Адам құқықтарының жалпы теориясы (1-2 бөлім)

I тарау. Адам құқықтарының жалпы теориясы.
§1. Адам құқықтарының пайда болу тарихы.
§2. Адам және азаматтың құқықтарының түсінігі.
II тарау. Қазақстандағы адам құқықтарын қорғау институттары.
II. §1. Президент . Қазақстандағы адам жене азамат құқықтарының
кепілі.
II. §2. Конституциялық Кеңес.Қазақстан Республикасындағы адам және азамат құқықтарын жанама қорғау институты.
II. §3. Әділсот органдарының және прокурорлық қадағалаудың адам құқықтарын қорғаудағы ролі.
II. §4. Адам құқықтарын қорғаудың ерекше институттары: Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегіКомиссия және адам құқықтары бойынша өкілетті.
II. §5. Үкіметтік емес құқық қорғау ұйымдары және адам құқықтары.
ІІІ тарау. Ұлттық заңдарды халықаралық нормалар мен стандарттарға сәйкестендіру.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.

Зерттеу тақырыбының өзектілігі.
1.1. Құқықтық мәдениеттің түсінігі мен тұрлері.
1.3 Құқықтық тәбие берудің нысандары мен әдістері
1 ҚҰҚЫҚТЫҚ НИГИЛИЗМНІҢ ҰҒЫМЫ МЕН МӘНІ
1.1 Құқықтық нигилизм ұғымы мен оның белгілері
2.2 Құқықтық нигилизмнің кайнар көздері
2.3 Қуқықтық нигилизмнің көрініс табуының нысандары.
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Аталған ғылымның пәні болып жеке және қоғамдық болмыстың тұрлі аспектілерің қамтитын, адамзат дамуының жоғары құндылықтарының бірі -адам құқықтары танылады.
Адам құқықтары - бұл жеке адамнын болмысының белгілі бір нормативті құрылымға келтірілген, оның бостандығын білдіретін және оның өмір сүруінің, қоғаммен, мемлекетпен, басқа тұлғалармен арақатынасының ажырамас және қажетті тәсілдері мен шарттары болып табылатын ерекшеліктері мен қасиеттері .
Адам құқықтары ажырамас. Ешкімде адамды оның тумысынан берілген табиғи құқықтарынан-өмір сүру құқығы, жеке басына қолсүғылмаушылығы, ар үждан, пікір, сенім бостандығы, жеке өмір аясындағы автономия және басқа құқықтарынан айыра алмайды. Қазіргі өмірді бостандық, теңдік, әділеттілік қағидаларына негізделген және жан-жақты сипатта болатын адам құқықтарынсыз елестету мүмкін емес. Адам құқықтары танымал, бәрін қамтитын құбылыс ретінде мемлекет және құқық туралы барлық ғылыммен зерттеледі. Заң ғылымы адамды, оның мемлекеттік құқықтық байланыстарымен және жанама тұрде зерттеуге бейімделген. Осы мағынада заңгерлер жай ғана абстрактілі мемлекеттік және құқықтық нысандарды емес, адам болмысының мәнісін құрайтын тұлғаның қасиеттерін, оның байланыстарын және тәуелділіктерін ашатын, адам өміріне берік өрілген құбылыстарды және процесстерді зерттейді.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.-Алматы: «Жеті жарғы», 1998.-1006. (1-бап)
2. Ибраева А.С. Правовая культура: проблемы теории и практики.-Алматы: жеты жарғы, 2002.-116
3. Сонда, 1056.
4. Аграновская Е.А. Правовая культура как фактор укрепления социалистического образа жизни: Дис....к.ю.н.,-М., 1982-21С.
6. Алексеев С.С Право на пороге нового тысячелетия.-М.,2000-С.212
7. Каминская В.Н., Ратинов А.Р. Правосознание как элемент правовой культуры.-М. 1974-С.43
8.3орченко Е.А. Формирование правовой культуры трудящихся. Минск,1984-С. 18-20
9. Петрова Л.В. Философско-методологические проблемы теории правовой
культуры.-Харьков, 1988-С.49
10. Сахипова Л.А. Проблемы формирования правосознания субьектов
педагогических вузов. Диссер...к.ю.н., Алматы, 1989.С. 19
11 .Оксамытный В.В. Социально-правовые исследования уровня правосознания молодежи.-Киев. 1982,С2
12Долгова А.И. Правовое воспитание молодежи. -М.1979.С.13
23. Нигилизм //Философский энциклопедический словарь /(Подготовили А.Л.Грекулова и др.); Редкол.: С.С.Аверинцев и др.-2-е изд. М: Сов. Энциклопедия, 1989.-814с.(301).
24. Маркузе Г. Одномерный человек. Исследование идеологии развитого индустриального общества. М., 1994; Хайдеггер М. Мысли. Постулаты. Афоризмы. Философия интефиретации. Тезисы. Минск, 1998.
25. Ницше Ф. Сочинения: в 2-х т./Сост., ред., вступ. Статья и примеч. К.А.Свасьяна. -М.: Мысль, 1990. Т. 1-831с, Т.2.-829с.
26. Шпенглер О. Закат Европы. Очерки мифологии мировой истории.В 2-х томах. Пер. С.нем., вступ. Ст. И примеч. К.А.Сасьяна. -М.: Мысль, 1998. Т. 1-668с.,Т.2-606с.
27. Хайдеггер М. Европейский нигилизм // В кн.: Проблема человека в западной философии. Сб. Пер. С.анг., нем., фр. /Сост. И поел. П.С.Гуревича; Общ.ред. Ю.Н.Попова.- М.: Прогресс, 1988.
28. Новиков А.И. Нигилизм и нигилисты. Опыт критической характеристики. Л.Лениздат 1972.-296с.(12).
29. Сонда. (16-18).
30. Нигилизм правовой // Большая Советская Энциклопедия. М.: Сов. Энциклопедия, 1973. Т..- 615с.(571).
31. Теория права и государства: Учебник/ Под ред. Проф. В.В.Лазарева.-М.: Новый юрист, 1997. С. 189.
32. Матузов Н.И. Правовой нигилизм и правовой идеализм // В кн.: Н.И.Матузов, А.В.Маоько. Теория государство и права. Курс лекций.
М.: Юрист, 1997- 672с. (590); Матузов Н.И. Правовой нигилизм и правовой идеализм // В кн.Юбщая Теория государство и права.Академический курс в 2-х томах. Под ред. Проф. М.Н.Марченко. Том 2. Теория права.- м.: Изд-во «Зерцало», 1998.-640с. (400-433).
33. ГойманВ. Правовой нигилизм: пути преодоления // Советская юстиция.
1990. №9. 3-5с.(3).
34. Теория государство и права. Под ред. В.К.Бабаева. М.; Юрист, 1999.-576с.(312); Русинов Р.К. и Семитко А.П. Правовой нигилизм // кн.: Теория государство и права. Учебник для юридических вузов и факультетов. Под ред. В.М. Корельского и В.Д. Перевалова. М.: Издательская группа. НОРМА-ИНФРА, 1998-616с.(334).
35. Венгеров А.Б. Теория государство и права: Учебник для юридических вузов.- М.: Новый юрист, 1998.624с.(583); Венгеров А.Б. Теория государство и права: Учебник для юридических вузов.- 3-е изд.- М.: Юриспуденция, 2000.-522с.( 490).

36. Сонда.(98).
37. Теория государство и права: Учебник для вузов/ Под ред. М.М.Рассолова, В.О.Лучина, Б.С.Эбзеева.- М.: ЮНИТИ-ДАНА, Закон и права 2000.-640с.(453).
38. Мукаев Р.Т. Теория государство и права: Учебник для вузов - М.: Изд-во «ПРИОР», 2001 -464с. (413).
39. Глущенко В.В. Теория государство и права: системно -управленческий подход. Г.Железнодорожный, Моск. Обл., ООО НПЦ « Крылья»,2000.-416с.(364).
40. Ибраева А.С, Ибраев Н.С. Теория государство и права. Учебное пособие. Изд.2-е, допол.- Алматы: Жеты-жаргы, 2001. 120 с.(105).
41. Туманов В.А. О правовом нигилизме//Сов.гос. и право. 1989.№10.20-27с
42. Алексеев С.С. Общая теория права. М.,Юр.литература.1981.Т.1-359с(104).
43. Ударцев С.Ф. Метаправа и правопонимание //Научные труды «Әділет».2000.№ 1 (7).22-40с.
44. Критика //Филосовский энцик.словарь./ Ред. И сост.: Е.Ф.Губский, и др.-М.:ИНФА-М,1997.-226с.
45. Демагогия // Большая советская энциклопедия.М.:1972.Т.8-70с.
46. Гулиев В.Е. Протодемократическая государственность:аксиологическая феноменология отчуждения // Право и политика. 2001.№5-4с.
47. Колесников А.В. Отчуждение в праве // Государство и право. 1993.№6-134с.
48. Юридический фетешизм // Большая Сов.Энцик. М.1978.Т.30.-412с
49.Общая теория права и государства: Учебник/Под ред. В.В.Лазарева.-З-е изд.,-М.2000.-252с.
50.Новиков А.И. Нигилизм и нигилисты. Л.:Лениздат, 1972.-22с. 51 .Сокольская Л. Правовой нигилизм. // Мысль. 1996.№3- 19с. 52.Синюкова Т. Права человека: время новых решений // Коммунист. 1989.№7-31,32с.
53. Шоманов А.Ж., Жансугурова Ж.А., Машанов М.С. Характер и особенности лоббирующих групп в Казахстане// Саясат.1997.№5-49,50с.
54. Краткий политический словарь. Сост.Оликов А.А. и др.М. Политиздат, 1988-358с.
5 5. Демидов А.И. Политический радикализм как источник правового нигилизма// Гос.и право. 1992.№4-74с.
56. Ленин В.И. Резолюция о войне и мире// Полное собрание сочинений.Т.Зб.М: 1969.-35с
57. Туманов В.А. О правовом нигилизме// Сов.гос. и право. 1989.№10-20,24с
58. Н.Назарбаев. О положении в стране и основных направлениях внутренней и внешней политики на 2002 год. Ежегодное Послание Президента республики народу Казахстана //Юр.газета.2001.5.09.С2.
59. Мами К. Без права на ошибку. //Юр.газета.2001.11.06.С.З.
60. Сэкен Өзбекұлы. Конституция және тіл мәселесі.//К,азакстан Республикасының ұлттық құқық жүйесін калыптастырудың өзекті мәселелері. Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияның материал дары.-Алматы: ҚазГЗУ,2002-2676(116)
61. Сергиевский В. Бюрократия и коррумпированная преступность //Правовая реформа в Казахстане.2000.№1-21с.
62.Оболонский А.В. Бюрократическая деформация сознания и борьба с бюрократизмом//Сов.гос. и право. 1987.№1-54,55с.
63 .Государственная служба (комплексный подход): Учебное пособие.-М.:1999.-35с.
64. Назарбаев Н.А. Быть ближе к людям, решать их проблемы//Каз.правда.2001.31.01 .С.3.
65. Краткий политический словарь/Абаренков В.П. и др.М.: Политиздат, 1988-430с.
66. Елюбаева Ж. Демократия и тоталитаризм.//Закон и время.2000.№1-114с.
67. Криминология: Учебник/под ред. Акад.В.Н.Кудрявцева. М.:1997-22с.
68. Криминология.-М. :Изд.МГУ, 1994.-63.
69. Краткий философский словарь. Под ред.М.Розенталя и П.Юдина. Изд.4-е,М.:1955.-520с.
70. Ожегов Си. Словарь русского языка. М.: « Рус.яз.», 1989.-921с. (853).
71. Пристенский В.Н.Проблемы правопонимания в русской социальной
философии ХІХ-ХХ в. Дис.канд. Филос. наук. Воронеж, 1995.
72. История политических и правовых учений. Учебник для вузов. Под.общ. ред. В.С.Нерсесенца. М.: Издательская группа ИНФРА-НОРМА, 1997.-728с. (28).
73. Конфуций. Я верю в древность. М, 1995.С. 55 // В кн.? Анатология мировой политически мысли в пяти томах. Том 1. Зарубежная политическая мысль: истоки и эволюция. М.: Мысль, 1997.-830с.(48).
74.Экимов А.И., Моисеев А.А. Правосознание, правовая культура и прававой нигилизм // В.кн.: Теория и государства и права: Учебник для вузов/ Под ред. М.М.Рассолова. В.О.Лучина, Б.С.Эбзеева.- М.: ЮНИТИ-ДАНА, Закон и права, 2000.- 640с.(411).
75. С какими проблемами люди идут в прокуратуру // Юридическая газета. 2000.6.09. С.5.
76. Тусупбеков Р. Выступление на расширенном совещании руковатителей правоохранительных структур республики // Казахстансая правда. 2002.30.03. С.2.
77. Шайкенов Н.А. Актуальные задачи правовой политики Республики Казахстан // В кн.: Проблемы формирования новой национальный правовой системы Республики Казахстан: (тезисы докладов конференций) - Алматы: НИ и РИО Алматинской высшей школы МВД РК, 1993.- 184с.(7).
78. тусупбеков Р. Излишние функции правосудию ни к чему // Казахстанская правда. 2001.19.09.С.З.
79. Тусупбеков Р. Выступление на расширенном совещании руковатителей правоохранительных структур республики // Казахстансая правда. 2002.30.03. С.2
80. Регистрация ведомсвенных нормативных актов осуществляется с 1993 года, регистрация актов местных органов власти осуществляется с 1 апреля 1997 года в соответствии с Указом Президента РК от 4 марта 1997 года «О Государственном реестре норматвных правовых актов РК и мерах по упорядочению их государственной регестрации»
81. Исекешев А. Ведомственное нормотворчество: вопросы и ответы // Юридическая газета. 2000.19.04.С.2.
82. Хитрин Ю.А. Мало принять хорошие законы, нужно их как положено выполнять // Закон и время. 1999. №1. 4-8с. (5).
83. Третьяков В., уаныш Т. Как заставить законы работать // Юридическая газета. 1998.08.07. С.5.
84. Мукушева А. Дистанция огромного размера // Юридическая газета. 2001. 85.02. СЛ.
86. Краткий политический словарь / Абаренков В.П., Аверкин А.Г., Агейшин Ю.А. и др.; Сост. И общ ред. Л.А.Оникова, Н.В.Шишлина.- 5-е изд., доп.-М.: Политиздат, 1988.-478с. (367).
87. Исаев И.А. Революционная психология и революционная законность ( Российский опыт 1917г.) // Государство и право. 1995. № 11.143- 148с.9 148).
        
        I тарау. Адам құқықтарының жалпы теориясы.
§1. Адам құқықтарының пайда болу тарихы.
Аталған ғылымның пәні ... жеке және ... ... ... ... ... дамуының жоғары құндылықтарының бірі -адам
құқықтары ... ... - бұл жеке ... болмысының белгілі бір нормативті
құрылымға келтірілген, оның бостандығын білдіретін және оның өмір ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері мен шарттары ... ... ... ... құқықтары ажырамас. Ешкімде адамды оның тумысынан берілген табиғи
құқықтарынан-өмір сүру құқығы, жеке ... ... ар ... сенім бостандығы, жеке өмір аясындағы ... және ... ... алмайды. Қазіргі өмірді бостандық, теңдік, ... ... және ... ... болатын адам құқықтарынсыз
елестету мүмкін емес. Адам ... ... ... қамтитын құбылыс
ретінде мемлекет және құқық туралы барлық ғылыммен ... Заң ... оның ... ... ... және ... ... бейімделген. Осы мағынада ... жай ғана ... және ... ... ... адам болмысының мәнісін құрайтын
тұлғаның қасиеттерін, оның байланыстарын және тәуелділіктерін ашатын, адам
өміріне берік ... ... және ... зерттейді.
Адам құқықтары- «адам олшемін» тек қана мемлекетке, құқыққа, заңға,
құқықтық тәртіпке емес, ... ... ... ... ... ... ... бағдар, өйткені соңғысының жетілу және даму деңгейі
құқықтармен ... ... ... ... құқықтарының көлеміне
және жүзеге асырылуына айтарлықтай ... ... Адам ... ... ... ... ... емес, сонымен қатар одан ара қашықтықты
сақтауға, жеке өмір, сенім таңдау, меншікке, дінге көзқарасы ... ... өзі ... мүмкіндік береді. Азаматтық ... ... ... ... ... мемлекеттелендірілуі адам құқықтары жоқ
болғанда немесе олар сәндік ... ... ғана орын ... ... қалыптасу және дамуы цивилизацияның типін, оның сатысын
анықтауға мүмкіндік береді, ... адам және ... ... ... табиғатын сипаттайтын маңызды белгісі.
Демократия және жоғары рухани мәдениет туындаған және адамды «барлық
заттың ... деп ... ... ... ... ... ... құқықтық ойлар персоноцентристік парадигмаға негізделген ... ... ... ... ... ... қатар дәстұрлі
қоғамдарда (ежелгі Қытай, Үнді, Азия цивилизацияларында) системоцентристік
тәсіл ... ... яғни ... тіл ... ... ... отырып
мемлекет өз ықтиярына барлық қол астындағыларды ... адам ... ... әр ... ... әр ... ... бір цивилизацияның сипатын анықтайтын ... ... ... ... танымның, моральдің сипатына сәйкес
пайда болады және дамиды. Олар XVII-XVIIIf.f. бостандық, теңдік, ... орын ... ... ... болған Европа аймағындағы
дамыған елдерде жан-жақтысипатқа ие болады. Бірақта осындай мемлекеттерде
де адам ... ... және ... жүр, ... ... ... ... өзіндік проблемалары орын алады және адамзатқа адам құқықтарын
қолдауды және қорғауды қажет ... ... әлі ... ... ... ... ретінде осы құбылыстың табиғатын және
мәнін, оның генезисін, әлеуметтік, философиялық, саяси, этикалық, діни алғы
шарттарын зерттеуге ... ... ... ... ... ... адам ... мен мемлекеттің өзара әрекеттестігін зерттеу ... ... ... адам ... басымдығын мойындайды
және осы құқықтармен өзінің өктемдік функцияларын шектейді. Сондықтанда
мемлекеттің шын табиғаты адам ... ... ... орны ... оның ... ара ... ... ашылады.
Адам құқықтары теориясында олардың дамуын және баюын, адам құқықтарының
жаңа «буындарының» пайда ... және ... ... шарттайтын себептерді
зерттеу қажет. 4 Қызметі аясының ерекшелігімен айқындалатын ... ... ашу ... жеке ... ... ... және мәдени. Бұл ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттердің ара ... ... ... ... ... айырмашылықтарды айқындайтын алғы шарттардан
шығады. Адам құқықтары туралы ғылым оларды тек қана заңды құбылыс ... адам ... ... ... ... - ол ... саясатын, өнегелілік пен философия және дінмен байланысын
ашады. Тұрлі замандарда адам ... ... ... ... бола ... діни немесе этикалық, немесе философиялық мәнді иеленіп
отырды. Адам құқықтарының ... ... ... етуін қамтамасыз
етудегі мәнділігін ескере отырып, ... ... ... ... және ... ... жөн, оның Конституциялық, соттық,
әкімшілік-құқықтық әдістерін ашып, шет мемлекеттердегі ... ... ... ... ... Мемлекет ішіндегі адам және
азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық нысандарымен толықтырылады.
Адам құқықтары-адамның әлеуметтік қызметіне, ... ... ... ... ... ... Олар ... мен
мемлекеттің дұрыс қызмет етуімен адамдардың өзара әрекеттестігінің, олардың
байланыстарының тәртіпке келтірілуінің, олардың құқықтары мен қызметтерінің
үйлесімділігінің, индивидтің брстандығының ... ... ... негізінде қайшылықтарды, қарсылықтарды, конфликтерді жоюдың
нормативті нысаны больш табылады. Өмір сүру, абырой ... жеке ... ... ар ... бостандығы, пікір, сенім бостандығы, ... ... ... ... ... адам өмірін қалыптастырудың
қажетті шарты болып табылады және мемлекетпен сөзсіз мойындалып ... ... ... және ... үйлестірілуіне нақты-тарихи
қарау қажет. Халықаралық құқықтық құжаттарда және құқықтық мемлекеттердің
конституцияларында бекітілген адам ... ... ... ... ... ... ... нормаларына ауысқан эталондар мен
стандарттарының ұзак ; ... ... ... ... ... ... шешуші кезең болып XVII-XVIII буржуазиялық-
демократиялық революция табылады. Осы ... ... тек қана ... ... емес сонымен қатар адам құқығының әмбебаптылығының негізі
болған, оларға шынайы демократиялық мән ... ... және ... ... пайда болды. Адам құқықтары қоғам дамуының басты құнды
бағыттарының бірі болды.
Адам құқықтары, олардың ... ... ... ... ... ... әлеуметтік - мәдени дамуьшьщ «мәңгілік»
проблемаларьшьш бірі. Тұрлі дәуірлерде бұл проблема ... ... бола ... ... ... әлеуметтік позициясына, әлеуметтік
дамудың тарихи кезеңдеріне қарай біресе діни, біресе ... ... ... ие ... Адам ... - ... көп ... күбылыс,
олардың қалыптасуы адам құқықтары түжырымдалған ... ... ... ... қоғамның құлауының соңғы сатысында құқық
нормалары пайда болды. Бірақ құқық нормалары мен адам ... әр ... ... ... ... ... құқықтық жүйелер
еңбектің қүрделі қоғамдық бөліністерімен және артық өнімнің пайда болуына
және қоғамдық байлықты рулық ұйымдарды ... ... ... ... ... ... ... байланысты қалыптасады. Олар
жоғары билеушілермен көпшілікке қатысты қолданылған ... - ... ... ... ... мемлекеттердің нысандары әр
тұрлі болды және ... ... ... күштердің өзара қатынасымен,
экономиканың қоғамдық - жеке, шіркеуліқ және ... ... ... ... Құлиеленушілік мемлекеттің ерекше нысаны ... ... ... ерекше тұрі полистік нысаны болды, яғни
құлиеленушілік демократия «адам құқықтары» деп аталатын құбылыстың ... ... Бұл ... ... ... адамдардың тең саяси
құқықтарына жағдай ... ... ... ... ... VI ғ. Солон мемлекеттік шенеуніктерді жауапкершілікке тартуға
құқық беретін және ... ... ... ... ... ... ... дамуына римдіктерде көп үлес қосты.
«Бостандық» сөзі алғаш рет б.э.д. XVI ғ. ... ... ... қол ... заңсыз салық жинаушыларға санкция қолдану,
жесірлер мен жетімдерді билік басындағы ... ... ... және ... ... ... салу ... «бостандық» бергенде пайда
болды. Орта ғасырлар кезеңінде бостандық ... ... ... ... - ... тәуелділік қоғамы. Осы кезде Англияда монархтардың ... ... үшін ... жазу ... ... Сол себепті 1215 ж.
Ұлы хартия қабылданды. Бұл хартия бойынша заңды ... ... ... ... адамдарды сот, шериф және констебль лауазымына
тағайындауға тыйым салынады. Адам ... ... ... ... ... ж. ... Хабеас корпус актісі болды, онда жеке ... ... ... ... және ... ... қорғау үшін маңызды ережелер бекітілді. Сонан кейін 1689 ж.
Құқықтар туралы Билль қабылданды, онда ... көп ... ... оның
келісімінсіз заңдарды тоқтатуға, қазына пайдасына ... ... ... ... ... ұстауға тыйым салынды. Сонымен бірге Билль адам
құқықтарының дамуына үлкен үлес ... яғни сөз ... ... жарыссөз бостандығын, парламентке сайлау бостандығын бекітті.
1776 ж. қабылданған Вирджиния ... ... ... ... ... Онда ... ... табиғатынан тең дәрежеде ерікті және
тәуелсіз болады, тумысынан берілген құқықтарға ие болады, - ... ... адам ... ... ... ... болды. К. Маркс
осы тарихи құжатты бағалай отырып былай деп жазды, Америка - «алғаш рет ұлы
демократиялық ... ... ... және XVIII ғ. ... тұрткі болған» ел[2].
Жоғарыда айтылғандардың негізінде - адам құқықтарының қалыптасуына адам
құқықтарының ... ... және ... пен ... ... жаңа өлшемдерің анықтаған табиғи құқықтық доктрина әсер етті.
Адам және ... ... мен ... ... ... ... ... одақтың мақсаты адам құқықтарын қорғау болуы керек. Адам
құқықтары мен бостандықтарының қалыптасуында адамның ... ... ... ... ... ... ... яғни олардың
идеологиялық және ... ... ... ролі бар, ... ... немесе Жаратушымен берілген құқықтарды қамтамасыз ету. Табиғи
құқықтық ... ... ... жеке ... бостандығына және
автономиясына, және оның ... ... ... ... адам мен ... ... ... көзқарастар қазіргі
кезде де сақталып қалған. Олар ғылыми пікір ... ... ғана ... ... конституцияларында корініс табады. Мысалға, ... ... ... ... ... ... құқықтық концепциясы, ал Австрия және ... - ... ... ... ... ... ... елдің конституциялары құқықтық мемлекеттің принциптеріне, яғни ... ... ... ... ... адам құқықтары табиғатына
табиғи құқықтық және позитивистік көзқарастардың айырмашылықтарын анықтау
қажет. ... ... ... ... - ... ... ... және сондықтанда ажырамас, алынбайтын және ... ... ... ... ... өмір ... үшін қажетті құқықтар
жиынтығымен есептеспей адамның құқықтары мен бостандықтарының көлемін өз
еркімен анықтауға орынсыз ... ... ... адамның өмір сүру
құқығын, ар намысын, жеке адамның ... және ... үйге ... ... ... ... Бұл құқықтар адамға
тумысынан тиесілі болғанмен, олар заңда ... ... ғана ... 'бұл ... мемлекетке қарсы қойылмайды, мемлекет оларды
заңдастыруы және қорғауы, қамтамасыз етуі керек. Ерекше мән осы ... ... ... Позитивистік көзқарас бойынша адам құқықтары
табиғи, ... ... ... ... тартуы ретінде қарастырылады.
Мұнда адам құқықтары оның мемлекетке қатысты ... ... үшін ... ... бағындыру мақсатына қызмет етті. Қазіргі кезде
позитивистік ... ... ... ... ... ... себебі Бұл құқықтарды заңды тұрде адам
құқықтарының белгілі бір ... ... ... Адам ... ... ... ... қосымша энергия алады, ал мемлекет өзін ... ... ... ... ... Артур Хефлигер өзінің
«Конституциялық нормалар иерархиясы және оның адам ... ... ... ... ... табиғи құқықтарын, негізгі ... ... ... ... ... адам ... ... дамуының ұзак тарихы бар. Адам
құқықтары идеясының пайда болуының ... ... ... олар тек демократия, бостандық, әділеттілік, формальды теңдік ... ... ... ... ... ... ғана ие ... құқықтары негізгі мәдени құндылықтардың бірі болып саналады. Адам
құқықтары ... ... ... тарихи байлығын
кристалдандыру жүзеге асырылды - ... ... ... діни,
әлеуметтік - мәдени.
§2. Адам және азаматтың құқықтарының түсінігі.
Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген адам және азаматтың
құқықтық статусының ... адам және ... ... ... мен ... арақатынасына негізделеді. Қазақстан Республикасы өзін
демократиялық, зайырлы, құқықтық және ... ... ... оның ең ... ... - адам және ... өмірі, құқықтары
мен бостандықтары деп көрсетіп, конституциялық ... адам ... ... халықаралық қауымдастықпен жалпы ... ... ... ... тән осы ... бас ... ... рет 1993 жылғы, сонан кейін 1995 ... ... ... адам ... ... ... ... идеялары мен ережелерін қабылдап, Қазақстандағы адам
және ... ... ... негіздерін бекітті.
Сонымен, халықаралық құжаттарда және Қазақстан заңдарында екі ... ... ... ... және ... ... Құқық және
бостандық арасында құқықтық айырмашылықты табу өте қиын. Құқытың жалпы
теориясынан бізге ... ... ... ... ... мінез
-құлқының өлшемі. Дәл осы анықтама ... ... ... ... ... ... бір бостандыққа құқық дегенді кездестіруге
болады, көбінесе құқық туралы белгілі бір әрекеттерді ерікті ... ... ... деп айтылады. Көп жағдайда субъективті құқық жайлы әңгіме
болған кезде осы құқыққа сәйкес міндет жүктелетін субъектінің барекендігі
белгілі. ... егер ... ... ... жарияланса, міндетті
субъекті болып денсаулық сақтау жөніндегі ... ... ... ... ... Ал ... туралы айтылған кезде, осы
бостандықты жоққа шығару немесе шектеуге тыйым ... Бұл ... ... осы ... сыйлауға міндетті субъекттілер тобына қатысты. Егер
конституциямен сөз бостандығы жарияланса, адам ... оған ... ... ... ... кез ... ... қорғауды талап
етуге құқылы.
Осылайша адам бостандықтары - бұл адамның мемлекет араласпауы ... ету ... ... ... ... ... адамның бостандығына қол
сұқпауы керек және осы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі керек.
Адам құқықтары - заңмен көрсетілген саладағы мемлекетпен бекітілген және
кепілдік етілген адамның құқығының ... Адам ... ... құқықтарында индивидтің әрекетінің нақты бағыттары көсетілген.
Мемлекет өзіне ... ... ... ... ... ... ету және ... міндетін жүктейді[3].
Жалпы құқықтық статусқа кіретін құқықтар көлемі индивидтің адам ретінде
немесе азамат ретінде болатынына тәуелді. ... 1995 ... ... ... ... мен боотандықтарды адам және ... мен ... ... ... ... ... қатынасының сферасын қамтиды, онда
азамат өз құқықтарына заңсыз қол сүғушылықтан қорғалуға ғана емес, сонымен
бірге оларды ... ... ... ... әрекеттесуіне сене
алады. Азаматтың статусы оның мемлекетпен ерекше құқықтық байланысынан ... ... ... өзіне адам құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерін
қабылдай отырып, одан заң ... ... ... сәйкес
келетін мінез - құлықты талап етуге құқылы. Сондықтанда ... ... ... ... ... ... олардың
орындалмағандығы үшін заңды жауапкершілік шараларын ... ... ... иеленуші ретінде адам құқықтарын және олардың өз міндеттерін
орындауын қамтамасыз етудің арнайы механизмдеріне ие. Міндет - бұл ... ... ... ... ... немесе мінез - құлқы. Міндеттердің
бір бөлігі жалпыға міндетті болып ... 1995 ... ҚР- ... ... ... ... белгіленген салықтар мен алымдарды
төлеуге, табиғатты және қоршаған ... ... ... екені
көрсетілген. Сонымен бірге Отанды қорғау міндеті ҚР- сы ... ... ... Жеке ... ... статусына міндеттердің
енгізілуі құқықтық мемлекеттің бостандық қағидаларына қайшы ... бір ... ... ... ... ... жүзеге асырылмаған болуы мүмкін. Сондықтанда мемлекет қоғам мен
мемлекеттің мүдделерін, басқа тұлғалардың құқықтарын ... ... ... талап етеді және құқықтар мен ... ... ... тьшымдарды анықтайды. Бостандық пен мшдетщ
арақатынасы «Адам құқықтарының ... ... 29- ... ... ... қоғам алдында міндеттері бар, тек сол ... ғана ... және ... ... ... Құқықтарды қолдану құқықпен, гуманизм,
ынтымақтастық және адамгершілік ... ... ... ... ... Бұл жөнінде Адам құқықтарының ... 29- ... ... делінген: «Әр адам өзінің құқықтары мен
ботандықтарын жүзеге асыру ... тек қана ... ... мен ... ... ... мен қүрметтеуді және
моральдің, қоғамдық тәртіптің, демократиялық қоғамдағы ... ... ... ... ... ету ... заңмен
белгіленген шектеулерге тартылуы керек».
«Азамат құқықтары» және «адам ... ... ... ... және ... ... мазМұндары сәйкес келмейді. Адам құқықтарыуниверсалды
және алғашқы, ал ... ... ... даму ... ... ... мен ... азаматтығына қарамастан біздің мемлекетпен
мойындалады, кепілдік беріледі және ... Адам ... ... ... болады, сондықтанда оларды жүзеге асыру белгілі
бір шарттарға тәуелді.^ А дам бостандықтары ... ... ... олар - оның ... нәтижесі. Азамат - ол адам. Адамның барлық
құқықтары мен бостандықтары азаматқа да тиесілі. ... ... ... ... ... ... мен азаматтығы жоқ ... және ... ... мен бостандықтарын топтастырудың бірнеше
тұрлері бар. Әлемнің тұрлі елдерінің конституцияларында әртұрлі ... мен ... ... және конституциялық құқықтар мен
бостандықтар тізімінің ... ... ... Бұл осы ... ... ... ... мақсатында оларды топтастыруды
қажет етеді. Сонымен құқықтар мен бостандықтар:
Бекіту әдістеріне ... ... да ... ... ... ... құрайтын құқықтар мен бостандықтар; жай ... ... бар ... ... ... ... адам құқықтары,
азамат құқықтары
Субъектілеріне қарай құқықтар мен бостандықтар: жеке, ұжымдық;
Адам ... ... ... ... ... немесе туынды;
Негізгі құқықтар мен бостандықтар объектісіне қарай: белгілі бір ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғау жөніндегі құқықтар;
өмір сүру аясына қарай ... ... ... ... ... құқықтар болып бөлінеді;
Ең кең тараған топтастыру тұрі соңғысы болып табылады. Енді жеке - ... ... ... мен ... ... осы мемлекеттің азаматы
болып табылатын табылмайтынына қарамастан беріледі. Азаматтық ... ... ... ... ... ... білдіреді, адамның жеке
өмір кеңістігін, индивидуалды бостандықты сыртқы қол сүғушылықтан қорғайды.
Құқықтардың Бұл тобы ажырамас және әр адамға ... ... ҚР - ... 15-23 ... азаматтың құқықтары мен бостандықтарына
арналған. ҚР - сы Конституциясының 14 - бабында заң мен сот ... ... ... ... Жеке адамның құқықтары мен бостандықтарының
жариялануы мемлекетпен тең құқылыққа ... ... ғана ... ... Сондықтанда барлық елдердің конституцияларындағы бостандық және
құқық туралы ... осы ... ... 14 - баптың, 1 - ... заң ... ... ... ... сол ... адам ... конституциялық құқықтары мен бостандықтары нақтыланады. Сот
алдындағы теңдікте ... ... ... мен ... дау ... бұзу орын алған жағдайда қорғаудың және ... ... ... бірі сот ... ... Өмір сүру құқығы - негізгі тартып
алынбайтын; ажырамас құқық, ол ... ... ... ... ... сүру құқығы - адамның табиғи құқығы, оны қорғау әр адамның және ... және ... ... өмір сүру ... ... табиғи
және әлеуметтік ортаны қалыптастыру және сақтау бойынша белсенді әрекеттер
кешенін қамтиды. Бұл ... ... ... адам қайтыс болған
жағдайда өзінің мәнін жоғалтады. ҚР- сы Конституциясының 15- ... ... өз ... адам ... ... хақысы жоқ. Өлім жазасы ерекше ауыр
қылмыс жасағаны үшін ең ауыр жаза ретінде заңмен белгіленеді, ... ... ... ... ... ... ... құқығы беріледі. Өлім жазасы
ҚР- ның Қылмыстық кодексіндегі ерекше және ең қатаң қылмыстық жаза ... ... ... ... үшін ... тағайындалады және кешірім
жасау ... ... ... ... ... ... жасағанда бұл жаза жиырма бес жылға өмір бойы бас
бостандығынан айыру жазасымен, ... ... ... ... ... ... ... туралы үкім ҚР- сы Қылмыстық кодексіне
сәйкес? ол ... ... ... ... бір жыл ... кейін ғана
орындалады. Өлім жазасы қайтымсыз жаза ... өлім ... ... ... ... жөнделмейді. Сол себепті осындай қателіктердің
жоқтығына және шығарылғаң ... ... көз ... үшін осы ... беріледі.
Жеке бас бостандығына құқық, яғни кез ... ... ... білдіру немесе керісінше еш мәжбүрлеуіз, шектеусіз одан бас
тарту ... ... ... ... қадір қасиетіне, жеке өмірге қол
сүғылмайтындығы, ұлттық тиістілігі, сөз бостандығына ... әр ... ... ... тұрғылықты мекенді іөз қалауынша таңдауға құқығы, ар
ождан бостандығына ... т.б. ... ... ... Бұл ... барлығы адам және азаматтың жеке ... ... ... ... ... ... ретіндегі
азаматтық ұғымынан қорытып алатынымыз, дәл осы азаматтар мемлекетпен үнемі
саяси байланыста болады, яғни мемлекеттік ... ... ... саяси құқықтар мен бостандықтарға ие. Саяси ... ... ... ... ... ... процессінде қоғамдық
қатынастар жүйесіндегі азаматтың құқықтық жағдайын белгілейді. Бұл ретте
саяси құқықтар мен ... ... ... Қазақстан Республикасында
биліктің бастауы Қазақстан халқы болып табылады деген қағидадан ... ... ... мен ... ... ... қатысты
әлеуметтік көзқарастарын, олардың саяси ... ... ... ... және ... ... қатысуын ашып
көрсетеді. Азаматтардың саяси құқықтары мен ... ... көп ... ... соғұрлым азаматтардың мемлекеттік басқаруға
қатысуға мүмкіндігі болады. Саяси құқықтар мен ... ҚР- ... 23-33 ... ... ... Бірлесу бостандығына
құқық - бұл адам және азаматқа ... ... ... ... ... өз ... мен ... қорғауға мүмкіндік
беретін маңызды саяси құқықтардың бірі. Қазқстан Республикасы азаматтарының
азаматтық және шығармашылық ... және ... ... ... ... ... азаматтардың, бірлестіктердің мүшелері
және басқада қатысушылардың ... өз ... ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерді құру ... ... ... ... ... ... жастар,
әйелдер, ардагерлер ұйымдары, ғылыми, техникалық, мәдени - ... және ... ... ... шығармашылық одақтар, ұлттық -
мәдени орталықтар жатқызылады. Осы ... ... ... ... ... бірлестіктер туралы», «Кәсіподақтар туралы»,
«Саяси партиялар туралы» заңдармен және ... ... « ... және оның ... ... туралы» Жарлығымен және т.б.
реттеледі.
Қазақстан өзін демократиялық және құқықтық мемлекет деп ... ... ... ... ... ... жағдай жасайды. Тұрлі саяси
партияның өздерінің баспаларын басып шығаруға, тыңдаушыларының ... бар. Бұл да сөз ... ... бірі ... ... жиналуға, митингілер мен демонстрация л ар ... ... ... ... ... ... ... 32-бабына сәйкес «ҚР-
ның азамттары бейбіт әрі қарусыз жиналуға, жиналыстар, митингілер мен
демонстрациялар, шерулер ... және ... ... ... ... мен ... жүзеге асырылуы мемлекеттік басқаруға
қатысу құқығынсыз мүмкін емес. ҚР-сы Конституциясының 3-бабына сәйкес
«Мемлекеттік ... ... - бір ... ... ол ... тікелей
республикалық референдум және еркін сайлау арқылы жүзеге асырылады, сондай-
ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді».
Мемлекеттік басқаруға ... ... ... ... ... ... ... Сайлау және сайлану құқығы - бұл ... ... мен ... өзін - өзі ... органдарының құрылуы мен қызмет
етуіне қатысудың конституциялық мүмкіндігі. Сайлау құқығы - бұл ... ... яғни ... мемлекеттік билік органдарын құру бойынша шешім
қабылдау мүмкіндігі. Сайлану құқығы - бұл ... ... және өзін - ... ... ... қызмет ету мүмкіндігін білдіретін пассивті
сайлау құқығы.
Экономикалық, әлеуметтік және ... ... мен ... ... бұл тобы ... ... азаматтық қоғамның
мүшесі ретіндегі құқықтық жағдайын анықтайды. ... ... мен ... өндіру, айырбастау, бөлу және ... ... ... ... ... және ... ... құқығымен
байланысты. Әлеуметтік құқықтар - бұл ... ... ... ... үшін ... және ... ... мүмкіндіктерін қамтамасыз ететін құқықтар ... ... - ... ... ... ... көркемөнер, әдебиет
саласындағы потенциялды мүмкіндіктерінің дамуымен және жынысына, ... ... ... ... ... ... ... етумен байланысты. Құқықтардың бұл тобы өз ... ... 24-31 ... ... ... ... ... құқықтарға мыналар жатады: жеке меншікті иемдену, кәсіпкерлік
қызмет еркіндігі ... ... ету ... ... және ... сай еңбек ету жағдайына, еңбегі үшін ... бір ... ... жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы, ереуіл ... және ... ... ... шешу ... ата - ... өз
балаларына қамқорлық ... және ... ... жасына қарай
науқастанған, мүгедек болған, ... ... ... және ... ... әлеуметтік қамсыздандырылу құқығы, ... ... оқу ... ... орта ... алу ... ... орындарында конкурстық негізде тегін жоғары білім алуға құқығы, өмір
сүру мен денсаулыққа қолайлы қоршаған ... ... және ... ... статусы құқықтар мен бостандықтармен ғана
емес, сондай - ақ міндеттермен де ... ... адам ... Бұл ... ... қарай бөлінеді. Біреулері тұлғаның
мемлекеттің азаматы болуына байланысты ... ... ... ... ... ... ретіндегі оның статусымен байланысты болады. Құқықтық
міндеттерді конституциялық және конституциялықтан ... деп ... ... ... - адам және ... ... міндеттері,
олар жалпы сипатта болады және адамның нақты құқықтық ... ... ... ... ... ... міндеттер қатарына: ҚР-сы
Конституциясын және заңдарын сақтау, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... төлеу, Қазақстан
Республикасын қорғау, тарихи және мәдени мүралардың ... ... ... пен ... ... қорғау, табиғатты сақтау ... ... ... ... міндеттері жатады.
Адам және азамат құқықтары мен бостандықтары қамтамасыз етілумен қатар
шектеуге де жатады. ҚР-сы Конституциясының ... ... ... азаматтың өз құқықтары мен ... ... ... ... ... мен бостандықтарын бұзуға, конституциялық құрылыс пен
қоғамдық имандылыққа нұқсан келтірмеуге тиіс» - деп ... ... ... ... ... ... ... адамдардың құқықтары мен
бостандықтарын бұзбау үшін өзінің бостандығын шектеуі керек. Әр адам ... ... және жеке ... қол ... ... Сондай-ақ
әр адам басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қүрметтеуі және
бұзбауы ... ... ... және ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, қоғамдық тәртіпті
сақтау ... адам және ... ... мен ... 1948 жылы ... ... ... Жалпы
Декларациясының» 29-бабында құқықтар мен ... ... ... ғана ... ҚР-сы Конституциясының 39-бабында «Адамның және
азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын, халықтың
денсаулығы мен ... ... ... ... ... ғана және тек
заңмен шектелуі мүмкін». Саяси себептер бойынша азаматтар дың ... ... ... бір ... ... жол берілмейді. Сонымен қатар
Конституцияда ешқандай шектелуге жатпайтын құқықтарда ... ... ... өмір сүру ... сот ... ... сот және ... теңдік, жеке бас бостандығына, қадір қасиетке қолсүғылмаущылыққа
құқыгы, билікті заң көмегін алу құқыгы, ана тілінде қатынас ... ... ... иемдейуге құқығы жатады. Шығу тегі, әлеуметтік, лауазымдық және
мүліктік жағдайы, жынысы, ... ... ... ... тұрғылықты жері,
нанымына қарай, өзінің қай ... ... және ... ... ... ... байланысты кемсітушіліктерге қатысты негіздер бойынша
құқықтар мен бостандықтар ешқандай шектеуге ... ... ... ... бір неше тұрлері бар, оларды топтастыру қажет:
Конституциялық және басқа заңдарға негізделген шектеулер;
Әрбір адамға қатысты және халықтың ... ... ... шектеулер;
Кез келген уақытта қолданылатын және соғыс немесе төтенше ... ... ... ... ... ... татулығты
бүзатын кез келген әрекет конституциялық емес деп танылады». Бұл ... ... ... және ... мойындалған ұлттық бірліктің
құндылығы және қол сүгылмайтындығын бүзатын кез келген әрекетке ... ... ... адам құқықтарын қорғау институттары.
II. §1. Президент - Қазақстандағы адам жене азамат құқықтарының
кепілі.
Қазақстан мемлекеттілігінің дұрыс ... оның ... ... ... ... шарты болып адам және азамат қүықтарын қамтамасыз етудің
нақты механизмін жасап шығару табылады. Конституциялық ... ... ... ... ... ... ... оның құқықтары мен
мүдделерін қорғауды қоғамда және мемлекетте ... ... ... ... ... ... ... мемлекет және оның органдарының
азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделерін жүзеге асыру
үшін қажетті ... және ... ... ... ... ... жылы ... айында Қазақстан Республикасы жанындағы адам құқықтары
жөніндегі Комиссияның бастамасы бойынша Астанада ... ... ... кезіндегі адам құқықтары мен бостандықтары» тақырыбында
халықаралық ... ... ... Қазақстанның демократиялық
дамуының жолдарын анықіады:
Қазақстан ... ... ... ... ... басты
халықаралық шарттарға жедел тұрде қосу;
Адам құқықтары және бостандықтарын қорғау жөніндегі ұлттық мекемелер мен
мемлекеттік ... ... ... және ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғау мәселелері жөніндегі ... ... және ... емес ... ... ... ... практикасын үлғайту;
Республикада адам құқықтары мен бос^андықтары ... ... ... ... ... ... құқықтық санасын
дамыту мақсатында үкіметтік органдармен, сонымен бірге үкіметтік ... ... ... ... жұмыстарды жүргізу[8]. ... мен ... ... ... тек қана ... ... заң ... ғана бас тартуы мүмкін, ал атқарушылық билік ... ... ... ... ... ... Оның ... құқықтар мен
бостандықтарды шектеу деңгейі, өз кезегінде ... ... ... ... ... шектеуге негіз болған құндылықтың
мәртебесіне жауап беруі керек. Кез келген ... ... бар ... ... ... ... және сипаты қатал бақылануы керек. Қазақстан
Республикасында адам және ... ... мен ... ... ... асырудың объективті және субъективті кедергілері бар. Осы
кедергілердің негізгі; себептерінің бірі ... ... ... асырылуына кепілдік беретін тиісті жағдайлардың (ең
алдымен экономикалық, ... ... ... Осы ... жағдайда адам
құқықтары мен бостандықтарын нақты қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының
ішкі саясатының басты мақсаты екендігін тану ... Адам және ... ... ету үшін адам ... мен ... ... ... Кепілдік деп адам және азамат құқықтарының
жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін құқықтық құралдарды түсінеміз. ... ... ... ... саяси, заңи, ... ... ... ... ... мен ... тәсілдеріне қарай былай бөлуге болады:
мемлекеттік қорғау (мемлекеттік билік органдарымен қорғау, соның ... ... және ... ... мен ... сот ... ... қорғаудағы адвокаттар институтының ролі;
адам құқықтарын қорғаудағы қоғамдық ұйымдардың және үкіметтік емес құқық
қорғау ұйымдарының ... ... ... ... ... Республикасындағы мемлекеттік органдардың адам құқықтарын
қорғаудағы роліне келетін болсақ. Қазақстанның кеңес кезеңіндегі ... ... ... адам және ... ... ... заңдарда және
тәжірибеде мемлекет мүддесі басым болды. Бүгінде Қазақстан Республикасы
өзін құқықтық ... Деп ... ... ... ... құра отырып
адам құқықтары мен мүдделерінің мемлекет мүддесінен басымдығын жариялады.
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен ... ... жас ... ... ... үшін ... мәселе. Азамат
құқықтарын жай жариялау жеткіліксіз, ... ... ... ... осы
құқықтарды белгілі бір дәрежеде шектейтін немесе бүзатын мемлекеттік билік
органдары тарапынан жасалатын қадамдарды жоятын ... құру ... және ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз ету үшін жауапты болып мемлекет табылады.
Қазақстанда ... ... бір ... ... ол ... заң шығарушы,
атқарушы және сот билігіне бөлінуі принципіне сәйкес жүзеге асырылады.
Адам және ... ... мен ... кепілі болып
Конституция да ... ... ... аталған. Құқықтар мен
бостандықтарды жүзеге асыру шаралары ... ... ... ... ... өкілеттіктерге жергілікті
басқару органдарының басшылары-әкімдерде ие. Іс ... кез ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға
және сақтауға ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз ететін маңызды ... ... ... ... 40-бабында жазылған: «Республика Президенті-халық ... ... ... ... ... адам ... құқықтары мен бостандықтарының рәмізі әрі ... ... ... мен ... ... ету ... ... Конституциясында, «Президент туралы» ... ... заң күші бар ... ... адам ... мен бостандықтарының кепілі ретіндегі
қызметін келесі ... ... ... ... ... Сенаты ұсынған заңға он бес жұмыс күні ішінде қол
қояды; заңды халыққа жария етеді не заңды немесе оның ... ... ... ... салу үшін қайтарады. Осы ... ... ... Президент заң қабылдауға қатысады, соның ішінде адам ... ... ... Осы ... ... ... ... Қылмыстық кодексі,
«Коррупция туралы», «Білім туралы» және т.б. заң актілері қабылданды;
Үкіметке заң жобаларын ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы Заңының, ... ... ... ... ... және т.б. Заңдарға бастамашылық
жасады;
Үкіметтің және облыстар, республикалық маңызы бар ... мен ... ... актілерінің күшін жояды не толық немесе ішінара ... ... ... ... мен республиканың ішкі және сыртқы
саясатының негізгі бағыттары туралы жыл сайын ... ... ... ... ... ... бір қатар мемлекеттік
бағдарламалардың, ... ... ... ... ... ... сонымен қатар «Қазақстан-2030. өркендеу, қауіпсіздік және
барлық ... ... ... деп ... ... ... және ... авторы болады;
Келіссөздер жүргізеді және Республиканың халықаралық шарттарына қол қояды,
бекіту грамоталарына қол қояды, соның ішінде адам ... ... ... ... және ... құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және азаматтардың азаматтық, саяси, әлеуметтік, экономикалық құқықтары
мен бостандықтарын ... ... ... жеке құқықтық актілерін
шығарады. Мысалға, Қазақстан Республикасының азаматтығының, саяси баспана
беру, ауыр қылмыстары үшін ... ... ... ... мәселесін ең
соңында Президент шешеді;
Мемлекеттегі негізгі тұрақты саясатты ... Бұл ... тек ... қабілет, профессионалдылық, білім ғана емес, сонымен қатар
мемлекеттік қызмет принциптеріне ... өз ... ... мен ... және ... ... ... мүддесінен
басымдығын қамтамасыз ету де ескеріледі;
Республиканың демократиялық институттарына, оның тәуелсіздігі мен ... ... ... ... ... елеулі және
тікелей қатер төнген, мемлекеттің конституциялық органдарының қалыпты жұмыс
істеуі бұзылған жағдайда Президент ... ... ... ... және оның ... ... ... жағдай енгізуді,
республиканың Қарулы Күштерін қолдануды қоса ... ... ... ... шараларды қолдануға құқылы.
II. §2. Конституциялық Кеңес-Қазақстан Республикасындағы адам және азамат
құқықтарын жанама қорғау институты.
Қазақстан Республикасының Конституциялық ... ... ... үстемдігін қамтамасыз ететін мемлекеттік
орган болып ... Бұл ... өз ... ... асыру кезінде
Конституциялық Кеңес:
Жоғары мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерді қабылдау және
ұйымдастырушылық щараларды жүзеге ... ... ... ... ... ете ... ... нормаларды;
Мемлекеттің өмірінің және қызметінің маңызды жақтарын ... ... ... мен ... басшылыққа алуы керек[10].
Конституциялық Кеңес Конституцияның үстемдігін соттық емес әдістермен
қамтамасыз ететін мемлекеттік орган, яғни о л сот ... ... ... ... ... еш ... жатпайды. Конституциялық Кеңес ... ... ... ... ... ... Конституциялық
өндірістің негізгі мәселелері болып жогары заң піыгарушы, атқарушы және сот
билігі органдарының қызметімен байланысты ... ... ... және нормативтік-құқықтық актілерінің қабылдануы табылады. Президенттің
«Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі туралы» конституциялық заң
күші бар Жарлығында ... ... ... ... ... ... тобы ... Оларға: Президент, Сенат төрағасы;
Мәжіліс төрағасы, Парламент депутаттары, ... ... ... ... мен ... ... жатады. Яғни
конституциялық өндірістің қатысушыларының саны ... Бұл ... ... ... ... ... ... болған
Конституциялық сотқа ... ... ... және ... ... Жогары Кеңес (бүрынғы жогары заң шығарушы орган), оның
Президиумы, комитеттері және жекелеген депутаттары, Бас ... ... және ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктердің
республикалық органдары да және ең ... ... ... ... мен ... ... қозғайтын мәселелер
бойынша арыздар бере алатын. ... ... арыз бере ... шектеулі болуы ... ... ... төмендетеді. Қазақстан Республикасы азаматтарын Конституциялық
Кеңеске арыз беру ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін азайтады, Қазақстан Республикасындағы
азаматтар дың конституциялық ... мен ... ... ... ... ... тұлғалардың конституциялық жауапкершілігі институтының
қалыптасуына жағдай жасамайды. Конституциялық ... ... ... ... және ол бойынша сол арыз түскен күннен бастап бір ай ішінде
қорытынды шешім шығарады. Конституциялық ... ... ала ... ... асьірады, соның ішінде заңдар мен халықаралық шарттардың
конституцияға сәйкестігін ... қол ... ... ... ... ... енгенге дейін тексереді. Конституциялық Кеңестің ... - ... ... ... ... қоғамды конституциялық
емес заңдарды және халықаралық шарттарды қолдану ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыра отырып,
соттардың қолдануға жататын және азаматтардың конституциялық құқықтары мен
бостандықтарына нұқсан ... ... ... ... ... емес деп тану туралы * өтініштерін қарай алады. ... ... ... ... адамның және азаматтың
конституцияда баянды етілген құқықтары мен ... ... деп ... ... мен өзге де ... ... актілердің
күші жойылады және қолдануға жатпайды. Осы заңдар мен ... ... ... ... және басқа құқық қолдану органдарының
шешімдері «Конституциялық Кеңес туралы» ҚР-сы ... ... күші бар ... ... ... ... ... Кеңестің
шешімдері қабылданған күннен бастап күшіне енеді, Республиканың бүкіл
аумағында жалпыға ... ... ... ... ... және
шағымдануға жатпайды. Енді, Конституциялық Кеңестің келесі маңызды ... ... ... мен ... ... ... құқықтарды қалпына келтіру. Бұл функцияны онституциялық ... ... ... ... ... ... деп тану арқылы жүзеге
асырады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы, 4-бөлігіне сәйкес
Конституциялық Кеңестің ерекше ... ... ... ... ... ... ... ресми түсіндірме беру туралы
қаулысы әрекет етуші ... ... ... ... ... ... ... ие және белгілі бір заңды салдары болады. ... ... ... арыздардың көбісі конституциялық
нормаларды ресми түсіндіру туралы арыздарды құрайды.
Конституциялық Кеңестің ... ... ... ... ролі ... ҚР-
сы Конституциясына сәйкестендіру мақсатында түпкілікті ... ... ... ... ... «Конституциялық Кеңес туралы» ҚР-сы
Президентінің коституциялық заң күші бар ... ... егер ... ... ... қабылдаған заңды Конституцияға қайшы деп
таныса, ол заңға Президент қол қоймайды. Егер Конституциялық ... ... ... деп ... онда Президент оған қол қояды. ... ... ... ... қатысты болады. Егер халықаралық
шарт Конституцияға ... ... ... оны ... ... ... Кеңес дұрыс щешім шығарса, онда Парламент шартты бекітеді.
Осылайша 1998 ж адам ... ... торт ... ... ... шешімімен Парламент бекітті.
Конституция мен заңдарды ресми түсіндіре отырып ... ... ... ... енгізеді, заң шығарушыға жаңа заң ... ... ... Кеңес қызметіндегі азаматтардың
бұзылған ... мен ... ... ... ... ... ж ... Конституциялық Кеңестің Қаулысын айтуға болады. ... ... 1980 ж ... ... ... ... 1991 жылдың
28-маусымы мен 1995 жылдық ... ... мен ... ... ... туралы Ереженің» 3-бабының, 3-бөлігі ҚР-
сы Конституциясының 23-бабы, ... ... адам және ... мен ... ... ... деп ... Осындай заңға
негізделген соттардың және құқық қолданушы органдардың шешімдері орындалуға
жатпайды.
Әлемдік тәжірибе Конституциялық бақылау ... ... ... ... ... тұлғаларының конституциялық жауапкершілігін
жүзеге асыру болып табылатындығын көрсетеді. Яғни ... ... ... лауазымды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... ... институтының болуы Конституцияны, ... ... мен ... құқықтық қорғау механизмінің
маңызды буыны болып табылады. Қазақстанның саяси құқықтық жүйесінде мұндай
институттың болмауы Конституцияның сақталуына және оның ... ... ... ... ... ... §3. ... органдарының және прокурорлық қадағалаудың адам құқықтарын
қорғаудағы ролі.
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және ... ең ... ... сот ... табылады. Сот билігінің мақсаты-Бұл
қылмыстылықпен күрес ... ... ... мен бостандықтарын
қорғауды қамтамасыз ету. Адам және ... ... мен ... ... жеке меншіктің тұрлі нысандарын қорғауды жүзеге асыра отырып,
олар өз қызметі арқылы ... ... ... ... ... ... ... Нақты істерді қарай отырып өз қүзіреті шегінде
соттар заңға сәйкес жеке, еңбек, мүліктік және азаматтардың ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдайды, қылмыстық істер
бойынша үкім шығарады[12]
Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда құқықтық және демократиялы мемлекеттің
талаптарына ... жаңа сот ... ... Қазақстан Республикасында
жүргізіліп жатқан сот реформасы мемлекеттік механизмде
дербес, беделді тармақ, өз ... ... ... мен ... ... сот ... орнатуға бағытталған. Биліктің бөлінуі
конституциялық принципі жағдайында азаматтардың құқықтары мен ... ... сот ... ролі арта ... ҚР-сы
Конституциясында сот билігінің ... ... ... Осы
конституциялық ережелер 25-желтоқсан 2000 ж «Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... ... заңында
нақтыланған.
ҚР-сы Конституциясының 76-бабында былай деп ... « сот ... ... ... ... ... және оның ... мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін
қорғауды, Республика ... ... және өзге де ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді
мақсат етіп қояды». Сот билігі Республика конституциясының, заңдарының,
өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... ... барлық істер мен дауларға қолданылады. Сот билігі мемлекеттік
биліктің тармақтарының бірі ретінде әділсотты жүзеге ... ... ... мен заңды мүдделерін қорғауга байланысты әр тұрлі
дауларды қарау және ... ... ... қызметтің бір тұрі. Яғни
сот азаматтардың ғана емес, сонымен ... ... және ... ... ... мекемелердің құқықтары мен заңды мүдделерін
қорғайды.
ҚР-сы Конституциясының 75-бабына ... ... ... ... тек сот қана ... ... яғни ... мен мемлекет сотқа адам
құқықтары мен бостандықтарын қорғаудьг қамтамасыз ететін ... ... де ... ... ... дұрыс қолданылуы үшін ерекше
жауапкершілік артады. Құқықтар немесе бостандықтар тұріне қарай ... ... ... ... сот өндірісінің өзге нысанында
қоргалады. Сонымен бірге, соттардың Конституциямен баянды етілген адамның
және ... ... мен ... нұқсан келтіретін заңдар мен
өзге де нормативтік құқықтық актілерді қолдануга
Сотта әркім өз сөзін тыңдатуға ... ... ... ... ... ... ... немесе олардың жағдайын нашарлататын заңдардың кері
күші болмайды. Егер құқық бұзушылық жасалғаннан кейін ол үшін ... ... ... немесе жеңілдетілсе жаңа заң қолданылады;
Айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге ... ... ... жүбайына (зайыбына) және заңмен белгіленген шектегі жақын
туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес. Діни ... ... ... ... ... куә ... міндетті емес;
Адамның кінәлі екендігі жөніндегі кез келген күдік ... ... ... ... ... ... күші ... Ешкім өзінің жеке
мойындауы негізінде ғана ... тиіс ... ... ... ... ... жол ... төрелігінің Бұл принциптері тергеуде және ... ... ... алудың заңды тәртібін сақтауды қамтамасыз етуге
бағытталған. ҚР-сы Конституциясы адамның ар ... ... ... ... заңсыз болып табылады; ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық
жасауға, басқадай қатыгездік немесе ... ... ... ... ... не жазалауға болмайды деп корсете ді. Дәлелдемелер , егер
оларды жинау және беқіту кезінде іс жүргізу ... ... ... ... егер ... әрекеттер оған құқылы емес органмен ... деп ... ... ... ... азаматтардың
қамауға алынған немесе айып тағылған ... ... ... көмегін
пайдалану құқығы көрсетілген. «Барлық соттарда және сот өндірісінің кез
келген сатысында ... заң ... алу және ... құқығы қамтамасыз
етіледі. Заңдардың гуманизацияланғандығын жәбірленушіге жеке оған қарсы
белгілі бір құқық бұзушылық жасаған кінәліні ... ... ... ... ... ... қабылдау, қозғалған қылмыстық істі татуласу
нәтижеЫнде тоқтату құқығының берілуінен
көруге болады. Бұл осы ... ... ... ... ... ... Әр адамға тек лауазымды тұлғалардың емес,
сонымен бірге басқару органдарының ... ... ... ... ... өз ... мен бостандықтарын, оларды кім бүзса да, сот
арқылы қорғауға конститциялық құқығының берілуі сот органдары қызметінде
адамның жеке ... ... ... ... ... болып
табьілады. Қазақстан Республикасының ... ... ... Сот ... ... ... және оларға теңестірілген соттар), аудандық
(қалалық) соттар, әскери соттар құрайды. ... ... ... ... атқара алмайды. Қазақстан Республикасының сот ... ... ... ... ... ... инстанциялы сотта қаралған
азаматтық және қылмыстық іс шағым ... ... ... ... ... мен ... ... ету үшін жоғары ... ... сот ... іске ... ... ... Конституциясының 77-бабы, 1-
бөлігінде көрсетілгендей, тәуелсіз және заңға ғана ... ... тең ... статусқа ие, дербес құқықты және іске асыратын
қүзіреттіктерінің көлеміне қарай ғана ... Сот ... ... ... ... ... оның ... ресурстарын
бөлетін органға тәуелді тиісті материалдық жағдайлар болып ... ... ... ... қаржыландыру, судьяларды тұрғын үймен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және ол
сот төрелігін жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге тиіс. Өкінішке орай
тәжірибеде сот органдарының жергілікті атқару ... ... ... ... және ... ... ... белгілі бір тәуелділігі
байқалады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... құрылымдарын құру қажет.
ҚР-сы Қылмыстық іс жүргізу кодексіне сәйкес ... ... ... ... етуді ұйымдастыру бойынша функциясымен ешқандай сәйкес
емес анықтау органының функцияларын иеленген. Бұл ... ... 1 ... ... нормаға қайшы
келеді. Яғни қылмыстық істер бойынша'' анықтама жүргізу мен алдын ала
тергеуді арнаулы органдар ... ... және ... сот пен ... Сот функцияларын атқаруда көптеген проблемалар кездеседі. Соның
маңыздыларының бірі-соттарды олар үшін ең басты бедел-Заң болып ... ... сот ... ... ... ... ... мүддесінің болмауы, оның тек ... ... ... ... ... ... баж және сот ... демократиялық принциптері Қазақстандағы сот билігін ерекшелендіруі
керек. Адам және ... ... мен ... ... ... ... тек қана күшті және беделді сот төрелігі қабілетті болады.
Әділсот органдарымен ... адам ... ... ... ... орын ... ... реформалар жағдайында, қоғам
өмірінің барлық жақтарын құқықтық реттеуді жаңарту ... ... ... мен ... ... ... етуші құралға,
жаппай заң бұзушылыққа қарсы ... ... ... құқықтық тетіктерін
қалданатын органға айналды.
Мемлекеттік құрылымында прокуратура басты орын алады және мемлекет атынан
заңдардың дәл әрі ... ... ... ... ... ... ... 21 желтоқсан 1995 ... ... ... ... заңының 1-бабына сәйкес: ... ... ... ... ... ... және өзге ... құқықтық актілердің дәл
және біріңғай қолданылуына, жедел іздестіру қызметінің, анықтама ... ... және ... ... ... заңдылығына жоғары
қадағалауды жүзеге асыратын, ... ... ... ... мемлекеттік орган. Прокуратура кез келген заңдылық ... және жою ... ... ... ... Конституциясы мен
заңдарына қайшы келетін заңдар мен өзге нормативтік құқықтық ... ... ... мемлекеттің мүддесін білдіреді, сондай-ақ заңда
белгіленген жағдайларда, тәртіп пен ... ... ... жүзеге
асырады». Прокуратура өз өкілеттіктерін басқа мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... және тек ... ... Ол билік тармақтарының ешқайсысына жатпайды және өзінің қадағалау
функцияларын атқару үшін биліктік ... ие. ... ... және ... «Прокуратура туралы» ҚР-ның заңында
айқындалған. ҚР-сы Прокуратурасы конституциялық қадағалау функциясын ... ... адам және ... құқықтары мен бостандықтарын сақтауды
қамтамасыз етудің құралы болуы керек, барлық ... ... ... мен ... орындауы мақсатымен ықпал етуге міндеттенеді.
«Прокуратура туралы» ҚР-ның заңының 28-бабына сәйкес, адам және ... мен ... ... ... басты міндеті -
заңдылықтың кез келген бұзылуын, осындай заң бұзушылыққа ықпал ... мен ... ... жою, ... ... ... келтіру
шараларын қолдану болып табылады. Осы міндетті жүзеге ... ... ... ... органдардың азаматтардың құқықтары ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Тәжірибеде заңдылық көбінесе мемлекеттік органдардың заңға ... ... ... ... ... қадағалаудың міндеті - адам және
азаматтың құқықтары мен ... және ... мен ... ... актілерінің заңдарға сәйкестігін қамтамасыз етеді.
Адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының сақталуына қадағалау
функциясын жүзеге ... ... ... ... мен бостандықтарының бұзылғандығы туралы арыздарын,
шағымдарын және басқа хабарламаларды ... және ... ... олардың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың ... ... мен ... ... ... және
болдырмау жөнінде шаралар қолданады;
Заң бұзушы тұлғаларды жауапқа тарту туралы шаралар қолданады.
Егер азаматтардың құқықтарының бұзылуы қылмыстық сипатта болса, ... іс ... оны ... ... ... ... ... жүзеге
асыру үшін шаралар қабылдайды. Егер азаматтардың құқықтарының бұзылуы
әкімшілік тәртіпсіздік белгілерінен тұратын ... онда ... ... ... туралы іс қозғайды немесе ол туралы өкілетті органға немесе
лауазымды тұлғаға хабарлайды және тексеру құжаттарын ... ... ... ... ... құқылы:
Басшылар мен басқа лауазымды тұлғаларда заңдылықтың сақталуы туралы ... ... ... ... және ... ... ... алуға;
Қылмыстық іс немесе әкімшілік құқық бұзушылық туралы өндіріс қозғауға;
Заңды бүзған тұлғаларды заңмен белгіленген жауапкершілікке тартуды ... ... ... құқықтық актілерге наразылық келтіруге;
Осындай актілердің күшін жою талабымен сотқа ... ... жою ... ұсыныс енгізуге.
Прокурор адам және азамат құқықтары мен ... ... ... ... шығарған орган немесе лауазымды ... ... ... ... ... көзделген тәртіп бойынша сотқа ... ... ... атқару билігі саласында жасалған құқық
бұзушылықтар туралы материалдарды көп ... ... және ... ... ... ... же дел және ... тұрақтануы,
мемлекеттік тәртіп деңгейінің өсуі аталған құбылыстарга қарсы әрекет жасай
алатын ... ... ... ... ... ... Ең
алдымен заңсыз әректтердің жолын кесудің тиімді құралы ретінде қылмыстық
ізге ... ... ... ... өкілеттіктерін кеңейту қажет.
Прокуратура заңдардың дәл орындалуына жоғары қадағалау ... ... ... сот өндірісі саласында да қолданады, және Бұл қызмет
заңдардың дәл ... ... ... ... болып табылады.
Прокуратура органдары көбінесе ... ... сот ісін ... ... құқықтары мен бостандықтарына боледі. Азаматтың
қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... ... органдармен қамтамасыз етілуі деп түсінуге болады.
Қазіргі уақытта қылмыстық процеске құқыққа қайшы араласуды жою мақсатында
өмірді, ... ... ... ... ... ... ... және жақын туыстарының заңды құқықтары мен ... ... ... қамтамасыз етудің мемлекеттік шаралар
жүйесі заңды тұрде бекітілген.
Қылмыстық сот ісін ... ... ... негізгі кепілі
болып кез келген заң бұзушылықты жою үшін ... сот ісін ... ... ... көзделген шараларды уақытылы қабылдауға міндетті
прокурордың қылмыстық іс жүргізушілік ... ... ... ... - ... ... ажырамас бөлігі
ретінде адам құқықтарын қорғау, тұлғаның ар намысын қорғау. Осы ... ... ... ролі бар. ... пен ... қадағалау функцияларының тиімділігін ... ... ... мен ... ... бойынша
тәжірибесі мол. Бұл қызметінде ешкім оның орнын баса алмайды, өйткені
азаматтардың ... ... ... көп ... ... етілмейді. Оның себебі
біріншіден, соттағы істердің көп болуы, соның нәтижесінде істер бір ... ... ... шешімдерді орындау сатысындағы проблемалар,
үшіншіден, сот шығындарының қарапайым азаматтар үшін қымбат ... ... - ... ... мүдделерін қорғаудағы кемшіліктерді белгілі бір
шамада ... ... ... §4. Адам ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президенті жанындағы адам құқықтары жөніндегіКомиссия және
адам құқықтары бойынша өкілетті.
1998 жылдың ақпан айында Қазақстан Республикасы Президент! жанындағы адам
құқықтары ... ... ... даму ... ... қол ... Осы ... сәйкес Комиссияны нығайту бойынша жоба
дайындалды. Осы кезден бастап БҰҰ-ның даму ... ... ... жұмыс істейді. Комиссия өз қызметі аясының шектелгендігі салдарынан
адам құқықтары проблемалары бойынша оз мандаты ... ... ... көп ... ... ... ... адам құқықтары
жөніндегі Комиссия 12 ... 2003 ж ... ... ... Бұл Комиссия өзінің статусы ... ... ... ... болып табылады16. Комиссияның міндеттері:
Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан Республикасында адамның және
азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... іске ... үшін ... жасау; адам және азаматтың
құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен қорғау тетігін жетілдіруге
жәрдемдесу; орталық және ... ... ... адам ... ... мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен қорғау
саласындағы ... ... іске ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қамтамасыз ету мен қорғау саласындағы
мемлекеттік саясат түжырымдамалары мен ... ... ... және ... ... мен ... ... ету мен қорғау
саласындағы халықаралық ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... ҚР-сы Президентіне және
тікелей Комиссияға жолданған өтініштерді; адам құқықтары мен
бостандықтарын сақтау мәселелері бойынша жылдық және ... ... адам ... ... тетіктерін жетілдіру ұсыныстарын зерттеу;
Қазақстанның мүддесін қозғайтын адам құқықтары ... ... ... бойынша аналитикалық материалдарды, сараптамалық қорытындыларды
дайындау, адам құқықтары бойынша ... ... ... ... ... ... ... және елдегі адам құқықтары бойынша
жағдайға әсерін нығайту үшін оның ... ... ... Ал ... ... ... ... болса, онда Комиссияның ролін
қайта қарау қажет. Екі ... бір ... ... ... керек. Адам
құқықтары мәселелері бойынша үкімет құрылымында жұмыс ... ... ... ... болады. Адам құқықтары ... ... ... ... ... ... осы тәуелсіз мекеменің жұмысын толықтыратын, үкімет
құрылымында адам құқықтары бойынша мәселелерді қарауға ... ... құру ... ... ... көптеген Европа, Америка, Азия
елдерінде қалыптасқан. Әлемдік тәжірибе осы институттың жогары тиімділігін
дәлелдеді. Тұрлі мемлекеттерде Бұл ... әр ... ... ... ... бір - адам ... мемлекеттегі шенеуніктер жағынан билікті теріс
пайдалану және немқұрайлылықтан қорғау. 1992 ж Маастрих ... ... ... жүйесіне омбудсмен институтын енгізді. II дүние жүзілік
соғыстан кейін ... ... ... көпшілігінің тәжірибесінде
және қоғам санасьшда ... ... орын ... Адам ... ... қозғайтын атқару билігі органдарының қызметіне бақылауды
және қадағалауды эқүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... Институттың негізгі принципі, оның функционалды
мақсаты - адам және азаматтың құқықтарын қорғаудың ... ... ... ... соттан тыс бақылау нысаны, ... ... ... ... ... заңдылығы мен
құқықтық негізіне жария сенімді нығайтудың «адам -мемлекет, азаматтық ... ... ... ... ... ... ... факторы.
«Омбудсмен» швед сөзі, басқа адамдардың агенті, адвокаты, өкілі болған
тұлға деген мағынаны ... ... ... ... ... қорғау бойынша арнайы қызметтің ... 2003 ... ... ... ... ... ... туралы» ҚР-ның заңының 1-
бабының 1-бөлігінде былай деп көрсетілген: ... ... ... (бүдан әрі өкілетті) - адам және ... ... ... ... бақылау жасайтын, азаматтардың ... және өз ... ... ... ... мен басқада
ұйымдардың және олардың ... ... ... ... тұлғалардың' шешімдері мен ... ... ... ... ... адам және ... құқықтары мен бостандықтарын қалпына ... ... ... ... ... ... ... тұлға». Омбудсмен
институты немесе адам құқықтары жөнінде өкілетті - формальды емес ... ... ... ... ... оның ... баса алмайды. Ол ... ... ... өз қүзіреті шегінде органдардың
әрекеттеріне шағымдарды алып, тергеу жүргізетін ... әділ ... ... ... ... ... ... өкілдіктері бойынша ҚР-сы
Президенті жанындағы адам ... ... ... толық мағынада
елдегі адам құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... мекеме
болып табылмайды. Өзінің құрылу механизмі және қызмет етуі бойынша Комиссия
- бұл елдегі адам құқықтарының ... баға ... адам ... ... және ... ... табуға және өзінің
түжырымдары жөнінде Президентті хабардар етуге бағытталған ... ... ... адамның немесе адамдар тобының ... мен ... ... ... ... алатын болсақ Бұл
мекеменің қызметінің тиімділігі томен. Басқа елдердің әлемдік тәжірибесін
ескере отырып және ... ... ... ала отырып адам құқықтары
жөніндегі ұлттық мекемелер адам құқықтары ... ... ... асыру үшін конституция немесе ... ... ... ... Сонымен бірге мұндай ұлттық мекемелер ... ... ... ие ... адам ... мен ... ... бойынша
тиімді қьізмет жасау үшін ... ... ... ... ... ретінде адам құқықтары жөніндегі Комиссиямен
жария билікпен азаматтардың конституциялық құқықтары мен ... ... ... ... асыратын ұлттық мекеме ретінде омбудсмен
институтының ролінің ... ... ... ... құру және ... ету ... ... талқылау үшін ең
алдымен не қажет?
Біріншіден, осы жағдайды декларация деңгейінде емес, ... ... ... ... үшін ... ... ерік ... Осы екі шарт
билік орындарымен мойындалған жағдайдй, адам құқықтары ... ... ... ... ... ... құру мәселесі қойылды. Ол мекеме кез
келген атаумен құрылуы ... ... адам ... ... ... ... ... қорғаушысы, адам құқықтары жөніндегі өкіл және
т.б. Париж принциптерін және Европадағы қауіпсіздік және ... ... ... ала ... Мұндай институт Конституцияда
немесе заңда бекітілуі керек. ҚР-сы ... ... ... ... ... - ... оның ... құқықтарымен бостандықтары деп, ал
12-бабының 2-бөлігінде адам құқықтары мен бостандықтары ... ... олар ... деп ... ... ... айыра алмайды, заңдар
мен өзгеде нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған
қарай анықталады деп көрсетілген, бұл ... ... ... ... ... ... ... адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарын
сақтау ... ... ... және реформалау кезеңінің
ерекшеліктерін ... ... ... институтының конституциялық
бекітілуі аса маңызды. Омбудсманды тагайындау не сайлаумен және осы адам
құқықтары жөніндегі ... ... есеп ... ... ... ... ... ететін омбудсмен институтын құру Бұл азаматтардың
негізгі құқықтар мен ... ең ... ... ... ... ... және ... қорғауды қамтамасыз ететін құқықтық жүйенің
қалыптасуы аясындағы үлкен талпыныс.
Адам құқықтары жөніндегі өкілеттіні Қазақстанда құру ... ... ... уақытта жұмыс істейтін ҚР-сы Президенті жанындағы адам құқықтары
жөніндегі Комиссия консультативті - ... ... ... ... ... ... - Қазақстан Республикасы Президентінің адам және ... мен ... ... ... ... ... іске асыруы үшін жағдай жасау. Бұл ... ... ... адам ... ... саясатын анықтауды, адам құқықтарының
бұзылуының себептерін айқындау, оларды жою жөнінде ұсыныстарды ... ... ... ... құқықтарын қорғау үшін жүгіну және шағымдар
мен арыздарды қарау көптеген тәртіптік ережелерді сақтаумен бірге жүреді.
Бұл органдардың коп ... ... ... әр бір ... ... ... рәсімделуін заңды талап етеді.
Халықтың билікке сенімінің жоқтығы. Құқық қорғау органдарының ... ... адам ... ... - ашық ... ... ... қорғалатынына сенімдерін жояды. Сондықтанда мемлекеттік
органдарға құқықтарын ... үшін ... ... ... ие емес, өте ... да ... ... ... ... жағдайда ғана.
17 М. Башимов. Институт омбудсмена как ... ... прав и ... ... КазНУ. Серия Мо и МП. .
Адам құқықтарын қорғаудың маңызды құралы - сот. ... ... ... ... ету үшін ... ... қиыншылықтарымен қатар сот
шығындарын төлеу қажеттілігімен жүреді. Мұны ... ... яғни ... ... мемлекеттерде де сот процестерінің
қымбаттылығына байланысты өз құқықтарын қорғауүшін адам құқықтары жөнінде
өкілеттілерге ( ... ... ... ... §5. ... емес ... қорғау ұйымдары және адам құқықтары.
Адам құқықтары мен бостандықтарының сақталуына бақылауды және қорғауды
жүзеге ... ... ... ... ... емес құқық қорғау
ұйымдары табылады. Құқық қорғау қозғалысының бастаулары ... ... яғни ... ж.ж. ... Ол ... Бүкіл одақтық ерікті
тарихи - ағарту қоғамы «Мемориалдың» Алматы бөлімі және ... ... ... ... ... құрылды. Бұл ұйымдардың қызметінің
негізгі бағыттары тоталитаризм қүрбандарының құқықтарын қалпына келтіру.
1990-1991 ж.ж. саяси репрессияға және ... ... және ... ... ... ... ... репрессия қүрбандарының
Қазақстандық ассоциациясы» құрылды. 1986 жылы ... және ... ... ... ... ... ... 1990-1991 ж.ж. құрылған «Желтоқсан» комитеті өз мойнына алды[16].
Қазақстандағы көптеген адам қүықтары мен бостандықтарын қорғау ... ... емес ... ... ... ішінде келесілерін атап
айтуға болады: Адам ... ... ... халықаралық Бюро,
Алматы Хельсинк Комитеті және ... адам ... ... ... және Қазақстанның құқықтық дамуы қоғамдық қозғалысы.
Адам құқықтары жөніндегі Қазақстандық халықаралық Бюро өз жұмысын ... өзін ... ... ... Бұл ... директоры Е.А.Жовтис және
Бюро Қазақстандағы адам ... ... ... ... ... ... сыйлыққа ие болды. Осы бағытта адам құқықтары ... ... ... ... ... атқарды.
Құқықтық мәселелер бойынша маманданған «Интерлигал» үкіметтік емес ұйым
ретінде адам ... ... ... назар аударады.
Азаматтардың еңбек құқықтарын «Еркін кәсіподақтар конференциясы» қорғайды.
Осы үкіметтік емес құқық қорғау ... адам ... ... ... ... қызметіне қатысады, ресми мемлекеттік
тұлғаларға ... ... ... адам ... ... тиімді қамтамасыз
етудің мәселелері бойынша өз көзқарастарын ... ... ... ... ... адам ... мен ... .жүзеге асырудың мемлекеттік механизмін жетілдіру бойынша ұсыныстар
енгізеді, құқық және сот реформасын ... ... рөл ... ... сайлау жүйесінің жетілуіне, заңдылықтың күшеюіне
мүмкіндік туғызады, адам қүықтарының ... ... ... ... ... ... ... Олардың қызметінің маңызды тарауы
жекелеген азаматтарға нақты көмек корсету[17]. Құқық қорғау ұйымдары тұрлі
бюллетен және журналдар ... ... ... адам ... насихаттау
және қолдау мақсатында мәліметтерді таратады, адам ... ... ... адам ... ... жүргізеді[18].
Сонымен 1991 жылы құрылған Алматы Хельсинк Комитеті адам құқықтары мен
бостандықтарының принциптерінің әділсотпен, қауіпсіздік құрылымдарымен, ... ... ... жеке ... ... ... ... асырады. Венадағы ... ... ... ... адам ... туралы жылдық есеп дайындайды.
Бірқатар үкіметтік емес құқық қорғау ұйымдары өздерінің негізгі ... - заң ... ... бақылауды таңдады. Заң жобаларының және
заңдардың Конституция және адам ... ... ... ... ... ... Бұл қызмет өте маңызды. Адам құқықтарын
қорғаудағы «Қазақстанның ... ... ... ... ... адам құқықтары аясындағы ұлттық стандарттар ... ... ... ... емес ... қорғау ұйымдарының маңызды міндеттері
болып Парламентпен, үкіметпен тығыз байланыстар орнату, ... ... ... ... ... табу және ... мемлекеттік маңызды
шешім қабылдауға қатысуға тарту табылады.
Сонымен қатар айта кету керек. Мыңдаған қоғамдық ... өзі ... ... ... қорғай алмайды, егер оның құқықтарын қорғауда
сот, прокуратура, акиматтар, яғни Конституцияның ... ... ... ... ... ... тұрмаса.
ІІІ тарау. Ұлттық заңдарды халықаралық нормалар мен стандарттарға
сәйкестендіру.
Қазақстан Республикасы мүмкіндігінше адам ... мен ... ... ... ... заң жүйесін құруға ұмтылады. ҚР-сы
Конституциясында-мемлекеттің ата заңында-Қазақстан азаматының ... ... ... ... саны ... ... -құқықтық
актілер қатарында ерекше орыңды 10 желтоқсан 1945 ... адам ... ... алады. Бұл декларация БҰҰ-ның мүшесі ретіндегі ... үшін ... бір ... ие ... ... баптарын Қазақстан Республикасы заңдарымен ... ... адам ... ... ... ресми мәлімделген
табиғи-ажыратылмайтын және тартып алынбайтын құқықтар ең алдымен ҚР-сы ата
заңы-Конституциясында белгіленгендігін ... ... ... ... ... айтады: «әркімнің өмір сүруге, өзінің жеке
басының бостандығына және қадір-қасиетіне қол сүғылмауына құқығы бар. ... ... ... ... бөлімінің 15, 16 және 17-баптарында
өз көрінісін ... ... ... ... 59-бабын сөзбе-сөз
қайталайды- «ешкімді азаптауға, оған зорлық-зомбылық ... ... ... адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір ... ... ... 13-14 ... ... 6, 7 және ... ... мәнісі біріктірілген,
яғни адамның құқық субъектісі ретінде танылу құқығы, бәрінің заң алдындағы
теңдігі, еш ... заң ... алу ... ... ... және ... арандатудан тең қорғйнысқа құқығы
және адамның негізгі құқықтары бұзылған жағдайларда ұлттық соттар ... ... ... ... ... өз ... қамауға алуға, ұстауға
немесе қуғынға
Права человека. Учебное пособие. Алматы. Дэнекер. ... жол ... - адам ... ... 9-бабы. Бұл
баптың нормасы ҚР-сыКонституциясыньщ ... ... ... ... көзделген реттерде ғана және тек ... ... ... ... және қамауда ұстауға болады, түтқындалған ... ... ... ... Бұл ... ... адам ... шектеу мүмкін еместігін көрсетеді. Адам ... ... 10 және ... ... ... кодексінде нақты
көрсетілген. Аталған нормативтік құқықтық актінің міндеттері: ... ... ... бостандықтары мен заңды мүдделерін, ... ... мен ... ... қоғамдық тәртіп пен
қауіпсіздікті, қоршаған ортаны, Қазақстан; Республикасының Конституциялық
құрылысы мен аумақтық ... ... мен ... ... ... қылмыстық қол сүғушылықтан қорғау, сондай-ақ қылмыстардың алдын-
алу» болып табылады (ҚРҚК 2-бабы, 1-бөлігі).
Қылмыстық жауаптылыққа тартылу ... адам әділ ... ... өз құқықтарын қорғауға құқылы және аналогияны қолдануға,
бір қылмыс үшін қайталап қылмыстық жауапқа тартуға жол ... ... 2-6 ... ... ... ... 5-бабында гуманизм
принциптері бекітілген: «Әрекеттің қылмыстылығын немесе жазаланатындығын
жоятын, жауаптыльіқты немесе ... ... ... ... ... жағдайын өзгеде жолмен жеңілдететін заңның кері күші болады, яғни
осындай заң ... ... ... ... әрекет жасаған адамдарға, оның
ішінде жазасын өтеп жүрген ... ... ... ... соттылығы бар
адамдарға қолданылады». Ал жауаптылықты ... ... ... ... күші болмайды. ҚРҚІЖК-нің 10-31-баптарында адам және азаматтың ... мен ... ... «адам және азаматтың құқықтары мен
бостандықтарын сот арқылы қорғау»(12-бап), «жеке адамның абыройы мен ... ... ... ... жеке ... ... ... презумпциясы» (19-бап), қарап шығып, қылмыстық- процессуалдық
өндірістегі адам құқықтары мен бостандықтарын тиісті ... ... ... процестің
негізгі принциптерін атап көрсетуге болады.
Декларацияның 12-бабы адамның жеке және ... ... өз ... тыйым салу принципі, тұрғын үйге қол сүғылмаушылық, оның жазысқан
хаттарының ... ... оның ... мен ар ... ... Конституцияның 18-25 баптарында Бұл құқықтар ... ... ... ... 1-бөлігінде : «әркімнің ... қол ... ... және ... ... болуына, абыройы
мен ар намысының қорғалуына ... бар» - ... ... ... жеке ... мен ... қаражаттарының, жазысқан хаттарының,
телефон арқылы сөйлескен сөздерінің, почта, ... және ... ... ... ... ... ... бекітілген. Аталған
құқықты шектеуге тек заңда көзделген жағдайда ғана және ... ... ... ... сәйкес: «Тұрғын үйге қол сүғылмайды.
Соттың ... ... ... ... жол берілмейді». Дәл осылай ҚР-ның
Азаматтық кодексінде айтылган. ҚРАК-нің Жалпы бөлімінің 141-146 ... ... емес ... ... ... ... ... яғни
абырой мен ар намыс, іскерлік бедел, хат алысу, телефон арқылы сөйлесу,
күнделіктер, естеліктер, жазбалар, ішкі жан ... бала ... алу, ... ... ... құпияны, банктік салымдар құпиясын
сақтауға ... ... ... ... және азаматтың
Конституциялық құқықтары мен ... деп ... ... тең ... ... ... және басқада құқықтарын
бұзуға бағытталған әрекеттер үшін жазалау шараларын бекіту жолымен ... ... ... ... ... ... ... 18-
бабы9 3-бөлігінде әрбір азаматқа өзінің құқықтары мен мүдделеріне ... ... және ... көздерімен танысу құқығы бекітілген.
Адам құқықтырының Жалпы Декларациясының 13-бабында «әр ... ... ... тұру және өз қалауынша тұргылықты мекенді таңдап ... ... Бұл ... ... ... ... ... бекітілген, онда «ҚР-сы аумағында заңды тұрде жүрген әрбір
адамның ... ... ... ... ... оның ... еркін
жүріп тұруға және тұрғылықты мекенді өз қалауынша таңдап алуға құқығы ... ... ... 13-бабының, 2 пунктісі «кез келген
мемлекеттен, соның ішінде өз ... тыс ... ... және ... ... ... құқығы мен ұқсас. ... ... ... ... ... басқа нормативтік құқықтық актісі
болып 13 желтоқсан 1997 ж «Халық миграциясы туралы» ... заңы ... ... ... адамға саяси баспана берілмеседе, 1996 ж, 15
шілдедегі ... ... ... ҚР-дағы шетел азаматтары мен
азаматтығы жоқ адамдарға саяси баспана беру ... ... ... ... ... ... 2пунктісіне сәйкес: «ҚР-сы қоғамдық-
саяси қызметі, нәсілдік және ұлттық тиістілігі үшін қудалаудың ... ... ... ... қүрбаны болу қаупі бар, сонымен қатар халықаралық
құқық нормаларында көзделген адам құқықтары бұзылған жағдайларда, тұлғалар
мен олардың ... ... ... ... береді. Аталған құқықтық акті
Жалпы Декларацияның 14-бабынның ережесін заңдастырады: «әр ... ... ... баспана іздеуге және сол баспананы пайдалануға
құқығы бар». Екі ... ... ... мен ... ... әрекеттері үшін қудалауға үшырағандарға ... ... ... ... ... ... азаматтыққа құқығы бар.
2. Ешкімді ешқандай жағдайда азаматтығынан немесе азаматтығын өзгерту
құқығынан айыруға болмайды» - Бұл ... ... ... ... басты азаматтық құқығы. ҚР-сы Конституциясының 10-бабының 3-бөлігінде ҚР-
сы азаматының мәртебесін, азаматтықты таңдау құқығын және ҚР-сы ... ... ... көзделген реттерді қоспағанда, бипатризманың мүмкін
еместігі айқындалды.
20 желтоқсан 1991 ж «ҚР-ның азаматтығы туралы» заңы ... ... ... ... шешуде басты заң актісі болады, құқықтық акті
азаматтықтың ұғымына толық түсінік береді, оны алу, ... және ... мен ... ... ... Конституциясының 27-бабы, 1-
бөлігінде былай делінген: «неке мен ... ана мен әке және ... ... болады». Осы бап Декларацияның неке және отбасы
мәселелерін реттейтін 16-бабының ... ... және ... ... ... ... ... онда «ана мен
бала ерекше қамқорлық көмек алуға құқылы: ... және ... ... ... ... ... алуы ... жазылған. Бұл мәселелер ҚР-ның
17 желтоқсан 1998 ж ... және ... ... ... ... ... ... 2-тарауының 131-140 баптарында ... және ... ... ... тобы және олар үшін жаза тұрлері айқындалған.
Бұл тарау ... рет ... ... а ... Аталған тарауда
кәмелетке толмаған адамды қоғамға ... іс ... ... ... ... ... анықтайды. Кәмелетке толмағандарды саудаға
салғаны үшін ... ... ... ... Қылмыстық кодекс
мүлкін тәркілеп немесе онсыз жеті жылдан он бес жылға дейінгі ... ... ... ... жаза ... ... ... бала асырап
алу құпиясын жария ету, балаларын немесе еңбекке жарамсыз ата-анасын
асырауға ... ... ... ... ... ... толмаған
баланы тәрбиелеу жөніндегі міндеттерді орындамау, балалардың өмірі мен
денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... қамқоршы немесе қорғаншы құқықтарын теріс ... ... ... (зайыбын) асыраудан әдейі жалтару қылмыс болып танылады.
Бұл дегеніміз біздің мемлекетіміздегі адам және ... ... алға ... жеке ... ... ... ету және
қорғауды жалпы мойындалған халықаралық стандарттарға ұмтыла отырып, өз заң
актілерінде оның нақты анықтамасын жазған. ... ... ... ... ... мүлкін жеке меншігінде ұстай алады»-деп жазылған ҚР-
сы Конституциясының 26-бабы, 1-бөлігінде. Әрі қарай ... - ... ... де өз ... айыруға болмайды»-делінген.
Айта берсек Қазақстан Республикасының Конституциясы мен адам құқықтары
туралы халықаралық ... ... ... көп. ... ... мемлекеттермен халықаралық шарттары Қазақстан
Республикасының адам және азамат ... мен ... ... ... ... ... екендігінің бір дәлелі. Мысалға, ҚР-ның 9-қыркүйек
1994 жылы қол қойған ТМД бойынша «Әлеуметтік жәнердемдерді ... ... ... ... және ... ... туралы», 5 сәуір 1994 жылы
қол қойылған «Ұлы отан соғысының ... мен ... ... территориясындағы соғыс әрекеттерінің қатысушылары, қайтыс
болған әскери қызметшілердің отбасылары үшін өзара ... ... ... 26 маусым 1994 жылғы « Халықтың денсаулығын сақтау
саласындағы ынтымақтастық туралы» және ... ... ... ... ... адам және ... ... мен бостандықтарын
қорғау мақсатында және дамытуға бағытталған келісімдерді айтуға болады. ҚР-
сы адам және ... ... мен ... ... халықаралық
құқықтық актілердің ұлттық заңдар алдындағы басымдығын мойындайды. ҚР-сы 29
маусым 1998 жылы Қазақстан Республикасы 7 ... 1966 ж ... ... нысандарын жою туралы», 18 желтоқсан 1979 ж
«Әйелдерге қатысты дискриминацияның ... ... жою ... ... 1948 ж ... қылмысын ескерту және ол үшін жаза ... ... 1984 ж ... және ... ... немесе адамдық қадір-
қасиетін қорлайтындай жәбір корсету не ... ... ... -
Конвенцияларына қосылды.
Адам құқықтарының Жалпы Декларациясының 29-бабына сәйкес, «Әр ... ... ... ... ... Конституциясының 34-38 баптарында
Қазақстан азаматының ҚР-ның Конституциясын және ... ... ... ... ... ... ... салықтарды төлеу,
Қазақстан Республикасын қорғау және тарихи және ... ... ... ... ... айқындайды.
Конституцияның «Адам және азамат» бөлімінің 39-бабында және Декларацияның
29-бабының 2-бөлігінде былай делінген: «адамның және ... ... ... ... ... ... ... тәртіпті,
адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын
сақтау мақсатына қажетті шамада ғана және тек ... ... ... ... адам ... және ... қорғаудың тетіктері мәселесі
ғаламдық проблемаға ... ... адам ең ... ... әр ... ... заңымызды айтылғандай: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық,
құқықтық, зайырлы және әлеуметтік ... ... ... оның ... ... - адам және ... ... құқықтары мен бостандықтары» -
деп жариялап ... Осы ... ... ... ... барлық
азаматтардың құқықтық теңдігін қамтамасыз етеді деп көрсетілген.
Сондықтан мен осы «Адам ... мен ... ... ... ... ... атты ... - зерттеу жұмысымда адам құқықтары
мен бостандықтарына түсінік ... ... ... ... мазмұнын ашып, олардың Қазақстанда жүзеге асырылуына көңіл
аударып, оларды дамытып, одан ... ... ... ... ... институтқа жеке - жеке ... ... ... ... ашуға
тырыстым.
Адам және азаматтың негізгі ажырамас құқықтары мен ... ... ... тарауда орын алған.
Сонымен зерттеу жұмысымның нәтижелері бізге мынадай ұсыныстарды жүзеге
асыруды талап ... ... ... адам ... мен ... ... қойылған міндеттерін орындап, бірлесіп қызмет жасауы.
Халықтың құқықтық сауаттыЛығын жоғарылату жөніндегі шараларды көбейту мен
орындау.
Құқық қорғау ... ... ... ... ... ... оның орын ... себепші болатын жағдайларды жою үшін қажетті шаралар
қолдану.
Қорыта айтқанда, адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтарының
еліміздің ең ... ... ... ата заңымызда бекітілуі халқымыздың
арманы еді. Енді ... және ... ... ... бөлімнің жазылуы осы
арманның орындадуы деп түсінуге болады. Бірақ қол ... ... Адам ... ... дамуда болады, олар ішкі және ... ... сай ... Жаңа ... мен ... байланысты адам құқықтары мен ьостандықтарын қорғаудың
бұрынғысынанда ... ... ... ... жүргізіледі.
Осы Конституцияда көрсетілген адам ... мен ... ... ... ... ... әрбір азаматтың борышы
дегім келеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 ... ... ... Президенті туралы» ҚР-ның Конституциялық ... ... ... Республикасының Конституциялық Кеңесі туралы» ҚР-сы Президентінің
заң күші бар Жарлығы, 29 желтоқсан 1995ж.
«Қазақстан Республикасының сот ... және ... ... ... ҚР-
ның Коңституциялық ?аңы, 20 желтоқсан 1995ж.
«Қазақстан Республикасының Прокуратура туралы» Заңы, 21 желтоқсан 1995ж.
«Қазақстан Республикасы ... ... адам ... ... ... KJP-сы ... заң күші бар ... 19 наурыз
2003ж.
Всеобщая Декларация прав человека от 10 декабря 1948 г.
М. ... ... ... как ... ... прав и свобод
человека»./ Вестник КазНУ. Серия ... ... и ... и роль ... в ... государственных органов РК и ее роль в
защите прав ... и ... Отв. ред. ... С. М. Алматы.
2002ж.
Мировой опыт защиты прав человека и применение международных стандартов в
правозащитной ... ... ... ... научно-
теоретической конференций. Алматы. 2001.
А. Абильденов. Конституционно-правовой ... ... ... 1996г. ... ... ... ее правд/ - главные богатства общества // Фемида,
1998г. №12.
Ким. Ю. Роль и ... ... ... в ... ... ... 1997г. ... И. Конституционный контроль прокуратуры РК. // Фемида. 1998г. №6.
Развитие национальных учереждении по ... ... в ... ... А. ... Права человека. Издательство Норма. Москва. 2000г.
Г. К. Искакова. Права человека в ... ... ... ... Учебное пособие. Алматы. Дэнекер. 2002г.
Права человека: Итоги века, тенденций, ... Под. общ. ред. ... Е. А. ... ... ... ... 2000г.
А. Караев. Конституционный контроль: Казахстан и зарубежный опыт. Учебное
пособие. Алматы. 2б02г.
Е. Қ. ... ... ... ... құқығы. Астана.
Фолиант. 2001 ж.
Защита прав и свобод ... и ... в ... ... дел РК. Отв. ред. Н. А. ... ... МВД РК. ... документов по международному праву. Том IV. Алматы, «Сақ»2001.
С. Журсимбаев. Права человека в международно- правовых актах и ... ... ... ... ... Құқықтық мәдениет пен құқықтық нигилизм
мәселелерін зерттеудің қажеттілігі Қазақстан Республикасында құқық пен
заңның ... оның ... ... мен, ... маңызды
нәтижелерге қол жеткізу үшін азаматтар мен лауазымды ... ... ... ... ... ... бекітілген
«құқықтық, демократиялық, әлеуметтік, ... ... ... беру мен ... ... қоғамдық пікірдің және көптеген
басқада обьективтік, субьеқхивтік ... ... адам ... ... нормаларды меңгеріп алады, Бұл оның жеке ... ... ішкі ... ... ... Яғни реттеу
барысында құқықтың тұлғаның құндылықтық бағыттарының қалыптасуына қандай ... ... ... ... белсенділікті зерттей отырып ғалым-заңгерлер ... ... ... ... ... ... қоғамымызда белгілі бір
нысанда таралған қиын кедергілерге, түсауларға өте жиі ... ... Бұл ... заң мен ... ... мүмкіндіктерді
толық пайдалануына жол бермейтін - ... ... және өз ... алмаушылық, басқалардың құқықтары мен заңды мүдделерімен санасушылық
дегенді қаламаушылық. Бұл сонымен ... ... ... ... олардың бірлестіктерінің құқықты пайдаланып қиянат жасауы, лауазымды
тұлғалардың құқықтық жауапкершіліксіздігі, ... ... ... ... ... мен оның ... ... тұлғалардың адалдығы мен
тазалығына, әділеттілік пен парасаттылықтың іс-жүзінде ... ... ... ... ... ... ... санасында,
саясатта, мәдениете, заң шығармашылықта, мемлекеттік және ... ... ... кең таралған.
Кеңес мемлекетінің дамуының алғашқы сатыларында құқыққа деген көзқарас
біржақты жағымсыз болды, Бұл мемлекеттік құрылыстың бүрынғы негіздерінің
соның ... ... тап ... мүдделерін қорғаудың құралы ретінде
қабылданған буржуазиялық құқық пен ... ... пен ... да ... ... ... ... қатарлының барлығын
тежейтін құбылыс ретінде және қоғамдық ... ... ... жүйе ... да ... типін қалыптастырған болатын.
З.Фрейдтің терминологиясын пайдаланып, біздің әрқайсымызда ... ... ... аяқ ... ... оның ... ... қағып, көзсіз
сенетін жүйенің, мемлекеттің өзгеше бейнесімен ... деп ... Өзін ... ... ... ... ... мен ұқсастыру,
теңестіру орын алды. Оның символы-басшыға табынушылықты,
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... пен ... ... зерттеудің қажеттілігі Қазақстан Республикасында ... ... ... оның ... ... мен, ... маңызды
нәтижелерге қол жеткізу үшін азаматтар мен лауазымды ... ... ... ... ... конституциямызда бекітілген
«құқықтық, демократиялық, әлеуметтік, ... ... ... беру мен тәрбиелеу барысында қоғамдық пікірдің және ... ... ... ... ... адам ... ... нормаларды меңгеріп алады, Бұл оның жеке сеніміне
айналып, мінез-құлығының ішкі мотиві ... ... Яғни ... ... ... ... бағыттарының қалыптасуына қандай да
бір ықпал ететіндігін білдіреді.
Құқықтық белсенділікті ... ... ... ... ... олардың еркінен басқа біздің қоғамымызда белгілі бір
нысанда таралған қиын кедергілерге, түсауларга өте жиі ... ... Бұл ... заң мен бекітіліп берілген мүмкіндіктерді
толық пайдалануына жол бермейтін - ... ... және өз ... ... ... ... мен ... мүдделерімен санасушылық
дегенді қаламаушылық. Бұл сонымен қатар, лауазым тұлгалардың, азаматтардың
және олардың бірлестіктерінің құқықты пайдаланып қиянат ... ... ... ... ... ... ... таптауы.
Заңның тиімділігі мен оның күшіне, лауазымды тұлғалардың адалдыгы мен
тазалығына, әділеттілік пен парасаттылықтың ... ... ... ... сенбеушілік күнделікті өмірде, адамдардың санасында,
саясатта, мәдениете, заң ... ... және ... ... ... кең таралған.
Кеңес мемлекетінің дамуының алғашқы сатыларында құқыққа деген көзқарас
біржақты жагымсыз болды, Бұл мемлекеттік ... ... ... ... ... тап өкілдерінің мүдделерін қорғаудың құралы ретінде
қабылданган буржуазиялық құқық пен ... ... пен ... да ... ... жаңаның, алдынгы қатарлының барлығын
тежейтін құбылыс ретінде және қоғамдық ... ... ... жүйе ... да өзгеше типін қалыптастырган болатын.
З.Фрейдтің терминологиясын пайдаланып, ... ... ... ... ... аяқ ... ... оның алдында діріл қагып, көзсіз
сенетін жүйенің, мемлекеттің өзгеше бейнесімен ... деп ... Өзін ... ... ... ... бейне мен ұқсастыру,
теңестіру орын алды. Оның символы-басшыға ... ... ... мен бостандықтарын толық елемеушілікті тудырған көсемдер болды.
Әкімшіл-әміршіл жүйенің құлатылып қоғамымыздың нарықтық қатынастарға
өтуі бүрынгы ... ... ... ... ... жойылуына әкеп соқтырды. Тарих көрсетіп ... ... ... ... ... ... салтын түпкілікті қайта құруга,
құндылықтарды қайта бағалауға деген олардың ұмтылысын тудырады. ... ... ... ... рухани бағыттардың жойылуымен,
әлеуметтік шиеленіспен және т.б байланысты күрделі өтпелі ... ... ... мен құқықтық нигилизмнің кең етек жаюына ықпал ... ... ... ... ... ... ... адамға көп
әсер етті. Ол ... өмір сүру ... ... оның ... мен ... ... ... құқықпен қорғалуының
әлсіздігі олардың заңға, қоғамның тыныштығы мен ... ... ... мемлекеттің қабілетіне деген сенімге зиян келтіреді.
Тоталитарлық режимнен мүраға қалған құқықтық ... ... ... ... ... ... ... елеулі зиян келтіреді.
Біздің қоғамымызда әлеуметтік ... заң ... сот ... шешу ... болса дағдыға айналмай отыр. Ал құқықтық ... ... ... әлеуметтік қайшылықтарды шешудің механизмі болып табылады.
Саяси және құқықтық ... ... ... барлығының заң
алдындағы теңдігін қамтамасыз ете аламайды.
Қоғамның құқықтық мәдениетінің деңгейінің ... мен ... кең ... - ... мемлекетті қалыптастырудағы ерекше көңіл
аударуды талап ететін күрделі кедергілер болып табылады.
Зерттеу жұмысының пәні құқықтық мәдениет пен ... ... ... мен ... ... және ... табуының нысандары болып
табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты:
-құқықтық мәдениет пен құқықтық нигилизмнің мәнін зерттеу;
-құқықтық мәдениетті ... ... ... ... ... ... оны ... жолдарын ұсыну;
Алдына қойған мақсатын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... мәдениет пен құқықтық нигилизмнің ұғымы мен белгілерін
анықтау;
-құқықтық нигилизмді оған ұқсас ұғымдардан ажырату;
-құқықтық нигилизмнің қайнар ... ... ... ... ... ... ... мәдениетті жетілдірудің жолдарын ұсыну;
-құқытық нигилизмнің алдын-алып оны жоюдың жолдарын ұсыну;
Дисертатцияның әдістемелік негізін ... ... ... ... және арнайы ғылыми әдістер қалады. Тақырыпты зерттеу барысында,
автор заңды құрылымдық ... ... ... ... әдістерін
кеңінен пайдаланады. Тарихи салыстырмаларға жүгіну, нақты әлеуметтік әдіске
мойын ... да орын ... ... ... ... мәдениет-бұл құқықтық үрдістің ... ... ... ... ... жеке ... ... мен байланысты заңды тұрде орын ... ... ... ... ... танымдық, реттеушілік, болжамдық ,
нормативтік. Танымдық-құқытық мәдение ... ... ... ... реттеп басқару, болжамдық нқұқықтық мәдениеттің
болашағын ... ... ... ... ... ... ... сапасын жақсарту, сол арқылы құқықтың рөлін көтеріп
күшейту.
-құқықтық ... ... ... ... үшін ... бағыттар
бойынша іс-шаралар жүзеге асыру қажет: құқықтық тәрбие мен құқықтық білім
беру арқылы қоғамның ... сана ... ... ... ... ... құқықтық актілердің дұрыс орындалуын қамтамасыз ету,
мемлекеттің ... ... ... ... ... және материалдық
мүдделерінің орындалуын жақсарту
-құқықтық нигилизм- құқықтың эәлеуметтік құндылықтарын, адам құқықтары
мен бостандықтарын, қоғам ... ... ... рөлі мен ... ... ... жекелеген адамдар мен әлеуметтік ... ... ... және ... ... жатсынуының нысаны
ретінде көрініс табатын әлеуметтік нигилизмнің бір тұрі.
-құқықтық ... ... ... көздері: адам құқықтарының
бұзылуы, заңнаманың ... ... ... пен басқару
жүйесінің жетілмегендігі, саяси ... ... ... ... нигилизмнің алдын-алып оны жою үшін мынадай бағыттар бойынша
іс-шараларды жүзеге асыру қажет: заңдарды жетілдіру, заңдылықпен құқықтық
тәртіпті ретке келтіру, адам ... ... ... етіп ... ... ... мәдениетін көтеру, жоғары кэсіби
заңгерлерді дайындау.
Зерттеу ... ... мен ... ... құрылымы негізгі
зерттеудің мақсаты мен міндеттеріне сай келеді. Дисертатциялық зерттеу
жұмысы ... бес ... ... екі тараудан, қорытындыдан және
пайдаланған ... ... ... Құқықтық мәдениеттің түсінігі мен тұрлері.
Құқықтық мәдениет қолданып жүрген нормалары білімнің жоғары деңгейімен
сипатталады. Оған субьектінің құқыққа ... ... тән. Ол ... олардың құқықтық сенімдеріне, ... ... ... ... ... ... баға беруге және құқық
бұзушылықтың жасалуына бастамашылықпен кедергі жасауына ... ... өз ... ... келетін мінез-құлыққа оң көзқараста болады.
Алайда, егер жеке адам заңды ... ... ... ... ... ... конформизмі салдарынан, яғни жүрттың бәрі
сияқты істеймін принципі бойынша бұзбайтын болса, Бұл әлі де оның ... ... бар ... білдірмейді. Сол сияқты жеке адамның немесе
топтың белсенділігін құқықтық мәдениетке ... ... ... және ... өздері қызмет етіп жүрген мақсаттарға зиян келетіндей
етіп пайдалануға болады. ... ... сөз ... ... нұқсан келтіре отырып, қиянат жасауда сирек кездеспейді.
Керісінше, заңсыз әдістерінен ізгі ... ... ... ... ... ... ... оң белсенділік қана жеке адамның немесе
ұжымның жеткілікті құқықтық мәдениетінің құрамдас деп танылуы мүмкін.
Кең мағынасында ... ... ... құқыққа деген нақты
қажеттері (оның ішінде мемлекеттің ... ... ... ... ... ... заң ... прогрессшілдігі және ақырында елдегі
заңдылық пен ... ... ... ... ... ... мәдениетінің
ажырағысыз бөлігі.
Тар мағынасында алғанда қоғамның құқықтық жүйесінің даму ... ... деп ... жөн.
Құқықтық мәдениет қоғам дамуымен ілгері жылжып отыратын, ... ... өтіп ... ... өмірдің щындығы
іріктеп алып отырған құндылықтар мен ... ... ... озық ... ... өлшемдер жүйесі болып табылады.
Құқықтық мәдениет- адамдардың жалпы мәдениетінің бәлігі. Оның ... тән ... ... ... ... ... ... белгілері бар.
Құқықтық мәдениеттің маңызды белгілері.
-Бұл тұлғаның құқықтық дамуының айтарлықтай жоғары деңгейі, Бұл оның жеке
құқықтық ... мен ... ... ... ... болмысқа,
шынайылыққа деген қатынасынан көрініс табады.
-Бұл тарихи дамудың барысында қалыптасқан ең ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші,
ол-адамға ертеңгі күніне сенімді тұрде қарауға ... ... ... жүйесінің тұрақтылығынан; тұлға мемлекет органдарының қызметіне
қатысуға мүмкіндік беретін және озбырлық пен ... ... ... ... ... ... қоғамның барлық құқықтық
институттарының демократиялылығынан көрініс табады;
-Бұл ерекше әлеуметтік құрылым, мәдени ... ... ... бағалауды көрсететін.
Құқықтық мәдениетті ипаттайтын белгілер шын мәнінде құқықтық мәдениеттің
негізгі ... ... және оған тән ... ... ... ... белгілер десекте болатындай.
Құқықтық мәдениет қоғамның бір ... ... ... ... ізін бірі басатын ұрпақтың ... ... ... ... ... құқықтық үрдістің жетілуінің нәтижесі;
материалдық факторлармен, экономикалық ... , жеке ... ... ... ... ... орын ... обьективті-
субьективті әлеуметтік құбылыс. [5]
Құқықтық мәдениеттің обьективтілігі мынадан көрініс табады; -құқықтық
мәдениет мемлекет нысаны, демократия, заңнаманың белгілі бір ... ... және тағы ... ... құбылыстар тұрінде
заттанған қоғам өмірінің экономикалық және ... да ... ... ... ... сипаты-қоғамның, адамдар тобының,
жекелеген адамдардың құқықтық санасының ... ... ... олардың
құқық нормасын сақтап, орындап, пайдалану деңгейін көрсететін ... ... ... ... рөлі ... ... аясымен шектелмейді, Ол тек
санаға ғана емес, сонымен қатар адамдардың жүріс-тұрысына, ... да ... ... Құқықтық мәдениеттің субьективтік жағын
сипаттайтын ... -бұл ... ... бар адамның жеке тұлға
ретінде жинаған құқықтық және ... ... ... ... құқықты бағалауы оның саналы, творчество л ық, мақсатқа сай әрекеті.
Құқықтық мәдениеттің субьективтілігі-құқықтық ... ... ... тән қасиеттер, ерекшеліктер оның субьективтілігінің корінісі
болып табылады.
Құқықтық ... ... тағы да бір ... ... ... ... ... және оның элементтері жатады. Құқықтық
мәдениетің ... ... ... құқық жүйесінен тұратын құрылым
ретінде ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық сипатын құрайтын элементтерді ажыратып
көрету әлі болса теориядан өзінің біркелкі шешімін таба ... жоқ. ... ... ... ... ғалымдар Бұл мәселені терең
талдауға ұмтылған сайын шешуші қиын шиыршықталған ойдың қармауында ... ... өзі ... ... сан ... ... бар құбылыс
екендігін тағы бір рет дәлелдейтіндей. Қанша дегенмен құқықтық ... ... оның ... ... ... ... ашып көрсету
өте қажет. Әйтпесе құқықтық мәдениеттің ... ... ... бағалау мүмкін
емес.
Құқықтық мәдениеттің құрылымы арқылы біз жалпы құқықтық мәдениеттің
тұтас құрылым ретінде қызмет ету мен даму ... ... ... тән ... ... қырларын толық түсінуге мүмкіндік аламыз.
Құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... жасау құқықтық
мәдениеті құратын негізгі элементтерді ажыратуға, осы ... ... ... көрсетуге, сонымен қатар құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... ... жол ... дүрс жол болып
табылады.Құқықтық мәдениеттің құрамын біржақты бағалауға болатын құбылыс
емес, ол ... ... ... ... бар жүйе. Сонымен қатар
құқықтық мәдениеттің ... ... тағы бір ... жағдай
қоғамдағы обьективті және субьективті факторлардың ықыласымен ескеруіміз
қажет. Құқықтық мәдениеттің өзгерісті тез ... ... ... қатарына қүңықтық сананы жатқызуға болады.
Заң ғылымында құқықтық мәдениттің құрылымы мен оның элементтеріне
қатысты әр ... ... бар ... ... болады. Енді оларға
шолу жасап көретін болсақ, Е.В.Аграновская оған: « құқықты, азаматтардың
құқықтарын, ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарды, заңдылықты, құқықтық тәртіпті, заңды мінез-
құлықты » жатқызады. В.А.Бурмистров ... ... ... ... ете ... оның ... «құқық, оның нормалары мен қагидалары,
заңдылық, ... ... ... ... ... ... мен міндеттер, заңды мінез-құлық, құқықтық сана, құқықтық
процедуралар, мемлект пен ... ... ... ... құқықтық
нысандарын» жатқыза отырып оны толықтыра түседі.[7]
Бірақта біздің ойымызша екі ... ... ... ... болмыстың жеке тұстарын құрайтын құбылыстарды алға тартады. Оның
орнына аталған құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... көрсеткенде ойлары жүйелі және жинақы әрі дәлірек болатын
еді. Белгілі ... С.С. ... ... ... ... төрт элементтен: құқықтық сананың, заңдылықтың, заңи ... ... деп ... ... мен А.Р. Ратиновтың көзқарастары бойынша ... ... ... ... ... мемлекеттің билігін көрсететін нормалар жүйесі;
- ... ... яғни ... реттелетін қоғамдық қатынастар
жүйесі;
құқықтық бақылауды, құқықтың жүзеге асырылуы мен ... ... ... ... мен ... ... ... ретінде құқықтық
мекмелер;
құқықтық сана, яғни бүкіл құқықтық болмыстың рухани әрекеттер ... яғни ... сай және ... ... ... ... ... пікірдің соңғы сөзі шындықтан алшақтау жатқандай.
Себебі ... ... ... ... мәдениеттің элементтерінің
қатарына жатпайды. Өйткені құқықтық мәдениет деген ... ... оның ... ... ... ... компоненттер
құрауы қажет.
Біздің ойымызша құқықтық мәдениеттің құрылымына қатысты гылыми
эдебиеттерде әр ... ... ... мен ... саралай
отырып, оны өзіндік тұрғыдан белгілі дәрежеде бағалауга қадамдар жасаған
А.С.Ибраеваның құқықтық ... ... ... ... оң баға
беруге болад. Оның пікірінше құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... қатынас;
заңдылық пен құқықтық тәртіп;
субьектілердің заңды әрекеттері;
мемлекеттік-құқықтық институтар;
заң гылымы;
заң актілері [10]
Біздің ... Бұл ... ... ... ... ашуға өте
жақсы және дұрыс келетін түжырым. Сонымен бірге Бұл пікір көтеріліп отырған
мәселеге қатысты ойлардың дамуының тұтастығын қалыптастыруға ... ... ... өте ... ... ... ... танудағы тагы бір келесі ... оның ... ... ... негізгі қызметерін жатқызуға болады.
Құқықтық мәдениеттің қызметері оның қоғамға шынайы ықпал ... ... ... ... ... ... ... деңгейін, оның
әсер етуін байқай аламыз. ... ... ... ... ... өмір сүруінің басты бағыттары. Осы күнге дейін ... ... ... ... және ... ... қатысты бірбағытты
көзқарастар жүйесі орныға қойған жоқ. Сонымен ... ... ... ... ... ... да әлі ... жеке-жеке құқықтық
мәдениеттің қызыметері талдана қойған жоқ. Бірақта ... оның ... ... ... ... ... ой ... қажет. Біз Бұл жерде
оның толыққанды, терең арнайы зерттелмегені туралы сөз қозғап отырмыз.
Мысалы, құқықтық мәдениет мәселесімен айналысып ... ... ... ... мәдениеттің қызыметтерін саралай келе, төмендегідей
топтарға жіктейді: «құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... ... ... ... яғни азаматтардың
жүріс-тұрысын нормативтік реттелуін қамтамасыз ету бойынша, әлеуметтік-
пайдалы ... ... ... ... ... мен ... ... құқықтық нормалардың құндылықтардың, ... ... ... ... қызметтері; қоғамның, әлеуметтік
топтардың, еңбек ұжымдарының және жеке тұлғаның құқықтық мәдениеттерінің ... ... ... мен ... ... ... ... тәрбиелеу, ақпараттар, коммуникациялар) ; құқықтық талаптарды
адамдардың шынайы мінез-құлығына ... ... ... ... ... ( ... ... жасаушы,
құндылықтық-бағыттаушы)».
Сонымен қатар құқықтық мәдениет теориясының философиялық-методологиялық
мәселелерін арнайы зерттеуші Л.В.Петрованың ... де ... ... өз ... ... талдауға түседі. Әрине ол ... ... ... ... ... ... орын беріп,
қалған қызметтерді осы шеңбердің ішінде қарастыруға тырысады.[]
Егер біз тұлғаның құқықтық ... оның ... ... көріністеріне қысқаша тоқталып өтпейтін болсақ. Онда ... ... ... ... ... тануда және зерттеудегі
дүниетанымдық базалық ұғымы екендігін толық ашып көрете алмаған ... ... ... ... ... ... тудырып, бір жақты
бағаланбай отырған мәселенің бірі осы күнде ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәдениеттің ғылыми
базасын толықтырып, ... ... ... А.П.Семитко, Г.И.Балюк, Н.Л.Гранат, А.Р.Ранов, В.И.Кменская
секілді құқықтық мәдениет теориясының майталмандары бар.
Тұлғаның құқықтық мәдениетінің ... ... мен ... ... ... ... ... т.б жағдайларға байланысты
қарапайым, кәсіби, теориялық деген деңгейлерге ажыратылады.
Қарапайым құқықтық мәдениет деңгейі көбіне - көп ... ... ... ... ... маман емес, бүнымен кәсиби тұргыда айналысып жермеген
қоғам мүшелерінің құқықтық мәдениетінің деңгейі. Әрине Бұл ... тек ... ... оны ... ... ғана ... ... қатар
адамның құқыққа, оның қандай да болса көріністеріне деген терең қүрметтің
ішкі жан ... ... және оны ... ... деген құлықтығын
корсетеді.
Ал кәсіби құқықтық мәдениет заң ... ... тән. ... ... ... полиция қызметкерлерінің т.б жатқызуға
болады. Әрине Бұл ... ... ... кәсиби құқықтық мәдениет
тән десек қателескен болар едік, кәсиби құқықтық мәдениет заңды білу, ... ... ... ... ... ... қызыметінде заңды сақтау,
қүрметеу мен ... ... де осы ... ... ... ықпал
етуден көрініс береді. О л ... ... ... оған ... ілтипатпен қарайтын жеке адамдардың тобына тән құбылыс.
Теориялық құқықтық мәдениетті біз ғылыми қызметкерлер мен оқытушылық
саладағы мамандардан кездестіреміз. ... ... ... ... ... ... ... жетілдіре түсуде үлкен теориялық ұсыныстар
енгізуі ... ... да Бұл өте ... ... ... ... Бұл
бағыттың өкілдері құқықтық мәдениеттің прогресшілдік ... ... оны ... қызыметтер атқарады. Оны өмірінің негізгі
ретінде қабылдайды.
Тұлғадағы құқықтық мәдениеттінің қалыптасу кезеңдерін бөлуге ... ... ... ... ... қалыптасу процесін бастап
кетуде болады. Оның орнығуына қоғамдағы ... ... заң бұзу мен ... ... ... заңдылық пен құқық
тәртіп үлкен әсер ееді. Сонымен қатар мемлекеттегі адам ... ... ... ... өте ... әсер етеді. Бұл кезеңде
тұлғаның құқықтық мәдениеті тұрақты емес ... ... ... ... атлған жағдайлардың ықпалын өзінің бойында өте ... ... ... оның орнығуына себепті жағдай жасайды.
Ал тұрақты құқықтық мәдениет тұлғаның құқықтық мәдениетінің ... ... ... ... Оны тұлғаның құқықтық өмірге оң ықпал етуге
деген құлшынысының пай да болуынан ... ... ... ... ... өз алдына бір кезең деп те
атауға болады. Құқықтық белсенділік тұлғаның құқықтық мәдениетінің ... ... ... терең түсіну мен міндеттерді айқын ... ... ... ... көрінісі.
Құқықтық мәдениеттің бірден-бір негізгі компонентерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәдениеттің
қалыптасуына үлкен ықпал етеді. Құқықтық сана ... кең ... ... ... ... ... сезімдерін, козқарастарын,
ой-пікірлерін білдіретін қоғамдық сананың бір тұрі болып саналады.
Қазақстан Республикасын демократиялық, ... ... ... деп ... ... оның ең ... құндылғы-адам, адам
өмірі, құқығы мен бостандығы деп ерекше атап өтті. Мұның өзі қоғамдағы көп
жақты, көп ... ... ... ... ... ... сана мен құқықтық мәдениеттің маңызының арта түсуіне жол ... ... ... ... тек ... білімді қоғамда ғана
демократияның барлық мүмкіншіліктері жан-жақты ашыла түсетінін ... ... ... жайып көркеюінің басты кепілі-құқықтық
мәдениеттің Жан-жақты дами түсуі. ... ... ... де ... ... әркімнің ойына келгенін істеушілік ... Ол ... ... тәртіппен реттеліп отыратын қоғамдық белсенділік.
Мемлекетіміз өзінің алдына ұзак мерзімге үлкен жоспарлар қойып отырғанын
біз жақсы білеміз. ... 2030 ... Орта ... ... ... Бұл ... еліміздің көркейіп, дамитындығын көрсетеді. Отанымыздың
осындай дәрежеге жеткізетін, оның болашағына ие болып, гүлдендіре түсетін
жастар болып ... ... осы ... ел мен жерге қүрмет корсете білуге қазақ халқының
ғасырлар бойы сақтап келе ... ... мен ... бойына сіңіруге, ғылым мен білімнің соңғы жетістіктерін жетік
меңгерген кәсіпқойлыққа баулуымыз қажет.
Мемлекеттің өркендеуінде табиғи байлық, халық ... ... ... ... ... ... кәсіпқой өз ісінің шебер маманы да үлкен орын ... ... мен ... саласында жеткен жетістіктерін болашақ
ұрпақтың бойына сіңіріп, ұрпақ сабақтастығын басты назарда ұстауымыз қажет.
Сонда ғана біз ... ... ... қатарлы елдердің деңгейіне көтеріле
аламыз.
Қазіргі заманның басты талабы мемлекеттік және халықаралық стандартқа
сай, бәсекеге икемді тұрлі ... жас ... ... ... Бұл ... іс-әрекет. Оның негізіне жалпы азаматтық құндылықтар жүйесінде
даярлығы ол, өзіне қойылатын әлеуметтік-адамгершілік талаптар мен ... ... ... ... тұлғасын қалптастыру. Отансүйгіш,
интернационалдқ езімде тәрбиеленген жастарды қалыптастыру, дүниежүзілік
құқықтық дамудың ... ... қана ... оны өмірде кәсіптік
мүддесіне сай көзқарасын қалыптастырып, ... ... ... тәрбиелеу
жатады. Нарықтық экономикаға өтуге байланысты жаңа заман қажеттілігіне
сай қазіргі ақпараттық және жаңа ... ... өз ... жоғары білікті маман иелерін даярлау құқықтық білім беру және
құқықтық тәрбиемен ... ... ... ісіндегі бір бағыт қана. Еліміздің ертеңі ... ... ... Сондықтан да қазіргі кезден құқықтық мәдениеті жоғары.
Теориялық құқықтық мәдениетті біз ... ... мен ... ... ... Теориялық құқықтық мәдениеттің иелері
Бұл бағытта сонымен қатар жетілдіре түсуде үлкен ... ... ... ... да бұл өте ... болып таблады, көбінесе бұл
бағыттың өкілдері құқықтық ... ... ... ... оны уағыздаушылықта қызыметтер атқарады. Оны өмірінің негізгі
ретінде қабылдайды.
Тұлғадағы құқықтық мәдениеттінің қалыптасу ... ... ... ... ... құқықтық мәдениеті қалыптасу процесін бастап
кетуде болады. Оның орнығуына ... ... ... заң бұзу мен ... ісіндегі тұрақтылық, заңдылық пен құқық
тәртіп үлкен әсер ееді. Сонымен қатар ... адам ... ... ... ... өте ... әсер ... Бұл кезеңде
тұлғаның құқықтық ... ... емес ... орнығу жағдайында
болғандықтан жоғарыда атлған жағдайлардың ықпалын өзінің бойында өте ... ... ... оның ... себепті жағдай жасайды.
Ал тұрақты құқықтық мәдениет тұлғаның құқықтық мәдениетінің орныққан,
терең тамыр жайған кезеңі. Оны ... ... ... оң ықпал етуге
деген құлшынысының пай да болуынан көруге ... ... ... ... өз ... бір ... деп те ... Құқықтық белсенділік тұлғаның құқықтық мәдениетінің шыны. Құқықтық
беленділік мақсатты терең ... мен ... ... және ... ... ... ... мәдениеттің бірден-бір негізгі компонентерінің бірі олардың
құқықтық санасы болып табылады. Құқықтық санна ... ... ... ... ықпал етеді. Құқықтық сана дегеніміз-қоғамда кең етек
жайған адамдардың құқықтық құбылыстарға ... ... ... ... ... ... бір тұрі болып саналады.
1.3 Құқықтық тәбие берудің нысандары мен әдістері
Жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру мен ісөтеру ісінде ... ... ... ... ... тәрбие жастардың құқық негіздерін,
мемлекетіміздің құқықтық жүйесінің сипаты туралы түсініктер мен құқыққа
деген ... ... ... ... ... ... ... Жастарға құқықтық тәрбие беру ісі қай қоғамда, қай
кезеңде болмасын ... ... ... ... белгілі. Өйткені
құқықтық тәрбие арқылы біз ... ... ... ... ... ... ... аламыз. Құқықтық тәрбиенің қазіргі кезде қаншама уақыт
сынынан өткен мол ... ... ... ... ... жамандасақ
та тәрбие ісін осы уақытта көп ... ... ... қолдау көрсетілген
болатын.
Жалпы құқықтық тәрбие берудің, жалпы құқықтық тәрбие берудің нысандарын
әртұрлі негіздер бойынша жіктеуге болады. Құқықтық ... ... ... ... асыратын құрылымдардың ерекшеліктеріне байлансты:
оқу орындарының әкімшіліктері және ұжымы жүргізетін ... ... ... жүргізетін құқықтық тәрбие (полиция, әділет органдары,
прокуратура ... ... ... ... ... Отбасындағы және қатар-қүрбылары арасындағы құқықтық тәрбие;
Жастарды қамту аясына қатысты құқықтық тәрбие:
ұжымдық
ұжымдық-жеке
жеке болып ажыратлады.
Сонымен қатар құқықтық тәрбиенің ... ... оның ... және
сипатына байланысты құқықтық тәрбиені мынадай нысандарға бөлуге ... ... ... ... ... ... туралы білімдердің жүйесін тарату
құқықтық үгіт-насихат
жастарды құқықтық тәжірибеге тарту
жеке құқықтық тәрбие
Жастардың арасындағы құқықтық тәрбиені ... да ... ... мен ... бөлуге болады. Сөзімізді құқықтық тәрбие берудің
ерекше ... бірі ... ... ... ... жөн ... білім беру арқылы жастардың бойында ... және ... ... және оның ... ... алатын орны мен ролі турлы
мәліметтерді қалыптастыра аламыз. Жастарға құқықтық білім беруді белгілі
теорялық маңызы бар ... ... ... ... ... ... Бұл мәселеде жастардың құқықтық мәдениетімен айналысушы ғалымдардың
бірі С.М.Ходыревскийдің өзіндік ерекше пікірі бар. Енді өз оның ... ... чем ... человек приступит к изучению ... правил, закрепленных
в изданных государством законах он должен уже ... ... ... ... ... ... ... между людьми, усвоить
множество правил ... не ... ... но ... в ... Речь идет о политическом и нравственном сознании, формирование
которого предшествует правосознанию, об ... ... ... как ... ... ... долг, совесть, достоинство
человека. Помочь молодежи в этом - ... ... ... жас ... ... сауатыныц болганы және адамгершілік
ұстанымдарын бойына сіңіргені өте орынды. ... ... ... ... ... ... оның ... әрі кезегімен жүргізілуіне
көңіл бөлген дұрыс. Сонда ғана ... ... ... тәрбиенің
нәтижелері көрінеді. Бұл ойымызды кеңестік кезеңде құқықтық ... ... ... ... ... ... бірі
В.В.Оксатный былай дейді: « Для того, чтобы правовое ... ... ... ... необходимо соблюдать
«преемственность» на всех этапах обучения, учитывать первоначальную ... ... ... ... ... в ... техникуме
(колледже б.с. вузе следует планировать так, чтобы не допускать наслоения»
единообразной информации, чтобы вновь ... ... их ... ... ... а главное - существенно углубляли знания,
полученные на предыдущих. ... ... ... ... ... ... ... правового обучения учащейся
молодежи на основе его последовательного усложнения, ... ... ... правовой информации».
Жастарға құқықтық тәрбие беру барысында сонымен қатар қоғам мүшелерінің
Бұл категориясының өзіндік психологиялық ... де ... ... өте ... ... еді. ... ... санасының өзіндік
ерекшеліктері бар. Оны біз жогарыдағы ... ... ... сөз ... ... ... қай қырынан зерттемесе де ғылымдардың көпшілігі
осы мәселені атап кете ... ... беру ... ... ... ... ... атқаратын қызметкер бар. Отбасында жүйелі бомаса да ... ... жас ... ... ... әр қырын сөз ететін қызықты мағлүматарды бойына сіңіріп
отырады. Әрине отбасында адамгершілік-этикалық ... ... ... кең ... ... Егер ... ... болса, жолдан қалай өту
керек екендігін, жол ережесінің кейбір ... ... ... тәрбиенің басталар жері мектеп қабырғасы.
Құқықтық білім беруде мектептің атқаратын ролі айрықша. ... ... ... да, әрі ... ... ... болып қалыптасуы үшін
мектеп аса жауапты міндеттерді мойына ... ... ... Бұл ... ... ... қоғам мүшелерінің саясиқұқықтық білімдерін жетілдіру
қажеттігі, олардың өз азаматын құқықтары мен міндеттерін білуге ... , ... ... ... мен ... ... ... т.б
өткір мәселелер тұр. Жастарға кең көлемде құқықтық білім бере ... ... іс ... қолдана білуге үйретудің маңызы зор. Қазіргі кезде
бастауыш мектеп оқушыларына арналған « Табиғат ... ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып
оқушыларына « Азаматтану» пәні енгізіліп, оқытылуда.
Құқықтық ... ... ... те тек ... сөз ... ғана емес,
адамның сезім дүниесіне әсер ететіндей тұрғыда әртұрлі үйірмелер, клубтар,
оқушылардың ғылыми ... ... ... сүйеніп беру өзінің
тиімділігін көрсетуде.
Мектеп қабырғасында әбір оқушы құқықтық ... ... адам ... адамзаттың құқықтық білім мен біліктілікті меңгереді, кейін
келе арнайы оқу орндарында және жоғары білім жүйесінде, ... ... ... ... ... ... мектеп қабырғасында құқық негіздеріне көп ... ... ... ... ... оны ... т.б. мамандық
иелері жүргізеді. Сонымен қатар мектептердегі ... ... ... көлемі де мардымсыз. Оқушыларға құқық негіздерінің қажетті мөлшердегі
материалдарын толық беруге мүмкіндік бермеуде. Сонымен ... ... ... ... ... ісінде жаңа методологиялық базаның
қажет екендігі өте айқын сезілуде. Қазір Бұл пәнің ... ... ... өздерінің ісіне деген ұқыптылығына тәуелді болып отыр. Бұл білім
берудің мемлекеттік қалыптарының ең ... ... ... де ... ... ... ... отрған түсінікті де. Сол үшін де Бұл
бағытта тың ... мен жаңа ... ... айқын. Әрине
қазіргі кезде Бұл мәселеге мемлекет тарапынан арнайы ... ... ... экономика негіздерін оқытатын арнайы маман дандырылған
мүғалімдер әзірленуде. Бұл бағытағы қордаланған мәселелерді ... ... бірі десе ... ... ... ... пәнін оқыту барысында оқушыларға ҚР
Конститутциясы мен ... ... ... ... ... ... тырысу қажет. Конститутция мен заңдардың қоғамның өркениетті
дамуға бет алғандығының көрінісі екендігінің және оның ... адам ... ... ... ... ... ... өмірдегі
кездесетін жағдайларды мысалға ала отырып жеткізген дұрыс. Сонымен ... ... ... өздерінің құқықтыра ... ... ... ... ... жүзеге асыру керек
екендігін түсіндіріп отыру қажет.
Тағы бір ескеретін жағдай оқушылардың құқықтық мәдениеті басқа пәндерді
кірістіре ... ... ... ... ... ... бағдарламасының
мәселелерін кіргізуге болады, ол Қазақстан тарихының ... ... ... мен ... ... кезеңдерін, география
мен табиғаттануда - экология құқығына ... ... ... отырып
қарастыру өте орынды болар еді.
Мектеп оқушыларына құқық ... ... ... құқықпен
міндеттердің бірлікте болатындығын, құқықсыз міндет, ... ... ... өте ... Бұл ... А. И.Долгова былай
дейді: « құқықтық нормаларды сақтаудың қажеттілігі мен мақсатқа лайықтылығы
деген сенімді қалыптастыру өте маңызды. ... ... ... ... ... ... ... адамдардың құқықтары мен қадір-
қасиетін кемсітудің қандай зиян ... ... ... мен ... қылмыстылық қол сүғушылықтан қоргайтындығын,
үғынып түсінуі маңызды болып табылады» []
Жоғарыда айтқанымыздай мектеп ... ... орны ... орай ... ... ... ... мүғалімнің атқаратын ролі
мен алатын орнын өте төмендеп кеткендігін айтуда. Ал ... ... ... мен ... қасиеттерінің арқасында жинаған беделі болуы
керек. Мүғалімнің негізгі ... бірі тек ... ... беру ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағынан алғанда оны оқушының бойынша
күнделікті қарапайым ... ... ... ... ... Сон да ғана
жасөспірім өзінің әрекетін және басқалардың әрекетінің заңға ... ... ... тез ... ... ... ... қалыптастыру өте күрделі тәрбиелік
шаралардың жүйелі жүргізілуін қажет ... Яғни ... ... таныстырудан бастап, олардың құқықтық санасын ... ... ... ... ... ... ... және
мораль нормаларына сәйкес атқаруды дағдыга айналдыруға дейінгі бірімен-бірі
байланысты ... ... ... ... ... берудің жаңа ұлттық үлгілерін қарастыру
бағытталған іс-шаралар жаңа ұсыныстар мен іс-қимылдарды жүзеге ... ... ... ... бұл бағытта белгілі жоспарлар жасалып,
атқарылып шаралар да белгіленуде. ... ... ... ... Білім және ғылым министрлігі бірлесе отырып жалпы білім беретін
мектептерде құқықтануды ... ... ... іске асыру бойынша көптеген
шаралар жоспарлады. Бірақ, ... ... ... республика мектептері
бекітілген багдарламалардың, оқулықтардың және ... оқу ... ... қажетті дәрежеде оқытуға кіріскен жоқ.
Жаң жүйе бойынша құқықтық білімді оқыту құқықтану пәнін ... ... ... ... әрі ... салалары бойынша кәсіптік
мектептердің 10-11 сыныптарынан оқытылуы ... ... ... ... ... орта және ... ... ең қажетті салаларын
оқыту болып табылады. ҚР-сының кәсіптік мектептерінде жаңа жүйе ... ... ... ... ... тұрады.
Құқықтану пәнінің материалдары бірінші сатыда «Адам. Қоғам. Құқық»
курсында ұсынылады. 9- шы сыныпта құқық туралы жалпы ұғыммен ... ... ... және ... ... ... туралы
мағлүматтар алады. Құқықтануды оқудың екінші сатысында пән екі ... ... ... ... ... ... үшін ... аптасына 1 сағат, 10 сыныпта барлығы 34 сағат.
Бағдарламаның екінші нүсқасы ... ... ... және 11 -ші ... ... ... негіздерін оқытуға
арналған, әрбір сыныпта көлемі 34 ... 68 ... ... ... құқық салаларын оқыту басқа бағыттағы мектептерге
қарағанда терең және кеңінен оқытылады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... тек ... мен
оқытушылардың өздерінің жеке белсенділігіне және шығармашылық үшқыр
ойлылығына арқа ... ... ... ... ... ... облыстары мен аудаңдарынан кездестіруге болады. ... ... «Заң және ... ұйымы үлкен жұмыс жүргізіп келеді. Мұнда
құқықтық тақырыпқа заң орындарының жауапты қызметкерлері мен ... ... ... ... ... ... ... қоғам,заң
ұйымының жұмысы ерекше аударады.[]
«Заң мемлекет мүддесін қорғау жолында» деген ... ... ... Оқылған лекциялар мен әңгіме - сүхбаттарда «Отбасы ... ... ... ... және ... ... ... арқылы
лекторлар өз ойларын нақтылы фактірлермен дәлелдеп отырады. Мысалы, Ленинск
ауданындағы № 138 мектепте ... және ... «Жас ... және заң» деп
аталатын ауызша ... ... ... бай, ... ... ... кештерге еңбек және соғыс ардагерлері, аудандық сот және
прокуратура қызметкерлері қатысты. ... ... ... ісі», «Қатыгездік», «Қылмыс ізімен» т.б. көркем фильмдер
тыңдаушылардың назарына ұсынылды.[]
Кезінде Алматы қаласындағы педагогика білімін ... және ... ... тәрбие бөлімінің меңгерушісі А.Демеуова да өз бетінше ... ... ... ... ... бағдарлама қүрып оны жүзеге
асыруға талпынғанын болатын.
Әрине бүның барлығы өте орынды жүргізіліп жатқан оң ... ... ... ... ұйымдастыра отырып жасаған мектептерде
құқықтық білімді берудің бірегей стандарттарын жасау ... ... ... ... ... ... ... қатар
оқушыларды отан сүйгіштікке оған деген қүрметке және ... ... ... ... ... ... да ... өте дұрыс
болған болар еді.
Құқықтық білімді одан үзбей жоғары оқу ... ... ... ... оқу ... құқықтық білімді қалыптастыруда білім берудің
мына қағидаттарын негізге алуға тиістіміз:
Білім берудің іргелілігі;
Білім берудің жан-жақтылығы;
Білім берудің ұлттық мүддеге сай ... ... ... ... ... жеке ... ... жоғары білім берудің ұлттық үлгісінің құрамдас бөлігі ретінде қаралуы
тиіс. Осы салада оқытудың тұрлері мен әдістерін түгел пайдалану ... Бұл ... ... ... құру жағдайында білім берудің барлық
кезеңінде үздіксіз құқықтық даярлық ... ... заң ... ... ... күттірмейтін шараларды талап етеді.
Студенттердің бойында құқықтық мәдениет негіздерін қалау, құқықтық сана
мен заңды қастерлеу ... ... ... ... ... ... ұлттың өркендеуі басты, ... үш ... ... жаңа ... жаңалықтарды игеру*білім мен ғылымның дәреже және
қоғам мүшелерінің арнаулы кәсіптік ... ... - ... ... ... ... және ... сақтау мен жеткізудің ең маңызды мәдени институттардың бірі.
Кез келген ... ... ... ... және моральдық құндылықтар
жасаушы болып табылады. Дүнеижүзілік ... беру ... ... кездерде
екі қарама-қайшы, бір-бірімен тығыз байланысты ағым пай да ... ... ... өмір ... білімнің рөлі өсуде. Екіншіден - қаржылық
қамтамасыз етудің бір жағынан тапшылығы ... ... және ... ... ... адам ... қорғаудың және жалпы азаматтық ... ... емес ... шешуге қабілетті жоғары мамандан-
дырылған және мәдениетті, жауапты және шығармашыл заңгер ... ... ... ... реформалудың стратегиялық міндеті шығармашыл жеке
тұлғаның қалыптасуына бағытталған., «Барлығы үшін білім моделінен», «Таңдау
бойынша білім моделіне», «Өмірлік ... ... ... бойы ... ... ... өтуден, жаңа ұлттық моделді дамытудан көрінеді. Заң
білімі жүйесін дамытудың ең маңызды факторы ... ... ... заң ... ... ... ... әрекет етуші факторы
болу үшін мемлекеттегі жоғарғы заң білімінің барлық жүйесін ... ... ... ... заң ... мемлекттік стандартқа
жақындату, батыл тұрде оқытудың жаңа әдістемесін енгізу, оқу ... ... ... Сондай-ақ жүріп жатқан және болашақ
әлеуметтік және экономикалық қайта құрулары анағүрлым маңызды әсер ... ... ... ... ... және ... ... шет тілдерін білуге талап өте жоғары деңгейде болуы керек.
Заңгерлер үшін арнаулы шет тілі курсын ... қол ... ... үшін Бұл ... келеді, себебі біздің еліміздің азаматтарының
сыртқы экономикалық іскерлік ... ... ... ... ... моделдердің тез арада тарауына да ... Заң ... ... ... ... ... « үсақ» нәрсеге дейін, қандай ... ... ... ... санының азаюына немесе көбеюіне, сабаққа қатысудың
әртұрлі режимдері ... оқу ... ... пәндерді таңдау
мүмкіндігінің пайда болуына, курстарды қайта жазу және ... ... және т.б. ... бөлінуге тиіс.
Ерекше атап өтетін нәрсе заң пәндерін оқытудың әдістерін, кеңейту
қажеттілігі және ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы түбірлі өзгерістер, өткір әлеуметтік
дифференция, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... оның ... мәдениетінің
қалыптасуына принципиальды жада жағдай жасады.
Егер де біз құқықтық мемлекет қүрғымыз келсе, оның ... ... және өз ... дами ... индивид болып табылса, онда біз елеулі
білім ... ... ... ... ... ... жоғарғы білім жүйесінде қолданылып ... ... ... ... ... және өз бетінше адам өмірінің бостандығы үшін
күресе алмайтын заңгер-догматты тәрбиелеуге бағытталған.
Біздің қоғамның жаңа ... ... өтуі ... ... ... ... және әдісіне қатысты өзгерістерді талап етеді. Қазіргі
кезде жоғарғы білім жүйесінде оқытушылардың көпшілігі ... ... ... ... ... оның қорытындысы, лекторды тыңдаушылр үндемей,
қайтарымсыз тыңдайды және оның ... ... ... ... ... шындықты баяндайтын адам жағдайында болады.
Қазіргі кезде ешқандай ішінара немесе тіпті толық курстарды қайта
қарау, оларға ... оқу ... ... көбейту немесе азайту, ... ... ... және ... ... ... шаралар заң
білімі жүйесінің жағдайын ... ... ... егер ... ... ... ... догматикалық әдістің билік етуі
үстемдік ететін болса, онда ... ... оң ... бетбүрыстар
жасалмайтыны анық.
Құқықтық мемлекетте студенттің мәдениеті құқықтық ... ... және ... ... ... ... байланысты
жоғарғы заң білімінің жүйесі оқтудың дамыту әдісіне негізделуге ... ... ... ... ... студенттің рұқсат етілген
педагогикалық және ... ... ... ... ... ... ақиқатты өз бетінше іздестіруге және өзіндік пікірді
қалыптастыруға ұмтылуын қамтамассыз ету.
Жалпыға ... ... ... ... ... насихат пен
азаматтарға құқықтық тәрбие беру жүйесі. Жалпыға бірдей құқықтық ... және ... ... ... ... Жалпыға бірдей құқықтық
окудың принциптері:
Халыкты жаппай қамту;
Жүйелілік
Үздіксіздік
Құқықтық білім алуға мүдделілік және оны алу ... ... ... ... мемлекеттің міндеті;
Дербестік (тұрлі санаттағы азаматтардын жасы, кәсібі және баска да
ерекшеліктерін ескеру ... ... ... ... ... ... ... де жастардың бойына
сіңіруіміз керек. ... ... ... ... теле ... аркылы
құқықтық білімді өте бір ерекше каркынмен насихаттау керек. Әрине қазіргі
кезде елімізде «Хабар» ... ... , « Заң және ... ... ... Еліміздің құқықтық кайта күрулар ісіндегі ... мен ... ой ... ... ... өте орынды болар еді. Жастардың жас ... ... ... ... ... ... ететін жаңа теле, көркем
фильмдер түсіріп, оны көрсетуді қолға алу керек.
Жастар еңбек ететін ... мен ... ... оку орындарында
жастардың арасындағы құқықтық үгіт-насихатты жүйелі, негізді жүргізетін күн
туғандай. Сонымен катар жастарды құқық корғау органдарының ... ... ... нығайту ісіне тартудың нысандарын жетілдіру керек.
Қажетті жағдайларда қаржлык ынталандыру да шараларын колданған ... ... ... ... заң ... ... аркасында қолға
алынуда. Мысалы, аталған оку ... ... ... ... ... ... атты көмекшілер жүйесі өмірге жолдама алуда.
Жастарға құқықтық тәрбие берудің тікелей міндеті оларды адамгершілікке
және құқықтық ... жат ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктерін зерттей келіп,
біздің байқағанымыз, олардың оғаш қылык ... зан ... ... білмегендігі немесе одан бейхабар болуы. Сонымен қатар жан-жакты
ағылып жатқан әлемдік идеялогияның әсерінің күштілігі. Бүдан құқықтық ... ... ... ... ... ... негізін, демокатиялык
заңдылықты және құқық тәртібін одан әрі нығайтудың басты тұрлерінін бірі
болып табылады. Қоғамдык ... ... ... ... ... заңдарды әрбір азамат білуі тиіс.
Қазіргі кезеңдегі өмірдің басты талабы заңдылыкты нығайту және ... ... ... да ... ... ... ... тиісті тұрде
орындау үшін ең алдымен оның мазмұнын жалпылама болса да білу керек.
Жастарға құқықтық тәрбие ... ... ... әдісі. Жастар
бойында заңға және құқық нормаларына деген сенімді қалыптастыра.
1 ҚҰҚЫҚТЫҚ НИГИЛИЗМНІҢ ҰҒЫМЫ МЕН МӘНІ
1.1 ... ... ... мен оның ... ... ... тілінен аударғанда- ештеме) кең мағынада -көпшілік
макұлдаган кұндылыктарды, идеяларды, мораль нормаларын, ... ... т.б. ... ... ... ... ғылыми айналымга неміс философы, жазушы Фридрих-Генри
Якоби енгізген болатын. Сонымен катар, ... ... ... Хайдегердің, Маркузенің және т.б ... ... ... ... ... ... ... мағынада колданып, оны
дәстұрлі-коғамдық идеялардың ... мен ... ... деп ... Өзі өмір ... кезеңдегі буржуазиялық шынайылык пен
мәдениетке деген оның ... сыны ... ... үміт үзу ... мұны ... көрінісі деп санады.[25] Ал У.О.Шпенглер
болса нигилизмді «сананың картайган нысанын» елестететін кезеңді ... ... ... ... ... ... ... ретінде
колданады. Оның пайымдауынша «нигилизм» еуропалық емес баска да халыктардың
мәдениетінде дамудың ең ... ... ягни ... ... ... сөзсіз орын алады.[26] М.Хайдеггер нигилизмді, соның ішінде
құқықтық нигилизімді элемдік апатка ... ... ... ... негізгі магистралды қозғалыс деп санады.[27]
«Нигилизм» сөзі жалпы және кең ... ... ... ... ... сөз корында да кеңінен колданады. Ол ... ... ... ... мен ... тәжірибенің
саласына карай - өнегелілік, құқықтық, саяси, идеялогиялық, діни және т.б
болуы ... ... ... тән ... ... - ол ... ... бірак кез-келген жоққа ... ... деп ... ... ... ... мойындамау» үгымының мағынасы
«нигилизм» ұгымынан кеңірек. ... ... ... адам ... ... ... тән касиет, онсыз даму, алға ... ... [28] ... мен оның ... ... белгілі бір деңгейдегі білімге кол жеткізіп
онымен қанағаттанбаса , онда ол ... ... ... кұбылыстарды кайта карастыра отырып ... ... ... ... ... жаңа буын ... бойы жинакталған саналы ойлардан
казіргі таңдағы ... ... ... кажеттіліктерін қанағаттандыруга
кажетті тұтастарын таңдап алады. Қол жеткізген нәтижелердің ... ... оның ... ... білудің аяқталғанын жоққа шығару
- ізденуші субьект ретіндегі адам ... ... ... ... ... ... нысаны. Сондыктан бірдемені жоққа шығарып,
мойындамағандардың барлығын ... деп ... ... ... ... ... мәнін жоғалтып, мағынасы кеңірек «жоққа шығару,
мойындамау» ... ... ... ... ... мен белгілерін анықтауды А.И Новикованын
еңбектерінен ... ... Ол оның ... белгілерін атап
көрсетеді:
Біріншіден, дүниені нигилистік тұргыдан танып-білуге - ... ... ... ... ... ... ... шектен тыс
күдіктену тән. Онда жоққа шығарып, ... ... ... ... ... белгісі жоққа шығарып, мойындамау фактісінің болуы
емес, жоққа шығарып, ... ... оның ... ... ... ... табылады.
Екіншіден, субьективтіліктің ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қауымының ұжымдық мүдделерін мойындамайтын жеке адам
тұргысынан шынайылыктың бағалануы.
Үшіншіден, шынайылыкка қарсы күресте ескірген әлеуметтік және ... ең ... ... пайдаланылуы;
Төртінщіден, позитивті бағдарламалардың элсіздігі мен Бұлыңғырлығы.
Мұндай бағдарлама не жоққтың ... не ... ... болады.
Бесіншіден, өтпелі сипатта болуы. Нигилистік сана бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайында туындайды.[29]
Құқықтық нигилизм әлеуметтік нигилизмнің бір тұрі болып табылады. Бұл
сипаттама кұкықтың сананың ... ягни оның ... ... ... ... ... және т.б. ... нигилизм ұғымы мәселелерінің аз зерттелгендігіне карамастан,
қазіргі таңдағы ғалым-заңгерлер бұл ұғымды аныктауга талпыныс жасауда.
Мәселен, Н.Л.Туманов, Г.Н.Колоколова құктык ... ... ... ... шығарып, мойындамайтын және қоғамдык -саяси ойдың бағыты
оны қоғамдык катынастарды ... ең аз ... ... ... В.В.Лазерев болса кү-ктық нигилизмді - «күктың әлеуметтік және
тұлғалық құндылықтарын, шығарып, мойындамайтын қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... ұғым ... әлеуметтік нигилизмнің бір тұрі
-деп санайды Н.И.Матузов,- оның мәні - ... ... ... жалпы терістеу-мойындамаушылык, құрметтемеушілік қатынаста болуы,
ал оның себептері, түп ... ... ... ... шырмауынан шыға алмауда, артта ... ... ... кұктық тәрбиесіздігінде. Осындай құқықка қарсы ұстанымдар мен
стереотиптер ... сана мен ... ... элементі, белгісі,
қасиеті ....мәдениеттің, салт-дәстұрдің, күш қолданудың ... ... ... ... ... нигилизмді «біріңғай негативті,
жағымсыз кұбылыс ретіндегі құқыкты, заңды, ... пен ... ... - деп ... ... ... «кү-қықтык нигилизм-Бұл құқық пен заңға қатысты
теріс, негативті мойындамаушылыкка негізделген құқықтық сананың тұрі» [38]
Құқықтық нигилизмді ... ... ... ... ... ... ... - «құкықтык нигилизмнің мәні-құқықтық рөлін
мойындамау, субьектілердің заңды мінез-кұлығына жаратпаушылықпен қарау. Ал
Бұл тұрлі кұкық бұзушылықтардың ... орын ... ... ортасы болып
табылады»,-деп атап көрсетеді. [39]
«Құқыктық нигилизм құкықтық мәдениетке қарама-қарсы кұбылыс екендігі
туралы ... ... де ... ... Ол ... ... ... әртұрлі нысандарын атап көрсетеді. Құқықтық
нигилизм -Бұл ... ... те ... ... ... жоққа
шығарып, мойындамау мәні ... ... ... ... ... ... ... де мойындамау дегенді де білдіреді. [92]
А.С.Ибраева мен Н.С.Ибраев құқықтық ... - ... пен ... ... ... ескермеу немесе олардың реттеушілік, әлеуметтік
рөлін бағаламаушылықтан көрініс табатын құқықтық мәдениеттің қарама-қарсы
ұғымы. Құқықтық нигилизм құқықтың әлеуметтік және ... ... ... ... және қоғамдық катынастарды реттеудің ең нашар
жетілген құралы деп[40] санайтын ... ... ... ... ... ... ... бір тұрі (элементі), сонымен
катар тұлғаның, қоғамның кұкықтык ... мен ... ... маңызды
элементі,- деп жазады В.Григорьев,-оның мәні - заңға және тұтастай ... ... пен ... ... келтірілген анықтамаларга шолу жасай отырып аталған ... бір ... ... ... Ол - ... ... шығарып, мойындамау.
Бірақ та құқық теориясында кұқыктың бір мағыналы анықтамасы жок- құқық
ұғымы төңірегіндегі ... бес ... ягни ... социологиялык,
табиғи-құқықтық, психологиялык, синтездік тұжырымдама-бағыттың қалыптасуына
бастама болды.
Құкықты нормативті тұргыдан түсіну кеңестік заңи эдебиеттерде әртұрлі
тұрде кеңінен ... ... - Бұл ... ... бір ... білдіріп, қамтамасыз ететін жалпыға ... ... ... жиынтыгы» [42]
Нормативтік бағыттың өкілдері қолданыстагы құқық нормаларын-заңнаманы
және т.б актілерді ең маңызды деп ... ... ... ... ... ... ... мемлекттің бекітіп тұрмыс ... ... ... табылады.
Мұндағы басын ашып алатын жағдайлардың біреуі-кұкықты менмендікпен,
тәкаппарлыкпен, менсінбей-елемеушілікпен, өзін ... ... ... ... оны негізгі, іргелі идеялар ретін емес,
адамзат кұндылықтарының ... ... ... ... ретінде
бағалануы. Ал бұл өз кезегінде коғамның өркениеттілігінің деңгейін, оның
рухының, әлеуметтік сезімдерінің, ... ой ... ... қоғамдағы маңызды ... ... ... ... оның ... ... сенбеушілік, табанды
тұрдегі теріс үғынушылык - бұл ... ... ... ... «кұктық нигилизм қоғамның немесе жеке адамдардың
санасындағы құқықка деген менсінбей-елемеушіліктің немесе баска да ... ... ... ... мен ... ... нәтижелерге құқықтық емес құралдар мен кол жеткізу немесе олардың
тәжірибеде барынша ... ... ... ... ... ... Бұл
құқықтық ережелермен бірдейліліктің болмауымен, оларды тек коркудың
нәтижесінде ғана ... ... ... ғана ... ... [33]
В.К.Бабаевтің, Р.К.Русиновтың және А.П.Семитконың аталған күбылысқа
қатысты пікірлері - «кұктық мәдениетке карама-қайшы ұғым ... ... ... яғни ... ... және қоғамдык катынастардың
ұйымдастырылуының құқықтық нысандарына деген ... ... - деп бір ... ... ... пайымдауынша кұктық нигилизм «біріншіден, құқықтық
сананың белгілі бір ... ... ... ... бұл ... және ... талаптарына өткір сынмен, жоққа шығарып,
мойындамаумен карайтын ... ... ... және ... ... ... ... және оған қарама-қарсы заңдылык - Бұл
тек қоғам өмірінің рухани аясы, құқықтық сананың аясы ғана ... ... Бұл ... ... бір ... ... сипаттамасы. Ал, коғамның
бұл жағдайы - психологиялык емес, әлеуметтік сипатта». [35]
Г.В.Назаренко құқықтық нигилизмнің бірнеше аныктамасын береді. «құқықтық
нигилизм -бұл ... ... ... Ол ... ... шығарып,
мойындамау позитивті құқықтағы ... ... ... ... ... - ... ... болуы мүмкін жалгыз әрі максатка ... ... ... деп, ... ... ... ... көзден
таса калдырып, назарга алмайды.
«Құқықтық нигилизм- бұл құқықты жоққа шығарып, оның күші мен ... ... ... ... кемшілігі. Мұндай кемшілігі бар
субьектілер тек зорлық-зомбылыкка ғана бағынып, ... ... ... да ... ... актілерін жоққа шығарып, мойындамау..
Социологиялык бағыт XIX екінші жартысында ... ... ... Бұл ... ... бойынша кұқыктың бастауы
заңдарда емес, қоғамның өзінде. Құқыкты абстрактілі ... ... ... іс-жүзіндегі, шынайы тәртіп, нақты құқықтық катынастар жүйесі
ретінде түсіну кажет. ... ... ... пен ... ... ... кұралатын құқықтың бір-бірінен елеулі тұрде өзгешелігі
болуы мүмкін.
Бұл бағытты жактаушылардың пайымдауынша шынайы ... ... ... ... ... ... ғана құқык деп санауга болады, ... ... ... ... ... Бұл қайнар көзі қоғам болып
табылатын кұкықтык катынастардан туындайдын құқық нормаларын жоққа шығарып,
мойындамау. Бұл құқықтық катынастың өзін де мойындамауды ... ... ... ... ... ... адамдар арасындағы
қатынастардың идеалды (мінсіз) тәртібі болатындығын ... Бұл ... ... ... оны ... құқық деп атайды. Бұл бағыттың
пікірінше мемлекеттің заңдары идеалды, яғни ... ... ... ... ... әрі ... болып табылады. Олай ... ... ... ... нигилизм - бұл ең ... ... ... ... әділеттілікті, кұндылыктардың
обьективтік тәртібін бейнелейтін ... мен ... ... шығарып,
мойындамау.
Табиғи-құқықтық тұжырымдаманың жалпы бастауларына құқық, пен заңның
ерекшелігі түжырымдамасы ... ... ... ... ... ... ягни ... мүшелерінің басым көпшілігінің мүдделерін
қанағаттандыратын заңдарды жокқа шығарып, мойындамауды да ... ... ... ... мемлекетпен бекітіліп шығарылған «ресми
құкықпен» қатар ерекше психологиялык жағдайлар ... ... ... ... ... карастырады. Бұл бағыт кұқыкты негізгі кайнар
көзі жекелік, топтык және коғамдык сана болып ... ... ... ... ... психологиялык мектебі тұргысындағы құқықтық
нигилизм - Бұл кайнар көзі кұкықтық сана болып табылатын құқық ... ... ... ... ... ... ... бағытының пікірінше
кұкықтык нигилизм - бұл көп қырлы құбылыс ... ... ... ... ... тұжырымдама құқықты жан-жакты тұрғыдан карастырудың
кажеттігін алға тартады. Жогарыда аталған төрт ... өз ... ... ... көп ... кұбылыс ретіндегі кұқыкты жалпы анықтауга кажетті
кұрамдас ... ... ... ... кұкықтың әртұрлі мектептерінін болуы ... ... да ... аныктамасының болуын түсіндіреді, ... ... ... тән кайнар көздері, көрініс ... ... ... ... ... Қазіргі таңдағы құқықты түсіну тұрғысынан синтездік
түжырымдама ең дұрысы деп ... ... ол ... ... ... ... ... барлық маңызды көріністерін карастыруға бағытталған және оны
көп кырлы құбылыс ретінде мойындайды.
Құқыктық нигилизмді онымен ұксас құқықты ... алу, ... ... ... ... ... ажырата білу кажет.
Сынға алу-Бұл өз пікірін білдіру өнері. Бұл тексеру, бағалау кабілеті,
адамды ... мен ... ... ... ... маңызды
кабілеттерінің бірі.[44] Сынға алу-бұл бір нәрсе туралы мәліметтерді жоққа
шығарып, мойындамайтын ... ... ... ... карасак, қү-қықтық нигилизмде де, сынға алуда да - «жоққа шығарып
мойындамау» орын алып отыр. Бұл екі ұғымның бір-бірінен ... ... ... прогрессивті құқықтық ойларды нормалар мен ... ... ... ал ... алу ең ... ... ойларды,
нормаларды, консервативті құқықтық әрекеттерді, ... ... ... ... ... бағытталады. Егер құқықтық
нигилизм қоғамның кұкықтық бастауларына зиян келтіріп, ... ... ... ... ... алу ... құкықтық жүйені жетілдіруге
бағытталады, әлеуметтік кұкықтык дамудың ... ... ... Алайда
өмірде кейде керісінше де ... ... ... ... ... құқықтық жүйеге қатысты орынсыз, негізсіз сындары өте жғымсыз
әлеуметтік-құқықтық салдарларды тудырып, азаматтрдың заңи мекемелерге ... ... ... ... ... ... дәлелді
сын құқықтық нигилизмге айналып кетпеуі үшін, ол ... ... ... кажет: орындылық, ягни ғылыми-негізделген, нақтылық, конструкциялык
бағыттылығының болуы.
Құқықтық нигилизмге құқықтық демогогия ұғымы тығыз жанасады. ... ... ... ... ... ... деген мағынаны
білдіреді. Бұл ... ... ... ... және ... әдейі
бұрмалаумен алдау. [45]
Құқықтық демагогияның ерекше қауіптілігі - арандатушыларга және ірі
көлемдегі әлеуметтік ... ... ... Егер ... құқықтың кұндылықтарын жоққа шығарып, мойындамауды ... ... ... бір заңи ... ... отырып, оны
өзінің макеаттарына жетуде пайдаланады.
«Құқыкты жатсыну»,- деп қоғам өмірінде өз ... ... ... ... құқықтың бөлініп, оқшаулануын, адамдардың, олардың топтарының,
қоғамның одан жатсынуын түсінуге болады.[46] Ягни адам ... ... ... ... ... ... ... алшактығын, олардың қарама-
қайшылығын сезеді, оның құқықтық нормаларды үгынуына кедергі келтіретін
ешқандай қатысы жоқтык, окшауланып ... ... ... түседі. Адамдар
да «Бұл нормалар маған катысты ... ... ... ... ... ... көріністері - заңды құқықтарын жүзеге ... ... ... ... мен ... қолданып, орындаудың
механизмінің жетілмегендігінен оларды дәл сол ... ... ... ... Заң ... ... ... көптігі,
заңнаманың бір-біріне карама-кайшылығы адамдардың ... ... ... жатсынудың салдары оны сынап бағалай алмау қабілетсіздігі
болса[47], құқықтық нигилист кұқыкка, заңга сыни тұргыдан карайды.
Сонымен, құқықтық нигилизм - бұл құқықтық ... ... ол ... шығарып, мойындамаумен сипатталады. Құқықтық нигилизммен байланысты
ұгымдарды ... ... ... оның ... ... көрініс табуының нысандарын және оны жоюдың жолдарын дұрыс
аныктауға мүмкіндік береді.
Құқықтық нигилизмнен ... ... ... кемшіліктеріне құкықтық
фетишизм, кұкықтык субъективизм және құқықтық инфантилизм жатады.
Құқықтық фетешизм-мемлекет пен құқықты қоғам дамуының негізгі және ... күші ... ... ... ... ... ... құқықты жоққа щыгарып, мойындамайтын болса, ... ... оның ... ... ... оны ... ... мұның нәтижесінде құқықтық кұралдар өзінің маңызын
жоғалтады. ... ... ... ... ... орын ... әкеп
соқтырады, оның таралуына дем береді.
Құқыктық субъективизм- Бұл жеке адамдардың құқықтық ... ... ... Өз пайдасын ғана ойлап, баскалардың кұкықтарымен ... ... ... ... ... ... мұндай
субьектілер өзінің кү-кыктарын барынша пайдалануга ұмтылып, міндеттерді
орындаудан жалтарады. Олар ... ... ... пайдаланып,
баскалардың құкығына нұксан келтіреді, бірак өздерінің әрекеттерінің заңга
сай екендігіне кэміл сенімді болады.
Құқықтық инфантилизм- бұл құқықты ... білу және оған ... ... емес ... ... құбылыс ретінде карауды білдіреді.
Баскаша айтканда, құқықтық сананың жетілмеуі ... ... ... сана ... кашан басталып, қашан аякталатынын әрең ажыратады.
Жетілмеген, яғни инфантильді сана кү-кыктық шынайылықты тек ... ... ... ... саласы ретінде қабылдайды. Азаматтардың құқықтық
катынасындағы инфантильді адамдардың заңды мінез-кұлығы көпшілік жағдайда
ырыксыз ... ... ... ... ... ... адамдар
құқықтық катынастардың құқық негізінде туындайтындығын жете түсінбейді,
мұндай ... ... ... ... дағдыга, әдетке айналған
әрекеттерді жасауға бейім келеді.
Адамдардың ... ... ... әртұрлі нысандарын карастыра
отырып, олардың барлығына дерлік тән мынадай ... яғни ... ... ... ... төмендеп кемуін байкауға болады. Баскаша
айтқанда, азаматтардың ... ... ... ... да бір ... карағанда, көпшілік жағдайда олардың өнегелілік ... ... ... ... - ... ... ... заңды немесе заңға кайшы элементтерді таңдаудың тікелей
ішкі механизмі ретінде қызмет етеді»[49]. ... ... ... ... ... ... байланысын карастыру кажеттігі
туындайды. Бұл кү-кык пен моральдің өзара байланыстылығымен түсіндіріледі
және ол мынадан ... ... ... та, ... да әлеуметтік норманың тұрлері;
Екіншіден, олардың максаттары мен міндеттерінің ортақтылығы, яғни
коғамдық өмірді реттеп, ... адам ... ... ... ... орнықтыру;
Үшіншіден, олардың обьектілерінің бірдей болуы. Құқық та, ... ... ... оның ... ... мен ... ... нормативтік күбылыс ретінде құқық пен мораль орын ... және ... ... ... шегін аныктайды, жеке және
қоғамдық ... ... мен ... ... құралы болып
табылады.
Бесіншіден, құқық пен ... ... ... ... кұкықты
моральмен өлшеудің табиғи кажеттігі туралы маңызды қорытындыға негіз
береді. ... ... ... көп ... мораль нормаларының
заңнамада каншалықты деңгейде көрініс ... ... ... ... ол ... пен ... колдану тәжірибесінің сапасын көрсетеді. Демек,
мораль қоғамдық және ... ... ... ізгіліктің негізі
болып табылады.
Құкықтық ережелерге деген жағымсыз моральдык ... ... ... елеулі тұрде төмендетуі мүмкін. «Адамгершілікке
жатпайтын кагидаларга негізделген ... ... ... кері әсер ... наразылығын тудырады, беделі төмендейді»
Тұлғаның құқықтық кұндылықтарын үгынуы мен қажетті кү-кыктық білімді
меңгеруін тек жетілген ... ... ғана ... сонымен
катар тұлғаның жалпы дүнетанымдық позициясы да ... ... ... нигилизмнің саяси нигилизммен өзара байланысы туралы
мәселе туындайды.
Жалпы құқықтық және саяси ... ... ... тұтастай
саясат пен кұқыктың өзара қатынасы мен байланысы ... ... ... ... ... ... ... тән
ерекшеліктердің бірі - бұл тұрғындардың барлык биліктік органдарға, ... мен ... ... ... ... Мұндай жағдай
тұргындардың саяси енжарлығы мен ... ... Іс ... ... ... ... ... өмір. Бірак бұқаралык көпшілік санасының
құбылысы ... ол ... ... ... және қол ... отыру
психологиясын тудырады. Сапасыз, жүзеге асырылмайтын заңдар биліктің
легитимділігін төмендетеді. Олардың ... ... ... ... ... бүкаралык ақпарат кұралдары, саясаткерлер, биліктік
кұрылымның өкілдері үнемі айтып отырады, мұның себебі бір ... ... ... ... ... мен кажетті каржымен қамтамасыз етілмеуі
болса, екінші ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
«Құқықтық нигилизм- саяси енжарлыкка ұқсас құбылыс: саяси ... ... ... бейімділікті тудыратыны сияқты кұкықтың да
жетілмеуі, санасының төмендігі оны айналып өтуді тудырады».
Құқықтық мәдениеттің төмендігі мемлекетің өзін-өзі сақтап өмір ... ... ... ... ыкпал ете отырып, тамаша ... ... ... ... әкеп ... Біздің
ойымызша құқықтық нигилизм сияқты күрделі әрі ... ... ... ... болады. Бұл, ең алдымен, адам мінез-
кұлығындағы ... ... ... ішкі ... жүйесі аркылы
көрініс табатындығымен байланысты. Сондыктан адамның тіршілік әректіндегі
обьективтік, субьективтік факторларды ... алып ... ... ... адамдардың мінез-құлығына тікелей емес, жанама ... ішкі жеке ... ... ... етеді. Әлеуметтік ыкпалдар әрбір
адамга әртұрлі әсер ... ... орай ... ... ... ... ... алдымен, «әр тұрлі нысандағы нигилистік сана - Бұл ... ... ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік
рөліне, нормалар мен кұндылыктарга қарсы әрекет, олардан көңілі калуы,
онымен ... ... ... құқықтық нигилизмнің негізінде
әркашан қауіптілік деңгейі ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар, дау-дамайлар болады, мұны ... ... ... ... ... ... дауды
дер кезінде шешпеудің салдары ... ... ... ... әкеп ... ... ... мұндай жағдайда жиі жагымсыз
әрекеттерге ( нашакорлык, ... және т.б.) ... ... ... ... - ... әлеуметтік азғындауының, ... ... және т.б. ... болуының себептерінің бірі.
Адамның соның ішінде әсіресе жастардың психикасы мен іс-әрекетіне
шынайы өмірдегі ... ... ... ... әсер ... ... іс-жүзіндегі әрекетінің арасындағы карама қайшылықты
көрген шәкіртте ... ... ... ... ... ... мұндай сабактары адам жанында терең із қалдырады, сөйтіп ол екі
жүзділікпен өмір ... ... ... ... шешімге келеді.
Өсіп келе жаткан адамның, яғни жасөспірімдердің санасы биопсихикалык
ерекшеліктермен ерекшеленеді. Олар қандай да бір ... ... ... ... ... әсіресе кітаптағы мен үйдегі көріністерді өмірдегі күрделі
әрі карама-қарсы шынайылықтармен ... ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктер жас адмның коршаған ортамен өзара-катынасының
сипатына да өң ... ... ... ... заңсыздық иә
болмаса демократиялык қағидалардың бұзылуы қажетті әлеуметтік ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік
өмірді теріс ұғынып, бағалауға әкеп соқтыруы мүмкін. Осының ... ... ... ... кұқыкты жеке рухани дүниенің кажетті
бөлігі ретінде емес, формальді тұрдегі казіргі таңның атрибуты ... ... ... ... ... ... ... шартты
тұрдегі мынадай кезеңдерін атап көрсетуге болады.
Бірінші кезең - ... Бұл ... ... ... ... ... өте белсенді кажеттілік жағдайы калыптасады. Егер
Мұндай қажеттіліктерді заңды ... ... ... болмаса субъект
заңға қайшы әрекеттерге баруы мүмкін.
Кез-келген әрекеттің себептерінің пайда болуы, әдетте ... ... ... әсер ... ... Бұл ... - оны
канағаттандыратын обьектілерге катыссыз болады.
Бір кажеттілік әртұрлі адамдардың санасында әртұрлі бағаланады.
Қажеттіліктің ... ... ... санадағы оның обьективтік
маңызымен ... ... ... Адам оған ... ... ... ... не қозғаушы күшке айналуы мүмкін, неболмаса біртіндеп ... ... ... кезең - құқықтық нигилизмнің біртіндеп калыптасуы.
Жоққа шығарып, мойындамаудың күрылымы күрделі. Және де Бұл ... ... ... ... ... ... атап ... жөн.
Бастапкыда Бұл жәй карапайым күдік, ... ... ... ... бұл саналы тұрдегі нақты сыни қатынаска үласып, акырында құқықты
толығымен жокқа шығарып мойындамауға экеледі. Жоққа ... ... ... ... болып, кылмыстылыктың, мемлекеттік акпараттағы жемкорлыктың,
нормативтік актілерді кабылдамаудың адам құқықтырының бұзылуының қоғамдык
тәртіптің төмендеуінің және т.б. ... ... ... ... ... ... ... қараумен
ғана емес, еліктеу, психологиялык кағыну, иландыру ... ... ... - ... да бір ... ішкі ... еліктеу арқылы
үйренудің нысаны, жеке ... ... ... бірі ( ... ... ... сөз ... еліктеуі, жас
өспірім негізінде аса беделді, танымал адамдардың жүріс-тұрысына еліктеуі).
[50]
Адам ... ... ... тікелей жеке катынастарға түседі, тұлға-
аралык байланыстар пайда болады. Олар өз бойларындағы көпшіліктің ... ... ... Бұл ... ... деп ... ... біртұтастығы, бірегейлілігі неғүрлым жоғары болған
сайын, конфорымдықтың талаптары да ... ... ... ... алуы да ... ... қағыну тығыз байланысты. Психикалық кағыну - Бұл
психологиялык деңгейдегі эмоционалдык көңіл-күйдің бір ... ... ... ішкі ... ... ... ... - сана бакылауының әлсіреуімен байланысты тікелей психикалык
ыкпал етудің нысаны, күнделікті қатынастың стихиялы тұрдегі кұрамдас ... ... ... ... ... ... коммуникациялык арнайы
ұйымдастырылган тұрі. Иландыру әртұрлі ... ... ... ... Олардың ең маңыздысы сөз болып ... Ол ... ... ... ... білдіруде билік ету күшіне ие.
Құқық теориясында құқықтық құбылыстар мен ... ... ... ... ... Бұл ... көптеген қүкықтық
кұбылыстар мен үрдістердің ... ... ... ... ... емес.
Біздің ойымызша, кұкықтык нигилизмді зерттеуде де топтастыру әдісін ... ... ... негіздері, ягни ерекшелік белгілері ... ... ... ... ... ажыратуға мүмкіндік береді.
Субьектілері бойынша, ягни кұкықты кімнің жоққа шығарып, мойындамауына
карай құқықтық нигилизмнің мынадай тұрлері ажыратылады: ... ... ... ... нигилизм - бұл тұтастай қоғамның немесе оның
жекелеген әлеуметтік топтарының көпшілік макүлдаған ... ... ... теорияларды жоққа шығарып мойындамау ы.
Топтык құқықтық нигилизм - бұл ... да бір ... ... ... ... ... ... мен сезімдерді жоққа
шығарып мойындамауы.
Жеке құқықтық нигилизм - әрбір жекелеген адамға, ... ... ... ... ... ... шығарып
мойындамау.
Нигилистік сананың құқықтық қызметті жоққа ... ... ... ... ... ... екі деңгейін ажыратуға
болады: қарапайым және ғылыми.
Карапайым құқықтық ... жеке ... ... ... нақты
жағдайларының ыкпалымен стихиялы тұрде калыптасады.
Теориялық құқықтық ... ... ... арнайы
зерттеулерді білудің, ауқымды да терең құқықтық ой-түйіндердің ... ... ... ... ... ... мынадай тұрлерін
ажыратуға болады; конститутциялык-құқықтық, азаматтык-кұкықтық, қылмыстык-
кұкықтык және т.б.
Жогарыда баяндалған жәйттер құқықтық нигилизмнің төмендегідей ... атап ... ... ... ... ... ... нигилизмнің бір тұрі; ол
құқыққа оның оның әлеуметтік ... мен ... ... ... ... ... ... жоққа шығарып, кабылдамайтын,
қоғамдық катынастарды реттеуге дәрменсіз, ... ... деп ... сананың көріністерінің бірі;
Екіншіден, құқықтық ниглизм- жекелеген адамдар мен әлеуметтік ... ... ... және ... ... ... ... көрініс табатын күбылыс;
Үшіншіден, аталған күбылыстың моральдық психологиялык ... ... ... ... ... ... ... күш-куатына,
мүмкіндіктері мен кажеттілігіне сенбеушілік құрайды.
Құкықтық нигилизмнің тарихи тамырлары теренде жатыр, оның ... ... ... ... жете ... оны толық
мойындамай, жоққа шығаруга дейін, сонымен катар оның көпшілік арасында ... ... ... - ... ... ... мен ... мен бостандыктарын, қоғам мүддесін қамтамасыз етудегі рөлі мен
маңызын жоққа шығарып, мойындамайтын ... ... мен ... ... ... ... және ... тәртіпті жатсынуының
нысаны ретінде көрініс табатын әлеуметтік нигилизмнің бір тұрі.
2.2 Құқықтық нигилизмнің кайнар ... ... ... нигилизмнің казакстандықтардың санасында орын
алуын нарықтык қатынастардың калыптасуы кезеңімен байланыстырады.
Л.Сокольская болса «адамдардың кұкықтык ... ... ... ... ... қоғамдағы болып жатқан үрдістер ыкпал етеді,-деп ... ... ... шығарады. Бұл ең алдымен біртұтас ... және ... ... ... күндылыктар жүйесінің бұзылып,
күйзеліске ұшырауы. Жеке меншік ... ... ... нарық
азаматтарға экономикалык тұргыдан ... ... ... ... ... дербестігін жариялайды, өйткені тек таңдау еркіндігі ... жеке ... ... ... тұлғаның шығармашылык күш-
куатын толық жүзеге асыруына мүмкіндік береді. Нарыктық экономикалық қоғам
үкіметтің шаруашылык саласына ... аз ... жеке ... ... адамның жеке бостандығының аукымдылығымен
сипатталады. Аталған осы факторлардың барлығы тұлға ретіндегі жеке ... әсер ... ... адам ... ... ... ... емес,
таңдау еркіндігі, өз іс-әрекетіне жауап бере алу ... ... ... заңи ... ... ... ... нәтижесінде құқықтық нигилизмнің мынадай негізгі кайнар
көздері аныкталды: яғни адам құқықтарының ... ... ... ... мемлекеттік аппарат пен басқару жүйесінің
жетілмегендігі, тоталитаризм, қылмыстылық.
Адам құқықтарының бұзылуы. ... ... ... сапалы тұрде
үғынатын және оларды жүзеге асыруда ... ... ... ... демократялық типтегі жеке тұлғасыз саясатта түпкілікті
өзгерістерге кол жеткізу мүмкін емес.
Біздің елімізде ұзак ... бойы ... ... ... жеке тұлға ең жоғары әлеуметтік күндылык ретінде ... ... та, ... ... орынға әркашанда мемлекеттік және
партиялык биліктің мүдделері койылды. ... ... ... ... ... ... халыққа емес керісінше халық билікке тәуелді
болды. Бұл ... ... ... елеулі кемшіліктерге әкеп
соқтырды. «Ресми тұрде адам саяси жүйенің дербес субьектісі ретінде ... ... ... оны ... ... бойынша шектейтін мемлекет
қамкорлығындағы обьект ретінде карастырылады».
Осының нәтижесінде, кеңестік адамның құқықтық ... ... ... тән ... ... құқықтық мәртебесінің құрылымындағы, соның ішінде әлеуметтік-
экономикалык, мәдени азаматтык және саяси ... ... ... жеке, саяси құқықтардың тиімсіздігі немесе ... ... ... ... бағалау, құқықтық жүйедегі
құқық корғау механизмдерінің ... ... ... пен ... ... және қү-
қықтық мүмкіндіктерімен қамтамасыз етілмеуі, оның ... ... ... ... ... ... ... үнемі үлғаюына қарамастан құқықпен
шынайы қорғалу деңгейінің төмендеуі;
5) ... ... ... салу ... ... ... қызметтердің нысандарын жеңілдету ... ... ... ... ... ... ... мейлінше
төмендеуі [52].
Аталған ауыткушылыктар- өткеннің саркыншактары. Бұл қашан және калай
пайда ... өз ... жеке бір ... ... тақырыбы. Ал біз, адам
құқықтарының бұзылуы құқықтық нигилизмді ... ма? ... ... ... ... Бұл ... ... пікірді білудің негізінде жауап
беруге болады деп санаймыз. Соңғы кездері ... ... рөлі және ... ... ... арта ... ... Құқық адамдардың
жүріс-тұрысын реттесе , қоғамдык пікір не құқықтық реттеушілік қасиетін
күшейтуді не ... ... ... ... ... ... ... 1 бабында «Қазакстан
Республикасы өзін демократиялык, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік ... ... оның ең ... ... адам оның ... ... бостандыктары- деп жариялайды.
Қазіргі таңдағы біздің ... даму ... ... ... экономикалык, мәдени-рухани салаларында орын алып отырған ... ... ... Қалыптаскан бұл жәйттар адам
құқықтарын нығайтуға, оның ... ... ... кері ... ... тудырады. Қоғамның басым бөлігінің кедейленуі
жылдан-жылға артып отырғанда адам құқықтары мен оның ... ... ... ... ... ... шығу мақсатында, сонымен катар
тұргындардың мүдделерін корғау мақсатында әртұрлі ... ... Ол ... тұрғындардың әлеуметтік элсіз топтарының мүдделерін
ескере ... ... ... ... Ал ... ... ... жаткан
реформалардың жоғарыда аталған талаптарға каншалыкты сәйкес ... ... ... ... біздегі реформалар ең алдымен
ведомстволык-бюрократиялык номенклатураның мүдделеріне орай ... ... ... ... сарапшылардың 43 пайызы осылай
санайды. Әкімшіл-әміршіл ... ... ... ... зор ... аппарат мемлекет деңгейінде кабылданатын шешімдерге ықпал ете
алатын күшті тапты құрайды.
Маңыздылығы бойынша екінші әлеуметтік ... ... ... ... ... ... пікірді сарапшылардың 29 пайызы ұстанды.
Токырау жылдарында әлеуметтік ... ... ... кай ... ... екендігіне онша мән берілмейтін, ол тек
жасырын тұрде орын алып сырт көзге байкалатын.
Тәуелсіздік алғаннан кейін Бұл коғамдык ... ... ... ... кадр саясатындағы шешуші мәселелердің біріне айналып,
жандана түсті.
Жүргізіліп жатқан реформалар сарапшылардың пікірінше ... ... орта ... ... ескереді. Мұндай пікірді сарапшылардың 29%
ұстанады. [53]
Әрине адам құқықтары мен ... ... ... ... бұл ... ( ... ... тулғаларға катысты туындаған дауларда). Кез-келген
демократиялык мемлекеттердегі сияқты, біздің мемлекетімізде де ... ... ... ... ... ... ... полиция және баска
да ішкі істер органдары азаматтардың құқықтары мен бостандыктарын корғауға
арналған. Сонымен катар ... ... бар. ... ... ... ... органдарының да ең басты міндеттерінің ... ... мен ... мүделерін коргап қамтамасыз ету ... ... ... ... ... мен ... ... органдар мен ұйымдар жетерлік, бірак мұнымен азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарының бұзылуы азаяр емес. ... ... сот ... ... ... ягни ... ... деген
азаматтардың белсенділігі томен. Оның себептері:
- кеңес өкіметінің тұсында да, казірдің өзінде де ... ... ... мүддесін коргайтын орган емес ... ... ... мен ... ... туралы талап арыздың сотта ... өте ұзақ және ... ... ... ... ... сілтеме жасау
калыптаспаған, ал аталған мәселеге катысты ... ... коп ... ескі ... ... ... ... қорғалуындағы дагдарыс құқық корғау органдарының
қызметіндегі заң бұзушылыктардан да көрініс табады. Құқық бұзушыларга жол
беру азаматтарды заңсыз ұстап, камауга алу, ... ... ... мен
үкімдер шығаруы, кылмыстык істерді тергеуде айыптауга деген бейімділік
фактілері осының ... ... ... Егер адам ... ... ... органдар тарапынан бұзылса, кылмыскер ұсталып
әділетті жазасын алмаса, онда ... ... ... мемлекетке
деген сенімі жогалады. Есесіне оларда барлығын жасауға болады - деген сезім
қалыптасып, қылмыска баруга бір табан жакын тұрады.
Азаматтардың ... мен ... ... қорғауындағы
дагдарыстың көрсеткіші құқық қорғау органдарына сенімнің төмендеуі болып
табылады. Жүйелі тұрдегі ... ... ... санасында полиция
қызметкерлерінің жагымсыз бейнесі калыптасканын көрсетеді.
Демек, адам құқықтарының бұзылуы құқықтық нигилизмнің кайнар көзі ғана
емес,сонымен катар оның кең етек ... ... де ... ... ... ... болады.
Бір жағынан әрбір адамның өмір сүріп, тіршілік етуіне кажетті бірдей
жағдайды мемлекеттің ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тобына карай бөлінуі әлеуметтік
коргалмаган көпшіліктің наразылығын ... әкеп ... ... ... ... орын ... тұрлі
аурулардың, жұмыссыдыктың өсуі, жалпы кажеттіліктердің канағаттандырылмауы
адамдардың ... ... ... ... ... ... соқтырады. Сондықтан да белгілі бір максаттарға арналған ... ... ... ... ... ие ... ... корғалуының нашарлығы заңға деген коғамның тыныштыгы
мен кұкықтык тәртіпті қамтамасыз еудегі мемлекеттін ... ... ... Ал бұл өз ... құқықка деген дұрыс ... ... тек ... ... ... ... мәліметтері бойынша қылмыстык кол сұғушылыкка ұшыраған (зорлау,
тонау, ауыр дене ... алу және т.б.) ... ... ... не ... не ... не ... шағымданбайды, өйткені
олардың кінәлі адамды жазаламайтындығына ... ... ... ... ... ... оның ... кепілі әрі сүйеніші бола
алмаса онда олар ... ... ... ... ... ... тіпті
заңды екі етпейтін азаматтардың өзінде нигилистік сана, яғни жұмыс істеп
жаткан институттарга ... ... ... ... Радикализм (латын тілінен аударғанда «гасііх»-түп
тамыр деген мағыныны ... ... ойды ... ... ... асыру , кандайда бір істе орын алып отырған жағдайды түп тамырымен
өзгертуге ұмтылу[54].
Саяси радикализм - ... ... ... орын алып ... ... аяк астынан түп тамырымен өзгертілуі. ... оған ... ... ықпал етудің ең акырғы ... ... ... ... ... ... ... қысым жасаудың баска ... ... ... саяси басымдыктардың тез ... ... ... ... ... ... мәдениет - бұл саяси кұндылыктардың өзгеше бөлінуі.
Қандай да бір коғамдағы үстемдік етуші саяси мәдениеттің бейнесі ... ... ... ... мен ... ... ... тәртіп ( субьектіні әлеуметтік жүйенің тұрақтылығын колдауга
бағыттайтын, әлеуметтік өзгерістерді қамтамасыз ететін) пен даму ( оның ... ... ең ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған),
екіншіден, теңдік пен бостандык. ... ... үшін ... ... аталған күндылыктар арасында теңдей бөлінуі ... ... ғана олар ... ... ... ... байланысы саяси
жүйенің өмір сүруін қамтамасыз етеді [55].
Саяси радиклизмде алдын-ала қатал тұрде ... ... ... бағыттан ауыткушылык немесе оның күрделендірілуі
іріткі салу, жаман ойлы ... ... ... ... ... ... ғана басымдык беретін үстемдік етуші радикалды бағыттың ... ... ... ... болашақ пролетариат мемлекетінің
құрылымы мәселесіне В.И.Ленин тек Казан революциясы ... ғана ... ... ... таза ... ... азғана тәжірибеге
негізделген, сэтсіз утопиялык кұрылымдармен ... 1918 ... ... ... жұмысшылары мен шаруаларының тәртібі мен өздерін ұстай
білушілігін жоғарылатып жаксарту үшін» ең батыл, аяусыз және ... ... ... ... [56]. ... ... тәртіп барған
сайын тек зорлық-зомбылық (террор), жеке ... ... ... ... бюрократиялануы сиякты шаралардың көмегімен ғана қамтамасыз ... ... ... алға қойылған максаттарға кайшы нәтижелерді
тудырады, өйткені ол бағдарламалар бастапқы ниет бойынша катал бағдарланған
құралдармен ... ... ... ... карама-кайшы теріс
нәтижелердің орын алуын тарихтың белгілі мынадай ... анық ... ... 1941 ж. ... сэтсіздіктердің себептерінің бірі болған,
Сталиннің кызыл әскердің кадрларын жою есебінен кауіпсіздікті ... ... ... ... мен ... одактан бөлінуді
жактаушлармен күресуде ... ... ... 1991ж, тамызындағы Бұлік,
кешегі Қырғыстандағы, Украина мен Тбилисидегі тұрлі-түсті революциялар және
т.б. Жалпы өтпелі кезең - Бұл бір ... ... аяк ... ... шүғыл бетбүрыс кезеңі.
Саяси радикализм кез-келген саяси жүйе үшін кауіпті болып табылатын
құқықтық ... ... ... ... жаюына жағымды коректік орта
болып табылады. Құқықтың бұзылуын ... ... ... ... ... ... ... құқық жүйесіне, сонымен катар
қоғамдык катынастардың құқықпен ... ... ... ... ... ... ... кұқык «игі саяси ұмтылыстардың сырттай
шектелуі, саяси қарсылықтың айла-тәсілі немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... пен құқықтық тәртіптен ауыткушылыктардың этұрлі нысандағы біздің
саяси өміріміздеде тұракты тұрде орын алып отырады. Мұның ең айқын көрінісі-
«заңдардың бір-біріне карамакайшылығы». ... ... ... ... факторлар мен жүріс-тұрыс мотивтерінің орын алуына мемлекет ... ... ... және т.б. сиякты жағымсыз әрі кауіпті
салдарлардың орын алуына жол ... ... ... ... ... , ... жағдайы калыптасады.
Егер әлеуметтік тәртіптің деңгейі ... ... ... ... және ... байланысты барлык кұбылыстарды әбден былыккан кауіпті,
қадағаланбайтын жағдай ретінде қабылдай бастайды. Мұнымен коса ұстанған
саяси ... ... ... әлеуметтік үрейдің өршуі
әлеуметтік катынастарды ретке келтірудің кез-келген тәсілін ... ... ... ... ... жағдайда тарихтың берер сабағы үлгі
боларлық, яғни демокраиялық ... де ... ... ... есте ... лэзім. Өтпелі кезеңдегі әлеуметтік байланыстардың
бей-берекетсіздігі міндетті тұрде орын алады, бірақ ол қауіпсіздік ... ... ... Олай ... күнде оны өзін-өзі қорғаудың
әртұрлі нысандарын пайдалану немесе көмек ... ... да бір ... және ... да ... жүгіну арқылы қамтамасыз ету ниеті
пайда ... ... ... деген сенім жоғалып, мемлекеттік
органдардың қызметі адамдардың өмірлік ... ... ... ... айтқанда жүйе мен тұлға бір-біріне ... ... бас ... ... ... ... және ... бассыздыктың,
тәртіпсіздіктің өршу каупі үлғаяды.
Бүгінде болып жаткан саяси өзгерістерге тән белгілер олардың ... ... және ... ... ... ең ... ... пайдалануға
деген бейімділіктің артуы. Дегенмен, өзгерістер канша жерден аса ... ... ... бір ... болады және Бұл өзгерістер
кажеттіліктерді қанағаттандырудан ... одан ... бола ... ... сай ... ... үшін ретке келтірілмеген
әлеуметтік катынастардың деңгейінің сын көтермейтін шегіне жетіп, ... ... ... жол бермеу кажет. Әйтпесе олар (өзгерістер)
өзінің мәнін жоғалтып жойқын әрі қауіпті үрдіске айналады.
Сонымен, көпқырлы әлеуметтік-саяси ... ... ... ... ... саяси өмірінде радикалды саяси бағыттың ұзак ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік дагдарыстың
нышаны.
Заңнаманың жетілмегендігі. Қоғам мүшелерінің заңдарды ... ... ... ... адам мен ... ... ... маңызды
мәселелерін, каншалықты ... ... ... ... ... ... ... дамуын, оның құқықтары мен
бостандыктарының коргалуын шынайы тұрде кепілдейтін ... ... ... ... бағасын алып, колдауына ие болады. өз кезегінде мемлекеттің
қолданысындағы заңдардың беделі барлық азаматтардың заң ... ... ... ... ... тұрақтылығы мен қоғамдық қатынастардың
дамуына қажетті жағдайларды ... Заң ... ... ... ... заңдар мен олардың жүзеге ... ... дәл ... ... ... егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен даму барысындағы
белсенді заңшығармашылық қызметі оның ерекше белгісі болып ... ... ... ... екі Конститутция (1993 және 1995жж.) ... ... ... іс-жүргізу және Қылмыстык іс-жүргізу,
Бюджет туралы кодекстері, «Қоғамдық бірлестіктер туралы», «Саяси ... ... ... туралы», «Жемқорлыкпен күрес туралы», «Неке
және отбасы туралы», «Мемлекеттік қызмет туралы», «Еңбек туралы» және ... заң ... ... ... ... жаткан реформалардың
шынайы әрі берік кұқыктық негізін калады. «Кабылдаған актілердің саны мыңға
жуык»[58]. Сонымен ... ... ... ... тәуелді құқық
шығармашылық қызметінде құқықтық нигилизм секілді құбылыска дем ... ... орын алып ... ... заңнама әлі де болса бір ... «1995 ... ... ... ... ... актілер әлі де негізгі заңға сәйкестендірілмеген».
Екіншіден, казіргі заңнаманың өзара қарама-кайшылығы. Нормативтік-
құқыктық ... ... зор ... ... ... толық сәйкестігі
жағдайында да Бұл актілерден хабардар болып, ... өте ... ... сай ... нормативтік актілердің өзінің орасан зор көлемі
адамдардың олардан хабардар болып, оны жүзеге асыруларын күрделендіреді. ... ... зор ... ... ... ... ... жатканда, заңды мінез-құлыкты, заңдарды құрметтеуді талап етудің өзі
артык.
Қазакстан Республикасы судьяларының үшішші съезында ... ... ... Мами ... есеп беру ... ... ... жүзеге
асырудың санасы кабылданған заңдардың санасына тікелей байланысты. Бірдей
құқықтық катынастардың әртұрлі заңдарда ... ... ... аз ... Министрліктер мен ведомстволардың, мемлекттік билік
пен басқарудың жергілікті ... ... ... ... ... жиі ... орын алып, қарама-кайшы нормалардың
қабылдануына жол беріледі.
Заңдағы карама-қайшылыктар кұқыктық ... ... ... ... кедергі жасап, азаматтардың құқықтарына нүксан
келтіруі; құқықтық реттеудің тиімділігіне, заңдылык пен ... ... ... ... мен ... ... әсер етеді. олар қүкық
қолдану тәжірибесінде колайсыздыктар тудырып, ... ... ... ... ... ... таратады.
Үшіншіден, заң техникасы ережелерінің сакталмауы. Заңдардың тәжірибеде
бірдей ... ... ... олар барлығына түсінікті, нақты әрі айкын
тілде жазылып, тек нормативтік ережелер ғана енгізілуі кажет.
Заң шығару техникасының ережелеріне ... заң ... ... ... декларативті ой тұжырымдардың ... ... т.б. ... жол ... керек. Заң актісінде екі ұштылыкка әкеп
соқтыратын, заңнын мэтінін ластап, тым көп міндет жүктейтін бос сөздер орын
алмауы қажет.
Келесі бір ... ... - бұл ... тілі мен орыс ... актілерінін мәтінінің сәйкессіздігі. Жалпы, Парламентке
заңдар алдымен орыс тілінде ... ... ... ... ... аударылады
(бірлі-жарым казак тілінде кабылданған заңдарды ... ... ... ... ... мен ... ... казак тіліне тәржімалау барысында терминдердің аудармасына
жеткілікті көңіл аудармаудың нәтижесінде ... ... мен ... ... ... ... ... Ата заңымыз Конститутцияда да (1995ж) ... ... ... 12 ... ... ... «абсолютными»
деген сөз «абсолюттік», «неотчуждаемый» деген сөз «тумысынан жазылған» ... ... 2 ... ... тармағында осы сөз «бөлінбеуін» деп
аударылған .
Аталған мәселе туралы ... ... ... ... ... ... ғалым
С.Өзбекұлы - «Орысша дайындалған заң Сенат пен Мәжіліс палаталарына ... ... ... Ал, ... ... ішінде екі тілді
жетік меңгерген ... ... ... ... тән, ... ... өздері орыс тілінің басымдылығынан жапа шегуде»,- деп ащы шындыкты
алға тартады. [60]
Төртіншіден, заңдардың жүзеге ... ... ... ... Заң ... ... ... етіп, дамытуға кажетті
актІлерді қабылдауды атқарушы органдардың негізсіз ... ... заң ... ... істемейтін жағдайлары жойылмаған. Құқық
нормаларын жүзеге асырудың осындай тетіктерінің ... ... де ... ... ... табылады. Сонау Рим кұкыгы
дәуірінде-ак заңдарды мойындамау мемлекеттің бүкіл кұкықтык ... ... ... құбылыс екендігі ескертілген болатын.
Қазіргі таңдағы Қазакстанның қолданыстагы заңнамасы -бұл ... ... ... бар, әртұрлі түсінілетін, карама-
кайшы немесме өзара бәсеклесетін ... мен ... ... көпсалалы иерархиялы кұрылым. Соңғы жылдары Қазакстанның заңнамасы
айтарлықтай жаңарып, саны ... ... ... бейімделінді,
біракта жалпы алғанда қарқынды әрі ... ... ... ... ... калыс калып, әлі де жетілмеген, олқылыкты болып қалуда. Орасан
зор көлемдегі заңи нормаларды үнемі жаңа ... сай ... ... ... сәйкестендіруге тура келеді.
Демек, көпшілік жағдайда зандар жетілдірілмеген. Заңнамалардың жылдан
кейде тіпті түсіндірілуі киын өзгерістерге ... ... ... ... ... ... санасы бейімделіп іліге алмайды. Бұл
азаматардың баскару органдарының ресми актілеріне ... ... ... ... ... аппарат пен баскару жүйесінің жетілмегендігі. «Мемлекттік
аппарат» ұғымының «құрылымдық» және «кадрлық» деген екі тұрлі мағынасы бар.
Бірінші мағынада - ол мемлекеттік ... ... ... үшін биліктік-
өкілеттілік берілген органдардың жиынтығын білдірсе, екіншісінде мемлекттің
атқару-орындау қызметін жүзеге ... ... ... ... ... ... қызметкерлердің белгілі бір тәртіппен
ұйымдастырылған жиынтығын білдіреді.
Біздің қоғамымызда «бюркратизм» ... ... ... етек
жайып, орын алып отырганы жасырын емес. «Бюрократия» терминін-француз
тілінен аударған «кеңсе үстемдігі» ... ... ... . Ал ... аппаратының билігі, мемлекет ішіндегі баскарушы ерекше топ ретінде
ұсынылады. Төрешілдіктің әлеуметтік-саяси мәні - баскару ... ... ... окшаулануы, шенеуніктердің өзімшілдігінің үлғаюы,
мемлекттік ... ... ... бас ... ... ... В.Сергевский - көрсекызарлық пен менмендікке
тән баскару аппаратының дарашылдық рухымен рухтанған. Оларда мынадай ... а) ... ... тар, олар өмірлік маңызды мәселелерді өз
бетінше, ақылмен шеше алмайды; б) баскарушылар коғамды ешқандай ... ... , яғни ... ... ... ... болмауы кажет; в)
олардан (төрешілдерден) баска ешкімде баскарудың жоғары мәнін ... ... ... ... ... бюрократиялык санаға
төмендегідей белгілер тән:
1. Өзінің қызметінің әлеуметтік мәніне, маңызына және салдарына
парықсыздықпен карау.
2. ... ... ... ... ... ... ... кейде тіпті жеке мүдделермен алмастырылуы.
3. ... ... ... ... фактор емес, дербес,
тіпті өзіндік мәні бар құлдылық ретінде.
4. Консерватизм - яғни Бұл жағдайдың өзгермейтіндігіне, тұрактылығына
және әрбір төменгі ... ... ... ... бейімділік, ешкандайда тәуекелге, екі ұштылыкка жол
берілмейді. Мұндай бағыт обьективті тұрде токыруға әкеп ... ... ... ... бастамашылык,
тәуекелділік бермей, қыспақта ұстап даму мүмкін емес[62].
«Төрешілдік ( бюрократизм) мынадай кұрамдас бөліктерден тұрады: саяси
тұрғыда -аткарушы ... ... ... тыс үлғаюы мен
жауапсыздығы; әлеуметтік ... ... ... ... ... нысанмен алмастырылуы;
моральдык-псхологиялық тұрғыда-сананың төрешілдікке ұшырауы. [63]
Төрешілдіктің ... ... ең көп ... нысандарына
ведомстволық пен рушылдыкты, орындаушылык конформизмді, мансапкррлыкхы
мәселені шешудің ... ... көз ... ... ... мен заңды мүдделерін елемеушілікті, заңдарды
қолданудағы ... ... ... ... тәжірибесі төрешілдіктің мансапкорлык, ... ... ... және т.б. ... ... баскарудың тиімділігін
төмендететін коғамға қарсы кұбылыстардың дамуына ыкпал ететіндігін көрсетіп
отыр. Рушылдык, жерлестік, ... ... ... ... ... келуіне жол береді. ... ... ... ... ... қызметшілердің үлес салмағы халык шаруашылығында
жұмыс істейтіндердің 2,1 пайызын ... ... ... ... ... ... ... бү_л көрсеткіш 1,5 пайыздан аспайды.
Шенеуніктердің мұндай армиясы азаматтардың өз құқықтары мен ... ... ... көптеген кедергілер келтіріп, оны ... ... ... мен ... ... өзара катынасы
бүгінгі күннің өзекті мәселесіне айналып отыр. ... бір ... ... ... ... ... айналыскысы келетіндер
өздерінің стационарлык сауда орнының ... ... ... ... ... келісімен алуы кажет, содан кейін ғана әкімшіліктің
жазбаша рүксатын ... ... ... жиі өз ... ... түсіндіреді, кейде тіпті оны
бұза салады. Қагаз бастылығымен бюрократиялык ортада ерекше кең етек жайған
адам құқықтары мен ... ... ... рэсімдеріне көңіл
аударылмауы да өзекті мәселелердің бірі болып табылады. ... ... ... ... ерекше дамыған -құкықтык рәсімдерді
елемеушілік деген бізге өткеннен ... ... ... ... ... ... да бір баска, маңызды максаттар үшін ... сай, ... ... сана, жогарыдағылардың нұскауы) аяусыз
тапталғанын тарихымыздағы социалистік ... ... ... да бір
мәселе құқық негізінде емес, тамыр-таныстык аркылы шешіледі. Мұндай
заңдылықтың ... ... ... пен ... ... кері ... ... да, талаптардың орындылығы мен негізділігін дәлелдеу
ниетімен көптеген инстанциялардың есігін тоздырып, бос ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар мен басшыларга құқықтық
мәдениетсіздік айдарын ... ... ... ... ... көзі ... көкірегі ояу, салауатты құқықтық кағидалардың коғам
мен мемлекет өміріндегі маңызын түсініп, оларды іс-жүзінде ... ... ... ... қызметшілер аз емес. Бірак мемлекет пен
қоғамды баскаруда орын алған ықылассыз, заңга кайшы ... ... ... әділ еңбегін зая етеді, ал өмірде Мұндай фактілер толып ... ... ... ... ... ... болған
катынас тәжірибесінің негізінде, немесе баскарудың ... ... ... ... болуының нәтжесінде қалыптасады.
Әрине Мұндай ақпараттар көбінесе күмәнді әрі толык емес болып жатады, ... ... ... ... ... ... ... терминдердің қысқаша сөздігі: Тоталитаризм (латын
тілінен аударғанда, totalis-барлык, ... ... ... ... күштерге қарсы кугын-сүргінді қолданумен,
конститутциялык құқықтар мен бостандықтардың ... ... ... тиым ... ... коғамдық өмірдің барлык саласын
жаппай бақылауына алуымен сипатталатын саяси режимнің бір тұрі ... ... ... ... ... сипаттамалары бойынша тоталитарлык саяси режим
демократиялык ... ... ... оның өзара байланысты
мынадай белгілерін атап көрсетеді:
Мысалы, А.А.Швыдко «тоталитаризм» ... оған тән ... ... ... дей ... ... ... мыналарды
жатқызады:
құқыктық мемлекет пен азаматтык қоғам негіздерінің жоқтығы, яғни ... ... мен ... ... пен ... ... ... және баска да қатынастардың құқықтан тыс
құралдармен ... ... ... ... яғни ... ... жалғыз
теорияның ең дұрыс, акиқатты, мінсіз деп саналуы;
жалпының тұлғаның жеке даралығынан ... ... ( ... ... болуы;
әскери-казармалык саясаттың, идеялогялык, иерархияның басым болуы;
«жауларға тойтарыс беруге» бағытталған ... ... ... басымдылығы;
қоғам мен оның төрешіл мемлекттік аппараының катал тұрде сатылануы;
таңдаулылар, калаулылар идеялогиясы.
Демократия мен тоталитаризмді ... ... ... ... ... ... оның ... үш белісін ажыратады:
Идеялогиялық және әлеуметтік саяси жүйенің адамдарға ... пен ... ... ... биліктің шексіздігі;
Бұқаралық акпарат құралдарының барлығын пайдаланып максатка сай ... оның ... ... ... ... биморальдык және адамды толык елемеушілік. [66]
Мемлекет мақсаты-халык игілігі деп ... ... ... биліктің қайнар көзі ретінде толык мойындамайды. Тұлға
мемлекеттің, дәлірек оның ... ... ... ... ... ... ... шынайылықтан гөрі бос ұранга
көп ұксайды, әдетте, мұндағы бүкіл мемлекеттік билік бір ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде олар жоғары заң
шығару, атқару билігін коса аткарады. Мемлекеттің мұндай типі ... ... ... ... ... қызметтерінің қаншалыкты
заңды, орынды екендігіне басын ауыртайды. Ең бастысы, оның (қызметтердің)
«пайдалы әрі кажеттілілік болса болғаны».
Тоталитарлық мемлекетте ... ... ... заң ... ... «пайдалылык және максатка сәйкестілік» түсінігі тұргысынан
айкындалады. Ал азаматтардың пікірлері мен көзкарастары, олардың мүдделері,
наразылықтары ... ... ... Мазмұны бойынша адамның мазасын
алатын мардымсыз қамқоры ретінде болса, ал нысаны бойынша заңнан жогары
және ... тыс ... ... ... ... жеке ... ... толық тәуелді болады. өзінің көптеген міндеттерін
жүзеге асыру барысында тоталитарлық мемлекет «ұлт көсемінің» ... ... ... ... ... зор ... ... болады. Әрине басқарушылардың ерекше ... ... ... сүре алмайды және мұны мемлекттік құрылыстың ... ... ... ... ... тоталитарлык мемлекеттің тарихы
-бюрократияның қоғамдык мүдделерден тыс өмір ... ... ... ... ... заңды місе түтпайтын билеп төстеуші
әкімшіл-әміршіл жүйенің алдында жеке адам ... ... Ол ... ... ... обьектісі болып табылады.
Адамның абсолюттік бакылауда болуы азаматтық қоғамның орын алуын жоқка
шығарады. Өйткені азаматтық коғамның ... ... ... ... ... жеке ... мен олардың ұйымдарының
мемлекет камкорлығынан еркіндігін алға тартады. Адам баласының табигатына
өзінің акыл -ой ... ... ... ... тән болғандыктан, ягни
адамның бойындағы бір-нәрсеге деген ұмтылыс-Бұл дес ... ... оны ... ... кугын-сургін мен ... ... ... ... әрекеттердің кез-келгені жойылады.
Тоталитаризм белгілі бір үлгінің негізінде қалыптасады, ол ... тым аса ... ... ... ... ... Адамдардың жеке тагдырын, өмірін ... ... ... ... ... ... тән тағы бір ... белгі - ол кандай да бір идеялогия
мен саясаттың шексіз үстемдігі болып ... ... ... экономикадағы орталыктандырылган жоспарлау мен баскару аркылы болса,
ал рухани өмірде «ар-намыстық біріңғай кодексі» аркылы жүзеге ... ... ... танылатын бір пікірлікпен сипатталады.
Адам құқықтарының маңыздыларының бірі -наным-сенім мен сөз ... ... үшін ... етіледі. Мемлекет біртұтастык психологиясына
әбден беріліп, оның әрбір тұргыны өзінің мемлекет алдындағы ... жеке ... ... іс үшін кұрбан етуге дайын тұрады. ... ... үшін ... наным сенімдерін жасыруға мәжбүр.
Сөз тасып, кұпия мәліметтер беру ... ... деп ... пен ... ... ... өмірдің шынайлығына айналады.
Жаппай мемлекеттендіру коғамның жұмыс істеу механизмін кү-мырсканың
илеуі сияқтандырады. Онда әркім өз ... ғана ... ... ... ... ... көзін жояды.
Тоталитаризм тұсында билеуші партия қоғам өміріндегі ... ... ... ... ... көппартиялыктан тоталитарлык күрылымның
ерекшелігі, оған бірпартиялык жүйенің тәндігі. Баскарушы жалғыз ... ... не ... болмайды. Коз бояушылык үшін ... да ... ... ... ... тұрде жол берілуі мүмкін. Бірак олар
басқарушы партияның бағдарламалары шеңберінде ғана ... ... ... ... ... және кеңінен колданады.
Мәселен, тоталитарлык режимнің шегіне жеткен ... ... ... ең ... ... қатал куғын-сүргінге үшырап,
Компартияға тиым салынған болатын. Жұмысшылардың кәсіподактары таратылып,
кооперативтердің белсенді қайраткерлері ... ... ... Оппозицияның басылымдары жабылып, мыңдаған демократтар соттың
үкімімен де, ... ... да ... ... ұстайтын лагерлерге
жабылды.
Тоталитарлык жүйенің негізіне бірпікірлілікпен қатар адамдар ... ... ... ... ... шенге бас
ұрушылыкты қалыптастыратын әрекеттің біркелкілігі де жатады.
Мұндай адамдардың орын алып ... ... ... өзіндік пікірі,
көзқарасы болмайды, соның нәтижесінде жоғарыдан жіберілген өкімдердің,
бүйрыктардың ... ... ... ... орындауға дайын
тұрады. Өйткені ынталылык пен көнгіштік аса жоғары бағаланады.
Тоталитарлык режимде құқықтық сананың ... ... яғни ... мен ... ... мазмұны сапалык жағынан өзгеріске
ұшырайды. ... ... ... ... ... ... тұрге ие болып, құқықтық қағидалар ... ... ... сананың келесі элементі, яғни құқықтық психология
рухани және саяси еріксіздік, кугын-сүргіннің үрейі жағдайында ... өз ... ... өзін-өзі жетілдіруіне, ... ... ... ... ... ... әділеттіктің, теңдік пен еркіндіктің жалған ... ... ... ... ... ... ... білімнің болмауынан
аталған сезімдер мен дагдылар құқықтық сананың ... ... Дәл осы ... ... ... жеке адамдар мен топтарда
заңға қайшы дүниетаным қалыптасады. Нәтижесінде ... ... ... ... ... құрмет жойылып, кұкықтық нигилизм кең өріс алады.
Қылмыстылық. Қылмыстылык «қоғам мен ... ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық арнайы шараларын, ... ... ... ... және сандық сипаттамасы бар ... орын ... ... ... ... ... ... «Қылмыстылық-бұл белгілі бір ... ... ... ... ... әлеуметтік және қылмыстық-
құқықтық, ... ... ... ... ... ... арсыз ешқандай жазасыз дерлік аякка тапталуда.
Қылмыстык топ өзінің талаптарын алға тартып, тіпті мемлекеттің ... ... ... ... Ол ... қорғау органдарының қызметін бакылап,
оларга бопсалау, сатып алу, қоркытып үркіту әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... жылдары
капиталдың енді-енді жинакталуы кезеңімен катар көптеген ... ... ... ... ... деген сеніміне елеулі зиян келтіреді.
2.3 Қуқықтық нигилизмнің көрініс табуының ... ... ... ... ... ... ішкі ... мазмұнның өмір сүруінің тәсілі, ол мазМұннан ажыратылмайды ... ... ... ... ... құқықтық нигилизмнің көрініс табуының — ... және ... екі ... ... ... ... теориялық, концептуалдык негіздемесі орын алса, екіншісінде
айтылган пікілердің, ... ... ... ... орын ... деген заңи-нигилистік көзкарастың концептуалдык негіздемесі
белсенді немесе ... ... ... ... мүмкін. Бәсеңге құқықтық
нигилизмге-құқықка парыксыздықпен, калай болса солай карап, оның рөлі ... анык ... тән ... ал ... ... саналы тұрде
өшпенділік пен қарау тән. Бұл ілімнің ... ... ... ... ... рол ... отырганын немесе атқаруы мүмкін екенін ... ... оған ... ... ... ... ... әлеуметтік
күндылығын жоқка шығарып мойындамайды.
XIX ғасыр мен XX ғасырдың ... орыс ... ... ... мәселесін зерттеуші В.Н.Пристенский құқықтық нигилизмнің:
ашық және жасырын тұрдегі екі нысанын ... Ашык ... ... ... ... ... ... Бұл пікірдің
өкілдері құқықка кандайда бір құндылықтар ... ... ... оны ... ... алып тастауды үхынады. Жасырын тұрдегі ... ... ... ... ... ... оның белгілі бір
әлеуметтік маңыздылығы бар деп санайтын ... ... ... ... ... діни наным -сенімге, өнегелілікке және т.б
қарағанда оның (құқықтың) маңыздылығы төменірек деп санайды[71].
Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... нормаларымен реттелуін қарсы қояды. «Егер,-деп атап
көрсетеді ол,-халықты заңдар аркылы баскарып, тәртіп жаза ... ... ... ... онда ... жазадан жалтаруға тырысып, ар-ұятты
ысырып кояды. Ал халықты ізгілік аркылы басқарып, коғамдағы тәртіпті салт
жол-жора ... ... ... ... онда ... ... ... оның кұлқы тәуелді»[72]. «Егер заңның көмегімен басқарып, жазалау
арқылы тәртіпке ... ... онда ... тек аяқ тартып, бірак ү-ятты
білмейтін болады. Егер ... ... ... салт-жоралармен ретке
келтірілетін болса, онда халық өз әрекеттерінен ү-ялып қана ... да ... [73]. ... ... ... ізгілік-Бұл салт-
жоралар, азаматты сүю, ... ... ... ізет корсету,
адамдарға камқорлық, парыз және т.б ережелерден тұратын ... мен ... кең ... ... ... позитивті
заңдарды жаратпауының себебі: ... ... мәні мен ... ... ... ... ... ғалымдары марксизмнің құқык туралы ілімін құқықка
орынды баға бере ... ... ... ... ... ... негіз бар, бірақ-та, дегенмен ілім соншалықты біржакты емес.
Бұл жерде мәселенің бірнеше ... ... ... ... ... ... кұкықтык табигатына және оның қоғам
тарихындағы алатын рөліне қатысты ой-тұжырымдары; ... ... ... кезеңдеріндегі құқықтың алатын рөліне деген олардың пікірлері; осы
ой-түжырым марксизмнің билік басына келген ізбасарлары мен іс-жүзінде ... ... ... ... ... ... ... доктаринада
гылыми таным үшін өте маңызды тұжырымдар мен ойлардың аз емес екендігін
көруге болады. Бұл ең ... ... ... ... мен ... ... ... катынастарымен
байланыстылығын дәлелді тұрде, жан-жақты корсетуі, әсіресе кү-Кықтық таптық
катынастармен байланысына жасалған талдау да ... Бұл ... заң ... ... ... алынып, айтылып жүргендегідей құқық
пен үстем таптың заңға айналған еркі соншалыкты біржақты емес. ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударып отыр,
құқықтық «мемлекеттің үстемдік етуші еркі» ретінде түсіндірілуіне қарсы
шыққан. Сонымен ... ... ... ... де ... ... ... жоғарыда аталған екінші тұргыдағы мәселеге келетін болсак, ... ... ... ... ... ... құқықтын болашағы
айтарлыктай Бұлыңғыр көрініс табады. Олар буржуазиялык коғамнын кұқығына
катысты осындай ... ... ... бұл ... ... жолмен
қандайда бір радикалды өзгеріске үшырауын жоққа шығрған ... ... ... крғамның құқығының күш-куаты мен ... ... ... болды.
Құқықтық нигилизмнің теориялык негізінің дамуына кейбір отандык
құқықтанушылардың насихаттап жүрген табиғи кұқык туралы ... оның ... ... оның бір-біріне қарсы кою туралы идеясы үлкен дем беруі мүмкін,-
деп ... ... пен ... «осы ілімнің жактаушылары,
заңдардың барлығы бірдей ізгілікті, ... сай бола ... ... алға тартып, оны құқықка сай ... ... ... ... теорияны қалыптастыру үшін пайдаланған болатын. Құқық
пен заңды бір-біріне қарсы кою ... іс ... ... ... Бү_л тұжырымдамаға сәйкес заңның идеалды ... сай ... ... қызметін біреу өзіне алу кажет. ... ... ... ... ... ... ... ортак шешімі.
Осы құқықты өзіне иемденіп алуға талпынған жекелеген ... ... ... ... ... ... ... Келтірілген пікірге катысты түсінік беретін ... ... заң ... ... ... ажыратылмауы-бұл дұрыс, ал олардың
бір-біріне қарсы койылуы-дұрыс емес.
Құқықтық нигилизмнің ... ... ... ... зерттеудің
нәтижесінде оның концептуалдык негізі жасалып, осынын негізінде оны жоюдың
жолдары карастырылды.
Құқықтық нигилизм бұл әр алуан кұбылыс, ол тез ... ... ... ... жағдайға жылдам бейімделуге кабілетті. Оның іс жүзінде көрініс
табуының ... ... ... ... ... бар. ... ең ... әрі кең таралғандарына токталып өтелік.
Ең алдымен - Бұл мемлекттік ... ... ... ... ... ... шагым-арыздарының
басым-көпшілігі қылмыстык жауапкершілікке тартылудың негізсіздігі; дәлелсіз
сотталуы; кылмыстык іс-жүргізу, ... ... ... ... ... ... бұзылуы және т.б
туралы; ондағы келтірілген дәлелдер тексерудін ... ... 2002 жылы ... ... ... ... 7402 шағым-
арыздың 1488, яғни ... ... ... ... ... ... мен жергілікті аткарушы билік органдарының лауазымды
тұлғаларына катысты шагымдар[75]. 2003 жылы прокуратура ... 120 ... ... ... Адамдар жергілікті атқарушы және бакылаушы
органдардың ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар азаматтардың
әлеуметтік-экономикалык құқықтары мен бостандықтары да жиі ... ... ... ... немесе оның мүлдем берілмеуі,
азаматтардың жұмыстан заңсыз бұзылуы, азаматтардың тұрғын үйге ... ... ... ... ... ... ... еңбек ету жағдайлары, өндірістік жаракат
пен кэсіби ауру -сыркаулардың деңгейі Конститутцияның 24 бабаының ... ... ... ... ... дәлелдейді. Мәселен, өзінің
жұмысын орындау барысында жыл сайын 7 мыңнан астам адам ... ... ... жуығы мүгедек болса, 300-ден астам адам кайтыс болады.
Прокуратура ... адам мен ... ... мен
бостандыктарының, заңды тұлғалардың мүдделерінің сакталуы ... ... ... ... - ... ... үйге күкығы туралы-
829, зейнетакымен қамсыздандыру туралы - 5019, денсаулық сақтау туралы -
1874, кәсіпкерлік туралы ... 35 ... ... ... ... ... ... норма өте жиі бұзылады. Республика бойынша салық заңдарына
катысты 9720 құқық бұзушылык анықталған.
Азаматтардың құқықтарының ... ... ... ... ... еселеп артуы да дәлелдейді. Статистикалык көрсеткіштерге сәйкес
ар-намыс пен кадір-касиетін қорғау туралы, денсаулыкка ... ... адам ... зиянын өтеу туралы, алдын-ала аныктау мен тергеу
органдарының, прокуратура мен ... ... ... ... ... ... өтеу ... талап-арыздың саны өскен.
2002 жылы президент әкімшілігіне азаматтардан 16 мыңга жуык арыз-шагым
келіп түскен, олардың ... бірі ... ... ... құқықтары мен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... ... шағым-арыздардың анализі-1996 жылга дейін
әлеуметтік құқықтардың бұзылуы туралы арыздар басым ... 1997 ... ... ... мен ... ... ... шагымданудың
өскендігін көрсетеді.
Бақылау -кадағалау органдары тарапынан да адам құқықтарын жаппай бұзу
фактілері байқалады. ... ... ... ... ... және шаруашылық даулар бойынша сотка шағымдануларының саны
арткандығына ... ... 2000 жылы ... саны 1 ... сот әділдігін жүзеге асырудың тәжірибесі әлі де коп жаксартуды
кажет етеді.
Бірін-бірі бейтараптандырып, жоққа ... ... ... ... ... жүргізілген саяси және экономикалык
реформалар каркынды тұрдегі заң шығармашылык қызметін ... ... ... жаңарту мен жаксарту туралы ғана емес, сонымен катар нарықтық
экономиканың, құқықтық мәдениеттің ... ... ... мен
бостандыктарын корғаудың халыкаралык стандарттарына сай келетін көптеген
жаңа кү-кықтык институттарды калыптастыру туралы.
Тәуелсіздіктің алғашқы ... ... ... және каржылық
дағдарыстың орын алған қиын-кыстау ... ... ... ... ... тездетілуі заң шығарушы коғамдык
катынастарды жаңаша құқықтық ... ... ... етуге мәжбүр
етеді. Мұның салдары - шала заңдардың қабылданып, ... ... ... ... ... ... ... тұракты деуге
келмейді. Өйткені бүгін қабылданған заңға ертең толыктырулар мен өзгертулер
жиі енгізіліп ... ... ... ... өмірінің жекелеген тұстарының
шамадан тыс реттелмеуі. Бұл құқықтық тәртіпсіздік заңдар мен ... ... ... ... ... ... ... Қазакстан Республикасы да өзін
құкықтык мемлекет ретінде жариялайды, оның ең ... ... ... ... ... мен ... ... табылады. Бұл норма
мемлекетіміздің негізгі заңы ... ... ... ... ... үстемдігі болғандықтан ол мыкты кұқыктық
негізде берік орнығуы керек.
Заң үстемдігі - бұл барлык органдар мен ... ... ... мен негізінде жұмыс істеуі ғана емес, сонымен катар заңға тәуелді
нормативтік актілердің заңға сәйкес әрі бағынышты болуы.
Демек, ... ... ... заңдар кұқыктың баска қайнар
көздерінің арасында бірінші орынға койылып, мемлекеттің ... ... ... пен ... тәртіптің негізі болуы қажет.
«Ерекше тәртіппен кабылданатын және жоғары заңдык күшке ие нормативтік-
құқықтық акт»,- ретіндегі заңның анықтамасы ... ... ... Заңның жоғары заңдық күші-басқа құқықтық актілердің заңнан
туындап оған карама-қайшы ... ... ... нигилизмнің нәтижесінде әкімшілік басшылары мен мемлекеттік
баскару органдары жиі заңға өрескел қайшы ... ... мен ... ... құқық бұзушылықтар меншік пен нарыктык ... ... ... ... мен жүргізілеп жаткан
реформаларына орасан зор зиян ... ... ... бойынша
кылмыстық әректтерден кем түспейді[77].
«2001 жылдың 8 айы ішінде прокурорлық кадағалау шараларымен ... ... ... ... ... ... нормативтік-
құқықтық сипаттағы актілер. Жылдың басында ... ... ... аткарушы органдарының заңнама талаптарына сай келмейтін
40 жуық актілері аныкталды[78]. 2001 жылы заң ... сай ... 35 ... ... Олардың көпшілігі кажетті талдаусыз,
асығыстықпен, қабылданған. Министрліктер мен ведомстволарда осындай 96 акт
тіркелсе, ал ... және ... ... мыңнан астамы
тіркелген. Жалпы прокуратура органдары мен 2001 жылы 29 мыңнан астам ... ... ... екі ... ... нормативтік сипаттагы актілер)
аныкталған [79].
Осыған байланысты орталык және ... ... ... ... ... ... отыр[80].
Жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік-құқықтық актілері республика
заңнамасының маңызды бөлігін құрайды. ... ... ... ... ... шығаруға өкілеттігі айқындалады.
Баскарудың жергілікті органдары 1994 ... 115075 акті ... ... ... ... 1354-і ... мемлекеттік органдардың нормативтік-құқықтық актілері бойынша;
¥сынылғаны-72, тіркелгені-32;
Кері қайтарылганы:
Жогары тұрған актіге карама-қайшы болгандықтан-18 Тіркеу ұсынудың
тәртібін ... ... ... ... ... ... бұл мән-жайлар нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... айғақтайды. Қазакстан Республикасының бас Прокуратурасы
жәй ғана бес министрліктің ... ... ... ... ... заңга тәуелді актіні аныктаған[82].
Қазакстан Республикасы ... ... ... мен табиғатты
пайдалану мәселелерімен айналысатын комитетінің мәліметтері бойынша ... ... ... ... заңдар толығымен қолданылмайды, өйткені
үкімет, министрліктер және басқа да ... ... Бұл ... ... ... ... ... Заңнамаларда бір ізділік жок, заң
жобаларын ... ... ... ... ... ... қатынастардың белгілі бір саласын реттейтін заңдарда
негізгі заңмен бекітілген ортак кагидалар жүйелі тұрде ... ... екі ... ... ... нормативтік актілер колданылады.
Бірақ олардың басым бөлігі жаңадан кабылданган заңдарға қарама-кайшы[83].
Заңсыз нормативтік-қү-кыктық ... ... заң ... ... ... ... да ықпал етеді. Мәселен, 1999 ... ... ... ... 48 ... ... ұсынуды жоспарлап, іс-
жүзінде 181 заң ... ... оның тек 41 ғана ... ... ... ... ... тұрган 13 заңның жобасы Парламентке
ұсынылып, бірак кейін кайтарып алынган. 1997-1998 жылдармен салыстырганда
1999 жылжың заң ... ... ... жаксарғанын аңғаруга болады,
бірак дегенмен барлық талаптарга сай орындалмаган. Жоспардан тыс ... ... ... ... 2002 жылға арналған заң жобаларының жоспарының небәрі 72
пайызы ғана орындалған. Жоспарланған жобалар өз ... ... ... ... ... министрлігінің ескертулерімен кері
кайтарылған [84].
Әрине, бұл тек күргақ сандар ғана, бірак-та олар көп ... ... ... ... түпкілікті кайта ұйымдастырылып, жетілдіруін қажет
ететіндігін көрсетеді.
Заң нормаларының сақталмауы мен орындалмауы, құкықтык нигилизмнің көрініс
табуының бұл ... ... ... ... тұлғалардың,
мемлекеттік органдардың, қоғамдык ұйымдардың) өз ... ... ... сай емес, өз ережелеріне, қалауларына орай жүзеге
асыруларымен сипатталады.
1998 жылдың тек бірінші токсанының өзінде ғана ... ... ... -25025 ... ... ... азаматтар емес, керісінше заңды ... ... ... ... ... Ақмола облысының жергілікті билік органдарымен 1999 ж-10084
акті шығарылып, олардың тек 25 ғана ... ... ... ... ... аудандык билік органдарымен шығарылган және олар
заң талаптарына кайшы келеді[85].
Прокурорлык кадағалаудың ... ... ... колдау
туралы» Заңга қатысты біркатар кұкық бұзушылыктарды аныктады .
Кәсіпкерлердің қызметіне заңсыз араласып, кедергі келтіргені үшін ... іс ... 300 ... ... және ... ... заңсыз араласу биліктің барлык күрылымында болып
жататынын ... ... ... ... адамдардың үстінен,
бақылаушы және құқык қорғау органдарына арыз-шағымдарының саны төмендемей
отыр. Бір жағынан заңды ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің ісіне ортактасуга екінші ... ... ... ... ... ... прокурордың наразылығымен қалалык сэулет
және кұрылыс жөніндегі департаменттің бастыгы Лаптев қызметінен ... ... ... қайта жоспарлау бойынша түскен өтініштің
бірде-біреуі заңда көрсетілген үш күндік мерзім ... ... ... берді. Шағын кәсіпкерлік өкілдерінің 100-ден астам өтініштері
Лаптевтің үстелінде екі айдан астам уакыт шаң ... ... ... ... ... ... қарауды жарты жылға жуық күткен. Өтініштерді карауды
Бұлайша ұзаққа созу пара алуға жакеы негіз болатынын ... киын ... ... ... ... ... сипаттагы негізде, гимаратты кайта
жоспарлау мәселелеріне ешкандай да катысы жок ... ... алу ... ... ... ... ... көптеп келтіре беруге болады
қызметінің заңдылығын кадағалау бойынша 700-ге жуық ... ... жылы осы ... ... 2 мыңнан асқан.
Үстіміздегі жылдың бірінші токсанында прокуратура органдарының 400-ден
аса ұсынымдары каралып, бұзылған заңдылықты жою бойынша шаралар ... әр ... оның ... ... жауапкершілікке 600-ден
астам адам тартылған. Өткен жылы прокурордың мың жарым ұсынымдары қаралып,
олар ... екі ... мың адам ... карастырылған жауапкершілікке
тартылған.
Революция- құқықтық нигилизмнің ... ... ... ... ... ... аударғанда төңкеріс, өзгерісті білдіреді 1) бір
сапалык деңгейден екіншісіне жылдам, секірмей тұрде өтуі;
2) Әлеуметтік революция бул ... ... ... ... білдіретін
қоғамдық және саяси қозғалылысты түпкілікті өзгерту[86].
Құқықтық нигилизмнің көрініс табуының баска бірде-бір нысаны заңдылыкка.
Революцияның мәні ... ... ... мен заңдылыктан бас тартуды
білдіреді. Әлеуметтік қайшылыктарды ... ... ... дер ... ... дәрменсіз, жетілмеген құқықтық жүйеде революцияның орын
алуына ыкпал етеді. Революцияның өрті бұрқ еткеннен, жолындағының ... жок ... ... ... ... ұран ... ... зорлык-зоибылык атаулының барлығын түп-тамырымен жойып, содан соң
», расында да, содан ... не ... ... ... ... ... ... кызуы біртіндеп басылып, мемлекет жаңа құқықтық
нормаларды құкықтык ... ... ... азаматтык қоғам мен
құқықтық мемлекетті қалыптастыру бағытымен дамуы мүмкін. Қандай бағыттың,
жолдың таңдалғанына ... орын ... ... ... ... ... ... ізін калдырып, одан құқық көп зиян шегеді. Әсіресе, ... ... ... ... ал жаңалары қолданыска әрі енгізілмеген
аралыктағы «құқықтық жетіспеушілік» ... өте ... Осы ... ... ... аталатын кағида, яғни маңызды
мәселелерді, ... ... адам ... шешу ісі ... да бір ... ... ... бассыздық орын алады.
«Максатқа лайықтылык- қаншалыкты орынды болса, соншалык биморальды
қағида. Көпшіліктің санасы үшін бұл ... ... ал ... ... немесе құқықтық жүйеге қатысты киратушы рөл атқарады. Жеке
адамдардың және ... ... ... ... ... санасыздықпен стихиялы тұрде жасалынатын әрекеттерге негізделеді[87].
Тарихи тәжірибе көрсеткендей революция алғашында жоғары ... ... ... ... бастау алып, көп ұзамай одан кол үзеді.
Орындылык пен этикалык ... мен ... пен ... ... оған ... ... ... койылады.
Сатылап жүргізілетін орынды реформаларға карағанда революциялық ... ... ... да ... және ... қайта кұрулар
кезінде төтенше, катал жалынды жағдайлар орын алып, қан төгіс болуы әбден
мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... орын ... заңи ... толық бас тартылады. Бұрынғы мемлекеттік-саяси
режимнің бүкіл нормативтік актілері ... ... ... өмір ... пен анархия жағдайында өмір сүруі мүмкін емес екендігін ескере
отырып, «құқықтық нигилизм ... ең ... және ... ... ... ... революциялык құқықтық сананың көмегімен ескі
заңдарды түзетудің кажеттілігі ... Бұл ескі ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Екіншісі-құқықтың
жүйелілік сипатын жоқка шығарады.
Революция үшін аякталған құқықтық ... ... еш ... ... мәселелерді шешуге жарамды, онша коп емес декларативті революциялық
актілер де жеткілікті[89]. Қылмыстылык пен зорлык-зомбылык орын ... ... жиі ... емес ... күреседі. Құкықтык нигилизм
барлык жерде орын алады, адамдар тек құқықтар мен ... ғана емес тек ... ғана ... жалпы біреуге, не бір нәрсеге сенуден калады.
Біздің пікірімізше, сыртқы болмыстагы құкықтык нигилизмнің көрініс
табуының негізгі нысандары ... ... ... ... ... ... айтатын болсақ, құқықтық нигилизмнің кең етек жаюына кайта
кұру кезеңі-әсіресе оның алғашкы жылдары ... ... ... атап өту
кажет. Дәл сол кезеңде мемлекеттік аппараттың жемкорлығы, партиялық басшы
топтардың билікті теріс ... ... ... ... акпараттар
агымы каптап кеткен болатын. Өзін-өзі жазалау жаксы әдеттердің біріне
айналды. Алдыңгы ... ... ... ... ... тарихтың жағымды
тұстары да сөзсіз жоққа шығарылып, олардан бас тартылды. Нәтижесінде,
казіргі ... ... ... идеалдар тұтастай маңызын жогалтып, халык
(әсіресе жастар) жаңа идеалдарды кажет етіп, іздестіру ... ... ... ... ... ... т.б ұлы гүламалардың мойындаган құқықтық нигилизмі бүгінгі Қазакстан
үшін өзекті емес. ... ... ... ... ... ... жок
жәй әншейін бос сөз. Бірак-та қарапайым құқықтық сана деңгейінде нигилизм
өзінің позицияларын берік ... оның ... ... ... болып
табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
1991 жылдың 16 желтоксанында Қазакстан Республикасының Президенті
егеменді мемлекетті кұрудың бастамасы болған ... ... ... ... ... ... кол қойды. 14 жыл -
тарих үшін ... ... ал ... ... үшін уақыттың осы
аралығы толық бір дәуірге теңесті. «Біз ... ... ... ... кол ... жетістіктерімізді мактан тұта
аламыз. Мемлекет пен коғамның дамуының барлык бағыттарындағы ... ... ... ... болып табылады» [90] ./233/
Өзінің ұлттык тәуелсіздігін алған Қазақстан Республикасы БҰҰ-на ... ... да ... ... ... толық мүшесі болып,
әлемнің көптеген елдерімен дипломатиялык катынас орнатылды. Мемлекеттің
кұрылымы мемлекеттік ... ... мен оның ... ... сот ... ... ... негізделді. Нарықтық экономиканың
бекітіліп, нығайуының кұкықтык негізі қаланып, инвеститцияның тартылуына ... ... ... ... өсіп ... ... бағыты
айкындалып, ішкі жалпы өнімнің өндірісі үлғайып, тұрғындарға медициналық
және әлеуметтік қызметтер ... ... ... ... жүзеге
асырылуда. Саяси тұрактылыкты, әртұрлі халықтар өкілдерінің өзара түсінісуі
мен достығын, татулығы мен ... де ... ... ... ... осы ... ... кол жеткізген барлык оң жетістіктеріміз
ағымдағы және болашактағы мәселелердің барлығы ... ... ... ой
қалыптастырмауы керек[92]. /235/
Қазакстан Республикасында кабылданған құқықтық реформаның мемлекеттік
багдарламасында, Қазақстан халкы әлемдік кауымдастыктың ажырамас ... ... ... мен ... ... ... ... коғам мен құқықтың мемлекетті ... ... ... ... кұкықықтык мемлекеттің негізгі ... - ... мен ... ... оның ... ... ... жариялануы және олардың іс-жүзінде толык қамтамасыздандырылуы
болып табылады. Сондықтан да, ... ... ең ... ... - ... ... ... негізделіп, элемнің алдынғы ... ... ... ... ... ... негізгі кү-кыктар мен ... ... ... ... ... ... табылады.
Құқықтық мемлекетті кұру мен коғамды демократияландыру-кайшылыкты,
ұзакта күрделі процесс. Бұл ... жас ... ... қаз ... да, жаксы байкалады. Әсіресе, тәуелсіздіктін алғашкы жылдарындағы
жекешелендірудің ретсіздіп, жалақының дер ... ... ... өсуі,
теңгенің құнсыздануы және т.б күрделі ... ... ... калыптасуын біршама тежеді.Мұндай жағдай шексіз ... ... ... шет елге ... ... салык төлеуден
жалтару әрекеттеріне әкеп соқтырады. Тұргындардың басым көпшілігі меншіктен
кұр алакан калып, катардағы ... ... ... ... ... ... ... талпынған әрекеттері сэтсіз аякталғанының
куәсі да болдық.
Құқықтық мемлекеттің ... ... ... ортаң кол кәсіпкерлердің
қызметінде де елеулі қиындыктар туындап, салынатын салықтың ... ... ... ... ... ... экономикаға кетеді.
Қоғамдык үрдістердің әртұрлі бағытта өрбуі заңнаманың даму ... ... оның ... әкеп ... Бұл тек ... жаңа
заңдардың пайда болуына ғана катысты емес. Заң нормаларының бір бөлігі
азғана уакыт колданылып, күші ... ... ... ... бір ... бірнеше мәрте өзгертулер енгізіліп жатады.
Күнделікті ... ... ... ... ғана ... жеу ... ... мүлдем хабарсыз
етеді. Материалдық жағдайын жаксарту мен билікке қандай да бір ыкпал ... ... ... ... ... ... де төмендейді.
Биліктің жүзеге асырып отырған шараларына деген сенімсіздік, шүбәланушылык
кең етек жаяды, ал бұл ... ... ... мен ... кері ... оны ... ... коғамда құқықтық нигилизм орын алады.
Осыған ... ... ... ... ... карастыру
кажеттілігі туындайды.
Ұсынылып отырган диссертацияда құқықтық ... ... ... ... ... ... мәні, оның қайнар көздері мен орын
алуының себептері, көрініс табуының нысандары қарастырылады. Сонымен ... ... ... талдау жасаудың негізінде жалпы құқықтық
мәдениеттің ... ... ... (құқықтық тәрбие, құқықтық білім беру,
күдыктык үгіт- насихат) ... ... ... ... барынша
төмендетіп, азайтудың жолдары ұсынылады.
«Құқықтық мәдениет» ұгымы «заңи ... ... ... анагүрлым
ауқымдырақ. Қоғамның құқықтық мәдениеті бәрінен бұрын құқықтық болмыстың
күндылықтарының ... оның ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Қоғамның құқықтық
мәдениеті тұлғаның кауіпсіздігі мен бостандығын , адам ... ... ... оның ... ... азаматтың
белсенділігінің кепілі бола отырып, билікті адамның ... ... ... ... ... ... құқықтық мәдениеті-тұлғаның әлеуметтенуі мен оның заңды
іс-әрекетінің кандай да бір деңгейде қамтамасыз етіп ... ... ... дамуының дәрежесі мен жалпы сипатын көрсетеді. Бұл
іс-әрекет қоғамның прогрессивті қозғалыстарына ... ... ... сай болуы мүмкін. Мұның нәтижесінде тұлға мен қоғам құкықпен
байытыла түседі.
Сонымен, тұлғаның ... ... - бұл ... ... ... алғышарты және жасампаз бастауы, оның ... ... ... сонымен қатар-бұл тұлғаның өзінің ... ... мен ... мен тұлғаның құқықтық мәдениетін жалпы адамзат құндылықтары
категорияларының бірі ретінде, адамзат ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болады, ол өркенитті
кұкықтық мемлекеттің ажырамас бөлігіне айналуда.
Құқықтық мәдениет-бұл ... ... ... макүлданған
кағидаларға ғылыми-теориялық анықтамаларға сәйкестігі; заң шығармашылық пен
нормашығармашылық қызметінің жоғары мәдениеті.
Құқықтық мәдениеттің дамытылуы әділетті, еркін және ... ... ... ... ... ... кұндылықтардың кұкықтық санада
орнығуна ықпал етеді.
Азаматтардың құқықтық мәдениетін жетілдіріп, ... ... ... ... ... ... ұсынамыз:
Құқық негіздерін тереңдетіп оқытатын жалпы білім беру мекемелерін кұру. Бұл
арқылы білім беру процесінің барлық ... ... ... ... ... ... кол жеткізуге болады.
Тұрғындарды құқықтан хабардар етудің тиімді әрі кол жетімді тәсілі ретінде
теледидардың әрбір ... ... ... ... ... ... ... law-Қазақстан» коғамдык ... ... ... І-ХІ сыныптардың оқу бағдарламасына міндетті тұрде енгізу
кажет.
Біздің пікірімізше кұықтык ... ... ... отырып,
оның төмендегідей белгілерін атауға болады:
-біріншіден, құқықтық нигилизм- бұл әлеуметтік нигилизмнің, кұкықтык
сананың көрінісінің бір тұрі.
-екіншіден, кұкьщтық ... ... ... мен ... ... мәдениетті, құқық пен құқықтың тәртіпті жатсынуының
нысаны ретіндегі күбылыс.
-үшіншіден, аталған кұбылыстың ... ... ... рөлін, күш-куатын, мүмкіндіктерін, кажеттілігін
түсінбеу және оған сенбеу құрайды.
Сонымен, құқықтық нигилизм-кұкықтың ... ... ... мен ... ... ... ... етудегі рөлі мен
маңызын жоққа шығарып, мойындамайтын, ... ... мен ... ... ... ... және ... тәртіпті жатсынуының
нысаны ретінде көрініс табатын әлеуметтік нигилизмнің бір тұрі.
Арнайы заңи ... ... ... материалдарды
зерттеп- зерделеудің нәтижесінде құқықтық нигилизмнің мынадай ... ... ... яғни адам ... ... ... ... жетілмегендігі мемлекттік аппарат пен баскару жүйесінің
жетілмегендігі, ... ... ... ... көздерін зерттеу барысында бір кайнар
көздің екінші кайнар ... ... ... ... ... ... ... бойынша жүргізіп, яғни алдын-алу шараларын жинақы
тұрде жүзеге асыру кажет.
Заңи әдебиеттерде ... ... ... табуының екі нысаны
ажыратылады-теориялық және тәжірибелік. Алғашкысында құқыктық нигилизмнің
теориялык ... ... орын ... екіншісінде айтылған
пікірлердің, ілімдердің тәжірибедегі жүзеге асырылуы орын алады.
Мемлекттік және ... да ... ... ... ... ... нигилизмді жоюмен алдын-алуда жүзеге ... ... ... ... ... оның себептерін айкындап берді.
Олар:
лауазымды ... мен ... ... ... ... ... жоғарылатуға бағытталған іс-шаралардың
мардымсыз қаржыландырылуы;
колданыстағы заңнаманың жетілмегендігі;
құқықтық нигилизмді жою мен ... ... ... ... ... ... ... біз құқықтық нигилизмнің алдын-алып,
жоюдың төмендегідей жолдарын ұсынамыз:
-құқықтық тәрбие беру және ... ... ... ... ... ... ... -заңнаманың жетілдірілуі;
-заңдылық пен құқықтық тәртіптің ретке келтірілуі; -жоғары кэсиби
заңгерлерді дайындау.
Аталған мәселені зерттей ... біз ... ... толық жоюдың
обьективті тұрде мүмкін емес екендігі туралы корытындыға келдік. Бірак та
әртұрлі тәрбиелік, құқық ... және т.б ... ... ... құқықтық мәдениетін көтерудің нәтижесіндекоғамдағы құқықтық
нигилизмнің деңгейін барынша төмендетіп, азайтуға болады.
Әрине құқықтық санада ... бойы ... ... ... пен ... ... институттарының күшін біріктіруді; материалдық
ресурстар шығыны мен белгілі бір уакытты кажет ... өте ... ... ... Ең ... ... заңнаманың сапасы мен тиімділігін
арттыру, кең ... ... ... жүргізу арқылы елдің қалың
көпшілігінің арасында заңға деген құрметті, сенімді кайта қалпына ... Осы ... ... ... ... ... да бір ... тіршілік әрекетінің кұқыктың ... ... ... ... ... ізгілікті
қағидаларының шынайылыққа айналуы, саяси шешімдерді ... ... ... ... ... ... ... нығайтылуы
қажет. Сонда ғана жарияланған құқықтық ... ... ... ... ... мен ... ... деңгейіне қол
жеткізуге болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстан Республикасының Конституциясы.-Алматы: «Жеті жарғы», 1998.-1006.
(1-бап)
Ибраева А.С. Правовая культура: проблемы ... и ... ... 2002.-116
Сонда, 1056.
Аграновская Е.А. Правовая культура как фактор укрепления социалистического
образа жизни: Дис....к.ю.н.,-М., 1982-21С.
Алексеев С.С ... на ... ... ... В.Н., ... А.Р. ... как элемент правовой культуры.-
М. 1974-С.43
8.3орченко Е.А. Формирование правовой культуры трудящихся. Минск,1984-
С. 18-20
9. Петрова Л.В. ... ... ... правовой
культуры.-Харьков, 1988-С.49
10. Сахипова Л.А. Проблемы формирования правосознания субьектов
педагогических вузов. Диссер...к.ю.н., Алматы, 1989.С. ... ... В.В. ... исследования уровня правосознания
молодежи.-Киев. 1982,С2
12Долгова А.И. Правовое воспитание молодежи. -М.1979.С.13
Нигилизм ... ... ... ... и др.); ... ... и др.-2-е изд. М: Сов.
Энциклопедия, 1989.-814с.(301).
Маркузе Г. ... ... ... ... ... ... М., 1994; ... М. Мысли. Постулаты.
Афоризмы. Философия интефиретации. Тезисы. Минск, 1998.
Ницше Ф. ... в 2-х ... ред., ... ... и ... -М.: ... 1990. Т. 1-831с, ... О. Закат Европы. Очерки мифологии мировой истории.В 2-х томах.
Пер. С.нем., ... Ст. И ... ... -М.: Мысль, 1998. Т. 1-
668с.,Т.2-606с.
Хайдеггер М. ... ... // В кн.: ... ... в ... Сб. Пер. С.анг., нем., фр. /Сост. И поел. П.С.Гуревича; Общ.ред.
Ю.Н.Попова.- М.: Прогресс, 1988.
Новиков А.И. ... и ... Опыт ... ... 1972.-296с.(12).
Сонда. (16-18).
Нигилизм правовой // Большая Советская Энциклопедия. М.: Сов. Энциклопедия,
1973. Т..- ... ... и ... ... Под ред. ... ... ... 1997. С. 189.
Матузов Н.И. Правовой нигилизм и правовой идеализм // В кн.: ... ... ... и права. Курс лекций.
М.: Юрист, 1997- 672с. (590); Матузов Н.И. ... ... и ... // В ... ... ... и ... курс в 2-х
томах. Под ред. Проф. М.Н.Марченко. Том 2. ... ... м.: ... ... ... ... ... нигилизм: пути преодоления // Советская юстиция.
1990. №9. 3-5с.(3).
Теория ... и ... Под ред. ... М.; ... ... Русинов Р.К. и Семитко А.П. Правовой нигилизм // кн.: Теория
государство и права. Учебник для ... ... и ... Под ред.
В.М. Корельского и В.Д. Перевалова. М.: ... ... ... А.Б. ... ... и ... ... для юридических вузов.-
М.: Новый юрист, 1998.624с.(583); Венгеров А.Б. Теория государство и права:
Учебник для юридических ... 3-е изд.- М.: ... ... ... и ... Учебник для вузов/ Под ред. М.М.Рассолова,
В.О.Лучина, Б.С.Эбзеева.- М.: ЮНИТИ-ДАНА, Закон и ... ... Р.Т. ... ... и ... ... для ... - М.: Изд-во
«ПРИОР», 2001 -464с. (413).
Глущенко В.В. Теория государство и права: системно -управленческий ... ... Обл., ООО НПЦ « ... А.С, ... Н.С. Теория государство и права. Учебное пособие. Изд.2-
е, ... ... ... 2001. 120 с.(105).
Туманов В.А. О правовом нигилизме//Сов.гос. и право. 1989.№10.20-27с
Алексеев С.С. Общая теория права. ... С.Ф. ... и ... ... труды «Әділет».2000.№ 1
(7).22-40с.
Критика //Филосовский энцик.словарь./ Ред. И сост.: Е.Ф.Губский, и ... // ... ... ... В.Е. ... ... ... // Право и политика. 2001.№5-4с.
Колесников А.В. Отчуждение в праве // Государство и ... ... ... // ... ... ... ... права и государства: Учебник/Под ред. В.В.Лазарева.-З-е
изд.,-М.2000.-252с.
50.Новиков А.И. Нигилизм и ... ... ... 51
.Сокольская Л. Правовой нигилизм. // Мысль. 1996.№3- 19с. 52.Синюкова ... ... ... ... ... // Коммунист. 1989.№7-
31,32с.
Шоманов А.Ж., Жансугурова Ж.А., Машанов М.С. Характер и ... ... в ... Саясат.1997.№5-49,50с.
Краткий политический словарь. Сост.Оликов А.А. и др.М. Политиздат, 1988-
358с.
5 5. Демидов А.И. ... ... как ... ... ... ... 1992.№4-74с.
Ленин В.И. Резолюция о войне и мире// Полное собрание сочинений.Т.Зб.М:
1969.-35с
Туманов В.А. О правовом нигилизме// Сов.гос. и ... ... О ... в стране и основных ... ... ... ... на 2002 год. ... Послание Президента республики
народу Казахстана //Юр.газета.2001.5.09.С2.
Мами К. Без права на ошибку. //Юр.газета.2001.11.06.С.З.
Сэкен Өзбекұлы. Конституция және тіл ... ... ... ... ... ... мәселелері. Республикалық
ғылыми-тәжірибелік конференцияның материал дары.-Алматы: ... В. ... и ... ... //Правовая
реформа в Казахстане.2000.№1-21с.
62.Оболонский А.В. Бюрократическая деформация сознания и борьба ... и ... ... ... ... (комплексный подход): Учебное пособие.-
М.:1999.-35с.
Назарбаев Н.А. Быть ... к ... ... ... ... ... словарь/Абаренков В.П. и др.М.: Политиздат, 1988-430с.
Елюбаева Ж. Демократия и тоталитаризм.//Закон и время.2000.№1-114с.
Криминология: Учебник/под ред. Акад.В.Н.Кудрявцева. ... ... ... ... ... Под ред.М.Розенталя и П.Юдина. Изд.4-
е,М.:1955.-520с.
Ожегов Си. Словарь русского ... М.: « ... ... ... ... В.Н.Проблемы правопонимания в русской социальной
философии ХІХ-ХХ в. Дис.канд. Филос. наук. Воронеж, 1995.
История политических и правовых учений. ... для ... ... ред.
В.С.Нерсесенца. М.: Издательская группа ИНФРА-НОРМА, 1997.-728с. (28).
Конфуций. Я верю в ... М, 1995.С. 55 // В кн.? ... ... мысли в пяти томах. Том 1. ... ... ... и ... М.: ... ... А.И., ... А.А. Правосознание, правовая культура и
прававой нигилизм // В.кн.: Теория и ... и ... ... ... Под ред. ... ... ... М.: ЮНИТИ-ДАНА,
Закон и права, 2000.- 640с.(411).
С какими ... люди идут в ... // ... ... ... Р. ... на расширенном ... ... ... республики // Казахстансая правда. 2002.30.03.
С.2.
Шайкенов Н.А. Актуальные задачи правовой политики Республики Казахстан // В
кн.: Проблемы ... ... ... ... системы Республики
Казахстан: (тезисы докладов конференций) - ... НИ и РИО ... ... МВД РК, 1993.- ... Р. ... функции правосудию ни к чему // ... ... Р. ... на расширенном совещании ... ... ... // ... правда. 2002.30.03.
С.2
Регистрация ведомсвенных нормативных актов осуществляется с 1993 года,
регистрация актов ... ... ... ... с 1 ... 1997
года в соответствии с Указом Президента РК от 4 ... 1997 года ... ... ... ... ... РК и мерах по
упорядочению их ... ... А. ... ... ... и ... // Юридическая
газета. 2000.19.04.С.2.
Хитрин Ю.А. Мало принять хорошие законы, нужно их как положено выполнять //
Закон и ... 1999. №1. 4-8с. ... В., ... Т. Как ... ... ... // Юридическая газета.
1998.08.07. С.5.
Мукушева А. Дистанция огромного размера // Юридическая газета. 2001. 85.02.
СЛ.
Краткий политический словарь / ... В.П., ... А.Г., ... Ю.А. ... ... И общ ред. ... Н.В.Шишлина.- 5-е изд., доп.-М.:
Политиздат, ... ... И.А. ... ... и ... ... ( ... 1917г.) // Государство и право. 1995. № 11.143- 148с.9 148).
-----------------------
Мукашева Е А. Права человека. ... ... ... ... ... ... Соч. Т. 16.
[2] Р. Таужанов. Личность, ее права-главные богатство общество. / Фемида.
1998г. №12.
[3] Защита прав и ... ... и ... в ... ... дел РК. Отв. ред. Биекенов Н.А. Караганда. 2002.
[4] Искакова. Г.К. Права человека в ... ... ... Е.Қ. ... ... Конституциялық құқығы.
Астана. Фолиант. 2001..
[6] А. Абильденов. Конституционно-правовой статус человека и гражданина./
Политика 1996г. №3.
Искакова. Г. Қ. Права ... в ... ... ... ... ... Г. Қ. ... человека. Семипалатинск. 2001.
А. Караев. Конституционный контроль. Казахстан и зарубежный опыт.
Алматы.2002.
пКим. Ю. Роль и значение Конституционного Совета в обеспечении
конституционной законнсти. / ... 1997г. ... ... ... ... теоретической конференций. «Мировой
опыт защиты прав человека и применение международных стандартов в
правозащитной практике Казахстана». Алматы. 2001.
[9] Место и роль прокуратуры в ... ... ... Р. К. И ... в ... прав ... и гражданина, отв. ред. Злотников. С. ... ... И. ... контроль прокуратуры PK./Фемида. 1998г. №6.
Развитие национальные учереждения по правам челловека в Казахстане. Алматы.
2000г..
Искакова. Г. К. Права человека. Семипалатинск. 2001.
[10] ... ... ... ... ... ... 2000.
[11] Искакова. Г. К. Права человека. Семипалатинск. 2001.
45

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 145 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Адам құқығы23 бет
Адам құқықтары және оларды қамсыздандыру13 бет
Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы7 бет
Алдын-ала тергеу стадиясындағы сезікті мен айыпталушының конституциялық құқықтары мен бостандықтарының кепілдіктері101 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы9 бет
Билікті бөлу қағидасын жүзеге асыру12 бет
БҰҰ қызметіндегі адам құқы мәселесінің қорғалуы70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь