Үндістан экономикалық модернизациясының теориялық-концептуалды негіздері

1 Үндістан экономикалық модернизациясының теориялық.концептуалды негіздері
1.1 Экономикалық модернизацияның теориялық негіздері
1.2 Үндістан “жаңа экономикалық саясатының” концептуалды негіздері
1.2.1 Үндістан модернизациясының ерекшеліктері және сыртқы саясат ұстанымы
1.2.2 Үндістан экономикалық либерализация моделінің идеологиялық негізі
2 Үндістанның экономикалық модернизация және аймақтық ықпалының кеңею
2.1 Үндістандағы экономикалық либерализация процесі
2.2 Аймақтық интеграция процесіндегі Үндістанның рөлі
2.2.1 Үндістанның азиаттық елдермен әрекеттесу концепциясы
2.2.2 Аймақтық ынтымақтастық және Үндістанның Оңтүстік Азиядағы ұстанымы
3. Үндістан халықаралық ықпалының артуының экономикалық құралдары
3.1 Үндістанның ақпараттық технологиялар секторының халықаралық байланыстардағы рөлі
3.1.1 Үндістанның ғарышты игеру бағдарламасы
3.2 Әлемдік аутсорсинг және Үндістанның халықаралық сахнадағы экономикалық ықпалдастығы
Үндістан экономикалық модернизациясы күрделі әрі нақтылы зерттеуді керек етеді. Өйткені, елдегі экономикалық модернизация процесі Үндістанның әлем сахнасындағы өзін-өзі анықтау, сондай-ак ұлттық етенелену мәселелерінен туындалады. Ал, бұл жағдай Үндістан экономикалық модернизациясының өзіне ғана тәң даму жолдарын айқындап, өз кезегінде зерттеуді ерекше бағытында, яғни бірқатар факторларын ескере отыра жүргізуді талап етеді.
Бастапқыда ұғымдық жағына көңіл бөлу керек. Экономикалық модернизацияға көшпес бұрын “модернизация” ұғымы нені білдіреді екендігін анықтау керек. Және бұл сұрағының мән-мағынасын ашу керек.
Батыстық тұжырымдамасына сәйкес “модернизация” ұғымы адамзат дамуы барысындағы ілгері әлеуметтік өзгерістерін білдіреді. Демек, модернизацияның бұл мағынасы жаңа замандағы батыс елдерінде болған ескі жүйелерінің әлеуметтік, саяси, экономикалық және мәдени өзгерістер легіне ұшырау мен қазіргі заманғы технологияларға қол жеткізу процестерін айқындайды. Батыстың белгілі зерттеушісі Шмуэль Айзенштадтың пікірінше, “модернизация тарихи калыптасқан өзгерістердің толқыны, бұл процесс көбінесе ХVІІ-ХІХ ғасырлар аралығында Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкада пайда болған әлеуметтік-экономикалық, саяси жүйелеріне тәң болады”. Ал, тағы бір батыстық автор, Вильберт Мур модернизацияның түбінде “қазіргі заманға дейінгі дәстүрлі қоғамның экономикалық жағынан гүлденген, сондай-ақ саяси жағынан біршама тұрақты батыстық нысанындағы мемлекеттерге тәң болатын әлеуметтік ұйымдасқан қоғамдастыққа карай түбегейлі өзгеру” процестін жатқанын көрсетеді. Бірқатар зерттеушілердің пікірінше, модернизацияны қозғайтын кіндіктері бар. Дегенмен бұл кіндіктер белгілі бір қоғамдарға ілеспейді, олар өзгермелі сипатында болады. Мәселен, Эдвард Тиракьян аталмыш кіндіктердің қозғалуын Ежелгі Грекиядан бастап, Ежелгі Рим, ортағасырдағы солтүстік және солтүстік-батыс Еуропа арқылы қазіргі АҚШ пен Қиыр Шығыс мемлекеттеріне дейін жеткізеді [1]. Яғни әлемдегі өркениеттер дамыған сайын модернизация процестері жүріп, тек белгілі бір ғасырларда локалды түрде пассионарлығы басым мемлекеттер модернизацияның ошақтарына айналып, оны басқа жерлерге таратады. Сөйтіп, модернизацияны әлемде табиғи ұйымдасқан құбылыс ретінде де тануға болады. Өйткені, әлем жаратылғаннан бері адамзат ілгері дамуын туындайтын жаңартуына ұмтылып, әр түрлі саладағы “жаңасын” өзіне тартады. Дегенмен модернизация ұзақ жүретін процесс ретінде де танылады. Өйткені, ғылыми оның дәлелденген теориялық негізі бар, және де ол адмзат эволюциясындағы бірден-бір құралы. Осындай мағынада модернизация өз алдына бірнеше түрлеріне жіктеледі. Мысалы, қазіргі әлемде модернизацияның экономикалық, саяси, әлеуметтік, ғылми-техникалық, мәдени, әскери сияқты тармдалған және өзара байланысқан түрлері бар.
        
        1 Үндістан экономикалық модернизациясының теориялық-концептуалды негіздері
1.1 Экономикалық модернизацияның теориялық негіздері
Үндістан экономикалық модернизациясы күрделі әрі ... ... ... ... ... экономикалық модернизация процесі Үндістанның
әлем сахнасындағы өзін-өзі ... ... ... етенелену
мәселелерінен туындалады. Ал, бұл ... ... ... ... ғана тәң даму ... ... өз кезегінде
зерттеуді ерекше бағытында, яғни ... ... ... ... ... етеді.
Бастапқыда ұғымдық жағына көңіл бөлу ... ... ... ... ... ұғымы нені білдіреді екендігін
анықтау керек. Және бұл сұрағының мән-мағынасын ашу керек.
Батыстық тұжырымдамасына ... ... ... ... ... ілгері әлеуметтік өзгерістерін білдіреді. ... бұл ... жаңа ... ... ... ... ... әлеуметтік, саяси, экономикалық және мәдени өзгерістер легіне
ұшырау мен қазіргі ... ... қол ... ... ... ... ... Шмуэль Айзенштадтың пікірінше,
“модернизация тарихи калыптасқан өзгерістердің ... бұл ... ... ... аралығында Батыс Еуропа мен Солтүстік Америкада
пайда болған әлеуметтік-экономикалық, ... ... тәң ... ... бір батыстық автор, Вильберт Мур модернизацияның ... ... ... ... қоғамның экономикалық жағынан гүлденген, сондай-
ақ саяси жағынан біршама тұрақты батыстық нысанындағы мемлекеттерге тәң
болатын әлеуметтік ... ... ... түбегейлі өзгеру”
процестін жатқанын көрсетеді. Бірқатар зерттеушілердің ... ... ... бар. ... бұл ... ... ... ілеспейді, олар өзгермелі сипатында болады. Мәселен, Эдвард
Тиракьян аталмыш кіндіктердің қозғалуын Ежелгі Грекиядан бастап, Ежелгі
Рим, ортағасырдағы солтүстік және ... ... ... ... пен Қиыр ... ... дейін жеткізеді [1]. Яғни әлемдегі
өркениеттер дамыған сайын модернизация процестері ... тек ... ... ... ... ... басым мемлекеттер модернизацияның
ошақтарына айналып, оны басқа жерлерге таратады. Сөйтіп, модернизацияны
әлемде табиғи ұйымдасқан құбылыс ... де ... ... ... ... бері адамзат ілгері дамуын туындайтын жаңартуына ұмтылып, әр
түрлі саладағы “жаңасын” өзіне тартады. ... ... ұзақ ... ... де ... ... ... оның дәлелденген теориялық
негізі бар, және де ол ... ... ... ... ... ... өз ... бірнеше түрлеріне жіктеледі. Мысалы,
қазіргі әлемде модернизацияның экономикалық, саяси, ... ... ... ... ... тармдалған және өзара байланысқан
түрлері ... Нейл ... ... ... ұйымдасқан, құрамына алты
бөлігі (саласы) кіретін әр алуандылық ретінде сипаттады. Яғни ... ... ... әр ... ... ... Атап айтқанда, модернизация экономика саласында біріншіден,
жаңа технологиялардың пайда болуы, ... өмір ... ... ауыл ... коммерциялық ауыл шаруашылығына өтуі,
үшіншіден, адам баласы мен жануарлардың еңбегін “тірі емес” ... ... ... ... қалалық типтегі қоныстардың
жайылуы және еңбек күшінің белгілі бір ... ... ... ... Ал ... ... модернизация тайпа көсемінің
авторитетінен сайлау негізінде келетін және алмастырылатын саяси партиялар
мен демократиялық өкіметке өтуін ... ... беру ... сауатсыздықты жою және білім мен сапалы еңбек құндылығының
өсуін келтіреді. Смелзер көрсеткен келесі үш ... діни ... ... және стратификация саласын (мобильді болу мен
жеке табысқа жету маңыздылығының арттыруын ... ... ... ... ... салаларда модернизация әрекеттесіп, кеңінен қолданысты
табады. Сөйтіп, модернизация локалды түрде адамзаттың дамуына, сондай-ақ
әлемдік деңгейде болатын түрлі ... ... ... индуктивті
түрде жәрдемдеседі.
Сайып келгенде, модернизация өркениеттер дамуындағы табиғи императиві
рөлін атқарып, көшбасшы өркениетін немесе ... ... ... ... ... ерекше тұрғыға қояды. Яғни бұл ... үшін ... және ... ... басқалардан
ерекшелену маңызды болып келеді. Бұл өркениет басқаларға лайықты болатын
мәдени-әлеуметтік стандартты жасауға ат ... ... ... өз ... және өз ойкуменасында ең қазіргі заманғы дәрежесіне
дейін жетеді. Модернизация тек ... тәң ... қана ... ал қайта
өркениеттілік көшбасшылықтың мәдени-әлеуметтік аспектілерін құрайтын
әмбебаб тарихи құбылыс ретінде танылу тиіс. ... ... ... әр
алуандылық сипатындағы модернизация көбінде тек ... ... ... ... ... халықаралық тәртіпті
құрды. Бұл тәртіптің негізінде басым рөлі батыс ... ... ... және ... ... күшіне берілген болатын. Қазіргі
таңда дамушы елдердегі модернизациясы үшін бұл ... ... ... түрдегі үңдеуі болып табылады [3]. Ал Үндістан сияқты
басқа азиаттық және шығысеуропалық дамушы ... үшін бұл ... ... ... ... шапшаң түрдегі экономикалық және саяси ... ... ... ... ... процесімен сәйкес келеді.
Конвергенция теориясы бойынша, модернизация технологиялық
детерминизммен ... ... Яғни ... бар технология әлеуметтік
ұйымдастырудың, саяси өмірдің, мәдени түрлерінің, күнделікті өмір нормалар
мен ережелердің, тіпті наным-сенімдердің ерекше нысандарын ... ... ... ... өте келе бәрібір де қазіргісінің синдромын
әкеледі. Бұл синдром түрлі ... ... ... көрінуінде және
жергілікті ерекшеліктерінің жоюында көрініс табады. Джон ... ... алға ... ... ол ... ... ... Сөйтіп, индустриалды әлеміне кірген барлық қоғамдарда
құр индустриалды нысаны ғана ... ... ... ... үлес ... ... ... былай деп жазады: “Модернизация
бірегейлікке апаратын тура жол. Егер ... ... әр ... ... және ... ... заманның белгілердің жоқ болу фактісі ғана
біріктіретін болса, қазіргі ... ... ... ... ... жиынтығынан тұрады. Яғни модернизация ... ... ... ... ... ... ... 1970 жылдарға қарай
бұндай ұқсастық белгілері көріне бастады. Мәселен, бұл кезде ... ... ... ... ... туып
көбеюшіліктің төменгі сатыда болуы және өмір ... ... ... ... ... ... кіші отбасыларды құруға
өту, бұқаралық білім берудің жаңа ... адам ... ... ... ... рыноктар, саяси өмірдің демократияландыру сияқты
үрдістер әлемдегі әрбір ... ... ... ... ... ... конвергенция теориясы модернизацияның ... ... ... ... ... ... ... өндірісі,
тауар мен қызметтерді тұтыну рыногы сияқты мәселелерін ғана қарастырады.
Өйткені, мұнда бірқатар әлеуметтік, мәдени, ділдік ерешеліктері ашылмайды.
Сондықтан ... ... және ... ... ... болатын
мемлекеттерде қоғамның басқа салаларда ұқсастық белгілері болмауы ... ... ... модернизацияның экономикалық заңдылықтарын
біршама дұрыс дәлелденгенмен, ... ... ... ... кешенін және түрлі үрдістердің пайда болуын дәлелді түрде ... ... ... ... дәстүрлігіне жататын
мәселелердің болуын жоққа шығарып, оларды мешеу құбылыс ретінде көрсеткісі
келді. Алайда бұл шындықпен сай ... ... бір ... ... ... төл ... ... салт-дәстүрінен, дінінен бас
тартпайды. Тіпті қазіргі мәдени жаһандану ғасырында озық технологиялық
инновацияларын қабылдаған ... ... ... жолды тандап,
өзінің ұлттық мәдениеті мен ... бас ... ... ... ... бұл ... ... үнемі әсер етеді.
Бірақ, олар көп жағдайда мызғымас күйінде қала береді. Әйтсе, модернизация
оларға жағымды жағынан да әсер ... ... ... сорақы сарқыншақтарын
түзету мүмкін.
Модернизация ұғымының ғылыми айналымға енген тағы бір ... бар. ... ... ... көбінесе азиаттық немесе шығыстық ... тәң ... ... ... Яғни ... бір объективті
мен субъективті себептерге байланысты Батыстан артта қалған, ... ... енді ғана ... ... ... ... озық
технологияларды пайдалану мен ... ... ... ... ... ... ... процестеріне қол жеткізу
ұмтылыстарын атап көрсетуге ... ... ... ... ... барлық
салалары (саяси, әлеуметтік-экономикалық және ... ... Бұл ... ... ... ... дамыған
батыстың алдыңғы қатарлы мемлекеттердің тарапынан жасалған модернизациялық
үңдеуіне жауап береді. ... олар ... ... ... қарсы тұрып, тіпті батыс елдерімен белгілі бір ... ... ... қол жеткізеді.
Мәселен, аталмыш Сэмюэль Хантингтонның жоғарыда ... ... ... ... ... біршама қайшы тұрғыда айтылған
сөздерін оның атақты еңбегінде таба аламыз. С. Хантингтонның ... ... емес ... ... Батыстың өзінің
әлуетінің күрт азаюына әкеліп ... Әлем ... ... ... ... батыс елдерінің ықпалы күннен-күнге азая түседі” [5].
Бұл сөздерде шындық бар. ... ... ... ... ... ... Сингапур, Оңтүстік Корея сияқты ілгері даму үстіндегі
мемлекеттер арнайы бағытталған ... және ... ... қол ... ... жоғары экономикалық
қарқындарымен дамыған мемлекеттерге ... ал ... ... бойынша
тіпті олардан да озып кетті. Сондай-ақ олар өзінің экономикалық дамуын
ғылыми-техникалық ... ... ... ... озық
технологияларды кұрастыру мен ... ... ... ... ... бойынша дүниежүзінде алдыңғы қатарларына шықты.
Демек, олардың ... ... ... ... ... қауымдастықтың “еуроатлантикалық” сипатын өзгертуге күші жетеді.
Сондықтан батыста дамушы елдерінде модернизация ... кең ... ... пен ... ... қалыптасуы занды құбылыс.
Тарих деген қайталана беретін процесс: кеше - сіздің мемлекетіңіз шикізат
беретін көптеген ... ... ... - ... қол ... болған
отарлары дербестікке қол жеткізсе, ертең - ... ... ... ... ... жоғары экономикалық дамуына жетіп, сіздің
өзіңіздің әлеуметтік-экономикалық жүйесіне ықпал тигізе бастайды. Мінеки,
бұл ережесінен шыға отыра ... ... ... ... ... Ұлыбританияның отары болған Үндістан XX ғ. ортасында дербестікке ... XXI г. ... ... ... ... ... ... өсімі бойынша бірқатар дамыған ... де озып ... ... ... көрсетілген модернизация ұғымының екінші мағынасына сәйкес
дамушы елдерінде модернизация процестері көбінен екі ... ... ... ... ... ... пен экономика сияқты екі басты
саласында көрініс табады. Модернизация дамуының алғашқы ... ... ... ... билігін біршама еркін, демократиялық
құндылықтарын ... ... ... мемлекеттік билік нысанына өзгертуді
талап етеді. Ал оның ... даму ... ... ... ... ... ... өндірістің қарапайымдалған дәстүрлі әдіс-
тәсілдерінен озық технологияларға қарай ету процесі қамтамасыз ... ... ... ... ... пайда болмайды. Ол үшін белгілі
бір шараларды жүзеге асыру керек. Яғни ... ... ... ... ... ... іске ... екінші жағдайда ғылыми біліктер
мен жаңа ойды (инновацияларды) қорлану мен дамыту процестері іске асады.
Жалпы модернизация ... ... ... ... ... даму ... сипаты жағынын әр алуан болатын дамуына көшу
моделін білдіреді. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... мәдени ерекшеліктері және рухани ... ... Яғни жаңа ... келген экономикалық реформалар және
олар жетелейтін ғылыми-техникалық ... ... ... өзіне бағындыруды мақсат ... ... ... ... ... төл мәдениетін мен ұлттық сана сезімін
туғызатын “дәстүрлі” құндылықтармен үйлестіру жолдарын ... ... ... ... ... ... процестерін кездейді. Кәдімгі
сөзбен айтқанда модернизация ... ... ... ... ... және ... басқа жақтан алғандығымен
үдемелі қосарлану (синтезделу) процестері жүреді.
Сондықтан XX ғ. ортасында ... ... ... ... ... ... Үндістанның алдында тұрған бірден-бір шешім, ол ... ... бар ... пайдалана отыра, түбірлі модернизация
процестері арқасында жоғары даму жолына түсу мақсаты болатын. Бұл мақсатан
орындауда елде ... ... ... жаңа ... ... ... асыруға кірісті. “Бұндай келелі бағыттың
ұйытқысы ретінде ұлттық өндірістің дамуына жол ... кең ... ... ... мен ... ... алдыңғы орынға
шықты. Соның нәтижесінде XX ғасырдың соңына ... ... ... тірек еткен экономиканың импорттың орнын басатын құрылымдық
модернизацияның моделі қалыптасты, ал ол өз ... ... ... ... ... ... жолын ашты.
Сөйтіп, өнеркәсіпте мемлекеттік сектор және экономиканы мемлекеттік реттеу
арқылы ... ... ... болды. Мемлекеттік капитализмның
ұстанымдары экономикалық дамуының механизмдеріне айналып, ... ... ... ... ... шектету аркылы ел эқономикасында
түбегейлі ... ... ... жәрдемдесті” [6]. Нақ сол
мемлекеттік ... ... ... реттеу” және “технологиялық
инновациялар” сынды механизмдері арқасында Үндістанда экономиканы
либерализациялауға бағытталған модернизацияның ... ... ... ... бұл елді ... ... даму үстіңдегі елдерінің
қатарына қоспақшы.
Осыған орай, ... ... ... ... ... жүзеге асады. Яғни елдегі экономикалық ... ... ... бұл арқылы әсіресе машина жасау мен ... ... ... ... тауарларының легі күрт қысқартылып,
оларды сапасы кем емес ... ... ... ... ... ... ... модернизациясының басқа дамушы елдерінің парадигмаларынан
ерекшелігі – жоғары технологиялардың, әсіресе ... ... ... ... аса ... компьютерлік бөлшектерінің шығарылуын
өндіріс жолына салу, ... ... ... және ... ІТ-рыногына тарату
мүмкіндіктері болып табылады. Қытай, Малайзия, Оңтүстік Корея, АСЕАН
елдері сияқты басқа ... ... ... назар жоғары
технологияларды экспортқа шығару процесіне емес, қайта ауыр және ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік
тауарларының экспортқа шығару ұстанымдарына берілген. Бұл жәйт Үндістан
мен ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Сөйтіп, Үндістан ақпараттық технологияларды тарату жөнінде әлемде
қазірдің ... ... ... ел ... ... Мәселен, Үндістанда
ақпараттық жүйесіне қажетті кадрларды даярлау ... ... ... ... бұл ... кадрларды даярлау міндеті екі бірдей ... ... ... үздік оқу орындарына берілген. Ол ... ... және ... ... ... ... ел бойынша
таралған бөлімше-филиалдары бар). Бұл жоғары оқу орындарының қаржыландыру
процесі мемлекеттік қазынасы арқылы ... ... ... ... ... ІТ-саласында (ақпараттық технологиялар)
жұмыс істейтін мамандардың саны жағынан екінші ... ... таң ... емес. Тіптен әлемдегі аса ауқатты адамдарының бірі Билл ... ... ... ... жұмыс істейтін білікті
мамандарының 3/1 ... ... ... мен ... ... ... жәйт болып табылады.
Қазіргі таңда негізінен Бангалор, Хайдарабад, ... ... ... ... ақпараттық жүйелерінің технологиялық
орталықтары (бизнес инкубаторлары) немесе ... ... ... ... ... ... ең дамыған мемлекеттерді “Made in India”
лейблі бар сапалы компьютерлік бағдарламалық өнімдерімен (бағдарламалар,
софтар, CD және флэш дискілеріне ... ... ... әр ... ... т.б.) ... ... Үндістанның IT-саласында
жұмыс істетйтін 1 миллионаннан аса ақпараттық ... ... ... ... өнімдерін 180-нен асатын дүниежүзі дамыған
және дамушы елдеріне ... ... ... бұл ... ... ... ... тұтынушылар легін АҚШ, Канада, Ұлыбритания,
Германия, Франция және тағы басқа дамыған батыс еуропалық ... ... ... ... ... компаниясымен қатар
“Сиско”, “Моторола”, “IBM”, “Хьюлетт-Паккард”, “Intel”, “Yahoo!” сияқты
жан-жанқты мамандырылған жоғары ... ... ... ... ... ... ... беруде [4]. Сөйтіп, Үндістандағы
модернизация процестері басқа “шығыстық” ... ... ... дамып, көбінен мемлекеттік капитализмның қағидаларын пайдалана
отыра, жоғары инновациялық технологияларды ... ... салу ... ... ... әрі экспортқа бағдарланған ... ... ... ... қамтиды.
Дүниежүзілік үрдістер бір әмбебаб дәрежеге модернизация ұғымын салады,
жаһанданудың ажырамас бөлігі ретінде және қоғамның жалпы ... ... бұл ... ... ... ... ... дамыған
елдерде жаңарту ғаламдану және стандарттау процестерінің ілгерілемелі
дамуындағы ... ... ... ... ... ... ... елдерде
жаңарту көбінесе жергілікті социум дәстүрлі ... ... ... бойынша технологиялық даму аспабы болып табылады, және де ол арқылы
дамып жатқан мемлекеттер дамыған ... ... ... ... ... Бұл ... ... жаңа ой, техника,
технологиялардың және өмірге көзқарастардың генераторы болып ... ... ... мен ... ... ... кеткен
дәуірде модернизация қоғамның ілгерілемелі дамуында бас роль атқарады.
Демек, ... ... ... және ... табиғи өркениетті
құбылыс, ол арқылы қоғамның ескірген ... ... ... жаңа
түріне қайта құрылады, сонымен қоғамның дамуын одан ары арттырады. Бұл
әлеуметтік ... ... ... мәдени-әлеуметтік және
экономикалық құрылымдардың ғаламдық ... ... ... ... ... ... қайта құрылуының әмбебаб ... ... ... ... мемлекет пен қоғамның рухани дамуының экономикалық
дамуы одан ары ... ... болу үшін сол ... ... ... ... жаңартып тұру қажет. Бұған қоса қоғамдық социомәдени
прцесіне ғылыми-техникалық даму және экономикалық өсу кері ... ... ... ... ... табысты дамуы тұрақты
экономикалық дамуға түрткі болып қоғамның рухани ... ... ... ... Яғни ... ... ... түйіні болып табылатын ұлттың дәстүрлі ... ... ... ... ... Олар тек қана ғылымды, техниканы, экономиканы, тұрмыс
және саяси мемлекеттік құрылысын жетілдіру керек. Сол үшін ... ... ... ... ... ... ... қажет, сонымен
қоғамда бар социомәдени тенденцияларды бүкіл мемлекеттің экономикалық
модернизация процестерімен жинақтау керек.
Бүгінгі ... ... Азия ... ... ... ... ... бірі. Үндістан үкіметінің либеральды экономикалық ... бұл ... ... Оңтүстік Азиядағы шетел инвестициялары үшін
ең қолайлы аймақ болып табылады. Яғни Үндістан үкіметінің ... ... ... ... ... ... алуы оған нарықтық
экономикасының, сондай-ақ кіші және орта бизнестің тұрақты әрі ... ... ... ... ... ... қолданған батыстық әдіс-
тәсілдері және қазіргі ғылымның инновациялық технологиялары арқасында
Үндістан дүниежүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... Үндістанның ішкі саяси дамуы және ұлттық мәдениеті
әлемдегі жаһандық процесстерден аулақ тұрып, өзіндік бір қалпын мен ... ... ... ... қазір батыс мәдениеті өзінің бүткіл
нысандарымен Үндістанға кең түрде еніп, үнді халқының (әсіресе ... ... әсер ... Дегенмен, бұған қарамастан үнділер өзінің
байырғы әдет-ғұрыптар мен салт-дәстүрлерді ... ... ... тұрған және мәдени жаһандануға мойынсұнбаған дүниежүзіндегі
халықтардың бірі болып келеді. Сонда Үндістан ... ... ... ... ... яғни ... ... үндеуіне қаншалықты түрде
тиімді жауап берді? Осы сұраққа жауабын біз ... ... даму ... ... ... ұстанымдарын тәптіштеп қарастырғанда оңай түрде
табамыз.
Қазіргі кезде үндістан экономикасы жедел түрде ... келе ... ... бірі болып табылады. Жылына 7-10 %-ға дейін
баратын құнсыздану тұсында оның өсім қарқындары 5-7 %-ға ... Ал ... ... ... ... ішкі ... (ЖІӨ) 1,534 млрд ... Соңғы он жылдықтарда ... ... ... қол жеткізді. Мәселен, елдің ұлттық шаруашылығы экстенсивті
әрі интенсивті түрде ұлғайып келе жатыр. Сондай-ақ Үндістан жалпы ... ... 6,5 %-дық ... қол ... ЭВМ және ... ... саласында әлемдік рыноктарға шығып, АҚШ сынды жоғары
дамыған технологиялық державаларымен бәсекеге ... ... ... ... ... миллиардқа жуық халқын қамтамасыз ету түгілі, сондай-ақ
болашаққа үлкен экономикалық секірісті жасады. Бұл ... ... ... ... пен ауыл ... ғылым мен техникасын, соның ішінде
ғарыш (жасанды жер серіктерін ... ... ... ... ... бағдармалау сияқты ғылым салаларын, инженерлер
мен ғалымдардың ... ... ... ... ... [1, ... ... пікірінше Үндістан жаһанданудың үндеуіне жауабы
ретінде ел ішіндегі индустриализация үрдісін алдыға қойып, оны ... ... ... ... ... оның ... саясаты да индустриалды
дамуының мақсаттарын қуып, ... ... ... болып келеді [2, 17
б.]. Бұның барлығы да Үндістанды ... ... ... келе ... ... ... ... Әйткенмен Үндістан
экономикасындағы қазіргі заманның жаһандық технологиялық ... ... ... да, ел ... өмір сүру ... ... әсері
біршама төмен болды. Яғни үнділер батыстық мәдениетінің үлгілерін өзіне
енгізгенмен, жапондықтар мен ... ... ... ... ... ... қалды. Егер Үндістан бір жағынан жоғары инновациялық
технологиялардың әлеміне аяқ басса, ... ... ол ... ... әдет-
ғұрыптар мен салт-дәстүрлерін басқаларға үлгі етіп әлі де сақтауда. Және
де бұл ... ол ... ... ... ... ... Бангладеш, Бутан,
Шри-Ланка сияқты кіші мелекеттерге өз ықпалын ... ... ... аумағын негізінен құрайтын Үндістан ғаламдану мәселесінде біріншіден,
өзінің көрші кіші мемлекеттерге үлгі ... ... ... ... қазіргі заманның талабына сай жаңартып, батыстан келген нарық
жүйесі және басқа да экономикалық даму нысандарын ... ... ... ... батыстық құндылықтар жүйесін ел экономикасымен және
ұлттық мәдениетпен барынша ұштастыруға тырысты.
Жалпы Үндістанның ... ... ... ... айқындалады. Яғни үнді үкіметі жаһанданудың жағымды жақтарын
(ортақ рынок, сыртқы сауда мүмкіндіктері, ғылыми ... ... ... мен ... ... ... дамыту мақсатында
пайдалануға ұмтылады. Бірақ, сонымен ... үнді ... ел ... сияқты дәстүрлі түрлерін барынша сақтағысы келіп, оларды
мемлекеттік қамқорлыққа ... ... ... ұлттық экономикасына
ілестіруге тырысады. Демек, Үндістан ұлттық дамуының өзіндік жолын таңдау
арқасында ел экономикасының ескі және жаңа ... ... ... талпынуда.
Ал Үндістанның ел ішіндегі жүргізілген реформалар мен сыртқы
қатынастар легі ... ... ... ... ... Мінеки, осыдан Үндістанның ғаламдық әлемде өзіндік ұстанымдағы
мүдделер жиынтығы туындалады. Атап айтқанда:
• Экономика, мәдениет, білім беру, ғылым және ... ... ... жаңғырту міндеттерін орындау, халықтың әл-ауқатын көтеру,
кедейшілік пен ... ... ... ... мен ... ... және ел ... қамтамасыз ету, аймақтағы дамушы елдермен бірге халықаралық
терроризм мен есірткі ... ... тұру және ... ... ... ... өркениетінің мәдени-тарихи ерекшеліктеріне сай
халықаралық қауымдастықта өзіне лайықты орынға ұмтылу;
• Өркениеттер ... ... ... және ғаламдық үрдістердің
кең етек алуына байланысты өзінің ұлттық мәдениетінің төлтумалығын
сақтау ұмтылысы, сондай-ақ ... пен ... ... арасындағы
жанжалды туғызбауға барынша күш салу;
• Көпполюсті, ... ... құру ... сол үшін БҰҰ ... ... институттарын нығайту;
• Халықаралық қатынастарда белгілі бір үстемдік етуді, сондай-ақ бүкіл
елдер мен ... әр ... ... және ... ... ... ... жаңа әділді демократиялық халықаралық
тәртібін орнату [3, 59 ... мен ... ... ... ... ... үш ... мәселелеріне тіреледі. Ол: 1) батыс тауарларын тұтыну мәселесі, 2)
қазіргі заманғы ... ... ... 3) ... ... ... ... жағымсыз ықпалы.
Қазіргі таңда Үндістанда батыстан келетін тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... Мәселен,
McDonald’s, McBurger тағам мекемелердің тарамдалған желілері және Disney,
Sony, Adidas сияқты мульти ... ... ... ... ... ... ... Үндістандағы дәстүрлі өмір сүру қалпын күрт
өзгертіп, Жер бетіндегі ... ... ... рыногының негізін қалады.
Сонда Оңтүстік Азиядағы ғаламданудың ең ... және ... ... деп
аталған тұтыну мәдениеті үндістан қоғамына, соның ... ... ... батыстық құндылықтар жүйесін таратуда. Дегенмен Үндістанда
қызмет ететін әлемдік тұтыну ... өз ... сату ... ... нысанында жүргізе алмайды. Өйткені, олар үнді
клиенттерімен жұмыс жасау ... ... ... ... оларға барынша сүйенеді. Мәселен, McDonald’s ... ... ... ... ... мен ет өнімдерін
араласпау мақсатында екі түрлі ас дайындайтын бөлмелерін жасауға ... ... ... ... ... ... тұрақты әрі
үздіксіз жұмысына айтарлықтай тосқауылды ... ... – оның ... сиыр ... бейнелуі болып табылады. Индуизмның дәстүрлі
қағидасы сиырды бүкіл аңдардың ... ең ... ... ... ... бұл аңды ... немесе оған зақым келтіруге
болмайды, бұл кәдімгідей күнә ... ... Яғни ... ... сиыр етін ас ... пайдалануға мүлдем болмайды. Сонда
Америка, Еуропа, Қиыр ... ... араб ... ... ... McDonald’s компаниясының фирмалық белгісін Үндістан халқының
басым көпшілігі мойындамай, мемлекет аумағында бұл белгісінің ... ... ... ... ... ... ... деп
саналатын үндістан тұтыну рыногында өз бизнесін жүргізуіне қиынға ... адам саны ... 1 ... ... қалған Үндістан тұтыну
рыногы көп әрі жедел түрде пайда ... ... ... көптеген
компанияларды өзіне тартуда. Сонда Үндістан мен Оңтүстік ... ... ... ... айтарлықтай болғанымен, аймақтағы жаһандық
процесстердің тек сыртқы ... ғана ... ... бұл ... келген «бәрін бір жүйе немесе стандартқа келтіру» механизмі іске
қосылмады. Жаһандану заңды ... ... ... ... мағынасынан
айырылып, үнділер арасында таралған кертартпа көзқарастарына ... ... ... үнді мәдениетіне мойынсұнды.
Дегенмен бұған қарамастан «үшінші әлем» деп саналатын әрбір аймағында
тұтыну рыноктарының кеңеюіне байланысты ... ... ... орнықты. Яғни батыстық тұтыну мәдениетіне сүйенген «тұрмыстық»
ғаламдану бірқатар ... ... ... ... ... құра
бастады. Сөйтіп, ХХ ғ. 70-80 жылдарынан өз бастамасын алған дүниежүзілік
ортақ тұтыну рыногы 90-шы ... ... ... ХХІ ... ... ... ... көп жағадайда бір нысанындағы киім-кешек,
азық-түлік пен тұрмыстық техника өнімдерінің пайда болуына әкелді. Ал, ол
өз кезегінде жеке ел ... ... ... ... ... бұдан да қатты және жедел дамуына негіз жасады.
Үндістанда жаһанданудың ғылыми-инновациялық және ... ... ... ... ... ... ... даму
саласында үстем етуде. Мәселен, Үндістанда ... ... ... жабдықтары, компьютерлік бағдарламалары мен софтары, ғарыш
айлақтардың бөлшектері, түрлі микрочиптері және тағы ... ... ... өндіріс жолына қойылды. Үндістан ғылымы бұл
инновацияларды жаңа идеялар мен ... ... ... ... тәжірибе жүзінде ойлап шығарды. Әрине бұл жағдай көбінесе батыс
ғылымының жағымды әсері арқасында туындалды. ... жаңа ... ... ... олар іске қосу барысында өзінің мәні
жағынан ... ... ... ... ... Яғни ... азиаттық Қытай, Жапония, Малайзия, Сингапур ... ... ... ... озық ... одан ары ... ұлттық экономикасының жетілдіруіне тиімді ықпал ететін нәтижелеріне
қол жеткізді.
Үндістанның қазіргі заманғы ... ... ... орналасқан. Бангалорды әдетте Үндістанның силикон алқабы деп
атайды. ... ... ... ... ... шығаратын
әлемдегі барлық халықаралық фирмалардың 55 %-ы орналасқан. ... ... озық ... ... ... 35 мың адам ... ... Үндістандағы компьютерлік бағдармалау өндірісіндегі алдыңғы
орындарға ие болған Infosys ... ... ... ... 1980 жылы ... аз ... ... Үндістандағы компьютерлік
жабдықтау мен ... ... ... ірі ... ... Нақ сол Infosys ... ... болып Бангалор мен
Калифорниядағы Силикон алқабы арасында тығыз байланысын орнатып, соның
нәтижесінде коммуникациялық технологиялардың ... бойы ... Және бұл ... ... ... технологиялық тауарлар
басқаларға қарағанда төменгі бағалармен сатылды. ХХ ғ. 90-шы жж. ... ... ... АҚШ ... ... ... ... одан кейінгі он жылдығында 23 млн. доллардан асқан
таза пайдасын әкелген [4, 117-118 б.]. ... ... ... Азия ... технологиялық жаңарту процесімен сәйкес келетін
жаһанданудың нысаны аз ... ... ... аумағына таралып,
Үндістанның қазіргі заманғы ғылымның дамуын тездетті. Әйтсе, Үндістанға
келген батыстың озық технологиялар мен ... ... ... сана ... арқылы сыни түрде өткізілді. Соның нәтижесінде батыстық
құндылықтар жүйесіне үнділердің төл тұрмыс салты мен байырғы ... ... және оған кей ... ... ... тура келді.
Мәселен, Пуджи Сарасвати сияқты дәстүрлі ... ... ... ... ... ... кеңселеріндегі
қызметкерлер өздерінің түрлі жұмыс заттарына: үстелдеріне, ... ... ... ... ... сиынып
табынады. Сөйтіп, индуизм діни-наным сеніміндегі жеке бір қағидаттары
қазіргі заманға бейімделеніп, компьютерлік ... мен ... ... ... бұлжытпай орындалады. Бұның барлығы
үнділер арасындағы дәстүрлі мәдениет тамырларының әлі де күшті екендігін
көрсетеді. ... ... өте келе ... ... мәдениет анда-санда
болса да батыстық мәдениетінің ықпалына душар бола бастады.
Әлемдік жаһанданудың ықпалы нәтижесінде Оңтүстік Азия ... ... ... ... тез ... вестернизация (батыстандыру)
процесстеріне тап болды. Яғни, бұл құбылыс адам ... ... ... ... ... құндылықтар жүйесін қалыптастырып, ол
арқылы Оңтүстік Азияда тұратын адамдардың дәстүрлі (аймақтық ... ... ... Үндістан қоғамы мен мәдениетін түбірлі
өзгерткен ғаламдық үрдістер әр ... ... өз ... ... MTV және Channel [V] ... ... ... арқылы үнді жастарын батыстық поп-мәдениетіне баурау
талпыныстары орналды. ... ... ... ... ірі
қалаларында тұратын жастар мен жас өспірімдер қазірдің өзінде батыс немесе
американ мәдениет үлгісіндегі жаһандану процесстеріне ілесе бастады.
Егерде батыстық ... ... ... ... ... Бомбей,
Мадрас сияқты ірі қалаларының көбінесе 20-30 жастағы ... ... ... ... ... жерлерінде тұратын ел тұрғындарының
басым көпшілігі үшін ол әлі де түсініксіз бөтен өмірлік құндылықтар ... ... ... ... ... батыс мәдениеті Үндістанның ірі
қалаларда тұратын жастарына ... ... ... ... киетін киіміне,
тыңдайтын музыкасына дейін үстем етуде деп айтуға болады. ... ... ... ... құрайтын басқа топтары батыс мәдениетпен
таныс болғанымен, бұл мәдениетін барынша жақтырмайтындығы белгілі. Сөйтіп,
батыстың рухани және материалдық құндылықтарға ... ... ... ... үнді қоғамы тарапынан толығымен дерлік жағымсыз ... Ал ... ... ... ... ... үнді қоғамы өзінің
төл мәдениетіне жат құбылыс ретінде түсініп, бұл ... ... ... көптеп таралуына әрдайым қарсы шығып, ... ... ... ... үнділер өз қоғамының мәдени әр алуандылығына, яғни
ондағы әр түрлі сипатындағы мінез-құлық нормаларына, діни және рухани
құндылықтарына ... ... ... ... ... ... қағидаларын үгіттейтін «тұтыну», «технологиялық» және ... ... ... ... ... ... біршама
жоғары дәрежеге жетіп, күрделі әрі жан-жақты үрдіске ие болды. Үндістанның
өзіндік әлеуметтік-экономикалық ... өз ... ... нысанындағы
жаһандануды да талап етеді. Сондықтан қазіргі Үндістанда басқа азиаттық
елдерден өзгеше арнадағы ... ... ... ... Бұл
ерекшеліктер Оңтүстік Азия аймағының даму қарарнамасынан шығатын ғаламдану
тұжырымдамасына да сәйкес келіп, ... жеке бір ... ... ... ... ... ғана тәң ... философиясы
және азық-түлік тұтыну рыногының дәстүрлі ... ... ... бар; екіншіден, Үндістан ғылымы батыстан келген технологияларды
пайдалану арқылы жаңа идеялар мен ... ... ... ... технологияларды өзінше ойлап тапты; үшіншіден, үнді қоғамның
басым көпшілігі батыстың мәдени ықпалының қыспағына түспей, ... ... өмір сүру ... мен ... ұлттық мәдениетін ұстанды.
Мінеки, жоғарыда көрсетілген Үндістан мен Оңтүстік Азиядағы ғаламданудың
ерекшеліктері ел ішіндегі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сиапаттап, қаржы-
экономикалық қауіпсіздігінің негіздерін ... ... ... ұлттық әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуының өзіндік
үйлесімді жолын ... ... ... ... ... ... ... саясатының” концептуалды негіздері
1.2.1 Үндістан модернизациясының ... және ... ... ... ... саясатын” және ол негіздеген экономикалық
модернизациясын бірқатар мәселелері негізінде ... ... ... ... ... ... ... концептуалды
негіздері ретінде танылып, ел ішінде болған либерализация үлгісіндегі
түбегейлі экономикалық реформалар ... ... ... ... ... 1980 жж. ... жартысында жарық көріп, 1990 жж.
басына қарай елдің экономикасында түбірлі орнықты. Бұл ... ... ... ... (ҮҰҚ) ... ... ... Нарасимхо Рао
үкіметтерінің ықпалдастығы негізінде пайда ... ... дәл ... жж. ортасынан бастап ... ... ... ... ... сияқты саяси философиясының кейбір принциптерін қосу ... ... ... жаңартылды. Әйтсе, жаңа экономикалық
саясатының түпкі мәні Үндістандағы экономикалық дамуын ... және ... ел ... либерализацияға бағытталған “ашық есік”
принциптерін, сондай-ақ түрлі экономикалық салаларға ... ... ... ... ұстанымын білдіреді.
Жалпы елдегі модернизация процесі өзінің ресми бастамасын ХХ ... яғни ... ... тәуелсіздігін жариялануынан алады.
Алғашқы жылдары ол көбінесе ... ... ... ... ... ... модернизация елдің экономикасында, дәлірек
айтқанда өнеркәсіп пен ауыл шаруашылық салаларында үстем ете ... ... жж. ... ... ... либерализация арқасында елдегі
модернизация процесі түбірлі өзгеріске ұшырап, жоғарыда көрсетілген ... ... ... бастады. Яғни Үндістандағы модернизациясы көбінде
өндірістегі жоғары технологиялардың қолдануында, ғылымдағы инновациялық
жобалардың ... және ... ... ... ... ... технологиялардың іске қосуында көрініс таба
бастады.
Дегенмен Үндістандағы жаңа экономикалық ... ... ... ... ... өзінің талай ерекшеліктері бар
үндістандық модернизацияның тірекнегіздерін ... ... ... тура ... ... Үндістандағы модернизация процесінің жалпы
негіздері 1990 ... ... жаңа ... саясатының
ерекшеліктерін айғақтап, негіздерін дәлеледейді. Сөйтіп, ... ... ... ... Ол ... және ... ... үлгілерін білдіреді. Бұл үлгілер Үндістан
модернизацияның бағыт-бағдарын ... оның ... ... ... ... модернизация мемлекеттік дамуының барлық компоненттерін,
яғни саяси, әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... көбінесе саяси және экономикалық компоненттер
Үндістандағы модернизациясын айқындайды.
Үндістанның саяси бағытындағы модернизацияның тарихи бастаулары XIX ғ.
2-ші ... ... ... ... ... партиясының қызметімен
айқындалады. Дәл сол кезде, яғни 1857-1859 жж. ... ... ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырауынан кейін Үндістанда
британдық әкімшілігіне қарсы көбінесе бейбіт саяси әрекеттер мен ... ... ... ... ... ... ағымдар мен партиялар
пайда бола бастады. Сөйтіп, 1885 жылы елде тұңғыш саяси партия – Үндістан
Ұлттық Конгресс партиясы саяси ... ... ... ... ... ... ... Үндістанда саяси және әлеуметтік ... XIX ғ. 2-ші ... ... көрсетілген Үндістан ұлттық
конгресс партиясының пайда болуымен бой ... Бұл ... ... Үндістанда зайырлы әрі демократиялық тәуелсіз мемлекетті құру
болып табылды. Ол үшін “сварадж” атауына ие ... ... үшін ... ... жүргізілді [1].
Нақ осы кезден бастап Үндістанда саяси-әлеуметтік ой-пікір дами түсті.
Яғни үнді ұлт-азаттық күресі жаңа бір сатысына ... ... ... ... саясатқа араласып, батыстық демократиялық принциптерді
басына алу арқылы мемлекеттік тәуелсіздік үшін күресін (сварадж) одан әрі
жалғастыра берді. Бұндай күрестің ... ... ... ... ... барлығы да халықтың мемлекеттік істеріне белсенді түрде араласуын
көздеді. Мәселен, ХХ ғ. ортасына дейін азаттық жолында ... ... ... ... ... ... ретінде демократиялық құндылықтар
жүйесіне тірелген зайырлы мемлекеттің идеологиялық моделін ... ... ... ғғ. үнді ... ... бөлу, раджалар мен жергілікті
князьдардың “күмәнсіз” билігі, діни-конфессионалды араздық сынды ғасырлар
бойы ұстанған дәстүрлі саяси-әлеуметтік ... бас ... ... тәң ... пен ... ... ... даму нысанын паш етті.
Сөйтіп, 1947 жылы мемлекеттік тәуелсіздікке қол ... ... ... ... ... ... ... жерде басты
назарын елдің мемлекеттілігін негіздеуге жұмсап, ... ... ... ұлт пен діни ... идеяларына
тірелетін заң нормаларын құрастыруға бет бұрды. Мәселен, 1950 ж.
қабылданған ... сай елде ... ... ... ету ... ... яғни бір-бірімен өзара араласқан президенттік
пен үкіметтік (атқару) билік ... және ... ... ... күшті парламенттік жүйе. Сонымен қатар Үндістанда ... ... ... ... ... бастады.
Сайып келгенде, үнді саяси элиталар қос партиялық жүйе ... ... ... ... ... шеше ... Бұның
нәтижесінде елдің экономикасы қарқынды түрде дами бастады. Ал, ХХ ғ. 90-ші
жж. бастап ... ... ашық ... және ... ... ... ... әлуеті арқасында бұдан былай халықаралық еңбек
бөліністе маңызды рөлді ... ... [2]. ... бұл жолда саяси
ауытқулар мен солақай әрекеттері де болған. Алайда Үндістан ... ... ... бағытталған ақылды, бірізді әрі икемді саясаты
арқасында елдің модернизациясында көрінген ... ... ... ... ... ... қол ... тағы бір
мәселесі – ол тәуелсіздікті алғаннан кейінгі мемлекеттік пен тұрмыстық
деңгейлерінде касталық бөлінушілікке жол ... ... ... ... дәстүрлі қалыптасқан төрт каста (джати) бар. Бұл ... ... ... ... ... Атап ... ... абыздар табын, кшатри кастасы жауынгерлер табын, ... ... ... ... шудр кастасы мүлкі аздау кедейлер ... ... бұл таза деп ... ... қатар Үндістанда ежелден бері
“тиюға болмайтын” далиттердің кастасы өмір сүруде. Бұларды ... ... ... ... ... ... деп атайды. Оларды
таза касталардың өкілдері өзінен әлдеқайда ... ... ... Дегенмен саяси бағытындағы модернизацияның әсері арқасында
британдық отарлық жүйесі кезінде-ақ далиттердің мемлекеттік ... ... ... Мәселен, 1936 ж. сәуір айында британдық әкімшілік
тарапынан касталардың ... ... Бұл ... ... ... езілген таптары да кірген. Сондықтан, бұл ... ... ... түрде “тіркелген” кастасы деп атай бастады. Бірақ, бұл құжат
далиттердің басқа касталармен шын ... ... ... әлі де
орнатылмады. Таза касталардың өкілдері далиттерді әлі де менсінбей, оларды
“тыйымды” қарабайыр халық деп одан әрі ... ... Тек ... қол ... ... ... ... жағдайы
түбірлі өзгеріске ұшырады. Мәселен, 1950 жылғы конституциясына сай
Үндістан ... пен ... ... жоқ ... ретінде
жарияланып, ондағы далиттердің ресми тыйымдылығы ақыры жойылды. Яғни
конституция заң ... ... ... ... тең құқылығын
енгізді. Сонымен қатар жаңа ... ... ... елде ... және касталық қудалау әрекеттері түгелімен дерлік заңсыз ... ... ... барған әрбір азамат пен ... заң ... ... еді. ... елдегі саяси модернизация арқасында үнді
қоғамында феодалдық жүйесінен қалған сарқыншақтары мен түрлі ауытқулар ... ... ... деп айтуға болады. Тәуелсіздік ... ... пен ... ... ... мүмкіндіктері
пайда болды. Мәселен, қазіргі ... 160 ... ... ... ... дауыс беруге, мемлекеттік лауазымдарды иеленуге,
кәсіпкерлікпен айналысуға белгілі бір ... ... Бұл заң ... ... ... арқасында бұл кастаның өкілдері мемлекеттік
істеріне белсенді түрде ... ... ... ... ... ... ... дәрігерлерді, тіпті
заңгерлерді оңай табуға болады. Үндістанның бұрынғы ... ... және ... ... ... мен штат ... ... далиттер кастасынан алады. Алайда іс жүзінде далиттердің жағдайы
біршама жақсарғанымен, олар ішінде қайыршы-кедейлердің саны күні ... ... ... ... ... ... түседі. Өйткені, соншама
көп халықты құрайтын ... ... ... немесе жері аздау
шаруалардан және ауыл ... ... ... ... ... ... далиттердің ауыр әлеуметтік-экономикалық жағдайы қазірдің
өзінде Үндістан үкіметінің ерекше назарын ... ... іс ... ең кедей көпшілік бөлігін қамқорына алды. Дегенмен, елдегі
күні бүгінге дейін дәстүр ретінде ... ... ... ... ... далиттерге байланысты жағымсыз қатынасы бұл халықтың
тобын Үндістанда басым бөлігін құрайтын басқа төрт кастаның және ... ... ... ... ... біртіндеп қосып ықпалдасу
мәселесін тежейді.
Үндістандағы ... ... бір ... – ол елдегі
экономикалық бағытындағы ... ... ... ... ... бұл ... ... тәуелсіздігін жариялауынан өз
бастауын алады. Нақ сол кезде “Дж. Неру бағытына” сәйкес елде ... ... ... ... Бұл ... ел ... индустриализация үрдістері дами түсті.
1950 жж. ортасында бекітілген индустриализация ... ... ... және ... ... ... ұсынды. Ол үшін ел экономикасында мемлекеттің үлесін кеңейту
мәселелері қарастырылды. Бұған тірегі ретінде ... жүйе ғана ... ... ... ... ауыр өнеркәсіп орындарының
салуы жоспарланды. Ал, бұл өз ... жеке ... ... ... жұмсауды керек етті. Сондықтан Үндістанның экономикалық сферасында
мемлекеттің ... ... іске ... олар әсіресе өнеркәсіп
саласында мемлекеттік реттеуші ... кең ... ... Бұл ... ... ... даму ... болмаған жоспарлауды
енгізуді туғызды. 1950 жж. басында “Неру бағытына” сәйкес ... ... ... ... Бұл үрдісті жүзеге асыру мақсатында
өнеркәсіп саласында бес ... даму ... ... ... ... жеке меншік кәсіпорындарымен қатар мемлекеттік секторды
құрайтын өндіріс орындары құрыла басталды.
Үндістандағы жоспарлау процесі ... ... ... ... ... құрастыру;
• даму стратегиясын және оны қолдайтын саясатын айқындау;
• экономикалық өсімінің және оның ... ... ... ... пен ... сондай-ақ әр түрлі секторлары арасында
ресурстарын ... және ... ... үлестіру легін
тәптіштеу;
• мемлекеттік секторда даму ... ... әсер ... жеке дара ... ... және
жобаларын қарастыру.
Бес жылдық жоспарлары елдегі экономикалық дамуының және экономикалық
өсімінің параметрлерін айқындап, ... ... ... қорланулары,
күрделі қаржы жұмсалымдарының көлемі, жалпы ішкі ... өсуі және ... кең ... ... міндеттері ретінде танылатын
макроэкономикалық көрсеткіштерін жинақтап жоспарлайды. Сөйтіп, бес ... ел ... ... ... ... ... күрделі қаржы
жұмсалымдарының және әрекет ету ... ... ... ... ... ... алғашқы бес жылдық жоспары 1951 жылы
басталды. Ал 1960 жж. ортасына қарай ... ... ... ауыр ... ... салынды. Бұл жағдай тиімді әрі ақылды
жасалған жоспарлау арқасында жүзеге асырылды. Сөйтіп, 1-ші, 2-ші, 3-ші ... ... ... елде қара және ... ... ... ауыр машина жасау, құрылыс материалдар өндірісі, электроэнергетика
сияқты Үндістанда ... ... ... ... салалары толығымен
құрылды. Мәселен, 1948-1964 жылдар аралығында өнеркәсіп өндірісінің ... 2,5 ... ... ... ... индустриализациясы ауыл шаруашылық
сферасының дамуына қолайлы жағдай туғызды. Мысалы, егістік ... ... ... (ирригациялық) құрылыстары, ауылды жердегі тас
жолдары, мал мен тұқым шаруашылық фермалары салынды. 1965 ж. ... ... ... ... 65%-ға ... ... реформалары көбінесе орта
және ауқатты шаруалардың мүдделерін қанағаттандыруына бағышталып, ірі жер
иеленушілеріне қарсы бағытталған болатын [5]. Дегенмен реформалар ... ... ... ... ... ... жағдайын
түзете алмады. Ал өнеркәсіп салаларында жұмыс ... ... ... арта ... ... “Дж. Неру бағыты” негізінде
жасалған аграрлық реформалар мен индустриализациясы елдің экономикалық
қарқындарын түзеткенімен, олар ... күні ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағдайын теңестіре алмады.
Қазіргі таңда Үндістанда өте бай мен өте кедей адамдардың арасы күннен-
күнге өсіп бара ... ... ... деп ... әлемдегі ең
бай адамдардың саны бойынша үшінші орынды иеленсе, кедейшіліктің кең ... ... ... ... ... қатарындағы ел ретінде танылмақ.
Бұндай қиын әлеуметтік жағдайдан шығу жолдарын іздеген Үндістан ... ... ... ... ... бас ... ... салаларының даму жоспарларына біршама еркіндігін енгізді.
Бұндай экономикалық шараларын тиімді жүзеге асыру арқасында елде ... ... ... ... ... бұл ... ... халықтың тұрмысын
жақсаруына жұмсап, елдегі әлеуметтік сферасын түзетуге (жұмыссыздықпен
күресу, бұқаралық сипатын алатын аштық пен әр түрлі ... ... ... ... ... жылдары Үндістан шетел тауарлары үшін “ашық есік” саясатын
ұстанғанымен, отандық өнеркәсіп салаларының ... ... ... ... ... келтіретін кейбір импорт тауарларына шектеуді енгізді.
Мысалы, Үндістанның қалаларындағы ... ... ... ... Әйтсе, бұл машиналары толығымен дерлік үндістандық ... ... ... ... импорты жоқ. Сөйтіп, қаржының барлығы
алғашқы кезекте ... ... ... ... жұмсалады.
Үндістанның экономикалық либерализацияның басты принципі – барлық нәрседе
біртіндеп даму ... ... ... ... [6].
Үндістандағы модернизация процесі екі аспектілері негізінде дамиды.
Яғни ол саяси және экономикалық бағытындағы ... ... ... ... Үндістанның отарлық заманындағы модернизацияның
алғышарттары айқындалып, Дж. Неру кезіндегі және ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық реформалардың
мәні аңғарылады. Ал, елдегі экономикалық модернизацияның процесі алғашында
индустриализация легімен сипатталса, соңғы жылдары көбінесе ... ... ... ... ... модернизация
процесі тек кешенді түрде, яғни жоғарыдағы барлық ... ... ... ... Тек бұл жағдайда ғана Үндістанның қазіргі кездегі
қарқынды ... ... ... ... Үндістан
дамуындағы ерекше көңіл бөлінетін ... ... ... ... ... ел ... ... болған
өзгерістердің мән-мағынасын түсіну, және ол арқылы қазіргі ... ... ... ... мен принциптерін аңғару болып
табылады.
Жалпы Раджив Ганди, Нарасимха Рао, кейінірек Атал ... ... ... ... жаңа ... саясатын жүргізудегі
ортақ мақсаты, біріншіден, халықтың ауыр әлеуметтік жағдайын жақсарту
мәселесіне, ... ... ... секторын және тағы басқа
инновациялық салаларын дамыту ... ... ... ... нығайту мәселесіне тірелген болатын.
Үндістандағы жаңа экономикалық саясаты негізінде болған Үндістанның
халықаралық ... ... ... ... процесінің
негіздерімен үнемі қатар жүретін елдің сыртқы саясат ұстанымының
принциптерін ... ... ... ... қазіргі кездегі ел ішіндегі
экономикалық дамуы әлемде жайылған жаһандану арқасында ... ... ... ұстанымның бірқатар мәселесін түрткілеп, халықаралық
сахнадағы рөлін қайта айқындауға итермелейді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... елдің
экономикалық модернизация процесіне әсер етіп, экономикалық реформаларын
жүргізу стратегиялық саясатпен өзара тәуелділік және ықпал ету ... ... ... ... ... ... орта ... ғана мемлекеттік егемендігіне қол жеткізген
Үндістанның сыртқы саясат ... ... ... және ... ... зор мән ... Сондықтан оның сыртқы саясатының
тұңғыш принциптері ретінде әрбір мемлекеттің территориялық тұтастығы мен
егемендігі, басқа елдердің ішкі істеріне қол ... және ... ... ... жүргізу сияқты ... ... Неру ... ... ... ... ... басқа елдің
ықпалынсыз кұру өте маңызды қағидасы. Әрине, бұл ұғымда ешқандай жаңалық
жоқ. Бірақ, ... ... ... араласудан бас тартуға екпін салу қажет
екені шындық. Өйткені, ... ... ... ... ... ... көрсету
және өзінің саясатын күштеп таңу сияқты үрдістері болған" [7]. Яғни, бұл
тұрған концепция ... ... ... ... бір елге өз ықпалын
жүргізуге мүдделі емес. Өзара ымыраға келу арқылы қатынасын жүргізу тиіс.
Әйтпесе, бұл ... ... ... ... ... қыспағына түсіп,
өз сыртқы саясат ұстанымында тәуелділік пен бағыныштылық белгілеріне тап
болады.
Үндістанның сырткы ... ... және ... ... нығаюы мәселесі тәуелсіз елдің тұңғыш басшысы Джавахарлал Нерудің
идеяларымен айқындалып, ұлы державалардың саясатына ... ... тұру ... ... тірелді. Бейтараптық принциптерін
басына алу арқылы Дж. Неру Үндістанның дербес өзіндік даму жолын табуды
ұмтылды. ... да ... ... ... ... ... ... жайдан-жай пайда болған емес, оған Үндістанның ежелден
келе жатқан ... ... және XX ... ... ... ... объективті геосаяси жағдайлары себебін туғызды.
Қайткенде бейтарап тұру немесе ... ... ... Дж. Неру
Үндістанның тәуелсіздігін жариялауынан 20 жыл ... ... ... ... ұстанымы жөнінде мынадай ойларды айтты: "Біз [Үндістан]
халықаралық ... мен ... ... ... ... керек. Ол
арқылы өзіндік бір көзқарасты қалыптастыру керек. Бірақ, бұл басқа ... ... ... ұйымдар саясатының біздің мүдделеріне ықпал
ететіндігі деген сөз емес. Және де біз тек ... ... арқа ... ішкі ... жаншытып баспауымыз керек. Үндістан әлемдік
саясатта өзінің ұстанымын жетілдіріп, тек өз мүдделерге ... ... ... ... ... [8]. Яғни, Батыс пен ... ... ... ... Азия және ... ... езгіге қарсы бағытталған ұлт-азаттық күрестің кең етек алу кезінде
Үндістанның сыртқы саясаты бір жағынан ... ал ... ... барынша
дербес болуы тиіс еді. Ендеше, Үндістанның сыртқы саясат ұстанымындағы
бейтараптық принциптерінің орнығуы ... әрі ... ... ... ... ... Сол арқылы Үндістан халықаралық ... ... ... ... көптеген халықаралық дағдарыстар мен
жанжалдарды объективті түрде бітістіруге ат ... ... ... ... ... ... ... "ол да, бұл
да емес" дегенді білдіреді. Оның түпкі мәні – ... ... ... ... ... өз кезегінде тұрақты, келісілді,
дәстүрлі және жағымды болып бөлінеді. Адамзат ... ... ... ... пайда болған соң, олармен қатар "соғыспау", "бейтарап
тұру" және “бейбіт өмір сүру” принциптері де дүниеге келді.
Бастапқыда ... ... ... ... соғысқа
қатыспау" және "әскери-саяси ұйымдардың жұмысына араласпау" сияқты
мәселелерінен тысқары шықпады. ... ... ... Шаши Тарур
Үндістанның қарапайым бейтараптық саясатын ... ... ... оның ... ... ... ... келмейтіндігін аңғарды.
Яғни, отаршылдықтың қиын зардаптары мен елдің экономикалық ... ... ... ... тұру ... ... аспады. Сөйтіп,
бұл сыртқы саясат ұстанымы біртіндеп уақыттың талабына сай ... ... ... ... ... ... ... қалыптаса бастады.
Жағымды бейтараптық идеясы астарында жай ... ... ... ... ... ... ... отарлық жүйесінің
сарқыншақтарын түбірімен жою, жалпыға бірдей қарусыздандыруды жүргізу,
елдің ... ... ... ... ... Жағымды бейтараптық ... ... ... ... ... мен ... үшін күреске алып
келді. Жалпы ... ... ... ... әскери одақтарға
қосылмау, қырғи-қабақ соғысына араласпау және халықаралық мәселелерді
ұлттық мүдде ... шешу ... ... Сөйтіп, Неру
кезіндегі Үндістан шетелдік әскери-саяси одақтарынан тәуелсіз болып,
сыртқы экономикалық ... ... ... ... [9]. ... қазіргіге дейін Үндістан үкіметі Дж. Неру негіздеткен жағымды
бейтараптық принциптерін басына алып, Оңтүстік және ... ... ... ... және кейінірек пайда болған аймақтық
халықаралық ұйымдарға байланысты ... әрі ... ... Неру ... сыртқы саясатын Үндістанның экономикалық дамуымен
ұштастыруға тырысты. Оның түсінігінше, әзірге ... өз ... ... жасай алмаса, оның сыртқы саясаты да әлсіз
болып, ілгері ... ... ... ... [10]. Яғни, егерде Үндістан
экономикалық жағынан Батыстың ұлы державаларынан біршама ... ... ... ол ... елдерімен және әлемдегі басқа да елдерімен тең
құқылы әрі ... ... ... ... ... ... үкіметі мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында елде
бірқатар әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүргізуге кірісті. Осыдан
1951 жылдан ... ... ел ... ... ... ... жылдық жоспарлар стратегиясы жүзеге асырыла бастады. Ендеше, Үндістан
басшылары елдің ... ... ... ... басу ... ел
экономикасының тұрақты әрі шапшаң жетілдіруіне ынталы болды.
Экономикалық реформалар бағытын іске асыруында Үндістан ... ішкі ... ... пен ауыл ... күшті
мемлекеттік реттеу арқылы жұмылдыру процесіне, сондай-ақ елдің дамып ... ... ... ... кең ... ... тірелді.
Бұған байланысты Дж. Неру былай деді: "Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен
кейінгі ... ... біз ... ... оның ... ... ... сүйенеміз. Алайда, егер ағылшындардың Үндістанмен
тең құқылы қатынастарын жүргізуге ынтасы ... біз ... ... ... ... ... ... ел француз, неміс,
орыс және жапон инвесторларды қабылдай ... [11]. ... ... ... бір ықпалдасу орталығына бағынбайтындығын және барлық
инвесторларға байланысты тең ... ... ... ... ... ... ... ғылыми және техникалық
жәрдемдесуді Темір қақпаның екі жағынан да алуға тырысты. Яғни, Неру батыс
және социалистік ... ... ... ... ... ... негіздерін қалыптастыруға бағытталған тұңғыш металлургиялық
зауытын салу мақсатында ... ... ... ... ... ... жәрдеміне сүйенген. Ал келесі бір ... ... ... ... ... және ... фирмаларының,
сондай-ақ Кеңес Одағының қаржылай және ... ... ... ... осы бір мысалында біз сол ... ... ... ... тең ... әрі ... ... көріп
отырмыз.
Әрине, халықаралық сахнада туындалған әр түрлі әскери-саяси жанжалдар
Үндістанның сыртқы саясат ... ... ... сыртқы саясатпен
өзара байланысқан ел экономикасын біршама тежеді. Бұл туралы үндістандық
"Истерн экономист" журналы былай деп ... ... ... ...... пен ... салаларын дамыту мен жетілдіру болып
табылады. Сондықтан Үндістан өзінің адами және табиғи ... ... ... ... Ал, ... ... нәтижелі болу
мақсатында Үндістан соғысты болдырмауға бағытталған барлық мүмкіндіктерін
пайдалану керек" [12]. ... XX ғ. 2-ші ... ... ... мен ... экономикасын құру мәселелері өз кезегінде
елдегі тұрақты бейбітшілік пен ... ... ... ... АҚШ пен КСРО сынды ұлы державаларымен қатынасы қырғи-қабақ
соғысының призмасы және ол туындаған қосылмау саясаты мен "үшінші әлем"
мемлекетінің ... ... ... ... екі ... ... ретінде Батыс пен Шығыс, яғни дәстүрлі капиталистік пен социалистік
жүйелерінің ... ... буын ... ... ... ... Осыдан шыға отыра Үндістан халықаралық сахнада дербес күш
ретінде өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... икемді және прагматикалық тұрғыдағы саясатын жүргізді.
Ендеше, Дж. Неру басқарған Үндістанның сыртқы саясаты ... ... үнді ... ... ... басында тұрған тірек принциптеріне
сүйенді. Алайда бұл сыртқы саясатта оның ... ... ... ... де ... Ол: ... моральды және рухани-діни
құндылықтарын ... ... таза деп ... Үндістанға шектес кіші
және тәуелді елдеріне байланысты ашықтан-ашық ... құру ... ішкі ... ... оқшаулану. Дегенмен Неру сыртқы
саясат бағытының жоғарыда ... ... ... ... ... өтіп, олардан біршама басым болып көрінеді [13].
Үндістан Азия және Африкадағы дамушы елдерінің, яғни ... ... ... атауымен белгілі болған кеңістігінің көшбасшысы болуға ниет
білдірді. Сондай-ақ ол Оңтүстік-Шығыс Азия мен Африкадағы отарлық езгіден
жаңа ғана ... ... ... әрі ... ... ... ... өзінің сыртқы саясатындагы жағымды бейтараптық ... ... да іс ... бейтарап елдеріне тарату мақсатында арнайы бір
ұйымды қалыптастыруға ұмтылды. Сөйтіп, Үндістан Египет және ... ... ... ... ... ... "Қосылмау
қозғалысының" негізін салды. Үндістан үшін бұл оқиға ... ... ... ... одан әрі сақтауға мүмкіндігін берді
[14]. 1961 жылы ресми ... ... ... ... ... ... 1947 жылы-ақ Дж. Неру тарапынан айқындалған
"әлемдегі бейбітшілікті қамтамасыз ету" мен ... ... ... ... ... ... негізінде 1960 жж.
басында ... ... ... ... ... ... өзекті ұсыныстарын берді. Мәселен, Жер бетіндегі жаппай ... ... ... ... ... түрде пайдалану, отаршылдық
пен нәсілшілдікті түбірімен құрту, дүниежүзілік елдері арасындағы
экономикалық теңсіздікті жою және ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... жылы жарияланған Сыртқы саясат жөніндегі декларация ... ... ... Азия ... қатынастарын дамытуына зор
көңіл бөлінді. Сол ... ... өз ... ... езгі ... Азия ... ... жан ашып, олардағы ұлт-азаттық
қозғалыстардың өрлеуіне колдау көрсетті. Сондай-ақ Үндістанның және баска
да жаңадан тәуелсіздігін алған Азия ... ... ... ... ... ... азиаттық мемлекеттердің ынтымақтасу, ұлы державалардың
саясатына ... тұру және ... ... ... принциптері,
яғни "үшінші әлемнің" күштерін біріктіретін идеялары дүниеге келді.
Азия елдерімен ... зор ... бөлу ... ... пайда
болған емес, бұған белгілі бір жалпыға ортақ тарихи, діни, мәдени және
саяси жағдайлары себеп ... Ал XX ғ. 1-ші ... ... Азия
елдеріндегі ұлт-азаттық қозғалыстардың өрлеуі және сол себептен XX ғ.
ортасынан бастап бұл елдердің ... ... қол ... ... ... кешкен халықтар мен мемлекеттерді ... ... ... ... ... ... басшысы атақты
Джавахарлан Неру өз ... ... алу және ... ... ... орай өзінің 1944 жылы жазылған "Үндістанның
ашылуы" атты кітабінде былай ... ... және ... кең ... енді ғана ... наразы қапаланған халықтармен толып жатыр.
Олар, енді ... ... ... ... ... Азияның түрлі
елдерде болып жатқан жағдайлар мен проблемалар сан алуан және де бір-
бірімен кей ... ... ... ... ... ... Оңтүстік-
Шығыс Азия, Батыс Азия және Араб ... ... бұл кең ... ... көзге көрінбейтін, әйткенмен бір жерде тоғысқан эмоционалды
желістері мен тарамдалған ... ... Яғни бұл ... арқылы
бүткіл [азиаттық діліндегі – автордың ескертпесі] мемлекеттер бір-бірімен
біте қайнасуда" [15].
Мәселен, Дж. Неру өзінің 1927 жылы ... ... ... ... ... қалыптасқан күллі Азия халықтарына ортақ ұлтшылдық
сезімін айқындап, былай деген: "Қазіргі таңда Азия ... ... ... ... идеясы жалпыға түсінікті. Бұған көптеген идеялар мен
мәдениет ... ... ... ... ... ... ... ықпалдасуына алғашқы кезекте олардың еуропалық үстемдігі
мен ... ... ... ... яғни жек ... ... тигізді. Қазір Шығыс елдері ... ... ... ... ... ... құру ... жүріп жатыр. Дегенмен,
біздіңше, бұл идеясын іске асыру тым ерте. ... ... ... қол ... соң, нық ... өзімен іргелес жатқан
елдеріне назар аударып, олармен халықаралық қатынастарда бірлесіп ... ... [16]. ... ... тәуелсіздігін алған соң Нерудің бұл
жоғарыда көрсетілген ойлары іске қосылып жандандыра бастады. Мәселен, Дж.
Неру БҰҰ-ң құрылуынан кейін Б. Шива ... ... ... ... БҰҰ Азия ... мүдделерін қорғамайтын болса, шығыс елдері
сыртқы агрессиядан және батыстық экономикалық ... ... ... бір ... яғни Азиаттық федерациясын құра алады" деп ашықтан-ашық
жария етті [17]. Дж. Неру бұл мәселеде Азия ... ескі ... келе ... мәдени байланыстарына тіреліп, Оңтүстік пен Оңтүстік-
Шығыс Азияда қорғаныс және сауда жасау мақсатында отарлық ... ... ... ... ... проблемалары бойынша бірігіп жұмыс
жасайтын "тығыз одағын" құруды ... ... ... өте ... ... өз ... даулы мәселелер туындалып, олар өзара қарама-
қайшылықтарға ұрынған соң, Дж. ... ... ... ... өз-өзімен керексіз болып қалып, тарих қойнауына ... ... ... ... Азия ... өзін-өзі бағалау процесін
қозғап, олардың арасындағы кейбіреулердің халықаралық ... ... ... белсенділігін таныта бастауына ... ... Дж. Неру ... негізделген сыртқы саясат
ұстанымының принциптері көбінесе елдің ішкі даму мәселелерінен шығып, тек
Үндістанның ұлттық мүдделерімен ғана емес, ... ... ... және
Оңтүстік-Шығыс Азия субаймағындағы елдердің және күллі ... ... ... ... ... ... ірі
мемлекеттердің бірі болғандықтан оның бойында тәуелсіздікті жариялануынан
бастап-ақ азиаттық елдеріне қамқор болу, олармен мүмкіндігінше жақсы ... ... ... ұлы ... және батыстық әскери-саяси
блоктарының саясатына шамасы жеткенше бейтарап тұру мәселелері өз қолдауды
тапты. Мінеки, бұл ақылды саясаттың арқасында Үндістан өз ... ... ... көп ... ... бағытты жүргізуді
ұйғарды. Соның нәтижесінде Үндістан экономикасы қарқынды дамып, жаһандану
дәуірінде түрлі аймақтық және ғаламдық теріс ... ... бере ... ... Үндістан экономикалық либерализация моделінің идеологиялық
негізі
Қазіргі Үндістанда ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттің жаңа экономикалық саясатының негізінде
жатыр. Үндістан экономикасында либерализацияға бағыт алу 1990 жж. ... ... ... оның ... ХХ ғ. 80-ші ... ... бастады. Бұл процесс табиғи эволюция ... ... ... ... реттеу деңгейі басым индустриализация үлгісінің
трансформациясы негізінде пайда ... ... ... Үндістан
экономикалық модернизацияның ұйытқысын либерализация процестері құрайды.
Экономикада либералдық моделінің ... ашу ... ... негізінің мазмұнын аңғару проблемасы туындалады. Сондықтан
еркін ... ... ... Үндістан жаңа экономикалық
саясатының принциптерін қарастыру ... ... ... ... ... ... ... Үндістанның ішкі
саяси және идеологиялық дамуымен өзара ... ... ... ... ... ... негіздемеге сүйене отырып,
оның мәнін ашуға міндеттеледі және өте ... ... ... асырылады. Үндістан өзінің тарихы барысында артта қалған
аграрлы британдық отардан дамуы озық аймақтық экономикалық күшке айналу
кезінде ұзақ және ... ... ... ХХІ ғ. басында-ақ Үндістан көп
жағдайда ... ... ... ... бар ... ірі ... атқара бастады. Үндістанның аймақтық, сондай-ақ әлемдік держава
ретіндегі халықаралық ұстанымының күшейуіне өзінің мағынасы ... ... мен ауыл ... ... ... ... дамуын алдын
ала анықтайтын экономикалық либерализациясының ... ... ... ... Сонда Үндістан таңдап алған бағытта қандай
идеологиялық негіз жатыр? ... ... және ішкі ... ... мен ... анықтаудағы жетістігін қалай түсіндіруге
болады? Бұл сұрақтарға үнді экономикалық ... ... ... ... ашу ... ... ... болады.
Үндістанның қазіргі экономикалық дамуының негізінде ... ... ... ... ... ... ... доктринасы
жатыр. Бұл доктрина хиндуизм философиясының ең басты діңгегі болып
табылады. Ол ... ... ... ... ... механизмі мен критерийін анықтайды. ... рет ... 1922 ж. үнді ... ... ... В.Д. ... ... кітаптың атауы ретінде ... онда ... ... ... ... ... ... ұлт болып табылады деген
идея негізделген. Сөйтіп, Hindutva үнді ... ... ... баламасы ретінде бағаланды, және көбінде идеологиялық ... ... ... ... ұлтшылдығы” терминімен синоним ретінде
қолданылады.
Алайда жоғарыда көрсетілген Hindutva идеясының жалпы ... ... ... ... ... ... ... негіздемені бере
алмайды. Себебі көрсетілген идея отарлау дәуірінде жарияланған, ол жаңа
Үндістанға, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... ... ... бере алмайды. Бұл идея өзінің өңделуі мен жетілуін
қазіргі ақиқаттар негізінде талап етті. ХХ ғ. 80-ші және 90-шы ... бұл ... асты да, ол ... әлі ... келе ... ... күш
Бхаратия Джаната (Bharatiya Janata Party) ұлттық партиясының бейнесінде
“Бір ұлт, Бір ... Бір ... ... алға ... бұл ... ... ... Hindutva доктринасының идеологиялық принципіне
негізделген болатын. ... ... ... (БДП) ... ... ... қозғалысының соңғы жалғасы болды және 1950-1960 жж. ... ... ... үлгісінің саяси мұрагері болды. Солай ... бұл ... аға ... ... ... мен ... ... 1990 ж. басында-ақ ол бірқатар солтүстік штаттарда
аймақтық сайлауда жеңіп, Лок ... ... ... ... өздерінің өкілеттігін күшейтіп билікке қарай “салтанатты” жолын
бастады. Бұл ұстанымның ... ... ... болады, біріншіден,
1980 ж. соңы мен 1990 ж. басында үнді қоғамының ... ... ... ... ... ... партия бағдарламаларының саяси-
идеологиялық негізінің ... Дәл осы үнді ... ... көзқарас пен идеялар “кешені” партияның ... көп ... ... ... ... БДП ... раштра” (сөзбе-сөз
аударғанда “тек қана үнділер тұратын ел”) ескі ... ... Hindutva ... негізінде қайта қарай алды, бірақ федерализмге
тәуелді секуляристік принципті есепке ала отырып, әрі жаңа ... жаңа ... ... ... нақты ұлттық пафоссыз “бір ұлт,
бір халық және бір ... ... ... ... ... ... ... идеялар ретінде өзіндік
мақышқа салып қарастыруға ... ... ... алып келе ... сол ... ... ... үнді халқы тарапынан және заңды негізінде
Үндістанның Жоғарғы сотымен тыйым салынғанын айтып өткен жөн. Сонымен,
секуляризм ұғымының ... ... мен ... ... ... ... ... тауып, жаңа мәні қабылданды. Сөйтіп, Hindutva
мәдени сипатта мызғымайтын немесе тіпті барлық үнділік сенім мен ... ... ... ... қабылданады. Hindutva идеясының
белгілі бір саяси доктринаға айналуы – ... ... және ... ... ... ... ... қарсы келеді.
Сонымен, Hindutva саяси доктринасы Үндістанда мекендейтін барлық топтар
мен таптарға әділ қарым-қатынаста ... ... [18]. Бұл ... кең ... ... үнді ... үшін және ... экономиканың
ілгері және тұрақты ... ... ... ... ... “біріктіруші” әлеуеті болып табылады. ... ... көп ... ... ... Үндістандағы ұлтаралық және
конфессияаралық қатынасты дамытудан бастау алатын идеологиялық негізді
құрайды. Өйткені ол барлық үнді ... үшін ... ... мұра бола ... ... ... ... үшін қажетті мәдени-тарихи механизмді бере
алады. Және бұл идеяны үгіттеуші Бхаратия джаната парти дәстүрлі ... ... ... ... ол одан гөрі ... діни
таптаурындарын уағыздамайтын және территориалды немесе саяси бірегейлік
идеясынан да туындамайтын көбінде халықтық біріктіруші ... ... ... ... талпынды. Өйткені мұның бәрі белгілі бір ... ... ... одан да ... ... ... мен аймақтық
сепаратизмге әкелуі мүмкін. Hindutva ... ... ... ... ... ... Бхаратия джаната парти үнді
ұлтшылдығының (хиндуизм) киелі идеясын ... емес ... ... ... елді ... ... және оқшаулауға бағытталған идеялардың
қарсыласы болып табылады.
БДП мемлекеттік ... ... Hindutva ... ... ... бес идеологиялық міндеттеме жатыр. Бірінші
міндеттеме ұлтшылдық және ... ... ... ... Екінші
міндеттеме демократияның дамуына икемделген. Үшінші міндеттеме ... ... ... ... (бұл факт түрлі діндерден немесе
басқа үнді өркениетінің бөлінбес ... ... өз ... ... ... және ... тәжірибелері мен қырлары жалпы моарлдық
құндылықтардың мәнінен шығуды ... ... ... ... іспетті анықталады, “нан, еркіндік және жұмыспен қамту”
гандизмнің алғашқы принципі ... ... БДП бұл ... ... дамуында негізгі өзек етіп жариялады және үнді ... ... ... ... үшін біріктіруші негіз ретінде
оларды қолдайды (ұлтыққа, сенімге және ... да бір ... ... ... міндеттеме елдің қоғамдық өмірінде түрлі “кір”
ойлардан ... ... ... ... ... саясатты
құруға назары ауған.
БДП партия ... ... ... ... демократия
концепциясынан шығатын гандизм экономикалық идеяларымен өз принциптерін
бірегейлеуге арналған. Бұл идеологиялық конструкция өз партиясының әлемдік
базасының ... ... ... ... [19]. ... ... ... әсерімен БДП оған жаңа элементтер енгізе отырып, ХХ ғасырдың
80-90жж. үнді қоғамының санасын өзгерту мен жаһандану ... ... ... ... ... ... ... элементтер бойында
либерализм мен либералды экономика, азаматтардың демократиялық құқығын
кеңейту, позитивті секуляризм ... ... ... ... болып табылатын принциптер), ... ... ... ... ... бар ... дәстүрлі сендіруден
қалған қалдықтар жинақталған. Дегенмен, Hindutva доктринасының ... ... және одан ... ... ... болған
тек қана жаһандану емес екенін айта кеткен жөн, сондай-ақ ХІХ-ХХғғ. ... ... ... ... ... ... ... “жалпы
ұлттық тарапынан” түбегейлі қарау да әсер етті.
1996 жылы 17-сәуірде парламенттік сайлауға ... аз ... ... ... ... ... БДП-ға алғашқы жеңісін әкелген) партия
басшысы Атал Бихари ... БДП ... ... ... ... онда үкімет еркін кәсіпкерлік тактикасымен азаматтардың
мамандық таңдауда мемлкеттік бақылау жасамайтынын ... тиіс ... ... ... ... ... ... нарық процесін қолдайды
және жеке меншікке сыйластықпен қарайды деген идеяны анық байқауға болады.
Сол кезде бұл ой ... ... ... ... ... ... БДП ... кездегі ұстанымы секуляризм мен либерализация
идеясына сүйенеді. Жалпы, бұл ... үнді ... ... де ортақ еді. БДП вице-президенті К.Л.Шарма айтқандай:
“Үндістанның барлық ұлттық саяси ... ... ... ... үш
негізгі принципті шығарады: демократия, секуларизм мен либерализация, ... ... ... ... ... және коалиция құратыны соншалықты
мәнді емес, қай үкімет болса да өзінің экономикалық стратегиясын құруда
жоғарыдағы тізбектелген ұстанымға жүгінеді” [21]. ... бола ... ... түп ... ... ол ... мен ... нарықтық
экономикалық категорияларын жариялап қана ... ... ... ... ... белгілейді. Ұлттық мүддеден шығатын мемлекеттік
саясатпен байланыстырады. Дәл осы факт ... ... ... ерекшеліктерді есепке алу партияның барлық бағдарламаларында
басымдылыққа ие. Бұл ... ... ... Hindutva ... негізделеді. 1998 жылы БДП алдын ала сайлау манифесінде
негізінен жиі айтылғандар “ ... әзірге ... күн ... ... ... қойып отыр, алайда күн ... үшін ... ... ... ... Үндістан АҚШ және Жапония сияқты өзінің
ұлттық мүддесін қорғауы ... ... Бұл ел ... ... ... ... ... жаһандануға толы, сөйтіп, үнді өнеркәсібі 7
жылдан 10 жылға дейін әлемдік экономикада табысты интеграцияны иемденеді.
... Саясаттың барлық ... ... ... төмендету және сандық шектеуді
доғару либерализация мен жаһанданудың көрсетілген екі фактісінен туындап
қалыптасуы ... ... ... ... ... ...... ұлттық экономиканы қорғау болуы қажет” [22]. ... БДП ... ... ... ... басымдылығы
экономикалық либерализация моделін қалыптастыруда маңызды құрастырушы күш
болып ... және 1998 ... ... ... Hindutva ... тұрғындары арасында танымалдығы өсе түсті және оның салдарынан БДП
саяси партиясы күшейе түсті. Елдегі билікті өз ... ... БДП ... қайта құру процесін елеулі дәрежеде және экономиканың ... ... ... ... ... арқасында өміріне экономикалық либерализация ... ... ... жаңа ... ... жасалды. Дәл осы дерек елдегі
экономикалық модернизацияны өткізуде белгілі бір ... ... ... ешқашан жаһанданудың жағымды әсерін жоққа шығармады, тек оның ... ғана ... ... ... саласында және әлеуметтік
секторларды технологиялық жаңару мен ... жаңа құру ... БДП ... ... ... ... басымдық
танытты. Ұлттық бірегейлікті күшейту, демократия және экономиканың
либерализацияны ... ... ... ... ... ... 90-жылдары соңында билікке келген БДП коалициялық үкіметі ішкі
ресурстарды іске қоса алып, Үндістанның озық ... ... ... ... ... ... Hindutva ... «ескі»
принциптерінің және қазіргі кездегі ғылыми-техникалық прогресс пен
экономикалық ... ... жаңа ... тиімді өзара
бірлесуі арқылы Үндістанның жаңа экономикалық ... іске ... ... ... ... ... экономикалық модернизация және аймақтық ықпалының кеңею
2.1 Үндістандағы экономикалық либерализация процесі
Тым ұзақ уақыт аралығында ... ... ... ... ... экономикалық модернизацияның мәніне қатысты
пікірсайыстарды жүргізуде. ... егер үнді ... ... ... көрсек, онда еріксіз сұрақтар туады, неге тәуелсіз ... 60 жыл ... елде ... қарама-қарсылық және көбінесе
құбылмалы экономикалық ... ... ... ... Үндістан дамуының
бастапқы кезеңінде көптеген батыс зерттеушілері ... ... ... ... алды деп үнді ... тобын кінәлады, алайда сол
кезеңде кеңес экономисттері Үндістанның экономикалық дамуында прогресшіл
индустрияландыру ... бір ... ... ... Егер ... ... мемлекеттік секторының “шектен тыс” өсуі ұнамаса,
онда кеңестік ғалымдар үнді үкіметі Батыспен алуан ғылыми - техникалық ... - ... ... болуына сонымен қатар ... ... ... тартуына “қирағышты” әуестенуін түсінбеді. Үндістанның
даму жолдарына қатысты таластар мен пікірсайыстар кейінгі ... ... ... ... ХХ ... 90 жылдарына дейін көптеген ... ... ... ... кейбір кезеңдерін найзадай
қабылдады деп айтуға болады. Экономикалық дамуында Үндістан қандай ... және ... ... ... жоспарлармен әрекет жасайды деген
сұрақ жиі қойылған еді. ХХ ... ... ... ... ... Үндістан
таңдаған даму жолдары жиі жалпыға түсініксіз ... ... үшін ... ... ... Ол ... ... көбінесе таза сәндік
шеңберлерінде жасырылып тұрды. Ол шеңберлер экономиканың күшті мемлекеттік
реттеуін (әсіресе ауыр өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... (импорттық протекционизм), экономикалық
дамудың 5-жылдық жоспарларының күшейтуін және сондай-ақ т.б. әрекеттерді
енгізуінде болады. ... ... ... кәсіпкерлік қызмет бұрыннан пайда
болып жүзеге ... және де ... кең ... ... ие ... азия-африкалық елддерден айырмашылығы Үндістан өз
тәуелсіздігін ... ... ... ... Үндістан
экономикасының индустриаландыруы одан ары дамуын арттырып және ел экономика
әлуетін нығайтуына үлесін қосқан ... ... ... Ұлыбританиямен)
берік экономикалық байланыстарын үзіп тастамағандығын кейбір авторлар
аңғармаған. ... ... ХХ ... 90 ... ... өз ... түбегейлі либерализациялау бағытын
өткізетіндігін және экономика ... ... ... ... ... ... біз ұмытпауымыз тиіс.
Бұның барлығы ... іс ... ... ... негіздерінен
ешқашан шегінбегендігін, Үндістанның «экономикалық кереметі» ... ... ел ... ... ... дамуында түбегейлі
жұлқынуы үшін қолдан келген нығайту және экономиканың қолайлы даму ... деп ... ... салады. Әлбетте бұл саясаттың өз ерекшіліктері
бар еді, оның ерекшеліктері классикалық (бұл ... ... ... ... үлгіден кейбір азғантай шегінуінде болып ... орай біз ... ХХ ... 50 жылдарынан бастап ... ... ... реформалауы ерекше “азиялық” жолымен
жасалып капталистік дамуының алдымен отарлық содан соң ... ... ... ... ... модернизация процестері Үндістанда ХІХ ғасырдың ортасынан
басталып терең түбірлерін жіберген. Дәл сол кезде, ... ... ... және оны ... ... ... ... жариялауымен барлық қажетті
алғы шарттарын жасап және Үндістанның экономикалық модернизацияның бастапқы
отарлық үлгісін ұйымдастырып ... ... даму ... ... ... шаруашылық жүргізуінде капиталистік түрлерінің енуіне
қарамастан экономикалық тұрғыда Үндістан артта ... ... ... ... еді. ... ... Үндістанның экономикалық дамуы
туралы сөйлегенде табиғи даму барысы өзінің мемлекеттігі жоқтығынан және
сол арадан ағып ... ... ... ... ... ... жөн. Дәл
осы фактор Үндістанның экономикалық дамуының отарлық үлгісін түсінуде биік
болып тұрады. ... даму және ... ... ... ... әкімшілігіндегі жыртқыштық қызығушылықтары мен метрополияның бір
қатар іскерлері үшін болып тұрды. ... ... ... басқарудың
экономикалық стратегиясы төмендегіде түйінденген: ... ... ... ... ... ... (топтарының) монополияларына
жан-жақты көмектесті, екіншіден “laissez - faire” деген атқа ие ... ... ... ... ... ... ... дамуды бақылауын және өз отар экономикасының көптеген
салаларын ... ... ... ... ... тауарларына толып, үнді өнеркәсібі нашар дамыған
жағдайда болып, ал ауыл шаруашылығы ... ... ... тәуелсіздікке ие бола салып, яғни ХХ ... ... ... ... ... ... ауысу шешімін
қабылдады. Экономикалық модернизацияның бұл ... ... ... ... ... ... аграрлық салада
шаруашылық жүргізуде капиталистік ... ... және ... ... ... және ... өнеркәсіп салаларында) отан
өндірушінің өніміміне ауысуына негізделген. Көрсетілген дәуір ... ... ... - 1990 жылдарының басына дейін созылды және ... ... ... ... ... ... шартты
белгілеуге болады. Жалпы экономикалық дамудың бұл үлгісі ... ... ... ... ... ... ... іске асыру арқылы
ел экономикасының көптеген жаңа салалары пайда ... еді. ... ... ... (тік ұшақ) құру салалары,
автоөнеркәсіп және ... ... ... жаңартудың
«индустриалды» үлгі дәуірінде жарыққа шыққандығы ... айту ... ... ... және ХХ ... ... ... нарықтық экономиканың негіздерін салған жаңа процестер жүріп
жатты. Бұл ... ... ... үшін ... жаңа ... ... ... және электротехника ... ... ... және ... ... ... Сонымен
қатар экономиканың басқа салалары дамудың жоғары дәрежеге жеткізілді, оған
қоса ... ... ... инфрақұрылым, энергетика, автомобиль және
ракета ... ... ... ... енгізілді. Өткізілген
экономикалық реформалар нәтижесінде ХХІ ... ... ... ... ... ... ... алатын болды, сонымен бірге
шетел инвестициялардың құйылуы алдындағы он ... ... ... ... ал адам ... ... ЖІӨ тұрақты өсу үрдісіне ие болды.
Бұл әрекетімен Үндістан бас ... ... ірі ... ... ... ... Басқаша айтқанда Үндістан мемлекеттік
бақылауын ... ... және ... ... ... ... жан-жақты либерализациялайтын экспортқа бағытталған экономикалық
модернизация жолымен кетті.
Сайып келгенде, Үндістанның ... ... ... ... ие ... Оның ... тарихын түрлі мәнді кезеңді
эволюциялық даму ретінде, алайда экономикалық даму ... ... ... ... ретінде қарастыру керек. Әйткенмен экономикалық
модернизация дамуының дәл соңғы үлгісі Үндістанның ... ... және ... ... ... және әлемдік рөлінің
арттыруына әсер етті.
Үндістанның экономикалық даму процестері көптеген дамып келе ... ... ... аса ... ... ... халықаралық
сахнада ішкі экономикалық даму табыстарын қолдана білді. ... ... ... ... ... ... саясатын
едәуір мөлшерде күшейтті. Сонымен экономикалық модернизацияның үнді үлгісі
ішкі экономикалық ... ... ... ... және ... орындаумен бірге біріктіруін ... ... ... ... ... ... ... экономиканы
либерализациялау және интернационализациялау бағытын жариялаған 1990 ... ... ... ... ... себепші болды.
Либерализациялаудың бас кезеңінің ... ... ... елдің
қазіргі заман экономикалық әлует негіздерін салды. Бұл әрекеттердің
арқасында Үндістан әлемнің ... ... ... ... ... ... шықты. Оған қоса реформаларды табысты өткізуі және күшті
экономикалық инфрақұрылымын құруы халықаралық сахнада ... ... ... өзгертті де күшейтті.
Үндістанның сыртқы саяси және экономикалық бағытын түсіну үшін елдің
экономикалық әлуетінің ... ... ... ... ... ... экономикалық әлуетіне келесі салалар кіреді: ауыр өнеркәсіп
салалары (химиялық, металлургия, ... газ, ... ... ... және ... өнеркәсіп, ауыл
шаруашылығы және жаңа сала – озық технологиялар ... ... ... ... ... ... ... және атомдық
энергетика кіреді. Жоғарыда атап ... ... ... ... ... саяси және сыртқы экономикалық бағытын өткізуіне белгілі дәрежеде
әсер етеді. Бірақ соңғы ... ... ... ... ... ... және оның ... даму жолдары жөнінде айта ... ... ... ашып Үндістанның ғаламдық әсерінің күшейуі оның ауыр
өнеркәсібі салаларының биік ... емес ... ... ... ... деп ... болады. Бұл зерттеудің мақсаты
Үндістанның экономикалық даму фактісінің анықтауы емес ... ... ... ... ... күшейтуіне елдің экономикалық
стратегиялары табысты ықпал ететін ... ... ... ... технологияларының өндірісі Hi - Tech (ІТ ... ... және ... ... ... ... экономикасында алдынғы
қатарға шықты. Сайып келгенде аймақта да, ... ... де ... мен ... ... ... Hi-Tech секторы экономиканың басқа
салаларымен салыстырғанда үлкен дәрежеде ықпалын тигізді. Осы ... ... ... ... ... алады.
Көп ғылымды ақпараттық технологиялардың саласы адам басына шаққандағы
ВВП-ң өсуіне ықпалын тигізеді, ол ... ... ... ... ... дамуына қолайлы қаражаттық жағдай
ықпалын тигізді, ол жоғары технологиялардың саласына ... ... ... ... ... ... ІТ-өнеркәсіптің жылдам дамуы
мемлекеттің маңызды шешімі болды. Мемлекет кеден және ... ... ... ... осы ... алуан дамуын ... ... ... қолдауы озық технология өнімінің саласында
әлемдік ІТ-нарықта үнді ... ... ... ... Ол
мемлекетке көптеген шетел ақпараттық алыптардың келуін білдірді және
инженер-техникалық салаларында ... ... ... ... ... ... ... “ІВМ”,“Hewlett - Packard”, “Intel”,
“Yahoo!”, “Cisco”, ... ... ... ... инженер-техникалық
кадрларды дайындауында және қамтамасыз етуінде жағымды ықпалын тигізді.
Әлемдегі ең ірі компаниялардың бірі ... ... ... ... ... ... ... Бангалор, Дели, Хайдарабад,
Мумбаи және Ченнаи қалаларында шетелдің көптеген ... ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету технологияларының үнді парктері ... ... ... бұл ... ... және отан капиталы келіп
тұрады. Дегенмен айтқан жөн алғаш кезеңінде ... ... ... ел емес еді (өйткені оның қор байлығы көп емес). ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттік саясат
арқылы қазіргі заман ірі үнді ... ... ... ... А. ... дұрыс байқағандай: ... ... ... инвестициялық жағдайы онша қолайлы емес, түрлі
саяси, экономикалық және ... ... ... қаражат
жұмсауға мүмкіндігі шектелген дамып келе жатқан ел 1990 жылдарының басында
ақпараттық ... ... және ... ... ... жасай
алды”[1].
Қазіргі кезде Үндістанда алдынғы қатарлы дүниежүзі ... ... ... да бар, ... мөлшері бойынша аймақтық және субаймақтық
құрылым деп атауға болады. Ақпараттық технологиялар мен ... ... ... “Tata ... ... ... деген атақты компаниялардың әлуеті күшті. Үнді ІТ-өнеркәсіп
секторы 100% шетелге дайын өнім ... ... ... Сөзсіз бұл
процесс батыспен ынтымақтасуға және батыс компаниялармен әрекеттесуге
бағдарланған түрлерінің арасындағы үстемдісі ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру үлгіден кетіп экспортқа
бағытталған экономикалық модернизация үлгіге толық ауысты. Оның ... ... ... оны ... бағдарламалау деп атайды, басқаша
айтқанда озық технологиялық аутсорсинг.
Ақпараттық технологиялардың дамуынан басқа Үндістан үкіметі ... ... ... ... ... бөледі. Бұл екі сала өзара
жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... негізінде сол ақпараттық технологияларға жататын
арнайы технологиялардың өңдеуін талап етеді. Әрине, Үндістанда ғарыш игеруі
процесі меншікті ... ... ... ... ертерек басталған
болатын, осымен орайлас, ғарыш игеруінде алғашқы жылдары Үндістан ұлы ... ... ... және ... ... бүтіндей сенген
болатын. Кеңестік технологиялар көмегімен бірінші үнді жасанды жердің
серігі ... ... ол 19 ... 1975 жылы ... ... ... ... болатын. Әйткенмен, серіктің ұшу екі басқару
пультының бірі үнді космодромы Шрихарикота ... ... аты ... ... ұлы үнді ... атымен) болған және салмағы 365 кг еді.
Жасанды серік ғылыми-зерттеу бағытта болды. Алты жыл ... ... ... барысында үнді ғалымдар рентген сәулелену, күн, нейтрондық ... ... ... ... ... ... ... “Ариабаты ” жіберілгеннен кейін төрт жыл ... соң ... үнді ... ... ... оның ... 400 кг еді ... сезгішті радиоөлшегіш аспап болды. 1981 ж. оның артынан ... ... ... жіберілді, ол алдынғы аналогтарынан мықтырақ болды. Оған
қоса, инновациялық ... жаңа ... ... 1970 жж. ... ... ... онан ары ... өзінің стратегиялық зымыран
негіздерін жасау туралы шешім қабылданған болды. Тхумб ... ... ... ... ол ... мамандары қысқа мезгілдің арасында үнді
зымыран конструкциясын өңдеп істей алды. 1980 ... ... ... ... серігін тұтас тек қана өзі күштерімен ... ... алды [7]. Дәл ... кейін ғарыштық технологиялардың жылдам дамуына
түрткі берілген болатын. Үкімет бұл сұрақты өзінің тікелей ... ... ... қоймасы жасалған болатын – Бангалордағы ғарыштық
зерттеулердің орталығы. Зымыран - ... ... даму ... ... ... үнді агенттігі жүргізеді (ISRO). ... ... ... үшін ... ... ... ... бірлестік “BDL” өндіріп шығарады. Сайып келгенде, алдында Кеңес
Одағы көмегімен, кейін ХХ ... 70-80 ... ... көбінде өз
ғылыми-зерттеу күштеріне сүйеніп ғарыштық зерттеулердің биік ... ... сала ... ... ... ... ... іске
кіргізгеннен кейін Азиаттық континентте Үндістанның ықпалы маңызды өсті.
Қазіргі ... үнді ... ... және ... ... ... табиғи қорларды зерттеу (мұз айдын, суаттар, өзендер, жанар
таулар), пайдалы қазбалар (кен ... ... ... өзгерулер (теңіз
дауылының, цунами, муссон жаңбырларының шабуылы). Ғылыми-зерттеуден басқа
үнді серіктері халықты тоқтаусыз байланыспен қамсыздандырады, атап ... ... ... және ... ірі мемлекет ретінде Үндістанның күшейуіне “бейбітшіл емес”
процестер де ... ... ол үнді ... ... ... қару-жарақ жаңа түрлерінің өндірісіне және сатып алуына ... ... және де ең ... ... ... ... ие болуы.
Нәтижесінде зымыран құру саласының дамуы ғарышты бейбітшіл игеруіне ... ... ... ... ... аймақта және бүкіл Азияда әскери-
техникалық жағынан тез күшеюіне әкелді.
Жаңа мәліметтерге сәйкес, “қазір ... ... ... (ӘӨК) ие, оның ... 39 мемлекеттік кәсіпорын және 8 ... бар, жыл ... 3 ... АҚШ долларға қорғаныс өнімі шығарушылады.
Мұнда азаматтық мақсаттарға бағытталған ... ... ... орта ... 30-40% ал ... ... 60-80% ... олардың пайдалылығын арттырады” [8]. Үндістан ... ел, ... ол өзі ... дәл осылай белсенді
ойлатқызбайды, себебі ол, біріншіден, бейбітшілік сүйгіш ... ... өз ... ел ... ... салалары ретінде қолданады.
Әскери зауыттардың пайдалылығының жоғарылауы бұл салаға 1990 ... отан және ... жеке ... ... ... ... әкелді, ол
экономикалық әлуетін одан ары нығайтуын ынталандырды.
Қазіргі заман қорғаныс өнеркәсіп құру ісінде ... өз ... ... ... ... күні-ақ Үндістанда тактикалық және шапшаң-
тактикалық зымырандардың ... және орта ... ... (ОҚБЗ) бар, мұнда континенталь аралық зымырандардың (КАЗ) және
теңіз орналасу зымырандары – кеме зымырандардың (КЗ) ... ... ... тап осы түрлеріне жеткілікті ядролық оқ-дәрілері
де бар [9]. Бір ... ... ... ... заман шапшаң-тактикалық
қару-жарақ маңызды мөлшерде бар, мұның өзі жақсы ештеңе ... ... егер ... ... ... ... ... ол табиғи апаттарға әкеледі, экономикалық және ... ... ... ... негативтік саяси зардаптар туралы айтпағанда.
Сондықтан Үндістан үкіметі аймақта және ... ... ... және ... ... ... Ал ... саясат жүргізу үшін белгілі база керек,
оны Үндістан өзінің дамыған экономикалық әлуетінен ала алады, міне осында
жеткілікті ... үнді ... озық ... ... орны пайдаға
аса алады.
Атомдық энергетика саласында Үндістан маңызды экономикалық табысқа
жетседе бірқатар саяси мәселелер үшін бұл табыстар ... ... ... ... ... ... ... тап осы секторының дамуында
өте мүдделі болатын. Отын қорының шектеулі болғандығынан және ... аз ... ... ХХ ... 50-60 ... ... ... жылдам және салыстырма арзан қамтамасыз ... ... ... туралы шешім қабылдады (өйткені қажетті ... ... ... дамыған экономика тіпті қазірде дами алмайды).
Сөйтіп, бірқатар атомдық электр станцияларының (АЭС) желісін ұйымдастыру
туралы ... ... ... тап осы ... ... ... ... келісім-шартына (ЯҚТК) ұзақ уақыт ... ... ... ... әлуеті бар ұлы ірі мемлекеттер ұлттық
талаптарға жауап ... ... өз ... ... ... ... кедергі жасайды деп Үндістан қауіптенді.
Сонымен, ЯҚТК-қа қол қоймай Үндістан өз жерінде ... ... ... салуға ұмтылды. Бірақ Үндістан үлкен ядролық қару-жарақ
қорына ие және ... ... ... ... ... қатысудан бас
тартуы әдеттен тыс көрінеді. ... ... ... және оның ... ... ... біршама әсер етеді. Әйткенмен, ұлы ірі мемлекеттердің
“ядролық дипломатияны” қабыл алмау ... ... ... ... ... ... қуа ... кезде Үндістан 22 атомдық реакторларына ие, оның 14-уі МАГАТЭ
қарауының астында. Бірақ ... ... ... плутоний және басқа
жарылатын материалдар ... ... ... халықаралық
тексерушілердің ресми сапарлары үшін жабық ... ... [10]. ... солтүстік кореялық атомдық реакторлары мониторингі мәселелері
артынша МАГАТЭ үшін қазіргі кезде ... үнді ... ... үлкен мәселе болып тұр. Халықаралық қатынастар дамуы қазіргі
кезеңде үнді атомдық энергетика және ... ... ... ... бірлестігінің бас ауыруын шақырады. Әрине, Үндістанның тұрақты
ішкі дамуы үшін бұл ... ... бас ... ... ... аз ... ... Үндістан ядролық технологиялардың таратуымен
байланысты бірқатар мәселелер бойынша дүниежүзілік ... ... ... келгенде, Пакістан саясатының жағымсыз үрдістерінен
басқа Оңтүстік Азияда орын алып ... ... ... ... ... ... Үндістанның қасарушылық кінәсі үлесін қосты.
Сонымен, елдің қазіргі заман атомдық энергетикасы негізі ... ... ... электр энергиясы арқылы Үндістанның ... ... ... ... алды. Атомдық энергетика озық
технологиялар секторы басқа ... ... ... ... жағдай
жасады деп айтуға болады. Әйткенмен, бір ... ... ... құрту
қаруын жасауға ұмтылуы, террорлық топтардың ғаламдық әрекеттесуінің күшейуі
және үнді-пакистандық даудан тезірек шығу үшін, Үндістан ... ... ... ... бір қатар заңдарын қайта қарауы тиісті.
Экономикалық даму факторы халықаралық ... ... ... ... ... және кез ... елдің сыртқы саяси бағытының ұлттық
негіздерін құруы осы елдің экономикалық әлуетімен тікелей өзара ... ... ... ... ... ... даму
аспектісінің анықтаушысы жоғары технологиялық өндіріс өнімі болып ... мен ... тап осы түрі ... ... өнім ... ... ие ... және Үндістанның ЖІӨ ... ... ... ... ... ... үнді ... елде
және шетелде таратуына жағдай жасайды. Экономиканың осы ... ... ... ... өзін XXI ... ... жаңа ... және озық
технологиялық кереметі ретінде көрсетті.
Экономиканың либерализация стратегиялық ... ... ... ... технологиялық құрастырушысын күшейтуін болжады. Себебі,
қазіргі заманда өнеркәсіптің ... ... жаңа ... және
биік технологиялық өнім Үндістанның экономикалық даму векторына барғансайын
көбірек әсер етеді. Осыған орай, Үндістанда жоғары ... ... ... реформалаулары салалық қарарнамасында басым болып тұра
бастады. Ал биік ... ... ... деп ... ақпараттық
технологиялар секторы басым орынға ие болған, оған компьютерлерге арналған
бағдарламалық қамтамасыз ету ... ... ... ... басқа қазіргі заман байланыс құралдары), түрлі бағыттағы жаңартылған
инженер-техникалық жабдықтау шығаруы және техникалық жоғары ... ... ... ... бір ... әртүрлідей, өзара байланысқан және
үнді ІТ-секторының функционалды кешені болып табылады. Әрбір сала, бірін-
бірі толықтыра ... ... ... ... ... ... дамуына күш береді.
Біз мемлекетіміз туралы ойлайтын ... ... ... ... ... 1950 ... біз ... бұрыс нәрсе істемегегніне
сенеміз. Алдымен саяси тілмен, содан соң “мәнсіз социализм дертімен” ... 1990 ... біз ... ... ... істемегеніне сенімдіміз.
Бұл кездегі саяси тіл “түсіндірілмейтін либерализация дертімен” ... Бұл ... ... ... ... пен ... ... – жалған талқылау десе де болады. Екеуінің де ... ... ... ... да рыноктар толықтырылмаған тұрақтылық, ал
үкімет болса түгелдей дерлік қателікке ... ... екі ... ... ... ... ... қарау.
Біріншіден, мемлекет пен рынок басқаның орнын ауыстыра алмайды, бірақ бір-
бірін толықтырып отырулары қажет. Екіншіден, мемлекет пен ... ... ... және ... үшін ... алмайды, ол екеуі ұйым
ретінде бір-бірімен уақыт өткен сайын ынтымақтастық жолмен бейімделуі
қажет.
Ұлттық және ... ... ... ... ... ... анықтау өте маңызды. Дамудың ерте кезеңдерінде
бастапқы шарттарын ... ... ... ... ... құру, білім арқылы адам қорларын дамыту, заң немесе реформа
арқылы ұйымдық ... ... ... даму кезеңдерінде
мемлекет ешқандай да промоутер де, катализатор да емес. ... ... үшін ... ... ... ... ... басқару қызметіне
кірісу және ұзақ уақыт рынокты жүргізудің стратегиялық ... жөн ... еді. ... ... араласуында “қандай
үлкен еді” немесе “қанша”, “қандай түрі” және “қаншалықты жақсы” ... ... ... ... ... ... айналған
мәселе – мемлекеттің рөлі бұрынғыдан өте сынды көзқараста екендігі. Бұл
рөл отандық рыногын ... ... ... құлауын түзететін кеңейтуді
пайдалану принциптерін білдіреді. Бұл деген жаһандық ... ... ... ... ... ... жүйелілік кезеңдерінің әлемдік
экономикада интеграциялық процесті басқару жөнінде, өзгерту процесіндегі
әлеуметтік қорғау мен қауіпсіздік шараларының осал жерін ... ... ... өсу – ... ... өмір сүрулері мен жұмыспен
қамтамасыз етуге әсерін тигізеді. Сондай-ақ ... ... ... атқару туралы болмақ. Сөйтіп, үкімет адамдарды татуластық қарым-
қатынаста болатындай етіп рыноктарды дұрыстауды қажет етеді. Оның ... ... ... ... болмаған жағдайда адамдардың алдында жауапты
болуы қажет!
Жаһандану әлемінде қандай-да бір дамудың саналы стратегиясы алдағы
жиырма бес ... ... ... ... ... кеңістік құруы
қажет. Осы мақсатқа жету үшін біз ұзақ та дұрыстап ойлануымыз ... ... ... ... біріншіден, әлемдік инфрақұрылымды құру,
шектеулерді алып тастау және әлеуметтік тұтынуды қолдау, ал ... ... алып ...... ... ... болып табылады;
екіншіден, адам қорының білім арқылы дамуы кезеңнің “ортасы” және “аяғы”
болып табылады, өйткені дамудың әрбір ... адам ... ... ... және үшіншіден, ұсақ ... ... жеке ... қабілеттері мен технологиялық қабілеттерінің бәсекеге деген
бейімділіктерінің құрылуы және кеш ... де ... ... ... ... даму ... рөлі біраз уақытқа маңызды болу үшін
жалғасын таба ... ... ... ... кең ... ... рыноктың үлкеюі қарқынды жүреді. Көпшілік бұл дәлелді
нанымды деп табады. Әлі де көпшілік саясат кезеңдеріндегі мұндай рөлдердің
іске асырылатынына ... ... ме ... ... ... ... болмасын
зеректі де қабілетті емес, экономистердің ... ... ... ... ... экономикалық рөлі көңіл ... ... мен ... ... адамдардың мемлекет туралы пайымдаулары
скептицизм (біреуге я бірнәрсеге шүбәләніп қарау) болып тереңге ... адам ... даму ... ... ... ... өте
маңызды екенін есте ұстаған жөн. Сондықтан да даму адам баласының, яғни
қарапайым адамдардың ... ... ... ... Адам ... ... барлығымен қамтамасыз етуі қажет, тек тағам мен киім ғана
емес, сондай-ақ ... мен ... ... және ... ... ... Әдетте мұндай ұсыныстар экономикалық қарым-қатынастары жақсарып,
материалдық ... ... ... ұмыт ... ... Адамдар әлі
де әлемге өздерінің өмір сүріп жатқан көзқараспен қарайды. ... ... ... ... ... ... ... болса, ол экономикалық
жағынан өсу де емес, экономикалық тиімділік те емес, шын ... ... ... да әділ қарайтын болса, бірақ адам талпынысының өсуінің
және негізгі қажеттіліктер кездесе ме жоқ па? ... ... ... ... де ... ... да емес.
Біздің мүлдем ұмыт қалдырған екінші нәрсеміз – ауыл өмірі. Шын
мәнінде де Үндістан негізінде ... ... ... ... Ауыл ... оған ... қарау әлі де жалғасуда, ... де ол ... жәй ғана ... нәрсе сияқты. Ал шындығында әрбір үш
адамның екеуі жұмыс күші болып саналады және олар ... ... және ... төрт адамның үшеуі ауыл тұрғындары болып саналады. Ауыл-
қала болып бөліну бұрын-соңды болып көрмеген құбылыс.
Үшіншіден, сыртқа жіберілетін шығыс өте маңызды деп ... ... ... жұмыс пен өмір сүруге қажетті құралдарды еске салады. Құрылымдық
реформалар экономикалық либерализациясы ... ... және ... үшін ... ... ой байланыстырады. Мысалы, еңбек өнімділігінің
орташа өсуі еңбекті сақтау технологиясы арқылы, немесе ... ... ... ... ... Және ... да ... экономикалық
өсуден жұмыс өсуге дейін берілген мөлшердегі ... ... ... реформасы тақырыбындағы талқылау “ортасы” мен
“аяғы” арасындағы айырмашылықты таза көрсетпейді. ... олар ... ... ... ... адам ... қолынан дамығандығын
мойындамайды. Өз бетінше үміт артудың қажетті болуының өзі жеткілікті.
Ынтаны басқарып ... ... ... ... дәлелденген, немесе
ұсақ деңгейде жаңалық пен шығармашылық қажеттілікке ерік беріп, рынок
орындарында ... ... ... ... ... ... тиімді рыноктарды құру – үкіметтен стратегиялық
араласуды талап етеді.
Бесіншіден, басқарушылықтың негізгі маңызыдылығы танылған жоқ. ... – ол ... ... ... ... ... адамдардың
алдында жауапты болуы, қабілеттілік пен ... ету ... ... ... адам құқытарын қорғау болып табылады. ... ... ...... ... ... ... шешімдерінің
маңызды болуында анықталады.
2025 жылғы Үндістан бойынша автордың көзқарасы мынадай: кедейліктің
болмауы, құқықтан айрылу немесе ... бір ... ... ... ... болашақпен көрсетіледі. Қарапайым адамдардың құқықтары мен
мүмкіндіктерін жасап, қабілеттілікпен ... етіп ... ... ... қастерлеп, өркендеуіне күш-қуат ала алады. Осындай талпыныста
экономикалық өсу өте ... ... бұл ... Айта ... жәйт –
бұл экономикалық өсуді сыртқа жіберілетін шығыстан ажыратуға ... ол ... да ... іске асырылмайды және де экономикалық өсім
мен сыртқа жіберілетін шығыс әрдайым бір-бірімен сөзсіз байланысып ... ... ... қайта ынталандыруды қамтамасыз етеді. Жұмыссыздықтың
өсуі экономикаға және саясатқа да зардабын келтіреді. Әйткенмен, егер біз
жұмыс орындарын ... ... бұл тек ... себеп арқылы
экономикалық өсуді күшейтеді.
Мұның қорытындысы, Үнді капитализмінің балансы болып табылатын “қол
сұғу арқылы жиналған ... деп ... ... ... ... ... бұл Орталық іс-әрекетті талап етпейтін, аймақтық ... ... ... ... ... жұмыс істей алады. Екіншіден, Үнді
федеральдық жүйесіндегі кейбір нәрселер қол сұғу арқылы іске ...... заң мен ... және ... ... үкімет арқылы келеді.
Бірақ мемлекеттік үкімет жүйесі Қаржы Комиссиясының реформа кезеңінде
кіріс арқылы ... ... ... айтқанын істетіп
отырғанын, немесе “қаржы тәртібі” арқылы ... ... ... отырғанын көріп отыр (Chandrasekhar and Ghosh, 2005). Бұл
деген мемлекет ... қор ... ... ... қол сұғып үстеме
пайданың жалғасуын есепке алуға болады деген сөз.
Арнайы ... ... (АЭЗ) ... күші мен ... ... ... одан да жанама жолмен күшейтіп отыр. Біріншіден,
көптеген сыншылдардың ... АЭЗ ... ... сома ... ... ... алдында қаржы кризисіне қосылады. Парламенттік
қаржы жөніндегі тұрақты ... ... ... ... ... ... үлгісі мынадай көрсеткіштерді көрсетті: қаржы
мекемесінде бойынша 41.000 рупий сома ... ... ... ... және ... ... ... түрлерінің 23 пайыз эквивалентін
құрайтындығын айта ... жөн ... ... ... ... 2006).
АЭЗ бұл жағдайға тез енген болар еді. Ең алдымен айта кететін ... ... ... етілуі мен коммуналдық қызмет ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
үкімет жүйесіне қиындық туғызған болар еді. Орталық үкіметте де осындай
қиындықтар ... ... еді, ... өсуі мен ... ... еді. Бұл өз алдына, Үнді саясатында халықаралық ... ... ... сөз.
Екіншіден, басқа өндірушілермен салыстырғанда, АЭЗ-ке белгілі бір
капитал секторларының кіруіне, ... ... ... құрылыс және
қаржы, осылардың барлығын АЭЗ үлгісіне сыйдыруға болушы еді. ... ... ... ... ... ... еді. Жеке ... деңгейінде АЭЗ-ке
қызмет атқарып жүрген фирмаларды сыйдыруға ... еді, ... ... ... осы ... бойынша дауласқан еді. Инвестицияның секторлық
деңгейінде шетелдік институциялық инвесторлар (FII) ... ... ... ағымдар АЭЗ капиталына және ... ... ... бет бұрған болар еді. Инфрақұрылым кейбір аймақтарда
белгілі бір ой-мақсатпен жинақталған болар еді, әсіресе АЭЗ талап ... ... ... ... ... ... ... сумен, электр жүйесімен толық қамтамасыз ету қажет [Ереже 5(5)(d)].
Инфрақұрылым ... мен ... ... ... ... ... мен ... алған болар еді, мысалы АЭЗ-тан тыс ... және ... ауыл ... АЭЗ-те жоғары деңгейдегі спекулятивті, алаяқтық немесе
жазалайтын іс-әрекет болған жағдайда, ... ... ... ... ... болар еді. Уақыт көбірек берілген сайын елдің үлкен
аймақтарында АЭЗ-тың ... ... түсу үшін ... ... ... ... ішкі тарифтік зонаға қарсы, ... ... ... ... ... ... еді. Ал бұл ішкі тарифтік зонаның қазіргі
деңгейі төмен және ешқандай заңдық күші жоқ. Сондай-ақ бұл ... ... ... етіп ... ... да ... капиталдар негізінде болған
болар еді.
АЭЗ жүргізіп отырған макроэкономикалық өзгерістер қарсыласудың ... ... ... ... ... іс-әрекет жасау бөлмесін
кішірейтеді. Бұдан шыққан таяз жол Үнді мемлекетіне қандай мән ... ... ... ... ... салады деген сөз. Күндердің
бір күнінде АЭЗ ... ... ... тап ... ... оны ... ... үстемдік деп танып отыр. Үнді қоғамының ... ... ... ... одан ... қиын да қауіпті болмақ.
Үндістан 1973-74 ... ... ... ... Өңдеуші Зонасын (СЭЭӨЗ) орнатқан болатын. Бұл ең ... ... ... ... ... ... зона ... АЭЗ кейінірек қайта құрылды. Бастапқыда ... ... ... ... үшін құрылған СЭЭӨЗ тек 1984 жылдан кейін,
яғни қымбат бағалы тастарды өндеуге ... ... ғана ... ... ... ... дұрыс жолдағы бюрократияның өзі
аймақтың жетістігіне кедергі бола алмады. Зонаның ... ... ... орналасуына (сол кездегі қаланың сыртқы ... ... ... ... ... оның теңіз порты мен әуежайға
жақыныдығының өзі өте қолайлы еді. ... ... ... ... оның
жетістігіне сай келмеуші еді. Сол кезде қымбат заттар мен алмас ... ... ... тобы ... Ол ... алмас өндірісімен Мумбай,
көршілес жатқан Сурат және Джайпур қалалары айналысатын. СЭЭӨЗ ... ... ... ... үшін қабілетті үлгі болып
қалыптасқан еді. Үндістанда АЭЗ ... яғни ... ... ... ... және ... болуы (әсіресе алмастар) – осы жерде
экспортталған.
1981-1990: 1980 жылдары Үндістанның экономикалық есіктері Индира Ганди
мен оның ұлы Раджив Гандидің ... ашық ... ... ... ішкі ... ... үшін ... орта кластағы адамдарға тұтынуға
жағдай жасау керек еді. Бұл шетелдік тікелей инвестицияның (FDI) өсуі ... ... ... Осы ... ... үшін ... ... көтеруге тырысты. 1984 жылы бос аймақ саясаты ... ... Осы ... ... көппрофильді аймақтар Нойдада құрылды,
сондай-ақ Кохинхинкада, Фальтада (Калькуттадан 40 км ... және ... ... ... 1994 жылы қызмет көрсету
аймағына айналды (2004 жылы ... ... Бұл ... ... ... зауыттарды қолдануға қамтамасыз етілді. ... ... ... қызмет көрсету құралдары,
электр қуатымен және сумен, өндірістік ... және ауыз ... ... ... ... жай ғана сырттан емес, аймақтағы ең жақсы
деген инфрақұрылымдық және ... ... ... ... ... еді. ... ... талпынысы тепе-тең деңгейде болған жоқ, және
бюрократиямен болған ... ... ... ... жалғаса берді.
1991-1999: Төлеу қарарнамадағы қаржы дағдарысының алдындағы қақтығыс.
Үндістан ... ... ... ... ... ... және ... валюта (ақша) қорымен құрылымдық
жоспары бойынша келісімшартқа қол қоюы керек еді. Бұл ... ... ... ... ... еді. Бұдан ары қарай бұл 1994 жылы ... ... ... бекітілген болатын, осыдан кейін Бүкіләлемдік сауда
ұйымын құрған еді. Осыдан ары ... ... ... экономикасын
жеңілдетуге тырысты, енді ешқандай да жолбарыс, ешқандай да піл сияқты
емес. Үкіметтің әлсіздігіне қарамастан, ... он ... ... екі ... жылы ... осы сегіз қаланы географиялық орналасулары бойынша
теңестіру мақсатында және де экспортқа бағдарланған бірліктермен ... ... үшін ... реле ... ... түрі) ретінде
пайдалануды шешті. ЭББ 1981 жылы құрылды. Олар импортқа ешқандай кедендік
міндет жүктелмеген “еркін көзқарастар” ... ... ЭББ ... ... еді. ЭББ-ның мәртебесіне ие болу үшін, оның
валюталық балансы (жағдайы) жақсы ... ... ... ... 10 жылда
олардың экспорты екі есе ұлғайды. 2002-2003 жылдары ... 13 ... 5 ... құрады.
1998 жылы АЭЗ-тың алғашқы жеке операциясын Сурат қаласында бастады.
Бұл Мумбайдағы Даму ... ... ... еді, бұл ... ... қарасты еді. Бұл АЭЗ Суратта ... ... шын ... тест болды, өйткені бұл жер ... ... жер еді, ... және ... топтары болды. Оның баяу
басталғанына қарамастан, оның жетістіктері жалғасын табуда.
2000-2004: Бұл уақытта ... ... ... ... ... еді. ... ... өсу қарқыны жыл сайын 6 пайыздан 9 пайызға өсіп ... ... ... ... ... соңы еді. 1991 ... ... экономикасы ашыла бастады, ... ... ... – шетелдік
инвестицияларды жергілікті ұйымдармен және экспорттық міндеттемелермен
қабылдап отырды. Үндістан шетелдік компанияларға ... жол бере ... ... тура сол ... ... ... ... Дәл осы кезде
Әлемдік Сауда ... ... ... ... ... көптеген
концессиялар беріліп жатты.
2000 жылы Бхаратия Джаната партиясы (BJP) ... ... ... Зонасын
қайта бастауды шешті. Ол өзінің Экспорттау процесінің зонасы ... ... ... ... ... зона (АЭЗ) ... атқа ауыстырды.
Қытайдағы семантикалық сілтемесі өте сәтті болды. Оның мақсаты – қарапайым
өндірістік экспорттық аймақтың орнына интегралды қалашықтар салу болды. Ол
қалашықтардың ... өте ... және онда ... әрекеттер жайғасуға
қолайлы болу керек еді.
АЭЗ-те шетелдік ... ... ... ... ... етілді. 2003-2004 жылдар аралығында төрт жаңа АЭЗ құрылды
– Джайпурдағы әлемдік махиндра қаласы, Ченнаи, Индаура және ... ... ... ... ... үнді АЭЗ экспорт деңгейінде
ешқандай басты өзгерістер болған жоқ. Оның үстінен экспорт бойынша алты
пайыздан жоғары көтерілген жоқ. Бұл ... ... пен ... ... ... ... әлдеқайда төмен болды (Агарвал,
2005).
2005-2006 жылы АЭЗ-тар 5 млрд доллар тұратын тауарларды экспорттады.
Бұл үнді ... ... бес ... ... Өсу қарқыны екі жылдан соң
67%-дан асты, 2002-2003 жылдары экспорттың 2,1 млрд. доллар ... ... ... ... ... ... экспортының үлесі Үнді
экспортының 10% құрады (шамамен 10 ... ... ... ... инвесторлары өндірілген өнімді Америка Құрама Штаттарына, Еуропаға
(алмастар Ұлыбритания мен Бангладешке экспортталды), сондай-ақ Шығанақ пен
Азияға экспорттады. ... ... ... ... Үндістанның
экспорттаған тауарларына өте ұқсас болды. Алайда АЭЗ сол ... ... ... ... ... тұрған кезінде кейбір елдерге көбірек экспорт
шығарды (мысалы АҚШ-қа). Өйткені Құрама Штаттарына экспортқа ... ... мен ... ... ... ету, сол
уақытта Қытайға экспортқа жіберілетін тауарлар – шикізат пен қызмет
көрсету. Әрине, ... ... қоса ... ... мен ... да ... бір-біріне бәсекелестік артықшылықтары жақын болды.
Ертеректе АЭЗ-ке ұсынылған компьютерлік бағдарламалармен қамтамасыз
ету секторының қарқыны тез ... 2006 ... бері ... жаңа ... 61% ... ... секторында тұр (Агарвал, 2006). Бұл
сектордың Үндістанда ... ... ... ... ... “оппортунистік тиімділік” деп қарастыруға болады. Ал бұл деген
мемлекет үшін кірістің ... ... ... ... ... ... Қаржы Министрлігінің жағдайы қуантарлық (Грассет,
2007). Дәл сол уақытта бұрын пайда болғаны салық жағынан жеңіліп жатса,
кейін ... ... ... ... ... ... ... қызметі өскен сайын, порт жанында АЭЗ құрудың қажеті
шамалы. Бангалор мен ... ... ... IT және ... ... ... ... соңғысы Бангалор үшін арнайы
дамыған еді. Қазіргі уақытта АЭЗ-тың 50% IT ... ... ... ... орналасулары шарт емес. Бұл неліктен көптеген жаңа АЭЗ-
тердің ... ... ... ... басқа жерлерінде
орналасқандығын түсіндіреді. Жаңа ... ... ... ... жақын орналасулары сынды болған болар еді. Олардың географиялық
шоғырлануы ... ... ... ... ... алынбайтын
болғандықтан, әрине, сонда болады.
Үндістан шоғырлану емес, кең ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың аяғында төрт штатта – Тамил
Наду, Карнатака, Гуджарат және Махараштрада АЭЗ-тың 50% болды, сол ... ... да болу ... еді ... ... ... аймақтың бір шектен шығармаушылық негізінде ғана
бағалана алмайды. Әрбіреуі карта бетінде ... ... тыс ... ... ... ... етеді. Сол уақытта Нави Мумбай мен Маха
Мумбайдың АЭЗ-тары ... ... ... ... ... АЭЗ-ын
қоса айтқанда, Кандла мен Фальта біркелкі жетістікке жететініне ... ... ... ... ... ... уақытта Ченнаи арнайы
экономикалық зона деген атымен белгілі, ол 1984 жылы ... 10 ... ... ... ... ... ... Бұған дейін
де Ченнаидың үш өнеркәсіптік зоналар болған. Амбаттур аймағы инженерлік
және ауыр өнеркәсіп ... ... ... Екінші аймағы порт
жанында орналасқан, ал соңғысы Оңтүстіктегі Гиндиде орналасқан болатын.
Осы аймақтарды ... ... ... ... ... ... мақсатында жаңа өнеркәсіп тобын құрғысы келді. Орталықтың
мақсаты – экспортқа жақсы ... ... ... инвестицияларды
көтеру және жұмыс мүмкіндіктерін құру болды.
Ченнаи арнайы экономикалық зонасы әуежайдан 10 км. ... Ал ... 25 км ... ... және ... ... ... қаратып алу үшін ойлы-қырлы болу керек болды. Жұмысшылар
қақпаға жергілікті поездармен, жеке немесе қоғамдық автобустармен ... ... ... және ... ... етілмесе де, бұл аймақ өте кең ауқымда бағаланып тұр. ... бері ... ... ескі ... ... ... ... жөндеуден өткізді. Мұндай сіңісулердің
Амбаттур мен Гиндида ... ... ... ... ... ... IT-революциясының қозғауымен басқа да штаттарда кездесті.
Сонымен, экспорттау қызметі уақыт өте маңызды болып барады. IT-дің жетекші
хабардар ...... ... ... ... ... зонада жаңа ғимарат салуды ұсынды. Осы мақсатқа ... бұл ... бес ... ... иеленді.
Екінші Ченнаи арнайы экономикалық зонаның басым бөлігі – тоқыма
өнеркәсібі болды. ... бұл ... ... ... ... ... шекті. Үшінші секторы – ол инженерлік сала еді. ... ... алты ... болды. АЭЗ-та сауда компанияларынан басқа,
химия және фармацевтік компаниялар да орналасқан.
Баяу болса да, Үндістан әлемдік экономикаға кіруге ... ... ... ... ... ... ... барады. Жаңа құрылып жатқан
зона жөнінде газет беттерінде үнемі жазылып жүр. Бұл зоналар Үндістандағы
болып ... ... ... Көпұлтты компаниялар үнді
экономикасында өзіне өкілдік алуға ұмтылып ... ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл өзгерістер азаматтық қоғамда көптеп
сыналуда. Себебі, бұрын басқа мақсатпен қолданылған жерлерді қазір арнайы
экономикалық зоналарға қарасты орындар ... Осы ... ... әкеліп
соқтырды. Ымырашылдықтан пайда алушылар мен басқалар ... ... ... ... ... ... зоналар артында тұрған
сөзталасулар біз ойлағаннан әлдеқайда тереңірек жатыр. ... ... ... таңдауға тырысуда. Ауыл шаруашалық, қызмет көрсету
және өнеркәсіп арасындағы жағдайға соққы беру қажеттілігі даулы мәселе.
Жаһандануға тап ... ... ... ... ... өзара бірігуі арнайы экономикалық зоналар заңына сәйкес өтуі
қажет. Жаңа арнайы экономикалық зоналар тіпті ... ... ... өзінде халық шаруашылығы мен жергілікті тұрғындардың
жағдайын көтеруге жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... ортасы (яғни ауыл шаруашылық және ... ... ... арнайы зоналардың алдағы
сәттілігін анықтайтын екені сөзсіз.
Жаһандану мен өсіп ... ... ... мен ... ... ... өз ... дамудың агентінің ролін
атқарушы ретінде қызықтырып отыр. Бұл еңбек сол ... ... ... ... ең ... ... деп ... Көбейіп жатқан
көп ұлтты копорациялар шет елден келген фирмалармен жасалған субшарттарға
сенеді және ... ... ... деп ... осы ... ... ... бөлірген ресурстар және біліктілік,
эмиссияны дәстүрлі теориялауды жек көру ... ... ... бұл ... ... ... деген терминді қолданамыз, біз мынадай
жағдайды анықтаймыз фирма өзінің шартынан тыс өз ... ... ... ... ... ... орналасқан және
келісілген уақыт мерзімі ішінде, бұл жерде “афшорлау” дегеніміз мынадай
жағдайға қатысты, ... ... шет елде ... ... баға ... ... ... болада деген көзқарасқа бағытталған, сырттан келген фирмалармен
жасалған субшарттардың бейімділігін шектеу немесе филиалдарды мекемелік
контексте ашу.
Үндістан үшін ... ... ... ... ... ... ... Ұлтаралық құрылымдар тек қана
ұлтаралық баға ... ... ... ... ... конторлар әлі де
болса танылулары ... ... ... ... ... ... ... Баға іздеулері керек және шет елдік
шарттарға байланысты ұрлау проблемаларын және өз елдеріндегі ... ақша ... ... ... ... ... ... мемлекеттер жүйесі фирмаларға жаханды қолданылатын заңдылықты
қолдануға рұқсат ... ... олар ол ... ... ... ... ... құрылымдар стратегиялық фонд ретінде дамыған әлемде
қызмет көрсете алады және олар бір ... ... ... ... ететін агент болып табылады.
Ұлтаралық құрылымдардың мүшелеріне ... ... ... ... ... ... келетін фирмалармен субшарттар жасаулары
керек немесе шетелдік серіктес компаниялар құрулары ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы үлкен
айырмашылық ол- күш ... ... ... күші ... ... АҚШ-та орташа болып саналады. АҚШ- бұл өте индивидуалист мемлекет, бұл
қасиет Үндістанға тән ... ... ... ұзақ ... шарттық
міндеттеме басшылық етуі АҚШ-тағы қысқа уақытқа жасалған міндеттеме қарама-
қарсы қойылады. Бұл алынған ақпараттар ... ... ... көрсетеді.
Сырттан келген фирмалармен ... ... мен ... ... ... ... мағынасы неде? “Дәстүрлі” тұжырым
мынау, қарама-қарсы іскерлік операциялар теориясы нені болжайды, мысалы
субшарттар микроэкономикалық эмиссияда ... ... олар ... өз
мемлекетін мекемелік контексте қарағанда олар өз мемлектіне аз қызмет
етеді. Бұл ең аз ... екі ... ие ... ... ... ... формалды және формалды емес бастаушы дөңгелектің артынан ... ... ... қарай жасалған. Екіншісі, ұйымдар
өздерінің ұлттық шекараларын ұлғайқылары келген кезде олар ... ... ... әлеуметтік экономикалық таңдауын қабылдайды.
Халықаралық сахнада, олар өз фирмалары орналасқан мемлкеттің өкілі ... да ... ... ... ... ... ... екі шарттан
тұратын екі фирманың арасындаағы қатынас болып ... ... ... ... ... ... олар бір-бірімен білім алмастыру
базаларын жасады(консультанттар, басылымдар, бірігп қызмет етті) ... ... ... ... ... құру ... тәжірибе алмасты.
Сонымен қатар дамушы елдердегі үкімет орындары шет елдік филиалдармен
араласа отырып үйренуді ұйымдастырулары және ... ... ... ... ... сыртқы саяси жағдай рұқсат етсе). ... ... ... ... ... ... және
экономикалық тұнықтық жасап отырулары ... ... ... ... ... Үндістанның ақпараттық технологиясының программалық заттарын және
қызметін тәжірибесі бар ретінде ... Бұл ... ... ең бір тез дамып келе жатқан маркет ретінде ... ... ол ... 76 ... $ ... 2002 жылы ... 140 млрд. $ теңесті.
Біз Үндістанның ақпарат технолгия қызметіне ... Ол ... ... ештеңесі болмаған, ал қазіргі уақытта миллиард одлларлы
өндіріске айналып отыр. Ол сонымен қатар Үндістанның ұлтаралық құрылымы
АҚШ-та әлі де зор ... роль ... ... ... болып саналатынын
мына фактілер арқылы анықтауға болады; Silicon Vallay-дің жалғыз өзінің
750 ден ... IT ... ... ... ... ... бар),
үнділіктер H1-B визаларының жартысын алды ( бұл эксперттерге арналған
визалар ) олардың ... ... (135000 2001 ... ... ... істейді /www. northsouth.org/. Соныме қатар,
ұлтаралық құрылымдардың мүшелері Үндістанға оралуда. Бұл тренд 9/11 ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелі мамандардың көбеюіне себеп болды, ол 35000-
40000 ... ... ... ... ... 2003)
Үлкен мекемелік ара қашықтық және ... ... ... ... ... ... жетістіктерін қолдануға
кедергі жасады. 1991 жылы Моторола MIEH ... ... ... ... ... ашты. Баға жетістігіндеі анықтыққа
қарамастан ... ... ... программалық жабдықтар шығаруға
байланысты субшарттарын жасауға бел ... ... және ... ... түсіндіреді: «Ең бірінші бұзу (нәтиже) арун Сабти Мотороланың
үнділік Флоридадағы ... ... өнім ... бас ... ... беруді шешті.» Олар сонымен қатар өз компанияларының
бөлімдерімен ... ... ... жасады, тіптен бұл олардың
формальды ... ... ... мен Dikshit ... ... ... жобасы табысты болды, Сабти ... ... жоба ... ол ... өзінің бөлімшесіндегі бағаның түсуіне тап болды.
Бірақта, Сабти көмегін жаластыра берді: ол Шрикант Инамдарды ... ... бас ... ... ... ... және өзі сектордың
менеджментіне көмектесті және МІЕН-ге Моторолаға ... ... ... деп ... өнім ... арналған келісімге қол қоюға көмектесті.
Техас аспаптары (ТТ) өзінің ... ... ... шұғылданатын филиалдарын Банголореде ... ... ... болды, Үндістан 1985 жылы орналастырды. Бұл
технологияны орналастыру ... ... ... Үндістан ақпарат
технологиясының Вице Президенті Мохан Рао; ол АҚШ-тағы өзінің ... ... және оның ... ... ... ... Техастың аспаптарын (ТТ) Үндістанға кіргізуге ... ... бұл ... ... ... ... ... отырған
адамдарға қол жетзізуге қолданды, бұл оған ... ... ... салу және ... ... шығаратын завод ашуға жайлы
ойын іске асыруға бағыттылды. Басқа сөзбен ... оның ... ... ... оған ... белгісіздікті азацтуға және
Үндістан үкіметіндегі жоғы деңгейдегі адамдармен ... ... ... ... сонымен бір қалыпты басқарып отырды, өйткені
Техас ақпараты көптеген заманауи ТТ жабдықтарын сатып алды және ... ... ... ... фаза 1991 ... ... ... реформадан
кейін және Үндістанның ТТ өнеркәсібі Үндістанның ТТ ... ... ... үлкен өсімдерді басынан өткізді. ... ... ... ... ... ... EDC және СSC Үндістанда
орналасқан фирмалары. Қосымша, ... ... ... өндіріспен
шұғылданатын фирмалар, мынадай форманология өнеркәсібі және банк
өнекәсібі. ТТ ... үшін ... ... бастады және АҚШ-тағы және
Еуропадағы ТТ емес фирмалар да ... ... ... қызметтерді
экспорттауға қолдау жасады, олар деректерді енгізу, төлем ведомасттары
процесстерді және call ... 1999 ... 185 жуық 500 жолы ... ... ... ... ақпаратты программалар алуы.
Үндістанның фирмаларының ... ... ... ... ... ... ... отырған фирмаларға олар шығаратын қызмет жабдықтарының
бағасын ... ... ... Сырттан келетін фирмалармен
жасалатын субшарттар мен ... ... не әсер ... ... ... ... ... маңызды роль атқарды. Сонымен
қатар Үндістанның фирмалары маңызды ресурстарын сапалы сертификат алуға
жұмсады. Сертификаттар фукциялары бұл ... ... ... ... болу болу ... етеді және риза болған клиенттер тарапына айтылатын
дұрыс кепілдемелер және ... ... ... ... ... ... шұғылданатын алдыңғы қатарлы компаниялар жоғары дәрежелі
сертификат(ISO CMM CMMi PCMM) ... күш ... ... ... ... фирмалар мен мекемелердің
эволюциялық өркендеуі. Біріншіден, АҚШ-пен Үндістанның фирмалары мекемелік
арақашықтықты бір-бірімен көпір арқылы ... үшін ... ... ... ... ... отырып, олар бір-бірінің
айырмашылықтарын үйренді. Мынадай жаймен келіспеуге болады, бұл тренд ... ... ... ... ғана ... олардың бір
айырмашылығы шарттарының жобасында, және бұл жерде Үндістанның АҚШ-та
орнасласқан ... ... ... ... білу
қабілеттерін атап өтуге болады. Екіншіден, Үндістанның фирмаларының бірге
істеген эволюциясын да атау ... 1991 жылы ... ... ... ... ... қалай келдіру жақтарын ойластыра
бастады.Үндістанның IT қызметі ұйымы (ақпараттық өнім және ... ... ... және Үндістан үкіметі Үндістанның өз
компанияларымен біріге отырып, ... ... ... ... және ... іскерлік әрекеттерді жасауды ойластырып отыр.
Үндістан Үндістанның инновациялық жүйесінің ... ... ... ... ... жағдайларын атап кеуге болады:
1. Өзгерістер ... ... 1991 ... ... ... әсері таңдалған, жартылай негізгі әсерлері
халықаралық ... және ... ... R&D орталақтарының орналасуы, академиялық ұйымдар мен
технологиялық мақсатта қолдануға ... ... ... олар ... шоғырлануына әсерлерін тигізді;
3. Федералдық жүйенің кейбір ... ... ... мемлекеттік билікке қатысты, бірақ та олар ... ... және ... ... ... ... ... логика жағынан қолдалынып отырылады;
4. Белгілі аймақтық деңгейдегі және аймақтық агенттер арқылы белгілі
технологияны ... ... ... ... стратегияларын
іске асыру;
Бірінші пунктке байланысты,Үндістандағы Ғылыми Технология және
Инновация стратегиясы көп жылдар бойы ... сену және ... ... алып ... 1991 ... жаңа экономикалық саясат көптеген
халықаралық инвестиция мен ... ашты ... және ... ... 2001). ... Үндістанның Ұлттық Инновациялық ең жоғарғы
жүйесі және Аймақтық ... жүйе ұзақ ... бойы ... ... пайдалы потенциалды ... ... ... ... тек қана ... ... дамуының әсерінен дамып отырды. Шетелдік Ұлтаралық компаниялар
тек қана инвестицияға, локацияға, импортқа және де ... ... ... олар ... ... жүйесіне әсер етуін жалғастыруда.
1. кестесінде аталынып өткен жұмысшылар көш-қону мәселесі бұл жерде
өте ... ... ... ... өсіп ... халықаралық
Үндістанның “кіріс шығынының” халықаралық ақпарат технолгиясы басқа
елдерге ... ... ... “Үндістанның тұрғылықты емес
азаматтарына” қайтарып алу жайлы ынталандыру және ... ... ... болу ... ... ... Бұл
әлемдегі заманауи жетістіктерді елдегі өнеркәсіптік қолданысқа ... ... және ... ... ... ... мысалға
Банголор(Фромхолд –Айсбис, 2002а) қолдануға бағыттауға көмектеседі.
Екіншіден, Үндістанның өзіне сену логикасына байланысты ... ... ... және ... мүмкіншіліктерін, халықаралық
айырбасты қоса отырып жасады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Үндістанның федералды жүйесі өз штаттарынын және олардың
бөлек сайланған аймақтық өкіметтерін өздері ... және ... ... ... жүйелерді құруға, жеке кәсіпорындар,
сонымен қатар, технолгиялық сектор құруға мүмкіндік берді. Инвестицияның
орны ретінде,жүріп бара жатқан ... ... ... ... ... көп ... ... “ақпараттық технология саясатын”
жасады(барлығы Иртернетте басылды).
Төртіншіден, бұл ... ... ... бұл ... ... және шетелдік ақпаратты технологиялық компаниялардың
көптеген Үндістанның аймақтарында соңғы онжылдықта өсуі орталық ... ... ... бұдан шығатыны Ұллтық Инновация жүйесі, жоғарыда
берілген кеңесте, Инновацияның Халықаралық жүйесіне элементтерін ... ... ... ... Ақпараттық Программа паркінің
жобасы экспортқа ... ... ... ... және ... ... Бұл ... іске аспаған, бірақта бүкіл елде 30 жақын
орналасқан елді мекендерде агенттіктер ... ... ... ... ... технология өнеркәсібіндегі
тартымды шартты ... ... ... ... ... ... ... Ұлтық Инновациялық жүйесі ең жоғарғы
жүйенің кейбір элементтерін ... ... олар ... тек ... ... ... қызмет етеді. Бұл жерде бұл
мемлекетте Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... мен “миды”ремиграция (қайтару)
жобасы ... ... ... ... ... Аймақтық
Инновациялық жүйелерде қоданылды. Олар бірігііп ақпарат ... ... ... ... ... қатарлы үлес қосады, осыған
қатысты секторлық жүйеде кең көлемде білім береді.
Сырттан келген ... ... ... үшін жасалатын субшарттар.
Дүние жүзінде программалық өнімдер ... ... ... ... ... ... ... Бұл Үндістанның программалық өнімдерінің
экспортының өсуіне ... ... ... ... өте тез ... елдегі ақпарат технологиясысының мамандары оның алдыңғы қатарлы
қарқында ... ... ... бұл ... ... ... өсіп тұрған ұйым екенін көрсетеді. Сонымен,
ақпарат технологиясының стратегиясы үшін оған сырттан келетін жұмыс ... және ... ... ... көрсетеді. Сонымен бірге дүние
жүзінде тамаша алдыңғы ... ... ... ... кейбір іс-әрекеттердің орнын басты. ... ... үшін ... жасау олардың сұранысы болса, онда олар
машықталған қызметкерлер мен жобаларын сақтап ... ... ... ... ... ақпараттарға кіру, кодтау, тестілеу ... ... ... ... ... ... Программалық
өнімдердің дамуын жалпылау бұл процестің ... ... ... ... ... ... қысымы да фирмаларға бағасы жағынын тиімді
дұрыс ... ... ... ... табуды жүктеді. Осылай
телесауда программалық қамтуда табиғи түрде сырттан келетін фирмалардың
енішсіне ие болады.
Ұлтаралық сырттан ... ... ... ... үшін ... ақпараттағы қызмет ету жиілігіні көбеюімен ғана емес, ... ... де ... ... ... бұл ақпараттың көбеюі
өндіріс пен қызмет ортасындағы әдеттегі айырмашылқты біріктіріп ... ... ... шолу ... ... бірден /3/15/ артық
“өндірілген” өнімнің құны мынадай қызметтерге жұмсалады: жобалау, сату
және жарнама. Бұл қызметтерде көбіне ақпараттық мазмұн кең ... ... ... ... сырттан келген
фирмалармен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... бұл ақпарат технологиясындағы ... ... ... ... үшін ең үлкен мүмкішілік бұл
ақпарат технологиясындағы қызмет немесе ... ... деп ... ... интеграция процесіндегі Үндістанның рөлі
2.2.1 Үндістанның азиаттық елдермен әрекеттесу концепциясы
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... негізгі қозғаушы күшінің рөлін атқаруда. Үндістанның аймақтағы
экономикалық ынтымақтасуға деген ұмтылысының түбірі оның төл ... ... сана ... мен дәстүрлерінде жатыр. Кезінде үндістандық
саяси дәстүрлерін басына алған елдің сыртқы саясат ұстанымы ... ... ... ... жәрдемдесіп, күллі азиаттық
мемлекеттерге ... өз ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатында Азия елдерімен қарым-қатынастары маңызды
бір орынды құрайды. Әсіресе Үндістан Оңтүстік Азия субаймағында көршілес
мемлекеттермен қатынастарына баса ... ... ... ... Азия ... қалыпты қатынастардың тамырлары XX ғасырдың
ортасында, яғни Үндістан және ... да ... ... болған
мемлекеттердің тәуелсіздікке қол жеткізу ... Азия ... ... өз ... ... Сондықтан Үндістанның қазіргі аймақтық
экономикалық ынтымақтасу саясатының мән-мағынасын айқын түсіну ... ... ... ... ... ... ... айқындауға керек етіледі.
1946 жылы жарияланған Сыртқы саясат ... ... ... ... ... Азия елдерімен қатынастарын дамытуына зор
көңіл ... Сол ... ... өз ... ... езгі ... Азия ... тағдырларына жан ашып, олардағы ұлт-азаттық
қозғалыстардың өрлеуіне колдау көрсетті. Сондай-ақ Үндістанның және ... ... ... ... Азия ... ... ... қарсы тұру
мақсатында күллі азиаттық мемлекеттердің ынтымақтасу, ұлы державалардың
саясатына бейтарап тұру және ... ... ... ... ... ... ... біріктіретін идеялары дүниеге келді.
Азия елдерімен қатынастарға зор көңіл бөлу үрдісі ... ... ... бұған белгілі бір жалпыға ортақ тарихи, діни, мәдени және
саяси жағдайлары себеп болды. Ал XX ғ. 1-ші ... ... ... ... ... ... және сол ... XX ғ.
ортасынан бастап бұл елдердің бүтіндей тәуелсіздікке қол жеткізуі ... ... ... ... мен мемлекеттерді біріктіретін
факторларға айналды. ... ... ... ... ... атақты
Джавахарлан Неру өз елінің егемендігін алу және кешегі ... ... орай ... 1944 жылы ... ... атты кітабінде былай деген: "Азия және Африканың кең байтақ
өлкелері енді ғана оянған, ... ... ... ... жатыр.
Олар, енді Еуропаның үстемдігіне шыдай алмайды. ... ... ... ... ... ... мен проблемалар сан алуан және де ... кей ... ... ... ... Қытай, Үндістан, Оңтүстік-
Шығыс Азия, Батыс Азия және Араб ... ... бұл кең ... кеңістік
арқылы көзге көрінбейтін, әйткенмен бір жерде тоғысқан эмоционалды
желістері мен тарамдалған ... ... Яғни бұл ... арқылы
бүткіл [азиаттық діліндегі – автордың ескертпесі] мемлекеттер ... ... ... Дж. Неру ... 1927 жылы ... "Ұлтшылдық табиғаты" атты
мақаласында тарихи қалыптасқан ... Азия ... ... ұлтшылдық
сезімін айқындап, былай деген: "Қазіргі таңда Азия елдермен тығыз қарым-
қатынас ... ... ... ... ... ... ... мен
мәдениет ерекшеліктердің жақындығы себебін туғызды. ... ... ... ... ... ... ... еуропалық үстемдігі
мен қанауына жалпыға бірдей антагонизмі, яғни жек көрушілік ... ... ... ... ... ... ... экспансиясына
қарсылық ретінде Азиялық федерациясын құру идеялары жүріп жатыр. Дегенмен,
біздіңше, бұл ... іске ... тым ... ... Үндістан өз
тәуелсіздігіне қол жеткізген соң, нық ... ... ... жатқан
елдеріне назар аударып, олармен халықаралық қатынастарда бірлесіп ... ... [2]. ... ... ... ... соң ... бұл
жоғарыда көрсетілген ойлары іске қосылып жандандыра бастады. Мәселен, Дж.
Неру ... ... ... Б. Шива ... ... ... ... БҰҰ Азия елдерінің мүдделерін қорғамайтын болса, шығыс елдері
сыртқы агрессиядан және ... ... ... ... мақсатында
жаңа бір ұйымды, яғни Азиаттық федерациясын құра алады" деп ашықтан-ашық
жария етті [3]. Дж. Неру бұл мәселеде Азия ... ескі ... ... жатқан мәдени байланыстарына тіреліп, Оңтүстік пен ... ... және ... ... ... ... ... босанып қалған
елдерінің халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... құруды көздеді. Әрине, ... өте ... ... өз ... даулы мәселелер туындалып, олар өзара ... ... соң, Дж. ... ... ... біріктіру
идеясы өз-өзімен керексіз болып қалып, ... ... ... ... ... ұстанымы Азия елдерінде өзін-өзі бағалау үрдісін
қозғап, олардың ... ... ... ... ... асқан белсенділігін таныта бастауына әкеліп
соқтырды.
Уақыт өте келе Азия ... ... жаңа бір ... ... ... ... сыртқы күштерге қарсы бірігу, сондай-ақ бұған
саяси жағынан ояна бастаған Африка елдерін қатыстыруына ұмтылу себебінен
кең ... ... ... күн ... ... ... шықты. Көбінен бұл мақсаттан шыға отыра Үндістан үкіметі 1955 ж.
Хайдарабадта ... ... ... ... ... комитеті құрылды. Бұл орган азиаттық және африкалық ... және ... ... ... ... ... ... тұруға, сондай-
ақ нәсілшілдік дертімен күресуге бағытталған болатын [4]. Ал бұдан бір жыл
бұрын, атап айтқанда 1954 жылы ... ... ... ... Азия ... ... ... конференциясын өткізу жөнінде ұсыныс қозғалды. Ал
сол жылдың желтоқсан айында ... ... ... ... ... ... үкімет басшыларының отырысында бұл конференцияның өткізуінің
тікелей тәжірибелік жағы қарастырылып, оған 30 мемлекеттердің қатыстыруын
жоспарланды. Конференцияны 1955 ж. ... ... ... ... ... Ол ... Бандунг қаласында өтетін болды. Нәтижесінде “1955
жылы екі құрлықтағы 29 тәуелсіз мемлекеттің ... ... ... ... ... қарастырады. Бұрын-сонды тарихта
болмаған бұл басқосуда соғысқа жол бермеу, ынтымақтасу туралы ... ... және ... елдерінің тұңғыш халықаралық конференцияның мынандай
мақсаттары жарияланды: а) Азия және Африка елдерінің өзара ынтымақтастығын
дамыту; ә) қатысушы елдер ... ... мен ... ... проблемаларын жан-жақты талқылау; б) ... ... пен ... проблемаларын қозғайтын ... ... үшін ... ... ... ... ... бүкіл әлемде бейбітшілікті қамтамассыз етудегі Азия және ... ... ... қарастыру [6].
Бандунг конференциясы 1955 ж. 18-24 сәуір күндерінде өткізілді. Оның
күн тәртібінде ... ... адам ... ... ... ... тәуелді елдеріндегі жағдайы және жалпы
бейбітшілік пен ынтымақтастыққа жол ашу мәселелері тұрды. 1955 ... ... ... (1,3 ... адам) 23 азиаттық пен 6 африкандық
елдерінің өкілдері бұл ... ... ... ... бір ... ... Конференциядағы Үндістан мен Бирма ... ... яғни ... ... ... өмір сүру принциптерін
халықаралық ... ... ... ... ... ... етудегі негізгі құралы ретінде ... ... олар ... ... ... ... тұру
принциптерін тиімді пайдалануға ұмтылды. Ал басқа елдері керісінше ... ... Яғни ... ... және ... сияқты елдері батысқа
аңсаушылықты білдіріп, конференция барысында айқын антикеңестік бағытын
жүргізуге талпынды. Жалпы АҚШ Бандунг конференцияның рухына, яғни ... ... ... дербестігіне қарсы болды. Және де американ астыртын
саясаты конференцияны ішінен жоюды ұйғарысты. Бұл мақсатқа жетуде олар
өзінің ... ... ... ... Филиппин, Таиланд,
Пәкістан, Түркия елдерінің ұстанымдарын пайдаланды. ... ... ... ... К. ... та ... Мәселен, оның пікірі
бойынша Бандунгтегі АҚШ ұстанымында болған бірқатар мемлекеттер аталмыш
конференцияға айқын антикоммунистік әрі ... ... ... Ал, сол ... ... шын ... қапаланған отаршылдықпен
күресу сияқты басқа да проблемаларды күн тәртібінен тыс қалдыруды ұйғарды
[7]. Дегенмен Бандунгтағы көптеген қосылмаған елдердің ... ... ... ... ... ... араласуы шектетілді.
Сол арқылы маңызы жоғары бірқатар шешімдердің қабылдауына жол ашылды.
Конференцияның негізгі құжатында – “Бәріне ... ... ... ... жөніндегі Декларацияда егеменді ... 10 ... ... ... Олар ... 1) БҰҰ Уставының
принциптерін мен адам құқықтарын бұлжытпай сақтау; 2) Барлық ... мен ... ... ... 3) ... ... ұлттардың өзара теңдігін мойындау; 4) Басқа елдердің ішкі істеріне
араласпау және оларға қарсы ... ... ... ... ... жеке және ... ... хақылы екендігін құрметтеу; 6)
Бұл хақының белгілі бір ұлы державаның мүддесіне сай ... ... ... ... жасау мақсатында қолданудан бас тарту; 7) Әрбір елдің
тәуелсіздігі мен ... ... ... бағытталған қауіп-
қатерінен немесе қарсы әрекеттерінен сақ болу; 8) ... ... ... ... ... 9) ... мүдделер мен ынтымақтастығына
жәрдемдесу; 10) Әділеттілік пен халықаралық ... ... ... конференциядағы күрделі әрі қиын күресінің нәтижесінде
жүзеге асты. Бандунг конференциясының ... ... ... ... мемлекеттердің өз сыртқы саясат концепциясының негізгі
ұйытқысы ретінде Үндістан мен ... ... ... ... ... ... [8]. Сөйтіп, жоғарыдағы ... ... одан ... ... ... ... ... принциптерімен үндес келіп, іс жүзінде Үндістанның Азия
елдеріне байланысты ұстанған ... ... ... ... ... Ал ол өз ... Дж. ... Азия елдерімен тілектестігі,
"Үшінші әлем" елдерінің ортақ мүдделілігі, көршілес ... ... ... ... ... ... тірек қағидасының және
құрылу принциптерінің дұрыс әрі шындыққа жақын екенін көрсетіп берді.
Үндістанның қосылмаушылық және ... ... ... нәтижесінде Азиядағы кеше ғана Батыстың отары болған ... ... ... талпынысы орналды. Бұл үңдеудің жауабы ретінде
Панчшил концепциясы дүниеге келді. Басында Панчшил Азияда Үндістан мен
Қытай ... ең ірі екі ... ... қатынасты реттеуге
бағдарланды. Әйтсе, Панчшилдың маңызы жай екіжақтық қатынастар шегінен
шығып, ... ... ... ... ... ... айналды. Панчшил концепциясы паназияцентризм идеясын алға
қойып, Азия құрлықтағы елдердің дамудағы жеке ... паш ... ... рет 1954 ж. 29 ... күні ... ... ... сауда
және екіжақты байланыс келісім шартында жарияланды. Ал сол жылдың ... ... ... ... Чжоу ... ... ... кезінде олар
Дж. Нерумен бірге Біріккен мәлімдемеге қол қойды. Мұнда панчшил – ... пен ... ... ... екі ... ... байланыс
қана емес, сондай-ақ барлық елдермен қарым-қатынастарды нығайтатын құрылыс
ретінде айқындалды. Панчшил мемлекеттер арасындағы нормативтік ... ... ... ... жарты ғасыр болса да,
Панчшил философиясы ретінде өте көне ұғым. Оның ... ... атап ... жеке ... ... табуға болады.
Ал, буддизм ілімінің негізі ретіндегі ... пен ... ... үнді өмір салтынан алынған. Іс жүзінде Панчшил
принциптері үкімет арасындағы үйлесімді құндылықтарды білдіреді. Осы
мағынада, ... ... ... ретінде танылады. Оның "әрбір жақтың
территориялық тұтастығы және ... атты ... ... туралы Дж.
Неру былай айтты: "Біз өзіміздің ... ... ... ... ... ... ... Біз басқа жолды таңдай алмаймыз,
әйтпесе Үндістан бұрынғы ... және ... ... ... де жәдігой
болар еді. Біз барлықтарымен де ынтымақтастықты және достықты, ... мен ... ... Бірақ, біз өз жолымызды өзіміз
таңдайтын құқығымызды сақтаймыз". Келесі екі қағидасы тәуелсіз ... ... және ... ... ... нәтижесінде туындалатын
саяси-әскери және экономикалық-сауда қысымына ілеспеу сияқты идеяларын
алға ... Яғни ... ... бас ... және "бір-бірінің ішкі
істеріне араласпау" деген уәделері сыртқы ықпалдан тыс, ... ... ... ... білдірген. Панчшилдың басқа екі қағидасы, "теңдік және
өзара пайда тауып өмір сүру" сияқты ... ... ... ... ... және ... мұрасынан шығатын құндылықтарын
құндылықтарын бейнеледі [9]. Сөйтіп, Панчшил концепциясы бүкіл азиаттық
мемлекеттерге ... ... ... ... Бір ... бұл
құндылықтар Азия континентіне кіретін әрбір аймақтың өзіндік даму жолына
негіздеме ... ... ... күллі Азияға тәң көптеген дәстүрлі
белгілерін алға ... Яғни ... ... ... ... көптеген
азиаттық мемлекеттер өзінің сыртқы саясат ұстанымдарын өздері тұратын
аймақтың ерекшеліктеріне бейімделіп, бұның ... өз ... ... ... ... ... 1950 жылдары Оңтүстік
Азияда дүниеге ... ... ... әр ... көп салалы өзара
ынтымақтасуға жолын ашып, аймақтық және субаймақтық дәрежеде интеграциялық
процестің бастамасын қалады.
2.2.2 Аймақтық ынтымақтастық және Үндістанның ... ... ... ... ... Азия ... ... жағынан ең
ықпалды ел болып танылмақ. Ол ... ... ... ... ... белгілі жетістіктерге қол жеткізді. Бұған қоса үнді
үкіметінің ... ... ... ... ... кіші және орта ... ақылды әрі икемді саясаты Үндістанға аймақтағы халықаралық
экономикалық ... өз ... ... ... жаңадан бірқатар
бірлестіктерді құруға дем берді. ... ... ... ... ... өз қолына алу талпынысы 1990 жылдары туындалып, XXI
ғасырдың басына қарай өз шегіне жетті. Бұл ... ... ... ... ... әрі ... үнді жауабы болатын. Себебі, жаһандану
ғасырында экономикалық жағынан бірлескен жағдайда ғана көптеген керітартпа
үрдістеріне ... ... ... Бұны айқын түсінген Үндістан үкіметі
аймақтық ... ... ... ... ... ... ... шын мәнінде “іске қосуға” талпынып жатқан ... ... ... ... ... бастапқыда Үндістан үкіметі Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... аймақтағы ұстанымдарына
қайшы келетін құбылыс ретінде санады. Сол уақытта аймақтағы бірлесу мен
өзара ... ... ... ...... ... Бұл
әрекет 1979 жылы Бангладеш президенті генерал Зияур Рахман тарапынан
болды. Әйтсе ... сол ... ... ... ... ... пісіп жетілген жағдай әбден ықпал етті деп ... ... ... ... ... Үндістан бұл бастамаларға
салқын қарады. Бірақ, уақыт өте келе үнді үкіметінің Оңтүстік Азиядағы
қалыптасып ... ... ... ... мол екендігіне көзі жетті.
Сөйтіп, Үндістан өзінің дәстүрлі қарсыласы Пәкістанмен бірге ... Азия ... ең ірі ... ... ... бөле ... ... 1981 ж. сәуір айында Шри-Ланка астанасы Коломбо
қаласында ... ... ... және ... жағынан жатқызылатын
жеті елдің (Бангладеш, Бутан, Мальдив ... ... ... ... ... ... мекемелерінің өкілдері өзінің бірлескен
алғашқы кездесуге жиналды. Бұл кездесуде өзара ... ... ... ... мәселелер қарастырлып, шешімдерді
қабылдауда ... ... ... ... Ал 1983 ж. тамыз айында
Үндістан астанасы Дели қаласында жеті елдің сыртқы істер министрлерінің
алғашқы кездесуі орын ... ... ... ... ... ... ... ұйымының тұсауы кесілді. Ұйымның басты ... ... ... ... мен әрекет ету бағдарламасы
қабылданды. Бұдан кейінгі екі жылдың ішінде өзара ықпалдасуға тосқаул
болатын ... ... ... ... жақтар белгілі бір
тоқтамға келді. Ақырында 1985 жылдың желтоқсан айында бұл ... ... ... ... қаласында ықпалдасуға бағыт алған
жеті елдің басшылары ... ... ... алғашқы халықаралық
конференциясы өтті. Сонда Оңтүстік Азиядағы аймақтық ынтымақтастық (ОААЫ)
ұйымы орнына кең ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық ассоциациясы (ОААЫА) ұйымы ... ... ... декларациясы және хартиясы қабылданды. ОААЫА-ның
Министрлер Кеңесі және Хатшылық органдары құрылды. Ресми ... ... яғни егер ... ... ... өтетін болса, олар
міндетті түрде жылына бір рет ... ... ал ... ... ... басқосулар жылына екі рет өтуге тиісті болды. Мәселен,
1980-ші жылдары төрт жоғары дәрежедегі ресми кездесулер ... ол ... ... және 1986 ... ... 1987 жылғы Бангалордағы,
1988 жылғы Исламабадтағы ұйымға қатысушы елдер басшыларының кездесулері
болатын. ... ... ... ету ... ... мен ... білім
беру мен денсаулық сақтау, ауыл шаруашылық ... ... ... пен тәжірибе алмастыруға бағдарланған жобаларды іске қосу; почта
мен байланыс ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды арттыру сынды
өзекті мәселелерін жатқызуға болады. Сөйтіп, ХХ ғ. 80-шы жж. ... ... кең ... ... ... ... өрістене бастады
[10].
Дегенмен алғашқы конференциядан бастап ұйымның бірқатар саммиттерінде
қабылданған шешімдер аймақтағы жағдайын күрт өзгертпеді. Яғни ... ... ... ... ... ... ұзаққа
созылып, тар жол тайғақ кешумен бірдей болды. Сондықтан ... көп ... іс ... өз ... ... етпеді деп дәл айтуға болады. Бұған
қайшы болған факторларының ішінде ең басты етіп ... ... мен ... ... ... ... мен Пәкістанның қарама-қарсы
көзқарастарын келтіруге болады. Бұл екі елдің аймақтағы ықпалы айтарлықтай
болғандықтан ұйымға кірген басқа бұлардан ... кіші ... ... ... ... ... ... пікірге апаратын жағдай
қалыптасып, аймақтағы ықпалдасу процесі тығырыққа тірелді. Бұны ... ... ... ... басқаша айтқанда Оңтүстік Азияда орналасқан
мемлекеттер іс жүзінде жасанды тығырықтан шығатын жолдарды іздей бастады.
Аймақтық интеграцияның жақтаушылары 1988 ж. ... ... ... Исламабад қаласында өткен төртінші саммитіне көп үміт ... ... ... ... ... ... бастаған жаңа
демократиялық үкімет келді. Ал, Үндістан басшысы Раджив Ганди ... ... ... ... ... алып, көрші жатқан
Пәкістанмен шиеленіскен жағдайды өзгертуге ат салысты. ... ... ... жас ... келген саясаткерлердің буынына жатқызылатын.
Алайда екі елдің ішкі саяси ахуалдарына және екеуі дауласатын ... ... ... ... дағдарысқа ұшырауына байланысты Оңтүстік
Азиядағы аймақтық ынтымақтастық ... ... ... ... ... Ұйымның “қағаз жүзіндегі басымдылық” 1980 жж. соңы – 1990
жж. басында да жалғаса берді. Бұған ... ... ... ... ... ішкі ... тұрақсыздығы (Пәкістандағы саяси
дағдарыстар мен Кашмирдегі сепаратистік қозғалыстар), екіншіден, аймақтағы
бірқатар ... екі ... ... ... ... ... ... шиеленіскен жағдай) болатын. Соңғысының кесірінен
ОААЫА-ның 1991 жылғы Шри-Ланка астанасы Коломбода ... ... іске ... қатар бұл кездегі аймақтағы қиын жағдайы ғаламдық ... ... ... болды. Яғни 1980-1990 жылдар межесінде орналған
бүкіләлемдік экономикалық дағдарыс және социалистік ... ... ... ... құру ... ... ... барлық
мемлекеттердің, соның ішінде ... ... мен ... ... ... Бұл ықпалдың кесірінен аймақтағы интеграциялық
процесінің әрекеттесу дәрежесі төмен ... ... ... екі ... ... ... қатынастар легі басты. Сөйтіп, сол кездегі
уақыттың ... ... ... бағытталған аймақтық ынтымақтастық
мәселелеріне көпжақты сипатын бере алмады.
Әйтсе, бұл жағдай ұзаққа бара ... 1990 жж. ... ... ... ... әрі ... әсері Оңтүстік Азия аймағына
да ене ... ... ... аймақтағы елдердің экономикалық жағынан
бір-бірінен оқшаулану процесі тиімсіз әрі қолайсыз болып қалды. Сондықтан
Оңтүстік Азия елдерінің ... ... ... ықпалдасуға деген
түсінігі басымдылық сипатына айнала бастады. ... күн ... ... ... ... түсу мүмкіндігін пайдалану, шетелдік
монополиялардың ықпалына бірлесіп қарсы тұру және тағы басқа туындалған
өзекті мәселелер ... ... ... оңтайлы жолын табу сияқты ойлары
аймақтағы ... ... ... және ел ... ... ж. ... ... Дакка қаласында өткен ОААЫА саммитінде елдер
арасындағы өзара ... ... ... және ... ... ... ... ынтымақтастық ассоциациясына кірген елдер ... ... ... Азия ... ... ... (САПТА) қол
қойды. Аймақтың жеті мемлекетін құраған жақтар бұл келісім шарттың 1997
жылға ... ... ... енуді көздеді. Келісім шарттың жекелеген
баптарында аймақтағы ... ... ... ... ... ... келісім шарттың 5-ші бабында былай делінген:
“ОААЫА мүшелері ... бір ... мен ... үйлестіруі
негізінде сауда либерализациясы жөнінде келіссөдерді жүргізе бастайды:
өнімнен өнімге негізделу, шекара өтудегі тариффтерді ... ... ... ... ... ... жақтар өнімнен өнімге
негізделетін тарифф пұрсаттылығы туралы келіссөздерді бастайды” [11]. Бұл
мәтінде аймақта болатын бірыңғай ... ... ... ... ... аймақтағы бірыңғай рыногын құрудағы бірден-бір шарт ол
барлық ... ... ... ... басынан кешіру, және оған
негізделіп өзара саудасында бір-біріне деген жеңілдіктерді ұйғару болып
табылады. Сонда келісетін мемлекеттер бірыңғай рынокты туындату ... ... ... ... ... ... ... Ал,
ұйымдағы әлуеті аздау кіші мемлекеттерге арнайы жеңілдіктерін үлестіру
мәселелерін келісім шарттың ... ... ... 10-шы ... көре
аламыз. Бұл бабында экономикалық дамуы әлсіздеу кіші мемлекеттерге
байланысты ... ... ... ... ... экспортқа бағытталған өніміне баж салығын салмау, арнайы немесе төмен
тарифф пұрсаттылығын ... ... ... алып ... ... пен ... ... тең тарифф жүйесі,
в) экономикалық дамуы әлсіздеу келісетін мемлекеттердің ... ... ... мүмкіндігін арттыруға бағытталған ұзақ ... ... ... ... ... ... экономикалық дамуы әлсіздеу келісетін мемлекеттердің экспорт өніміне
қойылатын жеңілдіктерін ... ... ... ... ... ... ... әлсіздеу келісетін мемлекеттердің басқа келісетін
мемлекеттерден келетін импортын ... ... ... ... ... ... отыра асқан икемділікпен және сыни ... ... ... ... [12]”. ... ... шарт ... өзара
келісетін мемлекеттер өз арасында экономикасы әлсіздеу мемлекеттеріне
байланысты белгілі жеңілдіктерді енгізуді ... ... ... ... ... ... арнайы артықшылықтарды қолдануды жөн
санады. Аталған келісім шарттағы бұндай мәселелер кіші мемлекеттер үшін
өте қолайлы әрі тиімді шарттарға айналды.
Дегенмен бұл ... ... ... ... ... төмен
болды. Бұған себеп талай болды. Мұнда келісім шарттың ұзаққа ... ... ену ... және бұл ... ... жеке бір ... ғана бағдарлаудың себебінен кейбір құжатқа келіскен
мемлекеттердің тарапынан оның ... ... ... ... ... сияқты мәселелері басым факторға айналды. Ақырында, мемлекеттер
тарапынан шын мәніндегі аймақтық ... ... ... қадамы іс
жүзінде сәтсіздікке ұшырады деп дәл айтуға негізіміз бар.
1990 жылдардағы Үндістанның аймақтық экономикалық ұйымдарға ... ... ... ... үнді жағы ... әрекеттесуді
көрсетсе, біресе ОААЫА-ның жиындарына өкілдерін ... көп ... ... интеграциялық процесін жақтырмады. Бұның себебі Үндістанның
ішкі саяси-экономикалық дамуында жатыр. Бұл жылдары елде ... ... ... ... ... деген тоқтаусыз қызу саяси
дау-дамалар орын алды. Әр ... ... ... мен саяси партиялар
арасында сыртқы саясат пен ішкі экономикалық дамуына байланысты пікір-
таластардың ... 1990 жж. ... ... ... аймақтағы
халықаралық экономикалық ұйымдардың әрекеттесуіне деген ұстанымы айқын
болмады. Әйтсе, бір-бірінің орнын басқан үнді ... ... ... ... ... жаңа ... құрметтеу және олардың
жұмысына барынша қатысу болатын. Бірақ, қатысу деңгейінің қаншалықты түрде
аймақтық ынтымақтастығының ... ... әсер ... ... бір ... ... туындатады.
Үндістан ұстанымының тұрақсыз сипатына ие болуына ішкі дамуының
фактороларымен қатар Үндістан-Пәкістан, ... ... ... ... бірталай әсер етті. Ақыры 1996-1997
жж. ҮҰК (Үндістан ... ... ... ... кезінде Үндістан
өзімен оңтүстік пен шығыс бағытында шектесетін кіші елдеріне ... ... ... ... Бұл жаңадан қалыптасып жатқан
саяси ұстанымы сол кездегі Үндістанның сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Индер Кумар Гуджаралдың
доктринасы атауымен белгілі болды. Бұл ... ... ... Азия ... ... ... қарым-қатынасты жақсарту
мақсаттарын көздеді. Әйтсе, оның негізгі идеялық ұйытқысы Үндістанмен
шекаралас кіші ... ... ... ... бөлу ... Сондықтан сол кездегі Үндістан үкіметі Бангладеш, Бутан және
Непал сияқты іргелес жатқан кіші ... ... ... күшейтіп,
нәтижесінде жасанды түрде жасалған “мүдделі күштердің төртбұрышы” пайда
болды. Айта кететін жәйт, бұл ... ... ... ... ... кіре ... Бұл көбінесе үнді ... ... ... деп ... ... Яғни ... доктринасы ресми түрде
Оңтүстік Азиядағы ... ... ... ... тарапынан
ынтымақтасу ниетін білдірсе, іс жүзінде бұл доктрина экономикалық жағынан
күшейіп бара ... ... ... ... ... ... ... барынша оқшаулануға бағытталған болатын. Сөйтіп, 1990 жж. 2-ші
жартысында Үндістанның ... және ... ... ... мемлекеттермен территорияаралық ынтымақтастық және ОААЫА-ға
баламасы ретінде Үндістан, Непал, ... ... ... кірген саяси-
экономикалық жағынан бірлескен бейресми ... ... ... ... ... берілетін үндістандық сыртқы саясаттың негізгі
бағыттарының біреуіне ... Сол ... үнді ... ... ... жаңа сыртқы саяси ұстанымына сәйкес АСЕАН елдерімен, бүткіл
Оңтүстік Шығыс Азия елдерімен, Үнді мұхитінің ... ... көп ... ... ... ... баса назар
аудара бастады. Үндістанның ең қызыққан мемлекеті Бирма (Мьянма) болатын.
Нақ сол Бирманың ... ... ... Үндістанның аймақтағы геосаяси
құрылымын жасаудағы маңызды бір факторына айналды. Өйткені, Бирма Үндістан
мен Қытай арасындағы ... әрі ... ... ... ... [13]. Дәл сол 1990 жж. 2-ші ... экономикалық әлуеті
дамыған Қытайдың шекаралас жатқан Оңтүстік Азия аймағына көңіл аударудың
күші артта ... ... ... Үндістан өзінің аймақтық саясатын
өрістеніп, жаңа дәрежесіне шығуын заңды процесс ретінде ... ... ... ... болып жатқан оқиғаларына мүдделілігі,
Сингапур, Тайланд сияқты АСЕАН-ға ... ... ... ... ... ... мәселелерін алға қойып, оларды
Қытайдың Оңтүстік ... ... ... арқылы жағымсыз ықпалына
жауабы ретінде пайдалануды ұйғарды.
Мәселен, Үндістан Оңтүстік Шығыс Азия ... ... ... ... ... айналып, АСЕАН Аймақтық форумына мүше болып кірді.
Үндістан өзінің аймағынан ... тек Үнді ... ... ... ғана ... ... Тынық мұхиті жағалауында орналасқан
елдердің ұйымдарымен ... ... ... және ... ... ... мүдделлілігі арқасында 1995 жылы Тайланд астанасы
Бангкок қаласында Азия ... ... ... ... ... ... тұңғыш келісім шарты, яғни Азия және ... ... ... экономикалық және әлеуметтік комиссияның мүшелері
арасындағы келісім шарты жасалынды. Бұған ... қоса ... ... Лаос және Корей Республикасы қол қойды [14]. Сөйтіп, Үндістанның
Оңтүстік Шығыс Азия және Тынық ... ... ... және ... ... қарай бет бұру үрдісі айқын бола бастады. Осындай
жағдайда үнді сарапшылары ... ... ... ... ... ... ... олар бұл ұйымының Үндістанның
аймақтық интеграцияда негізігі қозғаушы ... ... ... ретіндегі
рөлінің тым аз екендігін көрсетті. Сонымен қатар Үндістанның 1990 жж.
ортасындағы саясаты аймақтағы өзара ... ... ... ... ... екіжақтық келісімдерге негізделген қатынасу көзқарасына
тәуелді болды. Дегенмен 1990 жж. ... ... ... күрт ... ... ... ... терроризмнің белең алуы, әлемдік
экономикасының тереңдей түсуі және т.б.), ... ... ... ... ... ... ... болатын елдердің өзара қатынаста біршама
келісілді ... өтуі ... ... Үндістанның аймақтық
интеграцияға байланысты ... ... алып ... Үндістандық
ғалым С. Кумардың пікірінше XXI ғасырда Үндістанның Оңтүстік Азиядағы
интеграциялық процесстерде локомотивке айналған ... ... ... ... ... сол арқылы ол ОААЫА ұйымындағы өзінің ұстанымдарын
нығайтып, аймақтағы Қытайдың ықпалын болдырмауға ... ... ... ... Азиядағы болып жатқан саяси және экономикалық проблемаларға
аймақ ішіндегі шешімдерін, сондай-ақ аймақтық деңгейінде мүмкін болатын
қиын жағдайлардан шығатын ... таба ... ... ... ... Яғни ... механизмдер тиімді әрекет етіп, кейбір
ОААЫА мемлекеттері арасында аймақтағы әскери, саяси, және ... бұза ... ... ... ... ... баса ... ие болу керек [15]. Әрине бұл ықпал ету механизмдері тек
ОААЫА ... ... ... ... және ... кіші ... қол сұқпау керек. Ал бұны заңды түрге келтіру өте қиын және
ұзақ процесс ... ... ... ... ... ... бұндай
тиімді механизмдерді негіздету әлі де алда. Алайда бұл ... ... ... ... ... алғашқы қадамдары жасалынды.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... аймақтық өзара әрекеттесу
дәрежесін көтеріп, Үндістанның аймақтық ынтымақтастық процесіндегі ... ХХ ғ. ... ... және ... ... Азия ... ... бір топ мемлекеттер, оның ішінде әсіресе Шри-Ланка мен
Бирма ... ... ... кеңейтудегі қарқынды
қадамдарын жасай бастады. Сөйтіп, мүдделі мемлекеттер өзара келісіп, 1997
жылы Бенгал ... ... ... ынтымақтастық ұйымын (БИСТЕК)
құрды. Бұған Үндістан, Бирма (Мьянма Одағы), Бангладеш, Шри-Ланка және
Тайланд кірді. 1998 ... ... ... ... Непал, ал сәл
кейінірек Бутан қосылды. Жаңа ғасырдың алғашқы жылдарда соңғы екі мемлекет
ұйымның толық қатысушыларға айналды. ... ... бес ... ... XXI ғ. ... ... жеті мүше-елдеріне дейін өсіп, өзінің
ықпалдастық деңгейінің мүмкіндігін артты.
БИСТЕК сияқты ... ... ... сол ... уақыттың талабы
тездетті. Яғни ХХ ғ. ... ... ... ... ... ... және ... Сингапур, Малайзия, Оңтүстік Корея, Қытай сияқты
елдердің қарқынды экономикалық дамуы Азия құрылығында орналасқан басқа да
елдердің ішкі ... ... ... кеңейтіп,
экономикалық өсімді туындату мақсатында өзара мүдделердің сәйкестігін
пайдаланған бірқатар мемлекеттер ... онша алыс емес ... ... көзі ... ... ... ... екендігін айқын түсіне бастады. Бұдан туындалған ниеттер ақыры
көп жақты экономикалық ынтымақтастығын жетелейтін объективті ... ... ... және ... ... ... 2004 ж. 31 шілдеде Тайланд астанасы Бангкок қаласында БИСТЕК-
тің орнын басқан жаңа ұйымының тұңғыш саммиті өтті. Онда ... ... атап ... ... ... ... ... Үндістан, Тайланд,
Шри-Ланка ұйымның мәртебесінің өсуін ... ... ... ... ол Бенгал шығанағының көпсекторлы техникалық ... ... ...... ... ... ие болды.
Бұл ұйым көп ұзамай өзінің құрылымдық мазмұнына ... ... ... ... жаңа ... ... ... Мәселен, БИМСТЕК-тің тұсауын кескен тұңғыш ... ... ... бар: ... жақтар өзара
ынтымақтастығының сауда және ... құю, ... және ... ... ... ресурстарын пайдалану, ауыл ... ... ... мен ... және ... ... байланыстар
сияқты арнайы салаларын дамытуға келісті. Сондай-ақ жақтар мәдениет, білім
беру, ... ... ... әр ... және дәстүрлі білімін
қорғау, ауылдық қауымдастығын дамыту, кіші және орта кәсіпкерлік, құрылыс,
қоршаған орта, ақпараттық және ... ... ... райы мен ... ... табиғи апаттар салдарларынан бірлесіп шығу
салаларында БИМСТЕК ұйымының ықпалын сараптамалық талдаудан өткізуге
келісті. ... ... ... ... ... ... әрбір мемлекеттен өзінің инфракұрылымын, соның ішінде
тасымалдау мен ... ... ... ... ... ... және ... кеңейту арқылы қатысушы елдер
арасындағы жол ... ... ... ... ... нақты аймақтық жобалардың ұсыныстарын дамытатын ынтымақтастығын
жалғастыру мен ұлғайтуға талап ететіндігін ... [16]. ... ... ... ... ұйым ... ... мақсаты ретінде
БИМСТЕК-ті құраған халықтардың әлеуметтік деңгейін ілгері дамытуын көздеп,
ВИЧ, малярия, туберкулез сияқты жұқпалы ауруларын болдырмау және ... ... ... ... ... ... ... тырыса бастады.
Яғни бұл ұйым өзінің әрекеттесу дәрежесі және құрылымы ... ... ... ... ғана ... ... ... қайнар көзі
ретіндегі субаймақтағы әлеуметтік пен ... ... ... ... ... ... жоғарыдағы бірлескен декларациясының
жекелеген ... ... ... орналасқан елдердің субаймақтық
деңгейінде жаңа бір сатыға көтерілуін айқындады. ... ... ... ... ұйымы немесе тек тарифф мәселесін реттеуге
бағдарланған САПТА келісім шарты ... ... ... ... экономикалық, тұрмыстық мәселелерін әр қырынан шешуге бағыт
алуды мақсат етпеді.
Үндістан БИМСТЕК ұйымның пайда ... ... онда ... ... даму ... ... ретіндегі рөлін атқара бастады. Бұған себеп
еткен бірқатар факторлар бар. Біріншіден, Үндістан ... ... және ... Шығыс Азия аймақтарын ... ... ... ... ХХ ғ. ... ... қазіргіге дейін
экономикалық өсімі жағынан алда ... ... ... ... экономикасы дамыған ірі держава; үшіншіден, ол өзінің мәдени
әр түрлілігінің арқасында субаймақта орналасқан барлық елдерге ... ... ... ... ... ... келетін ел. Яғни бұл және бұлардан
туындалатын жекелеген себептер Үндістанды тек ... ... ғана ... ... Шығыс Азияда және Үнді мұхиті бассейінде ықпалы басым
мемлекеті ретінде сипаттайды. ... ... ... ... ... үнді үкімет басшысы Монмохон Сингхтің ұйымның тұсауын
кескен самиттегі сөйлеген сөздерінен айқын байқатуға болады. ... ... ... Үндістанның ұстанымын былай аңғартты: “Аймақтық
интеграцияны ғаламданудың ... ... ... ... ... ... заты ретінде пайдалануға болады. Біздің бірлескен ұмтылысы жәй
жеке әрекеттердің қосындысынан әлдеқайда жоғары кең мағынасын білдіреді.
БИМСТЕК ... ...... ескертпесі] қазіргі заманның
императивін жасауға үміт пен ... ... ... Біз ... ... “Шығысқа қарау” саясатының басты элементі және жер мен
теңіз арқылы бізбен шектесетін ... ... ... ... ... ... қарастырамыз. Біздің алдында бай адами және
табиғи ресурстарды дамуын ... ... ... ... ... мен ... ... ырыс-берекесін тәуекелге
болдырмау, әр түрлі өлшемдерін қамтитын бірлескен қауіпсіздік жүйесін
қамтамасыз ету сияқты өзгерістер тұр. Бізге ... ...... тәң ... ... пен ... ... Физикалық, экономикалық, технологиялық күштердің бірігуі –
түсінісудің ... ... ... көзі ... ... [17]. Яғни ... ... болса да, бірақ дәлдігі терең Үндістан ... ... ... аталған субаймақта орналасқан барлық
халықтардың теңдік мәртебесін иеленуі болып табылады. Осы ... ... ... ... ... және ... ... Азияны құрайтын
субаймақта болып жатқан және ... ... ... ... тек адами, материалдық және табиғи ресурстарын өзара тиімді
пайдалану арқылы одан әрі қарқынды дамытуға бағытталу, ... ... ... нәтижелерін әкелетін көп жақты аймақтық ынтымақтастығын
кеңейту мәселелерін көздейді. Сөйтіп, субаймақта ... ... ... ... ... ... ... әрекет етудің бағытталуын және
жалпы құрылымын айқындауда маңызы зор екендігі ... ... ... ... ... ... 2008 ж. 13 қараша күні Үндістан астанасы Нью
Делиде өткен БИМСТЕК-тің 2-ші саммиттегі қарастырылған мәселелерді ... ... ... Үндістанның тікелей ықпалы нәтижесінде саммитте
субаймақтағы жалпы ... және ... үнді ... үшін ... ... ... ... мәселелері қарастырылды: аймақты
құрайтын жеке мемлекеттердің экономикалық және ... ... ... ынтымақтастығының әлуетін арттыру, терроризмді аймақтағы
бейбітшілікке, тұрақтылық пен экономикалық өрлеуге қарсы бірден-бір ... ... ... ... ... ... сауда саласындағы
өзара интеграциясын одан әрі ... ... ... ... ұлғайтуға бағытталған жүк тасымалдау мен байланыс саланы дамыту,
инвестиция құю легін арттыру мен туризм саласының инфрақұрылымын одан әрі
жетілдіру, жеке ... ... ... ... ... ... және орта ... мүмкіндіктерін кеңейту, ғылыми инновация
саладағы технологиялармен ... ... ... Яғни ... осы ... төңірегінде келісуші мемлекеттер арасында жағдайды
реттейтін шешімдер қабылданды. Терроризммен күрес, кіші және ... ... ... ... инвестиция құю процессін
арттыру, тасымалдау жодарын мен байланыс желілерін дамыту және тағы ... ... ... ... ... ... ... шешімдер
болып келеді. Нью Делидегі 2-ші БИМСТЕК саммиттегі жасалған бірлескен
декларациясында ұйымның ... ... ... ... ... бар: ... ... және әлеуметтік дамуына мүмкіндігін
артты; сондай-ақ ол экономикалық, ... және ... ... ... ... ... ... алдында
бұндай өзгерістердің болуына жауапкершілігін артатын бірлескен аймақтық
әрекеттерді жүргізуді ... ете ... [18]. ... ... ... декларациясы және оған қосымша Шри-Ланкадағы БИМСТЕК
технологиялық трансферт, Үндістандағы БИМСТЕК ауа райы мен ... ... ... ... мен логистиканы игеру, Бутандағы
БИМСТЕК мәдени ... ... құру ... құжаттарын
қабылдады. Яғни 2008 жылғы саммитте ұйым ... ... ... кеңейтіп,
жоғарыда көрсетілген мәселелер аясында өзінің бағытталу дәрежесін
нығайтты. ... ... ... ... жаңа бір ...... ... пен өзара ... ... ... ... сатысы басталды.
Яғни БИСТЕК және оның орнын басқан БИМСТЕК Оңтүстік және ... Азия ... ... ... рет шын ... ... ... орнатуға және туындалған бұрын жеке шешілетін
мәселелерді аймақаралық деңгейінде шешуге бағдарланған ... ... ... болуын паш етті. Сондай-ақ бұл ұйымның
әрекеттесу бағыты Үндістанға лайықты ... ... ... ... кіші ... экономикалық әлуеті үшін маңызы
артық болса да, Үндістанның мүдделерінен шығатын экономикалық бағытталудың
айқын құралына бөленді.
Дегенмен Оңтүстік Азия аймағын ... ... ... ... ... ... еркін сауда зонасын құру болып табылатын. Кезінде қабылданған
САПТА келісім ... ... ... бағышталып, аймақта кең түрдегі
бірігіп ... ... ... ... алмады. Яғни бұл
экономикалық келісім шарт тек тарифф мәселесін ... ... ... адами ресурстардың еркін қозғалысы мәселесін шеше алмады. Ал XXI ... ... ... ... ... қалыптасқан жағдайдың
нәтижесінде ОААЫА ... ... ... ... зонасын құруға
деген талпыныстарын жасай бастады. Жалпы ХХ ғ. 90-шы ... ... ... зонасын құрудағы келіссөздер басталды. Бірақ, сол кездегі
Үндістан мен Пәкістан сияқты ... ... ең ірі ... ... ... және басқа да аймақ елдерінің мемлекет ішіндегі
проблемаларға басым көңіл бөлуі ... ... зона ... ... ... ... Бұған тағы сол кездегі аймақта орналасқан
елдердің экономикалық әлуетінің мұнша ... ... ... да
айтарлықтай әсер етті. Сөйтіп, жылдар бойы жиналған барлық мәселелерін
ретке келтіру үшін ОААЫА-ға кіретін ... ... жаңа ... басында
келіссөздер легін бастап, бірнеше мемлекеттік өкілдерінің кездесулерден
кейін белгілі бір тоқтамға ... ... ... ... ... құру
мәселесін мүдделі жақтар ОААЫА-ның кезекті жиынына шығарды. Осыдан 2004 ... ... ... ... ... ... ОААЫА ұйымының 12-ші
саммиті өтті. Нәтижесінде ОААЫА қатысушы мемлекеттер арасында Еркін сауда
зонасын құру ... ... ... ... ... Бұл келісім 1993
жылы жасалған САПТА келісім ... ... ... ... онымен қатар
жүретін, әйтсе одан әлдеқайда көпжақтылы деңгейінде келісілген ... ... ... ... ... ... 3-ші ... ұйымның
келесі бір басты принциптері келтірілген:
“1) САФТА ұйымы аталған келісім шарттың баптарынан, ... ... ... ... шешімдерден, түсініктерінен,
протоколдардан шыға отыра қамтамасыз етіледі, және де бұл ... ... ... ... ... ... ... Келісетін мемлекеттер өзінің осы күнгі құқықтар мен міндеттемелерді
бір-біріне деген және өздері қатысушы ретінде кірген ... ... ... құрған Маракеш келісім шартқа және де басқа ... ... ... ... ... ... ... арасындағы тауар айналымының еркіндігіне одақтастық
қатынастар, тариффтерді алып ... ... ... ... ... және
тариффтен бос шектеулер және басқа да сол ... ... ... ... келісім шартында алты принцип көрсетілген. Алайда
ұйымның негізгі ... мен ... ... ... ... ... Бұл принциптер САФТА-ның әрекеттесу деңгейін
айқындап, ұйымның ... ... ... ... ... ... келісім шартпен айырмашылығын көрсетеді. Кезінде САПТА келісім
шарты тек тариффтерге деген пұрсаттылықты және ... ... ... ... ... ... ұйым ретінде кең түрдегі мәселелерін
шешіп, ... ... ... ... ... тастап, немесе айтарлықтай шектеп, капитал, адами ресурстар мен
қызметтердің ОААЫА шеңберінде еркін ... ... ... ... ... ... ... негіздеген келісім шарттың іске қосу процесі
әлі де күрделі бөгеттерді өтуі ... ... ... ... жағынан
қиын жағдайдың мемлекеттер арасындағы экономикалық ынтымақтастыққа кері
әсер етуі әркімге мәлім болып ... ... ... ... ... өзара келіссөздер және 2008 жылғы Пәкістанда өткен сайлау науқаны
нәтижесінде өкімет басына келген ... ағым ... ... ... ... көзқарасы САФТА келісім шартының шын
әрекеттесуге деген ... бар ... ... ... ОААЫА-ның 12-ші саммиттің маңызы зор екендігі және
Үндістанның 1990 жж. ... ... ... басқарған Бхаратия Джаната
партиясы жетелеген аймақтық саясатқа ... үнді ... ... 2004
ж. ақпан айында Үндістан сыртқы істер министрі Яшвант Сингхтың айтылған
сөздерінде анық көре ... ... Азия ... аймақ ретінде
аудандырудың (ықпалдастықтың) артықшылығын түсініп, ... жеті ... ... ... ... ... және ... жасау үшін өзара біріктірілді. Соңғы алты ... ... ... ірі ... деңгейіндегі держава екендігінің
идеясын үздіксіз көрсете білді. Үкімет тарапынан Үндістанның ... ... ... ... ... ... айқындалған.
Іргелес жатқан мемлекеттермен шекарамыз Суэц каналынан бастап Оңтүстік
Қытай теңізіне дейін созылып, өз ... ... ... Парсы шығанағын, Орта
Азия, Оңтүстік Шығыс Азия, Шығыс Азия, сондай-ақ Азияттық Тынық ... және Үнді ... ... ... құрайды. БИМСТЕК,
САФТА және Үндістан-АСЕАН еркін сауда жөніндегі келісім шарттар Үндістанға
жаңа мүмкіндіктерін ... ... ... Филиппинге дейінгі
территориясында еркін экономикалық кеңістікті құра ... [20]. ... ... ... және іс ... бүгінгі күнге дейін
сақталынған ұстанымын айқын байқай ... Яғни ... ... ... ... ... экономикалық ұйымдарын өзінің сыртқы саясатына
лайықты түрде болатын әрекет ету құралдары ретінде ... ... және ... аймақтағы өзінің мүдделерінен шыға отыра
реттеуге ... ... ... аймақтық және субаймақтық
деңгейінде ... ... ... ... да тап болады. Бұл фактор
Пәкістанның аймақтағы ықпалын барынша шектету және ... ... ... бір ... оқшаулану мәселелеріне тіреледі. Әйтсе,
Үндістан аймақтық ... ... ... ... ... оның кіші ... деген әділді және объективті тұрғысы
біріншіден, бұндай экономикалық ... ... ... ... ... аймақтық ұйымдардың экономикалық-сауда ... кіші ... ... ... ие болу ... ... Сөйтіп, қазіргі кездегі Үндістанның Оңтүстік Азиядағы
халықаралық экономикалық ұйымдардың қалыптасу мен дамуына қатысты ұстанымы
аймақтағы көпсалалы экономикалық және ... ... одан ... ... ... ... ... халықаралық ықпалының артуының экономикалық құралдары
3.1 Үндістанның ақпараттық технологиялар ... ... ... ... ... секторының дамуы бір қатар
компоненттерінен негізделген және оның ... ... ... ... ... ... күшейтті. Ал бұл ... ... ... және ... ... ел ішінде
жаппай таратуына негізделеді. Мысалы ІТ-секторының ... ... ... ету ... ... ... байланысты жұмыс
орындарының көбейуі, жоғары техникалық білімнің сапалы жақсаруы ... ... ... ... ... ... Үндістанда
ақпараттық технологиялардың белсенді дамуына жағдай жасады. Ол туралы 1998
жылы Үндістанның бұрынғы премьер-министрі Атал ... ... ... ... ол былай деді: “Қазіргі заман байланыс инфрақұрылымына
қосымша ішкі және әлемдік ... үшін ... ... өндірісі
аспабының дамуында біздің мақсаттарымызға жету үшін Үндістан маман ... ... ... ... тұр. Біз ... және интернетте
негізделген үлкен мөлшерде білім пирамидасының (мемлекеттік білім беру
жүйесі – ... ... ... ... дамуына тиісті жағдай
жасауымыз керек ” [67].
Ақпараттық технологиялар секторының нақ ... ... ... және ... үнді ... ... мағынасын маңызды
нығайтты, сонымен Үндістанның әлемдік ғылыми-техникалық және экономикалық
ықпалының әлуетін күшейтті. ХХ ... ... ... біз ... ... ... және ... ықпалының тоқтамай өсуін
байқаймыз. Көптеген ... ... ... ... ... және ... ... принциптерінің онан ары
қолданулары нәтижесінде Үндістан Азияның бастаушы дамушы ... ... ... ... ... .
Бұл бекітуге орай орынды сұрақ туады, қандаймен ғой бейнемен үнді ІТ-
сектор Үндістанның ішкі экономикалық дамуына және ... ... әсер ... ... ішкі ... ... сыртқы ұстанымының анағұрлым
күшеюі мүмкін емес. Бұл сұраққа жауап бере отырып былай айтуға болады:
Үндістанның халықаралық жағдайына үнді ... ... ... ... ... факторлармен сипатталады. Бұл факторлар ... ... ... және либерализация процестерінен
шығады.
Үндістанның халықаралық жағдайының күшейуіне үнді ІТ-сектор ықпалының
факторы, яғни үнді және батыстағы ІТ-компаниялардың ... ... ... процесі әсер етеді. Ақпараттық технологиялар секторының
бастапқы қалыптасуы өте баяу жүргенін айтқан жөн. Бұл ... ... ... ... ... ... IT-сектордың дамуы үнді жеке
меншік кәсіптің бөлек жігерлері ... ... ... үнді ... ... батыстағы ІТ-өнеркәсіп компанияларының кірісімен
күшейе түсті.
Батыстағы компаниялар қалайша Үндістанға назарын аударды? ... ... ... неге ... ... фирмалар және компаниялары Үндістан
жерінде өз кәсіпорындарының бөлімшелерін аша ... ... атап ... ... біріншіден, салыстырма сапалы инженер-техникалық қызметшілері және
ІТ-мамандарды дайындайтын техникалық ... оқу орны бар ... ... ... ... ... тау-кен, зымыран
құру, фармацевтикалық салалары, сонымен қатар электр энергетикасы, соның
ішінде атомдық энергетика жеткілікті күшті дамыған ... ... ... ... сапалы мамандарға еңбек ақысына
аз төлеуі;
- үшіншіден, Үндістанн халқының басым көпшілігі ... ... ... ... (дүниежүзілік ғылым мен техниканың қазіргі заман
тілі ағылшын тілі ... ... ... ... экономикалық дамуының жаңа салаларын
жасауында және отандық қызметтер рыногін нығайтуына құштарлығы ... ... ... ... және ... ... ... тапсырылған жасырын мәліметтерді жан-жақты қорғауы);
- бесіншіден, жаңа ... және ... ... ... ... мүддесі (салыстырмалы түрде біршама еркін
инвестициялық заңы, Үндістанда шетел компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... басым
факторының басты үш себебі бар, атап айтқанда ... ... ... ... ... ... ... ағылшын тілін өте жақсы білетін және
дайындауы сапасы да жоғары үнді мамандары. Дәл осы ... ... және ... ... ... ... ... әрекеттестігінің негізгі
принциптерін салды, мұнда Үндістанға батыстағы бастаушы ІТ-компаниялардың
бағдарламалық қамтамасыз етуінің және электрониканың ілеспелі ғана ... ... ... ... ... ... орны ... Басқаша
айтқанда Үндістан бағдарламалық қамтамасыз етуді үлкен ... ... ... ... әлемдегі көптеген елді жоғары технологияларымен
жабдықтайтын ірі мемлекет дәрежесіне ... ... ... сандық өңдеу, ақпаратты сақтау, коммуникация
сияқты ақпараттың басқа да түрлерін қамтиды. Сондықтан да, IT экономиканың
әрбір секторында өз әлуетін қолданыла ... ... шын ... ... ... және ... басты мәселесі болып жалғасуда, тіпті
Америка Құрама Штаттарында жетекші болып жалғасын табуда. Алайда, IT-дің
көптеген дамыған елдерде ... ... ... ... дамуы мен кіріс
деңгейінің төмендігіне қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... да болар, Үндістан дамыған ел
болып көрінді. “Рұқсат етілген IT-дің қызмет көрсету түрі” деп ... ... ... кең ... түрдегі мысалына – IT-дің кейбір
инфрақұрылымын кірме ретінде қолданатын ақпараттарды өңдеудің ... ... ... ... Үндістанның осындай көрсеткіштері
кіреді, және олар осы секцияда талқыланады. Біз өнеркәсіптің ... ... ... соң ... ... ... ... етуді талқылаймыз, яғни экспорт ішкі сатылымға
қарсы, ал ... ... ... ... ... ... көрсетеміз.
11.1 кестеде GDP (ЖІӨ) өлшемдік статистикасымен көрсетілген, IT-
өнеркәсібінің өлшемімен және ағымдағы миллиардтаған рупиймен көрсетілген.
IT-өнеркәсібінің көрсеткіші ішкі ... ... ... ... нақты
емес, олар толығымен бағаланбайды, керісінше ... ... да олар ... ... ... келеді. Алайда, 11.1 кестесі
IT-секторының Үндістан экономикасында өсу маңыздылығын көрсетеді. ... алты жыл ... ... ... есе өсті, сол кезде GDP сол
кезеңде екі есе ... 11.1 ... ... ... үшін ... ... ... көрсетілген: сәйкес
келмейтін жағдайлар ... ... ... ... кездегі ақша
айырбастау курсын көрсетеді. Сол кезеңдегі АҚШ долларына қарсы, ... ... ... ... құндылығы алты есе өсті.
Тіпті оның адам сенгісіз ... әрі ... ... ... бар ... айтқанның өзінде, 2000-2001 жылы Үндістанның IT-
секторында GDP 3% ... ... ... ...... ... (аппаратура)
мен бағдарламамен қамтамасыз ету салалары арасында болады. Біріншісі
процессорлардың физикалық компоненттеріне, ... және ... ... ал ... ағым мен ... ... ... нұсқауларына қарайды. Аппаратурасын жобалау процесі жалпы дамуын
және бағдарламамен қамтамасыз ету ... ... алға ... ... ... ... етудің орнына компьютерлік ... ... ... ... ... ... ... Іс
жүзінде Үндістанда компьютерлік жабдықтауды ... ... ... ... және бұл ... ... ... әлдеқайда жақсы болып келеді.
Десек те, Үндістан шын мәнінде ішкі рынокқа жабдықтау жинауда көптеген
тапсырмаларды ... ... ... ... те ... ... мұндай жағдайда Шығыс пен Оңтүстік Азиядан ... ... ... ... қабілетінің аппаратура өндірісін әрі қарай
дамытуына негіз бола ... ... ... Азия ... ... ... үлгісі ретінде бастау алып, олар оны орындай отырып
“құндылық шынжырында” ... ... ... кеш ...... ... мүмкін, өйткені компоненттерді өндіру барған ... ... ... және бұл компоненттердің бағасының құлауы
қатысушылардың пайдасына тиеді. Мысалы, ... ... ... ... және ол дамыған елдердің өндірістеріне ене бастады, ал бұл
өнім 20 жыл бұрын тек үнділік Интел компаниясының өзегі ... ... ... ету ... белгілі бір
аймақтарда жабдықтау құралдары өнеркәсібіне қарағанда әлдеқайда мықты.
буып-түйілген ... ... ету ... ... сату
кезінде рыноктың талап ететіні – қамтушылық. ... ... ... ... ... сипаттамасы, жоба, кодпен хабарлау, сынақтан
өткізу немесе тестілеу, орнату, қызмет көрсету мен қолдау ... ... ... ... ... арқылы көптеген әрекеттер IT дағдыларын,
сонымен қатар Үндістанның жұмысшы күшінің көптеген бөлігін өзіне тартады.
Үнді технология ... (IIT) ... ... ... де
үлгеруші Unix-тің қоршаған ортада әрекет етуі, бағдарламамен қамтамасыз
етуді құру мен ... ... үшін ... ... төмен
болуы, осының барлығы Үндістан пайдасы жағында жұмыс істеді. Үндістанның
жоғары білім беру жүйесінде ... ... ... Интернеттің
жарылуынан операциялық жүйелер мен Unix-ті қолданушылар қатарының ұлғаюы
салдарынан, 1990 жылдардың аяғында ... ... ... ... ... ету ... деген сұраныс жасалды.
Бұл сұраныстың көпшілігі шетелден келді.
Үндістанның Бағдарламамен қамтамасыз ету мен ... ... ... ... (NASSCOM) келесі он жылдықта
экспорттағы ... гөрі ішкі ... ... ... 50 ... ішкі ... сатса да жеткілікті, ... ... ... ... көрсетілген ішкі өсуін қолдайтын
тәрізді (1998-99-дан 2000-01 жылдық өсімі 31%-ға тең болды, NASSCOM, 2002
a,b), және IT барлық жерде ... ... жж. 42%-ға ... ... ... ... ... басқару жүйелерінің талап етуінен
және электрондық басқарудың ынтасынан болған.
Бағдарламамен қамтамасыз етуді экспорттау
Үндістанның ... ... ету ... 1980 жылдары бірнеше
миллион АҚШ доллардан, 1995-96 ... бір ... ... ... ал 2000-01 ... 6,2 ... АҚШ ... дейін өскен.
Ғаламдық экономикалық баяулауына (тежелуіне) ... 2000-01 ... ... ету мен ... ... көрсеткіші АҚШ
доллар кезеңінде 31%-ға өсіп, 8 миллиард АҚШ долларға жетті. 2008 ... ... ... ... ... ... 50 миллиард доллар жуық мемлекеттік кіріс болатын екендігін
болжамдады. Бұл оптимистік ... ... ... болатын Ал
бағдарламамен қамтамасыз етудің ... ... қиын ... ... ... ... ... ету қабілеттілігінің өлшем
бірлігіне оның терең негізі мен ... ... ... ... 2000-ға жуық бағдарламамен қамтамасыз ету экспорттаушылары
бар, солардың ішіндегі ең жоғарғы сатыда тұрған ... (TCS, ... Satyam және HCL) ... брэндтердің” мәртебесіне ұмтылуда, әйтсе
олар бағдарламамен қамтамасыз етудің небәрі 30%-ын ғана құрайды. АҚШ болса
күні ... ... ... ... ... ету ... ... иеленіп тұрғанымен, оның Үндістанның бағдарламамен
қамтамасыз ету экспортындағы үлесі шамалап ... яғни 62%-ға ... ... ... ... ету ... ... кірісі 24%-ын,
Жапониядан және басқа да әлем ... 14%-ын ... ... ... фирмалар мен компаниялар өздерінің өсу қабілеттілігімен
рынок жоспарларын құру үшін өздерін көрсете білді.
Рұқсат ... IT ... ... ... ...... ... етудің өндірісімен
байланысты болуы шарт емес, бірақ IT-ді қызмет ... ... ... үшін пайдаланады. Тұтынушылардың call-орталығынан мысал келтіруге
болады, мысалы ... ... ... ... істеу
үшін үнділіктер американ акцентімен ... ... ... ... ... – ол екінші мысал. Тағы бір айта кететін рыноктың
үлесі – ол ... ... NASSCOM ... рұқсат етілген қызмет
көрсетудің классификацияланған 10 түрімен қамтамасыз еткен (11.3 кесте).
Бұл 10 категорялар ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктеріне жақсы идеялар береді.
NASSCOM-ға сәйкес, Үндістанда IT-дің ... ... ... ... ... ... 800 ... долларға жуық, өткен жылдан бастап
70%-ға жеткен. 2000-2001 жылдары тұтынушылардың өзара қызмет көрсетулері
осы сектордың ең жоғарғы ... ... ... және ... ... ... Тура сол ... кері операциялар офис кірісінің 40-ын
өсіріп сектор кірісінің үштен бір бөлігін қамтамасыз етті. NASSCOM ... ... ... ... ... ... ... 2010 жыл
қарсаңында 1,1 миллион адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, 17 миллиард доллар
кіріс әкелуді ... ... ... ... ... ... және
компьютерлік бағдарламамен қамтамасыз ету экспорты кеңесінің есебі бойынша
IT рұқсат етілген бағдарламамен қамтамасыз ету экспорты 2000 ... ... ... 2005 ... 4 миллиард долларға өскенін көрсетеді.
Үндістанның бағдарламамен қамтамасыз ету өнеркәсібінің үлкен табысқа
жетуінің ... ...... ... IT-дің кейбір қабілеттерімен
қамтамасыз етілуі. Үндістан ... ... 125 000 ... ... ... басым бөлігі АҚШ-қа ... ... ... көбісі IT-өнеркәсібіне бармайды және IT-дің барлық
кәсіпкерлерінде ... ... ... ... біліктіліктері жоқ.
Қазіргі Үндістан IT-өнеркәсібінің кірісі 30 000 АҚШ долларға жетеді, және
IT мамандарының қоры шамамен 400 000 ... ... ... ... жұмыс істейді деп тұжырымдалады) тең болады.
IT және Даму
Ақпараттық технологиядар өсіп даму арқылы басты ... ... ... ... ... мен ... сияқты стандартқа сәйкес экономикалық өлшемдерге жетуі
қажет. Егер елде IT ... мен ... ... ... ... ... ... осы аталған тауарлар мен
қызмет көрсетулерге деген әлемдік ... ... және ... ішкі
экономикасының қалған бөліктерінде артық пайдасы болса, онда IT-секторы
Үндістанның өсуінің ... көзі бола алар еді. ... ... ... жақсы орнатылаған сияқты, алайда болашақ мүмкіндіктерді талқылауға
тұрарлықтай, әсіресе IT-сектордағы Үндістанның салыстырмалы артықшылықтары
динамикасының өрістенуі себебінен. Бұл жердегі біздің атап ... ... ең ... ... бірі – ол ... шарты, яғни ол артық
пайда. Бұл IT-секторының өте ... ... ... Бұдан басқа,
ақпараттық технологиялар экономиканың әділетті ... тыс, ... ... рөл атқарары сөзсіз.
Біз IT-секторда іс-әрекетінің ... ... ... топтап
қарастырдық. Тіпті IT-дің өсуі мен оның ... ... ... үшін ... ... ... де, бұл экономиканың маңызды бөлігі
болып есептелмейді. Біз ... ... ... IT-ді қолдануын
талқылауды кейінге қалдырайық, ал қазір IT-дің ... ... ... ... бірнеше мүмкіншілігі бар аймақтары
бар. Біріншіден, ақпаратты өңдеу өндірістегідей ауыл ... ... ... Жеке ... IT инвестициясын жасай алмай жатқан
кезде, ауыл ... ... ... ... ... ... ... орнатылған құрылымды қамтамасыз ете алады. Мысалы, сүт
жинауда IT-ді ... ... май ... ... шоғырланады. Бұл
тестілеуді жылдам және қауіпсіз түрде өткізуге, сапасын жақсы тексеруге,
фермерлерге жұмыс ақысын уақытында және ... ... ... ... сақтауға мүмкіндік береді. Ақпараттарды өңдеу бағасының
түсуі ... ... ... тарихи жағдайдың кеңінен қолданысты
табатындығын білдіреді.
Екінші ... ... ... ... ... ... IT-ді ... арқылы ауа-райының ақпараттарын тез әрі сапалы
түрде ала алады, рынок бағасының нормасы, фермада ... ... ... ... ... мәселелері де ауыл ... ... ... арқасында да тез әрі көп шығынсыз
мақсатқа жеткізіледі. Ірі қара малды сатып алу немесе ... ... ... ... да екі ... ... де мүмкіншілік береді.
Мұндай ақпараттарды ... ... мен ... бұқаралық ақпарат
құралдары арқылы (мысалы ұялы телефондар арқылы) ... ... ал ... ... ... ... сияқты басқа түрлері де ... ... ... ... өз ... көрсетеді.
Кейбір жағдайдың куәгерлері болғандай, әрине бұл таңқаларлық ... ... бай ... мен ... ... ... технологияларды
жылдам қабылдайды. Біз жоғарыда талқылап өткеніміздей, IT-дің қарапайым
халық үшін көлемді ... оның кең ... ... ... ... ... ... үшінші аймағы екіншісімен етене жақын байланысқан, бірақ
ақпараттар ... ... ... ... ... тартады. IT
негізінде механизмдерді жеткізу барлық деңгейлердегі білім берудің кең
тараған дәстүрлі тосқауылға ... ... Біз ... ... ... айтып өттік. Алайда, ... ... беру IT ... ... Осы ... білім беруді жеткізу принциптерін “жоғары
технологияға” негіздетіп, жалпы білім беру жүйесін ... ... ... ... жоқ. ... мен ... сияқты бұрынғы бұқаралық
ақпараттар құралдарынан гөрі компьютерлер мен Интернетке шығу ... ... ... білім беру жүйесінде үлкен жетістіктерге
жеткен еді.
Мысалы, TARAhaat (үкіметтік емес ұйымның ... ... ... ... ... ... дамытуға әрекет
жасады, тіпті қосу мүмкіндігіне деген үміттің жоқтығына ... ... ... ... ... қол ... ... Сондай-ақ компьютерлер мен ағылшын тілінің таралуы
негізінде халықтық ортаға қызмет ... ... дами ... ... бірқатар жалпы мәселелерін суреттейді. Біріншіден, IT-
мен таныстырудың ... ... ... ... ... жатқызуға
болады, ол – жетістікке жеткізетін бірден бір жолы және оның мықтылығы –
ол қайнар бұлағы!
Екіншіден, тәжірибе көрсеткендей, ауыл ... ... ... ету үшін IT ... жеткілікті төмендеді. Үшіншіден,
технологиялық және ақшалай толықтырулар мәселері бойынша проблемалар бар.
(Яғни ауылды ... ... ... ... ету ... ... ... етеді. Ал бұл көп көлемді қаржысының тек мемлекеттің
қолында ... ... ... ... бұл игі ... ... ... сияқты әуесқой-меценаттардың бастамасын қолдап, ауылды жерлерде
ұялы телефон желілері, Интернет, телекоммуникациялар сияқты IT-секторының
үздік түрлерін дамыту керек. – Өз ... ... ... ... ... ... деңгейін тиімді
төмендете отырып тарифпен шектелетін мөлшерлік ... ... ... ... басқарудың бақылау құралдарын
алып тастады, және ... ... ... рыноктарын құрды. Бұған қарапайым
мысалдар, өткізілген реформалар әрі қарай өсу талпынысын арттырып,
ескірген «шағын ... алып ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ оған мемлекетке тәуелді
кәсіпорындарды ... ... ... ... ... және әкімшілікке салық салу, ... ... ... ... де кіреді. Бұл тізімдер механизмдердің тиімді
жақсартуымен ерекшелене ... және ... ... ... тікелей
сөз қозғайды. Тек IT секторы ғана емес, бүкіл Үндістандық экономика,
мұндай реформалардан ... таба ... ал бұл ... жекелеген секторлардың
өз-өзін ұстауын бұрмалауды азайтады.
Назар аударуды талап ететін екінші аймақ реформалар мүмкіндіктерін
ұсыну ретінде ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... құрайды; сондай-ақ бұған мекемелерді реттейтін
қаржы секторы; электр энергиясы сияқты инфрақұрылымы, жолдар мен ... ... беру ... ... Тағы айта ... ... реформалар өте
маңызды болып табылады, және олар ... кез ... ... ... ... ... – макроэкономикалық басқару. Мұнда
Үндістанның жағдайы жақсы болып тұрғанда, оның саяси мекемелеріне көшу
қажет, макроэкономикалық басқарудағы реттеу ... ... ... ... басқару құралдарын алып тастағаннан бастаған жөн.
Өзіне көп назар аударған бұл аймақ – ... ... ... үшін ... және ... ... қозғалысының саясатын айқындайды.
Кезінде көптеген жоспарланған бағдарламамен қамтамасыз ету ... ... ақша ... ... ... ... ... болдырушы рөлін атқаруға қауіпі болды. Дегенмен қазіргі таңда
көптеген дәлелдер бұл жағдайды жеңілдетіп көрсетеді: біріншіден, ... өсуі ... ... IT секторын тұтастай алғанда,
экономика кең түрде көрінеді; үшіншліден, айырбастау бағасының ... ... ... ... және сол ... ... ... уақыттан
әлдеқайда түсінікті. Айырбастау бағасының саясаты, әрине, жалпы алғанда
өте ... ... ол IT ... ... ... қарым-қатынастар
негізінде міндетті түрде көтермелейді.
Үндістан екі жақтан да қалып жатыр, шешуші құрылыс блоктарының ... ... ену ... деп ... ... ... ұялы телефондардың көбеюімен Үндістанда
телекоммуникацияда өте үлкен өсу ... ... ... ... ... ... топтары заң және басқару жағынан еркін болды.
Премьер Министрдің Үндістан Телеком 2007 сайлауы кезіндегі
соңғы ... ... бәрі бар – ... министрлік пен басқарма осы
сектордың тез дамуына үлес қосты. Тәуелсіз заңды басқармамен жақын ... біз ... ... әдепті түрде шеше алатынымызға сенемін».
Кеңірек қарастырғанда, телеком секілді секторлардың дамуы тек жеке сектор
емес, бүкіл экономиканың ... ... ... Даму 9 пайыздың
айналасында, және Он бірінші Жоспардың соңына ... 10 ... ... ... ... ... (15 пен 64 жас ... 59 пайыз құрайды.
2020 жылы 65 пайызға көтерілуі күтілуде, немесе ... ... ... ... Жастардык көптігі және сақталу мөлшерінің өсуі бұл ... ... ... ... ... мамандардың және жоғары дәрежелі
инфрақұрылымның жетіспеушілігі.
Азиялық басқарма
Телекоммуникацияда азия ... ... ... ... ... ... Бұл ... енудің анық емес шегі бар және ұялы ... ... ... ... ... мен Қытай алдыңғы орында. Next-
Generation Networks (NGN) бағаларды төмендету жағында өте маңызды болады.
Зерттеушілер ... ... жаңа ... ауына негізделген жүргізуші
болатынына сенеді.
Телекомның дамуының кілті тәуелсіздік, реформалар және жарыста
жатыр. ... ... ... зор ... жетуде үлкен рөл атқарды, бұл
экономиканың дамуына әкеп соқты. Телеком жаңалығы мемлекетті ... Ол ... ... ... ... бір бөлігі болып
қалды. Үш жыл бұрын осы 2007 жылға қарай 250 ... ... ... ... секілді болып еді. Бұл мақсат бірнеше ай ертерек орындалды.
Ұялы телефон жылына 90 ... ... ... 1999 жылы ... 2010 жылы ... 15 ... деп еді. Қазір ол 23.
Жылдың ... ... ... ... ... ал оның ... сым ... Айына 7 миллион қолданушы қосылады. Үндістан
қазір АҚШ-қа жетіп, Қытайдан кейінгі екінші орынға ... ... 9,3 ... ... бар және 2,3 ... ... 77 ... км. оптикалық негіздегі желі бар. Телеком
өрісінің дамуы үлкен инвестицияларды және қолдауды тудырды, бұл өте ... ... ... өріс екендігінің белгісі.
Зор күш көтерілуде
2006 жылы Ақпараттық байланыс Технология (ICT) индустриясы ... ... ... ... ... 2007 жылы ... маңызды деңгейге
өтіп, үштік сандарға көшеді. ИТ мен ... ... 60 ... доллар
алады. Сәйкестіктерді жоя отырып, ICT индустриясы ... ... ... ... ... ең ... ICT ... Үндістан GDP-
ның 10 пайызын құрайды. Бұл өндірістің бағыттары Үндістан ... ... ... ... шын ... – бұл ішкі ... ... (33 пайыз) және
ИТ (27 пайыз) өсуі. Өкімет, компаниялар, алушылар сатып алуда. Осы уақытқа
экономика 9-10 пайыздан дамып жатыр, ... ағым ICT-ға жаңа ... ... болып жатыр. Ешқандай сиқырсыз көп ұлттар ... ... ... жатыр.
Қазіргі көрінісі
Ұялы телефон: Ұялы телефон орнатылған 250 миллионнан асып кетті. Бұл
индустрия ай сайын 7-8 миллион ... ... келе ... ... ең
тез дамитын сауда рталығы.
ДК: Бұл елде орнатылған дербес компьютерлердің ... саны ... ... Әр 35 Үндістандыққа 1 компьютер болады. 2007 жылы 5
миллион жұмыс тақтасы әкелінді. Бір жылы ... 1,8 ... ... ... ... процессордың күшінен әлдеқайда көп нәрсе қажет
етуі дамудың ... ... ... ... ... интернеттің
таралуымен одан сайын көбейді. Бірақ ноутбукпен үлкенірек оқиға – ол ... ... ... ... күнделікті зат болды. Бұлар тағы да ... ... ... ... CDMA және GPRS ... ... шекарасын өтуде.
ИТ қызметінің экспорты: 30 шақты жылдың ішінде 25 миллиард долларға
жетті. Алдыңғы орындағы Үндістаның фирмалары - TCS, Infosys, Wypro and ... ИТ ... ... ... ойыншылар ретінде орнықтырды. Бұл жыл тағы
да MNC-дің Үндістанда ... ... ... үшін жасаған
инвестицияларын көрсетеді. Көбінесе бұл операцияның көлемі АҚШ-тағы ... ... Oracle және ... екінші дәрежесінде қалып, мыңдаған
адамның жұмыс күші кірісетінін сезеді.
Бүгінде ... 70 ... ... ... ... ... ішкі бизнес
процесі іске асырылады және басқа елдер осы фирмалар әр өлшемдегі білімі
мен тәжірибесін ... ... ынта ... талпынады.
Шеттен алынған географияның күшейтілуі:
Басқа елдермен ынтымақтастық құруға АҚШ фирмалары бірінші болып ынта
білдірді. ... ... ... фирмалары арасындағы қызығушылықтар күшейе
түсуде. 2005 жылдың өндірістік есептерін қоса алғанда, Еуропа елдерінде
Американдық ... ... ... ... ... жүктелген мақсаттар: IT-да оқытуды есепке ала отырып,
Венгрия, Польша, Қытай, Шри ... ... ... ... ... де
оқытуды іске асыру мақсаттары пайда болды.
... үлгі ... ... ... ... сеніммен
амалдарды іске асыруда фирма-клиенттер (әдетте үлкен фирмалар) тарқамайтын
одақ құруға қызығушылық білдірді, әсіресе 3-ші жақ ... ... ... ... жоғары қызмет көрсетуге қол жеткізуге деген
қызығушылығы зор. Егер Үндістан бейнесінің суретіне қарайтын ... ... ... тез ... ... ұзаққа созылған бәсекелестікке тап
болатын ерекше айырмашылыққа ұшырасуы мүмкін.
Тұтынушыларды табу және ... ... етіп ... ... ... ... қызмет көрсетудің жабдықтаушысы үшін ең
маңыздысы – тұтынушыларды табу және оларды өздеріне тұрақты етіп ... табу ... ... ... ... ... ... қиын деп ойлайды, оларға қатысты ұсыныс құны мүмкін
емес болып көрінді.
Ірі өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... ... шеберханасы – тұтынушы мен жабдықтаушының
арасындағы айырмашылық болып қалды және тұтынушыға қажетті ... ... Бұл ... ... нағыз өзгешелігі болып табылады. Бұл
айырмашылық мүмкіндіктерді жоғалтудың сбебеі болды деп айтудың қажеті жоқ.
Жабдықтаушыға ... ... – өз ... ... ... ... ... бас киімін киіп, бағалы қағаздарды
қажетті жерге ... ... ... үшін өзін солай ұстау – ол
тұтынушының бизнесіндегі үйреншікті ... ... табу мен ... ... етіп ... қалу;
♦ Өнімділік;
♦ Бағалы қағаздардың сәкестіліктері мен олардың сапасы.
Тұтынушыларды табу мен оларды өзіне тұрақты етіп ... ... ... жағынан гүлденген тұтастай өнеркәсібінің әр
саладағы ... үн ... ... ... ... ... әуежолдар,
телекоммуникация немесе өндірістік секторлар, қажетті дарындарды ... мен ... ... ... ... ... ... бар.
5. Фирмаларға ауруларды тудыратын немесе олардың нышандарын көрсете
бастағандарын, ... өз ... ... ... еді. ... ... курс әрекетін меңгеру қажет болды, ұтымды жағдай құрды және
жұмыс ұжымының ... ...... ... ұзақ ... үшін ... қойған мақсаты-мансабына жету үшін аспирацияға келді.
ВРО-ның үшінші бөлігі ретінде, Үндістанның Біріккен Корольдік ... ... ... ... WNS, Evalueserve сияқты ойыншылардың
үлкен мүмкіндіктерінің ресми жүйелерін құрды. Сондай-ақ, ол онжылдықта
дамытқан алғашқы ... кең ... ... ... ... ... Қызметінің (СПП – Служба Проектирования Продуктов)
өзіне жылдам тарта білген WIPRO сияқты ... ... ... 2005 ... ... ... 120-150 дейінгі тұтынушылардан үштен
бір табыс келіп отырды.
Үнді өнімдерінің дамуы ... ... ... ... ... жобалау орталығында көрсетілген.
Көптеген жаңа мүмкіндіктер
КРО бизнесіндегі ең маңызды орын болып табылатын – ... ... Олар ... ... ... тудырды.
Бұрын болғандай, жоспардан жоспар туындап, ... ... 2-D және 3-D ... жаңа ... ... кең ... дамуына мүмкіндік берді. Үндістандық ойыншылар дарынды
өнер мен компьютерлік графикаларды меңгерді, сондай-ақ анимация ... ... ... ... ... ... жылдан бері әлемдік бұл ойыншы Үндістандық компаниялармен 285
миллион доллар ала отырып, 55 миллиард долларға бағаланды. ... есеп ... бұл ... 2009 ... ... екі есе өсіруге
мүмкіндік бар екенін көрсетеді.
Мумбайда құрылған Crest Animation 2005 жылы Lions Gate ... ... ... ... үшін ... ... тындырды. Бұл
студия 3-D бизнесіндегі өзінің кеңістігін үзген, ... 2-D және 3-D үшін ... ... ... ... нәтижелер крсеткендей, Голивудта құрылған Rhytm & Hues
секілді анимациялық студиялар Disney және Pixar ... ... ірі ... ... құруда үлкен рөл атқарды (қазір олар
біріккен).
Олар соңғы екі ... ... ... дайындау үшін 50
суретшілерді даярлап шығарды, бұл жұмыстар былтырғы жылы ең үлкен ... ... бірі ... ... ... ... ... өзінде-ақ елде бұрын-соңды болып көрмеген табысқа жетті.
Анимациялық жұмыстарды ... үшін KINFRA Film, Video ... ... ішкі экономикалық аймақтар құрылған.
Жаңалық ашатын “Outsourcing” білімдерінің мүмкіндіктері шексіз болып
көрнді. Кейде NASSCOM оларды 5 жыл бойы қолдап ... ... 17 ... 70 ... ... ал өзінің құны 12 миллиард доллар.
Үндістанда КРО бизнесі мұндай ... ... ... болып көрініп
тұр.
Білім күшінің пайда болуы
Үндістандық IT өнеркәсібі тек әлемдік өндірісте тез ... ... бірі ғана ... ... ол алып Үндістан елін құруда үлкен рөл
атқарды, білім күшін енгізді. Қазіргі таңда бұл ел ... ... ... иесі ... ... жылы IT ... өлшемдегі, небәрі 12 000 адамды жұмыспен
қамтамасыз ете ... мәні аз ... бір ... ғана ... ... ... аралығында осы сектордан GDP-ға 6 пайыз үлесін ... ... де ... ... бірі ... Осы ... есеп ... шетелмен тәжірибе алмасудағы өсімі 95 пайызға жеткен, және
мұндай тәжірибелер IT және ВРО өнеркәсібінен ... деп ... ... MC Kinsey ... ... 2010 жылы ... GDP ... секторлардың біріне түсуі мүмкін дейді. Шындығында да есеп сендіріп
көрсетеді: «Сауд Арабиясының мұнайы, ... ... ... көрсету» - тағы да басқа көптеген өнеркәсіптер шындығында да бір
ұлтты құрайды.
Егер бұл ... ... ... ... ... бұлар
Үндістанның өсіп келе жатқан болашағымен, өнеркәсібімен интегралды
байланыста екенін көрсетеді.
Прогрестің жылжымалы ... ... ... ішінде саған жол сілтеуші Kakkand қалашығында үш бөлек
Технологиялық Ақпараттар мемлекеттік бағыттағы Kerala State ... және L&T ... ... ең жаңа Tech Park, Muthoot ... ... ұстаушы. Сонымен қатар, Cochin Special Economic Zone IT-
дің өндірісін әртүрлі шарттарда болу үшін ... ... ... ... бағдарламалық қамтамасыз ету технологиялық паркінің Kochi
одағы ретінде ... ... ... WEB-тан Kochi-дің (Кераланың үлкен
бөлігі ретінде) ұлттық теле ... ... ... ... ... ... байланыспен материалды қамтамасыз еткендерін
жинап алушы еді.
Мемлекеттің технопарк астанасы ... ... ... сәл ғана ...... ұлттық біріккен бағдарламалық
қамтамасыз ету паркі – ішкі ... ... ... ...... ... болып қала бермек.
Дәстүрлі жергілікті IT жағдайында көбінесе Kochi ... ... ... ... ... ... жоғары
технологиялық активтендірілген инфрақұрылымдық жағдай өте ... ... бойы ... ... класына үйреніп кеткен жергілікті
тұрғындардың Керала инфрақұрылымдарын қарсы алуы шешілмеген мәселе ... ... ... ... тез өсуі Үндістанның кремний қалалары
ретінде, қала инфрақұрылымының сапасы алға шығып, озып кетті.
Мемлекеттік үкімет басқа мақсаттар үшін пайдаланылатын ... ... ... ... да ... ... Сол жылда
Бангалордан бастап басқа Chennai, ... және ... ... Wipro, Infosys және TSC баяу да бос болғанын көрсетті.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... жылдың мәселелерін шешуде жалғасқан белгісіздік, маймен әзірлеп
алатын ... бар ... ... ... еді. Бұл арнайы
экономикалық аймақтар кедей азаматтық инфрақұрылымды ... ... жол ... еді. Central Finance пен ... ... ... ... SEZ-ді жалпы ...... ... ... ... ... ... жол беруі.
Бұл сценарийде инфрақұрылымды жетік білетін технология паркінің жеке
немесе біріккен секторларынан келіп түскен жағалықтар ... ... ... ... ... Халықаралық шектеулі Технопаркі
мемлекеттік үкімет қолымен және Ascendas’s group-пен ... ... Hitech ... тез ... Сингапурде құрылды.
Бұл коммерциялық дағдылар Pune, Gurgaon, Noida, ... ... ... ... IT картасынан орын қалдырды. Шын мәнінде Pune-нің
шетінде орналасқан ... ... ... ... жеке ... еді, ол
IT инфрақұрылымының жаңа түрі еді және көптеген мектептері, дүкендері мен
тұрғын үйлері бар үлкен территорияны алып жатты.
Соңғы 2006 ... Chennai ұялы ... ... ... ... тез ... екі бөлек инфрақұрылымдық ынталарды көруге ... жері мен ... ... ... ... Ambattur Industrial
Estate-те 4 га жердің ... Chennai ... ... ... Pacifica-ны құрған Америка Құрама Штаттары Үндістандағы
өздерінің жаңа жобасын ... ... ... ескі ... 3 га жерді
алып жатқан Pacifica Технопаркі Andura Pradech ауданында орналасқан
Ananthapur—да ... ... Бұл ... және ... қоры болып табылады.
Mallapuram сымсыз желісі
Ол жарық өткізу желісінің амалын жақсы меңгергені соншалықты, 5 ... ... және ... ... сымсыз кірудің сызықсыз түрін, қазіргі
таңда Wimax ... 10 ... ... ұзартты.
Chennai-дің көрініс алуы, оның желілі ... ... ... ... ... ... ... WiFi технологиясымен жұмыс
істей алатынын көрсету үшін, Dax желілері басқа елге ... ... Dal ... ... құрылған D-Link тобының бөлігі D-Link-India мемлекеттеші
күшті топқа ие және ... ... ... ... өркендеуін және Goa өсімдіктеріне арналған мәселені шешу
үшін, көптеген R&D үйде өсіру амалдарын ойлап тапты.
2004 жылы ... ... ... ... технологиясы
Бангалорға сымсыз желі ойлап шығарды, дәл сондай Caimbatore-дағы PSG
басқару ... да ... ... ... пен ... компаниялар телеком секторында өсу шегімен
несиелендірілгенде, ... ... ... ... атқарды. 1997 жылы
Үндістандық Regulatory Authority құрметке бөленіп, лицензияландырылған
бағалы қағаздармен, техникалық ... ... ... ... екі ... ... TRAI ... қызметін атқарып жүргенде,
екінші бөлігі Telecome Dispute Settlement және Appelate ... ... ... ... ... заман кезеңіне сәйкес
жетілдірілген екі жақты институт тариф ... мен ... ... ... ... даму ... TRAI ... дамудың жеңіл шешімімен
сәйкес келді, бірақ әр жолдама бірнеше ... ... ... ... Бұл ... ... ... көрсетуді тексерудің
басы болатын, жетілмеген жақтардағы сапалық қызмет көрсетуді көпшілік
түрде ... ... ... ... қатар, TRAI заманға сай даму нотасын ұстанды. Бұл көптеген
жылдар бойы шешілмеген мәселе болып қарастырылып келген құнды ... ... ... ... ғана реттеушісі – ол Интернет. «Үнділік
экономиканы дамытатын және бәсекелестік жағдайға жеткізетін ... ... пен ... ... ... ... ... кезеңде аса
қажетті болып табылады» - деген шешімге келген.
Олар ... өте келе ... ... ... жаңа ... ... ... алу үшін, үш
спектрлік орнатылымда икемді және дұрыс ... ... FDI ... ... ... бір ... бәсекеге қабілетті әлемдік
корпорацияларға Үндістандағыдай көп нәрсе жасамады, бірде бір ... ... ... ... көп ... ... жоқ. ... 1000 сәтті корпорациялардың 203-і өздерінің ... ... ... екі ... Үндістаннан тыс, шетелге сатты.
Британдық сатып алушылар Үндістаннан экспортқа шығарған бағдарламалық
қамтамасыз ... 61 ... ... ... ... есеппен алғанда, 1998-99
жылдары Үндістан экспорттан 2,6 миллиард ... ... ... пайда тапты,
IT-дің қамтамасыз ету мен қызмет көрсетуі әлем бойынша 91 елге шығарылып,
10,940 крор табыс әкелді.
Соңғы 20 айда BJP ... ... ... ... алға жылжығандығы жөнінде ерекше жұмыс ... ... ... ... елдің Премьер Министрі Мистер Атал Бихари Ваджпаи
ерекше тағайындалған IT Ұлттық Отрядын құрды. Бұл ... ... елде ... ... ... ... үш зиян келтіруші
ақпарат шығарды. Андхра-Прадеш штатының шеф-Министрі Мистер Н.Чадрабабу
Наиду ақпараттық технологиялар ... ... ... ... ... үкіметті қамтамасыз ету мақсатында ақпараттық
технологияларды ... ... ... ... бұл ... ... ... отыр.
20 бөлімнен тұратын күн тәртібіндегі сұрақтар
Ерекше тағайындалған IT ... ... іске ... ... IT ... ... үш есептері Примьер-Министрге жіберілу
қажет болды. Бұл ... 100 ... іске ... қажет. Бірінші есебі
қабылданып, 108 сипаттаманың 50-ге жуығы әр ... ... ... ... ... ... ... рөлі
көмектесу мәнінде болу қажет, қол сұқпаушылықты іске асыру қажет. Үкімет
шетелдерде ... ... ... ... ... ... ... орта мен инфрақұрылымның жеңілдетуін іске асырмауы қажет.
Ұлттық интернет-негізі: Ішкі желі мен ... ... ... көпұлтты бастамасын жылдам басталуына кепілдік беру үшін
әлемдік кластың ақпараттық ... кең ... ... ... ... ... Осыған байланысты, Ұлттық интернет пен жоғары
жылдамдықтағы телекоммуникация ... ... ... ... ... ... елдегі 1998 жыл
деңгейін салыстыра отырып, әрбір 1000 жеке компьютерді ... ... үш есе ... жеке ... ... компьютерлер нормасын
жылдамдатып, компьютерлік қосымша тіреуішті енгізу. 2008 ... ... ... қол ... ... ... елдің әлеуметтік өмірі
мен қоршаған әрбір экономикалық саласы IT қосымшаларымен ... ... ... ... мультимедиялық
ақпараттармен қызмет көрсету мен әртүрлі интернеттер ұсынатын ... ... ... ... ... ... мен ... бағдарлама: елдегі
электронды коммерцияның жылдам ұлғаюы үшін парламентте ақпараттық-
технологиялар ... ... ... ... ... коммерцияға қосымша салыққа кем дегенде 3-5 ... ... ... ... алып ... Бүгінгі таңда
виртуальды фабрикаларда бағдарламалық қамтамасыз ету мен ... ... ... Ақпараттық технологияларда ... ... ... енді жоқ. Үкімет мұны есепке алуы қажет ... ... ... мен жабдықтардағы физикалық
жалғастыруларды алып тастауы қажет.
Ақыл-ой меншігін қорғау: Интернеттің келуімен электронды коммерция ... ... ... ... жол ашты, жаңа ... ... ... ... талап етеді, желідегі авторлық құқықты
бұзудағы сияқты берілген мәліметтерді де ... ... ... ... ... бастылық пен қызмет көрсетуге мүмкіндік
берді: Медициналық тарнскрипция мен ... ... үшін ... ... іске ... оны ... Бұл
өнеркәсіп келесі онжылдықта екі миллион жұмыс орындарымен қамтамасыз етіп,
шетелдік алмасуда 50 миллион ... ... ... ... ету
потенциалы бар.
Қоршаған ортаның тәуекелмен үлес қосуы: Жас студенттер мен жаңа
идеялары бар ... ... ... ... ... қалаларда
болуы немесе инвестициялық тұлғалары бар қалаларды болуына қарамастан
оларға қаржылай қолдау көрсету, яғни ... үлес ... ... үлес қосу ... сөз. Жеке секторларды ығыстырып, ... үлес ... ... ... ... жалпы өнім мен жұмыс бастылықты іске асырыңыздар: Үндістандағы
«2008 жылға қарай баршаға арналған ... ... ... оны іске асыру. Бұл ақпараттық технологиялардың тез таралып,
азаматтар арасындағы жете түсінушілікті талап еткен ... еді; ... ... тез ... ... еді; ... технологиялық
қосымшалар ауылдық жерлерге енген болар еді; ... ... ... ... ... ... коммерциялық қызмет
көрсетулерді қолдану мен оларды оқыту тренингтері талап етіледі.
1999 жылдың ... ... ... ... ... ... еді, егер ... кім қызмет көрсетіп жатқанын олар білсе.
Күтпеген жерден, ... ... ... ... ... Нигамның Мумбай,
Ахмадабад сияқты қалаларда виртуальды монополиясы бітті, ... ... ... ... кім ... ешкім білмеді. Бұл
телефон компаниялары ма, әлде кабельді теледидар операторлары болды ма,
әлде бір жаңа ... ... ... ма? Шын ... бұл маңызды
емес еді, солай болғандықтан, үнділік тапсырыс беруші әлемдік желіге ... үшін жек ... ұзақ ... ... шекті, содан соң күтпеген
жерден өте маңызды адам ... шыға ... ... беттері мен электронды
Бұқаралық Ақпарат Құралдарында (СМИ) оған деген ашық та ... ... ... ... ... ... ... жеке интернет-провайдер Сэтайм Он-
лайн бір жылдың ішінде 22 қалада 70 000 жуық ... ... жаңа ... бар жазылушыларды құрды. Индира Ганди атындағы
Ұлттық Ашық Университеті 70 000 студенттер арасында желілік қол жеткізуді
кең ... ... ... ... ... және ... ... компакт-
дискілерімен қамтамасыз еткен кезде, қолданушылар саны екі есе ... ... жеке ... ... ...... Үндістандық агентстволардың жаңа электронды сауда ғасыры мен
элктронды ... ... ... үшін ... ... ... ... желісінің бір бөлшегі болып табылғандықтан болар.
Сондықтан Сэйтамда елді аяғына нық тұрғызған, коммуникацияның экономикалық
негізі болды.
Көптеген ... ... бар ... гөрі ... бар немесе
кабельді желіге қосылған үйлер саны екі есе көп ... Сол ... ... болашағы үшін өте қымбат нәрсе еді: «Сити-Кабель» кабель
телевизиясының ең ... ... ... еді, оған 5 ... ... адам
жазылды, кейін уақыт өте келе, Бангалорда, Мумбайда кабельді интернетке
жазылғандар санының екі есе өскені ... ...... ... ... ... эксперимент
өткізген орындардың бірі болды. Инномедия компаниясын басқарушы Мистер
Мохан Тамбэ ертеректе ... қуып ... ... CDAC Үндістандық
есептеуіш тілді құрды, CHOIS кабельде телевизиясын құрды, ... ... ... көрсету, телевизияға арналған таңдамалы видеолар, жеке
қолданысқа арналған компьютерлерге интернет байланыстарын ... ... ... ... ...... ... арнайы кабельдер нарықта пайда болды. Бірақ олардың бағасы
өте жоғары еді – 10 000 рупий. Кабель негізіндегі ... өте келе ... ... ... ... ай сайынғы
жалдамалы модемдерін ұсынды.
Ақпараттық технологиялар жоспарын іске асыру
Бұл болашақтың алыстан жылтырап ... еді. ... іске асру ... ең ... үш ... бар еді:
- «Инфрақұрылымның ақпараттық технологиялық жарысы» - бұл оптикалық
талшықтарды қолдану үшін операциялық желілерді спутник пен ... ... ... үшіні, сондай-ақ ақпараттық қызмет көрсетуді
ұлғайту үшін, ақпараттық технологиялардың әртүрлі болуы үшін ... ... ... ... үшін құрылды.
- «Мақсатты ITEX-50» - бұл атақ-құмар ... 2008 ... ... ... ... 2 ... ... жету керек
деп болжап отыр.
- «2008 жылға қарай ... ... ... технологиялар» - ойын
жоспары. Бұл жоспар тұтынушылардың ең ... ... ... ... үшін ... ... 60 000-нан жоғары қоғамдық
телефон автоматтары, телеақпараттық дүңгіршіктерді және ... ... ... 10 есе ... үшін құрылған
жоспар.
Соңғы қойылған міндет жспардың ең ... ... еді ... ... деп ... ... ... Компьютерлік үлгісі,
Шикшак Компьютерлік үлгісі, Мектеп Компьютерлерінің жобасы) бойынша мектеп
жүйесіне көптеп компьютерлерді ... ... ... ... бұл үлгі ақпараттық технологиялар негізін құруда –
Үндістандық ақпараттық технологиялар институттарына ... ... ... ... ... ... қалды.
Жоспардың авторлары түсінгендей, үкіметтердің көпшілігі, әсіресе сауда
мен банк істеріндегі ... мен ... ... шыдаған болар
еді: елдегі заңдар көптеген он ... ... ... ... ... ... тастады – Үндістандық Пошталық Офисінің Акті
(1888); Үндістандық ... Акті (1885); ... ... ... ... ... ... жартысындағы тәжірибе көрсеткендей, техникалық
құралдарды сатып алу, егер тіпті олардың ... ... ... ... ... жеңл ... бірі болған болар еді. Бағдарламалық ... ... ... ... қиынырақ болды, бірақ іске асруға
тұрарлық. Бірақ үкіметтік үйреншікті ойлау образының өзгеруі және ... ... ... алу – ... ... тосқауыл ретінде
көрсетті.
Үкімет өткізген BJP ... күні ... ... ... ... ... сіздер ақпараттық технологияларды
ұмытуларыңызға болады» - деді. Жоспардың міндеті – ... ... ... заң ... ... Жалпы Электроника заңдарын шығарудың
қамын істеудегі алғашқы құрбаны болды.
Сол ... ... ... ... бюджеттен ақпараттық
технологиялардың міндетіне үштен бір пайызын бөлуді сұрады, косметикалық
жағын санамағанда, материалдық жүйені ... уәде ... ... ішкі ... қосу үшін ... ... алу тек Мумбайда ғана іске асырылды. Онда қоғамдық
секторлар банктері 120 банкоматтарды бөліп алды.
Соңғы жылдарда әлемдік даму ... ... ... ... мен ... ... ... үшін басқа ұйымдардың
көмекші әрекеттері мен мамандарын алды. Осындай ... ...... ... ... ... Қызмет Көрсету (ITES).
Бұл ақпараттық технологиялар негізінде құрылған ... ... ... ... ... көрсету мен рұқсат ету,
телекоммуникация байланыстары арқылы шалғайда орналасқан немесе ... ...... бір ... ... мекеменің шетелдегі
филиалы) іске асырылады.
Көп еңбекті ITES ену мен ... ... ... ... дамыған елдерге кең ауқымдағы ресурстармен және әділ ... ... ... ... Сандар көрсеткендей,
ғаламдық нарық 1998 жылы ITES үшін 200 ... ... ... ... бір ... ішінде 23 пайызға өскен.
Үндістанның келесідей артықшылықтары болғандықтан, ғаламдық тәуір
көрінетін орын болып және ITES ... ... ... ... ... ... ... күшінің сауатты және
ағылшын тілінде сөйлеуі, аталған қызмет ... ... ... жатқан сұраныстар бойынша қызмет көрсетулерін жалғастыра алады;
♦ Күшті деген акционерлік марка ... ... ... ... ... ... қабілетті болып оның өсуінің
арқасында шетелдердегі басты нарықта болуы;
♦ 24 ... ... ... күш пен ... ... ... ... мен АҚШ арасындағы 12 сағаттық белдеуде виртуальды
айырмашылықтың болуы;
♦ Кез келген уақытта ... ... ... жеке ... секторларының оқыту мекемелерінің кең ... ... және ... болған жағдайда осы өнеркәсіптің тез өсуіне сйкес болуы;
♦ Кеңейтілген ленталық ... ... ... ... ... орнатылуда.
Бағдарламалық қамтамасыз етудің Ұлттық Ассоциациясы мен Қызмет Көрсету
Ассоциациясы (NASSCOM) бойынша, қазіргі уақытта ... 25 000 ... ... іске ... және ... ... ... 1,130
астам крор кіріс әкелді. Бұл секторда ... ... ... ... ... ... офистер әрекетін қолдау, сақтандыру
талаптары, веб ... ... ... мен ... ... дамуы –
Үндістанды қамтып үлгірген.
NASSCOM бағалағандай, елдегі ITES-тен кедендік мүмкіндіктер мен ... ... және ... ... ... жоспарлайды. Осы
өнеркәсіптегі маңыздылықты іске асыра отырып, NASSCOM ... ... ... үшін ... тағайындалған арнайы отрядын құрған еді.
Орталық Үкімет бұл ... ... ... ... ... ... ITES ... келген кірісті қосу және салықтан
босатылып кіріске өту үшін “Салықтан ... ... ... ... Осы ... көрсетулердың қарым-қатынас негізін жаңарту үшін
комиссия ITES-те арнайы топ құрды.
3.1.1 ... ... ... ... ... ... ... игеруі процесіне ерекше көңіл
бөледі. Бұл екі сала ... ... ... ... ... ... ғарышты ғылыми-техникалық игеруі негізінде сол
ақпараттық ... ... ... ... ... талап
етеді. Әрине, Үндістанда ғарыш игеруі процесі меншікті ІТ-өнеркәсібі пайда
болуынан едәуір ертерек ... ... ... ... ... игеруінде
алғашқы жылдары Үндістан ұлы ірі мемлекеттердің мейірбан ерігіне және
бөтен технологияларға бүтіндей сенген ... ... ... ... үнді ... жердің серігі жасалған болатын, ол 19 сәуір
1975 жылы кеңестік ... ... ... ... ... ... ұшу екі ... пультының бірі үнді космодромы
Шрихарикота болды. Серіктің аты Ариабата (көне заман ұлы үнді ... ... және ... 365 кг еді. Жасанды ... ... ... Алты жыл ... серіктің жұмыс істеу барысында үнді
ғалымдар рентген сәулелену, күн, нейтрондық және гамма-радиацияның ... ... ... ... ... ... ...
жіберілгеннен кейін төрт жыл ... соң ... ... үнді ... ... оның салмағы 400 кг еді және ... ... ... ... 1981 ж. оның ... “Бхаскара 2” жасанды серігі
жіберілді, ол алдынғы аналогтарынан мықтырақ болды. Оған ... ... жаңа ... қойып, 1970 жж. ортасында Үндістан
үкіметі ғарышты онан ары игеруде өзінің стратегиялық зымыран негіздерін
жасау туралы шешім қабылданған ... ... ... ... ... болатын, ол жердің мамандары қысқа мезгілдің арасында үнді зымыран
конструкциясын өңдеп істей алды. 1980 жылы-ақ Үндістан 40 ... ... ... тек қана өзі ... ... алып шыға алды
[7]. Дәл ... ... ... ... жылдам дамуына түрткі
берілген болатын. Үкімет бұл сұрақты өзінің тікелей бақылауына алды. Нағыз
ғылыми-зерттеу қоймасы ... ...... ... орталығы. Зымыран - ғарыштық саласының даму ... ... ... үнді агенттігі жүргізеді (ISRO). Қорғаныс
өнеркәсібі жасанды ... үшін ... ... ... ... бірлестік “BDL” өндіріп шығарады. Сайып келгенде, ... ... ... кейін ХХ ғасырдың 70-80 жылдарында-ақ Үндістан көбінде өз
ғылыми-зерттеу күштеріне сүйеніп ғарыштық зерттеулердің биік технология
саласының ... сала ... ... ... ... ... іске
кіргізгеннен кейін Азиаттық континентте Үндістанның ықпалы маңызды өсті.
Үндістанның бағдарламалық қамтамасыз ету секторының жылдық ... ... 1996 ... ... 52 ... ... Осы жылдар аралығында дамуы
жағынан аздап кенже ... ... ... отырып, бағдарламалық
қамтамасыз етудің Үндістандық секторы екі есе тез ... Дәл ... ... ... көшбасшы ретінде АҚШ бағдарламалық қамтамасыз ету
өндірісінде осындай жетістікке жеткен болатын. Бүгінгі ... ... ... көп ... ... ету фирмалары пайда
болды. Фирмалар саны 500-ге ... ... ... қосымша 1000-даған
қызметін енді бастап келе жатқан компаниялар бой ... Бұл ... ... ... болып, бағдарламалық қамтамасыз етудің ұлттық негізгі
бағытына қосылмақ ниеттері бар.
Жетпісінші жылдарда компьютер ... ... ... ... ... ... ... сарапшылар мен саяси
жоспарлаушылар Үндістанның компьютерлік ... ... ... дарынын түсінгенше, бұл жайт сексенінші жылдардың ... ... ... нақты жүзеге асыру 1986 жылы бағдарламалық
қамтамасыз ету саясатын қалыптастыруға әкеп соқты. ... ... ... ету ... ... ... бастады. Олардың
айтуынша, бұл эономиканың тез дамып келе жатқан секторына айналып,
жастарды ... ... ... ... ... ... көп
молшерде шикізат қажет етпейді және қоршаған ортаға залалсыз.
Үндістанның бағдарламалық қамтамасыз етудің жоғары ... ... да бір үлес ... ... ... етеді. Дегенмен жоғарыда
айтылған болжушылар мен сарапшылардың берген бағасы дұрыс. Олар өндірістің
әлеуетін бағалай білмеуі де мүмкін.
1995-1996 жылдар Үндістан ... ... үшін ... даму
жылдары болды. Өндірісті бағаласақ, валл 10,000 крорестан асады. Бұл ... ... ... және ... ... жылдық табысы 6,400 кроресті
құрағанын ... Егер ... ... 1995-1996 жылғы ... ... ... онда ... ... ... жарылыс
жасаған Үндістандық Ақпараттық Технологиясын (АТ) айтатын еді.
Ақпараттық технологиялар өндірісінің виртуалды компоненттері –
компьютердің ... ... ... ... етуі ... ...... дамудың мөлшерін көрсетеді.
Күмәнсіз, бағдарламалық қамтамасыз ету өндірісі бар ... ... Ол таң ... 63 ... ... өсті. Осы жерде
бағдарламалық қамтамасыз ету өндірісінің айналымы 4,200 крорес немесе 1,2
миллиард долларды құрайды. ... оған тағы ... ... ... ... ... ... не корпоративті қолданушыларда орын алмақ.
Сонымен бағдарламалық қамтамасыз ету өндірісінің қорытынды айналымы 7,000
крорес ... 2 ... ... Осыдан он жыл ... бұл ... 30 ... ... ... ету өндірісін қойылым ретінде қабылдап көз
жүгіртсек, ол өзінің тек ... ... және ... ... таңдағы ғаламдық ... ... ... боуымен
ерекшеленеді. Экспорт жеті-ақ жылдың ішінде 25 т айналып, 1989-90 жылдарда
90 ... 1995-96 ... 2,450 ... ... ... таң
қалдырарлық қажетті қолданылатын кеңістіктердің ... ... ... ... ... алып ... Бағдарламалық қамтамасыз ету өндірісі
экспорттан 2000 жылда 8,500 кророс неесе 2,5 миллиард долларға жетуді
көздетіп отыр.
Соңғы ... ... ... ... ету ... әлемінде
пайда болған трэндтардың саны айтарлықтай көп. Техникалық жағынан олар
бағдарламалық қамтамасыз етудің компьютерлік қосымша ... (CASE ... aided software ... және оның даму ... ... ... (4GLs – fourth ... languages) қолдану ретінде
территорияларды қамтиды; графикалық тұтынушылық интерфейсті (GUIs ... user ... ... ... ... ретінде
игеру, ашық жүйенің бөлшегіне қарай қозғалыс; бағдарламалық техникаға
бағытталған ... ... ... ... ... болуы:
бағдарламалық қамтамасыз ету пакетінің өсуі және бағдарламалық қамтамасыз
етудің ресми кеңейтілген әдістемесін қолдану.
NASSCOM-ның жаңа шолуы бойынша Үндістандық бағдарламалық ... ... 70 ... ... ... өткен арт технологияны
пайдаланады ... ... ... ... ... ... Бұл
Үндістанды бағдарламалық қамтамасыз ету бойынша ғаламдық сахнаға шығарады.
Сонымен қатар, фундирлік зерттеу нәтижесінде Бүкіләлемдік Банк Үндістанды
толық құқылы мемлекеттердің жеті ... ... ... ... ... Қытай, Венгрия, Мексика) және АҚШ-та аталмыш шолуды
басшылыққа алды. АҚШ-та сатушылар бағдарламалық қамтамасыз ету мен қызмет
көрсету ... ... ... арасында Индияны нөмір бір деп
бағалайды.
Отандық мүмкіндіктер
Отандық ... ... ... ... болсақ, өсіп жатқан
популяциясымен Үндістан үшін бағдарламалық қамтамасыз ету экономикалық
бұлттарда күміс сызық десе де ... ... ... үшін үлкен
популяция негативті фактор болып ... ... ... ету ... үшін бұл ... олып есептелінеді.
Үндістанда жоғары мамандандырылған адам күшінің үлкен қоры бар.
Бұнда 4,1 ... әлі де ... ... ... ... ... ... екінші орындағы Ағылшын тілді ресурстар бар. Мемлекетте 1,670
білім беретін институттар мен ... ... ... 55,000 ... Бұл ... Үндістан Технология Институтына бітірушілерді
қосады. Сапалы техникалық білім беру әлемдегі ең ... тең ... ... ... ... ... ... жергілікті
эксперименталды коммуникациялық жасанды спутнигі – APPLE ұшырылғаннан
кейін басталды. Бұл ... INSAT-1 атты ... ... ... ... ... ... табылады. Өз жалғасын
тапқан қызметтер аясында жергілікті ... INSAT-2 ... ... ... 50 ... жуық ... және INSAT-1 ... жасалған Үндістандық шеберлік бас арт ... ... ... жаулап алды.
Маңызды сәттіліктердің бірі 1995 жылдың 7 желтоқсанында ... INSAT-2C ... ... ... Ол ... болды: 18 C ... ... ... ... ... жүйе ... және үш Ku-band transponders, ол жасанды
спутник ... ... ... ... ... (data network) және ... спутник жаңалықтар жиын0ында да
қолданылады. INSAT-2C және 2В орбитада орналасты, олар дөңгелек сегментті
береді. Осы ... ... ... екі еселенді. INSAT-2D 1996 жылдың
аяғында ұшырылмақ және INSAT-2C-мен бірдей болады. INSAT-2E ұшыру кестесі
1997-98 жылдарда және ... C band ... ... ... арналармен бірге метеорологиялық пайдалы жүкпен ... ... ... ... 50 ... дейінгі сапасы ұзақ уақыт бойы
INTELSAT-пен кездескенше сақталған.
Бірінші ... ... ... сезгіш жасанды спутнигі IRS-
1A 1998 жылы ұшырылды. 1991 жылы IRS-1B, 1994 ... ... ... ... ... PSLV ұшу аппаратының жетілдіріп, екінші рет әуеге
көтерілуіне байланысты космоста Үндістанның ... ... ... ... ... ... Сол себепті, космос ресурстарын ары қарай
пайдалану ниеті жалғасты. Жасанды жылдам спутниктерінің мүмкіндіктерін
арттыру, оған келесі жылы ... ... ... саудада қолдануда
үлкен серпілісті күттіріп отыр.
Объектілер ... ... тану ... ... ету ... ... ... түсіндіруде көмектеседі. Кейбір
салаларды қарастыра кетсек, ... ... ... ... ... түсім берген күріш, бидай, мақта, арахис болып ... жер мен ... ... жер ... ... деңгейде маңызды
және осы қамтамасыз ... ... ... ... зор. ... жиі модернизациялануы тікелей тек космостың ... ... ... ... жоспарлар шығару космостан тыс ақпараттық образдарды өз
бойында қамтиды. Олар потенциалдық зоналардан, яғни жерүсті сулары ... бар ... ... ... қолданып, дамудың сәттіліктерін 45
пайыздан 95 пайызға дейін есептейді. Ұлттық дәрежедегі орманды алқаптарды
жиі-жиі және тиімді түрде космостан ... ... ... мониторингтен
өткізу керек. Селдің пайда болу барысында ... ... ... ... және ... ... ... алады. Дистанционды
сезгіш жасанды спутнигі бұндай жағдайларда мақсат және уақытылы ақпаратты
жеткізеді.
Карнатака – жылтыраған алтын, хош иісті сандал ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда бұл мекен ... ... ... орындарды жаулауда. Территориясының аумағы 1,92,204
шаршы шақырымды құрап, Штат жоғары мамандандырылған адам ресурстары мен
өте жақсы ... ... ... ... ... үшін ең ... болып
табылады. Әлемнің барлық бас MNCs-тері бұл ... ... ... ... ... ... Зерттеу мен Даму жабдықтарына таң қалуда.
Жоғары дәрежедегі IT Policy-ді санау кезінде, алдымен мемлекетте,
Карнатака IT ... ... ... ... Бүкіләлемдік назарды өзіне
аудартты.
Әлемдік IT маңыздылары: IBM, Texas Instruments Intel, ... Novell, Tandem, Moog, Digital, ... ... IMR Global,
Siemens, Bull, Citel, Oracle, Elixi, British Aerospace, Sony, Hitachi,
Lucent Технологиялары және басқа да ... алып ... ... ... ... ... ... екендігі таң қаларлық жай
емес. Штаттың бағдарламалық қамтамасыз ету экспорты ... ... ... ... ⅓ бөлігін құрайды. Бангалордың өзінде-ақ
70 MNCs-терді қоса алғанда, 240 “Hi-Tech Export-Oriented” ... ету ... бар. IT ... ... ... ... ... бұйымдарының 20 пайызы Карнатакадан
жеткізілген.
Карнатака IT секторындағы инфрақұрылымды дамытып ... және ... ... 1,540 ... ... ... ... паркі
Бангалорда Tata Group және ITP Сингапур қатысуымен бірге IT-дағы алғашқы
флагман кемесі инфрақұрылымының жобасын ... ... ... ... ... ... ондық Tech Cities арасындағы бірегей айырмашылыққа
қол жеткізу бойынша екінші орында ... таң ... ... емес.
TRAI өз ұсынысын 2003 жылдың 27 қазанында үкіметке ұсынды, бірақ
жұмыс 2003 жылдың басында басталды. ... ... ... ... ... ... қол жетерлік сатыға еркін өтуімен басталды.
Біріккен лицензиялық ... ... екі ... ... ... ... ережесімен негізгі және ячейкалық қызметтің бірінші
сатысында мақсатына жетеді.
Толық біріккен лицензия ... үшін ... ... ... ... ... жөн.
DATAQUEST журналы Ақпараттық Технологиялар индустриясының жылдық
есебін шығарғанда, олар бұл ... ... жыл» деп ... ... ... көрсетті, шынымен өте жоғары деңгейді көрсетті.
2004-2005 экспортқа келгендерден IT секторы 124,000 ... RS ... Есеп ... ... ... ішкі ... қарқынмен өсуін
байқады, тек кішкене төменірек 27%-дан 36%-ға дейін.
“desi” мен “videshi” ... ... ... жаңа зарядталған
мобильдік тұрғын және өркендеп келе жатқан IT-ны ... жол ... ... ішкі ... ... ... мемлекеттік сектор
екендігі мәлім.
Мемлекеттің 2003 жыл аяғындағы жарты жылдық есебі жылдам ... ... ... үшін ... ... 1 жылда
3 млн. астам жеке компьютерлер ... ... жеке ... өсім ... 36%-ын ... ... Сонымен қатар
принтердің сатылымы жоғары дәрежеде болды, ескі негізін қалаушы компонент
тек ... үшін ... ... ... 46%-ға ... жаңа пайда
болған лазерлік принтерлер тез ағымды қарқынмен ... ... ... ... ... 17 миллионға бағаланған интернет байланысына ие
болды, үй мен бизнес арасында тең ... ... ... NASSCOM – MC ... біріккен оқытуы жалпы жағдайда
ғаламдық ITES пен BPO ... 5 ... және 12 ... ... ... ... шығарды, ал ғаламдық нарық ... ... ... 17 ... долларды құрады, бұл маңызды кірістің 65%
және 46%-ын құрайды.
Стратегиялық көрсетілім NASSCOM 2006 толық Үндістандық IT және ITES
секторлары 2006 ж. ... ... 36 ... долларға көтерілгендігі,
бағдарламалық қамтамасыздандыру мен қызмет көрсетуге 23,4 миллиард үлес
қосатындығы, 2010 жылға басқа 60 ... ... ... ... ... ... 7%-на ... 9 млн. жұмысшы тұлғасымен бағаланды.
Негізінде, IT бағдарламалық қамтамасыздандыру мен қызмет көрсету секторлық
есептемелері бойынша 1.287.000 көлемде 2006 жылға ... ...... ... ... ... ... қызмет көрсету мен ВРО секторы ішкі нарық әлемі 3,65 лакх және
R&D секторлық жобасы қызмет ... тек 1 лакх ... ... ... 4 лакх ... табуға тырысты. Көрсетілген нарық
әзірше 120 миллиард долларды ... және 300 ... ... ... ... өте ... деңгейде болатындығы, Үндістандық IT
түбегейлі мүмкіндікте емес, ал басқаруға қажетті инфрақұрылым мен жұмыс
күшін ... ... ... ұсынылған идеяны ұстанған. Көптеген бағыттарды бұл
өндіріс үшін жаңа сезіну болды, ... ... – тек ... ... ВРО ... ... басталып экономиканың әртүрлі
салаларында жетекші орын алды. Бүгінгі таңда ВРО секторы ... ... 10 ... доллар қаржы салып, мемлекеттің жартысына
жұмысқа орналасуды қамтамасыз етеді.
Өндірістегі эволюция көпұлтты компаниялар жағынан ілгері ... British Telecom, General ... British Airways және HSBC ... ... шарттар Үндістанда 1990 жылдың соңында қызмет көрсетумен
қамтамасыз ету және ішкі қызметінің Үндістанның эксперттік ... және өсуі ... ... ... ... ... фирмаларды
қамтамасыз етті. біраз уақыт өткен соң ... ... ... ... және де қазіргі күнде әлемдікфирмалар үшін ең қолайлы
болып есептеледі, өйткені олардың барлығы өзінің бизнесінің ... ... ... ... ... ... ... келесідей
шарттардан тұрды: арбитраждық нығайтуға негізделген құндылығы. бүгінгі
күнде көптеген керекті жаңалықтарды ... ... ... ... үшін ... ... мынадай кілтті сөздер болды: «Жақсы, Арзан және
Тез».
Қазіргі күнде тұтынушылар стратегиялық шолу жасап, ... ... ... «Жақсы, Арзан және Тез» деген сөздерді ... ... ... ... ... тауарлары арзан әрі сапалы
жеткізуін және де талантты кәсіпқойлардың ... көз ... ... ... ... ... келесі жетістіктерге қол
жеткізеді:
♦ Жеткізудің ғаламдық қабілеттері;
♦ Кең ... ... ... ... ... ... ... бизнес операциялары;
♦ Тәуекелге деген қорқыныштың болмауы, саясаттың, экономиканың және
қоршаған ортаның жағымсыз ... ... ... қалуы.
IT есебіне сүйене отырып, әлемдік нарықтың өлшемі – ... ... ... ... ... ... секторлары мен
қызметтің басқа да түрлері 500 ... жуық ... ... ... сыртқы бетінде Үндістан басқа елдерде қызмет көрсету бойынша 5 ... ... ие ... ... ВРО ... сатып алушылардың үлкен дәрежедегі
қызметін атқарады: төлем-ақы процесі, қаржылай есептесу мен көмек көрсету
қызметі.
Әлемдік ВРО нарығындағы ... даму ...... ... ... ... іске ... жылдарда айналадағы әлемдік корпорациялармен таныстырылмағандық
өсіп келеді, оларға сәйкес келетін нарықтардағы бәсекелестік үшін еңбек
бірлігінің деңгейін көтеруге ... ... ... заман үнді серіктері зерттеу және мониторинг келесі салаларда
жүргізеді: табиғи қорларды зерттеу (мұз айдын, ... ... ... пайдалы қазбалар (кен орнын барлау), климат өзгерулер (теңіз
дауылының, цунами, муссон жаңбырларының шабуылы). Ғылыми-зерттеуден ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда телекоммуникациялармен, телефондық қызметтермен және Интернетпен.
3.2 Әлемдік аутсорсинг және Үндістанның халықаралық ... ... ... ... ... Үндістанның жалпы
индустриалды әлуеті технологиялық құрастырушысын күшейтуін ... ... ... ... дамуы өндірістің жаңа технологиялары
және биік технологиялық өнім ... ... даму ... ... әсер ... ... ... Үндістанда жоғары
технологиялар саласы ел экономикалық реформалаулары салалық қарарнамасында
басым болып тұра бастады. Ал биік ... ... ... ... ... ... ... басым орынға ие болған, ... ... ... ... ету ... ... (Интернет және басқа қазіргі заман байланыс құралдары),
түрлі бағыттағы ... ... ... шығаруы және
техникалық жоғары білім жатады. Бұл салалардың барлығы, бір ... ... ... және үнді ... ... ... ... Әрбір сала, бірін-бірі толықтыра отырып, Үндістанда
ақпараттық ... ... онан ары ... күш ... ... ... секторының дамуы бір қатар
компоненттерінен негізделген және оның ... ... ... ... едәуір мөлшерде күшейтті. Ал бұл ... ... ... және ... ... ел ... таратуына негізделеді. Мысалы ІТ-секторының мынадай компоненттері:
бағдарламалық қамтамасыз ету өндірістерін дамыту, осымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... және
бұқаралық байланыс қазіргі заман құралдарының таратуы ... ... ... ... ... жасады. Ол туралы 1998
жылы Үндістанның бұрынғы премьер-министрі Атал ... ... ... ... ол ... ... “Қазіргі заман байланыс инфрақұрылымына
қосымша ішкі және әлемдік рыногі үшін бағдарламалық ... ... ... ... ... жету үшін ... маман жұмыс
күштерін арттыруында мұқтаж болып тұр. Біз ... және ... ... ... ... пирамидасының (мемлекеттік білім беру
жүйесі – автор ескертпесі) барлық деңгейлерінде дамуына ... ... ...... ... ... нақ жеткілікті табысты ішкі
қолдануы және ... үнді ... ... ... ... ... Үндістанның әлемдік ғылыми-техникалық және экономикалық
ықпалының әлуетін күшейтті. ХХ ғасырдың сонынан бастап біз Үндістанның
дүниежүзілік ... ... және ... ықпалының тоқтамай өсуін
байқаймыз. Көптеген эксперттердің ... ... ... ... және ... ... ... онан ары
қолданулары нәтижесінде Үндістан Азияның ... ... ... ... ... атқара бастады .
Бұл бекітуге орай орынды сұрақ туады, қандаймен ғой ... үнді ... ... ішкі ... ... және ... жағдайына
қалай әсер етеді? Тұрақты ішкі дамуысыз елдің сыртқы ұстанымының анағұрлым
күшеюі мүмкін емес. Бұл ... ... бере ... ... айтуға болады:
Үндістанның халықаралық жағдайына үнді ақпараттық технологиялар ... ... ... факторлармен сипатталады. Бұл факторлар ел
экономикасының табысты реформалауынан және либерализация процестерінен
шығады.
Үндістанның халықаралық ... ... үнді ... ықпалының
факторы, яғни үнді және батыстағы ІТ-компаниялардың тығыз ынтымақтастығы
және әрекеттесу процесі әсер ... ... ... ... ... өте баяу ... айтқан жөн. Бұл процесте бастапқыда
мемлекеттің қатысуы деңгейі төмен болды. ... ... үнді ... ... бөлек жігерлері арқылы жасалды. Әйткенмен, үнді ақпараттық
технологиялардың секторы батыстағы ІТ-өнеркәсіп компанияларының ... ... ... қалайша Үндістанға назарын аударды? деген сұрақ
туады. Мұнда неге көптеген батыстағы фирмалар және ... ... өз ... ... аша ... бірнеше
себептерді атап кетуге болады:
- біріншіден, салыстырма сапалы инженер-техникалық қызметшілері және
ІТ-мамандарды ... ... ... оқу орны бар ... ... дамуына дейін металлургия, тау-кен, зымыран
құру, фармацевтикалық ... ... ... ... ... соның
ішінде атомдық энергетика жеткілікті күшті дамыған еді);
- екіншіден, батыспен салыстырғанда сапалы мамандарға еңбек ақысына аз
төлеуі;
- үшіншіден, ... ... ... ... ағылшын тілін дәстүрлі
керемет иегерген (дүниежүзілік ғылым мен техниканың қазіргі заман ... тілі ... ... ... ... ... ... жаңа салаларын
жасауында және отандық қызметтер рыногін нығайтуына құштарлығы (еркін
экономикалық аймақтардың ... ... және ... ... ... тапсырылған жасырын мәліметтерді жан-жақты қорғауы);
- бесіншіден, жаңа инвестицияларды және ... ел ... ... ... (салыстырмалы түрде біршама еркін инвестициялық
заңы, Үндістанда шетел компаниялардың жұмысшыларына қолайлы салық климат).
Әйткенмен, Үндістанға батыс ... ... ... басты үш себебі бар, атап айтқанда батыспен ... ... ... ... ... қатар ағылшын тілін өте жақсы білетін және
дайындауы сапасы да жоғары үнді мамандары. Дәл осы ... ... және ... ... ... ... ... әрекеттестігінің негізгі
принциптерін салды, мұнда Үндістанға батыстағы бастаушы ІТ-компаниялардың
бағдарламалық қамтамасыз етуінің және электрониканың ... ғана ... ... ... ... негізгі өндірушісінің орны берілген. Басқаша
айтқанда Үндістан бағдарламалық қамтамасыз етуді үлкен көлемінде экспортқа
шығаратын, ... ... ... көптеген елді жоғары технологияларымен
жабдықтайтын ірі мемлекет дәрежесіне жетуге мүмкін.
Ақпараттық ... ... ... ... ... әлуетін
жобалап қазір Үндістан туралы абзал түрде “шығыстың ... келе ... ... ... ... ... үнді экономикалық моделі
туралы “технологиялық алға шығу”, “озық технологияларды ... ... ірі ... ... ... силиконды алқап” деп айтады.
Үндістанды “шай, пілдер және жүздеген ... елі ... ... ... ... Үндістанды үлгілі ірі мемлекет ретіндегі жаңаша
қабылдауға лайықты “үнді электроникасы”, “үнді бағдарламалық жабдықтау”,
“үнді ІТ-өнеркәсіп мамандары” және т. б. ... ... ... ... ... ... мезгіл ішінде өз күштерін шоғырлану мен
ынталандыру есесінде ... ... ... ... ... бір сәтте шыға
қойған жоқ, сынаулар мен қателер арқасында қазіргі заман жоғары дамулы
үнді ІТ-секторының қалыптасуы үшін ... ... ... ... еді. Тап
осы саланың жылдам дамуы қазіргі ... ... ... және ... Үндістанға енуіне қажетті алғы
шарттарының жасауына әкелді. “ІВМ”, “Microsoft” және ... - ... ірі ... ... ... көңіл аудара бастады.
Дегенмен, 1980-ші жылдары үндістандық ... ... ... ... ... ... ал ... аз
мөлшерде қаржылай көмегін ала бастады. Үндістандық ... ... ... ... ... және
жабдықщтауды шығаратын алғашқы үнді жеке меншіктегі фирмалар ... атап ... ... Мәселен, бағдарламалық жабдықтауды
шығарған үнді компаниялардың арасында біріншілер қатарында ... ... ... ... ... бұл құрылым америкалық ІТ-
компанияларының қосымша өндіріс кешен функцияларын орындады және
бағдарламалық ... ... ... ... үнді ... ... Оған қоса, үнді IT-орталығы Бангалор мен Калифорнийдегі
америкалық “силиконды алқабы” арасында алғашқы рет осыған ... ... ... жабдықтаумен салыстырмалы төмен бағалы бағдарламалық
қамтамасыз ету құралдарының тәулік бойы өндірісі іске ... ... және ... ... ... ... ынтымақтастығы
кейін үнді ІТ-өнеркәсібінің “салмақ алу процесі” деп ... ... ... ... ... ... ... жабдықтауды өндіру процесінен басталған ... ... өз ... алға ... 1990 ... ... ... бетінше құрастыру процесін басынан өткізе бастады. Сөйтіп, бұл ... ... ... бағдарламалық жабдықтау өз меншікті
өңдеулерінің бірінші жобалары іске қоса бастады. Компания бірте-бірте ел
ішінде, сондай-ақ ... ... өз ... ... ... ... ... АҚШ-та өзіне қарайтын меншікті кәсіпорындар бөлімшелеріне
ие бола бастады. Бағдарламалық жабдықтау өндірісінен ... ... ... 1991 ж. 2,64 млн. ... 1997 ж. 39,59 млн. ... ... Компания атын өзгертіп “Infosys Technologies” ... ... ... ХХ ... 90 ... аяғына қарай бұл
компанияның 6,5 мың акционерлері болды, және де сол ... оның ... ... 500 млн. ... долларға тең болды [1]. Осы мысалда
көрсетілген үнді және ... ал ... ... да батыстағы
компаниялардың техникалық ... ... ... ... ... қамсыздандырды. 1990 жылдарының ортасында
бөлек кәсіпорындар арасындағы бұл ... ... үнді және ... ... ... ... ... әрекеттесуіне
өсті.
Үнді және шетел компанияларының әрекеттесуі мен ... ... ... және үнді ... ... тіреледі. 1980 жылдары АҚШ-та, ГФР, Жапонияда және
басқа елдердің ... ... ... ... ... ... ілеспелі материалдардың ... ... ... көп ... мәселесі пайда болды. Технологиялық өсім және
өткір ... ... ... ... ... шешу үшін
батыстағы компанияларға өз ... және ... ... ... ... және ... ... Осыған орай батыстағы
алдынғы қатарлы ІТ-өнеркәсіп компанияларының үшінші елдерде ... ал ... ... ... ... кәсіпорындарын ашу идеясы
туды. Дәл осы факті батыс және үнді компаниялардың қазіргі ... ... ... ... ... ... мұнда
Үндістанға батыстағы бастаушы ІТ-компаниялардың бағдарламалық қамтамасыз
етуінің және электрониканың ілеспелі ғана емес ... ... ... ... ... орны берілген. Басқаша айтқанда
бағдарламалық қамтамасыз етуде үлкен мөлшерде экспортқа шығаратын Үндістан
көптеген елдерін ... ... ... ... үнді және батыс компаниялардың әрекеттесу процесі
мен үнді ақпараттық технологиялардың экспорты “аутсорсинг” деп аталады.
Аутсорсинг дегеніміз – компания-тапсырыс беруші бір ... ... ... сыртқы қорлар есебі арқылы іске асырылады, яғни ... ... ... ... ... ... аутсорсинг жүйесін енгізу мақсаттары ... ... ... етудің, оргтехниканың, жаңа ... ... және ... сапа ... сервисі алуының ішкі
шығынның жалпы деңгейін төмендету сүйенетін ішкі ... ... ... табылады. Әрекеттесудің осы түрі ақпараттық технологиялар
саласында қолданылады, өйткені қазіргі ... ... ... және ... ... ... талап етеді. Осыған
байланысты қойылған ... ... ... ... қолдануы өзекті болып тұрады.
Аутсорсинг процесі жоғары технологиялық оффшорды білдіреді, онда
тапсырыс берушіге тиімді ... ... жаңа өнім ... ... ... ... жасалады. Аутсорсингі “ішкі бөлімше
немесе кәсіпорын ... және ... ... барлық активтерді
қызметтердің жабдықтаушы ұйымына аударуы, ол белгілі уақыт ішінде келіскен
бағаға бір қызмет көрсетуін ұсынатындығын” білдіреді. Дегенмен, аутсорсинг
процестерінің белгілі ... Дж. ... ... бойынша, - кейбір
кезде “аутсорсинг” ұғымының орнына “қуаттарды басқару” ... ... ... ... Ғалымның түсіндіруі бойынша қашан
болады “ескі немесе мұраланған ... ... ... жабдықтау, жүйелілік бағдарламалық қамтамасыз етумен және
коммуникациялармен пайдаланатын ... ... ... тек ... ... ... онда ... басқару
туралы әдеттегі келісімнің болуы әбден жеткілікті. Бірақ егер компания
жоғарыда көрсетілген әрекеттермен ... ... ... қолданбалы
бағдарламалардың өңдеуін тапсыруды тілесе және сол салада ... ... оған ... ... онда бұл ... түрін аутсорсинг
деп атаған дұрыс, өйткені мұнда құндылық арттыру элементі бар” [2].
Батыстағы компаниялардың ... ... ... ... неде?
Бұл сұрақтың жауабы өз түбірімен алыс түпкірлей кетеді, яғни ХХ ғасырдың
70 жылдарына. Нақ сол кезде көптеген ... ... мен ... ... ... мен ... ... қолданды. Ең алдымен, бұл алынған мәліметтерді өңдеу
процесі құнының биік болуына ... ... ... ... және ... ... процесі құнының мәселесі “ірі ұйымдарға дейін
компьютерлерді қолдануымен байланысқан ... ... ... шешу ... ... қызметтеріне сүйенуін мәжбүр етті. Тиісті деңгейде
бәсеке қабілеттілігін ... ... ... ... қамтамасыз етуге
үлкен қаржы шығындағанын түсінуі ... ... ... ... анықтауыш факторы болатын” [2].
Ресей ғалымы А. Потаповтың сөздері бойынша “оффшорлы ... ... және ... ... ... озық тұрған елдерде
таралған: Үндістанда, Ирландияда, Қытайда, ... және ... ... бағдарламалау әрекеттестік схемасы жеткілікті
қарапайым. Жүйе ұйымдастырушысы – тапсырыс ... өз ... және ... ... ... және оның өтімімен шұғылданады, ал орындаушы –
оффшорлы бөлім ... ... ... ... ... ... ... вендор бағдарламаларды өңдеуге үшінші
елдер мамандарына тапсырады, оларға жабдықтау пайдалануға береді және
жұмыс ақысын ... ... ... тарихын бақылап көрсек, аутсорсинг дамуына ХХ ғасырдың
70-80 жылдарындағы экономикалық дағдарыс түрткі болғанын айтқан жөн, ... ... ... батыстағы компаниялар, ең алдымен америкалық
компаниялар, өз ... ... ... ... ... ... орналастыра бастады. Бұған қарапайым мысалы: 1980 жж.
ортасында “Дженерал ... ... ... ... өнімнің
пайдалылығы тым аз екендігінен АҚШ-тағы өз зауыттарының он шақтысын жауып,
олардың өндірістерін Мексикаға ауыстырды. ХХ ғасырдың 90-шы ... ... ... өз ... ... Латын Америкада
ғана емес сонымен қатар Азияда аша бастады, оның ішінде ... ... ... елдерінде, өйткені, ол ... сол ... ... үшін ... ... ... ... Бірақ ақырғы
аутсорсинг жүйелерінің нығайуына 1990 жылдардың ... ... ... ... ... жасады. [3]. Нақ сол уақытта көптеген
батыстағы, әсіресе америкалық және ... ... ... ақпараттық-өндіріс рыногына бірте-бірте кіре бастады. ... ... 1990 ... ... глобализация мен интернет
дамуымен барлық ... өсу ... ... ол шет ... ... ... аутсорсингтың және
келісімдік өндірістің өсу қарқындарымен байланысты ... [4]. ... ... үшін ... ... ... болды, олар
ақпараттық технологиялар өндірісінің жалпы процесінде өз үлесін арттыруға
мүмкіндігін тапты. ... олар ... және ... ... өндірісінде, сондай-ақ жоғары технологиялардың ... ... ... ие ... ... ... ... спецификациясы бойынша
келісім-шартқа негізделген нақтылы бағдарламалаудан басталды. Келісім-
шартты бағдарламалау тапсырыс берушілердің бір ... ... ... ... көп мөлшерлігі қажеттілігінен шыққан болатын.
Тапсырыстардың ... ... ... үнді ... ... ... әлемдік даму процестеріне бірте-бірте қосыла
бастады. Оған қоса, ... ... озық ... ... ... көп ... ... мен экспортқа шығаруы бойынша
басымды ірі ... ... ... ... 2000 жылынан бастап, үнді
экспортының жалпы көрсеткіштерінде ІТ-сектор үлесі ... ... ... технологиялар секторы өсу қарқыны бойынша (жылына 30-35%)
Үндістанның басқа өнеркәсіп салаларынан озды. 1991-1992 ж.ж. ... ... ... үлесі тек 4% құрған болса, 1999-2000 ж.ж. ол
14%, тең болатын, ал 2005-2006 ж.ж. – 20% ... ... Ал ... ... оның ... Үндістанның жалпы табысынан 2000-2001
ж.ж. тек 7 млрд. АҚШ долл. құраған болса, 2003-2004 ж.ж. ол 17 ... ... ... ал ... ж.ж. бұл ... 30 ... АҚШ долларға
тең болды [5]. Сайып келгенде, оффшор ... түрі ... ... ... ... жабдықтау өндіріс процесін маңызды
оңайлатты да жеделдетті. Оффшорлы аутсорсингі Үндістанның экономикалық
өсуін тездетуіне және ЖІӨ-нің ... ... ... ... шетел көмегінен басқа үнді ІТ-компаниялардың
бүгінгі табысына Үндістанның ұлттық ... ... ... ... ... Мәселен, үнді үкіметі алғашқы кездерде, 1970 және ... яғни ел ... әлі ... ... үшін ... болатын
уақытта, “мемлекеттік жоспарлы” экономика жағдайында жоғары технологиялық
өнімінің негізгі тапсырыс берушінің рөліне ие болып, ең басты етіп ұлттық
ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... салуға арналған қолайлы шарттар жасай бастады: ... ... ... ... экспорттік-өндірістік зоналар
ұйымдастырылған ... Бұл ... ... ірі үнді ІТ-компаниялардың
көбісінің ... ... ... ... ... ... компаниясы экспорттік-өндірістік зонасының негізінде
инновациялық кешен ретінде 1980 жылы ... ... Сол жылы ... “Wipro Technologies” компаниясы ұйымдасқан болатын, ал одан екі
жыл бұрын Үндістанның тарихында бірінші деп ... ... ... ... “Patni Computer Systems Ltd” ... салынған болатын, тағы жеті
жылдан кейін, яғни 1987 жылы ... ... ... қатарлы үнді ІТ-
компаниялардың бірі “Satyam Computer Services Ltd” ... ... ... ... ... бұл ... қазіргі заман электроника
өнімін өндіре бастады. Мұнда оларға тағы бір “Tata ... ... ірі ... бәсеке болды. Атап өткен компаниялар ұлттық
деңгейін ... ... өтті және осы ... ... ... және
трансұлттық дәрежедегі компаниялар рөліне жетті, себебі қазіргі ... мен ... озық ... өнімді өндіреді және
өңдейді; олар шығарған өнімі Еуропа, ... және ... ... ... ... ... болып түседі.
Соңғы кездерде ақпараттық технологиялардың даму саласында Үндістан
әлдеқайда алға ... ... үнді ... ... ... қазір кезде-ақ батыстағы серіктерімен бірігіп немесе тіпті
өз бетімен бағдарламалық қамтамасыз ету жаңа ... ... ... ... ... Technologies”, “Tata Consultancy
Services”, “Wipro ... ... үнді ... ... етуі ... ... үнді ... өздері жасаған меншікті
технологияларды белсенді енгізе ... ... бар ... және ... ... ... ... Үндістанның
дүниежүзілік ақпараттық кеңістігіне кіру процесі елдегі байланыс жүйелерін
және мұндағы ақпараттық технологиялар нысандарын жетілдіруді көздейді. ... ... ұялы ... тағы сол ... ... ... тіреледі. Сонымен қатар Үндістан үкіметі ұлттық ... ... ... ... елдің жоғары оқу орындарын және ғылыми-
зерртеу орталықтарын жоғары технологиялық жабдықтаумен және озық жылдам
өтетін байланыс түрлерімен қамсыздандыруды ... ... ... ету ... және ... көрсету
кәсіпорындардың ұлттық қауымдастық президенті (NASSCOM) Арун Кумар
айтқандай: “бұрын үнді компаниялары ... ... ету ... ... ... енді олар ... ... кетті: яғни «бизнес
процестердің аутсорсингі» /business process outsourcing/ (BPO) және call-
орталықтарын ұйымдастыру (ұялы және телефондық ... ... ... ... өз ... 50% қысқартуға мүмкіндік
туғызады. Үнді ІТ-өнеркәсіп жалпы таңғаларлық өсу қарқынын ... ... ал ... ... ... ... және ... жылына 70% өседі” [6]. Сөйтіп, қазіргі кезеңде Үндістанда оффшорлы
аутсорсингінің екі ... түрі бар – ол ... ... ... және бизнес процестердің аутсорсингі. Аутсорсерды тартудан өз
күштерімен жасаған ... ... ... ... түссе өнеркәсіпті
немесе өндірісті аутсорсингте кәсіпорын мердігерге өз өндіріс бауын немесе
оның бөлігін тапсырады. ... ... және ... ... ... ... өз өндірісінің бөлігін алғашқы
болып тапсырды. Сонымен қатар бизнес процестердің ... ... ... әсер ... үнді ... жаңа күш алып жатқан
ықпал механизмі болып келе жатыр. жасауының алушыға ... Бұл ... ... ... ... ... қызметшілерді басқару, ішкі аудит
(тексеру), логистикалық ... ... ... ... ... және ... функциялы аутсорсингілері жатады. Сондықтан
аутсорсингтің осы түрі ... ... үшін ... ... ... ... негізгі технологиялық процестің ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Бизнес процестердің аутсорсинг ішкі сегменті жылына 35-40% өседі және
150-200 мың. мамандардың жұмысын береді. ... ... ... ішкі ... ... ж.ж. 1,18 ... АҚШ ... сомаға пайда келтірді, ал салыстырмалы 2005 ж. оның табысы 600 млн.
АҚШ долларға әрең ... ... ... ... 2008 ... жылы
бизнес процестердің аутсорсингі жүйесімен ... ... ... ... 10 ... АҚШ долларға, ал оның жалпы өсімі 20-
22% жетуі мүмкін. Aegis Communications Group, ... ... ... ... Goldman Sachs ... трансұлттық ІТ-
компаниялар бұрын үнді ІТ-секторына қызықпайтын, ал қазір Үндістанның
бизнес процестердің ... ішкі ... ... жеткілікті
қайсар тырысады. Мысалы, Goldman Sachs компаниясы бағдарламалық қамтамасыз
ету және ІТ-технологиялардың даму қызметтерін қолдау бағытында ... ... Support ... үнді компаниясына 25 млн. АҚШ долл.
инвестиция құйды [7].
Батыс компанияларымен технологиялық ... мен ... ... ... ... ұстанымын күшейтуіне ІТ-
секторы ықпалын жасауының шешуші ... ... ... ... және ... адам ... шаққандағы ВВП-ң өсуі болып табылады.
Мысалы, 2003-2004 ж.ж. ІТ-өнім экспорты 12,9 млрд. долл. ... ... ол 17,7 ... ... ... ал 2005-2006 ж.ж. – 23,4 млрд. долл.
жетті, мұнда ... ... ... 32%-ға ... Соңғы екі жыл
экспорттың өсу көрсеткіштерін алсақ, NASSСOM (Бағдарламалық қамтамасыз ету
өңдеуімен және қызмет көрсету кәсіпорындардың ... ... ... мәліметтеріне сәйкес электроника және бағдарламалық
қамтамасыз етудің экспорты 2007 жылы 33,5% ... ... 2006 ... өсу 33,3% ... еді. ... ... 2006 ж. Үндістанның ЖІӨ өсуіне ІТ-
өнеркәсіп үлесі 4,8%, жетсе, ал 2007 ж. ол көрсеткіш 5,2% ... ... ... технологиялардың секторы Үндістанның ЖІӨ 7%-ға дейін
қамсыздандырады және шетел валютадағы бүкіл мемлекет ... ... ... болжаулары бойынша ең жақын арадағы келешекте, атап
айтқанда 2010 жылы Үндістанның табысы тек қана ақпараттық технологиялардың
экспортынан 100 млрд. АҚШ ... ... жете ... [6]. ... ... ... қазіргі таңда әлемде өрістене бастаған қаржы ... ... ... ... Дегенмен Үндістаннның ақпараттық
технологиялар саласына ... ... ... салыстырғанда аталмыш
дағдарыс әлі де анағұрлым нұқсанын келтірмеді. ... ... ... үлгісімен ақпараттық технологиялардың ... ... ... ... маңызды түрде оңайлатты және жеделдетті.
Оффшорлы аутсорсингі Үндістанның ЖІӨ артуына және ... ... ... ... ... ... секторының өсуі
экономикалық даму қарқынының өсуіне әкелді және дайын өнім ... ... ... ықпалын жасады. Сөйтіп, экономикалық өсуінің
қосымша қорларын жандандыру ақпараттық технологиялар секторы Үндістанның
ғылыми-техникалық үдеуінің нағыз қозғалтқышы болуда.
Үнді ... ... ... инженер-техникалық кадрлардың
сапалы дайындауы жатыр. Үндістанда инновациялық ... беру ... желі ... ... ... кадрларды дайындау өз
әдістемесі құрастырылған. Жоғары технологиялар және электроника ... ... ... ... ... ... ... оқу
орындары (ЖОО) бағытталған: Үнді технология институты, Ұлттық технология
институты, Үнді ғылым институты (Бангалор) және оқу орталықтардың ... ... Оған ... Үндістанның алдынғы қатарлы ЖОО-лардың
көптеген дүниежүзілік ғылым және білім орталықтарымен ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда атап өткен
үнді ЖОО-лары батыстағы мынадай жоғары ... ... ... ... болып тұрады: Лондонның университеті, Карнеги Меллон
университеті, Массачусетс технологиялық институты және ... да, ... ... ... де ... ... одан әрі дамуын көбінде үнді сапалы техникалық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілген. Батыста сапалы ІТ-мамандар тапшылығын есепке алып электроника
және бағдарламалық қамтамасыз етудің ... үнді ... 1990 ... ... ... ... ... бастады. 1990
жылдардан бастап сапалы үнді мамандардың ... ... ... ... америкалық компаниялары мүдделі болатын. Америкалық компаниялар
үнді мамандарының сапалы ... ғана ... ... қатар олардың аз
талап етушілігіне де қызығатын. ... ... ... ... ... ... аға партнеры Сид Кханна келтірді, “американдар
және батыстағы европалықтар зеріккен немесе ... жоқ деп ... үнді ... ... ... және даярлықпен орындайды” [9].
Осымен орайлас, АҚШ-та бірінші болып шетел мамандары үшін елге кіру ерекше
визаны енгізді. Шетелдің сапалы маман азаматтарын ... ... ... ... В ... ... енгізілген. Бұл виза үш жыл мерзіміне беріледі. ХХ
ғасырдың 90 жылдарынан бастап үнділерге берілген визалар саны ... Н-1 ... 50% ... ... 1990 ж. 2697 үнді мамандарына виза берілген,
ал 10 жылдан кейін, атап ... 1999 ж. бұл ... ... ... ... да ... ... кадрларын жалдауға
кедергі етпеді. Мынадай мысал келтірсе болады ХІ ғасырдың ... ... ... ... ... 36% және ... ... 32% үнді текті болды. Оған қоса, АҚШтың тіпті НАСА
сияқты жабық ұлттық агенттігінде осы ... ... ... 12% ... жұмыс істеді. Шетелдің сапалы кадрларының келуін жеңілдету
және арттыру үшін АҚШта 2000 ж. жаңа заң қабылданған болатын, оған ... ... ... ... ... шақыруға болады. Үнді мамандарын
америкалық компанияларымен қатар көптеген еуропалық тіпті ... ... да ... бастады. Ол компаниялар Германия, Франция,
Ұлыбритания, Италия, Норвегия, ... ... ... ... ... ... ... сияқты елдерде орналасқан. Австралия, Аргентина
және Бразилия компанияларының кейбірінде үнді сапалы кадрлары жұмыс
істейді [10]. ... үнді ... ... технологиялардың
және электрондық өнім секторы ... ... кез ... ... ... мүмкіншіліктері бар. Бұл фактілердің барлығы Үндістанда
арнайы дайындайтын мамандарға ... ... және ... ... ... айтады. Бұл жағдай үндінің әр нәрсесіне
ынталандырып қана қоймай, ... ... ... ел ... жаңа жұмыс
орындарды және жоғары инженер - техникалық білім онан ары ... ... ... ... ... технологиялар саласында сапалы
кадрлардың дайындау проблемасы дүниежүзілік ІТ-рынокта Үндістанның әлемдік
ықпалын жасауында анықтаушы факторы болып келе ... ... ... қоя алатын арнайы дайындалған
кадрларға көптеген америкалық, ... ... ... компанияларының да
үлкен мүдделілік көрсететіне осы барлық фактілер куә. Бұл ... ... ... ... қана ... сонымен қатар Үндістанда, ел ішінде
жаңа жұмыс орындарды және жоғары инженер-техникалық білім беруін одан ары
дамуына күш ... ... ... ... кетуі үкімет үшін маңызды мәселе
емес. Өйткені үкімет және ... ... ... ... ... мамандарының білім деңгейін көтеру үшін барлық
жағдай жасайды. Мемлекеттік қолдау құралдарының бірі елде ... ... мен ... ... ... арттыруға ұмтылуын атауға болады.
Үндістанда “ел экономикасының пайдалы бағыттарын мемлекеттің ... ... ... қана ... іс ... де байқаған, және стратегиялық
кадрлар әлуеті ұлттық қауіпсіздіктің қауіп-қатер ретінде қабылданбайды.
Оған қоса, соңғы жылдары ... ... ... ... жұмыс
істеуге кеткен үнді мамандары отандық жоғары технологиялардың өндіріс
объектілерінде жұмыс істеуге елге бірте-бірте ... ... Ең ... “қайтып оралмандар” елдің оңтүстігіндегі үнді “Бангалор силиконды
алқабына” жақын жерлерді, немесе Үндістанның көптеген ... ... ... ... және Карнатака сияқты штаттардың аумақтарын
мекендейді. Егер нақты мәліметтерге сүйенсек, “2001-ші жылдың қыркүйегінен
бастап 2005-ші ... ... ... ... ... IT-өнеркәсіптің
30 мыңдай үнді мамандарының шекараның артынан қайтты”. Қайтып ... ... ... ... Мумбаи, Кольката және Пуна сияқты
қалалардың көптеген үнді IT-компаниялар мен фирмалары ... де ... ... ... ... ... бос орындар елдің басқа
қалаларында да бар. Табысты жұмысы, бос уақытты өткізу және ... ... ... ... ... ... берілген. Мысалы, егер
2006 жылы IT-сектордың кәсіпорындарында 350 мыңнан астам адам еңбек етсе,
үнді үкімет есеп-қисаптары бойынша, 2008 жылы ... ... ... адам жұмыс істеу керек еді [11]. Бұл сандардың өздері үшін өздері
сөйлейді, яғни ... ... ішкі ... ... ... ... ... алдына жетті.
IT-сектордың ықпалын арттыратын тағы бір шешуші ...... ... ... кіру процесі. Тап осы процес халқы
миллиардтан астам ... үшін ең ... ... ... ... барлығы
үшін негізгі байланыс жүйелеріне, қарапайым ... ... ... ... ... ... ... үнді үкімет үшін өте маңызды.
Мемлекеттің бұқаралық информатизация ... ... ... ... ... ... ... да жылдам кіруге ұмтылып
жатыр. ... ... ... ... ... ... аударылып
жатыр. Оған қоса, үнді үкіметі елдегі жоғары білім сапасын жақсарту үшін
өткізгішсіз желілерді қолдануға ... ... ... ... ... ... ... Интернетте негізделген білім
жүйесін енгізу үшін қажетті жағдайлардың ... ... Бұл ... ... Vidya Vahini (VVNet) ... ... құрды. Бұл желі – “жердегі
байланыс және серіктердегі орналасатын байланыс қиыстыруы, ол Үндістанның
барлық университеттері, жоғары мен ... ... ... және ... ... қамтып өтті”. VVNet-тен басқа, үнді ЖООлар өзара
арнайы университетаралық ... (IUNet) ... IUNet тек ... ... ғана ... жоқ, ... қатар ғылыми-
техникалық ынтымақтастықтың нақтылы мақсаттарын көздейді. ... ... ғана ... көптеген IT-кәсіпорындар және
Бангалор, Хайдарабад және Ченнаидің ғылыми орталықтары пайдаланады. ... ... ... және америкалық IUNet компаниясымен технологиялық
ынтымақтастықтың өнімі. IUNet компаниясы АҚШ-тағы ... ... ... Mellon ... ... ... ... ұлттық өткізгішсіз желілерінің арқасында Үндістанның жоғары оқу
орындары мен ғылыми-зерттеу ... ... ... ... Оған қоса ... кезеңде Үндістанның өткізгішсіз
байланыс жетілуінің екінші фазасысы жүзеге асырылып жатыр, ол арқылы
Интернет ... ғана ... ... ... ... жерде де өткізіледі,
мұнда әдеттегі ауылдық ... және ... ... ... ... ... ... үкімет бағдарламаларын жүзеге асыруынан басқа
өткізгішсіз байланыс провайдер ... ... ... ... ... 2007 ж. ... өткізгішсіз байланыс қызметін
көрсететін үнді компанияларда жаңа жазушылар саны 5,15 млн. ... ... ... жаңа ... саны 40 мың ... ... ... байланыс жазушыларының сондай маңызды өсуі нәтижесінде
2007 жылы сәір айында Үндістан алғашқы рет ұлттық ... желі ... ... ... ... және ... жылдамдықтары саны
боыйынша (айға 500 минут) ... ... ... ... ... ірі ... ... Сол 2007 жылғы сәуір айында ... ... үнді ... саны 5,19 млн. адамға
үлкейді. Телекоммуникациялар қызметтерін пайдаланушылардың жалпы саны елде
212,02 млн. ... ... Бұл ... ... ... де ... ... Мысалы, Үндістанның ұялы операторлар
бірлестігінің мәліметтері бойынша тек қана 2007 ж. ... ... ... ... ... жаңа ... (GSM ... саны
5,1 млн. адам болды. Сонымен елде ұялы байланыс пайдаланушылар саны 130,6
млн. жетті. Мұндай өсу ... ... ... ... ... ... желісіне көңіл бұруына әкелді. Мысалы, Ernst & ... ... ... ... бойынша жақын арадағы 5 жыл
аралығында Үндістанның тек телекоммуникациялық саласына ғана 25 млрд. ... ... ... ... ... [7].
Сайып келгенде, әлемдік аутсорсингі ... ... ... ... ... ... ... әсер етті.
Аутсорсинг жүйесі көбінде батыстағы негізгі ... ... ... ... ... ... ... жолымен
үнді компаниялары салыстырмалы аз уақыт ішінде ақпараттық технологиялардың
жоғары дамыған және ... ... ... ... ... ... сектор қазірдің өзінде ЖІӨ 7%-ға дейін және шетел валютадағы жалпы
кірісінің 30%-ға дейінгі ... ... ... ... Қолайлы
дүниежүзілік экономикалық конъюктура және батыстағы компаниялармен
технологиялық ... одан әрі ... ... үнді IT-секторы
болашақта тұрақты өсімді басынан кешіріп, қарқынды даму үстінде болады ... ... ... ... ... ... халқының жетуін кеңейтуге
ұмтылады. Себебі, үнді ауылының технологиялық ... ... ... қана қоймайды, сонымен қатар кедейлік пен артта
қалғандығын түп-тамырымен құртуына және ... ... ... ... көтеруіне жағдай жасайды. Үндістан үкіметі
тапсырысымен NASSCOM ұлттық қауымдастығына ... ... ... ... ... ... ... жобасын өңдеді, ол
ең алдымен елдің кедей және сауатсыз ... ... ... тым ... ... яғни үнді 5 ... сомасына (10 АҚШ центінен сәл көбірек)
электрондық ... ашып ... оның иесі ... ... ... ... мүмкіндік алады. Сауатсыздарға электрондық
жолымен бейнежазбаны жіберуге ұсыныс жасады: тап ... 2002 ... ... үш ... ... жіберуі 15 рупий тұратын
(шамамен 30 АҚШ центіне тең)” [15]. ... ... ... желіге қосылуы көбінде дүниежүзілік ... ... ... ... жағдай туғызады. Шаруаларға Интернет үлкен
мүмкіндіктерді берді: дүниежүзілік желі арқасында алыс ... ... ... алады және барлық соңғы жаңалықтарды
біліп отырып, олар ауа райы, астық және ЖММ ... ... ... ... мал ... кеңесін алып отыра алады. 1990 жылдары ... ... ... ... ... ... үстінде, сонымен қатар Үндістанның барлық аудандарын ... ... қосу ... өз ... ... мына ... тағы көп шешілмеген мәселелер қалып жатыр. Ел
халықтың тым артықтығының нәтижесінде ... ... баяу ... ... ... да, ... барлық қалалардың өткізгішсіз
байланыстарға жол ашық. Бірақ, үнді халқының ... ... ... ... сүргендіктен мұндай жерлерде үлкен кеңістік болғанымен тіпті телефон
сияқты байланыстың қарапайым құралдарға жол белгілі түрде шектелген. Көп
таралған ... және ... ... ... ауылдық халықтың
кедей топтарына арзан Интернетке жол ашатын NASSCOM-да өңделген жобалар
(өз ... ... ашу, ... және арнайы сол үшін Бангалорда
жасалған отандық арзан ... ... ... ауылдық
аудандарының информатизациялау проблемасын бұзып өте ... ... ... бұл ... ... өлшемге дұрыс күшті әсерін тигізді, өйткені,
ауылдық аудандардың одан арғы информатизациялау үшін тек сәл ... ... ел ... ... ... ... ... ел ішіндегі ақпарат
технологиялардың онан арғы ... ... ... ... ... сауатсыздығы және әлеуметтік артта қалғандығын түп-тамырымен
құртуға жағдай жасайды деп сенімділікпен болжауға ... үнді ... ... ... ұқсас жүйелерінен
айырмашылығы – ол бір қатар алда жүретін артықшылықтарына ие ... ... өз ... және ... ... ... оның электроника
және бағдарламалық қамтамасыз етудің жаңа түрлерінің әр санын өндіруге күй-
жағдайы бар. Өте ... ... ... ... және технологиялық
өндірістің батыстағы әдістерін меңгерген ... ... ... ... ... қоса ... оның едәуір қорлық әлуеті
бар. Елде озық технологиялар саласында ... ... ... ... ... ... ... саласы үшін инженер-
техникалық сапалы ... ... ... жаңа ... және орта
арнайы оқу мекемелер жаппай құрылады.
Жасалған тұжырымдардың ... үнді ... ... ... және ... ... ... ықпал еткен бес
негізгі факторларын атауға болады.
- Біріншіден, үнді және ... ... ... әрекеттесу және
технологиялық әрекеттестіктер процесі, басқаша ... ... ... ... Екіншіден, біргелер батыстағы компаниялармен немесе үнді -
компаниялардың дербес ... жаңа ... ... ... ... мен ... ... саласында бизнес
процестер аутсорсингінің дамуы).
- Үшіншіден, дайын технологиялық өнім экспорты көрсеткіштерінің жыл
сайынғы артуы, осымен байланысты ... ішкі ... және ... мен электроника өндірісінің мемлекеттік кірісінің өсуі.
- Төртіншіден, елдегі сапалы инженер-техникалық кадрларды ... ... оқу ... ... озық ... әлуеті және IT-
секторда жұмыс істейтін үнді мамандарына әлемдік сұраныс.
- Бесіншіден, дүниежүзілік ақпараттық кеңістікке кіру ... ... ... және ... байланысты тарату, жоғары оқу орындарын
және ел ішіндегі ғылыми орталықтарын ... ... ... және ... ... ... етуі бойынша арнайы Интернет
желісін жасауы.
Сайып келгенде, Үндістанның халықаралық жағдайына үнді ақпараттық
технологиялар секторы ... ... ... әсер ... деп ... ... айтуға болады. Бұл факторлар бір-бірін
толықтыра отырып, елдің халықаралық ... және ... ... Өз кезегінде, Үндістанның халықаралық ұстанымының
күшеюі ел ішінде экономикалық модернизация принциптерінің ... ... ... ... онан ары ... ... ... “экстернализация” – белгілі бір қызметін орындаудағы бақылау функцияларын
осы салада ... ... ... тапсыруды білдіреді – автордың
ескертпесі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 109 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Зәулім ғимараттар6 бет
Рага8 бет
«Аққу» концептінің лингвомәдени ерекшелігі59 бет
Аударматану терминдерінің когнитивтік-семантикалық құрылымы37 бет
Аэропорт үшін деректер базасы19 бет
Бухгалтерлік есептің концептуалды негіздері5 бет
Модельдер және мәліметтер құрылысы24 бет
Терминдерді когнитивтік лингвистика тұрғысынан зерттеу10 бет
Қазақ тілі грамматикалық категорияларының антропоөзектілігі45 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь