ХҮІ-ХҮІІ ғасырлардағы біріккен провинциялар Республикасындағы экономикалық өзгерістер

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.5
І Тарау ХҮІІ ғасырдағы Біріккен Провинциялар Республикасының ішкі жағдайы

1.1. ХҮІ ғ. екінші жартысы ХҮІІ ғ. басындағы
Нидерландының экономикалық дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6.16
1.2. Мемлекеттің саяси.әлеуметтік дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... .16.25

ІІ Тарау ХҮІ.ХҮІІ ғғ. Біріккен Провинциялар Республикасы

2.1. Оңтүстік Нидерланды Провинциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ..26.37
2.2. ХҮІІ ғ. Республиканың ішкі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37.50
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51.53
Пайдаланған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54.57
Еуропаның дамуында ХҮІ ғасыр мен ХҮІІ ғасырдың бірінші жартысы кейінгі орта ғасырлар кезеңі деп аталады. Бұл дәуір өзінің алдыңғыларымен салыстырғанда оқиғалардың тығыздығымен, қоғамдық процестердің белсенділігімен, жаңа өркениеттің пайда болуымен сипатталады.
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі кезде Батыс Еуропаның тарихы капиталистік қатынастардың қалыптасу заңдылықтарынан көп сабақ беретініне ешкім күмән келтірмейді. Осы тұрғыдан алғанда Батыс Еуропа тарихының кейінгі орта ғасырлар тарихы мен жаңа заманның өзгерістері – капитализм генезисі және осы процестің идеологиялық өзгерісі ретінде көрсететін Нидерланды буржуазиялық революциясы барысында қалыптасқан концепцияларды сұрыптау қазіргі тарихтың қажетті талабы болп отыр. Кейінгі орта ғасырларда қоғам дамуындағы белгілі бір өзгерістің көрсеткіші буржуазиялық революциялар болды.
Нидерланды буржуазиялық революциясы және соның нәтижесінде қалыптасқан Біріккен Провинциялар Республикасы тарихына «капиталдың алғашқы қорлану процесі» алғышарт қалыптастырды. Еуропада ерікті нарықтық қатынас орнады, республикалық билік формалары жеңіске жете бастады. Ортағасырлық Нидерланды – бұл қазіргі Голландия, Бельгия, Люксембург және Францияның солтүстік
-шығыс аймақтарының кейбір бөліктері.
Бельгия мен Голландия қазіргі таңда экономикалық жағынан жоғары дамыған мемлекеттер. Олар Еуропалық Одақ пен «жаңа Еуропаның» қалыптасуында маңызды орын алады. Сондықтан осы мемлекеттердің тарихи өткен жолы мен қалыптасуының ғылыми – танымдылық, теориялық өзектілігі бар.
1.Мотлей Д.Л. История Нидерландской революции и основания Республики Соединенных Провинции. Спб., 1865-1871. Т. 1-3.
2.Кареев Н.И. Западноевропейская абсолютная монархия ХҮІ, ХҮІІ, ХҮІІІ веков. Спб., 1908.
3.Рутенбург В.И. Очерки из истории раннего капитализма в Италии. М.-Л., 1951.
4.Стоклицкая-Терешкович В.В. К вопросу о раннем капитализме во Флоренции ХІҮ века. М., 1954; Чистозвонов А.Н. Исследовать явления в их исторической самобытности и связах. М., 1955.
5.Чистозвонов А.Н. Реформационное движение и классовая борьба в Нидерландах в пер. пол. ХҮІ века. М., 1964.
6.Бессмертный Ю.Л. Переход от феодализма к капитализму. М., 1955.; Косминский Е.А. Были ли ХІҮ-ХҮ века временем упадка европейской экономики. М., 1956.; Корхоа Ю.А. Дисскусия о переходе от феодализма к капитализму. М., 1959.
7.Поршнев Б.Ф. Феодализм и народные массы. М., 1964.
8.Стеенсгорд Н. Характерные черты экономического и политического кризиса ХҮІІ в. М., 1970.
9. Скальвайт Ст. Франция и коституционный конфликт в Англии в ХҮІІ веке. М., 1970.
10.Баусма Б. Секулиризация общества в ХҮІІ в. М., 1970.; 11.Полишенский Й. Социальная и научная революция ХҮІІ в. М., 1970.
12..Розенталь Н.Н. История Европы в эпоху торгового капитализма. Ленинград, 1927.
13.Экономическая история. Проблемы и исследования. М., 1987. С. 53.
14. Современная немарксистическая историография. Критический анализ. М., 1989. С.45.
15.Бродель Ф. Материальная цивилизация, экономика и капитализм ХҮ-ХҮІІІ вв. М., 1986. Т. 1. С. 452.
16.Преображенский В.Д. Происхождение соаременных государств Европы. Ч. 11. Абсолютизм. М., Л., 1930. С. 87.
17.Васильев Л.С. Феномен власти собственности. К проблеме типологии до капиталистических структур. М., 1982. С. 65.
18.Чистозвонов А.Н. Некоторые аспекты проблемы генезиса абсолютизма. М., 1987. С. 49.
19.Чистозвонов А.Н. К вопросу об эволюции Итальянской и Нидерландской экономики и торговли в условиях европейской экономической депрессии ХІҮ-ХҮ вв. // Вопросы истории, 1983. № 4. с. 68.
20.Чистозвонов А.Н. Генезис капитализма в странах Европы, Азии и Африки // Новая и новейшая история. № 4. С. 227.
21.Чистозвонов А.Н. Реформация как фактор германской истории ХҮІ в. // Средние века. Вып. 48. М., 1985.
22.Чистозвонов А.Н. Новейшие работы в ГДР по истории реформаций в Германии. // Вопросы истории. № 1. С. 176.
23.Чистозвонов А.Н. Реформация как фактор германской истории ХҮІ в. // Средние века. Вып. 48. М., 1985. С. 93.
400 лет Нидерландской буржуазной революций // Вопросы истории, 1967. № 2.
24.Чистозвонов А.Н. Историография и проблемы марксисткого исследования Нидерландской буржуазной революций. // Средние века. Вып. 31. М., 1968.
25.Чистозвонов А.Н. Роль кальвинизма в Нидерландской буржуазной революций. // Средние века. Вып. 33. М., 1971. С. 50.
26.Конради А. История революции от Нидерландского восстания до кануна французской революции. Пер. с нем. М., 1962. С. 98.
27.Бааш Э. История экономического развития Голландии в ХҮІ-ХҮІІІ веках. М., 1947. С. 136.
28.Чистозвонов А.Н. Традиции и новации в современной национальной историографии Нидерландской буржуазной революции ХҮІ века. // Средние века. Вып. 47. М., 1987. С. 247.
29.Чистозвонов А.Н. О социально – региональном изучении буржуазных революции ХҮІ-ХҮІІІ вв. в Европе. // Новая и новейшая история. № 2. С. 87.
30.Чистозвонов А.Н. Торгово-колониальная экспансия Нидерландов в ХҮІ-ХҮІІ вв. и восстания на судах океанских флотов // Средние века. Вып. 52. М., 1989. С. 47.
31.Чистозвонов А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
32.Чистозвонов А.Н. Генезис капитализма в Нидерландах. // Проблемы генезиса капитализма. М., 1978. с. 149.
33.Чистозвонов А.Н. Нидерландская буржуазная революция ХҮІ века. М., 1958. С. 151.
34.Чистозвонов А.Н. Английская политика и революционные Нидерланды (1572-1585 гг.) // Средние века. Вып. 5. М., 1954. С. 198.
35. Яброва М.М. Очерки истории колониальной экспансии в эпоху первоначального накапления капитала. Саратов, 1966. С. 16.
36.Чистозвонов А.Н. Историческое место ХҮІ века в процессе генезиса капитализма в Европе // Средние века. Вып. 38. М., 1975. С. 45.
37.«Утрехтская Уния» 23 янв. 1579 г. // Розенталь История Европы в эпоху торгового капитализма. Л., 1927. С. 203-205.
38.Бааш Э. История экономического развития Голландии. М., 1949. С. 45.
История Европы. Т. 3. От средневековья к новому времени (конец. ХҮ- пер. пол. ХҮІІ в.). М., 1992. С. 180.
39.Пиренн А. Нидерландская революция. Пер. Ф.А.Коган-Бернштейн. М., 1937. С. 80.
40.Пиренн А. Нидерландская революция. Пер. Ф.А.Коган-Бернштейн. М., 1937. С. 80.
41.Пиренн А. Нидерландская революция. Пер. Ф.А.Коган-Бернштейн. М., 1937. С. 80.
42.Чистозвонов А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
43.Чистозвонов А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
44.Чистозвонов А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
45.«Утрехтская Уния» 23 янв. 1579 г. // Розенталь История Европы в эпоху торгового капитализма. Л., 1927. С. 203-205.
46.Бааш Э. История экономического развития Голландии. М., 1949. С. 45.
47.Чистозвонов А.Н. Историческое место ХҮІ века в процессе генезиса капитализма в Европе // Средние века. Вып. 38. М., 1975. С. 45.
48.Чистозвонов А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
        
        Мазмұны
Кіріспе.................................................................................................2-5
І Тарау ХҮІІ ғасырдағы Біріккен Провинциялар ... ішкі ... ғ. ... ... ХҮІІ ғ. басындағы
Нидерландының экономикалық дамуы......................................6-16
Мемлекеттің саяси-әлеуметтік дамуы.................................16-25
ІІ ... ... ғғ. ... Провинциялар Республикасы
2.1. Оңтүстік Нидерланды Провинциялары..................................26-37
2.2. ХҮІІ ғ. Республиканың ішкі жағдайы....................................37-50
Қорытынды.......................................................................................51-53
Пайдаланған әдебиет тізімі.............................................................54-57
Кіріспе
Еуропаның дамуында ХҮІ ... мен ХҮІІ ... ... ... ... орта ғасырлар кезеңі деп аталады. Бұл дәуір өзінің алдыңғыларымен салыстырғанда оқиғалардың ... ... ... белсенділігімен, жаңа өркениеттің пайда болуымен сипатталады.
Тақырыптың өзектілігі: ... ... ... ... тарихы капиталистік қатынастардың қалыптасу заңдылықтарынан көп сабақ беретініне ешкім күмән келтірмейді. Осы тұрғыдан алғанда Батыс Еуропа тарихының кейінгі орта ғасырлар ... мен жаңа ... ... ... ... және осы ... идеологиялық өзгерісі ретінде көрсететін Нидерланды буржуазиялық революциясы барысында қалыптасқан концепцияларды сұрыптау қазіргі тарихтың қажетті талабы болп отыр. ... орта ... ... ... ... бір ... ... буржуазиялық революциялар болды.
Íèäåðëàíäû áóðæóàçèÿëûқ ðåâîëþöèÿñû æәíå ñîíûң íәòèæåñ³íäå қàëûïòàñқàí Á³ð³êêåí Ïðîâèíöèÿëàð Ðåñïóáëèêàñû òàðèõûíà «êàïèòàëäûң àëғàøқû қîðëàíó ïðîöåñ³» àëғûøàðò ... ... ... íàðûқòûқ қàòûíàñ îðíàäû, ðåñïóáëèêàëûқ áèë³ê ôîðìàëàðû æåң³ñêå æåòå áàñòàäû. Ортағасырлық Нидерланды –бұл ... ... ... Люксембург және Францияның солтүстік
-шығыс аймақтарының кейбір бөліктері.
Бельгия мен Голландия ... ... ... ... ... ... ... Олар Еуропалық Одақ пен «жаңа Еуропаның» қалыптасуында маңызды орын алады. Сондықтан осы ... ... ... жолы мен ... ... ... ... өзектілігі бар.
Диплом жұмысының мақсаты –деректер мен жарияланған құжаттық материалдар негізінде ХҮІ-ХҮІІ ғасырлардағы Біріккен Провинциялар Республикасында қандай экономикалық өзгерістер ... ... ... революциясының қалыптасуында қандай әлеуметтік-саяси алғышарттар болды, мемлекеттің саяси-экономикалық дамуы қандай процестерге сүйенді деген сұрақтарға ... ... ... жазу ... «Орта ғасырлар тарихының хрестоматиясында» жарияланған құжаттар мен материалдыр, оның ішінде: «Аррас және Утрехт униялары», ХҮІІ ғ. ... ... ... ... ... ... «18 ... Комитеттің Хаты», «1577 ж. Мәңгілік Эдикт» т.б. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... Голландиялық Ост-Индия Компаниясының қызметіне байланысты құжаттар пайдаланылды.
Феодализмнен ... өту ... ... ... ... ... ... және жаңа буржуазиялық негіздегі республикалардың қалыптасуы өзекті мәселе болып табылады. Еуропа елдеріндегі ... ... мен ... қалыптасқан процестерге деген қызығушылық ХІХ ғасырдың соңында пайда болды /1/. ХХ ғасырда ХҮ-ХҮІІ ғасырлардағы бұл процестер жігін ... одан әрі ... /2/. ... ... ... кейін бұл тақырып саяси-ғылыми белсенділікті басынан өткерді. Себебі, дамушы елдердің даму жолын таңдауына байланысты ... ... мен ... революцияларға деген қоғамның ғылыми қызығушылығы артып, бұл мәселелер идеологиялық күрестің аренасына айналды. Идеологиялық күрес тарихнамаға да тарады.
1950 жылдардың ішінде кеңестік ... ... ерте ... ... В. И. ... ... Ол Италиядағы ерте капиталистік қатынастар тарихы туралы зерттеулер жүргізді /3/. Кейіннен бұл ... ... ... ... ... /4/.
Нидерланды тарихына байланысты зерттеулердің ішінде ерекше орынды профессор А.Н.Чистозвонов ... Оның ... ХҮІ ... ... ... ... ... оңтүстік провинциялардың жеңілу себептерін, Солтүстік Провинцияның тарихи жолын кеңінен көрсетеді. Автор революцияның ішкі қайшылықтарын, ... ... ... ... и классовая борьба в Нидерландах в пер. пол. ХҮІ века» атты еңбегінде автор революция барысына лютераншылдардың, кальвинистердің идеологиясының әсерін көрсете ... ... ... ... ... ... ... орындай алған жоқ деген шешімге келеді /5/. А.Н.Чистозвоновтың Нидерланды тарихына байланысты келесі үлесі, ғылыми ... ... ... ... ... ... ... енгізу болып табылады. Мысалы, Пиррен, Марец, Варлеп, Рахваль, Гахард т.б.
ХҮ-ХҮІ ... ... ... ... ... ... келесі авторлардың қатарын –Ю.Л.Бессмертный, Е.А.Косминский, Ю.А.Корхов, М.А.Барг, В.Е.Майер құрайды /6/. Капитализм генезисі мәселері, қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуы, қалыптасып келе жатқан ... ... ... зерттеулердің келесі авторы –Б.Ф.Прошнев /7/.
Кеңестік тарихшылардың келесі тоқталған мәселелері бұл –феодализмнен капитализмге өту мәселелері еді. Бұл мәселелерді ... ... ... ... ... ... үш ... қалыптасты. Олар –ХҮІ ғ., ХҮІІ ғ., және ХҮІІІ ғ. екінші ... ... ... ... және ... генезисін, ХҮІ-ХҮІІ ғасырларға байланысты кең мәселелер жиынтығымен, тарихнамалық концепцияларды әртүрлі көзқарстар қарастырған автор даниялық тарихшы ... /8/. ХҮІІ ... ... және саяси дағдарыс ФРГ тарихшысы Скальвайт зерттеулерінен көрініс тапты /9/. Осы тарихшылармен қатар француз тарихшылары П.Губер, Ж.Мейер, американдық тарихшы В.Баусманы, чех ... ... ... ... Ю.Гиеровскийді айтуға болады /10/. Бұл авторлар кейінгі орта ғасырлық Еуропаның жалпы «дағдарысын» қорытындылауға қатысқан.
Келесі ... ... ... ... авторы –Н.Н. Розенталь /11/. ХІІІ-ХҮ ғасырлардағы итальян республикасының қоғамдық құрылысы сауда ... таза ... ... Бұл ... ХҮІІ ғасырда Голландияда қайталанды. Еуропаның қалған елдерінде сауда-капиталистік қоғам өзінің феодалдық қалдығын ұзақ уақыт сақтады. Оларды тек ХҮІІ-ХІХ ғасырлардағы революциялар ғана жоя алды /12/. ... ... көп ... ... ... капитализімі дәуірін феодализмнің қарапайым жалғасы деп есептесе, буржуазиялық қоғам өндірістік-капиталистік қоғам деп есептейді. Өзінің жергілікті ерекшеліктеріне қарамастан, буржуазиялық ... ... ... бір процеске жатады. Сауда капитализімі дәуірі өзінің ... ... ... ... бір өндірістік қатынастар жүйесін қалыптастырады, бұл алдыңғы феодалдық қоғамнан да, кейінгі өндірістік қоғамнан да ерекше. Бұл қоғам біріншіден ... ... ... екіншіден –сауда капитализімінің ары дамуы –Нидерланды революциясы деп есептеледі.
Жұмыстың міндеттері – ХҮІІ ғасырдағы Біріккен Провинциялар Республикасының ішкі ... ... ХҮІ ғ. ... ... ХҮІІ ғ. басындағы Нидерландының ... даму ... ... ... ... дамуын көрсету, ХҮІ-ХҮІІ ғғ. Біріккен Провинциялар Республикасының қалыптасуын, Оңтүстік ... ... ... ... ХҮІІ ғ. ... ішкі ... ... болып табылады.
Жұмыс ІІ Тараудан, қорытынды бөлімнен және ... ... ... ... ... ... басындағы Біріккен Провинциялар Республикасының ішкі жағдайы
ХҮІ ғасырдың екінші жартысы ХҮІІ ғасырдың басындағы Нидерландының экономикалық дамуы
ХҮ ғасырда Нидерланды территориясы ... ... ... ... және солтүстік-шығыс Францияның бірқатар территорияларын біріктірді. Елдің территориясы 17 провинциядан құралды. Олардың 7-еуі ірі еді: ... ... ... Зеландия, Фрисландия, Артуа, Геннегау. ХҮІ ғасырда ірі мемлекеттің –Бургундия герцогтығының ... ... ... Ү ... ірі ... ... кірді /13/.
Әлеуметтік қақтығыстардың пайда болуы мен дамуына әсер еткен абсолютизм. Феодалдық ... ... ... ... өзгеріп келе жатқан тарихи жағдайда феодалдардың мүддесін қорғады. Буржуазиялық дамуға мүмкіндіктер ашты. Қоғамның әртүрлі топтарының қарсылығы және ең алдымен халықтың ... ... ... ... ... ... Ол тұрақты соғыстармен байланысты болды. Халықтың абсолютизмге қарсылығы шешуші болған жоқ. Жазалаушы күштер мен шаралар сырттан ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда жүйе әлсіздік көрсетіп, оған жасаған қысым күштірек болады. Нидерландыдағы ... ... ... ... ... ... барлық еуропа елдерін қамтып, өз шегіне жеткенде буржуазиялық революцияларға ұласты.
ХҮ-ХҮІ ғасырларда жаппай басталған географиялық ашылулардан 1648 ... ... ... ... ... ... ... капитализм генезисі, алғашқы отарлардың пайда болуы, реформация, абсолютизм, Біріккен Республикалар тарихы ... ... ... ... ... ... ... етіп отырған мәселелер. Себебі, бұл кезең өзінің өтпелілігімен сипатталады. Осы уақытта еуропа елдерінің алдыңғыларында феодалдық қарым-қатынастардың ыдырап, ... ... ... ... ... берді. Бұндай Еуропалық елдің қатарына Біріккен Провинциялар Республикасы жатты.
Осыған қарамастан еуропаның көптеген елдерінде феодалдық қатынастар әлі де ... ... ... ... ... ... Ал ... және орталық еуропаның елдерінде белгілі дәрежеде капиталдың алғашқы қорлану процесі ... ... Бұл ... келесі маңызды сипаты еуропалық бірліктің қалыптасуы, қазіргі мемлекеттер жүйесінің, еуропалық ұлттың қалыптасуы ... ... ... ... ... мемлекеттің жаңа түрін –абсолюттік монархияның қалыптасуын алып келді. Еуропаның саяси және мәдени дамуына ренессанс жетістіктері өзінің әсерін ... ... ... ... ... ... ... жатқан процестер жалпы әлеуметтік заңдардың қоғам дамуына әсерін айқын көрсетті.
Географиялық ашылулар кезінде Американың алтыны Испания арқылы өтіп, Нидерландыдағы ... ... ... маңызды факторларының бірі болды. ХҮІ ғасырдың ортасында Нидерланды ... ... ... және ... тығыз қоныстанған мемлекеттерінің бірі еді. Азғантай территорияда 300-ге жуық қалалар мен 6500-дей деревнялар болды. Экономикалық жағынан елде капиталистік қатынастар орнығуда еді. ... ... ... ... жүн ... ... капиталистік еңбек бөлінісі үстемдік ете бастады. 1485 жылы қала 15 мың мата ... ... ... ... жылдары жыл сайын 90 мыңнан астам мата бөліктерін экспортқа ... ... ... орта ... ... ... үстемдік жүргізссе, өткізу саласында –көпес болды. Эклоо, Гента, Курте ... жыл ... 90 мың мата ... ... өз ... болса, Фландрияда –кенеп бағаланды /14/. ХҮІ ғасырдың ортасында өндірісте жібек өндірісі пайда болып, корпоративтік өндірістер ... ... ... ... Ипр, ... ... ... қымбат гобелендер мен кілемдер, Ауденаард күнделікті тұрмысқа қажетті қымбат емес тұтыну қажеттіліктерін ... Бұл ... ... ... үстемдік жүргізді.
ХҮІ ғасырдағы метал өндірудің дамуы әскери істі жетілдірумен байланысты болды. ХҮІ ғасырда Нидерландыда өзіндік компаниялар пайда ... ... ... Антверпендегі Плантен типографиясы Еуропадағы ең ірі ... ... Бұл ... 22 пресса, 50-ден аса жалдамалы жұмысшылар болды. Типографияның 66 шрифтісі, 13 тілі болды. Шығарылған кітаптар экспортқа шығарылып, ... ... ... /15/. ... ... біріктірілді. Жетекші орын ұсақ товар өндірушілердің қолында болды. Әрбір цехтың батыс Еуропадағыдай өз уставы болды. Цехтар мен ... ... ... ... Еуропадағыдай болды. Көпестер өз гильдияларын қалыптастырды. Олар сауданың жеке салаларын бақылап отырды. ... ... ... бір ... өз бақылауын ортнатты. Мысалы, осындай қалалардың бірі Гент еді. Ол ... нан ... ... сауда жүйесінде өзендер мен каналдар маңызды роль атқарды. ХҮІ ... ... ... ... ... болды, көпестер мен жеке сеньорлардан мемлекеттің пайдасына салық жинап отырды. Ірі ... ... ... үшін ... ... компаниялар құрып отырды. Экономистер бұндай компанияларды «сословиялық капитал» деп атады. Бұл капиталистік өндіріс негізін қалыптастырды. ... ... ... ... ... ... өндірістің жаңадан қалыптасып келе жатқан салалары цехтық жүйемен байланысты болды.
Батыс және Орталық Еуропаның біршама бөлігіндегі елдерде ХҮІ және ХҮІІ ... ... ... ... ... ... шеңберіндегі жаңа капиталистік қатынастар жағдайында пайда болды. Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... даму тенденциясы ортақ сипатты иеленді. Бұл жағдайды төмендегідей түсіндіруге болады. 1) мемлекеттік биліктің түрлері біршама тәуелсіз, ... ... ... ... көп ... сыртқы әсерге байланысты, біршама дамыған, көрші елдердің даму ... ... ... ... ... құрылымдық эволюциясында, әсіресе еуропалық тарихи процесте, ортақтық пен ерекшелік диалектикасы анық көрініс ... ... ... ... және мәдени-тарих ортақтық ретіндегі санасының өсуі, жеке ұлттық және көпұлттық мемлекеттік бірлестіктердің одан әрі ұлғаюы, ұлттық сананың көтерілуімен сипатталуы және ... ... ... ... діни және ... билігінен шығатын көпсалалы байланыстардан қол үзуі.
ХҮІІ ғасыр барысында Еуропаның саяси картасы өте негізді өзгерістерге ұшырады. ХҮ-ХҮІ ғасырлар шеңберінде ағылшын және ... ... ... ... ... ... испан мемлекеті қалыптасты, оның құрамына Нидерланды да кірді. ХҮІ ғасырда өте күрделі байланыста әртүрлі даму жолындағы мемлекеттер ... ... Олар ... ... ... ... ... жатты. Монархиядан феодалдыққа, ал ғасырдың соңында ерте буржуазиялық республикалар сатысына.
Еуропа үшін түбірімен өзгеше саяси даму Нидерландыда пайда ... ... ... ... ... жүйе елді ... ... егізуге бағыттады. Абсолютизм институттарының жергілікті өкілетті ұйымдармен қатар өмір сүру мәжбүрлігі қақтығыстың ұрығын бойында ұстап отырды. Ол ақыр аяғанында ... ... ... ... ... ... және ерте буржуазиялық революция сипатын иеленді және Біріккен Провинциялар Республикасының қалыптасуымен аяқталып, сюзереннің орнын Бас ... алды ... ... ... ... ... ... ашық уағыздау көрініс алды. ІІ Филипп 1559 жылы ... ... ... ... ашық айналысудың қандай салдарлары болатынын ескерткен еді /17/. Феодалдық оппозициялық ақсүйектердің жетекшілері принц ... ... граф ... ... Горн ...
Көтерілістің жаңа сатысы 1572 жылы басталды. Март айында королева Элизавета Испаниямен соғыспау үшін Англия тұрғындарына теңіз гездарымен қарым-қатынасқа ... тиым ... ... ... 24 ... ... ... жағалауларынан кету талап етілді. Гездардың 24 кемесі ағылшын жағалауынан кетіп, Солтүстік теңізде бірнеше күн жүргеннен кейін Зеландияның Брил ... ... ... Флот ... қаланың қақпасын ашуды талап етіп, оның орнына герцог Альбаның тонаушылық салығы мен тираниясынан құтқаруға уәде ... Қала ... қол ... еді. ... тез шешім қабылдау мүмкіндігі аз болғандықтан, ультиматум уақыты ... ... ... ... ... Брил тұрғындарына бостандық беріліп, католик шіркеуі мен мүлкі тоналды. Осы оқиға туралы ... тез ... Бұл ... Провинциялар үшін көтерілуге берілген сигналдай болды /18/.
Брилден кейін Флиссинген қаласының тұрғындары көтеріліске ... ... ... ... ... оларды жақын маңның шаруалары қолдады. Осыдан кейін Веер, Арнемейден, Энкхейзен ... ... ... ... ... ... ... провинцияда көтеріліс басталып кетті. Осындай жағдайда испандықтарға ... ... қала ... ... ... ... дворяндар да араласты. Теңізде де, құрғақта да көтерілісшілер жеңіске жетті.
Солтүстіктегі жалпы көтеріліс Солтүстік ... ... ... ... ... Оранский солтүстік провинциялардағы көтерілістер туралы естігенмен, оған аса мән бере жоқ. А.Н. Чистозвонов Гуго Гроцийдің хроникасынан үзінді береді: «... ... ... ... ... бұл ... ... мақстақа кедергі келтіретініне наразы болды»/19/.
Генттегі Бас Штаттар «Гент келісіміне» қол қойды. Елдің оңтүстігінде католик шіркеуінің үстемдігі сақталса, солтүстігінде Голландия мен ... ... ... мен ... ... алды. Голландия мен Зеландияда капиталистік қатынастардың түрлері ... ... ... ... ... ... 1579 жылы Утрехт Униясын қабылдағаннан кейін елдің солтүстігінде тәуелсіз буржуазиялық мемлекет –Нидерландының Біріккен Провинциялары өмір сүруін бастады. Оны ірі ... бірі ... ... ... Англия, Германия ұзақ уақыт Солтүстік Провинциялардың тәуелсіздігімен келісе ... ... ... ... ... Англияның құқықсыз мүшесіне айналдыруға тырысып, мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... қолдап отыруға көмек берді. Бірақ ағылшындардың бұндай ұмтылыстар Голландия тарапынан қарсылыққа ұшырып, 1587-1609 жылдары көпестік олигархия тәуелсіз саясат ... ... ... ... ... интервенцияға бағытталған саясаттың қауіпін дұрыс түсініп, тең құқықтық келісімдер жасауға тырысты және Испаниямен өз күштерімен соғысып отырды. Солтүстік Провинциялар Республикасы ... ... ... ... ... ... ... Альберт пен Изабелланың билігінде қалды. Вильгельм Оранскийдің баласы Мориц 1585 жылы Голландия мен Зелландияның штатгльтері болып тағайындалды. ... ... ... Испанияның әлсірегенін пайдаланып, Англияның теңіз коммуникацияларында әскери операциялар жүргізіп, Голландияның болашақ отарларының ... ... ... ... ... Испания 12 жылға тыныштық сұрады. Келісім бойынша Испания Біріккен ... ... ... ... Португалиялық отарларымен сауда жасау құқығы мойындалды. Шельда өзенінің сағасы сауда үшін жабылды, бұл Антверпеннің ... ... алып ... 1609 ... бейбіт келісім Нидерланды солтүстігінде революцияның жеңіске жеткендігін көрсетті. Голландия революциялық күрестің нәтижесінде ... алып қана ... жоқ, ... ... ... ... ... болды.
Буржуазиялық революцияның жеңісі Біріккен Провинциялардың өндірістік күшін экономикалық жағынан азат етті. Жаңа нарықтық қатынастардың нәтижесінде республика экономикасы тез өрістей ... ескі ... жүйе ... капиталистік негізге сүйенген өндіріс дамыды. Голландияның капиталистік өнеркәсібінің ... ... ... ... жұмыс күші де қолайлы болды. Эмигранттардың басым бөлігі қолөнершілерден, кәсіпкерлерден, жұмысшылардан тұрды. Ең бастысы олармен бірге капитал ... ... ... ... ... әсіресе Голландия мен Зеландияның табысы сыртқы саудадан түсті. ... ... ... ... ... Голландия мен Зеландия табысты Балтық бойы елдеріне бағытталған сыртқы сауданың есебінен тапты. Зунд бұғазы арқылы Балтық бойынан ... ... ... ал елге ... ... ... ... және басқа да тауарларды әкелді.
Голланд көпестері Архангельск және Нарва ... ... ... сауда-саттық жасады; 1608 жылы Мидделбургте арнайы ең бай Мәскеу сауда компаниясы құрылды.
Нидерланды Испаниямен соғыс жүргізгендігіне қарамастан, голланд саудагерлері, баю ... ... ... қоя отырып, сырттан әкелінетін астықты ұдайы қажетсінетін Португалия және Испаниямен сауда жасады. Іскер голланд саудагерлері ғажайып бай ... ... ... ... 1598 жылы 22 ... кемесі Үндістанға рейд жасады, ал 1602 жылы (Ағылшын ... бір жыл ... ... ... компаниясы (ГОИК) құрылды /21/. ГОИК Голландияның кейінгі тарихында ірі ... ... ... ... әлемдік сауда мен несие орталығына айналды. Теңіз айлақтары мен бүкіл қалада жыл сайын қызу ... ... ... жатты. Бұл жерде алғашқы сақтандыру компаниялары құрылды, ал, 1609 жылы банк ... ... ... ... ... бағамының жоғарылауы мен олардың араласып кетуін болдырмау және коммерциялық мақсатта ақшаға мұқтаждарға қолғабыс жасау» болды /22/.
Капиталистік қатынастар Голландия мен ... ... да ене ... ... бұл ... ауылшаруашылық өзіндік жолмен дами бастады. Өндірістік әртүрлі салалары тарапынан ... пен ... ... ... ... ... дақылдар (кенеп, қурай және т.б.) өсіретін егіс алқаптарының ... ... ... ... Әсіресе, бау-бақша мен шәп өсіру кеңінен дамды. Бұл үшін ... ... ... ... ... жерді өңдеу техникасын жетілдіру мен оны тыңайту тәжірибесі енгізілді. Ауылшаруашылығының дәстүрлі салалары –сүт, май және ірімшік өндірісі дами түсті. ... ... ... ... ... мен ... крепостниктік тәртіптің қалдықтары ХҮІІ ғасырдың соңына дейін сақталды.
Нидерланд революциясының экономикалық салдарлары Республиканың дамуы үшін осындай болды.
Саяси тұрғыдан алғанда Голландияның ... ... ... ... ... негізделді. ХҮІ-ХҮІІ ғғ. елде республикандық құрылыс мықтап бекінді. Жоғарғы билік Бас ... мен ... ... ... болды. Бас штаттарда, депутаттардың санына тәуелсіз әрбір провинция бір дауысқа ие болды. Депутаттар қатаң түрде өздерінің сайлаушыларының нұсқауларына ... ... ... ... болды және әрбір шешім бірауыздан қабылдануға тиісті болды. Бас штаттар соғыс жариялау, бейбітшілікке келу, ... ... ... жасау, алым-салық жинау және негізгі заңнамалардың мәселелерін шешумен айналысты. Мемлекеттік Кеңес –Бас штаттарға арнайы ант ... 12 ... ... ... Мемлекеттік кеңестегі провинциялардың өкілеттілік нормасы республикалық қазынаға провинциялардан ақшалай түсімдердің көлеміне байланысты анықталды. (Голландия –, Зеландия –, ал ... ... 2 және 1 ... ... Әр ... депутаты мен 2 хатшыдан тұратын Қаржы Кеңесі, салықтарды жинау және оны бөлу, сондай-ақ, мемлекеттік ... ... ... айналысты.
Жоғарғы атқарушы билік Голландия мен Зеландияның штатгальтері (статхаудер) Мориц Нассаускийдің қолына шоғырландырылды. Сондай-ақ ол бір мезетте ... ... ... ... бас ... болды.
Жергілікті істерді реттеуде провиниялардың басқарушы топтары кең автономияға ие болды. ХҮІ және ХҮІІ ... ... ... ... сол кезде ақ, өндірістік және сауда капиталының экономикалық үстемдігі негізінде буржуазиялық конституциялық құқықтың іргесі қаланғандығына көз жеткізуге болады.
Республиканың ... ... ... ... ... ... ... соң нығая түсті. Сыртқы сауда мен теңізде жүзу ісі кеңінен дамыды. ХҮІІ ғасырдың ... ... ... ... ... ... мен ... теңіз флоттарынан екі есе артып түсті, ал жылдық жалпы сауда ... 75-100 млн. ... ... ХҮІІ ... ... үшін ... сауда жасаудың маңызы ерекше болды. 1624 жылы екі ел ... ... ... 2 млн. ... ... ... сыртқы сауда ісінде ГОИК-тың ролі жоғары болды. ... ірі ... және ... ... ... ... арта ... Амстердамдық көпестер республиканың саяси өмірінде үлкен ықпалға ие болды.
Жалпы, Нидерландыдағы революциялық оқиғаларды 4 кезеңге бөліп қарауға ... ... жж.) ... толық экономикалық және саяси үстемдікке бағындыруға ұмтылған испандық абсолютизмнің өкілі болып табылатын католиктік шіркеу мен испандық католиктік дін ... ... ... ... ... кең қозғалысымен сипатталады («иконға қарсы қозғалыс»).
ІІ-кезең (1568-1576 жж.) Нидерланд ... ... ... үшін қала ... саудагерлердің, нидерланд қалаларында жаңадан қалыптасып келе жатқан буржуазияның қолдауына арқа сүеген Вильгельм Оранскийдің басқаруындағы нидерланд ақсүйектерінің Филипп ІІ ... ашық ... ... ... байланысты.
ІІІ-кезең (1576-1579 жж.) Аррас және Утрехт униясына қол қоюмен аяқталды:
Аррас униясы реформациялық және халық ... ... ... ... және Филипп ІІ оңтүстік провинциялар Артуа мен Геннегаудың заңды билеушісі және әміршісі ... ... ... ... ... ... ... Утрехт және Фландрияның Испания түбегейлі жеңгенге дейін соғысты жүргізе беруді ... Бұл ... ... ... ... ... жетті.
ІҮ кезең (1581-1609 жж.) Утрехт униясы негізінде құрылған Солтүстік провинциялар ... ... ... және ... ... ... ... Испанияны жеңіп, тәуелсіздікке қол жеткізді.
.2. Мемлекеттің саяси-әлеуметтік дамуы
Батыс Еуропалық феодализмнің типологиясы ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы уақыт аралығында құрылды, бұл ... ... және ... феодализм кезеңіне, және сословиялық-өкілетті монархияның үстемдігіне, ХҮІ ғасырға, ... ... ... ... ... ... дәл ... Алдыға қойған мақсатты іске асыру үшін өндіргіш күштерді, батыс қоғамының экономикалық негізін, табиғи-географиялық, экологиялық, демографиялық жағдайларды, құрылымның әлеуметтік-саяси ... ... ... ... және ... ... жиынтығын кешенді түрде қарстыру қажет. Кейінгі феодализм дәуіріндегі товар-ақша қатынастарының кең таралуы еңбектің қоғамдық бөлінісіне, ... ... ... ... сонымен бірге еңбектің жаңа құралдарының пайда болуына, технологияға, яғни, қоғамның өндіргіш күштерін жаңалауға мүмкіндік туғызды. Бірақ, товар ақша-шаруашылығы тек феодалдық ... ... ... құл иеленушілік қоғамның әлеуметтік-экономикалық құрылымына да қызмет ете ... ... бұл ... ... ... ... ... қалыптасуы шарт емес. Сондықтан, товар өндірісі капитализмнің дамуына аса қажетті, ... ... ... жағдай емес.
Капиталистік қатынастардың пайда болуымен, қалыптасуына, дәл қандай құрамды бөлік қажет ... ... ... «капитализм» түсінігін анықтап алу дұрыс. Біздің көзқарасымыз бойынша, бұл (капитализм) тұрақты, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсуге бағытталған, өндіріс құралы мен нарықтық механизмді реттеген шаруашылық. Саяси салада бұл дамыған түрде мемлекеттік биліктің дифференциалдық түрлерімен, рационалды ... ... жеке ... қол ... заң ... ... азаматтардың теңдігін қамтамасыз ететін жүйемен сипатталады. Капиталистік дамудың бастапқы құрамы техникалық өсу және ... ... ... болып табылады. Еуропадағы кейінгі феодализм кезеңінде бұлар бір-біріне жағдай жасап, қоғамның әлеуметтік-саяси жүйесінің ... ... ... ... қоршаған табиғи-географиялық ортамен байланысты болды. Еуропада нәтижесінде жүйелі түрде капитализм ... ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропалық феодализмге тән және табиғи-географиялық ортаның ерекшелігімен байланысты, плюралистік түр еуропалық қоғамға ғана тән ... ... ... ... алып ... ... ... полицентристік құрылымы, оның кейбір көріністеріндегі күштердің арақатынасымен сипатталады, дәстүрлі экономикалық саясаттан нарықтық ұйымға өтуге алғышарт ... оның ... ... және ақша ... ... прогрессті белсендіреді, сөйтіп, оны жаңа еуропалық дәстүрге айналдырады. Осылайша Батыс Еуропада қалыптасқан әлеуметтік ұйымнан, тұрақты өзін-өзі қозғайтын, адамзат тарихында осы ... ... ... ... жаңа даму ... ... ... Áàòûñ Åóðîïà бұл уақытта біршама кедей, сыртқы саудаға бағынышты, аймақтарына сырттан ... ... мол ... болып табылды. Сондықтан, ХҮ-ХҮІ ғасырлардағы еуропалық отарлық басқыншылық тек экономикалық дамудың нәтижесі емес, сонымен бірге өмір ... ... ... қорлардың шектеулігінің де нәтижесі еді. Орта ғасырлар кезеңінен бізге жеткен ... ауыл ... ... ... ... ... ақша ... туралы мәліметтер Еуропаның даму деңгейінің нашарлығын куәландырады.
Географиялық ашылулардың алғашқы нәтижесі Батыс Еуропаны сауда ... ... ... Үнді ... және ... ... ... үстемдігін азайтты. Еуропа көп ғасырға созылған әскери, сауда және өндірістік үстемдік үшін ... ... орын ... Оның бұл орны ... ... ... салып берді. Табиғи - географиялық жағдайдың өзгеруіне техникалық құралдар арқылы қол ... ... ХІІ ... ... тек ... ... және құралдардың экспортеры болды. Ал ХІҮ ғасырға қарай ... ... ... ... ... ... шығыс елдеріне текстиль, қағаз, сабын шығара бастады. Бұның себебі, текстиль және қағаз өндірісіндегі су диірменінің көмегімен болатын жартылай механизация. Импортқа ... ... ... жоғары, бірақ жергілікті текстильден бағасының арзандығы араб деректерінде көрсетіледі /24/.
Ауылшаруашылық өндірісінің, металургияның, кеме жасаудың, әскери және ... ... ... ... ... жаңа ... ... қалады. Кітап ісінің, картография, навигация және астрономияның дамуы жердің пайда болуы туарлы ғылыми пікірлердің эволюциясы еуропалықтардың ... және ... ... ... ... Техникалық жаңалықтар арқылы қоршаған ортаны өзгерту, тіпті «өңдеу» әлеуметтік мақматтарға жетуде қолданылатын ұмтылыстарға айналды. Бұл ... ... ... ... ... құрудың утопиялық жобаларынан көрініс тапты. Бұндай әлеуметтік климаттың қалыптасуына М.Вебер көрсеткен протестантизм этикасы да әсер етті.
Сауда жолдарынан Еуропаны ... ... тек ... ... ... соның нәтижесінде капиталистік ұстанымдардың жойылуы ғана шығара алатын еді. Азияның «ұлы державалары» еуропаның порттары мен факторияларын өз ... ... ... еуропалықтар бұл аймақтағы жетекші ұстанымынан айырылып, әлемдік тарих басқа бағытта дамитын еді. Бұл жол ... мен ... ... тез ... ... емес, Еуропаның ХҮІ ғасырдағы діни жігін толықтырған ұлттық бытыраңқылығының да нәтижесі болды. Габсбургтердің ұмтылысына ұлттық, экономикалық және идеологиялық факторлар ... ... ... ... ... ... еуропалық отарлық экспансияны екі кезеңге бөлуге болады: Испания мен ... ... ... және ... мен ... ерте ... ... Испания мен Португалияның жаңа отарлар жолындағы сәтсіздігі бұл елдердегі капиталистік қатынастардың нашар дамуымен түсіндіріледі. Жалпы айтқанда ... ... ... ... қысқаша тарихы осындай.
Алғашқы қорлану мен капиталистік қатынастардың қалыптасуы, Батыс Еуропаның әрбір елінде экономикалық-географиялық ерекшелігіне байланысты әртүрлі дәрежеде жүрді. Отарлар ... ... ... ... гүлденіп тұрған елдерде Нидерландияда капитализмнің дамуына барлық мүмкіндік болғанмен, кейіннен феодалдық-католиктік ... ... Егер ... ... ... дегеніміз-барлық ауқаттылардың тез арада капиталистке айналуы болса, онда барлық капитал тез арада жалдамалыларға айналар еді, және де бұл ... ... ... ... ... өте ... ... әкелер еді,-дейді /25/. Яғни, алғашқы қорлану жүрген елдердің барлығы капиталистік даму жолына түскен жоқ. Ал, керісінше, ... ... ... ... ... ... және ... генезисі өте баяу жүрді, ал алғашқы қорланудың тек ... ... ғана ... ... ... ... ... капитализм генезисімен астасып кетеді, ол үшін өндірушілер тез арада жалдамалы жұмысшыларға, ал ауқаттылар шынайы капиталистерге айналуы керек. Қазына ... ... ... ... ... ... ... шаруаларды жерінен қуған лендлорд, тек потенциалды капиталистерге айналды. Шынайы капиталистерге олар өз ақшаларын ... ... ... ... ... ... және шаруашылыққа салғанда айналады. Осыған дейін олардың алдынан іс ... ... ... ... өз ... ... ... іске асыру мүмкіндіктері тұрды. Бұл мүмкіндіктердің алғашында капитализммен ешқандай байланысы болған жоқ. Потенциалды капиталистерден нағыз капиталиске айналу кезеңі әр түрлі ... он ... ... ... Бұл ... ... Еуропа елдерінде Англияда, Нидерландыда, Испанияда, Францияда әр түрлі варианттарда жүрді. Ал, жалпы тарихнамада, алғашқы ... ... ... капиталистер мен жалдамалы жұмысшыларға айналдырады деген көзқарастар басым еді.
Тарихта алғашқы қорлану көріністері мен өндірісте капиталистік ... ... әр елде ... ... ... ... бұл көрініс ұзақ уақыт бойы бытыраңқы түрде жүрсе, екіншілерінде басқа сипатқа енді. Алғашқы қорланудың келеңсіз көріністерін Нидерландиядан көреміз.
Еуропа құрылығындағы ... ... ... ... межесін дұрыс және дәл анықтау оңай іс емес. ХҮІ ғасыр бұл процестегі (капитализм генезисі) өзіндік аяқталған сатысы ... Бұл ... ... ... ... ... ... хронологиялық шек, кезең. Капитализм генезисі процесіндегі ХҮІ ғасыр орны ... К. ... ... ... /26/. ... ... ... отырып, барлық марксистер капитализм генезисі процесіндегі ХҮІ ғасыр ... ... ... Дегенмен, осы мәселеге байланысты аяқталған еңбектер қалыптаспаған. Себебі, экономикалық тарихты терең зерттеу тек ХІХ ғасырдың ... ... ... Және де зерттеулерді тарихшылар ғана емес, экономистер де жүргізді. Бұл зерттеушілер шет елдік ... ... ... ... маркстік ықпалда болды. Сондықтан, бұл процестің тарихнамалық астары өте күрделі.
ХҮІ ... ... ... ... факторларын, көрсеткіштерін, дәстүрлері мен әдістерін анықтау өндіріс пен айырбастағы буржуазиялық түрлердің даму ... ... ... зерттеуге көмектеседі. Және де, бұл «процестегі олардың бір-біріне әсері мен әрекеттеріндегі «ұлттық-мемлекеттік», «жүйелік» қарым-қатынасын» анықтайды /27/.
Капитализм пайда болу ... ... ... ... ... ... даму ... әртүрлі түрлері анықталды. Факторлардың барлық жиынтығы Нидерландыда ... ... ие ... Бұл аталған елдердің арасында өзгешеліктер болғанымен, жалпы бұл сатыда товар шаруашылығының дамуы ... ... ие ... Дамудың қайтарымсыз мәселелері тарихтың барлық кезеңдері мен дәуірлеріне қатысты.
Еуропа құрылығындағы капитализм генезисі бос ... ... ... жоқ, ... ... қалыптасқандықтан оған, оның заңдылықатры әсер етті. Мысалы, Нидерландының ірі сауда ... ... ерте ... ... ... цехтық корпорациялар да пайда болды. Бірақ, олар аралықты ... ... түр ... ... эволюцияға ұшырап, өндірістің ұсақ товарлық ортағасырлық түрлеріне айналды.
Үнемі әсер етуші ... ... ... ... ... ... экономикадан тыс қанау, феодалдық рента тағы басқа категориялармен беріледі. ... әсер ... ... ... жалдамалы еңбектің таралу дәрежесі, товарлық шаруашылықты жатқызады. Бұл жалпы факторлар екі түрдің ... әсер ... ... сандық өзгерістерді ашуға мүмкіндік береді.
Кешенді - тарихылыққа жататын факторлар-негізгі сапалық ... ... бір ... ... немесе қайтарымсыз сипатқа ие бола ма, соны көрсетеді. Бұл факторлар тобының формациялық қатары негізінен ыдырау және ішкі ... құру ... ... бұл ... ... және ... феодалдық меншіктің өзгеріске ұшырауы. Генетикалық қатарға жататындар: қолөнердің өндіруші деңгейі және оның жетекші салаларындағы құрылымдық өзгерістер, ерте капиталистік мануфактураның түрлерінің ... ... ... ... шаруашылығындағы өндірістің товарлық формасының жетекші рөлі және қалалық товар шаруашылығы мен жылжымалы меншіктің орталығының ауысуы, елдегі ұлттық рыноктың қалыптасуы ... ... ... ... ... осы ... ... елдегі саяси құрылымның сипатын беріп, елдің саяси орталықтадыруының дәрежесін көрсетеді.
Капитализмнің алғышарттарының ... ... ... ... даму ұстанымдарының әртүрлі түрлері анықталды. Факторлардың екі тобының барлық жиынтығы кемеліне келу ... ... ... ... ... ... ... арасында айырмашылық болғанымен, жалпы бұл сатыдағы товар шаруашылығының дамуы қайтарымсыз сипатқа ие болды.
Көріп отырғанымыздай Германия, Испания, Италия ... ... ... ... ... ... елдерге қарағанда ашық көрініс алған, бірақ бұлардағы прогрессивті даму әлсіз негізге сүйенгені оларды біріктіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... жоғары тұр. Дегенмен, Италияның бірнеше мемлекеттерінде товар-ақша шаруашылығының дамуы қайтарымсыз сипатқа ие болды. Бұл ... тек қана ... еді, ... ... бекітілуі, баяулауы немесе келесі дамумен жойылып кетуі мүмкін еді. Бұл мәселені шешудегі ... ... ... ... ... ...
Еуропа елдеріндегі капитализмнің алғышартын дайыедау кезеңіне және оның генезисінің алғашқы ... ... ... ... бұл ... ... жоғары дамығанын немесе экономикалық категориялардың сыртқы әсерін басынан өткізбегенін көрсетеміз. Капитализм генезисі процесі капиталистік түрдің пайда ... мен ... ... ... ауыл ... т.б. ... ... кең көлеміне әсер етеді, яғни, жоғарыда қарастырылған, пайда болған, әсер ететін жағдайлардан басқа және де ... ... ... ... ... процесінен логикалық түрде бөлініп алынады, ал іс жүзінде ... бұл ... ... түрде және өзара байланыса отырып, әр түрлі варианттарда көрінеді.
1566-1609 жылдардағы Нидерланды ... ... ... ... болып феодалдық құрылыс пен абсолютизмді жеңді. Революцияның нәтижесі адамзат тарихындағы бірінші буржуазиялық республика –Біріккен Провинциялар Республикасымен аяқталды. Бұл ... ... ... ... ... буржуазияға өтті. Капиталистік өндіріс тәсілі феодалдық өндіріс тәсілінен үстемдікке қол жеткізді. Нидерланды революциясының прогрессивті негізі ... ... ... ... ең ... кезі ХҮІІ ... бірінші жартысы. Бірақ осы кезде республиканың саяси және экономикалық негізін құлдыратқан көпестік олигархияның үстемдігі. Еуропадағы ең бірінші ... ... ... мен тарихи шектеулілігінің негізгі себебі көпестік олигархия.
Революцияның солтүстікте жеңуі ел солтүстігінің ... ... ... ... ... Тек солтүстікте жеңуі Нидерландыдағы капиталистік қатынастардың жетілмеуімен байланысты. Әсіресе, капиталистік қатынастар оңтүстік-батыс провинциялардың ескі қалаларында жеткіліксіз болды.
Нидерландының саси құрылысында екі ... ... ... ... ... ... ... үкімет, кейін испан королі және арнайы Фландрия Кеңесі. Іс жүзінде Нидерландыны Бас ... ... ... ... ... ... мұрагерлікке қалған өкілеттік мекемелер –Бас және аймақтық Штаттар болды. Сондықтан Нидерландыдағы ... өз ... ... ... көрді. Нидерланды империя үшін аса маңызды еді.Ол Францияға қарсы аса маңызды плацдарм болды. Қалыптасып келе жатқан ортақ қақтығыстың ... ... ... олар ... ... ... ... жинақталады. Келесі себеп –Нидерландыдағы ХҮІ ғасырдың бірінші жартысындағы капиталистік ... ... ... ... 17 ... дамуы жағынан бірдей болған жоқ. Шамамен оны үш топқа бөлуге болады. Орталық өнеркәсіптік аймақ –Фландрия және Брабант, солтүстік-батыс ... ... топ ... және ... шеткі аймақтар –негізінен ауылшаруашылық провинциялары –Артуа, Люксембург, Намюр, Гелдерн, Оверойсоел. Ал Фрисландия, Утрехт ... ... ... ... ... ... мен Брабантта товар өндірісі мен айырбас, сонымен бірге көпестік капитал ХІІІ ... ... ... ХҮІ ... капиталистік қатынастарды дамытуға түрткі болар орталық болды. Ыдырап келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... ірі порттарының бірі –Антверпен - әлемдік нарықтың ... ... ... ... мен Зеландияда ірі экономикалық өзгерістер байқалды. Бірақ Фландрия мен Брабанттың ірі ескі ... ... ... мен ... корпорациялар әлсірегеніне қарамастан біршама негізгі экономикалық және ... ... ие ... ... мен дін ... ... арта түсті.
Келесі себеп –экономикалық өзгерістердің әлеуметтік нәтижелері. ... ... ... ... ... укладтың пайда болуы, терең әлеуметтік дағдарыстармен қатар ... ... ... –дворяндардан экономикалық және саяси негіз алшақтап кетті, ... ... мен ... ... ыдырады, сонымен бірге цехтық және ерікті қолөнершілер ыдырады, шаруалар жаппай пауперлер мен қайыршыларға айнала бастады.
Келесі ... ... ... ... ... ... ... ету сасатына ықпалының пәрменділігі болды. Феодалдық аристократия, католиктік шіркеу елде толық қожайын болды, қарапайым ... олар ... езді және ішкі ... ... ... қолдап отырды. Нәтижесінде елдің ішінде қайшылықты әлеуметтік қақтығыстар пайда болды, олар көтерілісшілер қатарына ұласып кетті. ... ... аса ... ... жж. ... мен 1539-1540 жж. Гент көтерілістері болды.
Осыған қарамастан Нидерланды революциясы еуропалық ... бар ... ...
ІІ Тарау
ХҮІ-ХҮІІ ғғ. Біріккен Провинциялар Республикасы
.1. Оңтүстік ... ... ... ... буржуазиялық революциясының өз жоғарғы шегі болды. ХҮІ ғасырдың бірінші жартысындағы герман тарихының жоғарғы шегінің көрінісі лютерлік реформация болды. Лютердің ... ... тек ... жерлерінде емес, сонымен бірге Нидерланды жерлеріне тарады. Әрбір ел және ... топ ... ... ... көп ... ... ілімінің тек өз мүдделеріне қолайлы жақтарын алды. ... ... ... ХҮІ ... бірінші жартысында лютерлік доктринаның жалпы реформациялық сипаты өз көрінісін тапты.
Германияда басталған реформация тез ... оның ... ... ... ... ... ең алдымен Нидерландыға тарады. Цвинглидің реформациялық ілімімен қатар Швейцарияның экономикалық жағынан дамыған кантондары мен Оңтүстік-Батыс Германияның қалаларында ... ... де кең ... ... ... 1535 жылы Мюнстерлік коммунаны құру арқылы жетті. Кейіннен цвинглишілдік бюргерлік реформацияның тар аймақтық біртүріне айналып, анабаптизмде сектанттық ... ... аса ірі ... ... еуропалық оппозициялық қозғалыстың келесі сатысында жетті. Бұл кезде лютершілдіктің, ... ... ... ХҮІ ... 40-50 ... ... ... Кейіннен ол Нидерландыдағы ерте буржуазиялық талаптардың идеологиялық жамылғысына айналды. ХҮІ ғасырдың екінші ... ... ... әлеуметтік-саяси мазмұны әртүрлі габсбургтерге қарсы азаттық және феодализмге қарсы күресте Венгрияда, Чехияда пайдаланды. ... ... атты аса ... ... ... ... мен ... Реформацияны шіркеу жерлерін басып алу үшін және «дворяндық республика» үшін күресте пайдаланылды /28/.
Реформацияның кез-келген ағымы мен түрі, Еуропаның ... ... ... ... ерте ... ... ... болды деген сөз емес. Кейбір Еуропа елдерінде Реформация католицизмнің капиталистік даму жолына жасаған кедергісін жеңе ... ... бір діни ... ... ... ... ... тәуелсіздігін алғаннан кейін, феодалдар күшінің әлі де қуаттылығына байланысты реформациялық ... өз ... ... етуге итермеледі.
Реформацияның негізгі нәтижелері жалпы алғанда прогрессивті роль атқарды. Ол католиктік шіркеудің рухани үстемдігінің әлсіреуінен, оның иеліктерінің ... ... ... ... ... ... діни қауымдастықтар мен шіркеудің пайда болуынан, кейбір жағдайларда ұлттық шіркеуге айналудан көрініс тапты. Зайырлы биліктің нығаюы мен ұлттық мемлекеттердің дамуына ... ... ... ... және құқық мәселелеріне жаңа тұрғыдан келіп, уақыт өте келе буржуазиялық - демократиялық еркіндіктің мектебіне айналды. Шіркеу мен дін ... келе ... ... ... ... оның ... этикасының қалыптасуына әсер етті. Реформация католиктік шіркеудің белгілі бір жетілдірілуіне де қолдау көрсетті. Діни ... ... ... мен ... өзінің еркін дамуына үлкен мүмкіндік алып, рационалистік ілім тарады. Реформациялық дәуірдің иделық таластары ХҮІІ ғасырға өсіп, ғылыми пікірталастарда ХҮІІІ ... ... ... жол ... тарихының әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуының ұстанымдары, сол кезеңнің ... ... ... ... ... түрлерін қалыптастырды және таратты. Бұл идеологияның шоғырлану аймағы шаруашылық және мәдени даму белсенді түрде жүрген орталықтар және ... ... еді, ... бұл ... ... ұйымдары әлсіз болды.
Нидерланды жерлерінде ежелден қалыптасқан доктриналар болды, олар болашақтағы реформациялық ілімдердің қалыптасуына жағдай жасады және кейіннен реформациялық ... ... ... ... ретінде «devoten» аталып кеткен ағымды көрсетуге болады. Бұл ағымның идеологы Ян фан ... ... ... ... ... тәжірибесіндегі моральдық құлдырауына, құдайғасыйынудың сыртқы церемониясындағы күштеуге ерте христиандық қауым канондарын қарсы қойды. ХҮІ ғасырдың ақырғы бөлігінде қозғалысқа жетекшілікке Херрита де ... және оның ... ... ... ... кейін, «девотен» ағымының мазмұны мен түрлері жаңашаланады. Девотен діни догматиеасы ортодоксальдық католицизм позициясында тұрғанымен, евангелияны ашық уағыздап, Христос бейнесіне табынды. ... ... ... ... ... ... негізгі еңбегі –көрнекті филологиялық дайындығы бар, гуманистік скептицизмге сүйенген және Қасиетті жазбаны сынау анализіне ұшырату ... ... ... ... Бұл ... ... ... ірі өкілдері - Рудольф Агрикола, Эразм Роттердамский, Николай Коперник, Виллем ... ... ... ... ... ... ... өту ағымы арнайы шетелдік әдебиеттерде әдетте «христиандық ... деп ... ... ... ... деп ... Нидерландыдағы оның ірі өкілдерінің бірі-Вессел Хансфоорт болып ... ... ... ... ... Лувен, Париж университеттерінде білім алды. Рудольф Агрикола, Йоганн Рейхлин, Йоханн Таулермен байланыста болып, олардың әсері көзқарастарының қалыптасуында ерекше орын ... ... ... ... ... ... Вессел Хансфоорт. «Қасиетті жазбалар» Вессел үшін шындықтың ... көзі ... ол ... дәстүр мен иерархиядан жоғары тұрды. Ол сонымен бірге индульгенцияға, қасиеттілерге табынуды ... ... ... ... дуализмге байланысты ол - «қарама - қайшылық магистрі» атағын алды /29/. Нидерландыдағы ерте ... ... ... ... гуманистердің өз шығармаларын латын тіліеде жазғандықтан, көп адамдарға шығармалар танымал болмады. Нидерланды гуманизмі өз жақтаушыларын негізінен еркін ... ... ... ... ... және университеттер, интеллигент мамандықтары арасынан іздеді. Сондықтан, ірі мәдени және діни орталықтар болып табылатын ... ... ... ... ... ... ірі ... ұйымдардың жетекшілерінің есімі - Ваутер Деелен, Виллем Фредерикс, Йоанн фан ... Хинн ... ... ілімдердің ішінде кең таралған Лютер мен Кальвин ілімі болды деп ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, саяси ахуалы Нидерландыдағы Лютер ілімінің мәнін ашады. ... ... ... ... құрылығындағы елдерге өте аз және терең енгені бәрімізге белгілі факт. Бұл фактіні ... ... ғана ... ... ... ілімінің тез және терең енуіне әсер еткен ... ... ... ... ... ... енуіне әсер еткен әлеуметтік-экономикалық, саяси, халықаралық және идеологиялық сипаттағы себептер. Сонымен бірге ерекше роль атқарған келесі себеп-Нидерландының реформация ошағына географиялық ... және ... ... ... ... саяси байланыстардың молдығы және Шығыс Фрисландия, Ганза, Рейн аймағы, Льеж және Утрехт епископтығы сияқты Нидерланды жерлерімен түйісетін ... ... ... ... ... ену ... ... Бұл жағдайларды түсіндіретін бірнеше себептерді көрсетуге болады: біріншіден-Лютер ... ... ... ... ... ... әлі күнге дейін жоқ, екіншіден-тиым салуға қарамастан Лютердің ... ... ... ... болған жоқ. Бұл жерде ішкі нидерландық ерекшелік өз сөзін айтты, яғни, ... ... іс ... ... және ... саяси фигура ретінде емес, реформациялық теолог-ойшылы ретінде ғана қабылдады. Қолда бар деректер негізінен тергеу материалдары, инквизициялық трибунал және ... сот ... ... ... ... ... ... қозғалыстың басқа салаларына жататын адамдар жазаланды. Сондықтан қазіргі арнайы жұмыстарда лютершілдер деңгейі ... өте ... ... ... ... ... ... салалары ретінде - евангелистер, сакраментарилер, анабаптистер, баптистер, цвинглишілдер ... ... ... ... ... келесі мәселесі –Нидерландыдағы реформациялық қозғалыстың деңгейі. Бұл мәселеге байланысты әртүрлі көзқарастар бар.
Реформациялық қозғалыстың жаңа зерттеушілерінің бірі Э. Дюке, реформациялық ... ... ... ... ... көрсетеді. Реформациялық қозғалыстарға тоқталу барысында Лютерді жақтаушылардың әлеуметтік құрамы ... ... ... ... ... зерттеулерде Лютер ілімін жақтаушылар ретінде гуманистік білім алған дін иелері, ауқатты бюргерлер, кейде патрициаттар, ерекше артықшылығы бар цех ... ... ... деген көзқарас қалыптасқан. Халық арасындағы Лютер ілімінің белгілі болмауы, немесе кең таралмауы, оның уағыздаушыларының өз ілімдерінен жиі бас ... ... ... ... репрессиядан қашуы, билікке көп қарайламауы болып табылады. Лютерліктердің ілімінде шешуші рөлді әлеуметтік-саяси бағыт атқарды және бұл ... ... ... ... ... даму барысындағы, діни-идеологиялық дәстүрдің сипатындағы, өзгеруі де аса маңызды болды. Лютер ілімінің барлық әлеуметтік-саяси жоспары, сол ... ... ... ... ... ... ... дамып келе жатқан буржуазияға тиімсіз еді. Сондықтан да жиырмасыншы ... ... ... ... ... төмендеді, сонымен бірге сакраментистердің күштеу акциялары өрістеді. Лютер және Лютер ілімі «адам санасын ... сол ... ... ... ... оятып, ұмтылған дәстүрлерді жаңаша бағалады. Дәл осы көрініс Нидерландыдағы реформацияның қысқа «лютерлік кезеңнің» ең негізгісі болып ... /29/. ... ... тек ... ... ғана ... ... көріністер алынды. Ол кездегі өмірден өтіп бара жатқан феодалдық көріністер мен пайда болып келе жатқан капиталистік феноменнің қоғам өмірінің ... ... ... ... ... және ... орын алып отырған күрделі көріністер байқалды.
Еуропадағы Реформация ілімінің ішінде біршама деңгейде зерттелген кальвинизм дамуының нидерландылық кезеңі. Осы ... ... тән ... ХІХ ... ... ... қайта қарау болды. Оның өкілдерінің бірі –король таринамашысы Х. Хрун ван Принстерер және либеральды бағыттағы тарихшы Р. Фройн. Р. ... ... ... ... ақырғы классигі деп есептелінеді. Бұл классикалық мұралықты жою, экономикалық фактордыңрөлін төмендету болды. Ал, ... ... ... тарихы мәселелерін келетін болсақ, Нидерланды тарихнамасы, М. Вебер мен Э. Трельчтің идеологиялық көріністер туралы тарихи-материалистік түсініктемесіне қарсы күрес болды. ... ... ... ... ... бірі ... Блок өзінің ұстазы Р. Фройннің пікірінен алшақтаған жоқ /30/. Ол тарихи материализм теориясына ашық қарсы ... ... таза діни ... ғана көрсетті. Маркстік көзқарастағы тарихшылар Нидерланды революциясындағы испан үстемдігіне қарсы күрескен, ... туы ... ... ... ... бұқарасының орнын ерекше көрсетеді. Нидерланды революциясындағы кальвинизм ... ... ... ... баға бере ... оның әлеуметтік мәніне және шаруашылық этикасына анализ жасады. Көп жерлерде ол капитализм генезисі кезеңіндегі діни ... ... ... ... ... ... көрсетті. Нидерландының тарихнамасындағы кейбір бағыттардың көзқарасы Кальвин ... ... ... ... ... революцияшыл қасиеті болған жоқ, ол кейін кальвинизмге тәжірибе жүзінде тағылды, деген көзқарастарды ұстанды. Осындай пікірді ұстанушы Нидерланды ... А. Ван ... Оның ... ... ... ... идеясына бөтен болды. А. Ван Схелфен кальвинизмнің бүтін, дамушы әлеуметтік-діни доктрина ретіндегі орнын ... ... Оны ... тек ... ... ... (швейцариялық, француздық, нидерландық) бірі, ал мазмұнын абстракты-идеологиялық категориялар анықтайды деп есептейді.
Реформациялық ілімдердің ішінде өміршең болып, дәл сол ... ... ... бере ... бұл –кальвинизм. ХҮІІ ғасырдан бастап, Кальвин ілімінің мәні, қоғамда атқарған рөлі зерттеле бастады. Өз ілімін ... ... тек ... ... жағдайларды пайдаланумен шектелмеді. Көп жағдайда ол өзінің алдындағы реформаторлардың алдына ... ... ... қана ... бұл ... ... Лютер мен Цвингли негізінен «құдайлық бастама» теориясының негізін қалыптастырды. Ал, Кальвин бұның абсолюттігін және ... баса ... ... ... ... сол ... әлеуметтік-экономикалық және этикалық жүйесі өте тығыз байланыста болды. Кальвин мемлекет мәселелеріне де өте көп ... ... Адам мен ... Кальвин ілімі бойынша «күнәһар». «Құдайдың құдіреті бойынша қоғамды басқару үшін ... ... ... ... ... заңы бойынша басқаруға құқық берілген. Билеуші билігі құдай іс-әрекетімен шектеліп отырады. Ары таза емес ... мен ... ... ... бұл ... көтерілісінен көрініс табады.» /31/. Бірақ, бұның барлығы Кальвиннің Библиядан алған жалпы ... еді. Іс ... ... ... тиранияға қарсылығын талқылағанда аса сақтық жасады. Кальвиннің көрсетуінше ол тек төменгі билікке сословиялық өкілеттілік мекемелерге тән болды. ... ... ... ... ... ... негізделді Мемлекет басқарудың ең дұрыс түрі Кальвин бойынша олигархия, ең ... /32/. ... өз ... ... ... ... ... сақтауды мақсат етіп қойды. Оның көрсетуінше билік басындағылар шіркеу қызметкерлерінің кеңесіне ден қоюға тиісті. Іс жүзінде бұндай үйлесімділікке қол ... ... ... ... ... ... ... генезисі процесі мен реформацияның себептік байланысын жоққа шығарып, реформацияның әлеуметтік-экономикалық шарттылығын мойындамайды. Кальвин іліміндегі мәселелердің ішіндегі негізділерінің бірі-байлықты ... оны ... және ... ... кальвинистік шіркеу ортодоксальдық принциптен шықты, яғни, адамдардың жердегі істері құдайдың қасіреті. Адамдардың мамандық қызметі шіркеу заңыменанықталады, оның жетістігі ... ... ... ... ... ол ортақ мүддені жеке мүддеден жоғары қоюға тиісті, яғни, тек баюды ғана көздемей, құдайдың жердегі ... ... Егер ... бұл ... күнделікті жанды құтқару болса, кальвинизм бұны құрал ретінде қарастырады. Дәл осы жерде консервативті лютерлік ілімнен кальвинизм ілімнің революциялық ... ... /33/. ... ілімі бойынша байлық –ең ауыр сындардың бірі. Ал, осы байлықтан ... ... ... ... ... да ... күнә. Кальвинизм бойынша ақша әрқашан істе болу керек - өнеркәсіпте, саудада, несие саласында және де ... ... ... бұл ... ... табу да ұят нәрсе болып еспетелмеді. Кедейшілік кальвинистердің пайымынша жоғарғы қасиет емес болып саналды. Еңбек етуші адам ... ... ... ... ... алты күн, ... болса, жеті күн еңбек етуге тиісті болды. Кальвинизмнің дамып келе жатқан капитализммен органикалық байланысын көрсететін келесі ... бұл ... ... ... де оңтүстікке де сауда-өнеркәсіп, қолөнер және өнеркәсіп орталықтарында дамуы және де ... «туа ... ... ... ... ... қарсы кальвинизмнің ілімі революциялық шақыру болды. Кальвинизм ілімі барлық атрибуттар құдай ісіне еш қатысы жоқ, ол ... ар ... ... ал оның ... ... ... деп көрсетеді.
Нидерландыдағы кальвинизмнің шаруашылық этикасы негізінен жаңа қатынастардың жетілмеуіне дәл келеді, сауда капитлының басымдылығымен сипатталады. Кальвинизм ... сол ... ... ... ... ... үстемдік етті. Ол елдегі көпестік олигархия билігінің алғашқы қорлану кезеңіне дәлме-дәл келуімен сипатталады. Әрине ... ... ... жоқ, керісінше кальвинизм буржуазияның радикалды тобының ойындағы көрнісі болды.,-деп көрсетілді /34/.
Нидерландының әлеуметтік-экономикалық дамуы, испан абсолютизмімен күрделі ... ... ... үшін ... орта ... ... ... жолдарының үш ағымы бар. Бұл жүйелер –мәдени, сауда, саясат арқылы, және ... ... мен ... Франция арқылы тарады. Алғашында елде екі ағым жылдам дами бастады – ортодоксальдық, ... ... ... ... ... ... қолөнер және өндіріс орталықтарында, екінші ағым, гугеноттық, бұл ағым, оппозициялық дворяндардың арасында кеңінен тарады. Кейін республикада либертиндік ... ... ... ХҮІІ ... ... жартысында арминиандық және ремонстранттық дамусатыларын басынан кешірді. Бұл ... ... ... ... ... идеологиясына айналды. Жоғарыда айтылған мәселелерден шығатын қорытынды: кальвинизм мәселесі революция және азаматтық соғыс ... ... ... мәселесімен органикалық байланысты. Осыдан кальвинизмнің және революциялық дәстүрдің орнын бағалаудағы көзқарастардың күресі көрінеді.
Неміс лютерен ілімі княздық реакция шоқпарына айналып ... ... ... ... ассимиляцияға ұшырағасын, ХҮІ ғасырдың екінші жартысында кальвинизм реформацияның күрескер бағытына айналып, сол кезеңдегі буржуазияның ең ... ... ... ... /35/. ... өте ... топырағына түскен ортодоксальдық кальвинизм өз жемісін берді. өз дамуының нидерландтық сатысында кальвинизм Реформацияның ... ... ... ... ол ... үш ... бөлінді –дворяндық-гугеноттық, либертиндік, демократиялық. Кальвинизм дамуының нидерландтық сатысы тарихнамада (Женевалық сияқты) классикалық даму болып есептелінеді. Кальвинизмнің нидерландық ... ... және оның ... ... кезеңдерден айырмашылығн көре білу қажет. Кальвинизм дамуының келесі сатысы –ағылшындық кезең. Бұл жерде ... ішкі ... одан әрі ... ... ... ... ... аяқталуына алып келді.
Ñîíûìåí, êүðäåë³ ïðîöåñòåðä³ң á³ðë³ã³íåí құðàëғàí Íèäåðëàíäû ... ... ... ... Áұë ... ... ... áèë³êò³ æîққà øûғàðàòûí ïðîòåñòàíòèçìí³ң өç³íä³ê òүð³. Æàңà ä³íè àғûìíûң íåã³ç³í Æàí Êàëüâèí ... ... ... æәíå ... ... ... ... ³ë³ì³ êөïø³ë³êêå êåң³íåí òàíûìàë áîëäû. Êàëüâèí áåð³ê қàëûïòàñқàí äүíèåí³ң ... ... ... ... ... äәó³ð³í³ң åñåïқîé êәñ³ïêåðëåð³í³ң ñàíàñû ìåí òүñ³í³êòåð³íå äөï ... ... ïåí ... ... ... ... àқøà құíûíûң áàéûáûí òүñ³íáåéò³í, ûñûðàïқîð àқñүéåêòåðãå қûíæûëûñïåí қàðàäû. Êàëüâèíèñò³ê ìîðàëü êàòîëèê ø³ðêåó³í³ң áàéëûғûìåí áәñåêåãå òүñå àëìàäû, сондықтан ол ... ... ... еткенімен, шіркеулік меншікті жоққа шығарған жоқ. Кальвинизм папалықтың жауы болуымен қатар, идеализацияланған лютерандықтың да жауы болды. Кальвин ... бола ... ... ... ... шіркеудің құрылуын армандады. Бірақ, бұл адамдардың билігі құдайға ... ... ... әрі ... болуға тиісіті еді. Олигархиялық құрылыс Кальвиннің түсінігінде қоғамның ең жетік ұйымы болып табылады. Сонымен қатар, Кальвин ... ... үш түрі ... демократия және аристократияға да өзіндік баға берді. Оның пікірінше, монархия жаппай құлдыққа, демократия анархияға бастайтын, ал ... ... пен ... ... ете алатын басқару формасы болды.
Кальвин ілімі өзінің «зертханалық сынағын» Женевада өтті, кейін Францияның азаматтық соғыстарында шыңдалды. Өз ... мен ... ... бұл ... ел ... бір көрініс болып қана қалды, ол түпкілікті төңкерістерге әкелген жоқ. Осы түрде ортодоксальдық кальвинизм ұрығы Нидерландыдағы өте қолайлы ... тап ... ... даму ... кальвинизм Реформацияның монополиялық бағыты болды. Кальвинизмнің осы тарихи кезеңдегі күшті жағы –ол ... ... ... ... көлеңкелеп өз құрамына әлеуметтік топтың әртүрлі құрамдарын тарта алды. Сондықтан да, ... ... даму ... ... деп есептелінеді. Кальвинизмнің ішкі ағымы одан әрі жетілдіріп, оның буржуазиялық мазмұнының логикалық аяқталуына әкелген, оның ... ... ... саты ... ... ... ... қатынастарды қолдауға бағытталғанқозғалыс болғандықтан бұл жерде адамның өмірдегі мәні ретінде еңбек алынады. Сондықтан, протестанизм болашақ капиталистік өндірістік ... ... ... деп ... ХҮІІ ғ. ... ішкі ... ... басына туған ерекшеліктердің қатарына әлеуметтік қозғалыстардың өте көп түрлілігі, олардың әлеуметтік құрамының күрделілігі, әлеуметтік топтардың ашу-ызасының жарылысын билеуші топтың өз ... ... ... ... ... кезеңге тән келесі сипат әлеуметтік күрестің жаңа күшті діни ағымдармен тығыз байланысы, әлеуметтік ... ескі ... ... ... ұмтылыстың діни жамылғыға ие болуы. Бұл сипаттардың барлығы Германияда жеңіліс тапқан шаруалар соғысы дәуірінде, жеңіске ... ... ерте ... революцияға тән болды.
Терең экономикалық, әлеуметтік және идеологиялық өзгерістер ХҮІ-ХҮІІ ғасырларда қоғамдық қақтығыстардың ... ... ... ішкі ... жеке ... ... және ... оған тек халықтың арасынан қарсыластарды тудырып қана қойған жоқ, сонымен бірге қала тұрғындарының және феодалдық-сепаратистік аристократияның ... да ... ... ... бірінен соң бірі пайда болып, салыққа қарсы, ашаршылық қозғалысы тағы да басқа болып жіктелді. Ересьтің ... ... ... өте ... ... ... ... жағдайларда ірі көтерілістер барысында бірігетін әртүрлі күштердің одағына қолайлы орта қалыптасты. Дегенмен алғашқы жетістіктен кейін ... ... ішкі ... ашық ... ... ... топтары ыдырап, олардың жеңілістері қанды репрессияларға алып келді.
Әлеуметтік қақтығыстардың пайда ... мен ... ... ... әсер ... абсолютизм. Феодалдық қоғамның саяси құрылымы ретінде ол өзгеріп келе жатқан тарихи жағдайда феодалдардың мүддесін қорғады, феодалдық ақсүйектердің сепаратистік ... тиым ... ... ... ... ... ... бір мүмкіндіктер ашты. Қоғамның әртүрлі топтарының қарсылығы және ең алдымен халықтың қарсылығы абсолюттік монархтардың ... ... ... Ол ... ... ... ... Дегенмен халықтың абсолютизмге қарсылығы шешуші болған жоқ, өз кемшіліктері болды.
Жазалаушы күштер мен шаралар ... ... ... ... ... ... Бұндай жағдайда жүйе әлсіздік көрсетіп, оған жасалған қысым күштірек болды. Герман жерлері мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қайшылық барлық еуропа елдерін қамтып, өз шегіне ... ерте ... ... құйылды.
ХҮ-ХҮІ ғасырларда жаппай басталған географиялық ашылулар 1648 жылғы Вестфаль бітіміне дейінгі уақыт шеңберінде болған капитализмнің генезисі, ... ... ... болуы, реформация, абсолютизм, Нидерланды революциясы т.б процестер тарихының кейбір тұстарын қазіргі идеологиядан арыоған тарихтың қайта қарауын қажет ететін ... ... ... ... бұл ... ... ... сипатталады. Яғни, осы уақытта Еуропа елдерінің алдыңғыларында феодалдық қарым-қатынастардың ыдырап, капиталистікөндіріс тәсілінің қалыптасуы көрініс берді. Бұндай ... ... ... ... мен ... жатты. Осыған қарамастан еуропаның көптеген елдерінде феодалдық қатынастар әлі де үстем болды. ... ... ... ... ... Ал, ... және орталық Еуропаның елдерінде белгілі дәрежеде капиталдың алғашқы қорлану процесі жүріп ... ... ... аса ... ... сипаты еуропалық бірліктің қалыптасуы, қазіргі мемлекеттер жүйесінің еуропалық ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрін –абсолюттік монархияның қалыптасуына алып келді. Еуропаның саяси және ... ... ... және ренесанстың жетістіктері өзінің үлкен әсерін тигізді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... жалпы әлеуметтік заңдардың қоғам дамуына әсерін айқын көрсетті.
Осындай мәселелердің бірі ... ... ... тарихы. Нидерландының экономикалық, саяси тарихы туралы, революциясының алғышарты мен салдарлары туралы орыстық, кеңестік, шет ... ... ... ... ... атауға болады /36/. Бұлардың ішінде кеңестік кезеңнің тарихшылары Нидерланды революциясының негізгі себептерін испан үстемдігіне қарсы ... және ... ... қысымына қарсы күреспен байланыстырылады. /37/. Егер кейінгі орта ғасырларда жүрген тарихи оқиғалардың сипатына тереңірек үңілсек және де тарихнамадағы қазіргі кездегі бұл ... ... ... ... отырған жаңа көзқарастар тұрғысынан салыстырсақ, бұл тарихқа ... ... ... байқауға болады.
Нидерландының революция тарихына байланысты өз отандық тарихнамасы дәстүрлерін ХІХ-ХХ ... ... ... «Бұл ... аса ... ... ... баптистік бағыттары болды»,-деп көрсетеді нидерланды тарихының белгілі зерттеушісі А. Н. ... /38/. ... ... ... ... мектептер мен ағымдардың көзқарастарындағы революцияның жергілікті астарларын көлеңкелеген көзқарастар үстемдік ете ... ... ... ... ... аударылған белгілі нидерланды тарихының зерттеушісі А. Пиреннің революциясы тарихына ... ... аса ... /40/. ... ... революцияның барысы, алғышарты, нәтижесі туралы идеологиялық сарынға ұшырмаған мәліметтерді кездестіреміз. ... ... ... ХҮ ғасырдан іздейді. «Нидерланды революциясы испан корольдерінің саясатына деген ... ... шет ... ... ... ұлттық наразылық деп есептеуге болмайды»,-деп көрсетеді /41/. Революцияның алғышартында шешуші орын алған мәселелердің бірі абсолютизм «өзінің ... ... ... ... ... ... кетуге тиісті еді, себебі, буржуазияға абсолютизмнің бұдан былай қажеттілігі жоқ, сондықтан да Нидерланды үшін феодализмнің қалдығымен күрес, ... ... де ... ... - деп ... ... тарихшы /42/.
Нидерланды революциясы капитализм дамуының мануфактуралық кезеңінде ... ... ... ... мен ... ... шектеулігі капиталистік қоғамның негізгі әлеуметтік тобы –буржуазия мен пролетариаттың жетілмегендігі. Зерттеушілердің көпшілігі бұл революцияны испан үстемдігінен ... ... ... А. Н. ... бұл ... капитализмнің феодализмнен жеңісі ретінде түсіндіреді. Бірақ, Нидерланды испан ... ... ... ... тәуелсіздік сипатын қабылдады.
Революцияның солтүстікте жеңуі, ел солтүстігінде капиталистік дамудың біршама негізділігімен түсіндіріледі. ХҮІ ... ... ... ең ... буржуазиялық революциялардың бірі. Жарты ғасырға созылған күрделі оқиғалар жиынтығы испан империясының құрамды бөлігінде әлемдегі ең бірінші буржуазиялық мемлекеттің ... алып ... ХҮІ ... ... капиталистік қатынастардың жетілмеуі, Нидерландының 17 провинцияларының кейбіреулеріндегі әлеуметтік-экономикалық дамудың әрқилылығы, әлеуметтік құрылымдағы және өндірістегі феодалдық және капиталистік элементтердің араласып жатуы, ... ... ... ... ... ... ақыр ... әлеуметтікреволюцияның испандықтарға қарсы азаттық соғыспен ұштасуы Нидерланды ... ... ... ... ... Осыған қарамастан Нидерланды буржуазиялық революциясының барлық маңызды жағдайлары, көтерілуі мен құлдырауы, жеңісі мен ... ... ... ... қатынастар оңтүстік-батыс провинциялардың ескі қалаларында жеткіліксіз болды. Ортағасырлық монополиялар, өнеркәсіп өндірісіндегі артықшылықтар кең бола отырып, жеке капиталистердің ... ... ... және жеке ... ... ... ... экономикасының сипаты, қолөнер, сауда, транспор, кредит, олардың корпоративтік құрылымы, «феодализм дәуірінің товарлық өндірісіне және ... ... ... болды» /43/.
Нидерланды буржуазиялық революциясының халықаралық жағдайы, Филипп ІІ Англияға ... және ... діни ... ... ... ... революциясындағы оранжизм ағымы, Нидерланды революциясындағы ақырғы нәтижелеріне саяси ... ... ... ... ағымға әсер еткен саяси күштердің қатынасы жоғары еді. Осы ағымның жетекшісі Вильгельм Оранский болаты. Нидерланды мен испанияның 1581 ... ... ... қоры «ХҮІ ... ... жартысында Нидерланды қалыптасып келе жатқан капиталыистік нарықта іс жүзінде ... роль ... ... Сол кезеңнің статистикалық көрсеткіштеріне қарағанда импорт көлемі ... 20-22 млн., ал ... 16 млн ... ... ... ... иконға қарыс күресті –қақтығыстың терең және ұзаққа созылған тұрғындардың рухани эмаесипациясы және ХҮІ ғасырдағы Нидерланды экономикасының белсенді өсуі деп ... А.Н. ... ... ... ... ... талдау жасап, бұл өсу әзірге көбіне сандық өсу болды деген қорытынды жасайды, себебі, сол кезеңдғ өмір сүріп отырған феодалдық құрылым, жаңа ... ... ... түсе алмады /45/. Ал Филипп ІІ саясаты тек сөз жүзінде орталықтандырылған,ал негізінен феодалдық және династиялық деген бағасын береді. Әлеуметтік-саяси ... ... бұл ... да ... ... «Билік вакуумы, кальвинизмнің дамуы, оның алдында «христиандық», ортағасырлық иерархиялық ... ... ... етіп ... ... ... ... арасында революциялық ферменттің болуы, жарылыс қаупі бар жағдайды туғызды» /46/.
Нидерланды бурхуазиялық революциясының басталуына түрткі болған бірнеше себептер бар. Олар ... ... ... және бұл елдің саяси құрылымындағы екі бағыттың күресі. Біріншіден, император басқарған үкімет, кейін испания королі және ... ... ... Іс жүзінде Нидерландыны Наместник –бас статхаудер басқарды.. Екінші жағынан –Нидерландыда сословиялық монархиядан мұрагерлікке қалған өкілеттік мекемелер –Бас және ... ... ... ... ... ... өз қызметінде аздаған шектеулік көрді.
Нидерланды империя үшін аса маңызды еді. Ол Францияға ... аса ... ... ... болды. Сондықтан қалыптасып келе жатқан жалпы қақтығыстың терең себептері болды, олар Нидерландының әлеуметтік-экономикалық дамуының сипатында жинақталды. Келесі себеп –Нидерландыдағы ХҮІ ... ... ... ... ... ... Нидерландының барлық 17 провинциясы экономикалық дамуы жағынан біркелкі болған жоқ. Шамамен оны үш топқа ... ... ... өнеркәсіптік аймақ –Фландрия және Брабант; солтүстік-батыс сауда-өнеркәсіптік топ ... және ... ... ... ... ... провинциялары –Артуа, Люксембург, Намьюр, Гелдерн, Оверэйсоел. Ал, Фрисландия, Утрехт сияқты провинциялары аралық жағдайда болды.
Фландрия мен Брабантта тауар өндірісі мен айырбас, ... ... ... ... ХІІІ ... терең орналасып, ХҮІ ғасырда капиталистік қатынастарды дамытуға түрткі болар орталық ... ... келе ... ... ... орнына капиталистік мануфактура келді. Нидерландының ірі портттарынң бірі Антверпен - әлемдік нарықтың орталығына айнала бастады. Голландия мен Зеландия ірі экономикалық ... ... ... ... мен ... ірі ескі ... ... бюргерлер мен цехтық корпорациялар әлсірегеніне қарамастан, біршама негізгі экономикалық өзгерістер байқалды. ... мен дін ... ... ерекше еді.
Келесі себеп –экономикалық өзгерістердің әлеуметтік нәтижелері. ... ... ... ... укладтың пайда болуы терең әлеуметтік дағдарыстармен қатар жүрді. Дворяндардың ... және ... ... ... кетті, ортағасырлық бюргерлер мен феодалдық шарулар ыдырады, сонымен ... ... және ... қолөнершілер ыдырады, шарулар жаппай пауперлер мен қайыршыларға айнала бастады. Бұл жағдайға шетелдік монархтардың саясаты ... ... ... ... ... елде қожайын болды, салықпен тұншықтырды, ішкі реакцияны қолдап отырды. Қайшылықты әлеуметтік қақтығыстар пайда болды, олар ... ... ... кетті. Бұның ішіндегі аса ірілері 1534-1535 жылдардағы анабаптистер мен 1539-1540 жылдардағы Гент көтерілісі /47/.
Келесі себеп –Филипп ІІ феодалдық-католиктік ... ... ІІ ... ... испан дворяндарының мүддесімен анықталды. Осы жағдайларыдң барлығы Нидерландыдағы революциялық ақуалдың асқынуына алып келді. ... ашық ... ала ... ... ... оппозицияға нидерланды дворяндарының біршама бөлігі қарсы шықты. Дворяндар өз артықшылықтарының жойылуына наразы ... ... олар өз ... ... пен ... ... ... болды. Бұл испан билігнің саяси оқшаулануына алып келді.
Нидерланды буржуазиялық революциясы ХҮІ ғасырдағы мануфактуралық кезеңнің революцияларының арасында ерекше орын алады. Нидерланды ... ... ... ... жж. ... салыстырғанда, буржуазияның әлі саяси тұрғыдан алғанда жетілмегендігі. Революцияның ... туы ... діни ... ... ... ... қарсы азаттық соғыс сипатын алды. Тәуелсіздік соғыс жағдайында оқиғаның ... мәні ... ... ... орынға испандарға және оның одақтастарына қарсы әскери қимылдар басталды. Сондықтан Нидерланды буржуазисы, ағылшын буржуазясымен салыстырғанда көбіне экономикалық ең ... ... ірі ... буржуазиясы дворяндармен одақтасты. Нидерланды дворяндарының негізі феодалдық болды, сондықтан да көбіне тұрақсыз еді. Сондықтан әлеуметтік-экономикалық және саяси алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... Нидерланды революциясы еуропалық маңызы бар оқиғаға айналды. Еуропаның мемлекеттер жүйесі ретінде қалыптасуы нәтижесінде орын алған ... ... көп ... ... ... ХҮІІ ... бұрынғы Антверпеннің орынын басып, әлемдік нарық орталығына айналды. Революцияның негізгі ... ХҮІ ... ... ... да, уақытша бейбітшілік туралы бітімшартта (1609 ж.) қортындыланды. Нидерланды революциясымен байланысты оқиғалар өз заманында аса танымал ... ... ... аса ... ... ... бірі Англия еді. Бұл қатысу әртүрлі сипатта ... ... ... ... әскери араласуға және ашық интервенцияға дейін. «Нидерланды ... ірі ... ... ... Уолсингемнен бестап, қарапайым жалдамалыларға дейін байланыста болды.
ХҮІ ғасырдың екінші жартысында Батыс Еуропалық саяси сахнада негізгі саяси және ... ... үш ірі ... ... ... Франция және Нидерланды болды. Бұлардың әрқайсысы өздерінің сыртқы саяси бағыттарын күшейтіп, өз бақталастарының күшеюіне жол бермеуге тырысты. Франция осы кезеңде ... ... ... иеленген елге айналды. Өз ішікі саясатының сипатына ... ... ... ... ... ... ... күш болды. Ал, Англия үшін Испан тәжінің отарлары мен Нидерланды ... ... ... еді. ... ... жаңа жауы Англия болды. Англиядағы Тюдорлық абсолютизм сипаты жағынан француз және испан абсолютизмінен ерекше болды. Оның ... ... ... ... бұл ... түрдегі дворяндар болатын.
Англия мен Испания арасындағы дипломатиялық күрес шектеулі сипаттағы дипломатия болды. Нидерланды революциясындағы Англия Нидерландыға қатысты экспансиялық мақсаты ... Шет ... ... ... ... қолдау көрсетті» деген пікірмен келісу қиын. Англияның ұстанған саясатын төмендегідей қортындалауға ... ... ... мен ... ... ... ХҮІ ... халықаралық қатынастар жүйесінде агрессиялық күш сипатында боды. Нидерланды істеріне революция кезінде араласуы Нидерландыға көмек көрсету мақсатында ... жоқ, ... ... ... ... ... ... саяси стратегиялық мүдделерін қанағаттандырып, сауда соғысындағы өз үлесін алып қалуға тырысты» /48/. Нидерланды революциясындағы ағылшынның ұстанған саясатына байланысты тарихнамадағы пікірлерге әлі ... ... жоқ. ... орта ғасырлардың аяққы шенінде және жаңа заманның табалдырығында буржуазия әлеуметтік шеберлерді үзіп, өзіне қолайлы ... ... ең ... ... күресіне шықты. Ерте буржуазиялық революцияларды күрестің ең жоғарғы түрі ретінде бағалауға болады, ол әртүрлі әлеуметтікжәне саяси ... ... ... шаруалар соғысы жеңіліспен аяқталып, феодалдық реакцияны күшейтті. ... ... ... ... ... жалғаса берді. Нидерланды, Біріккен Провинциялар Республикасы эстафетаны Англияға берді. ХҮІ ғасырдағы Нидерланды буржуазиялық революциясының ерекшелігі обьективті және субьективті факторлардың ... ... ... ... ... ... ... келесі мәселе бұл-Утрехт униясы. 23 қаңтар 1579 жылы Утрехт униясы Нидерланды тарихнамасында ... ... ... ... қарастырылады. Унияның негізгі пунктері төмендегідей жарлықтардан тұрады: уния мүшелері барлық сыртқы жауларға қарсы ... ... ... ... ... ... сепаратистік келісімге келуге құқығы жоқ, қорғаныс мақсатында өз әскери күштерін ұстау, қалаларды, гарнизондарды нығайту, салық тағайындау, бейбітшілік пен соғыс ... ... Бас ... ... ... ... ... Провинциялар Республикасының құқықтарымен мемлекеттік құрылымы біртіндеп қалыптасты және бұлардан революцияның әлеуметтік-экономикалық негізінің пісіп-жетілмегенін көруге болады. Мемлекеттік тәуелсіздік теориясы әртүрлі мемлекеттік-құқықтық ... ... және ... күрес тәжірибесінің синтезі ретінде қалыптасты. Алғашында қарапайым құқық жиынтығына сүйенсе, кейіннен Реформацияның ірі өкілдері қалыптастырған аргументтер пайдаланылды. Әсіресе, Жан Кальвин, ... Беза ісін ... ... аса ірі ... ие ... Бұл ... ... теолог Ал Тузия теорияларында жалғастырылып, Эмден қаласының теоретиктері мемлекет және құқық аймағында пайдаланылды. Ол үшін суверенитет мемлекет пен халықтың ... ... ... бұл жерде халық «тобыр» емес, әлеуметтік-ұйымдасқан топ бейнесінде ... отыр және ... ... бар ... мемлекеттік-өкілеттілік мекемелер. Бұған тек суверенитет қана емес, сюзерен тұсында болатын биліктің тирандық қызметіне қарсы бақылаушы қызмет те жатады. Бұл ... ең ... ... Бас ... ... ... Республиканың халықаралық танылуы спираль бойынша жүрді деп есептелінеді. Республика негізгі халықаралық мойындауды тек 1648 жылы ... ... ... ғана ... ... ХҮІ ... ... басқа құрылықтарды артқа қалдырып алдыға шықты. Дегенмен Еуропаның өзінде жетістігінің екінші жағы ... ... ... ... ... көп ... қайыршылануына алып келді, кальвинизммен байланыстырылған еңбектің жаңа этикасы табысты қуумен тығыз байланысты ... ... ... ұлы ... ... ... керемет көтерілу сезімімен жаңа қоғамдық қатынастарда терең сезілетін ... ... ... ... социализмнің алғашқы шағармаларында сипатталған адамға лайықты қоғамдық құрылыс туралы арман бұл қоғамның ... ... –ақ ... ... ... аса ... ... сипатталған уақыттың адамдары мен оқиғалары қазіргі ғылым мен техниканың, саяси ойдың негізін салған теңдесі жоқ өнер мен ... ... ... ... өз ізін ... ... ... дуалистік сипатта болды. Бір жағынан, Габсбургтер үйінің құқықтық нормалары мен тәртіптерінде және ... ... ... ... ... ұқсастық болды. 1531 жылғы реформа бойынша мемлекеттік мекемелердің негізгі салалары –Мемлекеттік Кеңес, негізінен жергілікті феодалдық аристократиядан тұрды Кеңстің біршама үлкен ... ... ... елді ... кімшілік басқару, елдің әскери жағдайы, орталық және жергілікті мекемелер арасындағы қақтығыстарды арбитрлік қызметтерді жүргізу ... ... ... ХҮІ ғ. 20-60 жж. ... ісіндегі маңызды бағыт –сыртқы саясат, сыртқы сауда, шіркеу істері болды. ... ... ... сарай аристократиясы атқарды. Жасырын кеңесті вельможа басқарды, бірақ негізінен ол легистерден құрылды. Бұл кеңестің қызметі заң ... ... ішкі ... және ... мәселелері, сот ісін жүргізумен шектелді.
Қаржылық кеңес атақты үш адамнан, үш маманнан және бірнеше ... ... Ол ... ... ... және ... ... суверенннің барлық регалийінен түсуге тиісті салықтармен қамтамасыз етті, елдің қаржылық жағдайын бақылауында ұстады. Атақарушы және ... ... ... ... және ... санақ және қазына палатасынан;
Ақша шығарушы аула және осыған байланысты заң ісін ... ... ... ... ең ... орган аппеляциялық сот кеңесі болды. Оның құрамына біліктілігі жоғары заңгерлер кірді.
Барлық мемлекеттік орталық ұйымдар жиынтығы ... ... ... мен әртүрлі қызметтер жиынтығына сүйенді. Ең алдымен, бұлар аймақтық статхаудерлер, бальялар, маркграфтар және дростылар, жергілікті әкімшілікті басқарушы биліктің епископтық және ... ... ... ... ... қалыптасу тарихындағы жаңа кезең, жеке революциялық өзгерістерден тұрақты реформаларға өтумен сипатталады». Нидерланды тарихындағы келесі мәселе ... ... ... ... 23 ... ... ... Нидерланды тарихнамасындағы іргелі конституциялық құжат ретінде қарастырылады. ... ... ... ... жарлықтардан тұрады: уния мүшелері барлық сыртқы жауларға ... ... ... ... шығып үшінші мемлекетпен сепаратистік келісім жасауға құқығы жоқ, қорғаныс мақсатында өз ... ... ... ... әскери гарнизондарды нығайту, салықтың мөлшерін тағайындау, бейбітшілік пен соғыс мәселелерін шешу, Бас штаттарда сыртқы келісімдер жасау.
Біріккен ... ... ... ... ... ... қалыптасты және бұлардан революцияның әлеуметтік-экономикалық негізінің пісіп-жетілмегенін көруге болады. Мемлкеттік тәуелсіздік теориясы әртүрлі мемлекеттік-құқықтық теорияның революциялық және азаттық күрес тәжірибесінің ... ... ... ... ... құқық жиынтығына сүйенсе, кейіннен Реформацияның ірі өкілдері қалыптастырған аргументтер пайдаланылды. ... Жан ... ... Беза ісін жалғастырушылардың концепцияларыаса ірі беделге ие болды. Бұл идеялар Кальвинистік теолог Ал Тузия теорияларында жалғастырылып, Эмден ... ... ... және ... ... пайдаланды. Ол үшін суверенитет мемлекет пен халықтың байланысынан көрініс тапты, бұл жерде халық «тобыр» емес, ... топ ... ... отыр және ... ... бар әртүрлі мемлекеттік және әлеуметтік-өкілеттік мекемелер. Бұған тек суверенитет қана емес, сюзерен тұсында болатын биліктің тирандық қызметіне қарсы бақылаушы ... те ... Бұл ... ең ... ұйымы Бас шататтар болып табылады.
Республиканың халықаралық танылуы спираль бойынша жүрді деп есептелінеді. Республика негізгі халықаралық мойындауды тек 1648 жылы ... ... ... ғана ... ... тарихына байланысты зерттеу нысанына айналған келесі мәселе –Біріккен Провинциялар Республикасындағы капиталдың ... ... ... елде ... ... ... ... процесін жоққа шығарды. Ал марксистер капиталдың алғашқы ... ... ... алдындағы ерекше көрініс болып табылатынын дәлелдейді. А.Н. Чистозвонов марксист тархшы ретінде әсіресе, Нидерланды тарихына байланысты капиталдың алғашқы ... ... ... мән береді. Себебі, А.Н. Чистозвонов пікірінше, Нидерландыдағы капиталдың алғашқы қорлануы нашар зерттелген. Тек кейбір жеке ... ... ... әлеуметтік-экономикалық тарихқа арналған еңбектерде бұл мәселені ашуға ұмтылыстар жасалады. Бұл еңбектер негізінен революцияның алдындағы ... ... ... ... ... ... ... зерттеулердің жоқтығы, статистикалық материалдардың күрделілігі мен қайшылығына ... А.Н. ... ... ... ... қорлану процесін ашуға тырысты.
А.Н. Чистозвонов зерттеулері осы кезеңдегі Нидерландының өндірістік-қолөнерлік потенциалы туралы мәліметтерді ... Осы ... ... статистика жиынтығы бұл елді экономикалық дамуы жоғары мемлекет ретінде ... ... ... саны мен ... ... ... тең ... дамыды деген қортынды жасалынады. Осы ойының дәлелі ретінде ірі өндірістік орталықтарға байланысты бірнеше мысалдар келтіреді.
Біріккен Провинциялар Республикасын ... ... ... ... ... ... бекітілді.
Біріккен Провинциялар Республикасының әлеуметтік-экономикалық өміріне және қоғамына алғашқы қорлану процесінің тигізген әсері зор болды.
Қîðûòûíäû
ХҮ ғасырда Нидерланды территориясы қазіргі ... ... ... және солтүстік-шығыс Францияның бірқатар территорияларын біріктірді. Елдің ... 17 ... ... Олардың 7-еуі ірі еді: Фландрия, Брабант, Голландия, Зеландия, Фрисландия, Артуа, Геннегау. ХҮІ ғасырда ірі ... ... ... ... ретінде Нидерланды Ү Карлдың ірі империясының құрамына кірді.
Á³ð³êêåí Ïðîâèíöèÿëàð Ðåñïóáëèêàñûíûң құқûқòàðûìåí ìåìëåêåòò³ê құðûëûìû á³ðò³íäåï қàëûïòàñòû æәíå áұëàðäàí ðåâîëþöèÿíûң әëåóìåòò³ê-ýêîíîìèêàëûқ ... ... ... ... ... òәóåëñ³çä³ê òåîðèÿñû әðòүðë³ ìåìëåêåòò³ê-құқûқòûқ òåîðèÿíûң ðåâîëþöèÿëûқ æәíå àçàòòûқ êүðåñ òәæ³ðèáåñ³í³ң ñèíòåç³ ðåò³íäå қàëûïòàñòû. Àëғàøûíäà қàðàïàéûì ... ... ... ... Ðåôîðìàöèÿíûң ³ð³ өê³ëäåð³ қàëûïòàñòûðғàí àðãóìåíòòåð ïàéäàëàíûëäû. Әñ³ðåñå, Æàí Êàëüâèí, ... Áåçà ³ñ³í ... ... àñà ³ð³ ... èå áîëäû. Áұë èäåÿëàð Êàëâèíèñò³ê òåîëîã Àë Òóçèÿ òåîðèÿëàðûíäà æàëғàñòûðûëûï, Ýìäåí қàëàñûíûң òåîðåòèêòåð³ ... æәíå ... ... ... Îë үø³í ... ìåìëåêåò ïåí õàëûқòûң áàéëàíûñûíàí êөð³í³ñ òàïòû, áұë æåðäå õàëûқ «òîáûð» åìåñ, әëåóìåòò³ê-ұéûìäàñқàí òîï áåéíåñ³íäå áåð³ë³ï îòûð æәíå ... ... áàð ... ... ... ... òåê ... қàíà åìåñ, ñþçåðåí òұñûíäà áîëàòûí áèë³êò³ң òèðàíäûқ қûçìåò³íå қàðñû áàқûëàóøû қûçìåò òå æàòàäû. Áұë áèë³êò³ң åң ... ... Áàñ ... ... ... ... õàëûқàðàëûқ òàíûëóû ñïèðàëü áîéûíøà æүðä³ äåï åñåïòåë³íåä³. Ðåñïóáëèêà íåã³çã³ õàëûқàðàëûқ ìîéûíäàóäû òåê 1648 æûëû Âåñòôàëü á³ò³ì³íåí êåé³í ғàíà àëäû. ... ... ... ... ... тарихы бойынша төмендегідей қорытындылар жасауға болады.
1. ХҮ ғасырдың соңында, кейінгі орта ғасырлар кезеңінде ... ... ... ... қарай, Франция мен Германияның арасында созылып жатқан ірі мемлекет –Бургундия герцогтығының ... ... ... 17 ... ... ... ішіндегі ірілері –Фландрия, Брабант, Голландия, Зеландия, Фрисландия, Артуа, Геннегуа. 1519 жылдан бастап Нидерланды ... ... ... ретінде Ү Карлдың ірі империясының құрамына кіріп, испан королінің билігіне қарады.
Нидерланды тарихына географиялық фактор шешуші роль атқарды. Ол ... ... ... ... бірі еді. ... аз территорияда 300-ге жуық қалалар мен 6500-дей деревнялар болды. Бұл елді мекендердің тұрғындары ішкі саудамен және ... ... ... ... ... ... де белсене айналысты. ХҮІ ғасырдың басынан Нидерландыда капиталистік қатынастар дамыды да Провинциялар экономикалық жағынан көтеріле бастады. Бұл ... жүн, ... ... шығарылды; металлургия дамыды, кеме жасау ісі дамыды және осы ... ... ... және ... ... ... ... саласында орта кәсіпкер үстемдік жүргізді, ал өткізу саласында көпестің орны ерекше еді. Осылайша капиталдың алғашқы ... ... ... ... ... жаңа тап ... ... ол Испания тарапынан көріп отырған салықтық және саяси қысымнан азат ... ... Бұл ... Провинциялар Республикасының қалыптасуындағы экономикалық және саяси алғышарт еді.
2. Экономикадағы капиталистік укладтың пайда болуының терең әлеуметтік мәні болды. Нидерланды дворяндары, экономикалық ... ... ... Провинцияларының көпшілігі өзін-өзі басқару статусын иеленіп, испан қысымына оппозиция бола бастады. Сондықтан дворян өкілдері –Вильгель Оранский және т.б. ... ... ... ... ... ... ... мен кальвинситердің идеологиясын жамылды, олардың католик шіркеуінің қысымына қарсы ... ... ... ... ... ... ... мүддесімен сай келді.
3. Солтүстік Провинциялардың (Голландия) саяси тәуелсіздігінің нығаюына ХҮІ ғасырдың соңы мен ХҮІІ ғасырдың басындағы Еуропадағы халықаралық ... да ... ... Оңтүстік Провинциялардың наместнигі - Александр Фарнезе Солтүстік Провинциялардың қорғаныс жүйесін ... ... ... бұл шаралары сәтсіздікпен аяқталып отырды. Себебі, Франция тағына ІҮ Генрих отырғандықтан, ІІ Филипп барлық күшін Франция мен ... ... ... ... ... ... ... сәтте Испания «Жеңілмейтін Армада» атты әскери-теңіз күшін ағылшын флотына ... ... ... ... ... күштері Францияға қарсы бағытталды. Барлық бағытта Испания жеңіліп, Франция мен Англия Солтүстік Провинциялар –Голландияны қолдады. Біріккен Провинциялар Республикасы тек қана ... ... азат ... қана ... жоқ, ... бірге алғашқы буржуазиялық республика болды. Амстердам қаласы сауда мен несие ісінің еуропадағы орталығы болды.
Отыз жылдық соғыспен ... 1648 жылы ... ... ... ... үшін күресі де аяқталып, тәуелсіздігі мойындалып, империя арасындағы байланысы жойылды.
4. Ұлттық өркендеу күресінің идеологиясы және ... ... ... ету, ХҮІІ ... ... ... ... мәдениетінің көтерілуіне алып келді. Гуманистік мәдениеттің өркендеуі Нидерландыдан ... ... ... ... байланысты. Ол неміс және халықаралық гуманизімнің көрнекті өкілі болып табылады. Гуманистік білім ең алдымен университеттер мен ... ... ... ... 1575 жылы ... ... ... Амстердамда Академия пайда болды. Бұнда антика әлемінің мәдени мұраларын еуропа тілінде таратты. Мәдени гүлденуде кітап ісі үлкен роль атқарды, нидерланды ... ... ... еді. ... ішінде Амстердам қаласындағы Плантен типографиясының танымалдығы ерекше болды.
А.Н.Чистозвонов сөзімен айтқанда «... бұл Еуропадағы буржуазия тобының алғашқы жеңісі ... ... үлгі ... ... еді» /49/. Біріккен Провинциялар Республикасы ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырларда Еуропаның Англия, Франция сияқты ... тең ... ... ... ... үшін өз күресін бастады. Бұл өз уақытында феодалдық қысымнан азат болып, капиталистік даму жолына түсудің жемісі еді.
Біріккен Провинциялар Республикасының ең ... кезі ХҮІІ ... ... ... ... осы кезде республиканың саяси және экономикалық негізін құлдыратқан көпестік олигархияның үстемдігі. Еуропадағы ең бірінші буржуазиялық революцияның ерекшелігі мен ... ... ... ... көпестік олигархия.
Пайдаланған деректер мен әдебиет тізімі
1.Мотлей Д.Л. История Нидерландской революции и основания Республики Соединенных ... Спб., ... Т. ... Н.И. ... ... ... ХҮІ, ... ХҮІІІ веков. Спб., 1908.
3.Рутенбург В.И. Очерки из истории раннего капитализма в Италии. М.-Л., 1951.
4.Стоклицкая-Терешкович В.В. К ... о ... ... во ... ХІҮ ... М., 1954; ... А.Н. Исследовать явления в их исторической самобытности и связах. М., 1955.
5.Чистозвонов А.Н. ... ... и ... ... в ... в пер. пол. ХҮІ ... М., 1964.
6.Бессмертный Ю.Л. Переход от феодализма к капитализму. М., 1955.; Косминский Е.А. Были ли ХІҮ-ХҮ века ... ... ... ... М., 1956.; ... Ю.А. ... о ... от феодализма к капитализму. М., 1959.
7.Поршнев Б.Ф. Феодализм и народные массы. М., 1964.
8.Стеенсгорд Н. Характерные черты экономического и ... ... ХҮІІ в. М., ... ... Ст. ... и коституционный конфликт в Англии в ХҮІІ веке. М., 1970.
10.Баусма Б. Секулиризация ... в ХҮІІ в. М., 1970.; ... Й. ... и научная революция ХҮІІ в. М., 1970.
12..Розенталь Н.Н. История Европы в эпоху торгового капитализма. Ленинград, 1927.
13.Экономическая история. Проблемы и ... М., 1987. С. ... ... немарксистическая историография. Критический анализ. М., 1989. С.45.
15.Бродель Ф. Материальная цивилизация, экономика и капитализм ХҮ-ХҮІІІ вв. М., 1986. Т. 1. С. ... В.Д. ... ... ... Европы. Ч. 11. Абсолютизм. М., Л., 1930. С. 87.
17.Васильев Л.С. ... ... ... К ... ... до ... структур. М., 1982. С. 65.
18.Чистозвонов А.Н. Некоторые аспекты проблемы генезиса абсолютизма. М., 1987. С. ... А.Н. К ... об ... ... и ... ... и торговли в условиях европейской экономической депрессии ХІҮ-ХҮ вв. // Вопросы ... 1983. № 4. с. ... А.Н. ... ... в ... ... Азии и ... // Новая и новейшая история. № 4. С. 227.
21.Чистозвонов А.Н. Реформация как фактор германской истории ХҮІ в. // ... ... Вып. 48. М., ... А.Н. ... ... в ГДР по ... ... в Германии. // Вопросы истории. № 1. С. 176.
23.Чистозвонов А.Н. Реформация как фактор германской ... ХҮІ в. // ... ... Вып. 48. М., 1985. С. ... лет ... буржуазной революций // Вопросы истории, 1967. № 2.
24.Чистозвонов А.Н. Историография и проблемы марксисткого ... ... ... ... // ... века. Вып. 31. М., 1968.
25.Чистозвонов А.Н. Роль кальвинизма в Нидерландской буржуазной революций. // Средние века. Вып. 33. М., 1971. С. ... А. ... ... от ... ... до ... французской революции. Пер. с нем. М., 1962. С. 98.
27.Бааш Э. История экономического развития ... в ... ... М., 1947. С. ... А.Н. Традиции и новации в современной национальной историографии Нидерландской буржуазной революции ХҮІ ... // ... ... Вып. 47. М., 1987. С. ... А.Н. О ... ... изучении буржуазных революции ХҮІ-ХҮІІІ вв. в Европе. // Новая и ... ... № 2. С. ... А.Н. ... ... Нидерландов в ХҮІ-ХҮІІ вв. и восстания на судах океанских флотов // Средние века. Вып. 52. М., 1989. С. 47.
31.Чистозвонов А.Н. ... ... ... в ... ... Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
32.Чистозвонов А.Н. Генезис капитализма в Нидерландах. // Проблемы генезиса капитализма. М., 1978. с. ... А.Н. ... ... ... ХҮІ ... М., 1958. С. 151.
34.Чистозвонов А.Н. Английская политика и революционные Нидерланды (1572-1585 гг.) // ... ... Вып. 5. М., 1954. С. ... ... М.М. ... ... ... экспансии в эпоху первоначального накапления капитала. Саратов, 1966. С. 16.
36.Чистозвонов А.Н. Историческое место ХҮІ века в ... ... ... в ... // ... ... Вып. 38. М., 1975. С. ... Уния» 23 янв. 1579 г. // Розенталь История Европы в эпоху ... ... Л., 1927. С. ... Э. ... экономического развития Голландии. М., 1949. С. 45.
История Европы. Т. 3. От средневековья к ... ... ... ХҮ- пер. пол. ХҮІІ в.). М., 1992. С. ... А. Нидерландская революция. Пер. Ф.А.Коган-Бернштейн. М., 1937. С. 80.
40.Пиренн А. Нидерландская революция. Пер. Ф.А.Коган-Бернштейн. М., 1937. С. ... А. ... ... Пер. ... М., 1937. С. 80.
42.Чистозвонов А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // ... ... Вып. 56. М., 1990. С. ... А.Н. Судьбы раннего капитализма в Республике Соединненных Провинций // Средние ... Вып. 56. М., 1990. С. ... А.Н. ... ... ... в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. ... ... 23 янв. 1579 г. // ... ... Европы в эпоху торгового капитализма. Л., 1927. С. 203-205.
46.Бааш Э. История экономического развития ... М., 1949. С. ... А.Н. ... ... ХҮІ века в процессе генезиса капитализма в Европе // Средние века. Вып. 38. М., 1975. С. 45.
48.Чистозвонов А.Н. ... ... ... в Республике Соединненных Провинций // Средние века. Вып. 56. М., 1990. С. 90.
57

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс34 бет
Шоқан Уәлиханов Ыбырай Алтынсарин Абай Құнанбаев11 бет
Қазақ тарихи-этнографиясының экспозицияда алатын орны (тұжырымдама)14 бет
Қазақстанның солтүстік – батысында Ресей билігінің күшеюі (хVііі – ғасырдың ортасы мен хіх ғасырдың бірінші ширегі)30 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
3-12 ғасырлардағы Қытай27 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
III - XI ғасырлардағы индияда феодалдық қатынастардың қалыптаса бастауы46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь