Білімге негізделген экономика

КІРІСПЕ
2
1. БІЛІМГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ЭКОНОМИКА ТЕОРИЯСЫ, ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ФАКТОРЛАРЫ

1.1 Білім экономикасының мазмұны және негізгі белгілері 5
1.2 Білімге негізделген экономиканың рыноктық ерекшеліктері 8
1.3 Қоғамның білім әлеуетінің мәні және оған әсер етуші факторлар 11

2. БІЛІМ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ РЫНОКТЫҚ БӨЛІГІ, ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
2.1 Инновация және бәсекеге қабілеттілік . білім экономикасының негізгі элементтері 14
2.2 Білім экономикасының рыногының экономикалық аспектілері 30
2.3 Білімге негізделген экономиканың құқықтық аспектілірі 38

3. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БІЛІМГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМЫТУДЫҢ БАСЫМДЫҚТАРЫ
3.1 Білімге негізделген экономика жүйесіндегі мемлекет, оқу орны және фирманың экономикалық өзара қатынасы
42
3.2 ҚР экономикалық өсудің сапасы мен динамикасының инновациялық.технологиялық дамуға тәуелділігі 44
3.3 Қазақстан Республикасының білім экономикасындағы реформалардың маңыздылығы мен «ұлттық байлықтағы» қалыптастырудағы ролі 49

ҚОРЫТЫНДЫ 59

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 64

ҚОСЫМША 66
Зерттеу тақырыбының өзектілгі. Әр заманның өз мінезі, өз талабы бар. Қазіргі болашаққа ұмтылған қадамды – білім эко¬номикасына ұмтылған қадам деу¬ге болады. Бүгінгі дамудың жалғыз жолы – инновациялық жол.
Сол бағытта әлемдік шаруашылықтың ғаламдануы әрекет етеді. Жаңа экономикада бәсеке қабілеттіліктің басты құралдары болып инновациялар, идеялар, шеберлік және білім болып табылады, ол бұл адам капиталын интенсивті пайдалануды көздейді. Осының нәтижесі ретінде білім базасын сақтау және дамыту тек жұмыс күшінің жоғары білім деңгейі мен жақсы кәсиби дайындығы болғанда ғана мүмкін. Айта кету керек, қазір халықаралық рынокта икемді ұйымдар гүлденіп жатыр, олардың икемділігінің кілті жоғары білікті мамандарды пайдалану болып табылады. Сонымен бірге, ғылыми-техникалық ілгерілеу қарқыны қазір мынаны талап етіп отыр: мемлекеттердің, адами ресурс¬тардың ғылыми-техникалық әлеуетін ғылым дамуының басым бағыттарына жұмылдыруды тездету, ғылым нәтижелерін осы заманғы өндірісте тиімді пайдалану. Қазіргі таңда өндірісте негізгі өзекті мәселелер мен мақсаттар білім мен біліктілікке назар аударады. Яғни білім, ғылым және тәжірибе мәселелерін қарастыру – маңызды тақырып болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Мақсаты білім экономикасының мәнін анықтау мен нарықтағы ерекшелігін ажырату болып табылады, сонымен қатар, білім экономикасының нарықтың, өндіріс салалар мен мемлекеттің негізігі тақырыбы ретінде қарастырылуы, оның негізгі бағыттары, міндеттері және проблемалары, оларды жетілдіру жолдары туралы мәліметтерді анықтап, жиынтыққа келтіру болып табылады. Міндеті: 1. білім экономикасының дамуының негізгі үрдістерін анықтау; 2. білімге негізделген экономиканың құқықтық және экономикалық аспектілерін талдау; 3. оның Қазақстандағы алатын ролі мен шетел мемлекеттерінен ерекшеліктерін көрсету.
Диплом жұмысының нысаны және пәні. Пәніне экономикалық мәселелер мен дамып жатқан елдердің білімге негізделген экономикасын көтеретін ұлттық экономика нәтижелігін арттыру мақсатында маңызды алғышарттарды қалыптастырудың, қажетті жағдайларын белгілейтін әлеуметтік мәселелер зерттеу жатады. Нысанына білімге негізделген экономиканың құқықтық және экономикалық аспектілерін талдау, оған байланысты бағдарламалар мен стратегияларды қарастыру жатады.
Тақырыптың ғылыми зерттеліну дәрежесі. Жұмыстың тақырыбы оқу және ғылыми әдебиеттерде қарастырылу дәрежесі кең. Осы дипломдық жұмысты жазу барысында Қазақстан Республикасының Конституциясы, Білім туралы заң және ғылым мен білімге байланысты стратегиялар мен бағдарламалар, Білім және ғылым министрлігінің бұйрықтары, Қазақстан Республикасы Президенті Жарғылары, оқу әдебиеттері пайдаланылды. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы. Сондай-ақ, ақпараттық желілерді қолдана отырып әртүрлі мақалалар мен халықаралық отырыстардың мәтіндері қолданылған.
1. Академик В.Л. Макаров. Экономика знаний: уроки для России//Наука и жизнь.- 1992 г. -№ 7,.; № 11, 1993 г
2. Алла Рогова. Экономика знаний: лекция. Россия//2007
3. Л.Д.Байкадамов. Экономика знаний: мировые тенденции и Россия// Вестник московского университета.- Серия 6.Экономика. – 2005. - №3. 100-110 стр.
4. Агентство Республики Казахстан по статистике. Статистический ежегодник – 2005. – Алматы, 2005. 348 б.
5. . Sustainable Development and the New Economy. OECD Forum 2001 (http://www.oecd.org/forum 2001)
6. Dunning J. Regions, Globalization and the Knowledge Economy/ Regions, Globalization and the Knowledge-Based Economy, Oxford, 2000. P. 8-10.
7. Building Knowledge Economies: Opportunities and Challenges for EU Accession Coutries. N.Y., 2002.
8. Биширова. Ы.Я. Влад высшего образования в социально-экономическое развитие страны// Вопросы экономики.-2005.-№17(185)
9. Т.С.Сарбасова, А.Қ.Сарбасова, Л.А.Бимендиева. Білім беру саласының әлеуметтік-экономикалық мәселелері. Оқу құралы.-Алматы.- 2007.-Қазақ университеті
10. Оразалы Сәбден. Бәсекелектік экономика. –Алматы.-2007.-9-10 бет. Экономика институты
11. Н.Ә.Назарбаев .Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы. ҚР Президенті Қазақстан халқына Жолдауы// «Егемен Қазақстан» 2006 2-наурыз 6-бет.
12. . Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы. ҚР Президенті Қазақстан халқына Жолдауы. «Егемен Қазақстан» 2005 2-наурыз 6-бет.
13. А.Арыстанбекова. Экономика, основанная на знаниях. Мировая экономика и международные отношения, 2008, №6, с.30-33
14. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Дағдарыстан жаңару мен дамуға». Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы – Астана, 2009 ж.
15. «Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
16. «Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 1999 жылғы 7 маусым № 389 -1
17.Сүлеймен МӘМЕТ. Білім мазмұны. Cұхбат. 2009-02-10// www.kazakhstan.com
18. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақста халғының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты». Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы// Егемен Қазақстан. – 2008. – 6 ақпан.- №12
19. Жансейіт ТҮЙМЕБАЕВ, Білім және ғылым министрі.Қазақстанның әлемдік рейтингтегі орны жоғарылап келеді // www.mіnplan.kz
20. Жансейіт ТҮЙМЕБАЕВ. Инновация – бәсекеге қабідеттілік. Егемен Қазақстан// 112-113 (25510) наурыз сәрсенбі.- 2009 жыл
21. elserik.blogspot.com/2007/07/blog-postl
22. Сарбасова, Т.С. Даулиева, Г.Р. Экономика образования: учебное пособие для студентов, магистрантов.-Алтамы: Қазақ университеті.- 2004.-38с.
23. Ильин Н.И. Механизм формирования воспроизводственной структуры национальной экономики, основанной на знаниях // Власть.- 2006.-№7.- 69-71 б.
24. Сулима С.В. конкурентоспособность вузов и их стратегия на рынке отр. услуг и продуктов. Бизнес и векторы образование: векторы развития. Материалы на междунар. науч.-прак. конф. – МАБ. –Алматы.- 2002. 174б
25. Б.Д.Тұрлыбеков. Қазақстан жоғары білім жүйесін әлеуметтік институт ретінде зерттеу (социологиялық талдау). Диссериция. –Түркістан.-2008. 27б
26. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 11қазандағы N 1459 Жарлығы. Қазақстан Республикасында бiлiм берудi дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы //Егемен Қазақстан.-2008.-№13
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ |2 ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ | ... | ... ... ... ... және негізгі белгілері |5 ... ... ... ... ... ... |8 ... Қоғамның білім әлеуетінің мәні және оған әсер етуші факторлар |11 |
| | ... ... ... ... БӨЛІГІ, ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ | ... ... | ... ... және ... ... – білім экономикасының |14 ... ... | ... ... ... ... экономикалық аспектілері |30 |
|2.3 Білімге ... ... ... ... |38 |
| | ... ... ... БІЛІМГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ЭКОНОМИКАНЫҢ | ... ... | ... ... ... ... жүйесіндегі мемлекет, оқу орны | |
|және ... ... ... ... |42 ... ҚР ... ... ... мен ... |44 ... ... тәуелділігі | ... ... ... білім экономикасындағы реформалардың|49 |
|маңыздылығы мен «ұлттық байлықтағы» қалыптастырудағы ролі | |
| |59 ... | |
| |64 ... ... | |
| |66 ... | ... ... ... Әр ... өз ... өз талабы бар.
Қазіргі болашаққа ұмтылған қадамды – білім экономикасына ұмтылған қадам
деуге ... ... ... ... жолы – инновациялық жол.
Сол бағытта әлемдік шаруашылықтың ғаламдануы әрекет етеді. Жаңа
экономикада ... ... ... ... ... ... ... және білім болып табылады, ол бұл адам капиталын
интенсивті пайдалануды ... ... ... ... ... базасын
сақтау және дамыту тек жұмыс күшінің жоғары білім деңгейі мен жақсы кәсиби
дайындығы ... ғана ... Айта кету ... қазір халықаралық рынокта
икемді ұйымдар гүлденіп жатыр, олардың икемділігінің кілті жоғары білікті
мамандарды пайдалану болып ... ... ... ... ... ... ... талап етіп отыр: мемлекеттердің, адами
ресурстардың ғылыми-техникалық әлеуетін ғылым ... ... ... ... ғылым нәтижелерін осы заманғы ... ... ... ... ... ... өзекті мәселелер мен мақсаттар
білім мен біліктілікке назар аударады. Яғни білім, ... және ... ...... тақырып болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Мақсаты білім ... ... мен ... ... ... ... ... сонымен қатар,
білім экономикасының нарықтың, өндіріс салалар мен ... ... ... ... оның ... ... міндеттері және
проблемалары, оларды жетілдіру жолдары туралы мәліметтерді ... ... ... ... ... 1. ... экономикасының дамуының
негізгі үрдістерін анықтау; 2. білімге негізделген экономиканың құқықтық
және ... ... ... 3. оның ... ... ... ... мемлекеттерінен ерекшеліктерін көрсету.
Диплом жұмысының нысаны және пәні. Пәніне экономикалық мәселелер мен
дамып жатқан елдердің білімге ... ... ... ... ... ... ... маңызды алғышарттарды
қалыптастырудың, қажетті жағдайларын белгілейтін ... ... ... ... ... ... экономиканың құқықтық және
экономикалық ... ... оған ... ... ... ... жатады.
Тақырыптың ғылыми зерттеліну дәрежесі. Жұмыстың тақырыбы оқу және
ғылыми әдебиеттерде қарастырылу дәрежесі кең. Осы ... ... ... ... ... ... Білім туралы заң және
ғылым мен білімге байланысты стратегиялар мен бағдарламалар, ... ... ... ... ... ... ... оқу әдебиеттері пайдаланылды. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ақпараттық желілерді қолдана ... ... ... ... ... мәтіндері қолданылған.
Диплом жұмысының әдіснамалық, теориялық және іс-тәжірибелік ... ... ... ... ғана емес, бұл – білімді өндірудің
бүкіл тетігін – университет, іргелі ғылым, коммуникация, ... ... ... ... ... ... зор ... болып
табылғандықтан, бұл жұмыстың жазылу әдіснамалық негізі оның мазмұнын аша
отырып, экономикалық негіздерін шолып, оның ... ... ... ... ... рыноктық бөлігі, оның құқықтық ... ... ... ... экономикасының дамуына әсері
ететін факторларды талдау. Сонымен қоса, ... ... ... даму ... ... қолдану, оны Қазақстанда ары қарай
дамуын жүзеге асыратын стратегиялар мен бағдарламаларды ... ... қол ... ... мен ... ... ... тұжырымдарды іс-тәжірибеде сынақ ретінде қолдануға болады.
Қазіргі болашаққа ұмтылған қадамды – ... ... ... ... ... ... ... жалғыз жолы – инновациялық жол. ...... ... ғылыми білімге, инновациялық
технологияларға, жоғары білікті өндіргіш ... ... тиіс ... ... табиғи ресурстарды жаңаша игеруге, оларды мүмкіндігінше
республикада өңдеуге, мүмкіндігінше қосымша құн ... жаңа ... ... ... ... технологияларды барынша аз ... ... ... ... мен ... қажет
етпейтін шикізаттық экономикадан “өңдеуші және өндіруші” экономикаға ... сөз. Осы ... ... ... ... отыра, білімге
негізделген экономиканың нарықтағы және қоғамдық ортада бар ... ... оның ... мен ... ... негізгі мақсаттар анықталды. Яғни, ... ... ... ... мен оның нәтижелерін тиімді пайдалану, ал мемлекет
пен құқық тұрғысынан заңдық күші бар ... мен ... ... ... ... ету ... ... құрылымы 3 тараудан және 9 бөлімнен тұрады. 68 ... ... және 12 ... ... ... ала ... ... кедейлетпейді.
Менің шамымнан
жарық ала отыра,
мені
қараңғылыққа апармайды.
Томас Джефферсон
1. БІЛІМГЕ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... мазмұны және негізгі белгілері
«Білім экономикасы» терминін ғылым айналысына астроамерикандық ғалым
Фрицем Махлупом (1962) экономиканың бір секторында ... үшін ... ... «білімге негізделген экономика» терминімен қатарлас
қолданылады, білім ... рол ... ... ... ... ал
білімді өндіру дамудың негізгі көзі болып табылады. Кең мағынада ... ... ... ... ... ... «білім
қоғамы», «ақпараттық қоғам» «білім экономикасы» мағынасына жақын.
Дамыған елдердегі білім беру ... ... ... ... ... келе жатқан экономиканың қазіргі сипатымен анықталады.
Материалдарды игіліктер өндірісі бұл жерде міндетті түрде ... ... ... ... ... жаңа ... ... күшінің білімін,
біліктілігін, басқару әдістерін пайдалумен байланысты. Сондай-ақ барлық
байланысқан ... ... ... ... және ... ... ... болып табылады. [1]
Сол бағытта әлемдік шаруашылықтың ғаламдануы әрекет етеді. Жаңа
экономикада бәсеке ... ... ... ... инновациялар,
идеялар, шеберлік және білім табылады, ол бұл адам капиталын ... ... ... нәтижесі ретінде білім базасын сақтау және
дамыту тек ... ... ... ... деңгейі мен жақсы кәсиби дайындығы
болғанда ғана мүмкін. Айта кету керек, ... ... ... ... ... жатыр, олардың икемділігінің ... ... ... ... болып табылады.
Білім экономикасы әлі ғылыми жасақталмаған, әйтсе де оның ... ... бар: жаңа ... ... ... бұрын бағдарламалық қамтамасыз ету; интеллектуалды
меншік; адам капиталы мәселелері бойынша.
Профессор Колесовтың ... ... ... ... бұл ... кезекке интеллектуалды ресурстардың мәні шығатын
экономика мен қоғамның қандай да бір даму деңгейі;
• бұл жаңа білім өндірістік жинақталатын және тиімді пайдаланатын,
білімге ... ... бар, ... ... ... ... ... барынша тиімді ететін қоғам. [3]
Білім экономикасын басқа экономистер біліммен байланысты экономиканың
жалпы деңгейінің сипатамасы деп ... сөз ... ... ... ... ... қоғамды ұйымдастыру құралы, өнім, фактор ретінде қарастыратын
жалпы экономика туралы болып отыр.
Білімнің рөлі тұрғысында ... ... ... төмендегідей
кезеңділігі ұсынылады:
• антикалық өркениет, негізгі мазмұны мәнді салыстыру болып табылады. Бұл –
түрлі мәндерді салыстыру арқылы философия, ... ... ... басқа айтарлықтай нәтижедерге қол жеткізілген дәуір;
• орта ... ... Бұл ... ... ... сұрау білім алудың
негізгі әдісі болып табылады. Білім бірыңғай болу ... ... ұран ... жаңа уақыт. Негізгі мазмұны – ... ... ... - ... жалпы идеолигиямен сәйкес келуі, немесе идеологиялық
сәйкестік;
... ... ... ... ... ... негізгі мазмұны –
таным. Бұл – тек ақпарат алу ғана емес, бұл ақпатратты ... ... ... кіргізу. Таным – бұл адамның когнетивті мүмкіндігі мен
эмоционалды ... ... ... мәнін түсіну. Адамдардың
когнетивті мүмкіндігі ... ... – бұл ... ... ... ... ... сәйкес болуы қажет, бұл жерде
қоғамдық құрылымға – басқаша талаптар. [3]
Білім ... ... ... атап ... ... ... және ... процестері мен инновацияны тарату
арасында өзара байланыс бар деп саналады. Осы ...... ... ... ... процестің материалды жағынан материалды емес
бөлігіне ауысуын айтуға ... АҚШ ... ... ... ... ... ... рыногының ғаламдану процесстері себеп
болды, немесе ... ... 3/4 – ... ... ... ... кең ауқымды мемлекеттік қаржыландыру жүзеге асырылады,
Еуропалық Одақта да бұл ... ... ... ... дамытуға, НИОКР-
ге Скандинавия елдерінде ұлттық бюджеттің 6-7% жұмсалады, және бұл олардың
білім экономикасын айтарлықтай алға ... ...... ... де ... – техникалық дамуға үлкен көлемде қаражат бөлінеді.
Қазақстан Республикасында ... ... ... шығындарының – 2002
жылы – 15,1 %, 2004 жылы - 18,6% ... ... оның ... ... ... тауардың индивидуалдығы табылады. Бұл
репликациялық бөлігі азаяды, ал жаңы ... ... ... ... ... білдіреді. Оған дәлел ретінде мысалы, кітаптың аты
көбейген сайын, ол оның тиражы азайып барады. Book on demand – ... ... ... ... ... бір ғана ... ... кітаптар. Сәйкесінше,
әрбір жаңа тауардың пайда болуы ерекше тауар – «білімді» талап етеді. ... жаңа ... ... ... үшін ... ... қазіргі
білім – ол жеке қажеттіліктер туралы білім және бұл ... баға ... ... ... ... білімнен ерекшеленеді;
• екінші белгінің салдары ретіндегі – мәмілелер индивидуал изоциясы. Ол
тауарға баға да ... және тек ... ... ... ... білдіреді. Басқаша айтқанда, баға әмбебап категория ретінде өз
мәнін жоғалтады. Бұл жерден – ... ... жаңа ... баға ... әлемінде әрекет ететін фирма өмір сүре алмайды. Жаңа экономикада ... ... ... ... трансакция және индивидуалды баға
әлемінде әрекет етеді. Сандық экономиканың орнына сапалы экономикада жұмыс
істейміз. Бұл әзірге ... ... жоқ, оны ... ... ... сапалы мәндер ерекше математиканы, басқа білімді қажет етеді деп
санайды . Бұл ... сапа деп ... ... ... ... ... ... белгі - әлемнің сызықсыздығы. Егер бір мән екінші мәнге қосылса,
түрлі мәндер бір – бірімен өзгерістермен біріксе әлем ... ... ... ... бір ... ... ... бірігуі болмайды. Әзірге барлық
қазіргі теориялар мәндердің шексіз санына сүйенеді. ... көп ... ... ... ... ... ... магистрал туралы
теорема. Бұл тұрғыда әлемнің сызықсыздығы – ... ... ... және ... ... ... бұл ... тағы факторлардың жекелігі ерекшелейді. Экономика
капиталды және жұмыссыздар санының ұлғаюын емес, нақты қандай да бір ... ... ... ... оның жеке ... ... және жаңа ... ойлап табуға қабілетті жұмысшыны ... ... ... бұл ... өнерді талап ететін өзгеше, жалғыз технология.
Бұл жағдайда бәсекенің ролі өзгереді, болмаса шекті ... ... не шеше ... Бұл жерде, жаңа экономикада – білім ролі түгелімен
өзгереді, өйткені, егер де басқа да жоқ ... ... ... ... ... бұл өзің үшін ... ең ... салым болып табылады;
• білім экономикасы қажеттіліктер экономикасының бөлігі ретінде
қарастырылады. Адамның қажеттілігінің бес ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастарға
қажеттілік, сыйлауға қажеттілік, ... ... ... Қазіргі
жағдайда тағы екі барынша жоғары деңгейдегі қажеттілік және ішкі ... ... ... ... екі ... деңгейді қанағаттандырады –
физикалық қажеттілік және қауіпсіздік. Білім экономикасы өз дамуын адамның
физиологиялық қажеттілігі мен ... тез ... ... ... ... ... Адамның объективті меншігі бесінші деңгейге
жататын білімге қажеттілік бар деп саналады. Бұл меншік өз даму процесінде
объективті – ... яғни ... ... ... дейін
дамиды (яғни бұл адамның өзі жасайтынының бәрі). Сонда тауар адам оның
өндірісіне ... ... ... ... болып табылады. Бұл жерден –
тауар өндіріске жұмсалған білім ғана, қандай да бір тауардың ... ... ... ... экономикасына қозғалыс бұл объективті процесс деп
атап айтуымызға ... ... ... оны ... ... ... Бұл феноменді экономикалық теория және қоғамдық қатынастар
тұрғысынан талдау ... Бұл ... ... ескерудің қажеттілігін
білдіреді: қоғам, тұлғалар, ғылым және бизнес мүдделерінің ... Бұл ... ... ... тиімді меанизм тиімділігінің
жоқтығымен байланысты; табыстардағы Ресейлік ... ...... ... айтарлықтай кедергі.
Білім экономикасының дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейі,
халықтың барлық талаптары үшін білімге қол ... ... ... негізделген экономиканың рыноктық ерекшеліктері.
Жаңа жүзжылдықтың басталысымен дамыған ... ... ... ... ... яғни ... және ... сферасындағы жаңа жетістіктерге ... ... ... [5] Бұл ... құндылығы жоғарылай бастаған білім өзектілігі
байлықтың ... көзі ... ... ... деп жер ... ... ресуртар саналатын. Кейін ол
капитал болды. ... ... ... ... пен
технологияның ролі аса бастады. Дүниежүзілік рыноктардың енуімен ... ... ... ... ... ... ретінде өсті.
Өндірістік масштабтың өзектілігі инновация мен білімнің пайда болуына орын
берді. [14]
Британдық экономист Дж. ... ... ... ... үшжүз жылдықта
рыноктық экономикадағы байлықтың негізгі көзі табиғи активтерден (жер және
салыстылмалы квалификациялық емес еңбек) материалды ресурстар (ғимарат ... ... ... ... емес ресуртарға (білім және
ақпарат) өтті және ең алдымен ... мен ... ... ... дұниежүзілік масштаб бойынша ... тез ... ... осы ... ... интернационалдық вектор болып
табылады.
Трансұлттық корпорациялардың дамуы халықаралық білім трансмиссиясына
салым алып келді. ... ... жж.) ... экспансиясы солардың
технологиясына негізделді, американдық компаниялар алға алды. Ғаламдану
техногияны мемлекетаралық қашықтықты қысқартты. ... мен ... ... бойынша АҚШ-ты қуып жетті. Бұл әлемдік политика мен ... ... ... социолог Э. Гидденс анықтауы бойынша, білімге
негізделген экономиканың енуі ... ... ... ... ... даму деңгейінде болған жеке мемлекеттер мен аймақтар
дәстүрлі индустриализация деңгейіне қарамастан білім экономикасына ... ... Ең ... ... - ... Үнді Силикон даласы. Бүгінгі
таңдағы индустриалды жетістіктердің шарттарынан ескі стиль экномикалық өсу
индикаторы ретінде өз мағынасын ... ... ... ұйымдар мен академиялық орталықтардың
пайындауы бойынша, мемлекеттің білімді ... ... мен ... ... ... ... табылады. Нағыз осы
қабілеттілік кедейшілік пен ... ... ... ... ... ... білімге негізделген экономика – бұл
экономикада ... ... ... және ... ... шаруашылық
дамуын және халықаралық бәсекеқабілеттігін қамтамасыз етеді. Осымен бірге
білім салалар, барлық секторлар және экономикалық үрдістерді байытады.
Әрине, бұрында да ... ... ... негізделген болатын. Ал
қазір өндіріс үрдістерінде түбегейлі өзгерістер орын ... ... ... ... ... ал ... ... кең мағынада қоғамдық байлықты
жасауда ең негізгі орын алады.
Дүниежүзілік банктің сарапшылары білімге ... ... ... қарастырады:
білім мен оқу (білім және кәсіби дайындығы бар, білімді жасау, қалыптастыру
және қолдану қабілеті бар халықтың бар ... ... ... ... ... ... мен
таратуды орындайтын радиодан бастап Интернетке ... ... ... ... ... және ... режим (білімнің оңай қозғалуын
және ақпараттық-коммуникацялық технология мен ... ... ... ... ортаның бар болуы);
инновациялық жүйе (білімді ... мен оның ... ... ... ... ... институттар, университеттер және жеке фирмалар
мен ұйымдардыңбар болуы).
Білім әрқашан да шарушылық ... мен ... ... және қозғаушы күші болып келеді. Бірақ-та бүгінгі таңда кім
тез және тиімді ... соны ... ... ... ... Осылардың өзі мемлекеттің дамуын негіздейді. ЭЫДҰ мемлекеттерінің
экономикасы білім мен ақпараттық технологияға маңызды деңгейде ... ... және оған ... салу ... ... ... ... пен өсудің нәтижесінде еңбектің ... ... жаңа ... ... (new growth theory) ... ... бойынша, білімді және ... ... ... мен ... ... ... ... қарастырады. Бұнда
ретттеу мен өңдеуді, жоғарғы және ... оқу ... ... ұйымды
басқару құрылымын инвестициялауды басым айтады.
Экономиканың біліммен айналысуы білімді және ... ... ... ... ал ... ... адам ... шоғырланады. ЭЫДҰ елдерінде орта білімі бар жұмыссыздықтың орташа
деңгейі 10,5% -ға тең ... ал ... ... бар ... ... ... өлшенуі кешенді қатынастардың бірі БҰҰ-
ның сарапшылары өңдеді. Ол - «Дамуға арналған білім» деп ... («2004 ... for ... – K4D»). Олар 76 көсеткішті
мемлекет аралық салыстырма үшін ұсынды.
Әлемдік тәжірибенің сенімді көрсетуі ... ... ... ... ғылыми секторын дамыту керек. ... ... ... және ... ... зеттеулердің бөлігі қысқартылғаны
анықталды да, ғылым іргетасына қаржыландыруын өсіргені көрінеді. ... ... ... мен ... негізгі артықшылықтары
фармацевтика, электроника, программалық қамсыздандыру және ... ... ... ... ... және ... ... жақында ғана
стратегиялық болып саналған – авиация, энергетика, ... күш, ... ... ... ... орын берді, және ҒЗҰКШ
бағыттары дәстүрлі салаға айналды. Ең жаңа ... ... ... ... ... ғ. ... онжылдығында ЭЫДҰ елдерінде өнімді шығару мен экпорттаудың
жоғары технологиясы екі есе ұлғайды, 20-25%-ға ... ... ... ... ... одан да тез ... Басқа есептеулер бойынша, осы
елдерде ЖІӨ 50%-дан астамы білімге негізделген ... ... ... дәстүрлі қарастырылуы бойынша, білімнің алғашқы жаңа
жасалып ... ... мен ... ... арқылы
жүзеге асады. Бұл білім - жеке және саудалық нәтижелерден өзге. Білімге
негізделген ... ... мен ... арасын жақындата түсті.
Дүниежүзілік банктің «Білімге негізделген экономика: ... ... ... мен ... ... білімге
негізделген экономиканың өсуі орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... үлкен артықшылықтар береді
. [7]
ЮНЕСКО бас директоры Коичиро ... ... ... ... және ... (knowledge) сөздерінің сапалы түрде
айырмашылығын сипаттайды. Оның ... ... ... мен ... жолы
оқыту модельдері, мәдениетті айтылымдар және қоғамдық қатынастардың өсуі ,
сонымен қоса ... ... ... ... мен әлемді сақтауды
қамтамасыз етеді. Білім қоғамдық ... ... ... - деп ... ... білім әлеуетінің мәні және оған әсер етуші факторлар
Халықтың және жұмыс күшінің білім әлеуеті ғылыми-техникалық ... ... емес ... ... ... Бұл ... негізгі бөлігі екі туыстас сала – білім жіне ғылыми зерттеу шеңберінде
жүзеге асады. Соңғысы материалды емес ... ... ... ... емес ... және ... саласындағы еңбек төлемдері мен
олардың материалды жабдықталуына шығындармен емес, басқа ...... бұл ... ... ... жеке қызмет процесінде
жасалады.
Білім әлеуеті – жұмыс күші мен жинақталған ... ... және ... ... және ... қор, яғни жинақ бола ... ... ... өзі ... ... ... ... «оның өнері,
ұрпақтан ұрпаққа берілетін» қорлануды да қамтиды,-деп ... ... ... ширегінде әлемде білім төңкерісі орын алды. Ал ... ... ... бірі ... ... ... ... елдің
әлеуметтік-экономикалық дамуның шешуші факторы ретінде қарастырылады.
Төңкерістің бірінші көрінісі – білімнің демократиялануы, оған ... қол ... ... ... ... қол ... ... оның
жалпылығына қарай өсуі туралы жариялай отырып дамыған елдер ары ... ... ХХ ғ. ... аяғы ... басында үзіліссіз білім алу
идеясы қалыптасады. Бұл ... мәні ... ... байланысты кәсіби
икемділікті көтеруге емес, білімнің берер ... – адам үшін ... ... ... ... Білім әлеуетіне әсер етуші
факторлар:
өндірістік құндылық. Ол қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... байланысты өседі;
қандай да бір нақты білімнің құнсыздануы, ол шегеру ... ... ... айта кету керек, ол бұл жаңа ғылыми ... ... орта ... көтеру есебінен пайдаланылатын білім ... ... ... табылады;
жұмыскердің физикалық қартаюы, ауыру, өлімі және жұмыс күші құрамынан шығып
қалу формасындағы жұмыс күшінің физикалық ... ... ... ... экономикасына” жатады. Ал бұл термиді
“білім беру экономикасымен” ажыратып қарасайық.
Білім беру – қоғамның ... ... ... ... өндіруші, жинақталған әлеуметтік тәжірибені, адамгершілік,
мораль қағидаларын жалғастырушы, индивидтердің әлеуметтендіруін қамтамасыз
етуші институт ... ... ... ... беру индивидтердің,
қоғамның интеллектуалды және ... ... ... ... білім беру индивидтің дене және психологиялық
жағдайына әсер етеді; адам капиталының моральдық тозуының орнын толтылады,
адам ... ... ... ... алады (жұмыссыздар,
зейнеткерлер), ұлттық қауіпсіздікті және қоғамда демократияныі сақталуын,
оның күшеюін ... ... оның ... ... кең ... ... Осы тұрғыда біз
білім берудің атқаратын қызметтерінің жиынтығы оның индивидке және қоғамға
нақты әсер ету ... ... ... ... ... жасаймыз.
Ал білім экономикасы, яғни білімге негізделген экономика ... ... мәні ... ... мен ... ... да бір
даму деңгейі, мемлекеттің бәсекеқабілеттілігінің дамуын қамтамасыз ететін
білім мен ақпараттың жасалуы мен ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілігі жоғары болып келетін,
мемлекет деңгейінде жүзеге ... ... сала ... ... ... жаңа ... ... және олырды қаржыландыру –бәрі
білімге ... ... ... болады. Ал білім беру
экономикасы осы білім экономикасының ... ... ... десе ... Жалпы
білімнің дамуы және білім беруден басталады. Яғни ... ... ... ... ... ... дамытады.
Сондай-ақ олардың ақпарат жасау мен инновация, ... ... ... ... ... ... және оны ... пайдалану орын
алады.
Дүниежүзілік банк БҰҰ-ң дамыту бағдарламалары мәліметтері ... ... ... жинақталған материалдар игілік және ... ... ... тек 16%-н ғана ... ... ... -20%, адам
капиталы, яғни адамға жинақталған салым - 64% .[8]
Білім потенциалды барлығына ... ... ... тек жеке ... ... шығу ... тек тәуелсіз бір нәрсені білуге тек жеке ... ... ... Т. ... ... ... ... білім мен
ақпарат әсерлерінің айырмашылығы төменде көрсетелген. [9]
Білімнің ролі туралы:
білім, оқып-үйрену және ... ... ... білімнің өсуіне,
оларды берілуімен таралуына қоғамның дамуы тәуелді;
білім – басты ресурс және ғылыми сыйымды өнімдер мен ... ... ... бәсеке күшеюде;
тікелей материалды құндылықтармен байланыссыз интеллектуалды капитал
құнының тұтақты өсуі байқалады. Сөз адам және ... ... ... отыр – бұл ... ... ... көрсетілімдері мен
әдістерінің болуы, фирманы ұйымдастыру жүйесі және т.б.;
өндіріс – бастысы олардың өндірісі емес жаңа ... мен ... ... ... табылатын интеллектуалды мәселеге бет бұрды;
нақты коллективтің күрделі инженерлік және ғылыми міндеттерді шеше білуінің
өсуі;
мемлекет пен жеке фирмалардың ... ... ... ... үлесінің
өсуі, сондай-ақ жоғары ғылыми фирмалардың капитализациясының тұрақты ... бәрі ... ... адам капиталына негізделген экономикаға
куә болады. “Фабрика трубаларының”, олардың жапай өндірісінің экономикасы
келмеске кеткен.
Ақпараттың және ... ... ... ... құбылыстарды
тудырды:
жаңа техникалық мүмкіндіктер жылдам байланыс мәселесін шешті, ол электронды
және қор биржаларындағы алып-сатар ойындарын ... ... ... ... биржасында компьютері бар кез-келген адам
ойнай алады, яғни адамдар саны және алып-сату құралдары өсті.
электронды есептеу жүйесі ... ... өз ... ... ... ... ... жаңа көздері туындады, соның ішінде көпшілік ақпарат құралдары
ақпаратты беруде айтарлықтай үлес алады;
бәсекелік күресте ... ... ... ... ... ... және көбіне жасанды сипатта болады. Көп тауарларда бастысы нақты
тұтыну сапасы емес, нақты қасиеттерімен ... ... ... ... қалыптасуы – бренд болып отыр;
көрсетілген фактілерге сәйкес өндіруші ... ... да, ... ... және ... ... қызметіне де әсер етеді;
ақпаратты тарадудың болмаған техникалық мүмкіндіктерінің салдарынан әлемде
тұрақсыдық өсуде. Дүниежүзінде көшкін тәрізді ... ... ... Оңтүстік – Шығыс азия елдеріндегі қаржы дағдарысы;
Жоғарыда келтірілген білім мен ақпарат әсерлерінің әр түрлілігі туралы
мәліметтер қоғамды ... мен ... ... қалыптастырудың
түрлі салдарына куә болады:
адам ғылым дамуы нәтижесінде өзін ... ... ... ... Рыноктың ғаламдануы адамды халықаралық валюта курстарының
ауытқуына тәуелділікке алып ... ... ... оның ... ... және талантына байланысты
емес, ұлттық ақша бірлігінің көтерілуі мен ... ... ... адам тану ... мен ... ... алып ... еңбегінің адамдарын алға шығарды. Ақпараттық ... ... ... мәдениеттің және мәжбүрлеуші жаңа қажеттіліктер ... ... ... жаңа технологияларды жапай енгізу
қайшылыққа толы. Мысалы, білімнің ... ... тек ... мектептерді,
соның ішінде ауылдық мектептерді компьютерлендіру есебінен шешуге болмайды;
баларға физика, математиканың қажеті жоқтығы ... тек шет тілі ... ... ... білу қажет деп санауға болмайды.
Көрсетілген мәліметтерге байланысты көбісі жаңа адамгершілік климатын
қалыптастыру қажет деп санайды. Болмаса ... ... ... ... ... мен экономикалық құралдар арқылы жүзеге аса ... тағы ... ... консолидациясы қажет.
2. БІЛІМ ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ РЫНОКТЫҚ БӨЛІГІ, ОНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
АСПЕКТІЛЕРІ
2.1 Инновация және бәсекеге ...... ... ... ... ұғымының әртүрлі анықтамалары бар. Мысалы,
америка авторларының пікірінше ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тауарлар және ... ... ... ... тауар және қызмет түрлерін
өндіруі мен тұтынуына қабілеттілігі, ... қоса ... ... ... ... ... отырып, халықтың өмір ... ... ... Ресейдің бірқатар ғалымдарының пікірінше білім
деңгейі- ... ... ... ... жүйесіндегі
интерактивті байланыстар болмаған жағдайда өздігінен алғанда аса маңызды
болып табылатын сыртқы сауданың оң балансы да, оң ... ... да, ... ... өсуі де ... қабілеттіліктің абсолютті жеткілікті
критерийлері бола алмайды. Қаралып отырған проблеманың ... ... XX ... ... ... ... ресейлік зерттеушілерінің
назарының дәстүрлі тиімділік ... ... ... ойысуына әкелді. Ресейлік зерттеулер арасында РФ Сараптау
институты мен Сауда-өнеркәсіптік ... ... РФ ... ... ... ... сондай-ақ ғалымдардың бірқатар
монографиялық зерттеулері ерекше қызығушылық ... ... ... ... ... кезекте, азаматтардың
өмір сүру деңгейі мен сапасының көтерілуі, тұрақтылық, ... ... елде ... сақталу деңгейі және тағы басқалар болып табылады.
Соңғы есепте шығатыны – тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... соғұрлым, ресурстарды пайдалану тиімділігі және
халықтың өмір сүру деңгейі де ... ... ... ... қабілеттілігі едәуір көлемде
өндірістің негізгі үш факторы – ... ... ... ... ... ... ... Өндіріс пен техникалық прогрестің дамуымен
байланысты бәсекеге қабілеттілігі, бірінші кезекте, жоғары ... ... оның ... ... халықтың білім деңгейі сияқты факторлар
анықтай бастады. Сонымен ... ... ... ... өндіріс
факторларының болуы маңызды, бірақ табысты бәсеке жағдайына жеткіліксіз.
Оған, сонымен қатар, өнімге деген белгілі бір ... ... және ... саларында ішкі бәсекелестік, фирманың стратегиясы мен құрылымы және
ішкі салалық бәсеке ... ... ... ... өнеркәсіптің жаңалықтарды өндіріске
енгізу қабілеттілігі мен модернизациялануына тәуелді. Көріп ... ... мен ... ... ... әлемдік нарықтағы ең күшті
бәсекелестерімен күресте өздерінің артықшылықтарын ұлғайтып отырады. Олар
нақты ішкі ... ... ... ... мен жергілікті
талапшыл тұтынушылардың болуынан пайда алады.
Қазіргі әлемдік ауқымдағы бәсеке өсіп отырған ... ... рөлі ... бола ... Бәсекелестік күрестің негізі
білімді қалыптастыру мен меңгеруге қарай ығысқан сайын мемлекеттің өсе
түседі. ... ... ... ... ... ... және қолдау табады.
Ұйымдардың ұлттық құндылықтарындағы, мәдениетіндегі, ... және ... ... ...... бәрі табысты
бәсеке қабілеттілігіне жетуге өз ... ... Әр ... бәсекеге
қабілеттілік құрылымда күшті айырмашылықтар болады, ... ... ... ... ... ең болмағанда көпшілігінде бісекеге
бәсекеге қабілетті бола аламайды. [10]
Елдің ... ... ... ... ... пікірінше
«Бәсекеге қабілеттілік тұжырымдамасы тек ресурстарды ... ғана ... ... өмір сүру ... ... ... өнімділігіне тікелей байланысты. Адам ресурстарын пайдаланудағы
өнімділік олардың ... ... ал ... ... анықтайтын табыс».
Портердің көзқарасынша, егер ел ... ... ие ... онда ... ... ... барлық түрде алады, яғни ... ... ... мен салалардың халықаралық тұжырымдамасындағы
сұрақтың анықтаушысы ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі алты
детерминантпен анықталады:
d1 – ... ... ... аймақта қажетті (еңбек, интеллектуалды,
өндірістік, қаржылық) өндіріс факторларының бар болуы;
d2 – ... ... – бұл ... ... ... ... ... яғни, бәсекеге қабілетті өнім арқашанда ішкі нарықтағы сұраныстан
басталады;
d3 – ұқсас салалардың ... - ... ... қажетті бәсекеге
қабілетті, қолдаушы салардың аймақта болуы;
d4 – фирмалардың стратегиясы мен ... ... ... ... ... ... ... таңдауға көмектеседі;
d5 – үкіметтің ықпалы - өндііс процесіне ... ... ... ... ...... ... – жаңартпаларды күшейту үшін қолдану аумағын
алмастыру, жаңашылдықты қолданудың артуын қодау.
Сонымен, бәсекеге қабілетті экономика бірқатар ... ... ... 100). Оның шамамен 1/3 жалпы, яғни ... ... ... құрылмас еді, немесе жалпы кестеде ... 29-ы ... ... мен ... ... бойынша топтастырылған. (1-кесте)
Жалпы айрықша сипаттамалар АҚШ экономикасында – 64, Германияда – ...... ... ... алты ... ... қабілеттілік сипаттамасы ... | ... | ... ... | |
| ...... |
| ... | |
| ... | ...... |d1 анықтайтын |А11- факторлық қызметті жаңалауға көлемді|
|жағдайлар |бастапқы ... A12- ... ... |
| ... ... A13- ... ... |
| | ... A14- ... жұмысшылар, |
| | |А15- ... ... ... |
| ... |С13- ... ... ... C14-|
| |қасиеті ... ... ... |
| ... |d11- ... фағдайлар жасаудың |
| ... ... |
| ... |Е11- ... ... құлшынысы |
| ... | ...... |d2 ... |А22 – ... пен қанағаттандыруды |
|жағдайы |бастапқы ... ... үміт ... A23 –|
| ... ... ... ... мен ... | ... әсер ... |
| ... |D23 – ... ... ... |
| ... ... |
| ... |E21 – ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... |G21 – ішкі нарықтың үлкен көлемі ...... |d3 ... |A32 – ... ... ... ... | ... ... | |
| |d3 ... |C31 – ... ... ... C32 – |
| ... ... көптеген басқа салалармен |
| ... ... |
| ... |D31 – ... ... ... |
| ... |экономиканы қамтиды ... – |d4 ... |А41 – ... ... ... |
|фирмалардың ... ... A44 – ... ... ... ... ... A45 – «өндірістік – |
|ықпалдасуы | ... ой ... ... |
| | ... (сол ... |
| ... |D41 – ... ... ... |
| ... | ... – үкіметтің |d5 анықтайтын |А52 – білімге инвестициялар, A53 – ... ... ... ... A55- ... |
| ... |қорғау |
| ... |d52 – ... ... қолдау |
| ... | ...... |d6 шығу |A61 – ... ахуал (соғыс) ... ... | |
| ...... |
| ... | |
| ... | |
| |d6 ... |C61 – ... ... ... тиімді |
| ... ... ... ... |
| ... | |
| ... |D61 – ... зерттеудің, технологияның |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... –Алматы.-2007.
Экономика институты
Бірнеше детерминанттарынан білімге инвестиция, ғылымға инвестицияны
көруге болады. Бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін осы шараларды да ... Ал ... ... құқықтық бақылау, бәсекені қорғау мен
ғылыми зерттеудің, технологияның деңгейін көтеру функциялары орындалу ... ... ... ... бәсекелік артықшылықтар детерминанттары
Бұл факторлар компаниялардың пайда болатын және бәсекелесуді үйренетін
ұлттық ортаның ... ... ... Ромб суретінде көрсетілгендей әрбәр
шың және тұтастай – халықаралық масштабтағы бәсекеде жетістікке жетуде
маңызды ... ... ... мен ... ... күшіне қол
жетімділік саладағы бәсекелік артықшылығын қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ақпараттар
және олар өздерінің ресурстары мен қыөметкерлерінің біліктілігін қолданатын
бағыттар; компания иегерлері, менеджерлер және ... ... және өте ... компанияны салымдар жасау мен жаңартпаларды
енгізуге мәжбүрлейтін қысымның болуы.
Салада бәсекеге қабілеттіліктің болуы ол бір елге ... ... және ... бір ... бәсекелік артықшылығының көзі
болып саналатын омпанияның сол немесе басқа фирмалардың басқару тәжірибесі
мен ұйымдастыру моделі аумағыгдағы ... ... ... ... ... атты ... қалыптасқан
теориялық ұстанымға сәйкес жекелеген уақыт аралығындағы ... ... төрт ... ... ... ... ... ұлттық
экономиканының бәсекегег қабілеттілігінің ерекше төрт ... ... ... ... ... ... даму сатылары
Өндіріс факторлары негізіндегі бәсеке
Іс жүзінде барлық ұлттық салалар әлемдік нарықта ойдағыдай әрекет
етуде, бәсеке ... ... ... ... ... ... жетуде: табиғи ресурстар, ауыл шаруашылығы
мәдениетіндегі өнімді өсіруге қолайлы жағдай, ... ... ... жұмыс
күші. Осындай экономикада ел ішіндегі фирмалар арасындағы бісеке ... қол ... ... талап ететін салаларда өнімнің бағасын
төмендету негізінде айрықша жүреді. Өндіріс ... ... ішкі ... бағдарланған салалар ауқымы импорттық ... ... ... құру ... ... ... ... өндіретін отандық салалардың бәсекеге қабілеттілік
деңгейге әлемдік нарыққа шығу үшін жеткілікті дәрежеде емес, ал ... ... ... ... ... мүмкін.
Инвестиция негізінде бәсекенің дамуы
Экономиканың бәсекелік артықшылығы ұлттық фирмалардың агрессивті
инвестициялауға ... мен ... ... ... әлемдік нарықтан сатып алуға болатсын соңғы, тиімді жабдықтар
мен үздік ... ... ... ... өсімі алдыңғы
қатарлы жаңа факторлардың ... ... ... жаңа ... ... байытылған материалдар және т.б.). Құрылуы мен қазіргі
заманғы инфрақұрылымның дамуына алып келеді. Осы сатыда жетудің ... ... ... ... ... ... жеңіл
қабылдауы болып табылады, сондай-ақ, аутсайдерлер санының ... ... ішкі ... ... негізінде бәсеке қабілеттлігін арттыру жоғары капитал
сыйымдылық, көлемді ... ... ... ... ... өнім
сияқты әлбеттегі мінездемесіне сәйкес белгілі класстардағы салаларда ғана
мүмкін.
Мемлекет бұл саладағы факторларды құру мен оны көтеруді ... ... рол ... алайда фирманың осы саладағы белсенділігі де
артта түсу қажет.
Жаңартпа енгізу негізінде бәсекені дамыту
Факторлық шығын есебінен ... ... ... ... ету ... ... бола түсуде. Енді факторлардың ... ... ... ... жаңа ... енгізуді ынталандыра
отырып, бәсекеге қабілеттіліктің өсуіне алып келеді. Университеттер, ғылыми
мекемелер мен инфрақұрылымдық ... ... ... ... жүруде. Нақты салалардың қажеттілігін бағдарлану ... ... ... факторларында жаңа механизмдердің қалыптасуы мен соңғы
үлгіде жарақтандырулар пайда болды.
Фирмалар ғаламдық стратегиялар жасауда , ... ... мен ... ... ... ... Өндірісті щетелге шығаруға мүмкіндіктер
туындайды.
Дамыған елдер арасында ... ... ... сатысына 19
ғасырдың 1 жартысында жетті, АҚШ, Германия және Швеция 19-20 жүз ... он ... ... ... ... мен ... бұл ... иек 20
жүз жылдықтың 70 жылдары жетті.
Байлық негізіндегі бәсеке
Байлық ... ... ... ... ... ... есепте өндірістің құлдыоауына алып келеді. Экономиканың
күшпен жылжуы ол молшлыққа жеткен болып табылады. ... ... ... ... ... проблемасы негізінді құрылып , жаулап алынған
ұстанымдар мен артықшылықтардың қабілеттіліктерін жоғалта бастауында болып
тұр.
Осы ... ... ... бәскелер өздерінің позицмясын жоғалта
бастайды. Бұл басты бейнеде өздернің бұрынғы ұстанымын күшейтуге емес ,
сақтап қалуға ... ... бөлу ... ... ... ... ... болады.
Экономика аясы бәсеке артықшылықтарын жоғалту есбінен алғашында базисті
салалар мен ... өнім ... , ... буып-түйю бұйымдарын шығару
саласында және ... ... ... ... Сол ... ... сатысында қатысты жаңартпа ... ... ... ... жасау кезінде, байлық сатысы, ... ... ... ... ... ... тура ... салалр аясы тарыла
түседі.
Қазақстанның бәсекеге ... ... ... мен шешу
жолдары
Президенттің наурыздағы Жолдауында қойылған Қазақстанның ... ... мен әлем ... ... ... қабілетті
елу елдің қатарына кіру ... ... ... ... ... мәселелердің шешілуін талап етеді. Аталған тапсырма қалыптасқан
шаруашылық ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық базистің жиынтық ерекшеліктерін
ескеретін Қазақстанның ұлттық даму ... ... ... ... ... ... ... экономикасын бәсекеге қабілетті елдер
қатарына кірудегі бағыты мен жолы ... даму ... ... ... ... ... ... жасалуы керек. [11]
Өзіміз көріп отырғандай, факторлық жағдай, үкімет ықпалы және ... ... ... ... ... білімге және
ғылымға деген байланысын және ... үшін ... ... ... ... ... ... баяндамасында «Білімге негізделген экономиканы
құру: ЕО түсуші мемлекеттерге шақыру мен ... ... ... ... ... нарықтық кезеңге
өтуде дамушы мемлекеттерге дамуға мүмкіншілік ... ... ... жүзеге асыру үшін жеке корпорацияларды, кіші және ... ... ... зерттеушілерді, қоғамдық
ұйымдарды, ақпараттық құрал-жабдықтарды біріктіретін көпсатылы жалпы ... құру ... ... стратегияны бәсекегеқабілетті және
құбылмалы ортаның шарттарын ұстанатын жаһандық экономиканада жүзеге ... ... ... ... көп ... тәжірибесінен білім
экономикасының шақыруларының сипаттамаларын қорытындылауға болады. Жеке
кәсіпкерліктің белсенділігі үшін анық және ... ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Мемлекет пен жеке сектордың ... ... ... ... қажет. Үкіметтің негізгі міндеті бірізді
макроэкономикалық және ... ... ... ... ... мен ... ... ортаның шарттарын қалыптастыру,
инфрақұрылым мен адам капиталын дамыта отыра, экономикалық өсуді тежейтін
негізгі құрылымдық ... жеке ... ... жеңу. Өтпелі
экономикалы мемлекеттерге инновациялық экономиканың нысанын және ... құра ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін Дүниежүзілік экономикалық форумның
2008 жылы бағалауына анықтама
2008 жылғы 8 ... ... ... ... ... индексі бойынша жыл сайынғы есеп ... ... ... ... ... Қазақстан 66 орынға ие болды.
«Институттар» факторының «Экономикалық саясатты орталықтандыру»,
«Бизнестің ... ... ... ... ... даму ... ... «Телефондық инфрақұрылымның
сапасы», «Тауар нарығының тиімділігі» факторының «Міндетті стандарттардың
болуы», ... ... ... «Халықаралық нарықтың кеңдігі» сияқты
индекстерін ... ... ... ... ... әдістемесінің соңғы есеп беруінде өзгерістер енгізілмеген. Сонымен
қатар, бағалаушы мемлекеттердің саны көбейді - Бруней, Кот-д'Ивуар, ... ... үш ... ... ... талаптар, тиімділік факторлары
және инновациялық ... ... ... көптеген ауыспалылардан
қаланатын бірқатар факторлардан тұрады.
Мемлекеттің даму кезеңіне байланысты барлық мемлекеттерді үш ... ... ... 1-ші және 2-ші ... ... ... тиіс, рейтингтің құрылу кезінде ақпараттың негізгі қайнар
көзі (Executive Opinion Survey) компания басшыларымен саулдама ... ... ... ... ... жалпы қолданылатын деректің 70%
пайызын құрайды және үлкен дәрежеде субьективті сипатта болады. (Hard data)
статистикалақ деректері тек 30% ... ... жж. БӘФ- ғы ЖБИ ... ... ... ... ... қарай отыра, Қазақстан ЖБИ нәтижелері бойынша Ресей,
Бразилия, Коста-Рикадан қалып қойған, бірақ басқа да Украина, Молдова,
Румыния сияқты елдерге қарағанда әлдеқайда алдыдамыз.
Инновация – ... ... ... ... ... инновациялық идеяларымен дүние жүзін жаулап,
байып ... Ал, ... ... не? ... күні ... ... ... кеңейе бастаған “инновация” термині ауызекі тілде ғана
емес, қоғамдық қарым-қатынаста кеңінен қанат жайып келеді. Енді осы ... ... ... ... ағылшын тілінен аударғанда
“жаңалық енгізу, жаңашылдық” ... ... ... Жаңа ... ... ... ... игеру, анығырақ айтқанда, жаңалықты
инвестициялау деген мағына береді. Басты мәні – бұрын ... ... ... ... жаңа ... ... түсініктеменің
жиынтығы дегенге саяды.
Өмірдің өзі дәлелдеп отырғанындай, дамып келе жатқан немесе өтпелі
нарықтық жағдайдағы елдердің экономикалық ... – бұл жай ғана ішкі ... жан ... ... өсу ... ... бұл ... өсуі болып
табылады. Сондай-ақ, ішкі жалпы өнімнің сапалық тұрғыдан да өсуі ... ... ... ... ... ... аппараттар, озық
технологиялар, өндірістің жоғары ғылыми-техникалық деңгейі, экономиканың
шикізат өндіруге ғана емес, ғылыми ... ... ... ...
әлемдік рыноктың құбылмалы конъюнктурасына тәуелді болмауға, бәсекеге төтеп
беруге мүмкіндік береді.
Қазіргі таңда әлемдік ... ... алар орны ... ... ... ... ... қабілетті өнім алу
мүмкін еместігін дамыған елдер ертерек түсініп, бар ... осы ... ... Осыған байланысты нарықтық экономика кезеңіндегі
бәсекелестікте инновация өнімнің ... ... ... ... ... өнім ... имиджін қалыптастыру және жаңа ... аса ... әрі ... ... ... үшін ... ... өнімдерді өндіруге негізделген жаңа
ақпараттық технологияларды игеру, ... ... және ... ... ... ... стратегиялық міндеттердің бірі. Соған
сәйкес 2003 ... 17 ... ... ... ... ... 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы қабылданды.
Бағдарламаның ...... ... қол үзуге ықпал ететін экономика
салаларын әртараптандыру жолымен өндірістің тұрақты дамуына қол ... ... іске асуы 3 ... ... 1-кезең – (2003-2005
жылдар): даму институтын, инновациялық орталықтар, ... ... ... – (2006-2010 жылдар) ғылыми-инновациялық инфрақұрылым құрып,
өнеркәсіпті жаңғырту, ... ... ... 3-кезең –
(2011-2015 жылдар) енгізілген ғылыми-техникалық қуаттарды игеру, шикізатты
өз елімізде өңдеу, кез ... ... ... өнімдер мен бұйымдарды
жасауды іске асыру. [12]
Бүгінде біз осы стратегияның екінші кезеңінің бел ... ... ... ... ... Елде даму ... мен ... технопарктер құрылды. Екінші кезеңнің де алғашқы ... ... ... ... ... ... даму ... АҚ пен “Самұрық”
мемлекеттік активтерді басқару жөніндегі қазақстандық холдингі” АҚ құрылды.
Бұл холдингтердің құрамына экономиканың түрлі бағытында ... ... ... ... ие ... кірген. Енді осы холдингтер
еліміздегі шағын және орта ... кең өріс ... ... ... ... ... ... маркетингтік
зерттеулер, кадрларды даярлау және менеджерлердің жаңа буынын қалыптастыру,
инновациялық ... ... ... ... алып ... ... маңызды қадам жасауына әлемдегі экономикалық даму
қарқыны да негіз болып отыр. Бір кіндіктен тараған ... ... ... біте ... ... ... саудасы да сапырылысып
кететінін қазіргі жаһандану үрдісінің алғашқы ... ... ... Осы ... ... валюта қоры, Бүкіләлемдік банк, трансұлттық
корпорациялар сияқты институттардың да ... ... ... экономикада
билік жүргізіп келуі Қазақстан сияқты дамушы елдерге ... ... ... түрткі болуда. Өйткені, әлемдегі шеткері жатқан
дамушы елдер ... ... ... атқарып, ал аталмыш
институттардың құрылуына негіз ... ... ... ... ... ... ... сату үрдісі болашақта шикізатпен күн көретін
мемлекеттердің әлемдік тауар ... ... ... қалу ... ... тәжірибе көрсеткендей, шикізат қорына бай кейбір ... ... ... ... ... ие болды да өнеркәсіптің жаңа ... аса ... ... ... ... ... мемлекеттер
саналатын Латын Америкасындағы Мексика және ... ... ... ... Сингапур мемлекеттері инновациялық бағдарламалары арқылы
сервистік-технологиялық экономиканы өркендетуге қол ... ... ... ... да ... Азия ... жасаған сапарларында осы
елдердің тәжірибелерін қабылдау ... үшін ... ... ... ... көмірсутегі шикізаты мен табиғи газдың біршама
бөлігінің өңделместен экспортқа шығарылуы еліміздің мұнай-химия ... ... әкеп ... ... ... ... қара ... шикі
күйінде әлемдік рынокқа шығарғаннан гөрі, оны ... ... өнім ... ... ... дәлелдеп отыр. Міне, осы мақсатта 2004 жылдан
бастап мұнай-химия саласында іске қосылған жаңа нысандар бес ... ... ... ... босатылып келеді. Мұның өзі Үкімет тарапынан
үлкен қолдау екені ... ... ... ... үшін, ең алдымен, Үкіметте отандық
кәсіпкерлер мен өнертапқыштарға деген сенім мен демеу болу керек. ... осы ... ... қаржыны қатаң қадағалау қажет. Әрбір жобаға
әрдайым шетелдік емес, қазақ ... ... ғана ... ... ... түсінікті. Өйткені, біздің отандық еңбек күшінің әлеуеті
ескерілмей келе ... ... да бір ... ... ... ... бен ... жарылқағанда ғана ... ... ... ... ... ... ... және инновациялық қызмет саласындағы
мемлекеттің саяси бағыттары белгіленді. Осынау саясатты жүзеге асыруда
келешекте құрылған мемлекеттік холдингтер ... ... ... тартуға, индустриялық, кластерлік жобаларды жүзеге асыруға,
кадрларды даярлауға мән бере ... ... ... ... ... қойып, өзіміз өзге елдерге ... ... ... ғана ... ... елге ... ... әлеуетіміз
де еселей түспек
Бұл мемлекеттің экономикалық басымдылығы формуласының нәтижесі, негізгі
білімнің, ... мен ... ... ... ... ... ... адамдардың инновациялық қызметі мен жоғары
шығармашылық белсенділігі қамтамасыз етеді. Осы тұрғыдан ... ... ... – дамыған инновациялық жүйенің жоғары ... ... ... яғни ... ... ... ... жоғары
ел, ұлттық инновациялық менталитетті қалыптастырған мемлекет деген сөз.
Қазақстанның инновациялық ... ... жолы – бұл ... ... жол. ... ХХІ ... инновациялық
дамуындағы университеттің рөлі мен орнын анықтайтыны да, міне, осы фактор.
Жалпыға мәлім ... ... ... ... жаңа ... ... ... ең әуелі ұғым ретінде айқындап алуға тура ... ... ... осы ... ... инновациялық үрдіс,
инновациялық қызмет деген мәселелерге сипаттама бере кетудің еш артықтығы
жоқ.
Әлемдегі инновациялық үрдістердің бәрі де кез ... ... ... ... ... ... етумен бірге, ғылыми-
техникалық ілгерілеуін де едәуір жылдамдатады. Өйткені, мемлекет дамуының
негізі ... ... ... ... кез ... бәсекеге қабілетті
мемлекеттегі ғылым дамуының ... ... ... да ғылыми-
техникалық үдеріс бүкіл ... ... ... ... ... болуды талап етеді. Инновациялық үрдіс жаңа бір өнімнің алынуын
білдіреді де, ол идеяның пайда болуынан ... оның ... ... асырылуына дейінгі ұзақ жолды қамти отырып, әр түрлі ... ... ... ... ... өз ... алады.
Әрине, инновациялық әлеуетті дамыту мен сақтаудың қажетті, басты
талабы ғылым екені мәлім. Бұл ... ... ... ... ... элемент ғылыми өнімнің коммерциялануы болып табылады. Ғылыми қызмет
жаңа техникалық ... ... ... ... ... Трансферт – бұл ... ... ... ... мен ... өзге заңды немесе
жеке тұлғаға беріп, оның меншік құқығын тіркей ... ... ... беру ... ... пен жаңа ... ... университеттердің
жанында бірқатар құрылымдарды жасауға бағытталған инновациялық қызмет
барысында жүзеге асады. Бұл ... ... ... орталықтар, бизнес инкубаторлары, санаткерлік меншік шағын
инновациялық кәсіпорындар, өнімді ... мен ... ... ... консалтинг, маркетингтік зерттеу қызметтері
жатады. ... ... ... реттеушісі нормативтік құқықтық актілерді
жетілдіру, жаңа құқықтық құжаттарды қабылдау болып табылады.
2-кесте
ТМД елдерінің ... ... ... ... 2006-2007ж.*
| ... ... ... |
| |2006 |2007 |2006 |2007 |2006 |2007 ... ... |56 |61 |62 |58 |78 |73 ... | | | | | | ... критерилері |51 |66 |66 |68 |86 |90 ... |75 |80 |114 |116 |104 |115 ... |68 |71 |61 |65 |69 |77 ... сақтау және бастапқы |86 |94 |77 |60 |94 |74 ... беру | | | | | | ... ... |56 |58 |60 |48 |69 |66 ... және ... ... ... |57 |43 |45 |48 |53 ... ... |44 |63 |60 |84 |80 |101 ... ... ... | |15 | |33 | |65 ... ... тиімділігі | |80 | |109 | |85 ... ... |66 |77 |74 |72 |90 |93 ... ... | |56 | |9 | |26 ... ... |74 |84 |71 |77 |78 |75 ... жағдай жасау |72 |85 |77 |88 |76 |81 ... |70 |75 |59 |57 |73 |65 ... ... ... ... Форум мәліметтері бойынша
құрастырылған. 2006-2007ж.
Қазақстан басқа ТМД елдеріне қараған ... және де ... ... тез өскенін көруге болады.
Ұлттық инновциялық қабілет дегеніміз – бұл оның экономикалық өсуі мен
отандық тауарлар мен қызмет түрлерінің ... ... ... ... қамтамасыз ететін жаңа білім мен технологияларды тез жасап,
тарату мен пайдалану. Демек, инновациялық ... – бұл ... ... ... ... ... болса, инновацияның түпкілікті мақсаты болып табылатын білімді
экономикаға көшіру мен оны ... ... ... ... ... ... ... бірі осы мәселе. Себебі, ... ұлы ... пен ... ... ... асу ... дұрыс
жасалмаса, еткен еңбек, төккен тер далаға кетеді.
Әлемдік және ... ... ... ... трансферт пен
санаткерлік меншікті коммерцияландырудың тиімді ... ... ... ... ... ... ғалымдардың,
өнертапқыштардың, жаңашылдардың, инженерлердің, ... жаңа ... ... ... ... ... Технопарктердің құрылтайшылары көбінде университеттер, ғылыми
орталықтар, ғылыми-зерттеу институттары, өндірістік кәсіпорындар, іскер
топтар ... ... ... және орта ... ... болып келеді.
Технологиялық жағынан дамыған елдерде ғылыми ... ... ... рөл ... Өйткені, олардың басты қызметі
мамандарды дайындауға ғана емес, негізін қолданбалы зерттеулерді ... ... ... ... ... ... әлемдік
тәжірибесіне қарасақ, бұл мемлекеттердің қол жеткізген табыстары ғылым мен
техника жетістіктерінде жатқанын ... АҚШ пен ... ... ... 11-12%-ын ғылымның дамуына бөледі. Ал Франция мен ... ... ... ... ... АҚШ, ... Жапония мен
Ұлыбританияның алдыңғы қатарлы жоғары оқу орындары әлемдегі аса ірі ғылыми
орталықтар болып ... ... атап ... ... мектеп, университеттер қазіргі заманда
тек білім беру мен ғылыми қызметті, қолданбалы зерттеулерді жүргізіп қана
қоймай, ... ... жаңа ... мен
технологиялардың үлгілерін жасауды оларды ... ... мен ... ... нәтижелерін коммерцияландыруды,
дайын өнімнің тұтынушыға берілуін (технологиялық трансферт) қамтамасыз ету
керек. Университеттің инновациялық ... ... ... ... пайда болуына қолайлы жағдай ... ... ... ... алу; ... қолданбалы зерттеулер,
тәжірибелік-конструкторлық әзірлемелерді, жаңа техника мен технологиялардың
макеттік және тәжірибелік үлгілерін жасау; үшіншіден, инновациялық өнімді
өндіру, ... ... ... зерттеулерді жүргізу, дайын өнімді
нарық талабына сәйкестендіру.
Қазіргі ... ... ... ... оқу-ғылыми
инновациялық кешенге (ОҒИК) айналуы тиіс.
Қазақстан халқына Жолдауында Елбасымыз білім беру саласындағы негізгі
міндетіміз – осы заманғы білім беру мен ... ... ... ... ... қалыптастыру, жаңа технологияларды, идеялар мен
көзқарастарды пайдалану, инновациялық экономиканы дамыту екендігін ... ... бұл ... жету үшін Қазақстанның жоғары оқу
орындарында физика, химия, химиялық технологиялар, экономика салаларындағы
жоғары ... ... ... ... ... ... ... отыр,
кадрлардың математикалық дайындық ... ... ... ... және қарқынды өсуге мүмкіндік береді. Біздің ойымызша, барлық ... ... ... ... ... кафедраларда оқыту
деңгейі мен құрылымын жаңғырту бүгінгі басты міндет болуға тиіс.
Ал инновациялық ... ... ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету екендігі белгілі.
Сонымен, инновациялық университет ұлттық инновациялық жүйенің ... ... ... ... ... тиімділігі мен деңгейін
көтеретін, сондай-ақ технологиялардың ... мен ... ... ететін; инфрақұрылымды қалыптастыратын,
сондай-ақ инновациялық қызметті белсенді ... ... ... ... ... ... ... қажет ететін өнім өндірісін
жолға қоюға септігін тигізетін механизмдерді жасақтауға ... ... ... ... ... ... ... ішінде “тоңазып
тұратын” білім беруден “инновациялық” білім беруге көшуді қамтамасыз ете
алатын инновациялық ... беру ... ... ... Бұл ... ... беру, тәрбие беру, ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... беру мен ... беру ... ... студенттердің шығармашылық қабілеттерін дамытуға, ... ... бай, ... жоғары, мәдениетті азаматтары етіп
тәрбиелеуге байланысты проблемаларды ... тиіс ... сөз. ... ... ... ... ... буын мамандарын дайындауды қамтамасыз етуге міндетті.
Қысқасы, білім экономикасы жағдайында инновациялық университеттердің
ғылыми-техникалық және білім беру ... ... ... ... ... ... елдің қуаттылығы мен ... ... ... ... ... басты міндеті
де осы.
Қазақстанда инновациялық ... ... ... асуы –
шығармашылық белсенділік пен ұлттық инновациялық менталитеттің қалыптасуын
қамтамасыз етеді деп ... ... ... ... Осы арада инновациялық
университет деген не ... ... ... туады. Инновациялық университет
дегеніміз, бұл негізінен барлық салаларда жаңашылдығымен, оның жалпы ... ... ... ... ... ... дамуына, сондай-ақ
аймақтың әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... ететін, шапшаң әрі жүйелі дамып отырған
білім ... ... ... – бұл экономикаға, әлеуметтік салаға,
ғылымға, халықаралық ... ... ... ... терең интеграцияланған
институт. Бұл ... ... ... ... айрықша
ерекшелігі, оның бір тұтас оқу-ғылыми-инновациялық ... ... ... ... ... ... (ҒБӨК) болуында деуге болады.
Сондықтан әуелгі кезекте инновациялық университеттің ғылыми білім ... ... ... ... ... ... ... және “сыртқы”
құрылымының құрамдас бөлімдерін, жоғары оқу орны мен оның ... мен ... ... ... ... ... жобаларды
орындауының және еншілес серіктестерінің ... ... ... осы заманғы механизмдерін жасау қажет.
Инновациялық университеттің “ішкі” инновациялық ... ... ... ... даму ... мен ... ... жүзеге асыру; инновациялық білім беру технологияларын тұжырымдау және
енгізу; құрылымдық ... бар ... ... ... ... ... соның ішінде оның қызметінің сапасын арттыру
саласындағы инновациялық өзгерістерді ... ... ... ... беру сегментін қалыптастыру; ғылыми-техникалық және
технологиялық саладағы инновациялық сегментті жетілдіру; ғылыми-техникалық
және ... беру ... ... инновациялық айналымның жүзеге асуын
қамтамасыз ету; ... ... көп ... ... ... ... ... инновациялық, қаржы және ақпараттық ... бір ізді ету, т.б. Ал ... ... ... қызметіне мыналарды жатқызуға болады: ұлттық, ... ... ... жүйелердің, сондай-ақ кәсіпорындардың инновациялық
жүйелерінің дамуына ... ... ... ... ... мектептің,
кәсіпорындардың инновациялық қабілетінің тиімділігін зерттеуге, елдегі,
аймақтағы, саладағы инновациялық қызметті қолдайтын инфрақұрылымды ... ... ... ... ... ... үшін ... кәсіби қайта даярлықтан өткізу мен біліктілігін арттыруды
қамтамасыз ету; ғылым, ... ... ... ... ... ... ... материалдарды, жүйелерді, технологиялардың
коммерциялануын және ... ... ... ... ... ... мен әлеуметтік саласына жедел
трансфертін қамтамасыз ететін тетіктерді жасауға қатысу.
Университеттің аталған проблемаларды шешуі оның ... рөлі ... ... сондай-ақ елдің, аймақтың және саланың инновациялық
қызметін дамытудағы белсенділігін арттырады.
Белгілі бір университетті инновациялық ... ... ... ма ... оның ... дәрежесі қандай деген сұрақтарға жауап
беру үшін сапалық және сандық критерийлер тобын дайындау ... ... өз ... ... ... түрлерге бөлуге болады:
университетішілік инновациялық қызметті ... ... ... ... ... ... сол ... аймақтың экономикасын, әлеуметтік, ... беру ... ... мәдениетін дамытуға бағытталған инновациялық қызметін
сипаттайтын ... ... ... бағалау);
университет дамуының шапшаңдылығын, оның инновациялық ... ... ... ... ... технологиялық,
ғылыми, білім беру, мәдени салалары дамуының шапшаңдылығын ... ... ... ... сипаттайтын критерийлер.
Қай елде болмасын, дамуға қажетті активтердің бірі ... ... ... ... және шығармашылық әлеуеті мықты, білімі жоғары халық
– Қазақстанның қол жеткізген басты табыстарының бірі, бұл ... ... ... елу ... ... ... ... ететін
алғы шарт.
“Инновацияны” қазақша түсінікті етіп айтатын болсақ, ол – ... ... жаңа ... жаңа ... жаңа ... жаңа ... жаңа өндіргіш күш, жаңа
өндірістік қатынас, жаңа техника деген сөз. ... ... ... ... ... жаны құштар халық. Халқымыздың бойындағы
осындай асыл қасиет – біздің инновациялық дамуды ұйымдастыруымыз бен ... ... ... ... Біз ... ... ... басшылары мен қызметкерлері елдегі, атап ... өз ... ... даму стратегиясын ғылыми да жүйелі жолға қоя
білсек, оның жүзеге асуына қолайлы ... ... ... ... ... ... құруға және оған әсер ететің егізгі
факторлардың деңгейің көруге болады. Яғни ... ... ... мен
зерттеулер мен әзірлемелердің көрсеткіштерін анықтауға мүмкіндік береді.
4-сурет
Ғылымның жағдайы мен дамуының негізгі көрсеткіштері*
*Дерек көзі: www.kaz.stat.kz/bilim zhane gylym statistika
Демек, осы ... ... ... ... университеттің құрылуына
әсер ететін факторлардың ... ... ... ... ... университеттің құрылымында бір тұтас оқу-ғылыми-инновациялық
кешені (ОҒИК) немесе ғылыми білім беру-өндірістік кешені (ҒБӨК) болуында
деуге ... ... ... осындай шараларды қолдануда білі
әлеуетіміз бар.
2.2 Білім экономикасының рыногының экономикалық аспектілері
Білім ... ... ... ... оның ... ... және ... жинау кезеңінде. Мәселенің өзі кең ауқымды көлемді
ақпараттың талдануы мен дұрыс жүйеденуінде.
Білімді өдшеу – методологиялық және ... зат, ... ... - ... жағынан қабылдайтын жеке, екінші жағынан, барлығына тиесілі қоғамдық
болып ... ... ... ... екі ... оны өндіруге жұмсалған
шығыны және нарықтық бағамен сатуы.
Шығынға ... мен ... ... ... қоса ... ... қамтамасыз етілуі де жатады. Осы көрсетілімдер ... АҚШ пен OECD ... ... ... ... адамдық өркениеттің даму сатысында ... ... ... ... ... ішкі өнім (ЖІӨ) ... Оның негізгі түйіні біреу сатып алған өнім – ол керекті өнім
болып табылатындығында. Оның сатып алынған бағасы оның ... ... ... ЖІӨ ... бір ... ... өндірілген өнімнің қоғамға қанша
керектігін өндіргенін ... та бұл ... ... ... ... өнімге кедергі
келтіреді, өйткені олар тегін ... ... ... ... ... бағаға әсерін тигізеді. Сондықтан да өндіріс және қоғамдық
өндірісті қолдану ЖІӨ-ге сатып алу акті ... ... ... өндіріс
шығындары арқылы жүзеге асады. Бұл ... ... ісін ... ... ... қарама-қайшы болып келеді.
Білім, қоғамдық игілік болып келетін, олардың бір бөлігі ... Оның ... ... құндылығын өлшеу қисық ... ... ... жұмсаған шығындары өндірілген білімнің ... ... ... ... сұранысын өлшеуді үйрену керек.
Білім үшін қоғамдық игілік ретінде мойындау актісі оның қандай нысанда
қолданылғандығында жатыр. Оны қолдану ... ... ... ... ... сұрау салу; онымен танысу, еске сақтау, оны өндіру мен ... ... ... ... жаңа ... өндіру. Білімді
қолдану актісі, мининум ретінде, сұранысты орындау болып ... ... өзі – ... әрі ... ... ... тек сұраныс қана білімнің өмір сүруі немесе ... ... ... болса да, ешқандай күнмәнсыз қаншама идеялар,
ашылулар, зерттеулер және басқа ... ... ... жаңа ... ... ... жоғалып кетті. әлеуетті данышпандар туралы да осынлай
айтуға ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелері, оның тиімділігі әрекет етуші
категориялардың ... ... ... ... ... ... Білім
саны адам санына тең қабылданады, білімнің бар түрін айқымды тұтынуы.
Сонымен ... ... ... ... көлемді өнім берген ... ... ... ... ... да, ... тұтынушылар саны арта
бастады. Нақтырақ айтатын болсақ, ғалымдардың еңбегі де құнды, және білімді
аяғына дейін ... ... ... де ... мен ... жұмсалған ішкі шығындар, млн.теңге *
*Дерек көзі: www.kaz.stat.kz/bilim zhane gylym ... мен ... ... ... ... мен білімге деген
сұраныстың жоғары екенін көруге болады. Яғни мемлекет пен ... ... ... динамика бойынша жоғарлағанын көруге болады. Бірақ
бұл дамыған мемлекеттермен салыстырмалы түрде әлдеқайда жеткіліксіз болып
табылады. Осылай ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаржыландыру көлемін арттыруды тоқтатпай жалғастыру қажет.
Бұл мемлекеттің бәскеге қабілетті қоғамды ... ... ... ... ... ... zhane gylym ... sektorda investiciyalau
Қазіргі уақытта адам капиталына айрықша көңіл бөліне бастады, өндірісте
және тұтынуда сақталатын білім мен ... ... ... ... Осы ... ... ... қоса жаңа
зерттеу үрдістері мен оқиғалары үшін индикатор ... ... ... ... ... ... ... және жалпы білімге неігізділген
экономиканы анықтайды. ... ... ... үшін ОECD ... айтуға
болады, осы ұйымның қатысушыларына даму деңгейі мен динамикасын келістіруге
көмектеседі. Осы ұйымның ... ... ... атап ... ... ... дамыту, оның өнімді өндеу
өнеркәсіпте және қызмет көрсетудегі салмақты орны; онновациялық белсендік;
білім секторына ... ... ... ... және ... оған ... білім, ғылыми зерттеулер және тәжірибелік-құрылымдық өңдеулердің
шығындары, ... қоса ... ... ... де ... OECD ... осы ... орташа ЖІӨ 4,7% шығындалады, барлық
білім деңгейлерімен қоса санағанда -10%);
ақпараттық және коммуникациялық құрал-жабдықтарды, бағдарламалық өнім ... ... ... мен ... ... өнімдер және
технология салымдары 15%-дан бастап 1980 жылдардың ... 35%-ға ... жылы ... ... ... ... 25-40%-ы
бағдарламалық қамсыздандыруға жұмсалған);
ғылым саласы мен жоғары технологиямен айналысушылардың санының артуы (1999
жылы OECD ... ... 38 млн. ... 25%-ы ... ресурстары,
жоғарыбіліктілікті еңбектің осы салада бар болуы);
әзірше жаңа ... ... ... ... көзі болып
сақталатын венчурлық капиталдың инфрақұрылымы және көлемі (оның ... ... АҚШ –та ЖІӨ ... ал ... мен Нидерландияда ЖІӨ 0,16% құраған);
жеке капиталдың ҒЗТҚЖ-ы (НИОКР) қаржыландыруда қатысу;
НИОКР-дың ғылыми зерттеулердің кезеңдері бойынша ... ... ... ... ... (ОECD ... НИОКР-дің әскери
шығындарын қысқартып, сол уақытта НИОКР-ң денсаулық, биотехнология және
инфокоммуникация технологияларына шығындары арты ... ... ... және ... мен ... ... ... (1990 жылы OECD ... ... ... ... болды);
фирмалар, ғылыми зерттеу ... және ... ... ... ... нәтижелерімен еларалық алмасу (OECD елдеріндегі
қабылданған патенттердің 14%-ы ... ... ... ... ... 15%-ы ... патенттерін алған);
ғалымдар мен инженерлердің мобильді болуы, әсісере жоғары кәсібилікте, және
Германия, Англия, АҚШ-қа оқуға кететін ... ... ... - шетелдіктер);
қаржылық операциялар көлемінің көбеюі, сонымен қоса ... ... ... ... ... компьютерлердің кең қолданылуы
инфокоммуникациялық секторда жұмысшылар санының өсуіне әсер етеді(2007жылы
Швецияда тұрғындарда ... ... - 65%, осы ... ... ... да сәйкесінше өсті);
өңдеу өнеркәсіптік пен ... ... ... бөлігі;
білімге деген сұраныспен нарықтық қызметтің даму деңгейі;
мемлекетаралық тауар ... ... ... ... ... ... дұрыс сальдосы;
жаңа өңдеулердің және жоғарытехнологиялық зерттеу облысындағы нәтижелерді
патенттеудің тездетуі;
Білімге ... ... екі ... сипаттауға болады.
Біріншіден, кіріс жағынан, яғни ... ... мен ... ... ... ... шығынның жалпы көлемінің бағалануы (көлемді
инвестиция); екіншіден, шығыс жағынан, яғни негізінде жасау мен ... жаңа ... ... құнның бағалануы жатады; осы жерде бірнеше
тұйықталған біртіндеп кеңейетін областарды көруге болады: жоғарытехнология
саласының жоғары деңгейі (high ... ... ... ... (leading edge), сонымен қоса қорғаныс саласынын өндіруді орташа
деңгейлі ... ... (medium high ... ... ... ... ... осы секторды кеңінен
қарастыратын болсақ, жаңа білім мен технологияға ... ... ... ... оқу, кей ... мәдениет пен басқаруды да енгізеді.
Әлеуметтік серіктестікті дамыту үшін бизнес құрылымдарының кадр
даярлауға қатысу ... ... ... ... отыр.
Жұмыс берушілер есебінен шәкіртақы төлеу, қолдау ... ... ... ... ... беру қызметкерлерін даярлау және қайта даярлықтан
өткізу, шәкірттердің өндіріс орындарында тәжірибеден өтуі ... ... ... Биыл ҚР ... және ... ... ... кәсіпкерлік
қоры» АҚ-пен келісімшартқа отырып, жоғары және кәсіптік оқу ... 500 ... ... ... өткізіп, еңбегі үшін ақша
төлейтін болып келісті. Және бос ... ... ... 1000-нан
астам түлектерді жұмысқа орналастыратын болды. Бұған дейін «ҚазМұнайГаз»
ҰК» АҚ, «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ, ... ... ҰК» ... АҚ, ... ... ... Гипс ... ЖШС, «Kazenergy»
қауымдастығы» ҰК АҚ, Шығыс ... ... ... мен «Азия Авто» АҚ,
сондай-ақ Алматы қаласы мен Батыс Қазақстан, Ақтөбе, Жамбыл ... ... ... ... ... ҚР ... және
минералды ресурстар министрлігімен бірлесіп, табиғи ... орта ... ... басым міндеттерін қаржыландыруға
арналған ақшасын пайдалану жөніндегі бірлескен комиссия құрылып, құрамы
анықталды.
3-кесте
Ақпараттық ресурстың ... ... ... ... ... ағым мен қор ... емес ағым мен қор ... ... ... |Қолдану үрдісінде көбейеді ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Аз ... ... |
|Азаятын шектеулі тиімділік ... әсер және ... ... |
| ... ... ... ... ... на знаниях: Учебное пособие / Под
общ. ред. А.Л. Гапоненко – М.: Изд-во РАГС, 2006. – 352 ... ... ... ... ... ... ... көңіл
бөлігіп отырғанын көруге болады. Яғни білім ұлғаятындығын, қоғамдық ... ... және аз ... ... көруге болады.
Сәйкесінше көрсеткіштерді бағалау ... ... ... көмектеседі: білім секторын қолдау дейгейі, олар әлемдік деңгейді
және алдыңғы қатарлы елдердің деңгейін анықтайды; білімді ... ... ... да ... деңгейін және алдыңға қатарлы елдердің
деңгейін анықтайды; білім экономикасының дамуына тепе-теңдік бере ... ... ... яғни ... мен ғылыми зерттеулерге,
шығыстағы алатын тиімділік, яғни білімді ...... ... ... ... ... білім экономикасының дамуның тепе-теңдігін бағалайды.
Тепе-теңдік көрсеткіштері белгілі бір шекарада ... ... өте ... (бұл ... ... өндіру мен таратуға жұмсалған шығындардың
тиімсіздігі) немесе өте ... ... ... ... ... ... және ... немесе оны дамытуға ресурстардың бөлінбеуі, ал
жинақталып қалған ғылыми әлеует ... ... ... ... ... деңгейдегі көрсеткіштердің бір-біріне қатынасы білімнің
жоғары сұранысының өндіріс секторының ішкі тепе-теңдігін бағалайды.
Нақты ... ... ... ... ... өту ... секторға көлемді инвестияның артуымен байланысты.
Жоғарыда айтылған бойынша, қазіргі уақытта осы саланы ... ... ... мен ... көздер) және бағдарламалық қамсыздандыру, НИОКР
салынған сома деп қарастырылады. Бірақ-та, осы үш құрылымды тікелей сомалау
бағаның көтерілуіне екі шот ... әсер ... ... ... ... ... мен білім шығыны болып келеді және
НИОКР мен білім шығындары бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ... инвестиция деп емес, тұтыну
деп қарастырылады (бағдарламалық қамсыздандырудың үйшаруашылық ... алу және ... ... ... және ... өткізуде бағдарламалық
қамсыздандыруға жұмсалған қаражатты жалпы шығыннан алып тастайды (білімге
арналған ... ... ... шығын бағаға байланысты
туындаған қиындықтар емес).
4-кесте
Білім саласына арналған инвестиция*
|Білім саласына ... ... ЖІӨ % ... ... |OECD ... ... ... білім, ғылыми зерттеу және |4,7 |1,6 ... ... ... | | ... ... | | ... ... ... ... ... ғылыми |>10 |4,7 ... және ... ... | | ... қамсыздандырудың өңделуі | | ... ... ... В.Л. ... Экономика знаний: уроки для
России//2006
Қазақстанда қолдану бойынша, білім секторының зерттелуі енді ... ... ... қиындалып және мемлекеттік жүйенің есеп ... ... да ... мүмкін, бірнеше рет көтерілген
баға.
Бәсекелесті экономика – ... ... ... беру ... және оның рөлі мен ... ... мән мағынасының үлкен, өйткені біздің еліміздің алдында алдағы он
жылдың көлемінде алдыңғы қатарлы елу мемлекеттің құрамына кіру ... ... ... ... орындау оңай жұмыс емес, басқа да елдерде ... ... ... та бұл ... егер ... ... тиянақты
саясат құрған кезде және бағыттарға бөлінген ... ... және ... ... ... ... ... Білім және ғылым жүйесі адамдық
қорлардың дамуынан алға озатын Қазакстанның әлемдік білім беру және ... тең ... ... ... ... ... қажет. Ең
біріншіден, еліміздің бәсекелестігін дамыту үшін ... беру және ... ... капиталға құйылатын үлкен де және ... ... ... бәсекелесті мемелекетпен қатар тұру үшін ... ... де ... білім беру саласы мен ... ... ... ... да йын болу ... ... экономика ең алдымен
бәсекелесті кадрлар. Бүгінгі таңда Қазақстанның білім беруі ... ... қана ... барлығына бірдей тең және сапалы совет ... ... ... де ... Ал ... ... келетін болсақ, 1000
жұмысшыға ... оның ... ... ғана ... айналысады
(салыстырыңыз: Ресейде бұл 7,5 ке тең ал ... 9,3 ке ... ... ... ... ... ... арналған
білім беру саласындағы мемлекеттің саясатын жүзеге ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік
білім беру саласын дамыту бағдарламасына қол қойылды. ҚР ... ... ... сәйкес аталған бағдарламаны жүзеге ... ... ... ... 330812 миллион тенгені құрайды, орташа жылдық
бөлуге қажетті қаржы 55135,3 миллион тенге, ... ІЖӨ екі ... ... ... ... мемлекетіміздің тұрақты дамуына
білім беруге кететін шығындар ІЖӨнің 6-7 пайызын ... ... ... беру ... мен ІЖӨ деңгеінің арасындағы тікелей
тәуелділікті ашып көрсетті: ... ... ... ... ... білім беру салсына көп көңіл бөледі және ... ... ... ... ... беру ... жалпы ұлттық өнімнің 8 пайызынан
жоғары, Жапонияда 6,5 пайызы,Ұлыбританияда 5 пайызды ... ... ... беру ... ... алғаннан бастап осы уақытқа дейін
мемлекеттің қорларын ограниченный жағдайда жұмыс атқарды. Мысалы, 2000 жылы
білім бері саласына бюджеттен ІЖӨ 3,3 ... 2005 жылы 3,9 ... ... бұл көрсеткішті ІЖӨ нің 4,1 пайызын құрауды жоспарлап отыр.
Ғылым саласында да мәселелер аз емес. Жеке ... ... ... тартуының жөнді емес механизмі, салыстымалы түрде НИОКР -
ге қатысушылардың жоғары емес белсенділігі әлі күнге дейін ... ... ... ... ... ... ... сонда
өдіріске және өнімнің ғылымға сыйымды жаңа технологияларды енгізу және
өңдеу ішкі және ... ... ... ... ... ... ең басты факторлары. Ғылымның мемлекеттік секторын және жеке
сектордың қоғамдық пайдалы басқару ... ... ... әлі ... ... Қазақстанның әлемдік нарықтағы бәсекелестігін ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі жеткіліксіз.
Жоғары білім беру саласындағы ... құру ... ... оқу
оырндары мен өндірістердің серіктестігі ең маңызды фактор болып ... ... ... ... оқу ... ... және ... даму кезеңындегі стратегиялық әріптес ретінде қарауды өте
маңызды деп санайды. Бүкіл әлемде ... ... ... табу ... ... мынадай укіметттік емес қорлар, кіметтік ... ... ... ... қызметтер сияқты көздері қарастырылған.
Отындық жоғары оқу орындары әлі ... ... ... және ... ... ақшанмен ғана өмір сүруде. Сонымен білімнің негізгі
мәселелері болып ... ... ... ... ... ... және жүйелерінің теңгерімсіздігі
• Тиімсіз басқару
• Жоғары білікті мұғалімдердің жетіспеушілігі.
Қортынды ретінде қазақстанның білім және ... ... ... үшін ... ... ... барлық мектепке дейінгі балалардың білімін қамту керек
(бұл балабақша соғу және ... ... ... ... ... ... ... дұрыс істеу керек (сауатты және
толық!!!), және де баға қою ... Орта ... ... да маман
жетіспеушілік сұрақтарында шешу керек. Мұғалімдер өз деңгейіне сай болу
керек, сондықтан ... ... ... ... ... шығармашылық,
кәсіби және ғылыми дамуына жағдай жасау ... ... ... ... ... ... ... жағдайына бөлек бір тарауда
қаралған, мұғалімдердің жалақысы көтерілу керек (соңғы екі жыл ... ... ... ... ... ... үшін білім мекемелерінің санын
көбейту керек. ... ... ... беру саласына лайықты қазіргі заманға
сәйкес білім беру қажет. Мемлекеттік тапсырманы құру барысында ... ... ... ... ... ... ... қажет мамандарды
тегін оқытуды қамтамасыз ету керек. Сонымен қатар мамандар ... ... пен жеке ... ... ... нығайту
керек, Қазақсатандағы НИОКРға инвестиция құятын компанияларға ... ... ... ҚР ... және ғылым министрлігі дұрыс қаржы бөлуін
жоспарлау шараларын және ... пен ... ... өз ... ... адамдар білім беру саласындағы қарастырылған қаржы көлеміне
қарамастан, Қазақстан қоғамының нағыз талабын басшылыққа ала ... ... беру ... ... ... және ... қажет.
Бесіншіден, білім беру саласындағы жаңа ғылыми-техникалық ... ... ... ... мәрте айтылып жүрген жоғарыда аталған шаралар Қазақстандағы
білім беру және ... ... ... (сапалы, қазіргі таңға сәйкес)
мәселелері әлі күнге дейін ... ... осы ... ... ... екенін айтады. Ең маңыздысы: білім беру саясатына қатысты жаңа
енгізулер түпкілікті ойланулы болуы керек. Бір ... біз жаңа ... ... ... сәйкес перспективалы модель құру алдында
тұрмыз, ... ... біз он ... бойы ... жұмыстарды ескеруіміз
керек.
2.3 Білімге негізделген экономиканың құқықтық аспектілірі
«Халықты жұмыспен қамту туралы қолданыстағы Заң ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. 2008 жылы 13 мыңнан астам адам осы
бағдарламалар бойынша өз мүмкіндіктерін іске асырды.
Біздің бүгінгі міндетіміз – ... бар ... ... кеңейту.
Осы мақсатқа қосымша 8,6 миллиард теңге бөлуді тапсырамын. Сонда біз ... жуық ... ... қамтамасыз етеміз.
Осымен бір мезгілде біз ... ... ... қорынан
жұмыссыздығы бойынша жәрдемақы төлеудің барынша ұзақ мерзімін 4-тен 6 айға
дейін ұлғайтуға тиіспіз.
Әлемдік дағдарыс жағдайында біздің ... ... ... ... үйрету және қайта даярлау жөніндегі толық ... ... ... ... қазіргі бар оқу орындарының базасында
мамандарды қайта даярлауды ұйымдастыруды тапсырамын.
Біздің адамдарымыз оқып-үйренуге ... ... ... ... өмір ... ... Мына жағдайда қайта оқуға, сөйтіп бүгін қажет болып ... ... ... те бар, ... те ... ... барлық ірі құрылыс кәсіпорындарын адамдарды басқа мамандықтарға
оқыту үшін қарыз бөлуге міндеттейміз. ... ... ... ... ... ... пен ... жұмысты ойдағыдай ұйымдастыра алса, адамдар оқуға
отырады да, жаңа ... ... алып ... ... даярлау және қайта оқыту жөніндегі жүйелік жұмыс ... ... ... ... ... ... істегісі келетін әрбір адамның оқу
мүмкіндігі болуы тиіс»,- деп ... ... ... ... ... ... ... меклекет тарапынан
білім экономикасын арттыру үшін ... ... мен ... ... ... Бұл заңда білім мен ғылым саласындағы қатынартар осы ... ... өз ... ... ... ... ... білім беруді дамыту жөніндегі мемлекеттік саясатты әзірлейді және
іске асырады; білім беруді дамытудың мемлекеттік ... мен ... ... дамытудың стратегиялық жоспарларын әзірлейді және Қазақстан
Республикасы Президентінің ... ... ... іске асыру жөніндегі
шараларды жүзеге асырады; білім беру мониторингін жүзеге ... ... ... халықаралық стипендиясын беруге арналған Үміткерлерді
іріктеу ережелерін бекітеді; тиісті үлгідегі білім беру ұйымдары, оның
ішінде ... ... ... ... беру ... іске ... беру ... қызметінің үлгілік ережелерін бекітеді және т.с.с.
қатынартарды бақылауға алады. Қорытындылай ... заң ... ... ... ... ... тіпті шетел университетеріне оқуға
жіберуін ... ... ... ... ... ... жне ... толық жүгінетіндігі, дамуды қамсызқандыратын білім туралы
стратегиялық ... ды да ... ... Ал мына ... қарайтын
болсақ, 27-бап.1. Кадрлардың біліктілігін арттыру және оларды қайта
даярлау қосымша ... ... ... ... ... болып табылады
және кісіптік білімдері мен дағдыларын тереңдету, жаңа кәіптер ... ... ... ... ... беру ... ... және 35-бап. Білім сапасына мемлекеттік бақылау жасау.1. Білім
сапасына ... ... ... білім беру саласында бірыңғай мемлекетік
саясатты қамтамасыз етуге, бітірушілер мен мамандар ... ... ... ... қаржыландыруға бөлінетін мемлекеттік бюджет
қаражатын ұтымды пайдалануға бағытталған.
Білім сапасына мемлекеттік ... ... ... білім басқару
органдары мезгіл-мезгіл аттестаттау болып табылады. Яғни, мемлекет ... ... және ... оқу ... ... ... отыра,
олардың сапасын қадағалауға құқықтық алғышарттар енгізілген. [16]
Былтыр еліміздегі 74 жоғары оқу ... ... ... Біліктілік талаптары сақталмағаны үшін 1 жоғары оқу ... ... және 24 ... оқу орнының 112 мамандық бойынша
лицензиялары кері қайтарылды. Сонымен ... 7 оқу ... ... 38 ... оқу ... 242 мамандық бойынша маман даярлауға
берілген лицензияларының қолданысы ... ... Тағы да бір ... жай, ... ... сәйкес, 2008 жылы 2 жоғары оқу
орнының негізгі лицензияларын ... алу ... ... ... ... соттарға жолданды (7-сурет). Ал “Білім туралы”
заңның талаптарына орай жоғары оқу ... ... ... ... 2008 ... ... толығымен тоқтатылды [17]
7-сурет
Жоғарғы оқу орындар саны, бірлік*
*Дерек көзі: www.kaz.stat.kz/bilim zhane gylym ... ... ... ... ... байланысты білім сапасы
бақылаынап отырады. Яғни білім мен ғылым саласын ... ... ... реттеліді. Білім сапасы, оның басқарылуы заң арқылы жүзеге
асырылады (Қосымша ... ... беру ... ... ... ... қоғамды
демократияландыру саласында белгілі көлемде еске алған. ... ... ... саясаттың ең негізгі принциптары мынадай:
• балығына бірдей деңгейдегі ... ... ... ... беру ... даму ... ... адамның интелектуалдық, психофизиологиялық және өзіндік
ерекшеліктерін ескере отырып халықтың ... ... ... бері ... ... ... ... гуманистік және дамушы ... ... ... ... ... мен ... жеке ... дамуы;
• адамның тәуелсіздігі мен құқығын сыйлау;
• жеке тұлғаның білімділігін және дарындылығын дауын ынталандыру;
• білім беру деңгейінің жалғастырушылығын қамтамасыз ... ... ... беру мен ... ... ... беруді басқарудың демократиялық сипаты, білім беру жүйесі
қызметінің мөлдірлігі;
• білім беру ошақтарындағы өз ... ... оқу ... және
тәрбиеге, білім беру бағыттарына сәйкестүрлендіру;
Заңнамада тағы да басқа білім беруге байланысты практикалық мәселелер
қарастырылған.
8-сурет
Жоғарғы оқу ... ... ... көзі: www.kaz.stat.kz/bilim zhane gylym statistika
Білім мен ғылым бүгіні таңдағы өзекті мәселелелердің негізгісі болып
табылғандықтан және білім сапа ... ... ... ... білім
алуға жылдан-жылға саны артуда. Яғни, студенттер мен одан жоғары ... ... ... ... саны өсті ... ... ... БІЛІМГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ЭКОНОМИКАНЫҢ ДАМЫТУДЫҢ
БАСЫМДЫҚТАРЫ
3.1 ... ... ... ... ... оқу орны және
фирманың экономикалық өзара қатынасы
Қазіргі адамзат әлемде көпетеген құндылықтарға қол ... ... ... экономикалық , мәдени, рухани құндылықтар. Сол рухани құндылықтардың
ішінде білім беру мен ... бар. ... ... ... ... сол ... ғылымның, осыған байланысты озық технологияның
негізінде ғана биік ... ... ... ... ... ... Еуропа, АҚШ,
Жапония елдерінде өте мықты қарқынмен дамуда. Ресейде, біздің Қазақстанда
жоғары білім беру ісі тәуір ... ... ... ... ... және ... айтуына қарағанда, біз осы сала бойынша әлемде 36-шы орынды
иеленеді ... Бұл да ... ... ... ... дамыған мемлекеттерде
жоғары білім беру мәселелері өте күрделі болып есептеледі. Елде неғұрлым
жоғары арнайы білімі бар ... саны мен ... ... ... ол ... технологиясы және әлеуметтік тұрмысы соғұрлым озық та жоғары
болатыны ... ... ... Н.Ә. ... 2008 жылы ... ... ... Жолдауында «Білім беру сааласының басты міндеті – білім
беруді ... ... ... ... ... отырып, білім
берудің тиімді жүйесін, соның ішінде ең ... ... ... ... күш салу ... – дей ... ойын былайша түйіндеген
болатын. «Оқытудың ... ... озық ... мен ... ... ... ең ... инновациялық әдістемелік, тәжірибелік
оқу құралдарын, аудио-бейне көрсетулерді оқу үрдісіне ... ... ... ... ... негізгі субъектілер осы саладағы
экономикалық қатынастарды жүзеге асырады. Олар мемлекет, оқу орны ... ... ... ... ...... ... беру
қызметі өндірісіне микро және макродеңгейлерде қатысады. Макро деңгейде
білім сферасында араласуы білім беру ... және ... ... ... ... жүзеге асады.
Яғни, мемлекет білім беру сферасының орта және ұзақ ... ... және ... ... мен жағдайларын жасаушы
процесстер жиынтығын ... ... ... ... рыноктық
қатынастар тұлғасы ретінде әрі ... әрі ... ... ... ... ... бір ... аталмыш сфераны бюджет есебінен
қаржыландырса (тікелей ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру шаралары арқылы әсер етеді
(жанама өндіру). Тұтынушы ретінде ол, бір ... ... беру ... ... (мемлекеттік тапсырыс арқылы), екінші жағынан, үй
шаруашылықтарының осы қызметі тұтынудағы ... ... әсер ... жәрдем ақы, несиелеу арқылы).
Тұлғалар мінез-құлқын мотив, мақсат, мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ... өндіріс сатысындағы
функционалды ерекшелікерін анықтайды. Осы ретте индивид (үй ... ... ... ... – тұтынушылық функция, фирма үшін –
кәсіпкерлік іс-әрекет, ал ... үшін – бөлу ... ... ... екі тұлғаның оптималдану бағытары «пайдалылық-шығындар тиімділігі»
қағидасына негізделсе, мемлекеттің мінез-құлқы «игіліктің ... ... оның ... трансформациялау нормасына тең», ... ... ... ... ... әрі потенциалды
мүмкіндіктері тұрғысында да мелмекеттің ... ... ... ... ... ретінде қоғамдық әл-ауқаттылықтың артуына
жағдай жасауға ұмтылады. Сондықтан оның мінез-құлқы экономиканың неғұрлым
маңызды салаларын, соның ... ... беру ... ызмет етуіне
оптималдауға бағытталады.
Білім беру қызметін өндірушінің (оқу орындары) мінез-құлқы негізгі екі
фактордың ... ... 1. ... реттеу; 2. білім беру
қызметінің өзін-өзі реттеу ... ... ... ... ... қағидаларға негізделеді.
Біріншіден, философиялық тұрғыдағы қағидалар – тұтынушыға қажетті білім
беру қызметін және ... ... ... ... үнемі арттыру,
қажеттілікті кең ... ... ... шығындарын зазайтуға ұмтылу,
қажеттіліктер және ... ... ... ... ... ... және оның ... үздіксіз зертеу, мәселені кешенді тұрғыда
шешу). Үшінщіден, рыноктық мінез-құллықтың тактикалық мәселелерін ... әр ... ... көп ... ... ... орталықтан
және орталықсызданған басқару әдістерін оптималды үйлестіру, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және коммуникалды оқу орындары
да «көрінбейтін қолға» бғына отырып, тиімді және неғұрлым жаңа ... ... жаңа ... мамандықтарды енгізуге, оқыту
процесін өзгертуге және жаңартуға экономикалық ... ... Тек ... ғана олардың білім беру қызметтері тұтыну рыногында сұранысқа
ие болады.
Тұлғалар өз мүдделерін алға ... ... ... ... ... өзара экономикалық қатынасқа тартылады. Бұл механизм экономикалық
айналым үлгісінде (7-сурет) қарастырылады. Бұл ... ... ... ... Әр тұлға білім беру қызметін тұтынудан интегралды
сипаттағы ұтым ұтым ... ... ол ... рухани ұтымдар мен
артықшылықтарды, әлеуметтік және ... жеке және ... ... Интегралды әсер тек адамға салынған қаржыларға ... ... ... ... ... және ... артуы білім беру қызметі рыногын қаржыландыру ерекшелігіне
негізделеді. Нақ осы ... ... ... ... ... ... ҚР экономикалық өсудің сапасы мен динамикасының инновациялық-
технологиялық дамуға тәуелділігі
Біріншіден, мемлекеттің бәсеке ... ... үшін ... дұрыс та, тиімді инвестиция салу керек: білім мен ғылымға.
Бәсекеқабілетті ... ... ... ... оның ... ... болуы тиіс, сондай-ақ ғылым да бәсекеқабілетті болуы керек.
Бәсеке қабілетті мемлекеттің экономикасы-біріншіден бәсекеқабілетті ... ... ... ... ... бәсекеқабілетті болуы тұрмақ,
кеңес өкіметі кезіндегіден де төмен болып ... ... ... болсақ,
біздің мемлекетте 1000 жұмыскерге 3 ғалым келеді (салыстырмалы түрде
Ресейде -7,5,АҚШ-та -9,3). ... ... ... ... ... 2005 -2010 ... Білім беруді дамыту мемлекеттік бағдарламаның стратегиясы бойынша,
негізгі бағыттары, ... мен ... ... саласындағы еркше
орын алатын стратегиялық бағдарлама болып табылады.
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев осыдан екі жылдан аса уақыт ... ... ... ... ... ... ... еліміздің алдында тұрған ... ... оны ... ... ой-пікірлерін ортаға салған болатын. Сондағы айтылған басты
міндеттердің бірі осы ... ... ... беру мәселесі еді.
Президент сол жолы жаңа ... пен ... ... ... ... индустриялық аймақтарды, сауда-саттық пен жоғары технологияларды дамыту
жөнінде нақты тапсырмалар беріп, әлеуметтік инфрақұрылымдармен ... ... атап ... ... жүзеге асыру ісінде техникалық
және кәсіптік білім беру мекемелеріне ерекше назар аударған болатын. ... ... ... бұл ... жете мән беріліп келеді. Ал таяудағы
Елбасының биылғы Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... ... алдымызға үлкен міндеттер қойғаны өзімізге белгілі. Біз
осы жұмыстарды мінсіз атқару үшін жұмыла жұмыс жүргізіп ... ... ... модернизация жағдайында бәсекелестіктің дамуы факторларын
сипаттағанда, бәсекелестік теориялардың атақты ... ... ... М. Портер бизнес масштабымен және саласымен байланысы жоқ бес
қозғалтқыш белгіледі;
• Жаңа ... ... ... ... ... ... болуынан қорқу
• Жабдықтаушылардың саудаласу қабілеттілігі
• Сатыпалушалардың саудаласу қабілеттілігі
• Бар конкурентердің ... ... ... ... ... еңбек және капитал
бірлігіне шыққан кәсіпшілік шығындар, мемлекеттегі ішкі ... және ... ... және т.б. ... дәстүрлі көрсекіштен басқа
да факторлардың маңызы бар, мысалы жаңа технологияға ... ... ... және ... ... Әлемдік рынокта жоғарытехнология
өнімдерінің көлемі өсіп жатқанын егер ескерсек, бүгінгі күнде онын ... ... ... (болжам бойынша 2015 жылға екесе көбейеді),
сонын өзінде бұл рынокта Қазақстанның ... ... ... ... ... сондықтан отан иновациялық жүйе құру мақсаты маңыздылық а ие болады.
Ұлттық экономика бәсекелестігі ... ... ... ... ... ... ... саласында өнеркәсіпті дамуына жаңа
жағдайлар ... ... ... ... және ... ... құрылған жалпы вектордың ... ... ... бәсеке пайдалану ерекшіліктеріне дейін өзгертеді.
Салыстырмалы ерекшіліктер өмір бақи емес ... ... ... ... ... ... ... олар статикалық, яғни олар өзгере
алмайды, дамымайды және өспейді. Бәсекелік ... ... ... ... ... ... Сондықтан олар шексіз және глобальді
экономикалық кеңістікте мемлекеттің тұрақты әл-ауақаты негізгі қайнары
болып есептелінеді.
Кез ... ел ... ... ... қамтамасыз ететін жоғары
білікті жұмысшы кадрлар мен орта буын мамандарын даярлау – негізгі басымды
бағыттардың бірі болып саналады. ... да ... ... ... ... ... білімге баса назар аударса, БҰҰ ... оны ... ... ... ... ... елу елдің қатарына кіруді алға
қойған Қазақстан да осы бағытта елімізде 2008-2012 ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасын
қабылдап, негізгі міндеттерді айқындады
9-сурет
2007 жылғы өнiм өңдеуші ... ... ... ... ... zhane ... кәсіпорын, мемлекеттің ұлттық экономикасы инновациялық
жаңалықтарды енгізбейінше даму үрдісі жүзеге аспайтынын жаһандану заманында
мүмкін емес екенін әр экономист біледі (7-сурет). ... ... ... ... ... ... бар екенін көрсетеді және саны
аз болса да, ол ... ... өсіп ... ... өнiм өңдеуші кәсіпорындардың инновациялық белсенділігі
(соның ішінде), білрлік*
Техникалық және ... ... ... тиімділігі жоғары ұлттық
жүйесін қалыптастыру – ел экономикасының қарқынды дамуының негізгі ... ... ... ... ... ... Қазақстан қоғамының
әлеуметтік тұрақтылығын сақтау болып табылады. Отандық экономиканың жоғары
технологиялық салалары мамандандырылған еңбек ресурсын және ... ... ... ... ... өзі дәлелдеп отырғанындай, дамып келе жатқан немесе өтпелі
нарықтық ... ... ... ... – бұл жай ғана ішкі ... жан басына шаққандағы өсу қарқыны емес, бұл экономиканың өсуі болып
табылады. Сондай-ақ, ішкі жалпы өнімнің сапалық тұрғыдан да өсуі ... ... ... ... жағдайдағы өндірістік аппараттар, озық
технологиялар, өндірістің жоғары ғылыми-техникалық деңгейі, экономиканың
шикізат өндіруге ғана ... ... ... ... ... құрылуы –
әлемдік рыноктың құбылмалы конъюнктурасына тәуелді болмауға, бәсекеге төтеп
беруге мүмкіндік береді.
5-кесте
|Кәсіпорындардың инновациялық қызметінің негізгі көрсеткіштері* |
|  |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... |7212 |8 022 |10 392 |10 591 |10 889 ... | | | | | |
| ... |  |  |  |  |  |
| ... бар |148 |184 |352 |505 |526 |
| ... |2,1 |2,3 |3,4 |4,8 |4,8 ... | | | | | ... ... % | | | | | |
| ... жоқ |7 064 |7 838 |10 040 |10 086 |10 363 |
| ... |97,9 |97,7 |96,6 |95,2 |95.2 ... ... | | | | | ... % | | | | | ... |363 |463 |677 |724 |763 ... | | | | | ... саны | | | | | |
| ... |  |  |  |  |  |
| ... |6 721 |6 332 |9 542 |11 472 |9 375 ... ... адам | | | | | ... ... ... және ... өсуі инновациялық дамуға байланысты
екенін көруге ... ... ... ... – экономика және
бюджетік ... ... ... ел ... ... жаңа ... көтеру және экспорттық мүмкіндіктерді арттыру
стратегиясы туралы баяндама жасады. Оның айтуынша, ... ... ... пен жеке ... ... ... ... базаны жетілдіре
түсу қажет. Индустрия және сауда ... ... алда ... заманауи әрі өміршең техникалық стандарттарға ... ... ... ... ... асыру міндеттері тұрғанын
айтты.
Бәсекеге қабілеттілік дегенде естен шығармайтын бір мәселе – ... ... ... ортаны қорғау министрінің орынбасары ... ... ... ... ... ... тәжірибесіне сүйене
отырып, қалдық тастаудың аймақтық квоталармен шектелуі мүмкін ... ... ... ... алдыңғы шебінен орын алуға
ұмтылыс барысында ... мен ... ... да ... назар аударылмақ.
Білім және ғылым министрі ... ... ... ... ... мәселелердің бар екенін айтты. Мәселен, елімізде бүлдіршіндердің
27,6 пайызы ғана балабақшаға бара алады. ... ... ... сай дайындау қолға алынатын болады. Қазір біз техникалық және
кәсіптік білім беруді дамытудың ... ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі көрсеткіштері*
3.3 Қазақстан Республикасының білім экономикасындағы реформалардың
маңыздылығы
Реформаның негізгі міндеттері: халықтың ... ... ... қол ... ... ету; ... ... басқаруды одан әрі
демократияландыру негізінде білім берудің ұлттық жүйесінің жұмыс ... ... ... ... ... биік
мәдениетке, адамдардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеуге тәрбиелеу;
мемлекеттік ... ... ... отандық дәстүрлер, әлемдік тәжірибеде және
тұрғылықты даму қағидалары негізінде білім берудің мазмұны мен құрылымдарын
жаңарту [21].
«Халықты жұмыспен ... ... ... Заң ... ... осы ... ... мүмкіндік береді. 2008 жылы 13 ... адам осы ... ... өз мүмкіндіктерін іске асырды.
Біздің бүгінгі міндетіміз – ... бар ... ... ... ... қосымша 8,6 миллиард теңге бөлуді тапсырамын. Сонда біз 96
мыңға жуық ... ... ... ... бір мезгілде біз ... ... ... ... ... ... төлеудің барынша ұзақ мерзімін 4-тен 6 айға
дейін ұлғайтуға тиіспіз.
Әлемдік дағдарыс жағдайында біздің жұмыспен қамту стратегиямыз ... ... және ... ... жөніндегі толық ауқымды жұмысқа
бағытталған.
Үкіметке әкімдермен бірлесіп қазіргі бар оқу ... ... ... ... ... ... ... оқып-үйренуге тиіс, бүкіл әлемде адамдар өмір бойы
оқумен өтеді. Мына ... ... ... ... ... ... болып отырған
мамандықты игеруге мүмкіндік те бар, қажеттілік те бар.
Біз қазір барлық ірі құрылыс кәсіпорындарын адамдарды ... ... үшін ... ... міндеттейміз. Барлық жерде осылай болуға тиіс. Егер
Үкімет пен ... ... ... ... ... ... ... да, жаңа мамандықтарды игеріп алып кетеді.
Кадрларды қайта даярлау және қайта оқыту жөніндегі жүйелік жұмыс мынадай
мақсаттарды көздеуі ... ... ... ... ... ... ... адамның оқу
мүмкіндігі болуы тиіс», - деп баяндады Н.Назарбаев [20].
Өткен 2008 жылы ... ... ... және ... білім
беруді дамытудың 2008-2012 жылдарға ... ... ... Осы ... жүзеге асыру барысында Президент жанындағы
шетелдік инвесторлар кеңесінің 2006 жылғы 8 желтоқсандағы отырысында Елбасы
кәсіби ... ... және ... ... ... ... мамандарды
даярлау жүйесінің негізгі мәселелерін тиянақты шешуді ашық айтып, ... ... ... болатын. Олар қандай мәселе дегенге келетін ... осы ... ... ... 27 ... кәсіптік-
техникалық маман даярлайтын оқу орнының жоқтығы, ... бар ... ... ... ... ... бері ... базаның жаңартылмағандығы, оқу-әдістемелік оқыту әдістері
ескіріп, жаңа ... ... сай ... ... ... ... оқытушы және кәсіптік ... ... ... ... ... ... ... мықты инженер,
технолог, экономист, агроном, ветеринар мамандар негізінен айлығы көп,
әлеуметтік жағдайы жақсы өндіріске ... ... баса ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев осыдан екі жылдан аса уақыт бұрын
Премьер-Министр лауазымына Кәрім Мәсімовті тағайындаған тұстағы ... ... ... ... ... ... оны ... өзінің ой-пікірлерін ортаға салған болатын. Сондағы айтылған басты
міндеттердің бірі осы техникалық кәсіптік ... беру ... ... сол жолы жаңа ... пен облыс әкімдеріне өндірістік кәсіпорындар
мен индустриялық ... ... пен ... ... ... нақты тапсырмалар беріп, әлеуметтік инфрақұрылымдармен қамтамасыз
етілуі ... атап ... ... ... ... ... ... кәсіптік білім беру мекемелеріне ерекше назар аударған болатын. ... ... ... бұл ... жете мән ... ... Ал ... биылғы Қазақстан халқына Жолдауында кадрларды қайта даярлау және
қайта оқыту жөнінде алдымызға үлкен міндеттер қойғаны өзімізге белгілі. ... ... ... ... үшін ... ... ... жатырмыз.
Қазақстанның ең алдыңғы бәсекеге қабілетті экономикалық басқару жүйесі
дамыған елдер қатарына ... ... ... тапсырмаларды
жүзеге асыру ұзақ мерзімді бағдарламаларды оырндау және өңдеуді талап
етеді, ... ... ... ... жөнді дамытуға арналған
нақты жолдары мен шамалары. 2012 жылға қарай ... ... ... 25
есеге көтеру, яғни жылына 350 миллиард теңге бөліну жоспарлануда. Бұл жерде
білім беру мен ғылым жүйесіне бөлінетін ... ... ... жұмсау
мәселесі тұр және сол жұмсаудың мына нәрселерге ... ... ... ... ... құрудың негізгі принциптері,
мемлекеттік бюджеттің шығындарының динамикасы мен құрылымына,
бюджеттегі ақшаның игерудің нәтижелілігі мен білім берудің нәтижелілігінің
өзара байланысы.
Сонымен қатар бюджеттен бөлінетін қаржының ... ғана ... бөлу ... адамдық қорды дайындау сапасын көтеруге де көңіл аудару қажет. Білім
беру сапасының проблемасы Қазақстанның білім беру жүйесіне әлі ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет ҚР Білім және Ғылым
Министрлігі атынан білім беруді реформалау жүйесін ... ... ... ... және ... ... ... стратегиясын
таңдады. Әрине, еліміздің білім беру ... ... ... артады. Бірақ та, мемлекеттік стандарттар мен білім беру
ұсыну біршама статикалық сондықтанда олар ... ... ... ... арттыруға ұмтылатын мемелекеттің білім беру жүйесі
бизнестін минуттық мұқтаждығына жауап беретіндей болуы қажет. Қазіргі таңда
бақылау ... (оқу ... ... оқу-
методикалық деңгейін жабдықтауы, білім беруді бірыңғайлауды қамтамасыз ету,
оқушылардың білім беру ... ) ... ҚР ... және ... мойнында. Білім беру процесіндегі басқа қатысушылар білім
беру мазмұнын қалыптастыруға білім беру ... ... ... ... ... әсер ... отырып енжарлы ұстаным алады. Нәтижесінде білім беру
нарығындағы ешбір ... ... ... ... беру сапасына
мүдделенбейді. Бұл өте заңды, өйткені білім беру ... ... ... өз орны ... ... ... ... 50 елдің катарына кіру міндеті
жоғары дамыған және тиімді қаржы жүйе-сін ... өз ... (ТҮК) ... және ... ... әлеуметтік
бағдарлануының тұрақты өсуі жағдайында жаһандық постиндустриалдық ... ... ... ... өндірістер кластерін қалыптастыруды
көздейтін бағыттар бойынша жүзеге асырылуы ... ... ... ... экономикалық саясатты іске асырудың барабар құралдарымен, бәсекеге
қабілеттілікті арттырудың ұлттық моделін қалыптастыру үшін неғұрлым қолайлы
басқару және ... ... және ... қамтамасыз етілуі тиіс.
Біздің ойымызша, мұндай ... ... ... асырудың бірнеше
бағыттарын бөліп көрсетуге болады:
1. Экономикалық саясаттың факторлық-мақсаттық көзқарас ... ... ... қабілеттілігін арттыратын басым салаларды дамытуға
неғұрлым акцент бере бағытталуы.
2. Мемлекеттің экономикалық ... ... ... атап айтқанда мемлекеттік кәсіпкерлік институтын реттеу тәжірибесін
енгізу.
3. ... ... ... ... экспантеграциясын
ынталандыру.
Бұл бағыттарды егжей-тегжейлірек қарастыра келіп, олардың біріншісі ... ... ... ... ... және Қазақстанда соған
сәйкес өндірістерді дамыту мақсатымен жаһандық ... ... ... ... ... ... ... қабілетті салаларды қалыптастыру
үшін факторлық-макраттық тәсілдемені пайдаланған дұрыс болады. ... ... ... ... ... ... ... және осы
факторлармен байланысты экономикалық ... ... ... бағыттарын
айқындауды, кейін оларға нақты шаралар мен мемлекеттік реттеу тетіктерін
әзірлеу мен іске асыру ... қол ... ... ... ... қабілеттілікті арттырудын ұлттық моделін жүзеге
асырудың соңғы өзгеше бағыты Қазақстандық капиталдың әлемдік нарықтарға
экспантеграциясын ... ... ... ... ... капиталдың экспансиясы негізінде жаһандық экономикаға кірігуді
білдіреді, демек, ... ... ... ... ... ... ТҮК қалыптастыру, шетелде қазакстаңдық капиталдың рөлі белсенді
болатындай біріккен кәсіпорындар құру, және де ... ... ... ... ... ... және басқалар бойынша енуі.
Экспантеграция - бүл жаһандану жағдайы ыңғайында ... ... ... ... ... ... және ... бағасыньщ жоғары болуымен беріліп отырған қолайлы
мүмкіндіктерге арқа сүйеген неғұрлым тиімді жолы.
Бүл схема қолайлы шикізаттық ... ... ... ... осы ... ... ... институционалдық
инвесторлар қолданатын - дүниежүзі бойынша және пайда әкелетін ... ... ... ... ... қағидаттар бойынша
жүргізілуін көздейді. Мүндай ... ... ... барлық
негізгі ерекшеліктері мен артықшылықтарын ескереді - біріншіден, әлемдегі
кез келген елде бизнес жүргізу мен ... ... ... асыру;
екіншіден, бұдан 20-30 жыл бүрын болмаған (эконо-миканы дамытудың дәстүрлі
түжырымдамалары талдап жасалынған кездері) осы заманғы жоғары дамыған қаржы
рыноктарын ... ... ... ... даңгейдегі қатаң бәсеке
талаптарына барабар ғаламдық стратегиялық жоспарлаудың қажеттігі.
Капиталмен мұндай операциялардың елде жаңа ... ... ... ... ... ... ... артықшылықтары бар. Біріншіден, инвестициялардан қайтарым тікелей
инвестиция салған сәттен ... ... ... бір ірі ... қажет болатын ұзақ өтелімділік мерзі-мінсіз ... ... ... ... ... ... ... салалардың анағұрлым кең спектрінде мүмкін болады, өйткені
портфельдік инвестициялар ұсақ ... ... және ... ... ... ... ... қазіргідей
қүны жағдайында айтарлыктай көп капиталды қажет ... жаңа ... ... ... ... ... ең озык салаларда жасалуы мүмкін (қатысу
немесе акциялар үлесін ... алу ... ... ... ... база мен ... кадрлардын жоқтығы себепті әзірге
мүмкін емес. Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... жағдайында ондағы қаражатты тез шығарып алып, ... ... ... ... болады, қаржы елде болған
жағдайда бүл да ... ... Ең ... ... болатын артықшьшықтар
қатарында отандық экономиканың "қызып кетуі" қаупінің жоқтығын еске сала
кету ... ... ... сол ... ... қаржысын Қазақстанның
ішінде инвестицшшауды қабыл алмауды негіздегенде әлгіндей қауіпке ... беру мен ... ... ... ... күтуде?
Жас мемлекет үшін тактикалық тірлікте маңыздысы - ... ... ... ал ... ... жас ... білімі мен тәрбиесі
басты назар аударатын ... ... аз ғана ... ... ... ... өзінің жас ұрпағының білігі мен азаматтық деңгейіне
сүйеніп қана өз егемендігін одан әрі ... ете ... ... экономикасы
шикізаттың күлі, халқы шетел мамандарының құлы болып шыға ... ... ... ... ... ... білім беру мәселесіне тікелей
байланысты. Осы жағынан Қазақстанның қазіргі жалпы білім беру ... сөз ... оның өз ... ... ... нығайған жүйе
екеніне шүбә келерліктей ... ... ... ... ... ... экономикалық дағдарыстан шыққанға дейінгі ... ... ... ... алас ... ... тыңғылықты түрде дәйектелген оқу
мен тәрбиенің ... ... ... ... Білім беру министрінің ауысуына байланысты білім жүйесінің де
«көңіл күйі» сан құбылғанын, білікті ... ... ... ... кезде ел экономикасы белгілі бір деңгейге көтерілгенімен,
білім беру жүйесінің көңіл ... сиқы бар ... ... ... ... беру ... қазіргі басты сырқаты – ... ... не ... жөнделмей жатқандығы мен
материалдық базаның нашарлығы емес, ең ... ... ... ... қамтамасыз етерліктей жағымды және оңтайлы ауанның жоқтығы. ... ... ... ... беру ... жас ... білім мен тәрбие
беруге алаңсыз көшкен қасиетті ... ... ... жоқ; ең әуелі
мұғалімдердің сапасыздығы мен ... адам ... ... болып отыр. Мәселе – мектептердегі ... ... ... және ... ... ... айналысына куә болуында.
Демек, Қазақстанның қазіргі жалпы білім беру жүйесі кәсіпқой ... тәрк ... ... ... ... ... ... қызметке
қабылданудан бастап, бүкіл мектеп өмірін жайлаған репрессиялық-парақорлық
тәсіл аласталатындай бас ... ... ... бұл ... ... дау ... ... ол қоғамда
орныққан кез келген жағымсыз жүйенің қорғанышы екені рас. Мәселен, ... ... ... ... ... әр ... ақша ... оның
есебін бермеу – мектептерді жайлаған жағымсыздық екені рас және ... ... ... оның ... ... ... болуы мүмкін. Тағы ... ... ... ... тұру да ... төркіні екені тағы
рас. Демек, рухани пәктіктің ошағы болуға тиіс мектептеріміз қоғамның ... ... ... парақорлықтың жас ұрпағын әзірлеп жатқандығын кім
жоққа шығарады? Ал, бұған сапасыз мұғалімдердің ... ... ... ... көп жағдайда мектеп ауқымына сай директорат негізінде
«қағанаттың» қалыптасып ... рас. ... ... ... ... оның өзін ... негізсіз, бар мәселе қазіргі
мемлекеттік білім жүйесінде.
Аталмыш тақырыпқа талғажау болатын тағы бір ...... ... шатасып жатуында. Тіпті, жоғарыдағы паралық жүйенің
дамуына да осы жайт ... ... ... ... ... Сондықтан жалпы
білім беру жүйесіндегі осы былық пен шылыққа нүкте қоятын мезгіл ... ... және ... орай ... пікірімізді ұсынамыз.
Бір қызығы қазіргі жалпы білім беру жүйесінде тәрбие беру мәселесі
бұлыңғыр түрде ... ... бұл ... ... беру ... да ... ... Бәлкім, департаменттерді «білім беру» емес,
«білім-тәрбие» беру анықтауышымен міндеттегеніміз ... ... ... ғана ... беру жүйесіндегі «тәртіпсіздіктер» жойылар деген
үміттеміз. Қысқасы, еліміздің білім беру ... ... ... ... ... ... ... бұратындай тұжырымдамаға негізделген
реформаға кірісуі тиіс деп ойлаймыз.
Қазақстанның білім беру саласында қоғамның назарынан тыс қалған іргелі
мәселе бар, ол - ... ... ... ... ... ... ... кезде
ғана біздің қоғамға дендей бастаған ұғым, оның мәні адамның игерген тілі
бойынша сіңірген білімі деген сөз. Егер де ... 400 ... ... қазақ
баласы өзге тілде білім алып жатса, олардың ана ... ... ... деген сөз. Бірақ мәселе мұнда да емес, мәселе елімізде мемлекеттік
(ұлттық, этностық емес) мектеп сипатының әлі күнге ... ... не? ... ... мен Қытайдағы мемлекеттік мектептер сәйкесінше орыс
және қытай тілінде орта білім беру ошақтары мойындалған және қалған тілдегі
мектептердің барлығы да ... ... ... түрде тарих пен әдебиетті
ғана оқуы мүмкін, ал қалған пән ... әлгі ... ... ... ... ... Тіпті, өзіміздің өзбек ағайынның елінде де осы жүйенің ... ... ... жүзі ... ... Бұл ... ... қазақтар
үшін кемсіту болмаса ұлттық тілінен ажырату секілді болып көрінгенмен, шын
мәнінде ... үшін ... ... ... ... халықты
біртұтастандыру және мемлекеттік орта білім беру арқылы азаматтарды ... ... ... ... жолы ... ... Ал, бізде жағдай
керісінше, Қазақстанда мемлекеттік мектептер емес, өңкей ... ... ... ... ... ... ... орта мектептері болып кете береді.
Тіпті, Алматы облысында кейбір ұстаздың бекітусіз ... ... ... ... ... бар. ... бұл үй ... үй тігу емес, бір үйдің ту-талақайын
шығарып, бірнеше үй тігуге ұмтылу ... ... ... ... бұдан бірнеше жыл бұрын министр болған
Күлекеев мырза қолға ала бастағаны бар, ол ... беру ... ... ... бір ... ... орыс және ағылшын тілдерінде ... қоя ... ... ... ... ... ... енді қолға ала бастағанда саясаттың табалдырығына сүрінді. Оған
кейбір зиягерлер өре түрегеліп, қарсы ... және бар. ... олар ... мектебіміздің өзі шын мәніндегі орыс ділді мектеп екенін ойларына
алмайтыны әрі аянышты, әрі өкінішті. Қысқасын ... ... ... ... ... ... сондай, оның бәрін жиып-теріп
айту да қорқынышты – барымыздан айырылып қалмаймыз ба, ... ... ... ... ... сол қазақтың «Шегірткеден қорыққан егін екпес»
дегені тағы бар... Әрине, ... ... ... болып емес, қоғам ... ... ... және ... ... ... ... 2008 жылғы қаңтар-маусымда жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) өндірісі
2007 жылғы қаңтар-маусыммен салыстырғанда 5,1 %-ға ... ... ... ... ... ... ... ЖІӨ өсімі
5,3 пайыздың тармаққа қысқарды, бұл экономиканың жекелеген салаларындағы
өсу қарқынының баяулауына байланысты болды. Ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі
6,8 %-ға қарағанда 3,8 %-ды, құрылыста - 10,7 %-ды (30,6%), байланыста –
23,4 %-ды (31,5%), ... ... ... ... ... – 3,2 ... (4, 9%), бөлшектік саудада – 2,1 %-ды (11,1%) құрады.п жұмылатын ... ... ... ... ... ... 8,4 млн.
адам жұмыспен қамтылды, бұл 2007 жылдың ... ... 3 %-ға ... саны 557,2 мың адам ... және 2007 ... екінші тоқсанымен
салыстырғанда 44,6 мың адамға қысқарды. Жұмыссыздық деңгейі 6,6 % ... ... ... – 7,7 %) ... ... ... қаңтар-маусым айларында халықтың ақшалай табысы 142,6
мың теңгені құрады және 2007 жылдың тиісті кезеңіне қарағанда ... ... %-ға ... Бір ... ... айлық номиналды жалақысы 56686
теңгені құрады және өткен жылдың тиісті кезеңімен ... 17,3 ... ... ... 1,4 %-ға ... уақытта республикада 7879 мектеп, оның ... ... ... және ... ... ... бағыныста 7721
мектеп жұмыс істеуде.
2007-2008 жылында 32 мектеп үш тілде оқытатын ... ... ... оқитын 2241 оқушының 1223-і - қазақ тілінде, 1018-і ... ... ... ... Бұл ... ... ... математика,
физика, информатика, химия, биология, география, экономика пәндері ағылшын
тілінде оқытылады.
Дамуында шектеулі мүмкіндіктері бар балалардың білім алу ... үшін 16 664 ... ... 101 ... ... ... жалпы білім беру мектептерінде дамуында шектеулі мүмкіндіктері
бар 7582 бала үшін ... ... ... ... ... мен ... бос уақыты пайдалы
қызметін қамтуын көбейту үшін 801 аула клубы, оның ішінде 356-ы ПИК ... ... ... дәстүрді және ана тілін жаңғырту
мақсатында 79 жексенбілік мектептері, 250-ден аса ... ... ... істейді.
Дарынды балалар мен жастарды ... мен ... ... ... ... Қазақстанның халықаралық деңгейде
бәсекеге қабілеттілігін дәлелдеуге ... ... ... жұмыстар
жалғасуда.
Ағымдағы жылғы 10-17 сәуір аралғында С. ... ... ... ... ... ... барлқ өңірінен
680 оқушы қатысқан 2008 жылдығ Республикалық олимпиядасы ... және ... ... беру. Қазіргі уақытта 848 техникалық
және кәсіптік білім оқу орындары жұмыс жасайды (318 кәсіптік ... ... 605,2 мың. ... ... ... ( 2006 жылы – ... лицейлермен 510 колледждер, контингент – 558,7 мың. адам). [26]
Мемлекеттік басшының тапсырмасына сәйкес Атырау қаласында - мұнай мен
газ ... ... ... ... - өндеуші саласы үшін, Екібастұз
қаласында - отын-энергетикалық саласы үшін, Өскемен ... - ... ... үшін ... және ... ... еңбегінен Аймақтық
кәсіптік орталық (бұдан әрі- ... ашу ... ... жүруде.
Қазіргі уақытта Атырау қаласында мұнай мен газ саласы үшін нөлдік
циклы бойынша құрылыс ... ... ... жетім балалар және ата-ананың қамқорынсыз ... үшін ... ... салу ... жалғастырылуда. Қазіргі уақытта
ғимараттың темір-бетон ... құру ... ... жұмыс
жүргізілуде. [26]
Республикалық бюджет есебінен Қарағанды ... ... ... лицейдің құрылысы аяқталуда.
Жоғары білім беру. Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының ... ... оқу ... ... ... беру ... 140 ... оқу орны және 18
филиал енгізілген. Студенттердің жалпы саны-717 мың адам, аның ... оқу ... ... -376 мың ... ал ... оқу ... ... мың адам білім алады. ... ... ... және 4 - мамандық бойынша оқыту жүргізілуде.
«Республикалық бюджеттен қаржыландырылатын ... беру ... ... ... ... ... білім беру
ұйымдарында мамандар даярлауды қоспағанда) жоғары және жоғары оқу ... ... ... және ... ... бар мамандар даярлауға
2008/2009 оқу жылына арналған мемлекеттік білім беру ... ... ... ... Үкіметінің 2008 жылғы 18 маусымында № 591
қаулысы қабылданды. Мемлекеттік тапсырыстың көлемі-33490 ... ... ... ... ол 300 ... ... тапсырыстың жалпы көлемінен-1000 грант сырттай оқу
бөлімінің педагогикалық ... ... ... ... бойынша-500 орынға, ал техникалық бойынша-150, ауылшаруашылығында-
100 және педагогикалық мамандарға-25 орынға дейін көбейді.
Білім беру ұйымдарын лицензиялау, ... және ... ... мен ... ... ... жетілдіру
жалғасып келеді.
2008 жылғы екінші ... 18 ... оқу орны мен 1 ... ... ... ... - 779 ... мамандық аттестатталмады, 59 мамандық бойынша ... беру ... ... ... ... емес деп ... қосымшаларды өз еркімен қайтару жолымен 37 ... ... беру ... жүргізу құқығын беретін лицензиялардың қосымшалары
кері қайтарылды. [26]
Осы стратегияда білімге ... ... ... ... ... ... ... Өйткені білімді еліміз тек әлеуметтік салаға ғана
жатқызып қоймай, оның қаншалықты ... ... ... екенін
қаржыланырумен көрсетіп отыр.
12-сурет
Білім беру ұйымдарымен көрсетілген қызмет көлемі, мың теңге*
*Дерек көзі: www.kaz.stat.kz/bilim zhane gylym statistika/bilim beru
uiymdari
Еліміздің ... ... ... ... ... білім беру
орталықтары мен ұйымдарданмен көрсетілген қызмет көлемін динамикалық
көрсетілім ... ... ... (8-сурет). Мұнда мемлекеттің көмегімен
көптеген ұйымдар жұмыс атқаруымен білім ... ... ... ... ... ... тарапынан да өсу байқалады.
Сонымен, мемлекетіміз даму процесстеріне тежеу ... ары ... ... бағдарламалық міндеттемелерді алға қойып отыр.
2008 жылғы екінші жартыжылдыққа арналған міндеттер:
• Қазақстан ... ... ... ісін ... 2020 ... ұзақ мерзімді мемлекеттік бағдарламасының жобасын әзірлеу және
Қазақстан Республикасының Үкіметіне ... ... ... ... ... ... көмек
мәселесін регламенттейтін нормативтік құқықтық базаны жетілдіру.
• Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау ісінің кадр саясаты
тұжырымдамасының жобасын әзірлеу.
• тағам өнімдерінің қауіпсіздігі саласындағы нормативтік ... ... ... ... ... жаңа ... әзірлеу, Астана қаласында дәрілік
қамтамасыз етуді басқару жүйесі бойынша пилоттық жобаны ... ... әрі ... жалғастыру.
Қорытынды
Қорыта келгенде, әр заманның өз мінезі, өз талабы бар. ... ... ... – білім экономикасына ұмтылған қадам ... ... ... ... жолы – ... жол.
Сол бағытта әлемдік шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... басты құралдары болып инновациялар,
идеялар, ... және ... ... табылады, ол бұл адам капиталын
интенсивті пайдалануды ... ... ... ... ... базасын
сақтау және дамыту тек жұмыс күшінің ... ... ... мен ... ... ... ғана ... Айта кету керек, қазір халықаралық рынокта
икемді ұйымдар гүлденіп жатыр, олардың икемділігінің кілті ... ... ... ... табылады. Сонымен бірге, ғылыми-техникалық
ілгерілеу қарқыны қазір мынаны талап етіп ... ... ... ... ... ... ... басым бағыттарына
жұмылдыруды тездету, ғылым нәтижелерін осы заманғы өндірісте тиімді
пайдалану. ... ... ... негізгі өзекті мәселелер мен мақсаттар
білім мен біліктілікке ... ... Яғни ... ғылым және тәжірибе
мәселелерін қарастыру – маңызды тақырып болып табылады.
Дамыған елдердегі білім беру ... ... ... ... ... келе жатқан экономиканың қазіргі сипатымен анықталады.
Материалдарды игіліктер өндірісі бұл жерде міндетті түрде сақталады, бірақ
оның тиімділігі бәрінен ... жаңа ... ... ... білімін,
біліктілігін, басқару әдістерін пайдалумен байланысты. Сондай-ақ барлық
байланысқан өндіріс білімнің дамуына негізделеді және ... ... ... ... ... жүзжылдықтың басталысымен дамыған мемлекеттерде білім экономикасы
(the knowledge-based economy), яғни ақпараттық және ... ... жаңа ... ... ... ... Бұл ... құндылығы жоғарылай бастаған ... ... ... көзі ... ... байлық деп жер немесе табиғи ресуртар ... ... ... ... ... ... ... кәсібибіліктілік пен
технологияның ролі аса бастады. Дүниежүзілік рыноктардың енуімен білім мен
тәжірибенің құндылығы бәсекеге ... ... ... ... ... өзектілігі инновация мен білімнің пайда болуына орын
берді
Әлемдік тәжірибенің сенімді көрсетуі бойынша, тұрақты дамыту ... ... ... ... ... ... ... АҚШ,
Ұлыбритания және Францияда әскери ... ... ... да, ... ... қаржыландыруын өсіргені көрінеді. АҚШ-тың
жеке секторларының зерттеулері мен өңдеулерінде ... ... ... ... ... және байланыс болып
табылады. Еуропалық елдерде ... және ... ... ... ... ... ... – авиация, энергетика, қарулы күш, өз
позициясын ақпарат, ... ... орын ... және ... ... ... айналды. Ең жаңа
Төңкерістің бірінші көрінісі – білімнің демократиялануы, оған кез-
келгеннің қол жеткізе алуы. ... ... қол ... ... ... ... өсуі туралы жариялай отырып дамыған елдер ары ... ... ... да ... ... мен ... ... және қозғаушы күші болып келеді. Бірақ-та бүгінгі таңда кім
тез және тиімді қолданады, соны негізгі бәсекелік артықшылықпен ... ... өзі ... ... негіздейді. ЭЫДҰ мемлекеттерінің
экономикасы білім мен ... ... ... ... негізделген.
Жоғарытехнология салалары және оған инвестиция салу ... ... ... ... пен өсудің нәтижесінде еңбектің өнімділігі артады.
«Дамудың жаңа теориясы» ... (new growth theory) ... ... ... білімді және техногияны қаржыландыру ... мен ... ... ... ретінде қарастырады. Бұнда
ретттеу мен өңдеуді, жоғарғы және ... оқу ... ... ... ... ... басым айтады.
Өмірдің өзі дәлелдеп отырғанындай, дамып келе жатқан немесе ... ... ... ... ... – бұл жай ғана ішкі ... жан басына шаққандағы өсу қарқыны емес, бұл ... өсуі ... ... ішкі ... ... ... тұрғыдан да өсуі екеніне
көз жеткізе түсеміз. ... ... ... аппараттар, озық
технологиялар, өндірістің жоғары ғылыми-техникалық деңгейі, ... ... ғана ... ... негіздегі инновациялық жүйеге құрылуы –
әлемдік рыноктың құбылмалы конъюнктурасына тәуелді болмауға, бәсекеге төтеп
беруге мүмкіндік береді.
Қазіргі ... ... ... ... алар орны ... ... ... қолданбастан бәсекеге қабілетті өнім алу
мүмкін еместігін дамыған елдер ... ... бар ... осы салаға
жұмылдырып келеді. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... азайту, инвестициялар ағымын
арттыру, өнім өндірушінің ... ... және жаңа ... аса ... әрі ... ... ... үшін бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіруге негізделген жаңа
ақпараттық технологияларды игеру, республикамыздың өнеркәсіп және ғылыми-
техникалық әлеуетін ... ... ... міндеттердің бірі.
Қазақстанның инновациялық экономика бағытындағы жолы – бұл ... ... жол. ... ХХІ ... ... ... рөлі мен орнын анықтайтыны да, міне, осы фактор.
Жалпыға мәлім ... ... ... ... жаңа ... ... бұрын, ең әуелі ұғым ретінде айқындап алуға тура келеді. Олай
болса, сөзіміздің осы ... ... ... ... ... ... ... сипаттама бере кетудің еш артықтығы
жоқ.
Білім бағдарламаларын жақсы меңгеріп, ... ... ... оқу ... ... мәдени және спорттық өміріне
белсене араласқан ЖОО студенттері мен аспиранттарын қолдау үшін әл-Фараби,
Қ.Сәтбаев, А.Жұбанов, ... ... және ... да ... ... ... стипендиялар бар.
Еліміздің сапалы кадр әлеуетінің қалыптасуында президенттік ... рөлі зор. Жыл ... осы ... ... 3000 ... білім алады. Биылғы жылы оқуға жіберілетін кейбір ЖОО тізіміне;
үміткерлердің жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... жерде оқитын жастар мен мемлекеттік қызметкерлерге квота
қарастырылды.
Жас мамандардың ... ... ... ... ... ... келеді. Бір
мысал келтіре кетейін. Павлодарлық Қуат Есенов Гиннестің рекордтар ... ... ең көп ... ... ... ... Ол ... олимпиадалардан алты алтын медаль, бір күміс және бір ... ... ... күні Қуат ... ... қатар Массачусет
технологиялық университетінде (АҚШ) өзі де сабақ беріп жүр. Айта ... ... ... ... да ... келгенде, еліміздің экономикалық ... ... ... ... ... екенін айғақтайды.
Білімге негізделген экономиканың дамуына себеп болатын өз ұсынысым
Кез келген ел экономикасының қарқынды дамуын қамтамасыз ететін ... ... ... мен орта буын ... ...... ... бірі болып саналады.
Техникалық және кәсіптік білім берудің тиімділігі жоғары ұлттық жүйесін
қалыптастыру – ел ... ... ... ... ... ... қамтылуына жағдай жасау ... ... ... ... ... ... ... Отандық экономиканың жоғары
технологиялық салалары мамандандырылған еңбек ресурсын және дамыған ғылыми-
техникалық базаны қажет етеді.
Өмірдің өзі ... ... ... келе ... ... ... ... елдердің экономикалық дамуы – бұл жай ғана ішкі жалпы
өнімнің жан ... ... өсу ... ... бұл ... өсуі ... ... ішкі жалпы өнімнің сапалық тұрғыдан да өсуі екеніне
көз жеткізе түсеміз. Жаңартылған жағдайдағы ... ... ... ... жоғары ғылыми-техникалық деңгейі, экономиканың
шикізат өндіруге ғана емес, ғылыми негіздегі инновациялық жүйеге ... ... ... құбылмалы конъюнктурасына тәуелді болмауға, бәсекеге төтеп
беруге мүмкіндік береді.
Білім арқылы жұмыс ... ... үш ... жүреді:
білімді жинау, сақтау және одан пайда түсіру;
білімді жинау, талдау және жауапкершілік аумақтарын бөлу жүйесін құру;
басым бағыттар ... ... ... дамыту.
Білімді құнттау, сапасын арттыру, бағалау – Қазақстан жоғары
мектебінің күн ... ... ... Осы ... Елбасымыздың
дәрісі – ақыл-ой өресін ... ... және ... ... ... ... Өйткені, білім экономикасы әрқашан қоғамның
дамуын анықтайтын көрсеткіш болып табылады. Қоғамның ілгерілеуі – ... ... және ... ... ... екі ... тәуелді.
Білім экономикасында екі үдеріс қатар жүріп отырады: бірінші, ... ... ... ... ... ... ... оны пайдалану
әлемге тез арада таралады. ... мен ... ... ... ... қол ... үшін ... қабілеттілік белгісін
(критерий) анықтау мәселесі ретінде көтеру; ғылыми мекемелерді, ... ... ... – жаңа ... ... ... Сондықтан да
жоғары оқу орындарының алдында тұрған міндет – бәсекеге қабілеттіліктің
басты ... ... ... білім экономикасына қол жеткізу; жас
мемлекет үшін ... ... ... - ... ... ... ал стратегиялық салада жас ұрпақтың білімі мен ... ... ... ... Стратегиялар мен бағдарламаларды бұлжылпай
орындау болып табыдлады.
Қазақстанның білім жүйесі, ... ... ... ... ... ... ... сындарлы жедел жаңару мен соны
серпілістің баяндылығына ... ... ... экономиканы дамытудағы өз ұсынысым. Дамыған
мемлекеттердің технологикалық қалуының ... ... ... ... инновационндық даму идеялар белсенді турде алынғанымен, қазіргі
кезде олар осы мемлекеттердің ... даму ... ... ... ... ... қалыпы ұтымсыз екен. 2004 ... ҚР ... және ... ... ... ... ... -51%). Сондықтан, интеграцияның орнына біздің алда тұрған
мемлекеттер “қуып жету” ... ... ... ... ... ... және саясаттық байланыстылықтың көбейуіне ... ... ... ... ... елдің және басқа елдер арасында
түсініспеншілік көбейуі мүмкін. Соғұрлым ... ... ... ... ... бір ... дәулетті адамдар 61 есе ... ... ... ... ... даму көз ... ... мен
лидер араларында айырылыс көбейіп жатыр.
Біздің ұлттық экономиканы дамыту үшін және ... ... ... үшін ен алдымен негізгі факторларды жүзеге асыру қажетпіз:
ақпараттық қоғамды құру үшін алдымен оған қажет сәйкесінше байланыс құрал-
жабдықтармен қамсыздандыру;
ғылыми ... ... ... үшін ... ... ... мен ... саласында жұмыс жасайтын мамандардың жалақысын көтеру;
дамыған мемлекеттердің білімде қолданылып жүрген саясатты интеграциялау.
Арине білім мен ғылым жаңалықты қажет етеді. Бірақ сол ... ... үшін тек ... ғана ... соныме қоса қоғамның да көмегі
қажет. Яғни, мемлекеттің беріп жатқан білімге деген мүмкіншілікті тиімді
пайдалану, оны құрметтеу. Біз ... және ... бола ... ... ... мақсаттарымызға көздеген жолдар мен уақытында жете аламыз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Академик В.Л. Макаров. Экономика ... ... для ... и
жизнь.- 1992 г. -№ 7,.; № 11, 1993 г
2. Алла Рогова. Экономика знаний: лекция. Россия//2007
3. Л.Д.Байкадамов. Экономика знаний: мировые ... и ... ... ... ... ... – 2005. - №3. 100-110 стр.
4. Агентство Республики Казахстан по статистике. Статистический ... ...... 2005. 348 ... . ... Development and the New Economy. OECD Forum 2001
(http://www.oecd.org/forum 2001)
6. Dunning J. Regions, ... and the ... Economy/ ... and the Knowledge-Based Economy, Oxford, 2000. P. 8-10.
7. Building Knowledge Economies: Opportunities and Challenges for EU
Accession Coutries. N.Y., ... ... Ы.Я. Влад ... ... в ... ... ... экономики.-2005.-№17(185)
9. Т.С.Сарбасова, А.Қ.Сарбасова, Л.А.Бимендиева. Білім беру саласының
әлеуметтік-экономикалық мәселелері. Оқу құралы.-Алматы.- 2007.-Қазақ
университеті
10. Оразалы Сәбден. Бәсекелектік ... ... ... ... ... ... өз ... жаңа серпіліс жасау қарсаңында.
Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... ... ҚР ... ... ... Жолдауы// «Егемен Қазақстан»
2006 2-наурыз 6-бет.
12. . Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық
дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы. ҚР ... ... ... ... ... 2005 ... 6-бет.
13. А.Арыстанбекова. Экономика, основанная на знаниях. Мировая экономика и
международные отношения, 2008, №6, с.30-33
14. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы – Астана, 2009 ж.
15. «Білім ... ... ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 1999 жылғы 7 ... ... ... ... ... ... Cұхбат. 2009-02-10// www.kazakhstan.com
18. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Қазақста халғының ...... ... ... ... ... Республикасы
Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы// Егемен Қазақстан. ... – 6 ... ... ... ... Білім және ғылым министрі.Қазақстанның әлемдік
рейтингтегі орны жоғарылап келеді // www.mіnplan.kz
20. Жансейіт ТҮЙМЕБАЕВ. Инновация – бәсекеге қабідеттілік. Егемен
Қазақстан// 112-113 (25510) ... ... 2009 ... ... ... Т.С. Даулиева, Г.Р. Экономика образования: учебное пособие
для студентов, магистрантов.-Алтамы: Қазақ университеті.- 2004.-38с.
23. Ильин Н.И. Механизм ... ... ... экономики, основанной на знаниях // Власть.- 2006.-№7.- 69-71
б.
24. Сулима С.В. конкурентоспособность вузов и их стратегия на ... ... и ... ... и ... ... векторы развития.
Материалы на междунар. науч.-прак. конф. – МАБ. –Алматы.- 2002. 174б
25. Б.Д.Тұрлыбеков. Қазақстан жоғары білім ... ... ... ... ... ... Диссериция. –Түркістан.-2008. 27б
26. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы
11қазандағы N 1459 ... ... ... бiлiм ... ... ... ... мемлекеттiк бағдарламасы туралы
//Егемен Қазақстан.-2008.-№13
Қосымша А
Мемлекеттік бюджет 1-ші сәуірге 2009 жылдың, ... ... млн. ... ... |
| ... ... ... |796 318,19 ... ... |515 200,38 ... ... |515 200,38 ... ТЫС ... |23 722,96 ... емес түсiмдер |23 722,96 ... ... ... ... ТҮСІМДЕР |7 394,85 ... ... ... ... ... |7 394,85 ... ... |250 000,00 ... ... |250 000,00 ... ШЫҒЫНДАР |688 991,82 ... ... ... ... |33 177,29 ... |25 390,35 ... ... ... ... сот, |62 783,38 ... ... | ... беру |129 899,76 ... ... |82 924,74 ... ... және ... қамсыздандыру |186 705,74 ... ... ... |34 077,64 ... ... ... және ақпараттық кеңістiк |31 422,35 ... ... және жер ... ... |2 005,85 ... су, ... балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи|27 822,97 |
|аумақтар, қоршаған ортаны және ... ... ... | ... ... | ... ... қала құрылысы және құрылыс қызметі |3 071,91 ... және ... |42 053,88 ... |6 536,75 ... ... ... |21 119,22 ... ТАЗА ... ... БЕРУ |-507,65 ... ... ӨТЕУ |507,65 ... ... өтеу |507,65 ... ҚАРЖЫЛЫҚ АКТИВТЕРМЕН БОЛАТЫН ОПЕРАЦИЯЛАР БОЙЫНША САЛЬДО |20 546,62 |
|Қосымша А ... |
| ... |
| ... ... | ... ... ... АЛУ |20 790,21 ... беру |2 684,75 ... ... |697,72 ... ... ... және ... ... |1 750,00 ... ... және жер қойнауын пайдалану |396,82 ... су, ... ... шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи|1 445,39 ... ... ... және ... ... ... | ... қатынастары | ... |13 815,55 ... ... АКТИВТЕРІН САТУДАН ТҮСКЕН ТҮСІМДЕР |243,60 |
|Мемлекеттің қаржы ... ... ... ... |243,60 ... БЮДЖЕТТІҢ ТАПШЫЛЫҒЫ (ПРОФИЦИТІ) |87 287,41 ... ... ... ҚАРЖЫЛАНДЫРУ (ПРОФИЦИТТІ ПАЙДАЛАНУ)|-87 287,41 |
|ҚАРЫЗДАРДЫҢ ТҮСІМІ |103 002,10 ... ... |103 002,10 ... ӨТЕУ |68 918,53 ... өтеу |68 918,53 ... ... ҚОЛДАНЫЛАТЫН ҚАЛДЫҚТАРЫ |-121 370,98 ... ... оқу ... саны ... ... ... |4 |5 |6 |7 |8 ... ... |181 |181 |176 |167 ... |8 |8 |8 |7 |7 ... |6 |7 |7 |7 |6 ... |4 |4 |4 |4 |4 ... |3 |3 |3 |3 |3 ... Қазақстан |9 |11 |10 |10 |9 ... |4 |5 |5 |5 |6 ... ... |6 |6 |7 |7 |7 ... |15 |15 |15 |15 |13 ... |8 |9 |9 |8 |7 ... |6 |6 |6 |6 |6 ... |5 |4 |3 |4 |4 ... |4 |5 |4 |4 |4 ... ... |4 |4 |4 |4 |4 ... ... |19 |18 |19 |17 |11 ... ... |10 |10 |11 |13 |13 ... ... |69 |66 |66 |62 |63 ... және ... ... жағдайы
Факторларға
жағдай
Орнықты стратегия,
құрылым және
бақталасу
Байлық негізіндегі бәсеке
Жаңартпалар енгізу негізіндегі бәсеке
Инвестиция негізіндегі бәсеке
Өндіріс факторлары негізіндегі ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағарту мен классика ғасырындағы мәдениет 12 бет
Білім базасының архитектурасы13 бет
Білімді қабылдау тәсілдері және мәселелері5 бет
Елдік өркендеу және инновациялық даму9 бет
Елдің технологиялық және инновациялық алмасуы13 бет
Интеллектуалдық капитал74 бет
Шортанбай Қанайұлы5 бет
Қазіргі кезеңдегі жалпы білім беру орта мектептердегі экономика негіздерін оқытуың мазмұны мен ерекшеліктері96 бет
Жалпы білім беруді қамтамасыз етудің әдістері мен технологиялары21 бет
Мұғалімдерді өзгермелі өмірге дайындау2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь