ... ... ... ... ықпал ететіні сөзсіз. Шаруашылық
субъектілері монополияға қарсы саясат нәтижесінде өз ... таза ... ... етіп ... экономикалық пайда табу ... ... ... ... мен ... түрлерін ұсынады.
Мемлекеттік саясат нарық процестерін ашық болуын ... ... ... ... өз ... дұрыс жасайды. Мемлекеттік билік шектен
тыс патерналистік немесе эгоистік ниеттен аулақ ... ... ... ... ... және монополизмді жақтаса, немесе бәсекені шектесе
экономикада міндетті ... ... ... ... ... ... процесті дағдарысқа ұшыратады.
Мемлекеттік саясат нарық ... ... ... бере ... ... ел ... ... жағымды
әсерлерін көтеруге тырысады. Экономикалық ... ... көп ... ... молайтып, қоғамдағы әлеуметттік ... ... ... бір ... етеді.
Бәсекеге саясатының құрамды бір бағыты ретінде көптеген елдерде
жарнама мәселесі қарастырылады. Бәсекелес фирмалардың таза да адал ... ... ... ... ... ... Осы барыста нарық
субъектілері мен қоғамды толыққанды ақпараттармен қамтамасыз ... рөлі зор. ... ... ... мен ... түрлерінің
тұтынушылық қасиеттерінің күннен күнге артып, ол жөнінде қоғамға ... ... ... да ... ... ... Тауар мен қызмет
түрлерінің бәсеке негізінде одан әрі жетілдіруі тауар ... ... ... дәрежеде болуы тұтынушылардың мүддесіне сай келеді.
Сондықтан әр елде ... ... ... ұйымдастырылуына қатты көңіл
бөлінеді.
Монополияға қарсы саясаттың басты міндеттердің бірі – ... ... ... ... ... ... ... алдын алып,
бағаның өндірушіге де тұтынушыға да ... ... ... ... ... өз өнімдерінің бағасын төмендетуге мүмкіндіктері мол, соған
байланысты орта және шағын бизнес ... ... ... ... ... ... ... шығып қалуы қаупі туады. Сондықтан Қазақстан
Республикасы мен тағы да ... ... ... көшкен көптеген
елдерде экономикалық дамудың бір бағыты - шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... және ... туралы жоғарыда айтылған пікірлерімізді ... ... ... ... ... ... капитализм кезіндегі
нарықтан түбегейлі өзгеріске ұшырады. Ол өзгерістің ... ... ... ... байланысты. Ақпараттың орталықтануы,
көптеген дамыған елдер ... ... ... қарама-қарсы тосқауылдармен бір елден екінші елге ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарына елеулі өзгерістер әкелді. ... ... ... болдырмау мақсатында саяси биліктің
экономикаға араласуы күшее түсті деп ... ... ... ... ... ... мемлекеттік институттардың реттеушілік
рөлін мүлдем жоққа шығармайтындығын көрдік. Бірақта, әлемдік экономиканы
зерттеушілер мемлекеттің ... ... рөлі ... ... ... ... әр ... нарықтық қатынастар ерекшеліктері
мемлекеттің реттеушілік рөлінің дәрежесі мен деңгейіне әсер ... ... ... көздерін, көмірсутекті қуатты көздерін экспорттайтын
елдерде саяси ... ... ... ... ... ... мүдделі.
Себебі, мұнай - газ өндіруші монополистер өз табыстарын сол елдің табиғат
байлықтарының ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікке де жұмсауы тиісті. Бірақта, көптеген
монополиялар мен ... ... ... ... ... Бұл ... мәселелерді шешу үшін биліктің еркі және үкіметтің реттеушілік
қызметі қажет-ақ.
3. Монополизм құбылысы нарықтық ... ... ... оған
араласудың, реттеуге ұмтылудың қажеті жоқ деген Хайектің, ... де ... ... ... ... өз ... ... қызметіне де, монополизмнің де ... ... ... ... ... ... олар ... бизнес топтарының корпоративтік
мүдделерін, эгоистік ... ... ... көлемде пайда табуға
ұмтылатынын аса ескере қоймайды. Зерттеуімізде осы ... ... ... ... ... ... реттеу қажет деп тұжырымдаған
ғалымдар ойы дұрыс деген қорытындыға келдік.
4. Зерттеушілер монополизм ... даму ... мен ... ... ... ... ... - монополист - мемлекет
горизонталында үнемі өзара өзгерістегі ... ... ... басты бағыттарының бірі болған. Көптеген ... ... ... ... ... деп қарастырмайды. Бәсеке мен
монополияның үйлесімділігін қамтамасыз ететін, бірін бірі күйретпей дамуына
жауап беретін мемлекеттік ... ... ... мақсаты бәсекенің
дамуына жағдай жасай отыра, ұлттық даму қажеттіліктерінен туындайтын дара
кәсіпорындардың немесе табиғи монополияның ... ... ... беру.
Сондықтан, біз үшін мемлекеттің монополияға қарсы саясатының тиімділігі осы
аталған үйлесімділікті ... ... ... ... - ... ... пайдалы. Қазақстанның қазіргі даму кезеңінде бәсекені де,
монополияны да неғұрлым дамыту қажеттілік. ... ... ... -
монополияны жою саясаты емес. Ол саясат ... ... ... мен ... қызмет еткізу, - деп есептейміз. Монополияға
қарсы ... ... ... ... ... ... сол арқылы
монополияның қалыпты жағдайда дамуына көмектесу. Монополияның қызметіне
мемлекеттік шектеу болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қоғамды әлеуметтік дағдарысқа әкелетіні анық.
Бұл туралы зерттеушілер үнемі ... ... ... ... ... ... болмауы тиіс.
5. Бәсекенің дамуын, монополиялық әрекеттер болуын, мемлекеттің
бәсеке мен монополияны реттеу ... ... ... ... даму ... ... Бұл құбылыстарды нарықтық
қатынастардағы табиғи құбылыстар ретінде қарастырып ... ... ... ... ... болса, монополия қажетті салаларды дамытудың
көзі, ... ... ... ... мемлекеттің реттеушілік саясаты
нарықтық экономиканы, пайда табуға тырмысқан бизнестік буржуазияны ұлттық
міндеттерге бет ... ... ... ... ... ... саясаттың құрылымы, мазмұны, мән - мағынасы мен принциптері осы
мақсаттарды ... ... ... ... ... қоғамын тез арада
өркениетті, дамыған 50 мемлекеттің қатарына жатқызу мақсатында экономикалық
саясат ... ... ... реттеудегі билік
институттарының орны мен рөлін толықтай зерттеу қажет. ... ... ... экономикалық саясаттың тиімділігін арттыру жолдарын қарастыру
керек. Сол арқылы саясаттану ғылымының елдегі әлеуметтік статусын ... ... ... саяси араласудың әдіс - тәсілдерін зерттеу
Қазақстан республикасының саяси жүйесін модернизациялау ісіне қосылған үлес
болып табылады.
6. ... ... ... ... ... ... елімізде орын алып отырған монополистік құбылыстарды тежеу,
реттеу арқылы жағдай жасап отыр. Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... арқылы, бұқаралық бәсеке нарығына жол ... ... ... биліктің кейбір бәсекелес топтардың табысын
қорғайтын ... ... ... аса ... екендігін мойындау қажет.
Демек, мемлекеттік билік өзіне жүктелген міндетті ... ... ... мен ... ... ... ... жасау және оның
қатал орындалуын ... ... ... ... Бұл ... ... ғылымының қолданбалық сипатын күшейтеді.
1.3. Шетелдердегі монополияға қарсы саясат ерекшеліктері
Әлемдік практикада монополияға қарсы саясаттың қалыптасуына елдің ішкі
ахуалы және ... ... ... ... әсер етіп отырды.
Ұдайы өндірістегі экономикалық дамуға байланысты ... ... ... мен оның ережелерінің орындалу механизмдері де ... Әр елде ... ... ... осы ... ... ... және
әлеуметтік дамуына байланысты оны ... ... ... ие
болды. Ол әрине объективтік және субъективтік себептерге байланысты.
Әлемдік экономикалық коньюктура Қазақстанға да ... ... ... қалыптасу тарихы бірнеше кезеңдерден тұрады.
Бұл саясаттың ...... ... әр ... экономикалық
басымдылыққа тәуелді болғандығы ... ... ... даму ... ... ... саясат бірде экономикалық саясаттың негізгі бағыты
саналып, енді бір ... ол ... ... ... ретінде қаралды.
1980 -1990 жылдарда болып өткен ... ... ... ... ... тағы да ... берді, мемлекет қатаң түрде
осы қатынастарды реттеуден бас тартып, біртіндеп ... ... ... ... ... еркін түрде халыққа ұсынатын дәрежеге жетуіне ықпал
етті. ... ... тек ... ... ... да ... ... дәл осы
жерде мемлекеттің кейбір шаруашылық субъектілерінің нарыққа кері әсерінің
алдын алушы немесе жалпы нарықтың халықтың тұрмыс - тіршілігіне тек ... ... ... ... ... арта ... ... монополиямен күресу мен бәсекені дамыту саясаты
барлық елдерде дерлік қалыптасқан. Осы саясаттың мақсаттары мен ... ... ... орындалу механизмдерінде едәуір өзгешеліктер
бар. ... ... ... ... ... ... үш түрлі моделі бар: американдық, ... және ... ... ... ... ... компанияның ісінде жаңалық (ноу-
хау) болса, сол фирмаға біраз ... ... ... болуына рұқсат
етіледі. Ал, Америка ... ... өте ... заңнама, осыған
байланысты егер фирма монополист болса, оның ... ... ... ... [47]. ... тәжірибедегі монополияға қарсы саясат
үлгілері 2-ші ... ... ... ... ... ролі
басқаша, ТМД елдерінің көпшілігі монополистік қызметті ... осы ... ... ... ... осы саясатты жүзеге асыруда АҚШ-та
қолданылған іс - шаралардың нәтижелігі мен озық ... әсер ... ... ... ... ... заңнаманың негізгі тарихи
мақсаты экономикалық еркіндік пен ... ... ... ... ... даму ... дәлелдеп отыр. 1890 жылдары Шерманның трестке
қарсы Заңы деп аталған ... ... заң ... ... ... ... саясатының бастамасы жасалды. Бұл Заң жалпы
монополиялық қызметке тиым ... Осы шара ... ... түрдегі саяси шешім
болып есептелінеді.
Сурет 2 . ... ... ... ... ... ... www.regulator.kz
Дәл осы кезеңде АҚШ - та экономикалық үрдістерге саяси ... ... ... ... ... ... де ... болатын.
Шаруашылық субъектілерінің белсенді түрде тауар өндіру мен ... ... ... өте ... жетіліп, ірі - ірі субъектілердің дараланып
шығуына, олардың нарық бағасын келісіп қою ... ... ... субъектілерінің банкротқа ұшырауы жиі кездесіп ... ... ұсақ ... ... ... еркін еніп, өздігімен
шаруашылық ... ... ірі ... ... ... ... тым жиі ... отырды. Шаруашылық субъектілері нарықты өзара
бөліске салып немесе бірігу ... де орын ... ... ... ... ... нарықтағы жағдайлардың кері әсерін сараптай
келе, монополист мекемелердің іс - ... ... ... ... ... ... ... үкіметтік ұсыныстарды ... ... ... ... Шерман Заңы болды деп ... Осы ... баға ... ... ... жасаған фирмалар мен
бәсекелестердің ... ... ... ... үкіметке қарсы жасалған
қылмыс деп саналынды. Шерман Заңы ... ... ... ... ... ... басқа да тұлғалар заңды бұзушы фирмаларға айып беруге
құқылы болды. Соттың шешіміне ... заң ... ... ... ... заңсыз деп танылған іс - қимылдарына тиым салынған. Айыптың ... ... ... мен ... ... де ... ... Заңы бойынша корпорацияға 10 млн. АҚШ ... ... ... 350 000 АҚШ доллар есебінде айып - пұл салынуы мүмкін. ... үш жыл бас ... ... да ... ... ... Заң
монополистік қызметтен зиян шеккендердің шығындарын үш есе етіп қайтарып
беру жөнінде ұйғарым жасауды да ... ... ... осы ... бастапқы сот тыңдалымдарынан – ақ, бұл Заңның әлі де толық
жетілдірілуді қажет ететіндігіне көздері жеткен еді. 1914 жылы ... Заңы ... ... ... толықтыруға бағытталған. Клейтон Заңының
негізгі ережелері төмендегідей болды:
1) Баға ... ... ... жойылды;
2) Мәжбүр ететін тауар түрлерін сату мен өткізуге шектеулік қойылады;
3) Құнды ... ... ... ... ... бәсекенің төмендеуіне әкелетін бірігулерге тиым салады;
4) Бірнеше кәсіпорындар мен фирмалардың ... ... ... ... ... тиым ... ... Клейтон Заңының 4 Актісіне сәйкес жекеменшік немесе
бизнес иесінің зиян шеккендігін ... 2 ... бар. ... ... зиян ... ... дәл трестке қарсы заңның бұзылғандығына
байланысты зиян шеккендігін тағы да дәлелдеуі тиіс. ... ... ... заңды бұзғанға дейінгі және одан кейінгі сату ... ... ... ... сату көлемі төмендемесе де
немесе өскен жағдайда да оның ... ... ... бар. ... ... ... үлесінен айырылып қалу себебін ... ... ... ... бәсекелестік қабілетінің
төмендеуінен емес, жауап берушінің заңның бұзғандығының салдары екендігіне
назар аударады. ... ... ... ... аталмыш жолдары
АҚШ-тың монополияға қарсы бағытталған заңдарын нәтижелі етіп ... ... ... ... ... ... билік органдары арқылы бақыланып
отырады. Оның мысалы ретінде ... ... ... ... ... келісімі де жатады. Осындай келісімдерді ұзақ уақыт бойына
тиісті мемлекеттік ... ... тек ... қана ... ... алдын алуға тырысты. 1936 жылы қабылданған Робинсон-Патман
Заңы күрделі болды, тауарды ... ... ... ... ... ... салды. Бағаға байланысты белгілі бір сатып алушыларды қанауға, осыған
байланысты жарнамаларға және жаңа ... ... ... сатуға тиым салады
[49].
Мемлекеттік билік орындары ... ... ... осы ... ... толықтырулар енгізілген Федералдық сауда комиссиясының Заңын да
Конгресте қабылдады. Федералдық ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерінің кез келген нақты ісінде монополияға
қарсы заңдылықтың бұзылу ... ... ... ие ... ... сонымен бірге жарнама берілу тәртібін де бақылап, ... ... ... ... де ... ... ... монополиялық
құрылымдардан тәуелсіз, өз еркімен заң бұзушылыққа ... ... іс ... ие ... ... реттеу шаралары қоғам назарын ... ... ... 1912 ... ... ... ... басты назары үкіметтің экономикадаға рөліне байланысты болды.
Президенттікке үміткер В.Вильсон ... ... ... ... ... ... мен үкімет назарына ұсынған болатын. Онда ол кез
келген монополиялық қызметке байланысты қылмыстық іс қозғалуы мен ... ... ... ... жөніндегі биліктің рөлін арттыру қажеттігіне
байланысты ұсыныс жасайды. Вильсонның бұл ұсынысы көпшіліктің ... тек ... ... ... ... етіп қоймай, үкіметтің экономикаға
араласуына және реттеуіне жаңа жол ашты. Сонымен бірге В.Вильсон Федералдық
сауда ... ... ... ... ... қолдады. Комиссияның
басты мақсаты - таза бәсекеге қолайлы жағдай туғызып, жосықсыз бәсекені
болдырмаудың ... алу ... ... ... ... ... ... тарихында осы аталған 3
түрлі заңның маңызы аса ... ... ... ... ... ... саясаттың негізін осы Заңдар қалайды деуге де болады.
Аталған ... ... ... ... монополияға қарсы
заңнама доктринасының қалыптасуына негіз болды.
1976 жылы қабылданған ... заңы ... ... ... одан әрі ... бағытталған. Осы заңға сәйкес
шаруашылық субъектілері өздерінің бірігіп іс жүргізетіндіктері жөнінде
Юстиция Министрлігі мен Федералдық сауда ... ... ала ... Бұл ... ... тұтынушылардың құқығының қорғалуын басты
назарға ала отырып, осы фирмалардың ... ... ... ала ... ... жағдайда билік органдары шаруашылық ... ... сату ... ... ... ... немесе бірігу
процесін толығымен тоқтатуға да құзырлы. Егер осы ... ... ... ... ... ... сот ... 10 000 АҚШ
доллар көлемінде айып -пұл салуына болатын болды. Заманның талабына сәйкес
бұл ... ... ... ... ... ... енгізіліп отырды.
Соның бірі 1993 жылы ... ... ... және ... ... ... заңы, осы заңға сәйкес монополияға қарсы
заңнама шеңберінде біраз компанияларға бірігіп ... мен ... ... жұмыс жүргізу істеріне белгілі қорғау көрсетеді. Уэбба-
Помирин заңы әр салада бәсекелесетін кейбір ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... шектеулі
жеңілдіктер беруді қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, АҚШта 1994 ... ... ... ... ... халықаралық ықпал ету заңы
да жүзеге асырылады. Осы заңға сәйкес Федералдық сауда комиссиясы мен ... ... ... ... ... ... құрылымдарына өзара
көмек көрсету жөнінде келісім жасауға мүмкіндік береді. Бұл заң АҚШ пен шет
мемлекеттер арасындағы монополиялық ... ... мен ... ... ... көмек береді [17]. АҚШ-тағы монополияға қарсы
заңдылықтың ... ... ... ... мен Юстиция Министрлігі
қатар қадағалайды. Жалпы алғанда АҚШ-та трестке қарсы заңдардың жасалуы мен
орындалуын Юстиция Министрлігі қамтамасыз етеді де, ФСК ... ... ... Сонымен бірге Министрліктің трестке қарсы ... ... ... бақылау жасайды. Бөлімшенің трестке қарсы заңнаманы
бұзушыларға қарсы іс қозғау сияқты билік құзыреттілігі бар. ... ... мен оның ... ... ... ... ... құзырында. Табиғи монополия қызметі ... ... ... ... ... қатар бұл жұмыстар көбіне салалық ведомстволарға
жүктеледі. Бұл мемлекеттік билік органдары компаниялардың бірігу мен бірін
бірі сіңіру мәселелерімен ... ... тура ... ... ... қадағалайтын қызмет салаларын өздерінің құзіреттіліктеріне
байланысты өзара бөліскен және ... ... ... ... да ... Осы екі ... ... арасында реттеу механизмі
нақты жасалған. Юстиция Министрлігінің монополияға ... ... ... ... ... ете ... ... бәсекеге кең жол
ашады, оған кедергі ... ... ... алдын алу үшін
күреседі. Бөлімше ... ... ... ... ... толық
орындалуына байланысты мемлекеттік саясатты жүзеге асырып отырады. ... ... ... екі типі ... ... ... шектеулікті қолданатын табиғи монополияны бақылау;
2) фирмалардың бірігуі мен ... - бірі ... ... қолданылатын жеке секторларға бақылау жасау мен тауардың сапасы
мен зиянсыз болуына, жосықсыз бәсекені болдырмауға бақылау;
Билік ... ... ... ... ... ... ... ортаны ластауды болдырмауға пайдаланды, бағаны бақылау
мен нарыққа ену кедергілерін жоюға, инвестицияларға ... ... ... трестке қарсы қолданатын заңнамасының ерекшелігі кез-
келген монополиялық қызметті заңсыз деп табуында, ал басқа ... ... ... ... ... ... Штаттарында осы заңнаманы
жеңілдететін «парасаттылық ережесі» әдісі табылып, ол іске ... ... ... монополиялық қызметке қарсы бағытталмаған, билік институттары
осы әдісті тек жалпы ... ... ... ... ... құрал ретінде пайдаланды. Осыдан басқа да ... ... ... ... мен ... ... ... қарай реттеудің
жаңа жолдарын да пайдалана ... ... ... ... нәтижесінде
монополиялық қызметті аса ептікпен қадағалау мен сотта істерді қараудың
кеңейтілген ... ... ... АҚШ-та Федералдық сот заң
бұзушыларға қарсы шешім қабылдайды, сот ... ... тиым салу ... бөлу ... істерді қарастырады, осының барлығы да ... ... ... нәтижесінде бәсекенің жандануы мүмкін деген
үмітінен туындап отыр. Негізінен АҚШ фирмаларының бәсекеге ... іс ... ... сипатталады:
монополиялық қызметке қарсы заңға мүлдем қайшы келетін істермен
айналысу, оған ... ... ... ... үлесін көлбеу бөлісу жөніндегі
келісім, үшінші бір фирмаға оны нарықтан шығарып тастау мақсатымен топтасып
байкот ... сату және ... алу ... ... ... ... ... бір-бірімен байланысты жалған ақпарат беру сияқтылар жатады.
Фирмалардың «парасаттылық ережесіне» сәйкес заңсыз іс - қимылдары
соттың шешімі фирманың ... әсер ... ... және ... ... ... ... Соңғы жылдардағы осы бағытта
атқарылған іс - ... ... ... ... ... ... бірақ оған қосалқы нормативтік актілердің өзгеріп
отырғандығын байқатады. Нормативтік актілердің үнемі өзгеріске ... ... ... түрде дамуы мен ... ... ... да ... ... ... жұмыс істеудегі түрлі
жолдардың пайда болуымен байланысты. Америкада бастапқы қатаң ... ... ... ... бірнеше себептері бар. Экономистердің
пікіріне сәйкес, нарықтық орталықтандырудың және шоғырланудың ... ... кері ... ... деуі орынсыз. Керісінше фирмалардың
бірігіп жұмыс істеуі соңғы жылдары америка экономикасының қарыштап дамуына
көп ықпал ... ... жүр. Ірі ... бірігуі нәтижесінде
акция иелері қосалқы фирмалар мен ... ... ... ... ... ... Егер бұрынғы экономика жайдайына
байланысты бірігулер мен сіңірулер тек ішкі экономикалық процесс ... ... күні ... ... ... ... Америка экономикасының айнасы болып отыр. Олар
өндірістік қуатын одан әрі арттырып, өнім ... ... ... ... ... ... ... жаңалықтарды аз уақыт аралығында өндіріске
енгізіп, оның нәтижесін тұтынушыға жылдам мерзімде ұсынып отырады. ... ірі ... тек өз ... ішкі ... ғана ... ... жоғарғы бәсекеге қабілетті екендіктерін толығымен дәлелдеп жүр.
Демек өркендеген нарықтық қатынастарға ... ... ... араласуы
қажеттілік пен тиімділік принциптеріне негізделуі абзал. ... ... ... мен ... ... ... шарт.
Дегенменде, АҚШ-тың монополияға қарсы заңнамасы аса күрделі.
Мемлекеттік саясат ... ... ... ... дамыту арқылы
тұтынушыға алуан ... ... ... ете ... ... ... де ... қадағалайды. Компаниялардың бірігіп кету түрлерін ... ... ... ... ... олардың орындалуын
қамтамасыз етіп отырады.
Осындай шаралар мемлекеттік биліктің реттеушілік қызметі арқылы
халықтың әлеуметтік ... ... ... Баға келісімдерін
анықтау АҚШ - тың монополияға ... ... ... ... ... ... 1972 - 1981 жылдары бір ғана федералдық юстиция министрлігі
сотқа ... баға ... ... азаматтық және қылмыстық 500
тексерілген істі жіберді. 1987 жылдың ішінде министрлік баға ... ... ... ... ... трубаларын сату, кино
өндірісінде, қоқыстар мен ... тасу және жою ... ... ... үшін ... 92 істі ... жариялады. 1988 жылдың басында ғана осындай істер саны 36
ға жеткен. АҚШ - та ... ... ... саясаты ең жүйелі, қатаң
және нәтижелі саясат болып саналады. Соңғы ... ... ... ... ... қатаңдатылған. Мысалы, компанияларға салынатын ... ... 10 млн. ... ... ... кезде юстиция департаменті
айып-пұл мөлшерін 100 млн. долларға дейін көтеруді дұрыс санап, ... ... отыр [53]. Оның ... монополияға қарсы заңнамалардың
өрескел бұзылуы мен алдында ... ... ... ... үшін ... болуынан. Сондықтан айып-пұл ... ... заң ... ... ... ... запа ... жақтың
шығынынан екі есе артық мөлшерде болуы осы саясаттың пәрменділігін арттыруы
тиіс. Жалпы ... ... ... ... мемлекеттің саяси
араласу жолдары аса ерекше, сондықтан да экономикалық, саяси және құқықтық
әдебиеттерде осы саясат ... ... ... - ... ... да
американдық үлгіні дүниежүзілік тәжірибемен ... ... ... көптеген елдерде іс жүзінде пайдалану да өзіндік нәтиже беретіні
де дәлелденген. Дүниежүзінің назарын ... АҚШ - тағы ... ... ... ... ... монополияны реттеу саясатын
жүзеге асыруда көмектесетіні ... ... ... ... ... ... трестке қарсы орган ұмыт бола бастаған қоғам назарын өздеріне қайта
аударды. Акция курсы атақты Dow Jоnеs ... ... ... ... ... ... ... басу мақсатында нарықта үстемдік
ететін монополист деп танылады. 1990 жылдан бастап Майкрософт ... ... ... ... ... ... ... болды. Юстиция
Министрлігінің монополияға ... ... ... ... ... жүйеде монополияға ие, монополиялық жағдайынын
пайдалана отырып, осы ... ... ... ... ... ... дегеннен туындайды. Сонымен бірге Windows операциялық
жүйесінің Майкрософт ... ... ... ... ... ... 1995 жылы тар ... келісім Декретімен аяқталған. Бұрын
компьютер шығарушылар әр сатылған ... Windows ... ... ... ... ... ... гонорар төлейтін еді. Қабылданған ... ... ... ... ... баға шарттарының кейбір түрлеріне тиым салынды.
Майкрософт ісі трестке қарсы органның Интернет заманындағы ... ... ... ... ... жаңа ... экономикадағы
рөліне байланысты фундаменталды ... ... ... ... ... қатарлы өндірушілердің өзі қарқынды
өзгерістерге ілесіп отыруы керек, сондықтан жоғарғы технология нарығындағы
жаңалықтар ... ... ... ... ... аса ... етпейді деп
санайды. Монополияға қарсы ... жаңа ... ... мен
тереңдігін аса бағалай алмай, нарық процестеріне ... ... ... ... деп ... ... монополияға қарсы
реттеу жаңалықтың толық енуі мен ... өзін өзі ... ... ... [18]. ... жылға созылған Майкрософт компаниясына
байланысты іс ... ... ... ... ... ... ... өзгертті.
Билік органдары үкіметтің монополияға қарсы бағытталған саяси
инициативалары мен шешімдері ең ... ... ... ... ... ... екендігін айтады. Алдында қарастырылған сот істерінде заңның
мүлтіксіз ... ... ден ... ... заманның талабы бұл істі
тексеруде билік институттары аса ептілікпен, технологияның ... ... ... кедергі келтірмеуі керектігін ескеріп отырды. Айтылған
мысалдар АҚШ ... ... ... ... ... ... мол елдер қатарын әлі де бастап келе ... ... мүше ... ... ... ... ... реттеу
саясаты өзіндік сипатымен ерекшеленеді. Францияда басқа да ... ... ... ... ... ... ... болуы
осы саясатты жүзеге асыруда нәтиже беріп отыр деп ... ... ... ... ... ... араласу жолдарының осы әдісі
Францияның экономикасының бірнеше салалардан дүниежүзі ... ... ... ... ... ... Франция елінің монополиялық қызметті
реттеу саясатының тарихында осы аталған қызметті бақылауды басты мақсат
етпеген, ... ... ... ... фирмалардың іріленіп, өз
саласында басқа ұсақ фирмаларға сараптама жасауларына жол беріліп отырған.
Үкімет тігінен ... ... ... ... ... мен
инновациялық істерді дамыту жөнінде саяси шешімдер қабылдаған. Мемлекет
тарапынан ... ... ... ... ... отыратын билік
органдары бәсеке ... ... мен ... ... ... Бұл қызмет Экономика министріне жүктеледі, оған бағынышты бәсеке
Комиссиясы бар. Оның құрамына 16 мүше кіреді. Мүшелер 6 ... ... ... ... ... ... осы ... тығыз
араласуымен жүреді. Тұтынушылардың Ұлттық ... ... ... ... ... ... беріп отырады. Бұл Кеңес сонымен бірге
тұтынушылардың шағымын тексеріп, олардың құқығының шектелмеуіне басты ... [60]. ... ... ... ... ... елде де бар.
Қазақстан Республикасы территориясында да дәл осы мақсатта жұмыс істейтін
тұтынушылар ... ... ... қызметті шектеу мен ... ... және ... мен өндірушілер тарапынан ... ... ... келтіріп отырады. Бәсеке ісі жөніндегі Кеңес
Франция үкіметі мен ... ... ... тұжырым жасайды.
Франциядағы Федералды басқару органының ... ... ... ... шектеуге қарсы заңның орындалуын қадағалау;
2) Жосықсыз бәсекені болдырмау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жүргізіу;
4) Бағаға бақылау жасау;
Францияның монополияға қарсы саясат жүргізуші органы баға мәселесіне
қатты ... ... ... осы ... заңнамасына сәйкес, бір данадан
сатылатын тауарлардың да бағасын өзіндік құнынан төмен сатуға тиым ... заңы ... ... ... ... заң ... нәтижесінде тапқан
пайдасына байланысты айып-пұл салуды көздейді. ... ... осы ... ... шаруашылық операцияларын іске асыратын
барлық отандық немесе шетел фирмаларының заң бұзушылық істерінің алдын ... заң ... ... ... ... ... ... шараларын іске
асыру арқылы нәтижелі болып ... ... ... ... ... алдыңғы қатарда екендігі мәлім, монополияға қарсы
билік органдары осы саладағы ірі компанияларды және ... ... ... ... ... бақылау жасап отырады. Баспасөз
мәліметтеріне сүйене отырып жасаған сараптамаларға сәйкес, осы ... ... ... жаңа ... ... қысым көрсетілетін
жайттардың барлығы, оларға ірі ... ... ... ... ... Әрине, бұндай операциялар жалпы монополиялық заңнамаға
қайшы, сондықтан айыптаушылар заң алдында жауап беруі тиіс. ... заң ... ірі ... ... баға ... ... де ... келтіруге болады. Францияда монополияға қарсы
заңнамалардың орындалуын, заң бұзушылардың ... ... ... ... ... ... ... істері біршама кеңірек.
Кеңес - министрге бағынышты және сот органдарымен тығыз ... ... ... ... ... жанында нақты мәселер бойынша тұрақты
комиссиялар жұмыс істейді. Ал орталықтандыру мен тауарды сату мәселелерімен
салалық ... ... ... заң жобасын жасауда Кеңестің
пікірін ескеріп отырады. Кеңестің ... ... ... ... ... ... монополияға қарсы саясат жүргізуші
органдар заңдар мен нормативтік актілердің базасын одан әрі ... ... ... ... ТМД ... барлығында дерлік
монополиялық қызметті реттейтін, бәсекені дамыту барысында негізгі ... ... көбі ... ... ... ... табылады .
Кесте 1 – ТМД елдеріндегі монополияға қарсы саясат жүргізуші органдар
|Мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... |Кәсіпкерлікті қолдау және монополияға қарсы |
| ... ... ... ... ... ... ... және сауда Министрлігі |
|Беларусь ... ... ... баға және ... |
| ... саясаты жөніндегі Департамент ... ... ... жанындағы монополияға |
| ... ... |
| ... ... Табиғи монополияларды|
|Қазақстан Республикасы |реттеу агенттігі және Бәсекелестікті қорғау |
| ... |
| ... ... ... және сауда |
| ... ... ... ... ... ... ... жүргізетін Мемлекеттік департамент |
|Молдова Республикасы ... және ... ... |
|Ресей ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... және ... ... ... |
|Тәжікстан Республикасы |Министрлігі ... ... ... ... ... ... ... мен|
| ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... – 2005. – апрель. – № |
| |
| ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді реттеу сияқты қызметтер монополияға
қарсы билік органдарының құзырында. Әр елдің билік ... ... ... ішінде монополиямен күресуге саяси араласу
жолдары да әртүрлі. Олар осы елдің даму тарихы мен дәстүрі, экономикалық
мүмкіндігі сияқты факторлармен анықталады. Алдында айтып ... ... ... ... ... ... туғызумен ғана
айналыспайды, ол өз жұмысын шектен шыққан монополиялық құбылыстармен
күресуге бағыттайды.
Ресей Федерациясының ... ... ... ... ең
алдымен, осы елдің экономикасының дамуы мен ... ... ... ... ... байланыстардың үзілу
себептерін ескеру қажет. ... ... ... және ... ... ... отырып, ұлттық және ... ... ... ... жасалған Ресейдегі монополияның даму
эвоолюциясы төмендегідей:
XIX ғасырдың аяғы - 1917 жыл. Ауыр ... аса ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпте ірі
синдикаттардың құрылуы;
1917-1929 жылдар. Жаңа Экономикалық Саясат. Ірі ... ... және ... түрінде пайда болуы;
1929-1956 жылдар. Орталықтандырылған мемлекеттік монополия;
1957-1965 жылдар. Аймақтық монополиялық құрылым - совнархоздардың
пайда болуы;
1965-1987 ... ... ... ... ... ... жылдар. Экономикалық қатынастарды қайта құрылуы.
Монополиялардың бұзылуы мен бәсекені дамыту;
1998 ... ... ... мен ... ... бөлу;
1990 жылдың басында елдің саяси билік ... ... ... ... жеке ... ... ... мен кәсіпкерлердің дамытуға
мүдделі емес екендігін, қоғам мүддесін алға қоюшы ... ... ... дамытуы қажет екендігін түсіне бастады.
Ресейдегі нарықтық экономика реформасының стратегиялық бағыты көпжақты
монополиядан бәсекеге өту болды. Дәл осы ... ... ... Федерациясында
монополияға қарсы саясат қалыптасып, дами ... [19, 162 б.]. ... ... даму ... ТМД ... тарихына тұстас
келеді. 1990 жылдың қазан айында заңды ... ... ... және жаңа
экономикалық құрылымдарды қолдау ... ... ... ... ... ... ... Федерациялық монополияға қарсы
органның және олардың лауазымды қызмет ... ... ... мен ... ... және ... ... нормативтік – құқықтық
актілерімен анықталады. Монополияға қарсы орган заман талабының өзгеруіне
байланысты бірнеше рет өзгерістерге ... ... ... 1995 жылы ... ... ... бағытталған мемлекеттік саясатты
жүзуге асыру мақсатында шағын кәсіпкерлікті қолдау және ... ... ... ... ... ... ... Ал 1998 жылдың 22
қыркүйегінде № 1142 РФ ... ... ... сол ... ... ... таратылып, оның орнына Ресей ... ... ... ... және ... ... ... Бұл өзгеріс атқару билігінің федералдық органдарының құрылымының
жұмыс нәтижесін одан әрі арттыруға, ... ... ... 2004 жылдың наурыз айының басында осы Министрлік таратылып, Федералдық
монополияға қарсы қызмет органы ... ... ... ... ... қарсы күрес жүргізу мен бәсекені нығайту жұмыстарымен қоса
таратылған ... ... ... қызметтерін қоса алды.
Федералдық энергетиканың тариф саясатын реттеу ... бұл жаңа ... мен ... ... алдындағы жауапкершілігін одан әрі
күшейтті. Ресей тәжірибесінде бұл жаңа ... ... ... ... ... сәйкес монополияға қарсы органның қызмет бағытын
біраз өзгеріске әкелген саяси шешім қабылданды. Нарықта үстемдік ... ... ... ... ... мен ... алу қызметі осы
органның ... ... ... ... ... іс ... ... осы заң бұзушылық нәтижесінде шағымданушының ақшалай зардап
шеккендігін дәлелдеген ... ... ... ... деп ... ... ... Ресейдің монополияға қарсы заңнамасын Еуроодақ үлгісіне
біршама жақындатқан еді.
Кесте 2-де Ресей территориясында монополияға қарсы саясаттың заңнамасын
бұзу ... ... ... ... 2003 ... ... ... мен жеке азаматтар арасында
жүргізілген сауалнамаға сәйкес нарықта монополияның ... ... ... ... ... мен ... жиі кездеседі. Салықтан
қашу мақсатында жасырын өндіріс пен тауар сатумен қатар, ресей ... ... ... ... ... көшірмесі, басқа фирманың атын
және жарнамасын пайдалану, тұтынушыны шатастыратын ... ... ... ... ... түрлері алаңдатып отыр .
2008 ж. монополия қарсы заңдылықты орындау мен бұзу белгілеріне байланысты
қаралған жалпы фактілер саны - 3326 ... ол 2006 ... ... %-ға ... ал ... салыстырғанда 6,3 төмендеген.
Кесте 2 - 2004-2008 жылдардағы монополиялық үстемдік жағдайларды нарықта
асыра ... ... заң ... ... ... ... |2008ж. |
| | ... |
| | ... |
| | |2007 ... (%) |
| |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 | |
| | | | | | |2006 |2007 ... ... |2097 |2478 |3129 |3566 |3326 |93,27 |106,30 ... ... мен | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... жалғасы | | | | | | | |
| ... ... | | | | | | | ... ... саны | | | | | | | ... бұзуш |1026 |1273 |1537 |1420 |1354 |95,35 |88,09 ... | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... |48,91 |51,37 |49,12 |39,84 |40,7 |102,16 |82,86 ... мөлшері | | | | | | | ... ... ... |488 |545 |673 |591 |518 |87,65 |76,97 ... ... | | | | | | | ... заң |47,80 |42,81 |43,79 |41,62 |38,26|91,93 |87,37 ... % -дық | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... |533 |728 |864 |829 |836 |100,84 |96,76 ... заң |52,20 |57,19 |56,21 |58,38 ... |109,84 ... % -дық | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... заңды |295 |447 |527 |430 |441 |102,56 |83,68 ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... қозғалуының % -дық |55,35 |61,40 |61,00 |51,87 |52,75|101,70 |86,48 |
|мөлшері | | | | | | | ... ... |242 |316 |329 |306 |303 |99,02 |92,10 ... ұйғарымдардың |82,0 |70,69 |62,43 |71,16 |68,71|96,56 |110,06 |
| | | | | | | | |
|% -дық ... | | | | | | | ... ... : Электронный журнал – 2009. – апрель. – № 12. |
2008 жылы ... ... ... ... заң бұзушылықтың
мөлшері 38,26 %-ды құраған, ол 2007 жылмен салыстырғанда 6 %-ға, ал ... ... 10 %-ға ... ... ... ... билік субъектілері елдің
экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ... түрде ақпараттарды жинастырады. Сонымен қатар, Заңда көрсетілгендей
түрлі жеке ... ... ... иелері монополияға қарсы органдарға
тиісті, коммерциялық құпия болып саналатын ақпараттарды да беріп отыруы
міндетті. Ал, 1996 жылы 25 ... ... ... ... ... «Монополияға қарсы заңдылықты ... ... ... ... ... ... реттеуші органдар ондай
ақпараттарды коммерциялық салаларға да, мемлекеттік ... да ... ... ... беру ... де қалыптастыруы тиіс. Монополиялық
қызметті реттеуші орган бәсеке заңы ... ... ... бақылау жасайды. Бақылау негізінде бәсекеге кері әсерін
тигізетін бірігулерге, ... ... ... ... ... ірі
келісімдерді қадағалап, істің алдын алу ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша нарықтағы бірігулер көбіне үстемдік
ететін шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ірі ... ... ... байланысты ерекшеленеді. Экономикалық
концентрацияларға ... ... ... ... ... мен экономикалық
үрдістерге саяси араласу да нарықтық қатынастың дамуына кері ... ... ... туғызады.
Ресейдегі нарықтық экономиканың дамуы қоғамда түрлі топтардың пайда
болуына әкелді, топтық мүдделер саяси шешімдерге де ... ... ... пен ірі ... иелері арасындағы байланыстар саясат пен экономиканың
одан әрі күрделене ... ... ... ... ... ... елде саяси және экономикалық элитаның бірігіп ... ... орын ... ... жүйе» деп аталатын топ ... ол ... мен ... экономикаға тікелей қауіп болды. Ал
ресейлік тағы бір ... ... А.К. ... ... ... жекешелендіру нәтижесінде мен мемлекеттік аппараттың сыбайлас
жемқорлығы салдарынан меншік қоғамға бағынбайтын ... ... ... Олар ... ... ... ... қорларын, газ,
түсті металл рудаларын иелініп алып, ... өз ... үшін ... ... БАҚ құралдарына бақылау жасап отыр. ... және заң ... ... ... ... ... Елде ... топтың
классикалық типі қалыптасып, олар экономиканы, ақпартатты, билікті басқарып
отыр. Осы дағдарыстан шығудың жолы экономикада демократиялық негіз құру ... Осы ... ... ... ... бизнестің саяси
ықпалының күштілігін үнемі ескертіп отырады. Саяси инициативаларды жүзеге
асыруда ... ... ... қадағалап ... ... ... байланысты.
Соңғы уақыттарда халықаралық қатынастар байланысында халықаралық
монополия түсінігі ене ... бұл ... екі ... одан да ... ірі ... ... шоғырланған түрінде әлемдік нарықта
орын алып отырған аса ірі тресттерге қолданылады. ТМД –ның ортақ нарығында
үстемдік ететін ... ... ... ... ... ... құрыла бастады. ТМД елдерінің монополияға қарсы саясат
жүргізудегі басты бағыты осы ... ... ... ... Сонымен қатар, осы саясатты жүзеге асырушы ... бір ... ... де ... ... ... ТМД шеңберінде тәжірибе
алмастыру, ақпараттарды тарату, озық іс - шараларды халықаралық ... ... ... ... билік орындарына осы ... оның ... ... ... ... ықпал етеді.
Қазақстанда осы саясаттың негізгі базасы дамыған шетел тәжірибесіне сүйене
отырып ... ... ... іс - ... бірлесе отырып, ғылымға
негізделген саясат етіп құру маңызды. Бір ел көлемінде осындай ... ... шешу ... емес. ТМД елдерінің экономикалық бірлестік құру
барысында адал бәсекеге қолайлы жағдайдың болуы барлық елдердің әлеуметтік,
саяси және экономикалық мәселелерінің дұрыс ... әсер ... ... ... ... одан әрі көтере түседі.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТАБИҒИ
МОНОПОЛИЯЛАРДЫ РЕТТЕУ ... ... ... ... ... монополияларды реттеу
агенттігінің жалпы сипаттамасы
Қазақстанның монополияға қарсы ... ... ... ... және монополиялық қызметті шектеу туралы» 1991 жылғы
11 маусымдағы Қазақ ССР-ының Заңын қабылдаған сәттен басталды. ... ... ... жаңа жағдайларында кәсіпкерлікті дамытуға
бағытталған мемлекетіміздің алғашқы «нарықтық» заңы еді. ... ... ... ССР Президентінің жарлығымен Казақ ССР жаңа экономикалық
құрылымдарды қолдау және монополиялық қызметті шектеу ... ... ... ССР жаңа экономикалық құрылымдарды қолдау және монополиялық
қызметті шектеу мемлекеттік Комитетінің мәселелері туралы» 1991 жылғы ... №428 ... ... қол ... Комитет Республика Президентінің қарамағында болған және
Жоғарғы ... ... есеп ... Комитеттің міндеттеріне
кәсіпкерлікті, бәсекелестікті дамыту, үстем ... ... ... пайдалану, монополиялық қызметін алдын алу, жолын кесу және заңның
орындалуына ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті
дамыту және монополиялық қызметті шектеуге байланысты нормативтік-құқықтық
актілерінің және ... ... ... ... ... және Министрлер Кабинетінің ... ... ... ... даму ... туралы есепті және монополияға қарсы саясатты
жетілдіру ұсыныстарын беріп отыратын. Комитеттің жанынан бәсекеге қабілетті
жаңа өндірістерді құру және ... ... ... несие беру
міндеттерін атқарған кәсіпкерлікті қолдау Қоры құрылады.
1992 жылы Казақ ССР жаңа ... ... ... ... ... шектеу мемлекеттік Комитеті таратылып, орнына
Министрлер кабинетінің құрамына ... ... ... ... ... ... құрылған. Комитет жеңіл өнеркәсіп
Министрлігінің, тамақ өнеркәсіп Министрлігінің демонополизациясын өткізген.
1994 жылы ... ... ... ... ... ... біріктіріп, «Баға және монополияға қарсы саясатты жүргізу»
мемлекеттік Комитетті құрылған болатын. Бұл ... ... ... ... ... және ... жолаушылар
тасымалдайтын көліктерінің ... ... ... құқығын қорғау туралы» заңын нормаларын жүзеге асыруда
бағыттаушы ... ... ... ... 1999 жылғы 13 қазандағы жарлығына
сәйкес Комитет таратылып, орнына Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... дамыту
Агенттігі құрылды. Қазақстан Республикасы Президентінің 1999 жылғы 13
қазандағы жарлығына сәйкес ... ... ... ... ... бір ... ... 2004 жылғы 9 маусымдағы №1382 Президент ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... 2004 жылғы 29 қыркүйектегі №1449
жарлығына сәйкес табиғи монополияларды реттеу және ... ... ... ... ... ... Агенттігіне бағаларды
реттеу функциялары берілді, ал бәсекелестікті қорғау функциялары ... ... ... ... ... және сауда Министрлігінің
құрамында бәсекелестікті қорғау Комитеті құрылды.
Қазақстан Республикасы Президентінің 2007 ... 13 ... ... ... ... басқару жүйесін одан әрі жетілдіру
жөніндегі шаралар туралы» жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасы Индустрия
және сауда министрлігінің ... ... ... таратылып,
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігін (Монополияға қарсы
агенттік) құрылды.
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы органдары 1991 ... ... ... ... ... өз ... жетілдіру мақсатында қазіргі
кезде ... ... ... ... ... жеке ... ... Республикасының Табиғи ... ... және ... ... Бәсекелестікті қорғау агенттігінен
тұрады. Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаттың ... ... ... ... ... жеке Агенттік арқылы
жүргізетінің айту керек. Көптеген өркениетті елдерде ... ... ... салалық ведомстволарға жүктеледі.
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау ... ... ... ... ... ... тиісті тауар нарықтарында
бәсекелестікті қорғау және монополистік қызметті шектеу және ... ... ... ... басшылықты, сондай-ақ заңнамада
көзделген шекте салааралық үйлестіруді және өзге де ... ... ету және ... ... жүзеге асыратын орталық атқарушы орган
болып табылады[2].
Агенттіктің аумақтық бөлімшелері – жеті өңірлік инспекциялары бар.   
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... адал бәсекелестікті дамытуға жәрдемдесу;
- Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасын құқықтық
бұзушылықтардың алдын алу, ... және ... ... ... ... ... ... бәсекелестікті шектейтін нарық ... ... ... ... ... қорғау агенттігі жүктелген
міндеттерге сәйкес мынадай функцияларды жүзеге асырады:
мемлекеттік саясатты ... ... ... ... ... және монополистік қызметті ... ... ... іске ... қорғау және монополистік қызметті шектеу саласындағы
мемлекеттік органдар мен өзге де ... ... ... ... қарсы орган құзыретінің мәселелері бойынша халықаралық
ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... сақталуына
мемлекеттік бақылауды жүзеге асырады;
мемлекеттік органдардың бәсекелестікті ... және ... ... іс-әрекеттерінің (әрекетсіздігінің) жолын кеседі;
экономикалық шоғырлануға бақылауды жүзеге асырады;
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... көзделген бұзушылықтарды қоспағанда, тиісті ... ... ... ... ... ... ... алдын алады
және оны жояды;
нарық субъектілерінің бәсекелестікке қарсы келісімдерін және келісілген
іс-әрекеттерін, жосықсыз бәсекені болдырмайды және олардың жолын ... ... ... ... ... ... шараларды әзірлейді;
бәсекелестікті дамыту, монополистік қызметті шектеу және ... ... ... ... ... ... актілерді
әзірлейді және келіседі;
тауар нарығындағы бәсекелес ортаның жай-күйін ... және ... ... тауар нарығында үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық
субъектілерінің қызметін талдауды және оның ... ... ... ... ... ... ие ... субъектілерінің мемлекеттік
тізілімін қалыптастыруды және жүргізуді жүзеге асырады;
тауарлардың өзара алмастырылу критерийлерін, оларды ... ... ... тауар нарығының шекараларын қаржылық ұйымдарға
қатысты - қаржы нарығы мен ... ... ... мен ... ... мемлекеттік органмен келісім бойынша айқындай отырып, ... ... ... ... ... және ... жүргізу
әдістемесін бекітеді;
тауарларын реттелетін ... ... ... ... ... ... монополиялық жағдайға ие нарық субъектісі
белгілеген монополиялық жоғары (төмен), ... ... ... ... ... және ... төмен бағаларды айқындау
жөніндегі әдістемені бекітеді;
нарық субъектілері мен ... ... ... ... ... заңнамасын бұзушылық фактілері бойынша
Қазақстан Республикасының монополияға ... ... ... тергеу жүргізеді;
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасында көзделген
өкілеттігін ... ... үшін ... ... ... тәртіппен мемлекеттік органдардан, оның ішінде статистика
органдарынан, салық және кеден органдарынан, нарық ... ... ... және өзге де жеке және ... ... қажетті ақпаратты,
оның ішінде коммерциялық және өзге де заңмен қорғалатын ... ... ... сұратады және алады;
нарық субъектілеріне Қазақстан Республикасының монополияға қарсы
заңнамасын бұзушылықтарды және олардың салдарларын жою, ... ... ... ... ... монополияға қарсы заңнамасына
қайшы келетін шарттарды бұзу ... ... егер ... бір ... сатып алушылармен шарт жасасудан негізсіз бас тарту не жалтару ... ... ... өзге ... шарт ... ... орындалуға
міндетті нұсқамалар шығарады;
мемлекеттік органдарға өздері қабылдаған актілердің ... жою ... ... ... бұзушылықтарды тоқтату, сондай-ақ өздері жасаған
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бұзу немесе өзгерту туралы ... ... ... Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде
белгіленген тәртіппен ... ... ... ... ... ... ... жазаларды қолданады;
сотқа талап қойып және өтінішпен жүгінеді, сондай-ақ соттар Қазақстан
Республикасының монополияға қарсы ... ... мен ... ... ... ... процестерге қатысады;
реттеуші органдармен бірлесіп, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ұсыныстар енгізеді;
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы ... ... ... ... ... қылмыстық іс қозғау туралы мәселені
шешу Үшін құқық қорғау ... ... ... органдарға Қазақстан Республикасының тауар нарықтарындағы
бәсекелестікті қорғауға және дамытуға бағытталған іс-шаралар өткізу ... ... ... ... ... жай-күйі және
монополистік қызметті шектеу жөнінде қолданылатын шаралар туралы жылдық
есепті жыл ... ... ... ... ... және
Қазақстан Республикасының Үкіметіне 1 маусымнан кешіктірмей жібереді;
мемлекеттік кәсіпорындарды, акцияларының елу пайыздан астамы ... ... ... және ... аффилиирленген тұлғаларды құру,
мұндай құру ... ... ... ... ... ... ... ала келіседі;
мемлекеттік органдардың нарық субъектілеріне мемлекеттік көмек беруін
келіседі;
тауар нарықтарын талдау нәтижелері бойынша ... ... ... ... Үкіметіне тауар нарығын реттелетін
нарықтарға жатқызу жөнінде, оның ішінде мемлекет ... ... ... ... ... және ... қызметтер номенклатурасы бойынша
ұсыныстар енгізеді;
тауар нарығын реттелетін ... ... ... ... ... осы ... Үстем немесе монополиялық жағдайға ие нарық субъектісіне
тізілімнен Үзінді көшірме жібереді;
реттеуші органдарға табиғи монополиялар субъектілерінің немесе қызметін
реттелетін ... ... ... ... ... ... ... монополиялар және реттелетін нарықтар туралы
заңнамасын бұзуының ... ... ... ... және ақпаратты
немесе материалдарды береді;
реттеуші органдармен бірлесіп, нарық ... ... ... монополиялар және реттелетін ... ... ... ... кесу ... ... іс-шаралар жүргізуге
қатыса алады;
құқық қорғау органдарына ... ... ... ... ... ... ... қорғау органдарына тауар нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйі
туралы ... ... пен ... ... ... ... ... сауал салуы бойынша өз құзыреті шегінде
зерттеулер, сараптамалар жүргізеді және ... ... ... ... ... бойынша қорытындылар береді;
құқық қорғау органдарының, оның аумақтық бөлімшелерінің қаулылары ... ... ... өз ... ... ... ... заңнамасының бұзылуын тергеу жөніндегі іс жүргізу әрекеттері мен ... ... Үшін ... ... ... тауар нарықтарының шекараларын айқындайды;
экономикалық шоғырландыруды ... ... ... ... ... акцияларының елу пайызынан астамы ... ... ... және ... ... тұлғаларды құру туралы
өтінішхаттың, нарық субъектілері ұсынатын өнімнің монополиялық ... ... мен ... ... ... монополиялық тауарлардың
босатылу бағалары мен табыстылық деңгейі;
Қазақстан Республикасының монополияға ... ... ... ... ... ... бөлу ... оның құрамынан құрылымдық
бөлімшелері базасында бір немесе ... ... ... ... ... ... қойып, сондай-ақ бәсекелестікке қарсы келісімдер мен
келісілген іс-әрекеттер жасау ... ... ... ... алып
қоюдан босату туралы өтінішхатпен сотқа жүгінеді;
тіркеуші органдарға тиісті тауар нарығында үстем немесе монополиялық
жағдайға ие ... ... ... және ... ... елу ... ... мемлекетке тиесілі заңды
тұлғалардың және монополияға қарсы органның келісімі бойынша ... ... ... ... ... ... Республикасының монополияға қарсы заңнамасында көзделген
жағдайларда мәмілелерді жүзеге асыруға, нарық субъектілерін, ... ... және ... ... ... құқықтарды
мемлекеттік тіркеуге, қайта тіркеуге алдын ала жазбаша келісімін ұсынады,
сондай-ақ ... ... ... ... өзге ... атқарады.
Агенттік және оның аумақтық бөлімшелері Агенттіктің біртұтас жүйесін
құрайды. ... ... ... ... ... және ... ... Төраға басқарады.Төрағаның ұсынысы
бойынша Төрағаның Қазақстан Республикасының Үкіметі қызметке тағайындайтын
және қызметтен босататын орынбасарлары ... ... ... органның
басшысы болып табылатын төраға басқаратын Басқарма монополияға қарсы
органның алқалы ... ... ... ... бес ... ... ... монополияға қарсы органның басшысы, оның орынбасарлары
және Қазақстан Республикасының Үкіметінен екі өкіл кіреді [18].
Монополияға ... ... ... құзыретіне:
бәсекелестік саясатын қалыптастыру және дамыту саласындағы ... ... ... ... ... әдістемелерді бекіту;
экономикалық шоғырлануға келісім беру немесе ... салу ... ... қайта қарау немесе күшін жою туралы шешімдер қабылдау;
жекелеген ... ... ... ... және
монополистік қызметті шектеу жөнінде ... ... ... ... ... есепті мақұлдау;
нарық субъектісін мәжбүрлеп бөлу ... оның ... ... ... бір ... ... ... тұлғаларды бөліп шығару
туралы талап қойып сотқа жүгіну туралы шешім қабылдау;
бұзушылықтар туралы мәліметтерді ... ала ... ... ... ... ... ... мерзімін ұзарту туралы шешім қабылдау;
монополияға қарсы орган Басқармасының жұмыс регламентін бекіту;
монополияға қарсы органның құзыретіне кіретін ... ... ... және ... ... кіреді.
Агенттіктің Төрағасы Қазақстан Республикасының Парламентінде, өзге де
мемлекеттік органдар мен ұйымдарда Агенттіктің атынан ... ... ... актілердің жобаларын келіседі және қол қояды және өз
құзыретіне ... ... да ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің келісімі
бойынша Қазақстан Республикасының Президенті қызметке тағайындайтын ... ... ... хатшы басқарады.
Жауапты хатшы негізгі міндеттері:
Агенттік Төрағасы қалыптастыратын саясатты іске асыруды қамтамасыз
етеді және оның ... мен ... ... ... басшылық жасауды жүзеге асырады және оның
бөлімшелерінің жұмысын ұйымдастырады, үйлестіреді және ... ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырады;
Агенттік Төрағасымен келісілгеннен кейін Қазақстан ... ... ... штат ... ... ... ... және
аумақтық бөлімшелерінің құрылымы мен штат санын ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелері туралы ережелерді бекітеді;
Агенттіктің тәртіптік, аттестаттау және ... ... ... ... ... ... атқарушылық және еңбек тәртібін
сақтауды, кадр қызметінің жұмысын және құжат айналымын ... ... ... ету және оған ... міндеттерді
орындау мақсатында мемлекеттік сатып алуды жүргізуді ұйымдастырады;
Агенттік Төрағасымен келісілгеннен кейін Агенттік департаменттері ... ... ... ... ... бөлімшелерінің
басшылары мен басшыларының орынбасарларын қызметке тағайындайды және
қызметтен босатады;
еңбек ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың құзыретіне жатқызылған қызметкерлерді қоспағанда,
Агенттіктің қызметкерлерін қызметтерге ... және ... ... ... ... ... іссапарға
жіберу, демалыс беру, материалдық көмек көрсету, даярлау ... ... ... ... Үстемеақылар мен сыйақы төлеу мәселелерін
шешеді;
Агенттік Төрағасының келісімі бойынша еңбек ... ... ... ... ... мен лауазымды тұлғалар құзыретіне
жатқызылған қызметкерлерді қоспағанда, Агенттік қызметкерлерінің тәртіптік
жауапкершілігі мәселелерін шешеді;
Қазақстан Республикасының ... ... ... Үкіметі
және Агенттік Төрағасы бекітетін ... ... ... ... әзірлеуді қамтамасыз етеді;
Агенттіктің жыл сайынғы жұмыс жоспарын және оның қызметінің нәтижелері
туралы жыл сайынғы ... ... ... ... және Төрағаға бекітуге
ұсынады;
Агенттіктің қаржыландыру жоспарлары мен қаржылық есептілігін әзірлеуді
қамтамасыз етеді және Төрағамен келісілгеннен кейін ... ... ... ... мен ... ... құзыреті шегінде нормативтік құқықтық актілердің жобаларын
әзірлеуді ұйымдастырады;
Агенттікке келісуге келіп түскен ... ... ... бойынша қорытындылар дайындауды ұйымдастырады;
өз өкілеттіктері ... ... ... және өзге ... ... ... Агенттікті білдіреді;
Қазақстан Республикасының заңдарында және Қазақстан Республикасы
Президентінің актілерінде жауапты хатшыға жүктелген өзге де ... ... ... ... консультативтік-кеңесші орган болып
табылатын алқа құрылады. Алқаның сандық және дербес ... ... ... ... және ... ... басшыларының
қатарынан бекітеді. "Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... және қорғау орталығы" акционерлік қоғамы 100%" қызмет істейді.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу ... ... ... ... және ... ... салаларын
қоспағанда, табиғи монополиялар салаларындағы және реттелетін нарықтардағы
басшылықты, темір жол көлігі, электр және жылу ... ... ... газ, ... ... ... ... порт қызметі саласындағы
реттелетін нарық субъектілерінің өніміне, тауарлары мен ... ... ... ... ... белгілеген
номенклатура бойынша өнімдерге, тауарларға және қызметтерге ... ... ... ... ... ... тәртібін
бақылауды, Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... ... ... өз ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорындардың қызметін реттеуді, сондай-ақ "Электр энергетикасы туралы"
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ұйымдардың қызметін бақылау мен реттеуді ... ... ... ... ... ... ... Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің аумақтық
органдары - заңды тұлғалар болып табылатын Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... қалалары
бойынша департаменттері бар.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
саясатты қалыптастыру жөнінде берілген өкілеттіктер шегінде ұсыныстар
әзірлеу;
табиғи монополиялар және ... ... ... қызметін
реттеу және бақылау;
темір жол көлігі, электр және жылу энергетикасы, мұнай өнімдері мен
газ, мұнайды ... ... ... порт ... ... нарық субъектілерінің тауарларына бағаларды реттеу;
Қазақстан Республикасының ... ... ... бойынша
өнімдерге, тауарларға және қызметтерге бағаларды реттеу;
мемлекеттік органдардың ақылы қызмет көрсету тәртібін бақылау;
мемлекеттік монополияға ... ... өз ... ... ... кәсіпорындардың қызметін Қазақстан Республикасының заңнамасына
сәйкес реттеу;
табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар субъектілерінің қызметін
жүзеге ... ... ... ... қорғау;
Агенттіктің қарамағындағы мемлекеттік басқару салаларында тұтынушылар
мен қызмет берушілер арасындағы мүдделердің теңгерімін ... ... ... және ... нарықтар субъектілерінің тиімді
жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
телекоммуникация және почта байланысы саласындағы нарықты ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымына кемсітусіз қол жеткізуді қамтамасыз ету;
берілген өкілеттіктер шегінде Агенттіктің қарамағындағы мемлекеттік
басқару салаларындағы бәсекелестікті дамытуға жәрдемдесу ... ... ... Табиғи монополияларды реттеу агенттігі және оның
аумақтық органдары Агенттіктің бірыңғай жүйесін құрайды. ... ... оған ... ... ... үшін жеке жауап беретін
Агенттіктің төрағасы және басқарманың алқалы ... - ... ... ... ... ... ... реттеу агенттігінің пайда
болу тарихы келесі кестеде ... 3 – ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңдері
|Құрылу уақыты ... ... |
| 1991 ... 31 тамыз ... ... ... ... |
| ... мен жаңа ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| 1993 ... 11 ... ... қарсы саясат жүргізетін |
| ... ... ... ... |
| ... ... және баға ... жылдың 15 шілдесі |жүргізетін Қазақстан Республикасының |
| ... ... |
| ... ... экономика |
|1997 жылдың 4 наурызы ... ... ... баға және |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| 1998 ... 21 ... |Қазақстан ... |
| ... ... және ... |
| ... ... ... ... және ... ... Комитеті |
| 1998 жылдың 30 маусымы ... ... ... |
| ... ... және бәсекені |
| ... ... |
| 1999 ... 13 ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... шағын бизнесті қорғау Агентігі |
| 2002 жылдың 28 тамызы ... ... ... |
| ... ... және ... |
| ... ... |
| 2004 ... 9 маусымы |Қазақстан Республикасының ... |
| ... ... және ... |
| ... ... ... 3 жалғасы | |
| | ... ... 29 ... ... ... ... ... 3 жалғасы ... ... ... |
|Ескерту. ... ... ... ... ... Шәдібекұлы -
Агенттік төрағасы, Александр Александрович Конопляный – Агенттіктің жауапты
хатшысы, ... ... ... - ... төрағасының орынбасары,
Құдайбергенов Ескендір Копбосынұлы - Агенттік ... ... ... ... - ... төрағасының орынбасары.
Сурет 3 . ҚР Табиғи монополиялады реттеу агенттігінің орталық аппаратының
құрылымы
Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және
лауазымнан босатады. Агенттік төрағасының ұсынысы ... ... ... ... ... лауазымға тағайындайтын және
лауазымнан босататын үш орынбасары ... ... ... монополияларды реттеу агенттігі
басқармасының құрамына Агенттіктің ... оның ... ... ... өкілдер кіреді.
Қазақстан Республикасы Табиғи ... ... ... ... ... монополиялар және реттелетін ... ... ... ... ... тарифтерді (бағаларды, алым ставкаларын) немесе олардың шекті
деңгейлерін есептеудің кемсітусіз әдістемелерін бекіту туралы, ... және ... ... ... ... ... ... енгізілген табиғи монополиялар және
реттелетін нарықтар субъектілерінің ... ... ... ... ... монополиялар және реттелетін нарықтар субъектілерінің
мемлекеттік тіркелімінің республикалық бөліміне ... ... және ... ... ... ... ... энергия шығысының техникалық және технологиялық нормаларын бекіту
туралы, табиғи ... және ... ... субъектілерінің
мемлекеттік тіркелімінің ... ... ... табиғи
монополиялар және реттелетін нарықтар субъектілері персоналының нормативтік
санын бекіту туралы, табиғи монополиялар және ... ... ... ... республикалық
бөліміне енгізілген табиғи монополиялар және ... ... ... бағдарламаларын бекіту ... ... және ... ... ... мемлекеттік
тіркелімінің республикалық бөліміне енгізілген табиғи монополиялар және
реттелетін нарықтар субъектілерінің ... ... ... ... ... ставкаларын) немесе ... ... және ... сметаларды бекіту туралы, уақытша төмендету
коэффициентін белгілеу туралы шешімдер қабылдау, темір жол көлігі, ... жылу ... ... ... мен газ, ... тасымалдау,
азаматтық авиация, порт қызметі саласындағы  ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілеген
номенклатура бойынша тауарларға (жұмыстарға, қызметтерге) бағаларды реттеу
жөніндегі мәселелерді ... ... ... ... ... ... туралы ережені қарау және мақұлдау жатады[5].
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің келісімі бойынша Қазақстан
Республикасы Табиғи ... ... ... ... ... ... Президенті лауазымға тағайындайды және лауазымнан
босатады. Жауапты хатшы өз қызметін жүзеге асыру ... ... ... Қазақстан Республикасының Премьер-Министріне,
Агенттіктің төрағасына есеп ... ... ... ... бақылауды
Мемлекет басшысы не оның уәкілеттік беруі бойынша Қазақстан ... ... ... Қазақстан Республикасының Премьер-
Министрі және Агенттіктің төрағасы жүзеге асырады.
Жауапты хатшысы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қызметкерлеріне орындауға міндетті тапсырмалар
беруге, өзге де ... ... ... ... ... ... жатқызылған мәселелерді шешу үшін қажетті ақпаратты,
құжаттар мен материалдарды сұратуға және алуға, жеке ... ... ... құқығы бар.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу агенттігінің
консультативтік-кеңесші органы болып табылатын алқасы ... ... ... ... құрамын Агенттіктің құрылымдық бөлімшелері басшыларының және
аумақтық органдарының ішінен Агенттіктің төрағасы ... ... ... саясаттың саяси - құқықтық негіздерін
сараптау және осы саясатты жүзеге ... ... ... Республикасы территориясында жүргізілетін монополияға қарсы
саясат үкіметтің экономикаға араласу тәртібі бойынша іске асады. ... ... - ... ... бір ... ... ... заңнамалар мен құқықтық негіздерге сүйенеді. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... белгіленіп
отыруы тиіс. Шаруашылық субъектілерінің ісін ... ... ... мәселесі, белгілі бір іспен ... ... ... ... ... ... алу ... бастапқы ұйымдастыру жұмыстары тек
мемлекеттік билік органдарының араласуымен жасалады. Шаруашылық операциялар
барысында келісім шарт ... ... ... ... беру ... ... ... деңгейде қабылданған арнайы нормативтік актілері мен
заңнамалары арқылы жүргізіліп отырады. Экономикалық ... ... ... ... ... ... осы ... базаны құруда
негізгі тірек болып есептеледі. Үкімет шаруашылық субъектілеріне ... ... ... ... мемлекеттік дәрежедегі маңызды әлеуметтік
мәселелерге олардың көңіл ... ... ... ... ... ... ... рөлінің басымдылығы экономиканың әлеуметтік бағытын
ұмытпауға дағдыландырады. ... ... ... пен ... ... ... ... жүргізуі еркін түрде жүзеге асырылады.
Мемлекет нарықтық ... ... ... ... ... ... ... қатысты жанжақты саясат жүргізіп отырады.
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаты негізінен ... 9 ... № 272-1 ... ... ... 2001 жылдың 19
қаңтарындағы № 144-11 «Бәсеке және монополистік қызметті ... ... ... 9 маусымындағы № 232-1 «Жосықсыз бәсеке туралы», Қазақ ССР –
інің 1991 жылдың 5 ... ... ... ... туралы»
Заңдарына және Қазақстан Республикасының Конституциясына, ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық Кодексіне және Қазақстан Республикасының
Президентінің Жарлығына, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... монополияға
қарсы саясатының құқықтық негіздері 4 ... ... ... ... нарықтық қатынастарды реттеу деңгейін
анықтайды, монополиялардың қызметін реттеумен қатар, әкімшілік ресурстардың
да ... тыс ... шек ... ... ... мемлекеттің
реттеушілік қызметінің балансын сақтауына ықпал етеді.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 3 бабында мемлекеттiк билiктiң
бiрден - бiр бастауы – ... деп ... ... ... қарсы
саясаттың негізгі бағыты халықтың тұрмыс - тіршілігін көтеру болса, осы
саясаттың нәтижелігін анықтайтын да ... ... ... Ата ... ... ... ... Республикасында мемлекеттiк меншiк пен жеке
меншiк танылады және бiрдей қорғалады делінген. Мемлекеттік меншікпен қатар
жеке ... ... ел ... рұқсат етілген және бұл ... ... ... 4 . ... Республикасындағы монополияға қарсы саясаттың құқықтық
негіздері
Осы баптың 2 бөлімінде меншiк мiндет жүктейдi, оны ... ... де ... ... тиiс деп көрсетілген. Қазақстанның алдындағы
стратегиялық міндет ... ... құру ... ... қарсы саясат та осы міндетті шешуге ... ... ... ... ... әлеуметтік мәселелерін
шешуге бөгет болады.
Нарық субъектілерінің пайда табу мақсатында мемлекеттік ... ... ... ... Осы ... ... ... монополистер мен
үстемдік етуші фирмалардың ... ... ... билік
органдарының назарында болады. Қазақстан Республикасының Конституциясының
26 ... 4 ... ... ... ... еркiндiгiне, өз мүлкiн
кез келген заңды кәсiпкерлiк қызмет үшiн еркiн пайдалануға ... ... ... ... ... әрі ... Жосықсыз бәсекеге
тыйым салынады.» деп жазылған [89]. ... ... ... ... ... ... ... етілген кәсіпкерлік іспен айналысуына
тосқауыл қоюы заңсыз деп ... ... ... 26 ... 4 ... ... жүргізіліп отырған
монополияға қарсы саясаттың конституциялық негізі болып саналады.
Қазақстандағы монополияға қарсы заңнама ел ... ... ... ... ... ... ... билік
органдары мен меншіктің түріне байланыссыз барлық субъектілердің арасында
туындайтын қарым - қатынастарды да реттейді. ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Материалдық
құқық нормалары осы процестерге қатысушылардың ... мен ... ... ... ... ... заңнамасы жосықсыз
бәсекені шектеу, алдын алу және ... салу ... ... ... ... жүргізуші органдар осыған қосымша монополиялық қызметті реттеу
істеріне де бақылау жасайды. Монополияға ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік монополия мәселелерін қамтиды.
Монополияға қарсы күрес заңнамасының мақсаттарының бірі - ... ... және ... ... ... ету.
«Қазақстан Республикасының заң актілерінде белгіленген жағдайларды
қоспағанда, қызметтің ... да бір ... ... жаңа ... ... ... және негізсіз кедергі жасауға, сондай-ақ
қызметтің жекелеген түрлерін ... ... ... ... ... ... ... бір түрлерін өндіруге тыйым
салуға болмайтындығы туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Заңының 2 тарауының 13 бабында
айтылған. Қазақстан Республикасының кез ... ... заң ... ... ... өзі ... ... іспен айналысуына құқылы. Тиісті
билік субъектілері нарыққа ... жаңа ... ... ортасында болуын
қамтамасыз етуі тиіс. Қазақстан Республикасында нарық ... ... ... алу мен ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында қалыптасып келе жатқан монополияға қарсы саясаттың құқықтық
базасы мемлекеттің және қоғамның мүддесін анықтайды, осы ... мәні ... жеке және ... тұлғалардың міндеті мен құқығын көрсетеді. Нарық
субъектілерінің заң шеңберінде жасалған қызметінің қандай түріне ... ... ... ... күрес саясатын бұрмалау болып табылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексінің жалпы бөлімінің 10
бабының 2 бөлімшесінде «Мемлекет ... ... ... ... және оны ... мен ... ... етеді» деп жазылған.
Монополияға қарсы заңнама ел территориясындағы кәсіпкерлікті ... ... ... ... бірі ... ... субъектілерінің жұмысын
реттейді. Ал осы құжаттың 11 ... ... ... ... ... салынатындығы айтылады. Заңды бәсекені шектеуге немесе
жоюға, негізсіз артықшылықты пайдалануға, тұтынушылардың құқығы мен ... зиян ... ... ... және де басқа қызмет
түрлеріне тыйым салынады. Бәсекені шектеу мақсатында ... ... (заң ... көрсетілгеннен басқа) пайдалануға жол
берілмейді. Соның ішінде бәсекені шектеу немесе тауардың ... ... ... баға ... үшін айналымнан тауарды алып тастау, өндірісті
тоқтатау арқылы нарықтағы үстемдік ... ... ... ... ... ... ... жағдай заңнамада қазіргі нарықтық
шындық объективті бейнеленеді. Монополияға ... ... ... ... реттеуге мүмкіндіктерін пайдалануға ерекше
мүдделілік танытады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... негізіне де өзгерістер енгізді деп жазады ... ... ... Сол өзгерістердің біріне Қылмыстық
Кодекстегі бұрын болмаған, монополияға ... ... ... ... ... ... баптың енгізілуі жатады.
Конституцияға сәйкес, монополиялық қызмет ... ... ... ... ... ... көздемеген және
тұтынушылардың құқығына зиян тигізбеген жағдайда ... ... ... ... ... ... жағдай да заңсыз ... [7]. ... ... ... ... қалыптастыруда
экономикалық тиімділігі мен қоғамға ... ... және ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан үнемі
бақылауда болады, мемлекеттік тізілімге енгізіледі. ... ... бірі - ... ... шартымен енген жаңа субъектілерге
кедергі келтірмеу, тұтынушылардың таңдау варианттарын кеңейту. ... ... ... ... ... және ... шектеу туралы» Заңының 16 бабында толығымен сипатталған. Үстемдік
жағдайға ие фирмалар ... ... ... қажетті мәліметтерді беріп
отыруы тиіс, басқа де елдердегідей бәсеке шарттарын ... ... ... баға ... ... ... жасау арқылы бұзуға тыйым салынады.
Заңға сәйкес коммерциялық құпия ... ... ... ... ... зардап шеккен жақ тиісті органға жосықсыз бәсекені тыю жөнінде
шағымдана алады. Басқа ... ... ... бар ... отырып өндірген тауарды шығаруға тыйым салынады, демек, ... ... салу мен заң ... ... салу ... ... ... билік орган бір жағынан, нарық
субъектілерінің ... ... ... ... ... ... маңызы бар құпияларға, оның жария болмауына кепілдік етуі тиіс.
Осы мәселеге байланысты Қытай ... ... ... ... ... көптеген үлгі аларлық тұстары кездеседі. Жосықсыз бәсекенің
түріне құпияны жариялаумен қатар, пара беруде кіреді.
Монополияға қарсы ... ... ... ... теориялық
тұжырымдамаларды ескеріп, соларға негізделген саясат қалыптастыру нәтиже
беретіні анық. ... ... ... ... ... сарапшылар
кеңестерінің жұмысына ғалымдар мен мамандар да ... осы ... 11 ... ... ... ... мемлекеттік органның жанынан
құрылған сарапшылардың монополияға қарсы саясат жүргізудегі рөлі белсенді
түрде жүреді. Біздің ... ... ... ... ... ... жұмыстарын бәсекені дамыту мен монополистік ... ... пен ... ісіне және ынталандыру мәселелеріне
бағыттау нақты ... ... ... ... ... әр түрлі мүдделі
топтардың өкілдері еніп, олардың қызығушылығын ұштастыра білуі де ... ... ... ... ... да, ... ... да осы заңнама аясында зерттеуге тапсырыстар ... ... ... ... ... және бизнес субъектілерінің ортақ мақсаттарын
тауып, соның негізінде тиімді тәжірибелерді ... ел ... әрі ... ... етуі тиіс.
Кез - келген өркениетті елдердің негізгі заңында монополияға қарсы
саясат пен оны ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігіне сәйкес қалыптасқан монополияға қарсы саясат ғана өз
нәтижесін бермек.
Мемлекеттік органдардың бәсекені ... ... ... мен
іс - әрекеттері жоғарыда аталған заңның 2 тарауының 13 ... ... ... осы заңы алты ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңында 8 түрлі монополистік іс -
 әрекетке тыйым салынады. Соның ішінде рынок субъектілерінің ... ... ... ... ... ... ... әкеп соғатын болса,
олардың бірлестік ... ... ... жатады. Осы тарауда
мемлекеттік органдардың рынок субъектілерін қайта құруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... заңдарда
көрсетілген жағдайларда монополияға қарсы органмен келісілуі тиістілігі де
айтылады. Монополияға қарсы орган бәсеке саясатын дамыту мен ... ... ... тек ... ... түрінде болмауы аса
маңызды. Шетел тәжірибесіне сүйенсек, кез-келген заң бұзу ... ... ... ... ... зияндығы өлшенеді. Монополистік қызмет
қоғамға зияндық көрсетпесе, заңмен ... ... ... байланысты монополияға қарсы саясат жүргізуші билік ... ... ... кеңес беруші ретінде өзгеріп отырады.
«Бәсеке және монополистік қызметті шектеу туралы» Заңының 3 ... ... ... түрлерін белгілейді. Осы ... ... ... ... мен олардың бірлестіктерін құрудың, қайта
ұйымдастырудың, таратудың мәселелері мемлекеттік ... реті ... ... 1 ... ... ... тауар рыногында үлесі
35 процентен асатын ... ... ... тиісті тауар рыногында
үстем жағдайға ие нарық субъектілерін ісін ... ... ... ие рынок субъектілерін таратуға байланысты монополияға ... ... ... ... субъектілерінен қажетті ақпараттар мен
мәліметтерді талап етуге құқылы. Ал, ... ... ... ... ... ... Құжаттарды алған күннен ... 30 ... ... ... ... ... ... хабарлайды. Монополияға
қарсы орган нарық субъектілерінің өтінішін заңда белгіленген ... ... ... ... ... ... ... - мәселені сот арқылы шешуге негіз болып саналады. Осы
операцияларға байланысты монополияға қарсы органның ... ... ... ... ... сот арқылы жарамсыз деп саналады.
Осы тараудан монополияға қарсы саясатты жүзеге асыруда сот билігінің рөлін
анықтайтын ... ... ... ... Сот ... ... іске
асуын қорғай отырып, монополияға қарсы саясаттың нәтижелігін қамтамасыз
етеді.
Аталған ... 18 ... ... ... жарғылық
капиталындағы акцияларды (үлестерді, пайларды) иелену кезіндегі және ... ... ... қарсы заңдардың сақталуының мемлекеттік бақылау
тәртібі жазылған. Заңға сәйкес, монополияға қарсы орган ақпаратты алдын ала
зерделенгеннен кейін, оны ... ... ... ... ... үстем жағдайының пайда болуына немесе күшеюіне және бәсекені
шектеуге апарып ... ... ... ... ... ол аталған
мәміленің монополияға қарсы заңдарының талаптарына ... ... ... шешім қабылдайды. Рынок субъектілерінің акция, пай иемдену
сияқты операцияларына да ... ... ... бақылау жасайды, бәсекені
қамтамасыз етуге бағытталған талаптары орындалған кезде орган ... ... ... ... ... бәсекеге жол берілмейтіндегі айтылады
және онда жосықсыз бәсеке Қазақстан Республикасының заң ... және ... ... Қазақстан Республикасының «Жосықсыз
бәсеке туралы» Заңында кәсіпкерлік ... ... ... мен жою ... ... алуға бағытталған физикалық және жеке ... ... ... ... мен ... басқару органдарының іс -
 әрекеттері (әрекетсіздігі) жосықсыз бәсеке деп түсіндіріледі. Жосықсыз
бәсекені реттеу, бәсекені ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізетін органның негізгі
міндеттерінің бірі. Жосықсыз ... ... ... ... заң ... ... ... заңды бәсекелестікке шектеу кезінде
ғана монополиялық ... ... ... ол ... ... ... ... қызығушылары мен құқықтарын ... ... ... ... жосықсыз бәсекені толық және бірден тыю,
сонымен қатар ... ... ... ... шектелуіне және
реттелуіне, еркін кәсіпкерлік құқығын іске асыруға кепілдік береді.
Қазақстан ... ... және ... Министрлігі жанынан
құрылған бәсекені қорғау және нарық монополизмімен ... ... ... жүзеге асыру басты бағытына жатады. ... ... 5 ... ... 10 түрі сипатталған. Осы баптың 1-тармақшасында фирмалық
атауын, тауар белгісін, қызмет ... ... ... ... ... ... мен сатушылары жайында жаңсақ ... ... ... бір түріне жатады делінген. Осы тармақ
тұтынушылардың құқығын қорғау мен ... ... ... ... ... Нарық субъектілерінің тұтынушыны шатастыратын ... ... ... ... ... Республикасының «Тұтынушылардың
құқықтарын қорғау туралы» заңының 6 бабында ... ... ... ... және ... ... алу құқығына қарама - қайшы келеді.
Жосықсыз бәсеке тек бәсекелес нарық субъектілеріне ғана емес, сонымен қатар
тұтынушыға да орасан ... ... ... ... ... ... ... істерінің біріне
жалған ақпарат, жарнамалар жатады. Бәсеке механизмнің негізгі элементі
ретінде жарнама ... мен ... ... отырады. Сонымен
қатар өз өнімдері туралы ... ... ... ете отырып, фирмалардың
арасында жарыстастықты арттырады. Демек, өнім ... ... ... ... жарнаманың тұтынушыға тигізетін әсерлерін өз пайдасына
шешіп, оларға жалған ... ... ... фирмалардың өнімі туралы
кемсітуші ақпараттар беретіндігі кездесіп отырады. Өз өнімдерін осылай
жарнамалау, ... ... ... ... ... ... ... саналады. Кәсіпкерлік ісін жарнамалау Қазақстан Республикасының
«Жарнама туралы» ... ... Осы ... 6 ... ... саласын
мемлекеттік реттеу жайында айтылған. ... 2 ... ... ... негізгі мақсаттары ұлттық мүддені қорғау, қоғамдық
құндылықтар мен ... ... ... ... тигізетін
жарнамалардың, жөнсіз жарнамалардың алдын алу мен тыю, ... ... деп ... ... Заң мен ... ... ... Заңының жосықсыз
бәсекеге жол бермеу турасындағы мақсаттары бір. ... ... ... ... ... жарнама жататын болса, онымен күресу осы
екі заң арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... да осы заңдардың күшеюіне ықпалын тигізіп отыр. Осы
барыста ... ... ұйым ... өз ... ... қатар,
заң бұзушылыққа жол берілмеуін де қадағалап отыруын насихаттайды. Осындай
қоғам белсенділігі өндірушінің де ... ... ... әділ шешімдер табуда құқықтық нормаларға сүйене отырып, қоғамның
дамуына сапалы үлес ... ... ... тек қоғамға зиянын тигізбейді,
мемлекеттік саясаттың толық жүзеге асырылуына нұқсан келтіреді ... ... ... ... ... әр түрлі заңдар арқылы кепілдік бере отырып, олардың ... ... ... ... ... қадағалайды. Мемлекеттік билік
органдары мен ... ... ... ... ... ... ... бәсекені шектейтін нормативтік актілер қабылдауы да заңға
қайшы келеді. Монополияға қарсы органның ... ... ... ... шарттар қоюы заңды бұрмалаушылық болып есептеледі.
Осындай келеңсіз ... жол ... ... ... ... де белгіленген заңмен жазаланады. Нарық субъектілерімен
қатар, монополияға қарсы ... ... ... туралы
аталған заңнаманың 6 бабында жазылған. Ал, жосықсыз ... жол ... ... ... ... субъектілеріне қарсы қылмыстық іс
қозғау туралы құқық қорғау органдарына құжаттар жіберуге монополияға қарсы
органның толық құқығы ... ... ... ... субъектілерінің өз ... ... ... ... ... үкім, қарарлар арқылы
толықтырылып отырылады. Нарық қатынастарын қалыптастырып, оны монополияға
қарсы заңнамалармен реттеп отыруда ... ... ... және ... ... ... жұмысы мен жауапкершілігінің рөлі үлкен.
Мемлекеттік билік органдарының ... ... ... ... ... мен ... ... ақпарат алуы мемлекеттік
саясаттың дұрыс бағытының ... ... ... заң ... ... ... ... заң нормаларының сапасы мен
нәтижелігін анықтап, тиісті баға ... ... ... ... ... ... мен ... енгізіп, монополияға қарсы заңнаманы
әлемдік заңнама дәрежесіне көтереді. Қазақстан Республикасының экономикалық
саясатын одан әрі ... пен ... ... бақылауында болатын салаларының бірі
табиғи монополия қызметі. Табиғи монополия субъектілерінің ісі ... ... ... ... ... ... заңнаманың ішінде ең
көп өзгеріске түскен, толықтырулар енгізілген осы «Табиғи монополия туралы»
Заңы. Табиғи монополия субъектілерінің ісі аталған ... ... да ... ... ... ұсынатын тауар мен қызмет түрлерінің
тарифін белгілеу туралы, олардың кейбір ... ... ... ... ... ... ... тіркелімдері алу жөнінде бірнеше
қабылданған нормативтік актілер арқылы жүзеге асырылады. Бұл актілерге де
уақыт өткен сайын өзгертулер ... ... ... ... «Табиғи монополиялар туралы» Заңының 3
бабында осы заң шеңберіндегі негізгі ұғымдарға ... ... ... субъектілерінің (ТМС) ісі, әсіресе қызмет түрлері мен тауарларына
баға тағайындауы мемлекет ... ... ... ... ... ... смета, инвестициялық жоба, техникалық сараптама, қаржылық
сараптама, жария тыңдау ... ... ... ... ... ... ашылып көрсетілген. Ал, 2006 жылдың 15 шілдесінде
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев қол ... ... ... ... ... Республикасының кейбір заңнамалық
актілеріне өзгерістер мен толықтырылулар ... ... ... тауарлар» деген түсінік қосымша енгізілген. Стратегиялық
тауарларға көмір, газ, мазут, жанар - ... май және ... ... Табиғи монополия субъектілерінің осындай тауарлары ... ... ғана ... ... ... ... норманың белгілену
себебі қазіргі коммуналды сектордағы отын, әсіресе жылу жүйесінің шығындары
70 % жетуіне байланысты. Бұндай шығын деңгейі ... ... мен ... көптеген делдардың болуымен де байланысты. Заң ... ... ... жаңа ... ... ... ... жылдың 1 қаңтарына дейін ... ... ... ... ... ТМС су және жылу шығындарын есептейтін қондырғыларды
орнатуы тиіс. Сонымен қатар осы ... ... алу мен ... ... Табиғи монополия Агенттігімен келісілуі шарт. Жаңа қабылданған Заң
бойынша монополияға ... ... ТМС іс - ... ... ашық ... ... тұтынушыға баға белгілеу жөніндегі өзгерістер туралы
дұрыс ақпараттар беріп отыруы қажет. ... ... Заң ... ... ... ... ... жайында берілетін, коммерциялық құпия
деп танылмайтын ақпараттардың тізімін жасауды ұсынып ... ... ... ... қатынастарында басын ашуды, нақтылауды талап ететін
мәселелерге жатады. ... ... ... ... Кодексінің 139
бабында төмендегі 3 сипаттағы ... ... ... ... ... ... тұлғаға беймәлім болғандықтан шынымен потенциалды түрде
коммерциялық құнды;
2) заңды түрде ... қол ... ... ... оның ... сақтауға ақпарат иесінің ... ... ... қорғау деңгейін көтеруге мемлекеттің монополияға қарсы
реттеу шеңберінде әкімшілік - құқықтық мүмкіншілігі бар. Коммерциялық құпия
нарық ... ... ... құралына айналмауын қадағалау
монополияға қарсы билік органының тікелей міндетіне кіреді.
Табиғи монополия саласының ... ... бірі - ... ... ... ТМС ... ... тұтынушылардың табысына
сәйкестендірілген тарифтік саясат қалыптастыру мақсатында біздің елімізде
бірнеше жаңа құжаттар жасалды. Соның бірі 2005 ... 13 ...... ... ... бекіткен «Табиғи монополия ... ... даму ... ... ... келген тарифтік
реттеу саясаты ТМС қызмет түрлерінің жұмсалатын шығындарына негізделіп
тағайындалатын. Көп ... бұл ... ... ... ... ... әсері ескерусіз қалатын. Концепцияға сәйкес жаңа
тарифтік саясат макроэкономика деңгейінде, демек, тарифтік реттеу механизмі
белгіленетін ... ... ... ... ... ... ... көздейді. Концепция 2005-2007 жылдарға ... ... ... ... ... саясатымен
қатар жетілдіруді мақсат етеді [103]. Сонымен қатар енгізілген тарифтік
саясат экономикада да, ... да тепе ... ... ... ... ... ... кешенді дамуын
қамтамасыз ететін табиғи монополияны реттеу саясатын ... ... ... Тарифтерді белгілеу принциптері әр саланың өзіндік
ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... ... ... шығысты жеке есептеудің механизмін енгізуге арналады. Бұл саясат
тарифтердің ... ... ... ... қызметтерді мемлекеттік
субсидиялауға, компания – монополистердің ... ... пен ... ... ... ... ... тарифті жетілдіру мәселесі,
әсіресе газ-транспортық және газбен қамтамасыз ету жүйелерінде табиғи
монополия ... ісін ... ... даму ... болып
есептеледі, оны бірден шешу мүмкін емес. Бұл мәселені осы салада ... ... ... ... өзара байланысы арқылы шешу керек.
Халықтың ... және ... ... ... ... ... шешілуі тиіс. Бұл енген жаңалықтар заман талабына сай және
көптеген өркениетті елдердегі озық тәжірибелерге негізделген.
Қазақстан Республикасының 2006 жылдың 31 ... № 125-III ... ... толықтырулар мен өзгертулері бойынша «Табиғи монополия
туралы» Заңының 18 ... ... ... ... ... органнның
табиғи монополия субъектілерін тексеру тәртібі жазылған. ТМС тексеру
жоспарлы және ... тыс ... ... ... нәтижесінде әкімшілік
іс қозғауға немесе қозғауға негіздің жоқтығы және заң бұзу фактілерін жою
жөнінде нұсқаулар ... ... ... ... іс ... ... құқық қорғау органдарына тиісті материалдарды береді. (18 бап - 7
тармақша)
Монополияға қарсы орган табиғи монополия ... ... ... ... Кәсіпорынның Мемлекеттік тіркелімде тұруы
оның іс – қимылы Монополияға ... ... ... ... ... ... ... топтық байкот жариялау, бағаны көтеру
мақсатында өнім өндіруді төмендету, сұранысты ... үшін ... ... т.с.с) бақылауын қадағалау деп түсіну қажет. Аталған Заңның ... 3 ... ... ... аясындағы қызметті бақылау мен
реттеуді орталық мемлекеттік орган жүзеге асырады, яғни монополияға қарсы
орган ... деп ... ... ... реттеу Агенттігінің
басшысының 2005 жылдың 24 қаңтарындағы № 16-ОД бұйрығына сәйкес мемлекеттік
ресми тіркелімінің республикалық бөліміне 196 ТМС кірсе, 2006 жылы ... 162 ге ... ... Субъектілердің технологиялық процестерінің
өзгеруіне сай табиғи монополия аясынан бәсеке ортасына өтуі де ... ... ... ... ... енгізілген толықтырулар мен
түзетулерге сәйкес ТСМ-нің жария тыңдалуда тұтынушыға ... ... ... ала ... ... ... ... қатар өткізілетін
тендерлерге тұтынушының қатысуға құқығы бар. Мемлекеттік билік ТСМның
жалпыхалықтық мүдделер талаптарына ... ... ... Бұл қызмет
те монополияға қарсы заңнама талаптарына сәйкес жүзеге асырылады.
Мысалы, ... ... алу ... ... ... ... отырады. Қазақстан Республикасының 2005 ... ... ... «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңында мемлекеттік
сатып алу саласында мемлекеттік монополия түсінігіне ... ... ... ... ... сатып алу саласындағы мемлекеттік
монополия - шаруашылық жүргізудi тек қана мемлекеттiк органдар мен (немесе)
мемлекеттік кәсіпорындардың іске ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ ұлттық қауіпсiздiк, құқық
тәртiбi, мемлекеттің жоғары лауазымды ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тұрғысынан
бәсекелестікті енгізу мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... монополия субъектілерінің және ... ... ... болатын салаларының тiзбесiн Қазақстан
Республикасының Үкiметi айқындайды. Табиғи монополия субъектісінің ... ... ... бақылау «Табиғи монополия туралы» Заңында
көрсетілген. Сатып алуды ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... берушілердің арасында адал ... ... ... етілуі тиіс. Табиғи монополия мен
мемлекеттік монополия қызметтерін ... ... ... ... іс ... үнемі мемлекеттік бақылауда болады.
2006 жылдың 13 қаңтарында № 01-ОД бұйрығымен бекітілген мемлекеттік
монополия субъектілерінің тізімі - 43 болды. Оның ... ... ... ... ... объектілер, аса зиянды организмдерге
фитосанитарлық мониторинг ... ... ... ауа райын
болжау мекемелері сияқты мемлекеттік маңызы бар объектілер кіреді. Қазіргі
уақытта ... ... ... сараптауы бойынша монополиялық
қызметті реттеудің құқықтық базасында мемлекеттік монополияны реттеудің
заңдық ... ... ... Мемлекет тарапынан бақыланатын
салалардың құқықтық нормалары болғанымен, жалпы мемлекеттік монополия ... ... ... ... ... жоқ. ... ... мамандарының пікірі бойынша мемлекеттік ... ... ... мен ... да мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... реттеу қажеттігі туындап отыр. Осы жайларды ... ... ... ... ... «Мемлекеттік монополия туралы» Заң
жобасын дайындап, оны үкімет пен ... ... ... Осы ... ... құрылымды, ұлттық қауіпсіздікті, қоғамдық
тәртіпті, адамның ... мен ... ... сақтау мақсатында
бәсекелестікті жүргізу лайықсыз болып саналатын ... ... ... деп ... ... жоба көп ... ... мәжіліс
пен Сенаттың талқылауына түсіп, мемлекеттік монополияға байланысты көптеген
ұсыныстарды қайта қарастырған ... ... жоба ... рений мен осмий сыртқа шығару жөнінде пікірлер қызу талқыланды.
Депутаттар бұған қосымша құрамында ... мен ... бар ... ... ... ... ... монополия енгізу керек деген ұсыныс айтты.
Осы заң жобасы күшіне енетін ... осы ... ... ... ... ... кәсіпорындарды мемлекетке қайтару қажет болады. Бұл ... ... ... ... қажет ететіндігі мәлім. Мемлекеттік ... ... ... да экономикалық тиімсіздігін алға тартып, үкімет
«Мемлекеттік монополия туралы» Заң жобасын ... ... ... деп ... ... ... реттеудегі қиыншылықтар мемлекеттік монополияны
реттеуде де кездеседі, мемлекеттік монополияның болмауы да ... ... ... нарық қатынастарында болуының объективті себептері
де жетерлік. Мемлекеттік монополияның өздерінің үстемдік ... ... ... бар, ... ... ... кеңіте беру бірталай
келеңсіздікке әкелетіндігі әкімшілік экономика тәжірибесінен ... мәні бар ... ... ... ... ойластырылған,
экономиканың дамуына кері әсерін тигізбейтін шешім болуы тиіс.
Ел Президенті Н.Назарбаев Қазақстанда экономиканы қайта ... ... ғана ... ... ірі және орта, сол сияқты ... да ... ... ... шараларын да жүзеге асыру
керектігін ... ... ауыл ... ... ... ... біршама өсіру аса маңызды...Өндірістің шоғырлануының
жетістіктерін пайдалана отырып, соның ішінде ірі ... ... ... ... да үлес салмағын арттыру керек, осылай ірі,
орта және ... ... ... ... ... ету ... Ірі
корпорациялар, трансұлттық корпорациялар көлемді міндеттерді шешіп,
экономиканың дамуындағы ... ... ... көтереді деп
көрсетті. Қазақстандағы экономиканың қазіргі даму сатысында орта және ... ... ... ... тауар мен қызмет
түрлерін тұтынушыға ішкі нарықта бәсәке негізінде ұсынып отыруы тиіс. ... ... ... нарықта отандық өнімдердің бәсекеге қабілеттігін
таныта білуі ел экономикасын дамытудың сенімді бағыттарының бірі ... ... ... құру ... ... ... ... қабілетті етудің шешуші факторы. ... ... ... ... ... ... үлес ... сөзсіз,
осы ірі трансұлттық компаниялардың өнімі мен олардың әлемдік нарықтағы орны
арқылы ... ... ... ... олар ұлттық мақтанышқа
айналады. Мемлекеттік монополияны нарықпен сиыспайды деу қателік. ... ... ... өзі ... монополиялық қызметінің түрлерін
көбейте беру қауіпті. Мемлекеттік кәсіпорын ол тек ... ... ... ғана ... тауар нарығындағы жағдайларға елеулі әсер
ететін ерекше құқыққа ие мекеме. ... ... ... ету - ... ал
мемлекеттік кәсіпорынның ерекше құқығының болуы мемлекеттік монополияны
білдіреді. Мемлекеттік кәсіпорын ол тек ... ... ... ғана емес, ол тауар нарығындағы жағдайларға елеулі әсер етуші ... ... ... ... ... принциптерін бұзбай,
мемлекеттік монополияны қажетті ... ... ... маңызды саяси
шешеімдерді қабылдайтын уақыт келді.
Соңғы уақытта Үкімет қатты қолға алып ... ... ... бірі ... ... ... мәселесі де осы монополиялық
қызметпен тікелей байланысты. Ірі өндірушілердің монополиялық үстемдікті
асыра ... ... ... ... ... ... ... байланысы арқылы экономикалық игіліктерді бөлісуде
заңсыз әрекеттерге жол берген. Сыбайлас жемқорлықтың себептерінің біріне
осы ... ... де ... Көп ... ... олардың
мүдделерін алға итермелеп отыратын мемлекеттік шенеуніктермен ... ... ... ... ... және осы ... ... Бұл байланыс сол шенеуніктердің бизнесте, тиісті коммерциялық
құрылымдарда өз ... ... ... кейбір мәселелерді шешіп
бергендігі үшін ... ақы ... ... Осының арқасында жеке
кәсіпкерлік ... ... сол ... ... етуімен
бизнесіне қолайлы жеңілдіктер алады. ... дәл ... ... ... ... монополияға қарсы орган өз құзыреттілігін
толық пайдалануы тиіс. ... ... ... ... себеп болатындығы белгілі. ... тек ... ... қарым-қатынаста болу арқылы табысты ұлғайтуға болады
деген теріс пікір қалыптасады. Биліктің ерекше ықласын алуға ұмтылу ... ... ... табудың жеңіл жолы. Монополистердің осындай
заңсыз ... ... ... тудырады, монополистердің заңды
осындай өрескел бұзушылығы экономикаға, елдегі саяси ахуалға кері әсерін
тигізеді. ... ... ... ... мен ... ... бұзылады.
Осындай жайлардың алдын алу мақсатында елімізде түрлі ... ... ... 2001 ... 5 қаңтарындағы Қазақстан Республикасының
Президентінің № 534 ... ... ... ... ... ... ... туралы» Жарлығына сәйкес ... ... ... ... ... орталықтануы
төмендей (децентрализация) бастады, қызмет түрлерінің біразы аймақтар мен
жеке секторларға беріліп, ... аясы ... ... ... ... ... дамуына жағдайлар жасалды делінген. ... ... ... саясатының нәтижесі еліміздің монополияға қарсы
саясатымен тікелей байланысты. ... ... ... ... ... ... қарастыру қажет. Кез - келген өркенитетті елдердің
негізгі заңында монополияға қарсы саясат пен оны ... ... ... ... айтылады. Қазақстан Республикасының монополияға қарсы
заңнамаларына енгізген ... ... ... ... ... ... ... құзыреттілігі кеңейгендігін айтқан болатынбыз.
Бұрынғы ... ... қоса ... ... және ... ... демек, осы жұмыстарды ... ... одан әрі аса ... ... ... ... ... қарсы күрес саясатының ел экономика саясатының ... қана ... озық ... ... ... елдерге үлгі ретінде
ұсынылуы әбден мүмкін. ... ... ... жүргізуші орган
мамандарының біліктілігімен қатар, қызмет этикасының жоғары ... ... ... ... ... ... еңбек ақы тағайындау –
парақорлықтың алдын алу ... ... ... Мамандар қызмет
бабында ең алдымен мемлекет пен қоғам мүддесін бірінші орынға қоюы ... ... ... нарығындағы бәсеке денгейін анықтау, табиғи монополия саласында
құрылымдық өзгерістерді жүргізу, жаңа монополияның тууына әкелетін ... ... ... ... ... жол ... заңнамалармен
белгіленгеннен басқа мемлекеттік органдардың шаруашылық ... ... ... ... алу, қаржы нарығындағы бәсекені
қорғаудың ... және ... ... ... сияқты
міндеттерді шешуге үкімет барлық күш жігерін жұмсайды деп Қазақстан
Президенті ... 2030 ... даму ... ... ... ұзақ ... ... стратегиясының дұрыстығын елдің
даму шындықтары дәлелдеп отыр.
Өркениетті елдер саясатында билік ... ... ... тыс ... тиым салады. Дәл осындай шаралар Қазақстан
Республикасындағы монополияға қарсы ... де ... ... ... ... пен ... ... органдарының іс-әрекеттеріне де
бақылау жасалынады. Мемлекеттік экономиканы жоспарлау саясаты экономикалық
еркіндіктер мен ... ... бере ... ... басқа да
субъектілердің құқықтарын шектемеуіне мән береді. Ашық ... ... ... экономика нарық субъектілерінің өзара бәсекелестігіне
негізделеді. Бұл әрине, мемлекеттік билік назарында тұрады. Сонымен бірге,
шенеуніктер ... ... ... ... ... ... дайын тұратындығын ұмытпау маңызды. Сондықтан нарық
институтын толық қамтитын заңдық - ... ... ... ... Табиғи
монополияларды реттеумен бірге монополизм құбылысын тежеп ... ... ... алу, ... ... ... негізгі
міндеттерінің бірі бола бермек.
2.3 Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды реттеу
Агенттігі қызметінің нәтижелері
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... бойынша 2010 жылғы 1-тоқсан ішіндегі
қызметін талдаудың нәтижелері бойынша мыналар белгілі болды.
Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... Агенттік Әкімшілік құқық бұзушылық туралы 5
іс қозғады. Олардан: 4- ... ... ... ... ... ... 375-2 ... бірінші бөлігі бойынша (бұдан
әрі – ... және ... - 375-2 ... ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық туралы көрсетілген істі ... сот ... ... ескере отырып, Агенттік 2010 жылғы 11
наурыздағы № 11-11-07/447 хатпен ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне қатысты жасалған 2010 ... ... № 1 ... және Астана қаласы Мамандандырылған ауданаралық
әкімшілік сотына (бұдан әрі - Сот) ... ... ... ... 2010 ... 25 наурыздағы № 3-127 айқындамасымен
әкімшілік құқық бұзушылық туралы 2010 ... 9 ... № 1 ... мен
істің басқа материалдары кемшіліктерді жою және іс ... ... ету үшін ... ... ... ... ескертпелерді жоя отырып, 2010 жылғы 31 ... ... ... ... ... ... қайта
жолдады.
Сонымен бірге, Сот 2010 жылғы 5 сәуірдегі № 3-193 ... ... ... ... 2010 жылғы 31 ... 1 ... және ... ... ... жою ... ... толықтығын қамтамасыз ету үшін Агенттікке қайтарды.
Бұдан әрі, ескертпелерді жоя отырып, Агенттік 2010 жылғы 8 сәуірде № 11-
11-07/6133 хатпен көрсетілген ... ... ... жылы ... ... ... бұзушылық жасалған фактілер тікелей
табылған жағдайда әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... ... өзгерістер енгізілуіне орай, әкімшілік құқық
бұзушылық туралы хаттамалардың саны осындай кезеңмен салыстырғанда ... 7,01 есе ... атап ... ... ... басқа, 2010 жылғы 29 наурыз – 2 сәуір аралағында Агенттіктің
орталық аппаратының әкімшілік ... ... ... істердің саны
жөніндегі 2010 ... ... ... ... бойынша, орталық банк
есебінде тұрған ... ... ... және ... жасаған адамдар
туралы деректер Қазақстан Республикасы Бас ... ... және ... ... алу комитеті жүзеге асырған болатын.
Олардан:
1 шағым қараусыз қалдырылды;
қараудың нәтижелері бойынша 2 шағым әкімшілік құқық ... ... ... ... ... қалдыру туралы ұйғарым ... ... ...... ... ... Агенттіктің іс жүргізуінде жатыр.
Сурет 5. 2009-2010жж I тоқсанда жасалған әкімшілік құқық ... ... ... 4 - ... ... бұзушылықтар туралы істер жөніндегі қаулыларға
шағымдар бойынша ... ... ... бұзушылықтар туралы іс |Өндір|
| |департамент|ар-дың|қалдырыл|жөніндегі қаулыға шағым ... ... ... |
| ... ... |ды | ... | ... | | |н |
| | | | | ... | | | | |дар |
| | | | ... ... жою ... | |
| | | | |ды ... | |
| | | | ... | |
| | | | |із, ал | | |
| | | | ... | |
| | | | |ды | | |
| | | | ... | |
| | | | ... | |
| | | | |ыз | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | | | ... | | | | ... |тті |
| | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |
| | | | | | ... | | | | | |ын |
| | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... |
| | | |
| | | |
|1 ... ... ... ... – Том 1. – М. : ... 2003. – С. ... |
| |
| |
| ... ... ... ... ... ... Астана қаласы,
Ақмола және Қарағанды облыстары ойынша департаменттерінен әкімшілік құқық
бұзушылықтар туралы істер жөніндегі қаулыларға 4 шағым ... 6 . ... 2009 және 2010 ... ... ... ... ... туралы істер бойынша қаулыларға берілген шағымдар саны
Осындай кезеңмен салыстырғанда 2009 жылы әкімшілік құқық ... ... ... ... шағымдардың саны
1,7 есе азайған ... ... ... ... ... ... ... қаласы бойынша
департаментінің 2009 жылғы қызметінің қорытындылары келесідей нәтижелерді
берді.
Өткен ... ... 2009 жылы ... ... ... ... ... саласында жүргізілетін саясатты бекітудің идеологиялық
аспектісі ... ... ... ... 13 іс ... немесе өткен жылға қарағанда 1,5 есе артық,
әкімшілік ... ... ... 38 ... ... немесе 6 есе артық,
15,6 млн.теңге айыппұл өндіріп алынды, 2008 жылда өндіріп алынған деңгейден
5 есе көп.
Бұқаралық ... ... ... 100 материалдан астам ақпарат
берілді, бұл ... ... 2 ... ... ... ... ... 2008-2009 жылдар жылыту
кезеңінің қорытындысы бойынша ... ... ... ... ... жылытуға арналған төлемге 228 млн.теңге-ден астам сомаға қайта есептеу
жүргізілді.
2009 жылы Департамент 5 субъектке уақытша өтемдік тариф бекітті,сонымен
тұтынушыларға ... 152 ... ... қайтарылды.
Өтініштерді қарау кезінде өтініш берушімен жеке байланыс, көбінесе сол
жерге шығу ... ... ... ... ... ... технологиялық процесстерді зерделеу практикасы және аппараттық
кеңестерде өзекті жағдайларды талқылау енгізілген.
Мемлекет басшысының ... ... осы жылы ... ең ... бірі ... ... мәселесін қойды.
Егер жылдың басында тасымалдау желілеріндегі ысыраптар 40 және одан көп
пайызды құраса, бұрын Алқада баяндалған, бекітілген Операциялық ... ... ... ... ... 100 пайызға
орындауға және нормативтік, нормативтен тыс ... ... ... деңгейін көтеруге жолы болды.
Жылумен жабдықтау саласында табиғи монополия ... ... ... лимиттелінетін шығыстар оңталайландырылды,
экономикалық әсері 0,8 млн.теңгені ... ал су ... ... ... ... 37 ... құрады.
Одан басқа, «Алматыжылужайэнерго» АҚ-ның жылу өндіру кезінде табиғи газ
шығысының нормаларын тексеру ... ... ... ... куб.м.–ге дейін төмендетуге жолы болды, сонымен қатар, өндірісте
газдың 4 ... ... ... ... 80 ... ... соманы
үнемдеді.
Былтырғы жылы Департамент тарифтің өзгеруін қараған кезде аталған іс-
шараларды іске ... ... ... ... МКК бойынша 1,5
%-ға, «АЖКЭ» АҚ-ның 2,5 %-ға және «Бастау» ЕММК-ның ... ... ... ... Департамент Агенттіктің Операциялық жоспарын орындауда
нормативтік техникалық ... ... ... отын және ... нормаларын бекітуге берген өтінімдерін және лимиттелінетін
әкімшілік шығыстардың оңтайландыруын ... алып ... ... ... ... саласында 14 мыңГкал нормативтен тыс ысыраптар, яғни
2%-ға, ал жоспарланған кезде 1,8%-ға жойылды. Бұл 14 мыңГкал- 26 ... ... су ... ... саласында нормативтен тыс ысыраптар 3 %-ға,
жоспарланған кезде ... ... ... ... ... ... техникалық ысыраптарды
төмендету бойынша шаралар төмен нәтиже берген жоқ, ... ... 5 ... төмендетілген немесе жоспарланған 2%-ға қарсы 7%. Осыдан
сараланған тарифтерді ендіру әсері көрініп тұр.
Бірақ, Департамент ... ... ... және ... есебі мүлтіксіз орындалмауына, сондай-ақ, әсіресе, ашық су жиналу
кезінде қызмет алушыларда ... су ... ... ... жоқ
болғанына байланысты табиғи монополиялар субъектілерінде ... бар ... ... аударады.
Бірнеше жыл бойы «Алматы жылу жүйесі» АҚ кәсіпорынымен ... ... және ... ... ... 45 млн.куб.м. барлығы- 26,
қызмет түрінде есептелген, ал басқа көлемі жоғалып ... Бұл ... ... ... ... сомасы.
Қазіргі кезде жағдай біршама өзгерді және судың жартысы 3,5 ... ал ол аз да емес көп те емес 0,5 ... ... ... ... сондай-ақ, тұтынушының ыстық суға жеке есептеу аспабын
орнатуды қаламауымен нығаяды, соның ... ... ... ... ... 80 пайызға орнатылды.
Осындай жағдайларға байланысты ... ... ... сот ... ... ... қажет деп есептейді және
тұтынушыларды жеке есептеу аспаптарын орнатуға мәжбүрлеу мақсатында ... ... ... ... ... ... жеке есептеу аспабын белгіленген мерзімде
орнатуды міндеттейтін соттың үш инстанциясымен 7 шешім ... ... ... әрі ... жалғастыруға және оны ... ... ... ... ... технологияның тозған
буындарын қарқынды қайта ... ... және суды ... пайдалану
есебінен ысыраптардың төмендеуіне нақты алғы шарт жасауға мүмкіндік берді.
Тек жөндеу ... 3 ... ... ... ... 2008 ... 15 есе артығымен орындалды.
«Алматы су холдингі» МКК ... 36 ... ... ... ... 15 ... үнемдеді, ал суды тұтыну бір жылда 15 ... 5 - ... ... ... ... монополиялар субъектілерінің
мемлекеттік тіркелімінің жергілікті ... ... ... ... ... ... қызметтеріне (тауарларына,
жұмыстарына) арналған ... ... ... (12.04.2010ж. жағдайына)
|№ |табиғи монополиялар ... ... ... ... ... |ағы ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
|1 ... газ ... ЖШС ... ... |3114,2 ... | ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
|2 ... ЖШС ... ... |6,76 ... | ... жолдары |тг/кг |5ж. |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | | | | |
|3 ... ... ... |су ... |19,47 ... ... ... құқығындағы |жүйесiнiң ... |9ж. |
| ... Су ... ... ... |
| ... ... |жабдықтау) ... 1 | |
| ... ... ... | ... ... |
| |коммуналдық кәсіпорны | |30 тг/м3 | |
| | | ... |
| | | ... 2 | |
| | | ... ... |
| | | |99 тг/м3 | |
| | | ... |
| | | ... 3 | |
| | | ... ... |
|4 ... ... әкімдігінің |су ... |20,66 ... ... ... құқығындағы |жүйесiнiң |тг/м3 |9ж. |
| ... Су ... ... | | |
| ... ... «Су |(магистральды | | |
| ... ... ... ... мен | | |
| ... кәсіпорны |тарату желілері | | |
| | ... су ... | | |
|5 ... ... ... ... ... |10 тг/м3 |01.10.0|
| |шаруашылық жүргізү құқығындағы |қызметтері ... |
| ... Су ... ... ... 1 | |
| ... кәсіпорнының «Тоспа | ... ... |
| |Су» ... ... | |43,44 | |
| ... кәсіпорны | ... | |
| | | ... |
| | | ... 2 | |
| | | ... ... |
|6 ... ЖШС |су ... |17,35 |01.02.0|
| | ... ... |9ж. |
| | ... | | |
|7 ... ЖШС |су ... |23,21 ... | ... ... |4ж. |
| | ... | | |
| | ... ... |24,76 |01.01.0|
| | ... ... |4ж. |
| ... 5 ... | | | |
| | | | | |
|8 ... Д.Р. жеке ... | |26,1 ... | |су ... ... |7ж. |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
|9 |«ЛК ГЭС» ... ЖШС |су ... |0,51 ... | ... ... |9ж. |
| | ... | | ... ... МҰНАЙ - БЕЙС» ЖШС |су шаруашылығы |12,05 ... | ... ... |8ж. |
| | ... | | |
| | ... ... |1516,11 ... | ... беру, |тг/Гкал |4ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... ... жылу жүйесі» АҚ ... ... |1 297,27 ... | ... бөлу және ... |9ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... АҚ ... энергиясын |3730,02 |01.02.1|
| | ... ... ... |0ж. |
| | ... және онымен | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| ... 5 ... | | | ... ... энегетикалық |жылу энергиясын |4085,78 |08.03.1|
| ... ... ... ... ... ... |0ж. |
| |кәсіпорыны ... және ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... |4415,7 ... | ... |тг/Гкал |0ж. |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... және онымен | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... -А» ЖШС ... ... |1466 |01.01.0|
| | ... ... ... |4ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... ... ЖШС ... ... |3787,81 ... | ... беру, |тг/Гкал |9ж. |
| | ... ... | | |
| | ... | | ... ... ... ... АҚ |жылу энергиясын |2243,6 |01.02.0|
| | ... ... ... |7ж. |
| | ... және онымен | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... ... |401,95 ... | ... |тг/вагоно|8ж. |
| | | |-км | ... | ... ЖШС ... ... ... |01.11.0|
| | ... ... |
| | | |-км | |
| | | | | |
| ... 5 ... | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... | | | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| ... ЖШС | |4197 ... | | ... |4ж. ... ... ЖД ... ЖШС ... ... |795,81 ... | ... ... |4ж. ... ... Енисей» ЖШС ... ... |1600,5 ... | ... ... |
|21 | «ППЖТ КАП» ЖШС ... ... |1971,2 ... | ... ... ... ... - Т» ЖШС ... жолдардың |2250 |01.06.0|
| | ... ... |
| | | |-км | ... ... лтд» ЖШС ... ... |2376,3 |05.07.0|
| | ... ... |
| | | ... | ... |«150 –темір жол» ЖШС ... ... |1040,71 ... | ... ... |
| | | |-км* | ... ... электр станциялары» АҚ |кiрме жолдардың |273,63 |01.10.0|
| | ... ... |
| | | |-км | ... ... ... ... Департамент Агенттіктің 2010 жылға қойған міндеттерді шешу
бойынша барлық қажетті шараларды қолданады.
3 ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы жүргізілетін
мемлекеттік шаралар жүйесін және оларды жүзеге асыру әдістерін
жетілдіру жолдары
Бәсеке саласында мемлекеттік саясат жосықсыз бәсеке мен ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы концентрация байқалатын
нарықтар бойынша бәсекені дамытуға, ... ... ... ... ... ... Табиғи монополия саласында да
демонополизация процесі бәсекенің ... ... ... ... ... нарығында монополияға қарсы саясат жосықсыз бәсекенің ... ... ... пен баға ... ... сөз байласуға жол бермеуге мен
оларды анықтауға, жаңа субъектілердің нарыққа енуіне ... ... ... ... ... ... саясаттың қаржы нарығындағы
субъектілердің үстемдік жағдайын ... ... ... жою басты
міндеті болып саналады [20].
Бәсекелестікке жәрдемдесу саясаты мен ... ... ... реттеу Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін
дамытудың, ... ұзақ ... ... 1997 жылы ... ... ... Даму стратегиясына енгізілген.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 29 желтоқсандағы N 1308
қаулысымен Қазақстан Республикасы ... 2006 ... 1 ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стратегиясы" атты Қазақстан халқына ... ... үшін ... ... ... ... мен ... 2007 - 2009
жылдарға арналған бағдарламасы ... ... ... ... ... қарсы саясатты дамыту жаңа кезеңге аяқ ... ... ... бойынша 2007 ... ... ... ... ... ... ... баға жөнінде мәміле
жасасуға, теріс пиғылды бәсекелестікке, ... және ... ... ... ... күрес жөнінде, адал бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... жүктелді.
      Сонымен қатар, Қазақстан Республикасында бәсекелестікті дамыту үшін
жеткілікті жағдайлар жасалмаған. Себебі, тиісті ... ... ... ... ие ... субъектілерінің Мемлекеттік тізіліміндегі
монополистердің үлес салмағы 70-тен 100 пайызға дейінгі ... ... 65 ... ... ... ... ... және байланыс неғұрлым
монополияландырылған болып табылады.
Мәселен, Тиісті тауар нарығында үстем ... ... ие ... ... ... ... кешенінде 182-
субъект, көлік және байланыс саласында 154 субъект бар.
      Жыл сайын ... ... ... ... оның ... үстем
жағдайды асыра пайдалану, тауар нарықтарында бәсекелестікті шектеуі
әкелетін ... ... ... және ... іс-әрекеттерді
жасасу саны ұлғайып отыр. Мәселен, 2007 жылы монополияға қарсы ... ... үшін 205 ... ... ... жауапкершілікке
тартты (2006 жылы 5), монополияға қарсы заңнаманың бұзылуын жою туралы 485
(57) ұйғарым шығарды. Монополияға қарсы ... ... үшін ... ... ... сома 106,1 млн ... (2,8 млн. ... құрады.
2007 - 2008 жылдары Дүниежүзілік экономикалық форумның ... ... ... ... жағдайы
бәсекелестікті қорғау жөнінде қабылданатын шаралардың жеткіліксіздігі
туралы куәландырады, 2007 жылы ... ... ... тиімділігі"
субиндексі бойынша 81-орынға, "тауар нарықтарының ... ... ... бәсекелестіктің қарқындылығы" субиндексі бойынша 74-
орынға ие болды. 2008 - 2009 жылдардағы деректер бойынша барлық көрсетілген
субиндекстер ... ... ... ... жоқ: "монополияға
қарсы саясаттың тиімділігі" субиндексі бойынша ... ... ... ... бойынша 97-орында, нарықтың
доминанттылық дәрежесі" субиндексі бойынша 89-орында. Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Бүгінгі күні бәсекелестікті қорғау (бәсекелестікті адвокаттандыру)
мәселелері бойынша нарыққа ... ... ... ... ... ... жүйесі жоқ. Бәсекелестікті жалпылама
түсіну, мақсаты мен пайдасы жоқ ... ... ... ... және
насихаттау мүмкін емес. Монополияға қарсы органның қызметі баспасөзде жиі
жарық көрсе де, бұл ... ... ... үрдісте болады және қолданылған
іс-әрекеттер немесе қабылданған ... ... ... ... ... мәселесі бойынша төмен ақпараттандыру салдары
монополияға қарсы ... ... өсуі ... ... ... ... ... құқықтық база әлі де қалыпты деңгейде болмай
отыр. ... ... ... үшін ... ... және ... даярлау
жүйесі жоқ.
Қазіргі уақытта баға жөнінде ... ... ... ... үстем және монополиялық жағдайды теріс пайдалануды анықтау
және оның алдын алу үшін ... ... ... ... ... ... заңнаманы бұзушылыққа қарсы күрестің тәсілдері мен
әдістері оларды ... ... ... алу ... ... ықпал
етпейді. Бұдан басқа, монополияға қарсы ... штат ... ... ... ... аз ... ғана анықтай алады. Тауар
нарықтарының топтарын талдаумен қамту 2007 жылы шамамен3%-дықұрады.
     
Көрсетілген фактілер монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтың ... ... ... ... ... арттыруда жаңа тәсілдерді қолдануды талап
етеді.
Бұл ретте монополияға қарсы заңнаманы бұзушылықтардың ... ... ... ... ... жәрдемдесу мүмкін емес. Тауар
нарықтарына тергеу және талдау ... үшін ... ... ... ... ... ... қарсы органға барлық
уақытта бірдей ұсыныла бермейді.
Тауар нарықтарын уақтылы және ... ... ... ... және ... ... ... бұзылуын уақытылы  анықтаудың
қажетті шарты болып табылады.
Жүргізілген талдаулардың ... ... жаңа ... ... үшін ... анықталды, оларға бағаны мемлекеттік реттеуді,
тарату желілерінің дамымағандығын және сол немесе өзге ... ... ... және ... ... ... және ... атқарушы органдардың арасындағы қажетті өзара іс-
қимыл ... ... ... сипатқа ие мемлекеттік орталық ... ... ... ішкі ... ... ... ... Мемлекеттік билік органдары белгілі бір кәсіпорындарға
нарыққа енудің әртүрлі тосқауылдарын, ... ... ... ... ... шарттарын жасай отырып, негізделмеген
эксклюзивтік құқық бере отырып немесе тиімсіз кәсіпорындарды қолдай ... ... ... келтіруі мүмкін.
Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігінің 2009 - ... ... ... жоспардағы мақсаттар мен міндеттер ... ... ... ... ... ... нормативтік
базаларын жетілдіру де ... ... ... жатады. Бұл тұрғыда
монополиялық заңнамаларға өзгеріс енгізу туралы ел ... ... ... ... бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына
кіру ... ... ... айтылған болатын. Соның ішінде
2006 жылы қолданып жүрген нормативтік - құқықтық базаға талдау жасап, ретке
келтіру, ... ... ... және ... ... ... ... жаңа редакциясын жасау және 6 ай ішінде монополияға
қарсы және бәсекелестікті ... ... ... ... жөнінде
ұсыныстар енгізілу қажеттілігі, сонымен қатар металлургия, банк ... ... ... және ... салаларда сақталып қалған
«жасырын» монополияларды жою ... ... мұны ... ... реформалау арқылы, сондай-ақ отандық және шетелдік жаңа
компаниялардың экономиканың осы ... ... үшін ... ... ... туғызу арқылы, яғни осы секторлардағы бәсекелестікті арттыру
арқылы жасау керек екендігін ... ... ... ... активтерге бақылау жасауға ұмтылған әрекеттеріне жол бермеу
керектігі де ... ... пен ... ... ... өсуі ірі ... экономикалық қуатын арттырады, капитал
арқылы ... ... ... да ... [21, 3 б.]. ... ... ... аяқталып келедi. Ол iшкi ғана емес, сондай - ақ сыртқы
рыноктарда да күш сынасу үшiн «пiсiп - жетiлдi». Бiздің ендiгi жерде
шаруаларымызды да Қазақстанның ғана емес, сондай-ақ ... ... 2004 ... ... ... ... ... 6 - Қазақстан Республикасы Бәсекелестікті қорғау агенттігі
қызметінің стратегиялық бағыттары, ... мен ... ... ... атап ... ... |Есепті кезең |Жоспарлы кезең |
| ... | |
| | ... |
| | |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... ... ... ... үшін жағдай жасау |
|Мақсаты - ... ... ... ... ... ... индикаторлары 1) тиісті тауар нарығында 70-тен 100 пайызға |
|дейінгі үлеспен үстем ... ... ие ... ... ... тізіліміндегі монополистердің үлес салмағын қысқарту: 2011 |
|жылы - 55 % (2007 ж. - 65 %, 2009 ж. - 63 %, 2010 ж. - 60 %). 2) ... ... ... ... қабілеттіліктің жаһандық |
|рейтінгісінде "монополияға қарсы саясаттың тиімділігі" субиндексін |
|арттыру: 2011 жылы ... ... емес (2008 жылы ... 2009 жылы |
|88-орын, 2010 жылы 86-орын) ... ... ... ... қалыптастыру ... ... |35 |48 |96 |120 |144 ... ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... туралы | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... мен ... сөз| | | | | | ... | | | | | | ... ... |10 |15 |32 |40 |50 ... органдар мен | | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... және жосықсыз | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... нарықтарындағы жағдайға жедел ден қою және оны болжау |
|Көрсеткіштері |% |3 |5 |11 |20 |39 ... ... | | | | | | ... шоғырлануды | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |- |- |2 |3 |3 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... және ... | | | | | | ... ... ... ... ... алдын алудың және |
|жолын кесудің тәсілдері мен әдістерін жетілдіру |
| |% |65 |70 |75 |80 |85 ... | | | | | | ... ... мен| | | | | | ... нәтижелері | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... қою ... ... | | | | | |
| | | | | | | ... |% |45 |50 |65 |70 |75 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... дамыту және монополистік қызметті |
|шектеу жөніндегі салааралық ... ... ... ... |2 |4 |6 |8 |10 ... және ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... мемлекеттік | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... ... | | | | | ... | | | | | | ... |% |30 |30 |35 |40 |45 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |- |- |2 |2 |2 ... дамыту | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... рейтинг | | | | | | ... | | | | | | ... ... И.В. ... политика в России. – М.: Омега- Л,|
|2006. – 526 с. ... ... ... база мен онда ... ... ... тәуелді. Бұл жерде сөз инвестиция мен инновация туралы болып
отыр. Ғалым инвестиция мен инновация байланысы экономиканың жүргізушілері
деген ... ... [20]. ... ... ... одан әрі жетілдіріп,
отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... кеңінен пайдалана білу өз жетістігін береді. Сонымен қатар
мамандардың біліктілігі сол мекеменің нарықтағы ... одан әрі ... ... ... ететіні анық. Экономиканы модернизациялау
арқылы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... саясаттың маңыздылығы анықталады.
2. Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы жүргізілетін
шаралар жүйесін жетілдіру жолдары
Қазақстан Республикасының Президенті «Дағдарыстан жаңару мен дамуға»
атты ... ... ... ... ... «Нұр Отан»
партиясын, Қазақстан халқы Ассамблеясын, ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерін, бұқаралық ақпарат
құралдарын жаһандағы ең қатал дағдарысты жеңу жолында тізе ... ... ... ... ... атап өткендей, қазақстандықтар еліміздің
бұл сынақтарға жай дайын ... қана ... ... осы ... күшті әрі өркендеуші мемлекет және қоғам болып шығатынын білулері
тиіс.
Дағдарыстан кейінгі дамуды қамтамасыз ету үшін ... одан ... жаңа ... іске ... ... әрбір мемлекеттік орган
өзінің дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... монополияларды реттеу агенттігі
тұтынушылар мен ... ... ... ... ... салалық реттеуші ... ... ... ... жұмысы істеуі мен дамуын қамтамасыз ету
мақсатында ағымдағы жылға дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... таңда, Табиғи монополияларды реттеу агенттігі темір жол көлігі,
электр және жылу ... ... ... ... мен газды
тасымалдау, су шаруашылығы және кәрiз жүйелерi, ... ... ... ... ... ... ... табылады және осы салаларда
тарифтік және ... ... ... атқарады.
Тарифтік реттеу табиғи монополиялар субъектілерін, көрсетілген
нарықтарда үстем ... ... ие ... ... ... мен ... (жұмыстары, қызметтері) Үкімет
айқындайтын ... ... ... ... реттеу нормалау мен әртүрлі рұқсат беру, ... ... ... ... ... және ... ... Табиғи монополиялар туралы заңнамаға сәйкес қазіргі уақытта табиғи
монополиялар салаларында 1000-нан астам ... ... оның ... ... ... саласында – 561, электр және жылу энергетикасы саласында –
359, көлік саласында – 151, ... және ... ... ...... өз ... жүзеге асырады.
Агенттік 2005 жылдан бастап ... Азия ... ... бағдарламасының белсенді қатысушысы болып табылады. Орталық
Азия өңірлік ... ... ... ... ... саласын тиімді реттеу мәселелерінде көшбасшы ел деп ... ... ... ... де және ... шешу ... жоқ
емес. Осы проблемалардың ішінде ... ... ... ... ... ... таңда нормативтік ысыраптардың жоғары деңгейінен
(электр желілерінде олардың деңгейі 20 %-ға, жылу желілерінде 30 %-ға ... ... ... нормативтен тыс ысыраптар да орын алып тұр.
Мысалға, 2008 ж. АӨК-нің желілеріндегі нормативтен тыс ... ... ... ... 7,5 млрд. теңге болған кезде 828 млн. теңгеден, ал
Қарағанды Жарық ... ... 2,9 ... теңгеден 552 млн.-дан
астам теңгеге асып кетті.
Мемлекеттік реттеу шет елде бір ... ... ... ... ... ... белгілейді, ысыраптарға байланысты одан жоғары
шығындар ... ... ... ... ... электр
энергиясын беретін және тарататын кәсіпорындар үшін бұл планка 2 %-ға ... ... ... ... ... ... елеулі ілгері
жылжу болмайды. Сондықтан Агенттік осы мәселелерді шешу ... ... ... ... ... ... ... де қамтитын
нормативтен тыс ысыраптарды жою жөніндегі ұйымдастырушылық-техникалық іс-
шаралардың жоспарын ... және оны іске ... ... ... өзгерістер енгізудің нәтижесінде іс-шаралар ... ... ... ... ... ... қабылданбайды. Осы шараларды
Агенттік ысыраптардың деңгейі әлемдік стандарттарға жеткізгенге ... ... ... ... ...... жылумен қамту, энергетика
және кәріздер нысандары мен желілерін қайта жаңғырту және жаңарту қажет», -
деп атап көрсетті Мемлекет ... ... ... мен ... ... ... Жолдауында.
Табиғи монополия салаларында өндірістердің тозу және технологиялық
жағынан артта қалу проблемасы да және осыған байланысты ... ... ... бар. Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... құралдардың тозуы орташа
есеппен 60-65 %-ды ... Бұл ... ... субъектілерде желілерді
жаңғыртуға және қайта құруға, ... ... ... инвестициялық бағдарламалары жоқ. Бүгінгі күнге инвестициялық
бағдарламалар 1077 субъектінің 11-інде ғана ... ... ... ... Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы
24 желтоқсандағы № 1279 ... ... ... ... ... саясатты жетілдіру жөніндегі шаралар кешенін іске
асыру нәтижесінде Агенттіктің орта ... және ұзақ ... ... ... ... ... 50 субъектіге бекітуі
болжануда.
Қазақстан Республикасы Табиғи монополияларды ... ... ... ... жоспарын жүзеге асыруға бағытталған негізгі
міндеттері:
1) табиғи монополиялар ... ... ... ... ... ж.ж. ... ... жоспарланып отыр:
-базалық табиғи ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі;
-базалық табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтік техникалық
ысыраптарының бекітілгеннен төмендеуі.
2) ... ... ... ... ... нормативтік-
құқықтық базаны тұтынушылар мен субъектілер мүдделерінің теңгерімін сақтай
отырып жетілдіру ... ... ... жоспарланып отыр:
-2009 ж. табиғи ... ... ... ... ... басқару стратегиясын әзірлеу;
-2011 ж. электр және жылу желілеріне қосылатын қосымша қуаттар ... ... ... әзірлеу;
-2010 ж. табиғи монополиялар ... ... ... ... ж. ... ... ... саясатты жетілдіру жөніндегі
2011 – 2013 ж.ж. арналған шаралар кешенінің ... ... ... ж.ж. ... ... ... және мемлекеттік
монополия субъектілерінің қызметтерін ... ... жаңа ... және ... ... ... және ... жүйелерінің реттеліп көрсетілетін
қызметтеріне сараланған тарифтерді есептеу әдістемесін әзірлеу;
-су шаруашылығы және ... ... ... ... сараланған тарифтер әдісін енгізу;
-субъектілер қызметінің тиімділік дәрежесін ескеретін тарифтерді
белгілеу үшін салыстырмалы талдау ... ... ... ... ... көрсетілетін темір жол көлігінің обьектілері
бар ... ... ... ... ... ... есептеу
әдістерін әзірлеу;
-концессия шарты бойынша көрсетілетін ... ... ... ... ... ... әзірлеу;
-реттеліп көрсетілетін қызметтерді көрсеткен кезде энергия үнемдеуші
технологияларды ... ... ... үшін ... циклдің
учаскелерін айқындау әдістемесін әзірлеу.
4) реттелетін ... ... ... деңгейін қамтамасыз
ету мақсатында ұзақ мерзімді немесе орта ... ... ... ... ... табиғи монополия субъектілерінің саны 2009 ж. – 10-
ға, 2010 ж. – 12-ге, 2011 ж. – 15-ке ... Ұзақ ... ... ... ... ... ... істейтін базалық табиғи монополия
субъектілерінің санын ... ... 2009 ж. ... орта ... мерзімді тарифтер бекітуге берілген өтінімдерінің материалдарына
рәсімдерді және талаптарды оңайлату жөнінде жаңа ... ... ... ... ... ... жетілдіру жоспары көзделген.
5) суъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметінің және техникалық жай-
күйінің тиімділігін талдау және ... ... ... ... ... ... және ... сараптамалар
жүргізілетін болады.
Жоғарыда аталған шараларды Агенттік жүзеге асыруда келесі нәтижелерге
қол жеткізе алады:
-табиғи монополия субъектілерінің ... ... ... ... ... болжанып отырған деңгейін қамтамасыз
етеді;
-нормативтен тыс ысыраптарды жою, нормативтік ысыраптар мен ... ... ... жоспары бар табиғи монополия
субъектілерінің санын көбейту үшін ... ... мен ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін арттыру мақсатында нормативтік құқықтық
базасы жетілдіріледі;
-табиғи монополиялар, ... мен ... ... ... ... ... жаңа ... әзірленеді
және енгізіледі;
-тарифтер бекіту рәсімдерінің ашықтығын қамтамасыз етеді;
-табиғи монополия субъектілерінің қызметінің ... ... және ... ... ... ... бөлігіне енгізілетін
шығыстардың негізділігі айқындалады;
-нормативтен тыс ысыраптардың электр желілерінде, жылу ... ... ... ... пен ... ... ... оңтайландырылады;
-орта мерзімді немесе ұзақ мерзімді тарифтер бойынша жұмыс істейтін
базалық табиғи монополиялар субъектілерінің саны ... ... бұл ... ... ... деңгейіне ықпал етуін
бәсеңдетуге мүмкіндік береді.
Осылайша, алдағы ... ... ... ... ... жөніндегі негізгі бағыттар:
1) Заңының жаңа редакциясын әзірлеу, ол мыналарды:
      негізгі қолданыстағыларды заңға тәуелді актілердің, ... ... ... ... ... ... тиімділік дәрежесін
ескеруге мүмкіндік беретін салыстырмалы талдау (benchmarking) әдісінің
тарифтерін қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... шығындарды азайтуға және инвестициялардың деңгейін ұлғайтуға
субъектілердің уәждемесін арттыру тетігін көздеуі тиіс;
2) жылумен жабдықтау жүйелерін дамыту жөніндегі шара ... ... ... Республикасының концессиялар туралы заңнамасын жетілдіру
болмақ [25].
Заңнамалық актінің деңгейінде салыстырмалы ... ... ... қалыптастырудың бүгінде қолданыстағы шығын қағидатымен
бірге қолдану мүмкіндігін есепке алу реттеудің ... ... ... ... ... ... Тарифтерді ... ... ... басты кемшілігі шығындарды көбейтудің
нарықтық емес ынталарына ықпал ету және ... ... ... қызмет пен технологияларды оңтайландыру жөніндегі уәждемеге
алғышарттардың ... ... ... ... ... ... ... олардың қызметі
тиімділігінің дәрежесін ... ... ... ... ... үлгілері, мысалы, түзетілген қарапайым барынша аз
квадраттар мен деректерді ... ... ... әдістері
пайдаланылады. Субъектілер ... ... ... бірқатар
көрсеткіштер бойынша есептелетін ... ... ... ... ... ... табылатын субъектілер үшін мынадай көрсеткіштер: электр
энергиясының үлестік ысыраптары, бір қызметкерге нақты және ... ... ... ... ... ... салымдар көлемі
және кәсіпорындардың тиімді жұмыс істеу дәрежесін ... ... ... да ... ... болуы мүмкін. Бұл ретте,
бенчмаркингті қазақстандық компаниялардың тарифтік ... ... ... ... болдырмау мақсатында пилоттық жобада оны алдын-ала
сынамалау қажет. Пилоттық жоба өңірлік электр желілік ... ... ... Бұл үшін ... ... озық мысалдарының негізінде
субъектілердің жұмыс істеуі мен дамуының қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... монополиялар салаларындағы тарифтік саясатты жетілдіру жөніндегі
Шаралар кешенін іске асыру нәтижесінде:
тозығы жеткен өндірістік активтерді жаңғыртуға және ... ... ... ... ... ... ... және іске асыру арқылы субъектілер қызметінің
тиімділігін ... ... елу ... орта ... және ұзақ ... кезеңге
арналған инвестициялық бағдарламаларды уәкілетті органның бекітуі;
кем дегенде жиырма субъектілерге дейін орта ... және ұзақ ... ... ... ... кәсіпорындардың санын ұлғайту;
өңірлік электр желілік компаниялар болатын субъектілерде ... ... ... ... ... ... ... жоба
ретінде қолдану;
авариялардың санын кеміту және субъектілер ұсынатын реттеліп
көрсетілетін ... ... ... ... Республикасы тәуелсіздік алғаннан бастап нарықтық
қатынастарды белсенді түрде енгізе отырып, ... ... ... реттеп отырғандығын анықтадық. Оның ішіне монополияға қарсы
саясатты дербес түрдегі ... ... ... деңгейде жүргізіп
отыратын жаңа саяси ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізуші мемлекеттік билік
органдары халықаралық деңгейге сәйкес демократиялық принциптерге ... ... ... ... ... ... ... билік органдарының
шешімдерін тұтынушыларға жеткізуде үлкен орын ... ... ... ... мемлекеттің басқа да билік ... ... ... ... ... ... ... дамытудың
бағыттары монополияға қарсы саясатпен тығыз байланысты ... ... келе ... ... ... саясаттың даму бағыттары төмендегідей болуы тиіс деген
қорытындыға келдік.
Табиғи монополия аясында реттеу саясатында:
шетелдің озық тәжірибесін ... ... ... ... ... тұтынушыларға тиімді тариф ұсыну және табиғи субъектілерінің негізгі
қорларының ... ... ... қамтамасыз ету барысында, табиғи
монополияны реттеуде инвестицияны ынталандыру;
– республикалық мәні бар табиғи субъектілердің ... ... ... ... ... ... олардың ісінің тұтынушыларға ашық та мөлдір
болуын қамтамасыз ету;
– табиғи монополия субъектілерінің қызметіне сараптама және ... үшін ... база ... ... монополия аясында инновациялық әдістерді қолдану арқылы
субъектілерді бәсеке ортасына өткізу;
Бәсеке саясатын жүзеге асыруда:
– бәсеке ... ... ... ... жетілдіру;
жосықсыз бәсеке мен бәсекеге қарсы сөз байласу сияқты қиянат істердің
алдын алу;
... ... ... ... бойынша бәсекені
дамытуға, монополиялық құрылымдарды бөлуге арналған шаралар жасау;
– жаңа субъектілердің нарыққа енуіне кедергі жасалмауына бақылау
жасау;
... ... ... ... ... ... баға ... кедергісі болатын делдалдық қызмет түрлерін
қысқарту ;
– бәсеке саясатын насихаттау, ынталандыру;
– монополияға қарсы саясатты жүзеге ... ... ... ... ... институтарының талаптарына сәйкес
құқықтық база құру;
– монополияға қарсы саясаты жүзеге ... ... ... ... ... ету;
Қазіргі монополияға қарсы саясаттың нәтижелігі монополияға қарсы
заңнамалардың мәніне, сот органдарының осы заңнаманы талдауларына және ... ... ... байланысты. Монополияға қарсы саясат
жоғарғыда аталған ... ... ... ... ғана қоғам
талаптарына сай дамымақ. Соңғы кездерде ... ... ... ... қалыптастырушы саясаткерлер, оны талқылаушы сот ... ... ... ... деп ... ... пікірдің негізі бар,
монополияға қарсы саясатты барлық күштерді жұмылдыру арқасында демократия
принциптеріне сай келетін саясат етіп ... ... ... ... ... ... ... үлесін қосатынына сенімді
болуымыз керек [26].
Қазақстан Республикасының монополияға қарсы саясаты болашақтағы
дамуында ... ... және ... ... ... ... ... парасатты саясат болуы тиіс.
ҚОРТЫНДЫ
Дипломдық жұмыста Қазақстандағы монополияға қарсы саясаттың қалыптасуы
мен даму процестеріне ... ... ... ... ... ... монополияға қарсы саясат өндіруші мен тұтынушы ... ... ... шеңберінен асып отырғандығына көзіміз жетті. Бұл
саясаттың маңыздылығы тек ішкі экономикалық ... ... қана ... ... байланыстарды бір жүйеге келтіріп отыруында. Диссертациялық
жұмыста Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... анықтау үшін осы мәселенің теориялық негізі зерттелді. Теориялық
тұрғыдан мемлекеттің ... ... ... ... мен ... ... мен ... теориялары қарастырылды.
Монополияның даму диалектикасы және оған байланысты мемлекеттік
биліктің ... ... ... зерттеушілер назарынан тыс қалған
жоқ. Бәсеке – монополист - мемлекет горизонталында үнемі ... ... ... ... ... ... зерттеушілер
монополия мен бәсекені жоққа шығаратын ... деп ... ... монополияның үйлесімді, бірін - бірі ... ... ... ... ... билік институттары. Билік мақсаты бәсекенің дамуына
жағдай жасай отыра, ұлттық даму ... ... ... мен ... ... ... ... анықтап беру.
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының ... ... ... ... - ... пікірді жақтау біз үшін пайдалы деп
шештік. Монополизмді зерттеушілердің басым ... ... ... ... ... жоққа шығармайтындығын көрдік.
Бірақта, әлемдік экономиканы зерттеушілер мемлекеттің ... рөлі ... бір ... емес. Шамасы, әр елдегі нарықтық
қатынастар ... ... ... ... ... ... әсер ететін болуы керек.
Шетелдермен салыстырғанда Қазақстан мен ТМД елдерінің монополияға
қарсы саясаты ... ... ... АҚШ ... дамыған елдерде
монополистер бәсеке нәтижесінде ұлғайып, алып фирмаларға айналса, біздің
елде осы саясат ... ... ... ... ... ... ... Әрине осындай тарихи даму Қазақстандағы
монополияға қарсы саясаттың өзіндік ерекшеліктерінің болуына ... ... ... ... монополияға қарсы саясаттың қалыптасу тарихы
ТМД елдеріндегі аталған саясат тарихымен бірдей.
Мемлекеттің осы мәселеге араласу дәрежесі ең ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, монополист
фирмалардың шоғырлану, бірігу процестеріне бақылау жасау да ... ... ... ... ... ... бет бұрыс
жасағаны дұрыс. Идеалды, барлығы жетілген қоғам болмайды. Мемлекет нақты
қауіптерге қарсы күресе ... ... ... ... ... ... ... күрес саясаты да осы нақты саяси ... ... ... ... ... Республикасындағы монополияға
қарсы заңнама үкімет пен ... ... ... ... шектен тыс қолдануына тиым салады. ... ... ... экономикалық еркіндіктер мен ... ... Ашық ... құру жағдайындағы нарықтық экономика нарық
субъектілерінің өзара бәсекелестігіне ... ... ... бір сәт шығармайды. Сонымен бірге, шенеуніктер ... ... ... ... ... ұластыруға дайын
тұратындығын ұмытпау маңызды. Сондықтан нарық институтын толық ... ... ... ... ... ... ... монополизм құбылысын тежеп отыратын заңнаманың ... ... ... қарсы саясаттың көкейкесті міндеттерінің бірі болып
қалуда.
Монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасында монополияға ... ... рет ... мен ... ... ... ... де болды. Экономикалық дамудың әр сатысында нарық
қатынастары дами отырып, ... жаңа ... ... ... ... ... ... нарық субъектілерінің іс - әрекеттері одан ... ... Кез ... ... ... монополияға қарсы
заңнамаларға ... ... ... ... ... жасайды.
Қазақстан Республикасы экономикасы да әлемдік ... ... ... даму үрдістері мен заңдылықтарын қабылдайды. Елде ... қоса ... да ... ... орын ... ... ... жанар - жағар майды өндіру мен сатуда, электрэнергиясы мен
жылуды өндіруде өте ықпалды. ... ... ... орын ... ... қызмет пен монополияға қарсы күресу ... және ... ... елде өркениетті нарықтық қатынастар жасауға
зор көмек болатындығы даусыз. Сондықтан Қазақстандағы билікте, заң шығарушы
билік те ... ... ... ... және ... ... ... ТМД елдерінің монополияға қарсы саясат жүргізудегі басты бағыты
осы елдердің заңдылықтарын ... ... ... ... ... осы
саясатты жүзеге асырушы мамандарды бір жүйеде дайындау мәселесі де өзекті
болып саналады. Тәжірибе алмастыру, ақпараттармен қамтамасыз ету, озық ... ... ... ... ... ... ... билік
орындарына осы саясатты жетілдіруде, оның өзіндік ... ... ... ... ... ... ... өзін -өзі  реттеуші  процесс 
ретінде  қаруға  болмайтындығын және мемлекетке тек бақылаушы рөл берілуі
көптеген келеңсіз құбылыстарға ... ... бір ел ... ... ... ... шешу ... емес, сондықтан монополияға
қарсы іс-шараларды бірлесе отырып, ғылымға негізделген саясат етіп құрудың
маңызы ... зор. ТМД ... ... ... ... ... таза ... қолайлы жағдай туғызуы
барлық елдерінің әлеуметтік, ... және ... ... ... ... бір әсер етіп, қоғамда адамдардың тұрмыс тіршілігін одан
әрі көтере ... ... ... ... мақсаты қоғамның тұрмыс -
 тіршілігін арттыру, мемлекеттік мүдде мен қоғам ... ... ... ... мен ... ... ... деңгейі одан әрі
арттыруы тиіс. Бұл саясаттың көпжақтылығы ... әр ... ... ... ... ... ... саяси - экономикалық ойда, монополизмнің саяси әсері, бәсекені
жетілдіру, бәсеке мен ... ... ... ... нарықтық қатынастардың жалпы даму құндылықтарына жатады. Бұл
құбылыстарды нарықтық қатынастардағы табиғи құбылыстар ретінде ... ... ... ... ... ... ... монополия
қажетті салаларды дамытудың ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономиканы, пайда ... ... ... ... ... бет ... кепілі
болып табылады. Қазақстандағы монополияға қарсы ... ... ... мен принциптері осы мақсаттарды орындау ... ... ... ... ... саясат басымдықтарын,
экономиканы ұйымдастырудағы, реттеудегі ... ... орны ... ... ... ... қоғамын тез арада өркениетті,
дамыған 50 ... ... ... ... ... ... ... жолдарын қарастыра отыра ... ... ... ... ... ... ... саяси
араласудың әдіс - тәсілдерін зерттеу Қазақстан ... ... ... ... ... үлес ... табылады.
Қазақстандағы монополияға саясат даму барысында, бірақ оны әрі қарай
жетілдіруде көптеген мүмкіндіктер бар деп ... ... ... ... ұтымды пайдалана отырып жасалған монополияға ... ... және ... түрде реформалануы отандық экономикаға да үлкен әсерін
тигізері анық. Ел экономикасы алға қарқынды дамитын болса, әрине, ... одан әрі ... ... ... ... ... Учебник под. ред. Л.А.Байдельдинова. – Алматы: Бастау,
2002. – 248 с.
2. Назарбаев Н.А. В потоке истории. – ... ... 1999. – 267 ... ... А. ... и ... Политические и экономические
реформы в ... ... и ... ... Пер. с ... ... ... Бажанова В.А. – М.: «РОССПЭН», 2000. – 320 с.
4. Политология. Учебник под.ред. Нысанбаева Н.А. – ... Ақыл ... – 367 ... Нигматуллин Н.З. Приоритеты экономической и социальной ... в ... ... ... ... (политологический анализ): дисс. док. полит.наук. 23.00.02.
– Алматы, 2001. – ... ... Н.А. ... ... ... үшiн, Бәсекеге
қабiлеттi экономика үшiн, Бәсекеге қабiлеттi халық үшiн»: Қазақстан
Президентінің Қазақстан халқына жолдауы, Астана, 2004 жыл 19 ... ... Жеті ... 2004. – 64 ... Социологическая энциклопедия. – Том 1. – М. : Мысль, 2003. – С. 693.
8. Назарбаев Н.А. «Қазақстан – 2030» ... ... ... қауіпсіздігі және әл - ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы: Білім, 1997.– 48 ... ... И.И. ... роль ... и ее ... электоральном процессе: дисс. канд.полит.наук. – М., 2000. – 147
с.
10. ... Н.А. ... ... ... және ... ... жолында» Қазақстан Республикасының Президенті 2005 жылға
Қазақстан халқына арналған жолдауы // Егемен Қазақстан. – 2005 ... 19 ... – №32 (23990). – 1-4 ... Назарбаев Н.А. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс ... ... ... ... ... ... жолдауы // Егемен Қазақстан. – 2006 жыл. – 2
наурыз. – № 52. – 3-4 ... ... В.И. ... политологический словарь. – М.: ... 2000. – ... ... В.Д. Учебник по основам экономической теории. – ... 1997. – 384 ... ... И.В. ... ... в России. – М.: Омега- ... – 526 ... ... А., Авдашева С. Адвокатирование ... как ... ... // Вопросы экономики. – 2005. – № 12. – С. 109-
110.
16. Латышев И. ... ... с ... и ... – М., 1963 . – 75 ... ... Н.К., ... А.И., Ахметова Ш.С., Брузати Л. Государство
и бизнес. книга 1. Государство, предпринимательство и ... ... ... 2002. – 222 ... ... и ... регулирование /учебное пособие для
ВУЗов /Авдашева С.Б., Аронин В.А., ... И.К. и др.; под ред. ... ... // – М.: ... 1999. – 368 ... ... И.В. ... в экономику и бизнес. – М.: Вита – Пресс,
2000. –208 ... ... ... – СПб.: ... СПб. ... 2000. – С. ... ... М.К., Семенов А.М. ... ... / ... – М.: ЗАО «Бизнес - школа Интел Синтез», 1999. – 336 с.
22. Никитин С., Глазова М., ... М. ... и ... // МЭ и МО. 1994. – № 77. – С. 91-103.
23. Макконнелл Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: ... ... ... – Т.2. – М.: Республика, 1992, –400 с.
24. Қазақстан Республикасының «Лицензиялау туралы» ...... 2005. – 18 ... ... А.А. Становление и развитие ... ... ... ... анализ. дисс. канд. полит.наук.
23.00.02. Алматы, 2005. – 135 с.
26. Нуреев Р.М. Курс ... / ... для ...... ... ... ИНФРА-М., 2002. – 572 с.
-----------------------
Монополияға қарсы саясаттың әр түрлі мақсаттары
Жалпы елдің экономикасын
көтеру
Монополияға қарсы саясат белгілері
Еуропалық
Жапондық
Американдық
Монополияға қарсы заңнама ... ... ... ... үнем і
қатаң қадағалап отырады.
Мемлекеттің монополияға қарсы саясатының мақсаты –бәсекені қорғау мен
дамыту.
монополист компанияның ... ... ... ... сол ... ... ... монополистік билікке ие болуына рұқсат етеді.
Қазақстан Республикасындағы монополияға қарсы саясаттың
ҚР-ның «Табиғи монополиялар туралы» Заңы
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... шектеу туралы» Заңы
ҚР-ның «Әкімшілік бұзушылық туралы» Кодексі
ҚР-ның «Жосықсыз бәсеке туралы» Заңы
ҚР-ның Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі
ҚР-ның «Жарнама туралы» Заңы
ҚР-ның ... ... ... ... «Бәсекелестік туралы»
2008 жыләы 25 желтоқсандағы N 112-IV Заңы
ҚР-ның «Табиғи монополиялар және реттелетін нарықтар 272 Заңы туралы»
1998 жыләы 9 шiлдедегі ... ... ... пайдалануға жол бермеу
Таза немесе
адал бәсеке
шарттарын ұстану
Қоғамның тұрмыс -
тіршілігін жақсарту
Халықтың табыс
көзін молайту

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 93 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлеуметтік психологиялық тренингтерді ұйымдастыру принциптері8 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Басқару ғылымының мазмұны мен әдістері12 бет
Магистранттарға арналған пән бойынша оқу бағдарламасы19 бет
Оқыту әдістерін тиімді қолдану арқылы мектепте математикалық білім беру60 бет
Тәрбие әдістерінің классификацисы11 бет
Тәрбиенің әдістері9 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2015 жылға дейінгі елді дамытудың индустриалды-инновациялық Стратегиясын жүзеге асыру9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь