Тұтыну тауарлар нарығының қызмет етуінің негізгі тенденциялары және тұтыну тауарлар маркетингін жалпылау арқылы оның тиімділігін жоғарылату бойынша кешенді шаралар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 тарау. Тұтыну тауарлар нарығының қазіргі кезеңдегі дамуының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Тұтыну тауарлар нарығының экономикалық мәні және оның ұйымдастырылу.экономикалық әлеуеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2 Тұтыну тауарлар нарығы ортасының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... .22
1.3 Тұтыну тауарлар нарығында маркетинг кешенін құру негіздемесі ... ... .29

2 тарау. Қазақстан экономикасындағы тұтыну тауарлар нарығын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.1 Қазақстандағы тұтыну нарығына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.2 «Масло.Дел» компаниясының тауар саясатын талдау ... ... ... ... ... ... ... .. 52
2.3 «Масло.Дел» компаниясының маркетингтік іс.әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... .58

3 тарау. Тұтыну таурлар нарығының тиімділігін жоғарылатудағы маркетингтің ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..66
3.1 Тұтыну тауарларының бәсекелестігін қамтамасыз ету жүйесіндегі маркетинг ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
3.2 «Масло.Дел» компаниясының маркетинг қызметін жетілдіру ... ... ... ... ... ..71

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..78
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 81
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Экономикалық жүйенің тұрақтылығы - оның барлық құрылымдары мен өндірістік үрдістерінің барлық сатыларының, соның ішінде тұтыну сатысының тепе-теңдікпен дамуына негізделеді. Осы сатыда ерекше функционалдық ауыртпалық тұтыну тауарлар нарығына тиесілі болып келеді, өйткені тұрғындардың өмір сүру деңгейі мен сапасы, оның ауқымына және сыйымдылығына тікелей баланысты болады.
Қазіргі уақытта көптеген дамып келе жатқан нарық жүйесінде, соның ішінде Қазақстан экономикасы үшін тұрақты дамудың ортасына шығу мақсатында адам ресурстарының даму индексін жоғарылату және тұрғындардың өмір сүру деңгейінің жаңа стандарттарын қамтамасыз ету мақсатында ұлғаймалы ұдайы өндірістік байланыстардың құрылымдық-функционалдық жаңаруын талап етуде. Мұндай жаңару әлемдік қауымдастыққа дамып келе жатқан нарықтық жүйенің сәтті кірігуі үшін өте маңызды болып саналады.
Тұрғындардың өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету жүйесінде жаңа стандарттарды жүзеге асыру тұтыну тауарлар нарығының құрылымдық-экономикалық әлеуетінің тиімділігін арттырады. Соңғы жылдары тұтыну тауарлар нарығы өзінің реттеуші ортасында едәуір өзгерістерге ұшырай отырып, даму жағдайындағы нарықтық шаруашылықтың маңызды өрісіне айналып отыр. Дегенмен де, тұтыну қызметтерінің жаңаруымен және тұтыну тауарларының түрлерінің едәуір жоғарылауымен қатар, осы нарықтың факторалдық ортасы тұтыну тауарлар нарығы шаруашылықтанудың қатаң, бәсекелес ортасына толық икемді бола алмады.
Көптеген кеңестік елдерде көтерме-бөлшек сауда жүйесіне бейімделген түбегейлі өзгерістер енгізген жаңа нарықтық ағымдар мен шаруашылық субъектілері тез қарқынмен дамуда, бірақ нарықтың жаңа құралдарын тиімді пайдалану мәселелері әлі де болса шешімін таба алмай отыр. Соның ішінде, кешенді және көп деңгейлі ұйымдастырылу-экономикалық құрылымы бар және өзінің субъектілерінің әртүрлі мінез-құлқысымен ерекшеленетін арнайы әлеуметтік әлеуеті бар, тұтыну тауарлар нарығын атап көрсетуге болады. Бұл әлеуеттің жаңа өмір сүру ортасына икемделуі үшін тұтыну тауарлар нарығының жан-жақты реттелуін, сонымен қатар жаңа тұжырымдамалық қадамдарды қолданудың қажеттілігін талап етеді.
Дамыған елдерде көптеген жылдар бойы тұтыну тауарлар нарығының факторалдық ортасына арнайы нарықтық құралдармен тиімді әсер ететін маркетингтік стратегия сәтті қолданылып келеді. Сонымен қатар, осы нарықтың барлық ұйымдастырушылық құрамдас бөліктерін тұтыну жүйелерінің байланысын қалыптастыруды және қамтамасыз етуді күшейтуге бағытталған жүйелік қадамдарды қолдану өте маңызды болып саналады.
1 Н.Ә. Назарбаев «Бәсекелестік Қазақстанға, бәсекелестік экономикаға, бәскелестік ұлтқа» Қазақстан Республикасының Президентінің 2004 жылдың 19 наурызындағы халыққа жолдауында Н.Ә. Назарбеав
2 Назарбаев Н.А. Послание Президента РК Назарбаева Н.А. народу Казахстана «Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира», газета Казахстанаская правда от 20 марта 2006 г.
3 Примбетов Э.У. Экспорт и его роль в развитии национальной экономики (на примере Республики Казахстан. – Алматы, 1999
4 Арыстанбеков А. Анализ экспортных возможностей Казахстана // Аль-Пари. – 2002. - №6. – С.3-7
5 Щебарова Н. Государственное регулирование: соотношение свободы торговли и протекционизма // Мировая экономика и международные отношения. – 2003. - №3. – С.42-48
6 Бронникова Т.С., Чернявский А.Г. / Маркетинг – Таганрог. – Изд-во ТРТУ, 1999, С.82
7 Муратханова Н.М. Еремина Е.И. / Маркетинг. М., «Академия», 2005.- 205 с.
8 Барышев А.Ф. / Маркетинг М., «Академия», 2005.- 208 с.
9 Муратхинова Н.М., Еремина Е.И. / Маркетинг: сборник практических задач и ситуаций. М. «Академия», 2005 – 96 с.
10 Маркс К., Энгельс Ф. Соч., т.26, с.139-141
11 Ожегов С.М., Шведкова Н.Ю. Толковый словарь русского языка. – М., Азбуковник, 1999-944с.
12 Рыночная экономика. Словарь / под общей редакцией Г.Я.Кипермана – М. «Республика», 1993 – 524с.
13 Фатхутдинов Р.А. Стратегический менеджмент. М. «Дело», 2001 -448с.
14 Котлер Ф. Основы маркетинга: пер.с англ. / под общей ред. Е.М.Пеньковой. – М., Прогресс, 1990-763 с.
15 Акулич И.Л. Маркетинг. – Минск, Высшая школа, 2000 – 447с.
16 Голубков ЕП. Основы маркетинга. – Москва, Финпресс, 2003 – 688с.
17 Джоббер Д. Принципы и практика маркетинга. – М., изд жом «Вильямс», 2000-688с.
18 Михайлова Е.Н. Факторы, влияющие на повышение эффективности защиты прав потребителей на потребительском рынке // Налоги и экономика, Новосибирск – 2006, №2 – С.19
19 Жабина С.Б. Маркетинг продукции и услуг – М.: ACADEMIA – 2005 – С.11, 64, 69
20 Руделиус У и д. Маркетинг, М. ДеНово – 2001 – 706с.
21 Тахумова О.В. Формирование методических подходов по определению уровня эффективности развития регионального потребительского рынка // Экономический вестник Ростовского университета. – 2006. – №2. – С.15
22 Тахумова О.В. Особенности формирования и развития регионального потребительского рынка // Вестник СевКавГТУ, 2006 - №4(8). – С.33
23 Грачев Ю.Н. Внешнеэкономическая деятельность. Организация и техника внешнеторговых отношений – М.: ЗАО «Бизнес-школа», - 2001. – 592с.
24 Рыбалкин В.Е. Международные экономические отношения – М.: ЮНИТИ-ДАНА, - 2001. – 519с.
25 Багаева Н.У. Приориттные направления развития международного маркетинга // Казахстан-спектр – 2006, №1 – С.27
26 Маркетинг. Под ред. Романова А.Н., Банки и биржи, ЮНИТИ – 1996 – 560с.
27 Маркетинг. Под ред. Н.К.Мамырова – Алматы, Экономика – 1999 – 304 с.
28 Баркан Д.И. Маркетинг для всех – М., - 1998 – 270с.
29 Дайан А., Букерель Ф., Ланкар Р. и др. Академия рынка: маркетинг, пер. с франц. – М., Экономика, -1993 – 572с.
30 Котлер Ф., Армстронг Г.Сондерс Д., Вонг В. Основы маркетинга, пре-е с англ., М., СПб, Изд.дом «Вильямс» - 2000 – с.43-50
31 Байбараков Е.Б. Проблемы производства сельскохозяйственного продукта на внутреннем и внешнем рынке // материалы международной научно-практической конференции «Внедрение системы менеджмента качества в вузе: проблемы и пути решения», Алматы. – Экономика, 2005. – С.128-135
32 Қазақстан Республикасындағы бөлшек және көтерме сауда. 2004-2008 ж. Статистикалық жинақ, Астана. - Агентство РК по статистике, 2009.- 205б.
33 Социально-экономическое развитие Республики Казахстан в 2008 г. Ежемесячный Информационно-Аналитический: Агентство РК по статистике. Под ред. А. Мешимбаевой . Астана, 2009. – с.105
34 Аналитический обзор экономики Казахстана. Квартальные отчеты. – Центр анализа общественных проблем, №1(26), первый квартал 2008, С.40
35 Алшанов Р., Ашимбаева А. Казахстан на мировом аграрном рынке: достижения и перспективы, газета «Казахстанская правда» от 20 октября 2008 г., с.4
36 Статистический пресс-бюллетень, Агентство РК по статистике, Астана, 2009, №3, С.51.
37 Шатерникова А. Несмотря на рост производства мяса, потенциал данной отрасли используется не в полной мере как на внутреннем, так и внешнем рынках // Панорама №43 от 3 ноября 2008 года
38 Лифшиц А. За последние десять лет во всем мире наблюдается стойкая тенденция роста потребления продуктов птицеводства // "Время", №39 (228), 2007 г.
39 Махамбетов Н.А. Узловые вопросы развития отечественного птицеводства // материалы международной научно-практической конференции «Вступление Казахстана в ВТО: анализ системных условий, конструктивная направленность, негативные последствия», часть YI, 11-14 мая 2004 г.. – Алматы. – Экономика. – 2004. – С.205 – 208
40 Макин А.А. Проблемы развития молока и молокопродуктов // материалы международной научно-практической конференции «Вступление Казахстана в ВТО: анализ системных условий, конструктивная направленность, негативные последствия», часть YI, 11-14 мая 2004 г.. – Алматы. – Экономика. – 2004. – С.145-149
41 Курганбаева Г.А., Куанова Г.А. Анализ развития сельскохозяйственной отрасли в Казахстане // Аналитик -№4, -2002,-с.42– С.90-103
42 Найзагарин А. Сходства и отличия понятий: бренда, товарного знака, товара // Экономика и статистика, Агентство РК по статистике. – Алматы. – 2005--№4, -С.70-73
43 А.Шалабаева Аргентинский опыт в обмен на 49% акций// деловой еженедельник «Государство и бизнес» от 27 октября 2006 г., с.4 , Тулегенова Е. Весной 2007 года в агрокомплексе РК будет проведен аргентинский эксперимент // Панорама №41 от 20 октября 2006 г.
44 Макин А.А. Проблемы развития молока и молокопродуктов // материалы международной научно-практической конференции «Вступление Казахстана в ВТО: анализ системных условий, конструктивная направленность, негативные последствия», часть YI, 11-14 мая 2004 г.. – Алматы. – Экономика. – 2004. – С.145-149
45 Буздалов И. Проблемы обеспечения устойчивого развития агропродовольственной системы // Общество и экономика. – 2007. - №6. – С.144
45 Смирнов С.Л. Потребительский рынок сельскохозяйственной продукции в Казахстане//Аналитик, -2007,- №6, -с.25
46 Тулембаева А.Н., Акежанов Д.К. Вступление Казахстана в ВТО: проблемы экономической безопасности // Вестник КазНУ. Серия экономическая, 2006. - №2(54). – С.6
47 Романов А.Н., Корлюгов Ю.Ю., Красильников С.А. и др. Маркетинг, М.- Банки и биржи, ЮНИТИ, 1995. – С.153
48 Тогисбаева А.Б. Основные тенденции товародвижения в продовольственном комплексе РК// Вестник университета «Туран»,-2002, -№3-4(16),- С.74-78
49 Курманбаева Ш.Е. ХАССП – безопасность пищевых продуктов // Менеджмент качества, -2005, -№4, -С.54- 56
50. www.gsen.ru /doc/postan/ps_13._2004.html.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе……………………………………..…………………..…………….....…....3
1 тарау. Тұтыну тауарлар нарығының қазіргі кезеңдегі дамуының теориялық
негіздері...................................................................
....................................................6
1.1 Тұтыну тауарлар нарығының ... мәні және оның ... ... ... ... ... ... Тұтыну тауарлар нарығында маркетинг кешенін құру негіздемесі.........29
2 тарау. Қазақстан экономикасындағы ... ... ... Қазақстандағы тұтыну нарығына жалпы
сипаттама…………......................37
2.2 «Масло-Дел» компаниясының тауар саясатын талдау
………..................... 52
2.3 ... ... ... ... ... Тұтыну таурлар нарығының ... ... ... ... ... ... ету жүйесіндегі
маркетинг...................................................................
................................................66
3.2 «Масло-Дел» ... ... ... ... тақырыбының өзектілігі. Экономикалық жүйенің тұрақтылығы - оның
барлық құрылымдары мен өндірістік үрдістерінің барлық сатыларының, соның
ішінде ... ... ... ... ... Осы сатыда
ерекше функционалдық ауыртпалық тұтыну тауарлар нарығына тиесілі ... ... ... өмір сүру ... мен ... оның ... ... тікелей баланысты болады.
Қазіргі уақытта көптеген дамып келе жатқан нарық жүйесінде, соның
ішінде Қазақстан экономикасы үшін ... ... ... шығу ... ресурстарының даму индексін жоғарылату және тұрғындардың өмір сүру
деңгейінің жаңа стандарттарын ... ету ... ... ... байланыстардың құрылымдық-функционалдық жаңаруын талап етуде.
Мұндай жаңару әлемдік қауымдастыққа ... келе ... ... ... ... үшін өте ... болып саналады.
Тұрғындардың өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету жүйесінде жаңа
стандарттарды ... ... ... ... ... құрылымдық-
экономикалық әлеуетінің тиімділігін арттырады. ... ... ... ... ... ... ... едәуір өзгерістерге ұшырай
отырып, даму жағдайындағы нарықтық шаруашылықтың ... ... ... ... де, ... қызметтерінің жаңаруымен және тұтыну тауарларының
түрлерінің едәуір жоғарылауымен ... осы ... ... ... тауарлар нарығы шаруашылықтанудың қатаң, бәсекелес ортасына толық
икемді бола алмады.
Көптеген кеңестік ... ... ... жүйесіне бейімделген
түбегейлі өзгерістер енгізген жаңа нарықтық ағымдар мен ... тез ... ... ... ... жаңа ... тиімді
пайдалану мәселелері әлі де болса шешімін таба алмай отыр. ... ... және көп ... ұйымдастырылу-экономикалық құрылымы бар және
өзінің субъектілерінің әртүрлі ... ... ... ... бар, ... тауарлар нарығын атап көрсетуге болады. Бұл
әлеуеттің жаңа өмір сүру ортасына икемделуі үшін ... ... ... ... ... ... жаңа ... қадамдарды
қолданудың қажеттілігін талап етеді.
Дамыған елдерде көптеген жылдар бойы ... ... ... ... ... ... құралдармен тиімді әсер ететін
маркетингтік стратегия сәтті ... ... ... ... осы ... ... құрамдас бөліктерін тұтыну жүйелерінің байланысын
қалыптастыруды және қамтамасыз ... ... ... ... ... өте ... болып саналады.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Экономикалық жүйенің ... ... ... ... ... ... және оның қызмет етуімен
байланысты ғылыми сұрақтар мен мәселелер отандық және ... ... ... ... ... Осы ... шешу бағытында
батыстың А. Смит, Д. Рикардо, К. ... М. ... Д. ... ... Ф. ... Э. Эбель, М. Брун, М. Ауэр, Д. Бэрре, Д. Раймелл, П.
Эйглие, Е. Лангеард, Д. Джоббер және тағы ... да ... ... үлес ... ... ... ... нарығын ұйымдастыру мәселелері
бойынша И. Акулич, И. Алешина. Е. Голубков, Б. Голодец, С. ... ... А. ... А. ... У. ... ... ... еңбектері де арналған. Бірақ экономикалық жүйелердің даму
деңгейлерінің әртүрлілігі ... ... ... ... ... ... ұлттық тұтыну тауарлар ... ... ... ... ... ... ... тауарлар нарығын дамыту мәселелері де жан-жақты
зерттеуді қажет ... ... ... ... мен ... ... да ... Солардың ішінде Л. Айманова, Ж. Аубакирова, Е.
Байбараков, С. ... С. ... А. ... ... ... ... ... А. Саханова, У. Шеденов және ... ... ... еліміздегі тұтыну тауарлар нарығын
жетілдіруге мүмкіндік беретіндіктен атап айту орынды. Дей ... ... ... ... жұмыстарының көпшілігі ... ... ... ... ... нарығын дамыту
мәселелерін зерттеуге арналғандықтан, ... ... ... ету жүйесіндегі тұтыну тауарлар нарығының
дамуының тұтастай алғандағы мәселелері көбінесе ғылыми назардан тыс ... ... ... ... келе ... ... ... тұрғындардың өмір
сүру деңгейін қамтамасыз етумен және ... ... ... ... ... ... тауарлар нарығының сапалық және тұтынушылық
жағынан кеңеюі тұтыну тауарлар нарығындағы жүйелік ... ... ... нақтылауды талап етіп отыр. Сондықтан бүгінгі күні,
әсіресе тұтыну тауарлар нарығын басқару тетіктерін жетілдіру және ... ... ... әлі де ... терең зерттеулер жүргізуді талап
етеді. Осы мәселенің күрделілігі және ауқымдылығы оны ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттері. Дипломдық жұмыстың мақсаты тұтыну
тауарлар нарығының ... ... ... ... анықтау және
тұтыну тауарлар маркетингін жалпылау арқылы оның тиімділігін ... ... ... ... ... табылады. Осы көрсетілген мақсатқа
қол жеткізу үшін дипломдық жұмыста келесідей міндеттерді шешу ... ... ... ... экономикалық жүйедегі алатын орнын анықтау
арқылы оның экономикалық ... ... ... тауарлар нарығын ұйымдастыру және оның әлеуетін оңтайландыру
бойынша шарттарды жүйелеу;
- тұтыну тауарлар нарығының ... ... ашып ... ... ... ... ... талдау жасау;
- қазақстандық экономикадағы тұтыну тауарлар нарығының деңгейін және
ұйымдастыру-экономикалық параметрлерін жалпылау;
- тұтыну тауарлар нарығын реттеудегі тұрақты ... ... ... ... ... пәні ... тауарлар нарығының әртүрлі деңгейлерінде
қалыптасатын әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... объектісі дамып келе жатқан нарықтық жүйедегі тұтыну тауарлар
нарығын зерттеу болып саналады.
Дипломдық зерттеудің ... және ... ... ... тауарлар
нарығының маркетингтік жүйесін және осы нарықтың ... мен ... ... стратегияны жетілдірудің теориялық және тәжірибелік
аспектілерімен айналысатын отандық және шетелдік ғалымдардың ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс сатысының, сондай-ақ
оның құрылымының тұрақтылығын қамтамасыз ету және ұйымдастыру-экономикалық
әлеуетін анықтау арқылы тұтыну ... ... ... және ... ... арналған.
Зерттеу барысында автор ... ... және ... талдау әдістерін қолданған.
Зерттеудің ақпараттық негізі ... ... ... ... тұтыну тауарлар нарығын реттейтін нормативтік-құқықтық актілер,
ҚР статистика жөніндегі Агенттігінің жариялаған мәліметтері, ҚР еңбек және
әлеуметтік қорғау ... және ҚР-ң ауыл ... ... ... ... нұсқаулы-әдістемелік материалдар мен
арнайы баспа басылымдары алынды.
Дипломдық жұмыстың ... ... - ... ... ... негізінде экономикалық жүйенің тұрақты дамуын қамтамасыз ету
үшін тұтыну тауарлар ... ... ... ... ... ... табылады.
Дипломның құрылымы мен көлемі. Дипломдық ... ... ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Жалпы
жұмыс 87 беттік компьютерлік ... ... ... ... 14 ... және ... ... ТҰТЫНУ ТАУАРЛАР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢДЕГІ
ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тұтыну тауарлар нарығының экономикалық мәні және оның ... ... ... ... ... қалыптастыру көптеген кеңестік
елдердің тәжірибесі байқатып отырғандай бірнеше аралық сатылардан ... ... ... да ... ... ... шаруашылықтанудың жаңа
әдістері мен нысандарына ие бола ... ... ... ... ... ... ... стратегиялардың әсерімен қалыптасып
келеді. Нарықтық реформалардың іске ... әуел ... ... ... өзгерістермен, сауда объектілерінің, тұрмыстық қызмет
көрсету және қоғамдық тамақтандырудың шаруашылықтану әдістеріне ... ... ... ... ... нарығы белсенді түрде
қалыптаса бастады.
Осы объектілердің құрылымдық-функционалдық өзгерісі тұрғындардың
талаптарымен ... ... ... ... сегментінде тұтыну тауарлар
нарығының қалыптасуына әкеліп соқтырды. Негізінде, бұл талаптар және ... ... ... ... ... де орын алғаны
белгілі, бірақ оларды ... ... ... ... ... ... өзара байланысының құрылуы қатаң мелекеттік реттеу ұстамдарына
негізделген сипаттамалармен ерекшеленген.
Кеңес экономикасының аясында сауда, тұрмыстық қызмет ... ... ... ... емес ... ұлғаймалы ұдайы өндіріс үдерісінің
көп деңгейлі өзара байланыстары арқылы кең ... ... ... ... Бұл ... ... ... Сонымен
қатар, өзінің даму болашағымен, атқаратын қызметтері және міндеттерімен
ерекшеленетін сапалы жаңа ... ... ... ... ... уақытта бұл сектордың дамуына байланысты тек ішкі өндірістік
сатылардың ... ... ... ... ... ... ... аралық интеграциялық үдерістердің дамуы қамтамасыз етіледі.
Тұтыну тауарлар нарығының қазіргі сатыларын дамыту ... ең ... ... ашық ... оның ... қабілеттілігін арттырумен
тығыз байланысты. Бұл жағдайларды ең ... ... бірі – ... ... қамтамасыз ететін экономиканың барлық секторларындағы
бәсекелестікті ... ... ... ... ... 2009 ... халыққа жолдауында Н.Ә. Назарбаев ... ... ... негізгі алғышарты, ал ... ... ...... ... - деді. Бұдан бұрын да 2004 жылы
халыққа жолдауында елбасы осы ... ... ... ... ... ... ... қолдауы жағдайында емес, керісінше
бәсекелестермен ... ... ... қол ... Бұл ... ... рөлін бір жағынан экономиканың либерализациясы және
ашықтылығы арқылы қамтамасыз етуге болса, ал ... ... ... белсенді жұмыс істеу арқылы және маңызды салаларда жеке секторларды
тарту арқылы қол ... ... (1, ... ... бәсекеге қабілеттілік ҚР Президентінің «Әлемнің 50 ең
бәсекелі елдер қатарына ену ... да ... ... ... күні ... даму мен ... демократияның жаңа даму
сатысында тұр. Әлемдік рейтингтің жоғары сатысында орын алу деп, ... ... тек ... секторы шеңберінде емес, сонымен қатар
бәскелестік, ашық экономикамен қарқынды дамып, өркендейтін жаңа ... ... жеке ... ... пен келісімшарттық байланыстарды және
қоғамның барлық мүшелерінің пікірлері мен іскерлігін ... ... ... жеке ... ... қорғау және кәсіпкерлік ұсыныстарды жалпы
қолдау арқылы экономикалық жүйеде ... ... ... ... ... ... ... тұтыну секторларының
қалыптасуы қамтамасыз етілді.
Бұл ... ... ... ... ... мен қызметтер көрсету
бойынша өзара ... ... ... ... ... қатынастардың жиынтығы. Осыған байланысты тұтыну
секторын өзінің құрамында тұрғындарға қызмет көрсетуге ... ... ... ... кәсіпкерлік
кешен ретінде қарастыру қажет.
Тұтыну секторы ... мәні ... ... ұдайы өндірісімен
байланысты тауармен мен ... сату ... көп ... ... жүйенің нарықтық құрылымының ерекше сегменті болып
табылады. Мұндай ... ... ... тұрғындардың өмір сүру деңгейін
қамтамасыз ететін ... мен ... ... ... ... жүйе ... деп есептейміз.
Сонымен, тұтыну тауарлар нарығының ерекше сипаты ең алдыменен, оның
экономиканың ... және ... емес ... ... табылады және сонымен қатар тұрғындарға қызмет
көрсетуге арналған ... ... ... ... ... және
қызмет істейді. Ал, оның деңгейіне келетін ... онда ең ... ... ... ... ... және жергілікті ауқымын ... Бұл ... ... ... ... ... нарығын басқаруда
маңызды орын алады, себебі оның ... ... ... ... ... ... және ... көрсету ағымының ауқымы анықталады. Тұтыну
тауарлар нарығының сипаты мен ... ... оның ... ... ... оның
ауқымдылығына белгілі бір мақсаттық реттеуді ... ... ... ... ... тәуелді. Бұдан басқа, осы нарықтың ауқымына байланысты
дамып келе ... ... ... ... өмір сүру ... ... қатар, олардың әлемдік тұтыну тауарлар нарығына бірігу (интеграция)
болашағы және оның ... ... ... де ... ... ... отырып, сараптаушылар мұндай кезде барлық күшті қазіргі
талаптарға жауап беретін, экспорттық әлеуеттің ... салу ... ... ... ... ... ... әлемдік тауар нарығында
орын алу мүмкіндіктерін, сонымен қатар ... ... ... етілуі мүмкін (3, 34б(.
Қазіргі уақытта Қазақстан экспортының үштен екісі шикізаттар ... ... ... ... ... ... ... дамытуға салынған жағдайларда ғана экономикалық ... ... Ал олай ... ... қазіргі Қазақстанда болып жатқан
жағдайлар, яғни елден шикізаттардың кетуі жалғаса береді (4,18б(.
Әлемдік ... ... ... ... ... экспортқа қатаң бақылауды күшейту негізінде елден шикізаттар мен
материалдарды шығарудан бас ... ... ... ... ... ... валюталық түсімдерді қазіргі заман талаптарына сай жаңа
өңдеуші өнеркәсіптерді құруға пайдаланудың қажеттілігі ... ... ... болашақта шешу үшін, яғни ресурстарды тек елімізге тиімді
импортты қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... арқылы шешуге болады (5,47б(.
Айта кететін жағдай, барлық ұлттық экономикаларда әлемдік нарықтарға
шығу үшін ең алдымен, онда ... ... ... бәсекеге қабілетті
болуы қажет.
Тұтыну тауарлар нарығының экономикалық мазмұны бір жағынан, оның ... ... ... атап көрсететін тұтыну тауарлар нарығының
жүйелік-құрылымдық қадамдары болса, ал екінші жағынан ... ... ... ... функционалды сипаттамасы болып табылады. Осылардың
барлығы ең алдымен, нарықтың сыйымдылығы мен сапалық параметрлерін ... ... ... ... ... ... ... факторалдық
ортаны зерттеу арқылы жүргізілуі қажет.
Құрылымдық қатынастар ... алып ... ... ... нарығы
өндірістік, өңдеуші және қызмет ... ... ... ал ... ... ... ... халықтың қажеттіліктері
үшін өндірісті және жабдықтау үдерісін қамтамасыз етеді.
Бұл құрылымдардың ... ... ... ... өмір сүру ... ... ету мақсатында әртүрлі
деңгейде құрылған функционалдық бағыты болып ... ... ... ... ... бұл ... ... өрісінде
құрылымдық және қызмет көрсетушілік сипаттарымен ерекшеленеді.
Маркетинг көптеген ғылымдар тоғысында тұр, ... ... ... ... ... ... оның маңызды міндеттерінің бірі
сатып алушының мінез-құлқын зерттеу болып табылады.
Тұтыну тауарлар нарығы қоғамда ... өмір сүру ... ... етуі үшін ... ... ... айналымын ұйымдастыратын
экономикалық сектор болып саналады. Тұтыну секторы мен тұтыну ... ... ... төменде берілген 1-сурет ... ... ... ... біз, тұтыну нарығының тұрғындардың талаптарын
қанағаттандыру үшін тауарлар мен ... ... ... өндірістік емес және қызмет көрсету сегменттерін ұсынып
отырмыз.
Сурет 1. ... ... ... ... ... ... ... нарығының сыйымдылығы мен
параметрлерін (шектеулерін) анықтайтын және өмір сүруді ... ... үшін ... ... және ... адамдардың үнемі өсіп
отыратын ... ... оның ... жаңартуға
байланысты өзі кеңейіп отырады.
Экономикалық құрылымдардың ... ... ... ... ... ... қызметтердің түрлері арқылы толықтырылып отыратын тұтыну
тауарлар нарығы да кеңейіп келеді. Бұл үрдіске ... ... ... ... ... ... ... құрылымдар көптеп
тартылуда. Бастапқы сатыда олар ... ... яғни ... ... адамдардың өмір сүру деңгейінің ең жоғарғы ... ... ... ... ... ... тек ... өңдейтін өндірістік экономикалық құрылымдар ғана емес, сонымен
қатар өңдеумен айналысатын жеңіл өнеркәсіп, сонымен қатар қызмет көрсету –
туризм, байланыс, ... т.б ... ... ... ойымызша, тұтыну тауарлар нарығының ... ... ... ... ... алып қараудың
маңыздылығы өте жоғары, себебі ол өзінің ... және ... ... ерекшеленеді. Бұдан басқа, бұл ... ... ... ... ... ... жүйелеуге және адамның
өмір сүру қызметімен тығыз байланысты өндірістік үдерістерді ... ... ... және А.Г. ... ... ... ... – жеке мақсаттары үшін әртүрлі тәсілдерді пайдалана отырып тауарлар
мен қызметтерді сатып алатын ... мен үй ... ... бұл нарықты зерртеу кезінде негізгі субъекті сатып ... ... ... да бір тауарлар мен қызметтерді сатып алу кезіндегі
оның мінез-құлқын зерттеу маңызды орын алады. ... ... ... ... адамдардың өмір сүру үдерсімен тығыз байланысты, яғни
олардың талаптарын қанағаттандыруға арналған арнайы ... ... да ... оған ... ... енгізіледі:
1) бойдақ өмір кезеңі (ата-анасынан бөлек тұратын жалғыз басты жастар);
2) балалары жоқ жаңа ... ... ұя» ... саты ... ... алты ... төмен);
4) «толық ұя» екінші саты (кіші баласына алты жас және одан ... ... ұя» ... саты ... ... бар ... жастағы
жұбайлар);
6) «бос ұя» бірінші саты (балалары ... ... ... ... жұмыс
істейтін кәрі ерлі-зайыптылар);
7) «бос ұя» екінші саты (жанұя басшысы зейнетте балалары бөлек тұратын
кәрі ерлі-зайыптылар).
Сонымен қатар, «Мен» деген тұлғаны ... ... ... тұтатын, биліктілік, тіл тапқыштық, жан-жақтылық, туелділік, шыдамды,
жетістікке ... ... ... ... махаббат, икемділік сияқты
көрсеткіштер сипаттайды.
Адамдардың өмір сүру ... үшін ... мен ... ... ... объектісіне келетін болсақ, онда олардың маркстік
талдану сызбасын ... өте ... ... ... Оның ... жағы ... - айырбас үшін арналған еңбек өнімі ретінде қарастыру
болып ... ... ... көптеген зерттеушілер осы уақыттан бастап
тауарға деген ... ... ... негізі салына бастады деп
атап көрсетеді (7, 8, 9(. Сонымен қатар, К. Маркс ... ... ... ... құны бар деп анықтама берген болатын. Оның
тұжырымы бойынша тұтынушы тұтыну үшін ... ... ... яғни ... бар деп қарастырса, ал өндірушілер үшін олар ... және ... бар ... болып саналады (10,54б(. Яғни, ...... ... бір ... тауарлар нарығындағы сервистік құрылымдар көрсететін қызметтер
халықтың талап ету қажеттіліктеріне қарай жоғары үлесті алуына байланысты,
олардың сипаттамасына ... ... жөн ... ... ... ... анықтамалар бар. Соның ішінде:
С.И. Ожегов орыс тілінің ... ... ... ... ... кімге
болмасын тұрмыстық жағдайларды қамтамасыз ету үшін көрсетілетін қызмет ... (11, 32б(. Ал, А.Н. ... ... сөздікте қызметті
қоғамдық және жеке тұтынуды қанағаттандыратын айрықша өнімнің бір түрі ... ... Р.А. ... қызметке тұтынушының талаптарын
қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... (13,24б(, ал Ф. Котлер қызметті иеленіп алуды көздемейтін
бір жақтың екінші жаққа ұсынған шаралары немесе ... ... ... ... егер тұтыну тауарлар нарығындағы тауар массасына келетін ... олар ... мен ... ... ... ... болып келеді,
сондықтан да осы нарықта тұтынушының мінез-құлқын модельдеу маңызды орын
алады. ... ... ... ... ... нарығының негізгі субъектісі болып
саналғандықтан, «тұтынушы-тұлға» ретінде өзінің уәждемесін ... ... бұл ... ... таңдап алған нарықтарының
объективтік параметрлеріне де байланысты ... сол ... ... ... мен ... ... мен ... байланысты
қалыптасады. Алдыменен, тұлғаның әлеуметтік беделіне, жасына, ... және ... ... ... ... талабы
құрылады. Белгілі бір уақыттан кейін нақты талаптар өзекті ... ... ... оның табу ... мен әдістерін іздеуді оятады.
Ғылыми негізде тұтынушылардың уәждемесінің маңызды ... ... Д. ... және Ф. Герцберг шығарған болатын. Олардың
негізгілері 1-кестеде жүйеленіп көрсетіліп отыр.
1 кесте - Адамдардың ... ... ... ... ... ... ... |Негізгі құрамдас талаптар және теория|
| |теориясы ... |
|1 |А. ... ... |- өзін өзі ... ... |
| | |- ... және өзін өзі бекіту |
| | ... |
| | |- ... және ... талабы; |
| | |- ... ... |
| | |- ... қажеттілік. |
|2 |Д.Мак-Клелланд теориясы |- ... жету ... |
| | |- ... ету ... |
| | |- ... талабы. |
|3 |Ф. ... ... |- ... факторлар; |
| | |- ... ... ... – (15-17( әдебиет негізінде құрастырылды ... ... ... отырғанымыздай тұтыну уәждемесі тұтынушының талабын
қанағаттандыру үшін «ояту» ... ... ... ... ету үшін адам ... ... ретінде тұтыну тауарлар нарығына
шығып, қажеттіліктің «қалыптасу» ... және ... ... ... ... ... ... нарықтағы іс-әрекетін
сипаттап, талаптардың ... ... және ... ... ... ... ... онда таза физиологиялық талаптардан
өзін-өзі өткізу және өзіндік ... ... ... орын ... ... бір ... өзін-өзі сақтап қалуы үшін көп уақыт жұмсаса, ал енді
бір ... ... ие болу үшін көп ... ... ... Ол ... қажеттілік талаптары маңыздылығы жағынан ең ... ... ... ... ... деп атап ... Адам ... қажеттілігін қанағаттандырып болғаннан кейін сәл уақыт өткен соң
маңыздылығы жағынан келесі қажеттіліктерін қатанағаттандыруға ... ... ... ... Т.С. ... мен ... 2 ... көрсетілген үлгісі үлкен қызығушылық тудырады. Осы
суретке сәйкес тұтынушының мінез-құлқы осы үдерісті ... ... ... ... 2. Тұтыну мінез-құлқының үлгісі
Тұтынушылардың шешім қабылдауы қажеттіліктерді мойындаудан басталып,
оны нақты тауарлар немесе қызметтерді қанағаттандыруымен аяқталады.
Тұтынушының мінез-құлқында нұсқауларды ... және ... ... ... орын ... ... ішінде нақты қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін
ақпараттық жүйелерді ... ... ... ... ... ... өмір сүру мәтіні ақпараттық ... ... ... немесе
керісінше тарылтуы мүмкін. Мұндай жағдайда біздің ойымызша, талаптарды
қанағаттандырудың пісіп жетілуі маңызды орын ... ... ... ... ... қажеттілік жүзеге аспай қалуы да мүмкін.
Осыдан кейін сатып ... ... ... ... ... Олар сызба түрінде 2 суретте көрсетілген (6, 82 ... ... ... З. ... ғылыми тұжырымдамасын атап
көрсетуге болады. Ол өзінің қағидасында адамдар негізінен олардың көптеген
әдеттерін бүркейтін ... ... ... психологиялық
күштерді меңгере бермейді. Әрине, адамдардың әдеттерін әруақытта басуға
болмайды, ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Тұтынушылардың уәждемелік қалыптарын ... ... ... ... әлеуетін анықтауда маңызды рөл
атқарады, себебі, оның ... ... ... ... ал ... әлеуеті оларды жүзеге асырудың ... ... ... ... пайдалануы және оның
өзгекшелігі сол елдердегі экономиканың даму қалпына ... ... ... ... даму ... ... сай қалыптасу кезеңінде.
Маркетингті қолдану ауқымдары өте кең, оның қағидалары мен ... ... ғана ... ... қызметінің барлық өрісінде, адам
тұлғасына да қатысты пайдаланылады.
Маркетинегтің қолдану аумақтарын жүйелей отырып, оның ... ... ... ... ... қызмет көрсету және
коммерциялы емес деген түрлерін бөліп көрсетуге болады. Осылардың ... ... ... ... ... ... жүйелеріндегі маркетингтің ең дамыған түріне тұтыну
маркетингі ... ... ... біз ... ... ... ... орындалатын нақты шешімдерді басынан бастап соңғы ... ... ... ... ... ... де, сатып
алушылардың мінез-құлықтары қажеттілікті талап еткеннен бастап ... ... ... ... ... ... ресурстарының
құрамы мен сапасына байланысты болатынын атап ... жөн ... ... ... ... ... ... талабына байланысты болса да, ал оны
іс жүзінде жүзеге асыру тұтыну ресурстарымен шектеледі.
Сурет 3. Тұтынушының ... ... ... ... тұтыну ресурстардың екі жақтылығын көрсетуге болады. ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтердің
түрлері мен ассортименттерін білдіреді.
Екіншісі – белгілі бір баға ... ... ... талабын
қанағаттандыратын мүмкіндіктерді білдіреді. Осыдан келіп, ... ... мен ... ресурстарының мүмкіндіктеріне қарай әрдайым жаңарып
отыратын тұтыну тауарлар нарығының қызмет ету заңдылықтарын айқын ... ... айта ... ... ... ... ... сегменттеу
бағыттарын анықтау маңызды орын ... ... ... ... даму ... және жеке ... дамуымен тығыз байланысты
болатындығы белгілі. Бұндай болмаған жағдайда ... ... ... ... ... нарығы конъюктурасының тепе-теңдігін жоятын қарама-
қайшылықтар пайда болуы ықтимал.
Бұл ... ... мен ... ... ... сипаттамасын
біз 4 сурет арқылы көрсетіп отырмыз.
Сурет 4. Тұтыну ресурстарының ... ... ... ... 4 сурет арқылы біз ... ... ... және ... ... ... айналымы үздіксіз
қозғалыс арқылы тұтыну ресурстарының қалыптасатынын және олардың ұдайы
өсетінін, ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталатынын байқап отырмыз.
Соған байланысты ... ... ... ... ... мен ... ... байланыстарының жалпы жүйесін құрайтын
ерекше тұтыну байланыстарының шеңберін ажыратып көрсету қажет деп санаймыз.
Сатып алушы тұтыну тауарлар нарығының ... ... бола ... ... ... ... нақты тауарларға немесе
қызметтерге деген өзінің талабын қанағаттандыру мақсатында ерекше талаптар
қояды. Осы ... ... ... да бір ақпараттарға ие болу ... ... ... ... ... немесе объектілермен
(сатушылар) байланысқа түседі. Бұл жағдайда оның ақпараттармен ... ... және бұл ... ... алынатын өнімдерге деген
қызығушылықтарды тереңдетеді, ал ол сатып алушылардың ... ... ... кей ... ... ... ... талаптарын қанағаттандыру бағытында ... ... ... де ... Біздің ойымызша, оның қажеттіліктерін іске
асырудың коммуникативті түрін қалыптастырады. Осыдан коммуникациялық және
тұтыну ресурстарының ... ... ... ... әсер ... ... ... шығаруға болады.
Тұтыну тауарлар нарығындағы тұтыну байланыстарының осындай жүйесі
әлеуметтік-экономикалық ортаны қалыптастыратын ерекше ... ... ... сонымен қатар ұйымдастырушылық-экономикалық әлеует ... ... ... ... мазмұнын да көрсетеді. Біздің
ойымызша, осы көрсетілген әлеуеттің сипаттамасы тұтыну тауарлар ... ... ... ... ... себебі, ол тұтыну тауарлар
нарығындағы функционалдық байланыстардың кешенін ... ... ... ... ... ... ала ... тұтынушыларға сапалы
қызмет көрсетудің нысандары мен әдістерін анықтаудың маңыздылығы жоғары деп
айта аламыз.
Тұтынушылардың өзара ... ...... көптеген нысандар мен әдістер арқылы басқарылатыны белгілі.
Олар тұтынушылардың сұранысын неғұрлым сапалы әрі толық жүзеге асыра ... ... ... ... жүйелейді және ұсынылатын
тауарлардың ... ... ... бойынша
сыйымдылықтарын көбейте алады.
Тұтыну тауарлар нарығының ... ... ең ... ... өзін қалыптастыру мен оның қызмет
етулері жатады, өйткені ол адам циклінің ұдайы өндіріспен тығыз ... ол ... ... ... ... ... сала өте ... Тұтыну
саласының жоғарғы серпіні оның негізгі субьектісі – тұтынушының ... яғни ... ... мінез-құлқына, қажеттіліктің кең салада болуына
және өз ... ... ... нарығында іске асырудың нысандары
мен әдістерін таңдап алуына байланысты.
Сатып алушылардың мінез-құлқын ... ... ... ... оның қызмет етуінің маңызды компоненті ретінде қарастыру – бұл ... ... мен ... ғана зерттеу пәні болып қоймай,
сонымен бірге тұтас ғылым ретінде де ... ... ... ... 60-жылдарында тұтынушылардың мінез-құлқы туралы алғашқы оқулықтар
шыққан. ... ... ... Д. ... Дэвид Комэт, Роджер Блэкуей
сияқты т.б. зерттеушілер жатады.
Тұтыну саласы - бұл ұлғаймалы ұдайы ... ... мен ... алу мен ... ... ... мен қызметтерді сатып алумен
байланысты тұтыну саласының бір бөлігі ... ... ... ... нарығы болып табылады. ... ... ... алу ... ... ... іске асыру жөнінде
тұтынушылардың мінез-құлықтары нақты мақсатқа бағытталған қызметтер ... (20,82 ... ... нарығының ұйымдастыру әлеуеті тұтыну саласының бір
бөлігі ретінде осы нарықты белгілі бір үлгіде сегменттейтін ... ... ... Осыған орай тұтынушылар келесідей
топтарға бөлінеді:
- жеке ... ... және үй ... ... ... және ... делдалдар ( көтерме, жеке).
Осы бөлінген топтарға байланысты тұтынушылардың сатып алатын тауарлары
мен ... ... мәні ... яғни жеке ... ... ... сонымен бірге қайта сату деп жүйелейміз.
Екінші жағынан, осы қарастырып отырған ... ... ... ... жүйе ... ... бір тауарлар мен қызметтерді
сатып алу бойынша уәждемелерді іске асырудан шығып отырады. Уәждемені
негіздеу ... ... алу ... ... ... яғни сатып алу өз
таңдауының дұрыстығын бағалау дегенді ... ... ... өзара байланыстарын ұлғайтады, тұтынушылық ... мен ... ... ... ... ... ... бірге тауарларды (қызметтерді) шығарушылар да қатысады.
Біз оны «өткізу нарығынан» көре аламыз. Ол 5 ... ... 5 ... ... ... мен ... ... алып қарағанда тұтыну тауарлар нарығын өткізу нарығына
айналдыратын ұйымдастырушылық ... ... ... орай ... (жеке, ұжымдық және ... ... ... мен ... өндіретін кәсіпорындар мен көтерме
бөлшек сауда құрылымы) мүдделерінің өзара қарым-қатынастары жүреді. Соңғысы
делдалдардың атқаратын қызметтерін жүзеге асыруға сәйкес ... ... ... ... ... жүйесінде олар көп жақты өзара
кәсіпкерлік байланыстарды қамтамасыз ... ... ... ... ... байланысты, біздің пікірімізше, олардың тұтынушылық ... іске ... ... ... ... ... ... жоғары. Тұтыну тауарлар нарығының өткізу нарығына белгілі бір
өзіндік үлгіде түрленуі тұтыну мен өткізу арналарының ... ... ... ... нарығының арнайы ұйымдастырылу әлеуетін қолдануды талап
етеді.
Біздің анықтаған тұтыну тауарлар нарығының өткізу нарығына түрленуі
және ... ... ... көбінесе, тауарларды (қызметтерді)
тұтынуға жылжыту бойынша барлық ұйымдастырушылық ... ... ... ... Бұл ең алдымен нарықты сегменттеуді талап етеді.
Өйткені аталған ... ... ... мен ... ... өзара
байланыстарын ескерудің маңыздылығы өте жоғары. Бұл нарықты сегменттеудің
жалпы белгілерін бөліп ... ... ... Бәрімізге белгілі
экономикалық әдебиеттерде нарықты сегменттеу маркетингтік стратегияға
жатады. Осы ... біз оны ... ... ... бойынша
тұтынушылық өзара қарым-қатынастарды ұйымдастырумен байланыстырамыз.
Нарықтық сегменттеу туралы көптеген анықтамаларда, оны кәсіпорындарға
тиімді ... ... ... үлгідегі нарықтың бір бөлігі деп
қарастырады (6; 8б(. ... орай ... ... алушының мінез-құлқына,
яғни сұранысты анықтау мен ұсынылатын ... мен ... ... ... 5- Тұтыну тауарлар нарығының ұйымдастырушылық әлеуеті
Өткізу нарығының сегменттеу объектілері болып келесілер табылады:
- тұтынушылар ... ... ... ... ... кәсіпорындар (бәсекелестер).
Тұтынушылар тобы бойынша нарықты сегменттеу – бұл ... ... ... ... ... оларды нақты
бір белгілері бойынша топтау.
Өнімдер тобы ... ... ... – бұл ... тобы ... шығатын нарықтың бір бөлігі. Онда өнімдердің (тауарлар мен
қызметтердің) сапалық сипаттары ... ... ... ... ... бойынша нарықты сегменттеу – бұл ... ... ... нарықтағы бәсекелестерді топтау.
Тұтынушылар тобы бойынша ... ... ... белгілеріне
байланысты жіктеуге болады:
георафиялық;
демографиялық;
мінез-құлықтық.
Тұтынушылар топтары бойынша нарық сегменті белгілі бір ... ... ... белгілеріне сәйкес келуімен анықталады.
Өнімдер тобы бойынша нарықты сегменттеу негізіне атқаратын қызметтерін,
техникалық ... және ... ... ... ... ... нарықты сегменттеудің негізгі ... ... ... ... ... ... өнімдердің
нарықта жылжуы жатады.
Осы аталған сегменттер, яғни – тұтынушылар, өнімдер және ... ... ... ... үнемі толықтырып отырады және олар
бойынша алынған нәтижелерді тұтас бір кешен ретінде қарастыруға болады. ... ... ... сегментін анықтауға мүмкіндіктер береді.
Тұтыну тауарлар нарығының ұйымдастырылу аспектісін қарастыра отырып,
біз ең ... ... ... ... ... қарым-қатынастар сипатын
анықтауымыз қажет. Осы тұрғыдан алып ... ең ... ... топтары бойынша сегменттеудің маңыздылығы жоғары екендігін
байқаймыз.
Содан кейін екінші ... ... ... ... ... ... бар ... көреміз.
Нарықты тұтынушылардың өзара қарым-қатынастарын әлеуметтік мінез-
құлықтық аспектілері бойынша сегменттеу белгілерін 2-кесте түрінде ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
мінез-құлықтық белгілері бойынша сегменттеу, ең ... ... ... ... өмір сүру ... ... болады.
Дәлірек айтсақ әлеуметтік топтың ... ... өте ... дейінгі топтарды бөліп қарастыруға болады.
Мұның бәрі кәсіпкерлік ресурсты анықтауға және нақты ... ... ... ... нарықтарындағы нақты іс-әрекеттердің мүмкіндіктерін
көрсетеді.
2 кесте - Нарық сегменттерінің ... ... ... |Белгілер бойынша ... мәні ... ... топ ... топ, орташа табысты, өте жоғары табысты. |
|Өмір сүру стилі |Жоғарғы стильдегі, ... ... ... қалалық және|
| ... ... ... ... ... сыйлы, шапшаң, алға ұмтылу, өз-өзін ұстай білу. |
|сапасы | ... ... ... ... ... алу сипаты ... ... | ... іздеу |Жоғарғы ... ... ... ... іздеу, |
|тұрғысымен ... ... ... ету, ... баға және т.б. ... талап |Кей жағдайда ғана керек, күнделікті қажет. ... ... | ... ... ... ... ... қазір сатып алуға дайын емес, ... ... ... алу үшін қажетті ақпараттар аз, міндетті түрде |
| ... алу және т.б. ... ... себеп |Ерекше жағдай, әдеттегідей сатып алу. ... - (6( ... ... ... ... сүру стилі де ауылдықтан элиталыққа дейінгі кең көлемді қамтиды
және бұл өз ... ... бір ... іске ... ... ... коммуникацияларының жиілігін және сипатын
анықтайды, яғни ... ... ... ... жоғары болуы да
немесе тұтынушылардың ... ... ... да болуы
мүмкін («тұтыну қоржынының» көлемі мен сыйымдылығы бойынша).
Мінез-құлықтық ...... ... алу, ... ... нақты
сұранымы немесе қызмет көрсету сапасы анықталады. Осы тұрғыда тұтынушының
нақты уәждемесі арқылы белгілі тауардың ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтық бөлігіне
тән. Бұл саралау ... ... ... ... ... ... ... нарығының ұйымдастыру әлеуетінінің мақсатын анық
көрсетеді. Экономикалық жоспарлау тұрғысынан нарық сыйымдылығы да ... рөл ... Осы ... ... ... қабілеттілікті
арттырып, тұтыну тауарлар нарығын өнім бойынша анықтаймыз. Қызметтік карта
әдісі (екі жазбалық саралау әдісі) қолданылады. ... ... ... ... ... нарығының негізінде әртүрлі факторларға сай, қай
топқа жататыны анықталады. Аталған әдісті қолдану тұтыну тауарлар нарығының
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... отырады. Сондықтан ол тұтыну ... ... ... ... ... ... оның ұйымдастырушысының
экономикалық әлеуетін тұтыну сферасы арқылы рөлін ... ... ... орай ... ... тәсіл тұтыну тауарлар нарығының
құрылымдық әдісін анықтауға көмектеседі.
Тұтынушылардың мінез-құлықтық ... ... ... алу ... ... тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге нақты бір ... ... ... мен ... ... ... ... арқылы
көрінеді.
Тұтыну тауарлар нарығын сегменттер бойынша құру, оның ұйымдастырылу-
экономикалық әлеуетіне әсер етуге мүмкіндіктер ... және ... ... ... аясын рационализациялау арқылы ұлғаймалы ұдайы ... ... ету ... ... ... ... басқару жүйесі ретінде маркетинг нақты
қағидаларға негізделеді. ... біл, ... ... фирма
басшыларына тұтынушының сұранысын өз уақытында айқындап, тауарларын олардың
қажеттіліктері мен талаптарына ... ... ...... ғылымнан шығатын ұйғарымдардың негізі немесе кез-
келген жүйенің негізгі ... ... ... ... ... қағидалары – маркетинг дамуының тұрақты заңдылығын сипаттайтын
негізгі ережелер.
Маркетингтің мынадай қағидаларын бөліп көрсетуіміз керек:
1. ... ... және ... ... зерттеу. Бұл
қағидакәсіпорынның өндірістік бағдарламасын қалыптастырудың негізі
болып табылатын тұтынушылардың мінез-құлқы мен ... ... ... және маркетингтік зерттеулерді жүйелі түрде жүргізуді
көздейді.
2. Сұраныс пен қажеттіліктің өзгермелі серпініне өндірістің тәуелділігі
немесе ... ... ... бейімделуі. Өндірістің қызмет
етуі сұранысқа байланысты, сондықтан ол кәсіпорынның ... ... ... ... ... қажеттіліктері мен
олардың даму тенденциялары туралы нақты білімге сүйеніп, ... ... ... ... және ынталандыру. Тауарды жасай отырып, белсенді
түрде тұтынушылық сұранысты қалыптастыру, нарыққа және қажеттілікке
әсер ету ... ... жаңа ... ... өтуі ... ... ... нәтижеге жетуге ұмтылу. Бұл қолайлы қызмет еткен жағдайда
пайда алуға жетелейтін фирма ... ... ... Ол ... ... тиімді басқару арқылы жүзеге асырылады.
Біздің пікіріміз бойынша, ... ... ... 6 ... ... тауарлар нарығының құрылымдық-қызмет ету моделін
анықтауға мүмкіндіктер береді.
Сурет 6. Тұтыну ... ... ... ... ... ... тұтыну тауарлар нарығының ұйымдастырушылық әлеуетін
құрайтын құрылымдық элементтер бөлініп көрсетілген. Сонымен қатар ... ... ... жүретін тауарлар мен ... ... ... ... ... оның ... анықтайтын
экономикалық әлеует элементтері де сызылған. Тұтыну ... ... ету ... оның ... ... байланыстарын қамтиды,
сол арқылы тұтынушылық ара қатынастардың ерекше жүйесін қалыптастырады.
Сөйтіп, тұтыну тауарлар нарығының экономикалық мазмұны бойынша қызмет
етуі көбінесе ... ... ... ... ... ... ерекше
құрылымдық және қызмет етуі бойынша өзара байланыстары бар экономикалық
жүйелердің күрделі кешені.
1.2 Тұтыну тауарлар ... ... ... ... ... әр деңгейінің қалыптасуы арнайы факторалдық
ортамен байланысты. Әлемдік нарық аймақтық нарықтан факторалдық орта ... ... ... ерекшеленсе, ал аймақтық жергілікті нарықтан
даму қозғалысына ... ... ... орай ... тауарлар
нарығының жоғарғы сыйымдылығын ғана ... ... ... ... ... ... үшін ... өмір сүруін қамтамасыз етілу талаптары да
әсер етеді.
Дамып келе ... ... ... ... ... ... өмір сүруін қамтамасыз ету жүйесіне әсер етуші ... ... ... ... ... орны ерекше. Аталған нарық бір жағынан
тұтынушылардың тауарлар мен ... ... ... ... бойынша
қоғамның ресурстық әлеуетін, ал екінші жағынан осы ... мен ... ... ... ... ... нарық тұрғындардың өмір сүру деңгейін анықтайтын макродеңгейдің
тепе-теңдігін қамтамасыз етуі тиіс. Әдетте, ... ... ... ... ... жүйе де ... ... белгілі. Осыған
байланысты, біздің ... ... ... нарығы экономиканың
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... орын ... Ол ... мен ... ... тепе-теңдіктері арқылы көрінеді және халықтың өмір сүру
сапасы мен деңгейі туралы куәландырады. ... ... ... ұлғаймалы
ұдайы өндірістің негізгі звеносы ... ... Оның ... ... ... ... бар ... мүдделерінің ерекше әдістері
мен нысандарын ... өте кең ... ... бар. ... ... ... келісуі – тұтыну тауарлар нарығын ... және ... ... теңгерілімдігі. Осыған байланысты
факторлар жүйесінің нақтылығы, тұтыну тауарлар нарығының ... және ... ... Жоғарыда көрсетілгендегідей тұтыну тауарлар нарығы ... және оның ... ... тіршілігін қамтамасыз
етудегі секторларының орнын, олардың ... ... ... ... ... нарығы әртүрлі мәселелерді тиімді шешеді, яғни тауарлардың жетпеуі
немесе көбеюі, өткізілетін реформаларды тез ... ... ... ... қарым – қатынаста болып, ... ... ... құруда ерекше рөл атқарады.
Тұтыну тауарлар нарығының тиімді даму үдерісі көп салалы факторларға,
параметрлері, көрсеткіштері, ... ... пен оның ... ... ... ... қажет етеді. Мұндай жүйелеу
тұтыну тауарлар нарығының ... ... мен ... ... ... ... көріп отырғанымыздай, тұтыну тауарлар
нарығының төрт деңгейлері арқылы осы нарықтың ... әсер ... ... ... және ... ... ... кесте - Тұтыну тауарлар нарығының нарықтық ортасын ... ... ... жүйесі
|Әлемдік тұтыну тауарлар нарығы ... ... ... ... ... ... қызмет, ... ... ... ... |
|бәсекелестік дамуы, бағаны реттеу, |экономикалық қылмыс, техника мен |
|лицензиялы қызметтің санының өсуі ... ... ... ... ... тауарлар нарығы ... ... ішкі ... ... мен ... даму ... ... дамуы, бәсекеге |жағдайы, инвестициялық климаттық |
|қабілеттілік,сауда кәсіпорындарының |мінезі,жеткізушілер мен бәсекелестер|
|құрылуы,нарықтық инфрақұрылым-ның |әрекеті,нарықтық инфрақұрылымның ... және ... ... ... ... дамуы | ... ... ... ... ... ... ... |Қойма шаруашылығының дамымауы, |
|тұты-нушылар тауарларын өндірудің ... ... ... ... жүйесі, тұрғындардың |сыйымдылығының шектелуі ... мен ... ... ... ... |
| ... тұтынушы тауарларының бәсеке|
| ... ... ... |
| ... ... ... тауарлар нарығы ... ... ... ... ... ... |
|био-логиялық мүмкіншілігі, еңбекке |ақпаратпен қамтамасыз етілу, несие |
|қабілеттілік, ... ... ... көзі мен ... ...... жүйенің |
| ... ... ҒТП ... ... ... ... - (12( әдебиет негізінде жасалған ... осы ... ... ... басқару тетіктерін нақтылау
үшін өте маңызды. Әсіресе бәсекелестіктің даму деңгейін атап өткен жөн.
Өйткені ол ... ... ... ... ... ... көрсетеді,
себебі, тауарлар ағымының қозғалысы және қызметтерді сату ... ... ... ... байланысты болады.
Нарық неғұрлым ауқымды болса оның факторалдық ... мен ... ... ... кең ... ... тобы тұтыну ... ... ... ... ... ... санының көбеюі әсерінен еңбек
сыйымдылығының, материалдық сыйымдылықтардың және өнімдердің ... ... ... өндірістік және ... ... ... ... ... тауарлардың тұтыну тауарлар нарығына кері әсерін
тигізеді. Олардың әсері инфра құрылымдық ... ... ... ... етілуі арқылы көрінеді. Жоғарыда атап ... ... ... ... ұйымдастыру - экономикалық әлеуеті ... және ... ... ... көп түрлі, сонымен қатар оның
әлемдік деңгейден аймақтық деңгейге дейін әртүрлі деңгейлері бар.
Осыған байланысты әртүрлі ... ... ... ... ... ету ... ... анықталатын факторалдық макроорта және
микроорталар бөлініп қарастырылады.
Сонымен, ... ... ... ... деңгейінің жоғарғы сапасын
қамтамасыз етудің ажырамас ... ... ... ... нарығының да
ерекше маңыздылығы бар. ... өмір ... ... стандарттарын
пайдалану негізінде тұрақты дамуды қамтамасыз ету жолы бойынша енді дамып
келе жатқан қазақстандық экономика ... ... да ... ... де
ұмтылуда.
Халықтың тұтыну қажеттіліктерін қамтамасыз ету жүйесіндегі ... ... ... ... дамуы кездейсоқтық емес. Ең алдымен,
тұтыну тауарлар нарығының бұл сегменті мемлекет ... ... ... ... айта ... жөн.
Сонымен бірге, соңғы уақыттарға дейін қызметтер көрсету ... ... ... және орта ... ... үшін ... алаң ... табылып келді. Осы нарыққа трансұлттық корпорациялардың
енуімен байланысты ... ... ... Себебі, трансұлттық
корпорациялар ақпараттар берудің дамыған жүйесін құра отырып, өздерінің
қызметтерінде ... ... ... ... ... пайдалана алады.
Қызметтердің халықаралық сауда-саттықтарының дамуы және әсіресе олардың
трансұлттық компаниялардың ішкі ... ... ... ... күн ... ... нарығын халықаралық,
аймақтық және салалық деңгейлерде реттеудің қажеттіліктері туралы сұрақтар
қоюда.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... деңгейлерде
қызмет етеді. Олардың әрқайсысына бірқатар ерекше ... бар ... ... саласына күрделі салымдар салу және сауда-саттықтың кейбір
аспектілері қарастырылатын салалық та ... ... және ... ... та екі жақтық келісімдер маңызды рөл атқарады.
Басқа ... ішкі ... ... көп ... реттеулерді
талап етеді. Мысалы, Еуропалық одақта тауарлар мен ... сату ... ... ... ... ... ... сауда-саттықтар айналымын
реттеу маңызды нысан болып табылады. Аталған ... ... ... ... ... ... ... азаматтық авиация
ұйымы ХААҰ (IMO), Дүниежүзілік туристік ұйым – БТҰ, және т.б), ... кең ... ... ... ... ... ұйымдар
(ең алдымен ГАТТ/БСҰ, ЮНКТАД (БҰҰ-ның сауда және даму ... ОЭСР ... ... ... (23(.
Әлемдік нарыққа қызметтер ұсынудың ірі жеткізушісі АҚШ-тың негізгі
идеясы – тауарларға қатысы ... ... ... болмауы,
ұлттық режим, заңның бұзылмауы, шет ел өндірушілеріне ұлттық заңдылықтарды
оларға зиян келтіру үшін ... ... ... көрсетілетін
қызметтерді реттеу үшін де пайдалану.
Бұл бағдарламаны іске асыру жолында ... ... ... ... мен ... өндіру үдерістері бір мезгілде жүргізілетін
болғандықтан көптеген кедергілер де ... Яғни ... ... реттеу - бұл инвестициялау шарттарын реттеу дегенді білдіреді.
Инвестициялау ... ТСБК ... және ... ... Бас ... ... шетелдік фирмаларға да ұлттық режимді, яғни ... ... ... бұл АҚШ ... ... нарығына реттеулер жүргізе отырып,
ұлттық (әдетте, мемлекеттік) фирмалар үшін жеңілдік режимдері сақталатын
талаптарды ... ... ... ... ... өз ... ... фирмаларының және ең алдымен
трансұлттық компаниялардың ... ... ... ... ... отыруға ұмтылады.
Уругвайдағы раундтық келіссөздердің нәтижесінде (1986 жылдың қыркүйек
айынан 1993 жылдың 15 желтоқсанына ... ... ... ... либеризациялау туралы нәтижеге қол жеткізілді.
1995 жылдың 1 қаңтарында қызметтер саудасын реттеу ... ... ... ... құру ... құжаттар пакетінің ажырамас құрамдас
бөлігі ретінде кіргені белгілі.
Тұтыну тауарлар нарығының қызмет етуінің екінші деңгейі - ... да оның ... ... ... ерекше факторлар жиынтығына ие.
Көптеген ... үшін ... ... ... өте ... Осыған байланысты
тауарды тұтыну аясын қамтитын аймақаралық ұйымдардың қажеттіліктері туады.
Мұндай ұйымдар көптеген елдердің БСҰ-на мүшелікке ... ... ... ... ... ... кеңейтеді. Көптеген қазақстандық
кәсіпорындар үшін әлемдік нарықтарға шығу өте қиын. Бірақ осы ... ... ... үшін ... ... Ұйым ... жол ашты.
ЕЭҰ - бұл жалпы нарықтың қызмет етулері үшін ... ... ... ... тарифтерді және бағаларды қалыптастырумен
байланысты қызметтер атқаратын халықаралық ... ... жылы БҰҰ ... ... ұйым ретінде тіркеуден өткізді.
Украина мен Молдова қадағалаушылар ретінде оның құрамына кірген. Ұйымның
басымдылық ... ... ... бірі ... ... ... ... және энергетикалық жүйелерді дамыту,
еңбек миграциясына байланысты мәселелерді шешу болып табылады» - деп ... ... ... (25, 33б(.
Тұтыну тауарлар нарығының қызмет етуінің аталған деңгейдегі факторалдық
ортасына ... ... ... ... ... ... тән. Бұл ... көп нәрсе тұтыну тауарлар нарығының
нақты объектілер мен ... ... ... ... ... ... ... жүйелеріне байланысты болып
келеді.
Өнімдерді тұтынудың аймақаралық арналары бойынша ... ... ... байланысты көтерме-бөлшек сауда тораптарының даму
факторының маңыздылығы зор. Сонымен қатар ... ... ... мен ... өзара қарым-қатынастарына деген
бәсекелестіктің жоғарылап ... да ... ... жөн. Оған инвестициялық
климат та әсерін тигізеді. Осы аталған климаттың қолайлылығына байланысты
тұтыну тауарлар нарығының ... ... ... құру үшін ... кеңейту арқылы (тауарлар ассортименттерін және ұсынылатын
қызметтер сапасын жақсарту арқылы) тұтыну секторының ... ... ... де ... Бұл ... ... ... талапқа сай екендігін көрсетеді.
Аймақтық тұтыну тауарлар нарығы деңгейінде де аймақтың тұтыну ... ... ... байланыстыру ерекшеліктерін көрсететін ... орта ... ... Соңғысы тұтыну тауарлар нарығының аймақтық
сыйымдылығына әсер етіп ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті деңгейде кең таралған байланыстар құрылымын
қалыптастырады. Бұл аймақтық тұтыну тауарлар нарығын ынталандыруды ... ... ... ... Ол ... ... ... диверсификациялау
үдерістерінің әсерінен де қалыптасатыны белгілі. Себебі, әдетте ... ... ... ... ... ... отыруды нақты
көрсететін стратегиялық басымдылықтары бар.
Сонымен бірге факторалдық орта тұтыну тауарлар нарығының ... де ... ... ... бойынша анық көрсетілген. Ол
қорлармен және ... ... ... ... ... ... ... тауарлар нарығының сыйымдылығына және
параметрлеріне осы аймақтың өмір сүру ... ... ... ... пен ... де ... әсер етеді.
Тұтыну тауарлар нарығының деңгейлері бойынша көрсетілген факторалдық
орта көбінесе макродеңгейлік болып табылады. Сонымен бір ... ... ... ... ... бар үдерістер де дамиды. Осы тұрғыдан
алып қарағанда тұтынушылық мінез-құлыққа әсер ететін ... ... ... маңыздылығы бар. Оны 7-суреттен көруге болады.
Сурет 7. Сатып алушының мінез-құлқын қалыптастыратын негізгі факторлар
7-суретке сәйкес, тұтынушының өмір сүру ... ... ... ролі мен ... ... жағдайына байланысты және ... ... ... ... ... ... Осындай ерекше
белгілерді ескере ... ... бір ... ... таза маркетингтік
факторларды (оның бағасы және нарықтағы қозғалыс ... ... іске ... ... ішкі ... психологиялық, яғни нақты
қажеттілікке қатысты мәтіндер, ... ... ... ... өмір сүру ... ... яғни ... бір нақты тұтыну тауарлар
нарығындағы тауарларды (қызметтерді) ... алу ... ... ... ... ... ... Тұтынушылардың мінез-құлықтарын ескере
отырып жасалатын маркетингтік стратегияны жасау кезінде психологиялық
факторлардың әсер ... ... ... ... бар. Тұтынушының
психоэмоциялық жай-күйіне байланысты тауарлар (қызметтер) туралы жағымды
немесе жағымсыз ой-пікірлер ... және ... ... оның
қортынды бағалауы анықталады, яғни нақты ... ... Бұл ... ... сатып алу туралы алғашқы және ... алу ... ... ... неғұрлым көлемді ақпараттық базалар қалыптасады.
Тұтыну тауарлар нарығының факторалдық ортасы ... ... ... ... ... болып келеді. Сонымен, тұтыну тауарлар нарығының
құрылымын оңтайландыру бойынша маркетингтік стратегияны жүзеге асыру үшін
тұтынушылардың ... өсіп ... ... ескере отырып, ұлғаймалы
ұдайы өндіріс циклінің екі маңызды, яғни ... және ... ... ... ... ... қажет. Ол 8-суретте көрсетілген.
Сурет 8- Салалар бойынша факторларды жүйелеу
8-суретке сәйкес, тұтыну тауарлар нарығын қалыптастыратын айналым және
тұтыну ... ... ... іске ... кезінде де іске
қосылатын ерекше факторалдық ортасы бар.
Сөйтіп, тұтыну ... ... ... етуі үшін ... ... ... жүйелеу бір жағынан - оның көп деңгейлілігін,
ал екінші жағынан - адамның өмір сүруін қамтамасыз ету ... ... ... ролінің негізделуінің кешенділігін көрсетті. ... ... ... деңгейінің өзіндік ... ... және ... ... мен субъектілерінің өзара тұтынушылық
қарым-қатынастарын көрсететін ... бар. Осы ... ... ... ... ... ... етуі үшін өте маңызды.
1.3 Тұтыну тауарлар нарығында маркетинг кешенін құру негіздемесі
Дамушы нарықтық ... ... ... ... ету ... және оның құрылымының бәсекеге қабілеттілігіне негізделеді.
Осылардың екеуі де прогрессивтік нарықтық құралдарды қолдануды талап ... ... ... күні ең ... – маркетинг болып табылады.
«Маркетинг» термині нарықтық ... ... және ... ... ... ... ... бөлігі. Өзінің
терминологиялық негізі бойынша ол «market» деген ағылшын ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдың аяғынан бастап
маркетингті алғаш рет тауарларды өткізу тиімділігін жоғарылату үшін қолдана
бастағаны ... және ... ... ... оның ... ... өзіндік даму эволюциясы бар. Яғни бүгінгі ... ... ... кең ... ... ... ... неғұрлым тар мағынасында – ерекше мамандандырылған қызмет түрі ретінде
қарастырылады [26].
Көптеген ... ... ... ... ... маркетинг бірнеше
біріктірілген қызметтерді атқара отырып, өзінің алғашқы ... ... ... ... ... [27,28,29]. Мұндай тұрғыдан қарағанда
маркетинг - тұтынушылардың қажеттіліктерін кәсіпорындардың табыстарына
айналдыра отырып, менеджменттің құрамдас бөлігі ... ... ... ... Ф. ... ... үлесі зор, ол
маркетингті - тауарлар мен тұтынушылық құндылықтарды құру және ... ... ... ... ... мен ... қанағаттандыратын
жеке тұлғалар мен ... ... ... ... және ... ... қарастырды [14,б]. Тұтыну тауарлар нарығын зерттей отырып
адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға өте көп көңіл бөлетін және ... ... ... ... ... атап ... жөн [14,17,
33,47б].
Кез-келген экономикалық, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... пайдалылығы мен табыстылығы
өзекті болып табылады. Бірақ сонымен ... ... ... өмір ... ... ... іске ... талап ететін жалпы ... да ... жөн. ... келе ... ... өзінің
эволюциялық дамуында бақылау қызметі ретінде тұтынушыларға ... ж. ... төрт ... біріктіретін «4Р» деп аталатын
жіктеуді үсынды. Осылайша, Маккартидің маркетинг-микс концепциясы маркетинг
бағдарламасына кіретін негізгі маркетингтік ... ... ... ... саясат жиынтығымен анықталады.
Бұл құралдардың басқалардан ерекшелі қаралуы, оларды қолдану сұранысқа
тікелей әсер ... ... ... ... ... алатындығына
байланысты.
Маркетинг кешеніне кіретін элементтердің пайдалы қасиеттерінің бірі -
олардың басқарылатындығы -маркетолог сұранысқа кажетті мөлшерде әсер ... ... ... ... ... ... әр
элементті басқара алады. Осылайша, жалпы ... ісі ... үшін ... ... ... төрт ... функциялар орындалуы
тиіс. Осы функциялардың біреуінің орындалмауы немесе тиісінше ... ... ... тараптардың күткеніндей болмай шығуына әкеледі.
Маркетинг кешенінің жетістігі сол, ол «Р» әрпінен басталатын 4 ... ... ... ... ыңғайлы осы ереже маркетинг
функциясының төрт тобын айқындауға және жіктеуге мүмкіндік берді:
бірінші ... ... идея ... ... ... ... ... тауар маркасы және / немесе тауар белгісі, ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға
тауарлық ұсынысты құрумен байланысты;
функционалдық екінші тобы ... ... ... ... анықтайды. Бүл жерде тауарды тарату жылдамдығын таңдау, тауарды
жылжытудың арналарын ... ... ... сауда түрлерін пайдалану,
мамандандырылған ... ... ... ... ... шешім қабылдау туралы сөз қылады;
үшінші топқа ұсынылған тауарға (қызметке) ақы ... үшін ... ... ... ... ... төртінші топ нақты айқындалмаған.
Ол төзіндік кешендік сипатқа ие, оган ... ... mix» ... ... шаралар кіреді. Бұл кешенге келесілер кіреді:
- жарнама. американдық маркетинг ассоциациясының анықтамасы бойынша:
жарнама - ... ... ... ... баға ... ... ... қызметтерді өз атынан емес ұсыну және
жылжытудың кез-келген нысаны [29, 89б];
- өткізуді ... ... ... ... ... ... ... бойынша «тауарды жылжыту- тауар
сапасын жақсарту немесе түтынушы ... ... ... ... сатып
алушыларды ынталандыру үшін белгілі шектелген уақыт кезеңінде колданылатын
маркетингтік кысым» [20, 71б];
PR немесе public relations - «қоғаммен ... ... ... PR -
бұл ұйым мүддесіне де сондай-ақ қоғам мүддесіне де ... ... ... ... ... жэне ұйым басшыларына ұсыныс
беру, салдарларды көре білу, тенденцияларды талдау ... және ... ... ... ... ... сауда агенттерінің бір немесе
бірнеше әлеуетті түтынушылармен ... ... ... ... ұсыну.
Осыған байланысты біздің пікірімізше, маркетингтің ғылыми концепциясын
- қажеттіліктер мен ... ... үшін ... ... қол ... ... ... қызметі ретінде
қарастырған анықтаманы ... ... жөн [9, 11 б.]. Осы ... ... ... ... ... қамтиды:
- сатып алушылардың мұқтаждықтары мен талаптарын толық анықтау;
- сатып алушыны толық қанағаттандыратын өнімдерді жасау және шығару;
- белгілі бір мақсатқа ... баға ... ... ... ... мөлшерде және ассортименттерде ғана өндіру;
- өнімдердің тұтыну тауарлар нарығындағы қозғалыстарын ұйымдастыру (жарнама
және ... ... ... ортаның құрамдас, яғни алғашқы және
екінші кезектегі бөліктерінде белгілі бір айырмашылықтары бар болғандықтан,
әртүрлі нарықтар үшін әртүрлі болып жасалынады.
4 ... - ... ... ... тобы ... ... көлемде тұтынылатын | 1. ... ... |2. ... ынталандыру |
| |3. ... сату |
| |4. ... ... ... тауарлар| 1. жекелеп сату |
| |2. ... ... |
| |3. ... |
| |4. ... ... - (6( ... ... ... ... ... ... цикл ... ... мен ... ... де жарнама мен насихаттау бар. Кемеліне келген ... ... ... ... жоғарылайды. Құлдырау
кезеңінде жарнамаға тек еске салу үшін ғана ... ал ... ... ... тек ... ынталандыру ғана белсенді болып қалады.
Тұтыну тауарлар нарығы мен өндірістік тауарлар ... ... ... ... онда оның ... ... ... Тауарды
«итеру» және тауарларға тұтынушыларды тарту стратегиялары бар.
Тауарды «итеру» стратегиясы – бұл ... мен ... ... ... Ал, сатып алушыларды тарту стратегиясы – жарнамалау
арқылы жүргізілетіндіктен, оған өте көп шығындар ... ... ... ... ... ... ... барлық
кезеңдерді қамтиды [6,56б].
Сонымен, кәсіпорын стратегиясы тауар нарығының конъюктурасын зерттеу
және болжау, сатып алушылар мен тауарларды, ... және ... ... да ... ... негіздерінде жасалады.
Маркетинг стратегиясының өте кең тараған түрлеріне келесілер жатады:
1. Нарыққа кіру;
2. Нарықты дамыту;
3. Тауарларды өндіру;
4. ... ... ... ... ... Олар ... бағытталуы мүмкін:
- тәуекелге қарамастан ең жоғарғы тиімділік;
- үлкен тиімділікті күтпей-ақ аз ғана тәуекелділік;
- осы екі ... ... ... ... – кәсіпорынның конъюктуралық және тағы басқа
факторлардың өзгеруі ... өз ... ... ... ... ... нарықтық жағдайларды бағалау және ... ... ... бір уақыт аралығында (қысқа мерзімді) әрбір нарық және
әрбір тауарлар бойынша міндеттерді қалыптастыруы және ... ... ... ... бәсекелестік күрестердің күшеюі, маусымға байланысты
сұраныстардың төмендеуі, сатып ... ... ... ... және ... ... мінез-құлқымен, оның уәждемесімен байланысты осы орта
маркетингтің негізгі пәндік жоспары болып ... ... ... ... тұтыну тауарлар нарығының сыйымдылығын ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Тактикалық шешімдерді қабылдауға келесілер жатуы мүмкін:
- сұраныстың төмендеуімен байланысты белсенді түрде жарнама жасау;
- тұтынушылардың қажеттіліктері туралы мәліметтерді нақтылау ... ... ... жаңа ... алушыларды тарту үшін қызмет көрсетудің жаңа түрлерін
ұсыну;
- бәсекелестердің сату ... ... ... ... жоғарылату;
- нақты нарық талабына сай тауар сапасын жақсарту;
- қызметкерлерді ... ... ... ... ... жүзеге асыру барысында тұтыну ... ... ... ... сатып алудың көп ... ... ... ... ... ... асырылуы көбінесе, ... ... ... орта есебінің толықтылығына да байланысты болады.
Бірақ біздің ойымызша, осы өзара байланыстардың екінші, яғни ... ... ... ... стратегия факторларды жақсы
қолдануға мүмкіндіктер береді және сол арқылы ... ... ... ... ... ... жағын да бөліп көрсетуге болады.
Маркетинг кешенінің ... ... ... ... ... баға
тағайындау, нарықта тауарды жылжыту старетегиясы негізінде құрылуы тиіс.
Маркетинг ... ... 5 ... келтірілген.
Тауар стратегиясы. Нарықта тауарды жайгастыру мүмкіндіктерін анықтау-
эрбір ... үшін ... ... Кез-келген тауар, түтынушылар оны
басқалардың ішінен таңдап ... ... ие. ... ... ... ... кезеңдері бар:
Мақсаттық бағдарлануы - тауар қандай тұтынушыларға арналган және ... ... ... ... қандай пайда табады. Таңдалған сегмент
мөлшерін бағдарлау және өсу ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестер тауарымен салыстыра
отырып сату көлемін және ол кэсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... қабілеттілігі талданып, осы артықшылықтарды
қалай көрсету керектігі - символдармен немесе нақты техникалық терминдермен
(сақтау ... ... жэне ... көрсетілуі керектігі
анықталады. Басқаша сөзбен айтсақ, таңдап алынган сегмент ... ... сапа ... ... білуіне итермелеу.
2) Табыстылықты мақсатты ... ... ... ... ... ... ойға ... пайданы табу үшін өндіріс
көлемін анықтау.
Тауар туралы сөз козғаганда тауар қорабы туралы айта кетуіміз керек.
Тауар орауы ... ... ... өз ... атқаруы қажет:
өндіріс коймасында, көтерме немесе бөлшек саудагерге ... ... ... қолданган кезде, қайта қолданғанда.
Барлық функциялар бойынша көрсеткіштердің жоғары болуы тауардың
бәсекелестік артықшылықтарын ... ... ... - ... сату ... ... тиімді
үйлесімін таба алмасақ, онда істің бәрін қауіп-қатерге үшыратуымыз ... ... ... жэне ... ... ... үшін өз
талаптарын қояды.
Жаңа тауар технологияны білуге және өз тапсырыс берушілерін ... ... ... ... ... ететін белгілеу инвестицияны
керек етеді.
5 ... - ... ... ... және ... ... ... стратегиялары|Стратегиялардың кысқаша |Қолдану |
| ... ... |
|1 |2 |3 ... ... ... қуысын іздеу және |Нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... сегментіне жайғастыру| |
| ... | ... ... ... ... күресте |Бэсекелестік ... ... ... ... ... ... өмір ... ... ... ... ... ... |
|Диверсификация ... өмір ... | |
| ... үшін жаңа ... мен | |
| ... ... ... | |
| | | ... стратегиясы |Өзінің нарықтық стратагиясы |Сатуды өсіру жэне|
|Тарату арналарын таңдау|мен делдалдар стратегиялары ... |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... | ... және ... ... | ... ... ... шешудің | ... ... ... ... ... | ... тағайындау |Кәсіпорын пайдасын максималдау|Өтімді өсіру және|
|стратегиясы Баға ... ... ... ... ... ... ... тиімді стратегия |жоғарылату |
|талдау | | ... ... | | ... ... | | ... нүкте | | ... | | ... ... ... ... үшін негізделген ресурстар мен
уақыт сонымен ... ... ... қайта бағыттау тіпті жаңа нарықты табу
қажет болады.
Диверсификация стратегиясы (әр түрлі мақсатты нарықтар арысында ... ... ... өз ... ... өсу ... ... кейін ғана артықшылықты болуы қажет. Диверсификация тәуекелді
азайту жэне аралас ... ... ... ... мен тәжірбиесін
колдану құралы ретінде қарастырылады.
Тарату стратегиясы. Көптеген өндірушілер мен жеткізушілер үшін нарықта
өмір ... ... ... ... алу ... тарату арналарын дұрыс
таңдауға, олардың арасында орнатылған байланысқа және басқару тактикасының
тиімділігіне ... ... ... ... мен ... нақты жүйесінің сәттілігі
нарықтағы көтерме сауданың жайғасымы, ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты.
Тарату арналарын таңдап немесе құра отырып, жеткізуші мақсатты сегмент
ерекшелігімен ... ... ... ... мен ... арасында ұтымды қатынасты табуға тырысуы қажет.
Жеткізушілерге серіктес ... ... ... ... ... ... қабілетті және шоттарды төлеуге қатысты жақсы
атаққа ие ... ... ... ... ... жақсарту жәәне шығындарды азайтуда
тауарларды тарату логистикасын басқару үлкен қызмет атқарады.
Тауарды жеке таратуға кеткен жалпы сома тауарларды сақтау, ... жэне ... ... шығындарынан түрады.
Логистика жүйесін жетілдірудің дәстүрлі емес әдістерінде тарату
арналары мүшелері мен ... ... ... ... ... жэне т.б.) арасындағы тікелей компьютерлік байланысты ... ... ... ... ... - бұл ... ... мәселелердің бірі. Ф.
Котлер [14, 30б] баға тагайындаудың келесі әдістерін ... ... және ... ... ... талдау және мақсатты пайданы қамтамасыз
ету; тауардың қүндылығын ... ... ... ағымды бағалар негізінде
баға орнату; жабық сауда негізінде баға ... ... ... «шығындарға қосу» ережесі қолданылады,
шығындарға рентабельділіктің белгілі деңгейі қосылады.
Баға өндіріс шығындары мен тауарды сату шығындарын жабуы тиіс.
Шығындарды есептеуге және ... баға ... ... ... ... неғізінде баға тағайындау бағаны тұрақтандырады.
Бірақ болашақ шығындарды ... ... ... ... қүрылымы
өзгеруі мүмкін.
Нарық бағаны тез қабылдауы үшін баға ... пен ... ... ... ал ... ... ... негізінде баға тагайындау кезінде жөнелтуші ... ... ... ... шығындар-баға-тұтынушы). Жапондық әдіс керісінше
тізбекті көрсетеді (тұтынушы-баға-шығындар).
Баға тағайындау стратегиясы тауарды ... ... ... ... ... жетуіне ықпал етуі, нарық ортасының
нақты жағдайына сай ... ... ... ... ... ... тауарды нарықта жылжыту)
кәсіпорын өз тауарын қандай ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі міндеті -тауарлар бойынша алға қойылған
мақсаттарға жетуге және нарық үлесіне ие болуға көмектесу.
Өткізу қызметінің іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... мақсат нарық үлесін кеңейту болып ... ... ... ... -тапсырыс берушілерді іздеу, қызмет ... ... және кері ... ... ету. Егер кәсіпорын қолда
бар нарықты қорғау және ... ... ... - ... ... ... ... берушілерге, әсіресе бәсекелестер-күш-жігерін жұмсағандарға баса
назар аудару қажет. Егер екі мақсат қойылса - онда жоғары ... ... ... ... тартылады.
1. ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДАҒЫ ТҰТЫНУ ТАУАРЛАР НАРЫҒЫН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстандағы тұтыну тауарлар нарығына жалпы ... ... Н. ... 2008 ... ... айында жасаған
Қазақстан Халқына жолдауында бәсекелестікке қабілеттілігі бойынша әлемдегі
алдыңғы қатардағы 50 елдердің қатарына кіру, ... өмір сүру ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, елдің
болашақтағы дамуы үшін индустриалды-инновациялық әлеует құру ... ... ... ... мен ... ... Осы
аталғандардың барлығы қазақстанның тұтыну тауарлар ... ... ... ... жанама түрде байланысатыны белгілі.
Тұтыну тауарлар нарығы нарықтық шаруашылықтың құрамдас бір бөлігі
ретінде қызмет ... ... ... ... ... ... ұлғаймалы ұдай өндіріс үдерістеріне белсенді түрде ... Оның даму ... ... қазақстандық қоғамның экономикалық
және әлеуметтік жағдайын көрсетеді.
Экономикалық теорияға сай сату көлемі бойынша нарық ... ... сату деп ... ал оның ... көтерме сауда нарығы – бұл ... ... ... ... ... ... ... немесе өндірушілерден тауарларды
көп мөлшерде сатып алуы және сатуы. Бұл өте ыңғайлы, өйткені тауарларды көп
сатып ... ... ... бағасы төмен болады және өндірушіден сатушыға
тауарларды жеткізу арзанға түседі.
- бөлшек сату нарығы белгілі бір ... ... ... бойынша аз
мөлшерде сатып алу-сату болып табылады. ... жеке ... ... бөлшек бағамен дүкендерден, сауда палаталарынан, қолдан сатылады.
Сонымен бірге нарықтарды сауда объектісі болып табылатын ... ... да ... болады. Бұл жағдайда, тауарларды сатып алу және
сату орны ретінде қарастырылатын нарықтың әртүрлі ... ... ... болады.
Жалпы нарықтарды келесідей белгілері бойынша жіктеуге болады:
- тұтынылатын тауарлар мен қызметтер нарығы. Мұнда тұтыну заттарын сату-
сатып алу ... Бұл ... ... ... ... нарыққа жеткізіп
отыратын өндірушілер болса, ал тұтынушылар ретінде - үй ... ... Өз ... бұл ... ... түрлерге бөлінеді:
- азық-түлік тауарлары нарығы;
- халықтың тұрмысына қажетті ... яғни ... ... ... ... ... материалдарын, тері
бұйымдарын т.б. сатуға арналған азық-түліктік емес тауарлар нарығы;
- халыққа ... ... ... ... ... ... қызметтерді және ақпараттық қызметтерді (анықтамалар, жарнама)
қамтитын ... ... ... біз ... ... ... азық-түліктік және азық-түліктік
емес, сонымен бірге қызметтер көрсету секторынан тұратын нарық ... ... үшін ең ... азық-түлік секторынан бастап
қарастырайық. Азық-түлік ... ... өмір ... ... ... ... нарығының дамуының
экономикалық экономикалық жағдайлары тұрғындардың кірістерін ынталандыруға,
бағаларды реттеуге, ... ... ... ұсыныстарды
реттеуге, биржалық сауда-саттықты, көтерме және бөлшек ... ... ... (31, 129 ... жаңа ... ... ... болуы және
қазақстандық нарықтың әртүрлі тауарларға толығуы сауда-саттықты, ... ... ... ... ... қызметтер көрсетуді
ұйымдастыруға бірқатар өзгерістер әкелгендігі де белгілі.
Сонымен қатар, азық-түлік нарықтарына қатаң ... бөлу ... ... жеке ... ... ... ... әкелді. Жеке бір
өнім түрлері ... ... ... мәні ... ... ... ... көбеюі байқалуда. Бұл жағдайда жеке делдалдардың
саны өте көп, ... ... ... ... айналысатын жеке делдалдар;
- ұйымдастырылмаған делдалдар (оларды батыста жинақтаушылар деп те атайды).
Олар өздерінің жеке ... ауыл ... ... ... ... мал ... ... соларды үлкен партиялармен
өңдеуге береді. Осындай нарықта тез пайда ... және одан тез ... ... кей ... ... ... ... компаниялар да құрылуда.
Бүгінгі таңда сауда және делдалдық ұйымдардың сипаты және ... ... ... ... тұтынушылар мен өндірушілер арасында
көлдеңен ... ... ... ... бар ... ... мен ... сату ұйымдары ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы қаржы-
экономикалық жағдайлар туғызатын жаңа сақтандыру компаниялары, ... мен ... ... ... ... ... сонымен
бірге ішкі және аймақаралық экономикалық өзара қарым-қатынастар бойынша
коммерциялық ... іске ... үшін ... ... ... ... ... талаптарына сай байланыс құралдары мен
коммуникациялар қалыптасуда. Тұтыну тауарлар ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл әртүрлі сұрақтарды
арбитраждық тұрғыдан ғана қараумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... алу-сату актілерін білікті
түрде рәсімдеуге де тікелей байланысты болып келеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... бір
бөліктерінің бірі экономиканың дәстүрлі түрдегі бес негізгі саласына
жататын (өнеркәсіп, құрылыс, ауыл ... ... және ... ... ... сату ... болып табылады. Осы ... ... ... бірі ... 2003 жылы 1990 ... ... ... байқалды.
ҚР статистика жөніндегі Агенттігінің мәліметтері бойынша тек 2003 жылы
ғана бөлшек тауар айналымының көлемі 928,4 ... ... ... 2009 ... бөлшек сауда айналымы 2 442,8 млрд. теңгені құрады, бұл ... ... ... ... ... халықтың жан басына шаққанда тұтыну тауарларын сату орта
есеппен 155,8 мың теңгені құрады [32, 8б.].
2009 жылы ... ... ... ... 6 963,2 ... ... тауарларының үлесі – 14%, азық-түлік емес ... ... ... ... ... – 86%-ды құрады.
Көтерме сауданың аса жоғары көлемі (республиканың жалпы көлемінде) 2009
жылы 2008 жылдағыдай Алматы қаласы – 2 781,1 ... ... (39,9%) мен ... ... – 1 101,6 ... ... (15,8%) қалыптасты [32,
9б.].
Осы жағдайларда алынған тауар айналымының негізгі көлемі (жалпы көтерме
сауда көлемінің 99,9%) мемлекеттік емес ... ... ... ... мемлекеттік сектордағы кәсіпорындарда сатылған тұтыну тауарларының
және ... ... ... ... ... 1 ... құраған.
Тұтыну бағаларының индексі 2009 жылғы желтоқсанда 2008 ... ... 109,5% ... ... ... ... азық-түлік емес тауарлар – 5,7%, ақылы қызметтер – 11,4% ... ... ... ... ... 2009 жылғы желтоқсанда 2008
жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 18,6% төмендеді. Сонымен бір мезгілде ... ... ... ... ... нарықтары және жеке
кәсіпкерлер саны 0,4% ғана өскен [33, 5б.].
Соңғы бес жылда Қазақстан Республикасының тұтыну тауарлар ... ... ... ... неғұрлым табысты салаларының
ішіндегі алғашқы орындардың бірін ... ... ... ... ... және т.б. ... ... айналысатын кәсіпорындар құрап отыр.
Бүгінгі күнгі ауыл шаруашылық ... ... ... ... айналысатын кәсіпорындар, фермерлік шаруашылықтар, және жеке
шаруашылықтар менөндірістік кооперативтер жатады.
Сауда-саттықпен айналысатын кәсіпорындардың бөлшек тауар айналымы 543,1
млрд. теңге болып, 2004 ... ... ... ... өскен. Сонымен бірге азық-түлік, ... ... ... нарықтар мен жеке кәсіпкерлер де 0,4% өскен. Оны
төмендегі 9-суреттен көруге болады.
Сурет 9. Өткізу арналары бойынша бөлшек ... ... ... сәйкес бөлшек, тауар айналымының барлық арналары бойынша,
соның ішінде, сауда-саттықпен ... ... ... және жеке кәсіпкерлердің өскендігін байқаймыз.
Ішкі нарықта өнімдерді өткізудің негізгі мәселелері болып жемістер мен
көкөністерді, мал ... ... ... ... ... осы ... ... шаруашылықтардың алыста орналасуы,
дистрибьютерлік қызметтердің жоқтығы шаруаларды өз тауарларын делдалдарға
арзанға беруге әкеледі. Ал, кейбір ... ... ... ... ... ... Дегенменде ондай сауда-саттықтардың нәтижелері
ойдағыдай емес:
- кейбір аймақтарда муниципалды нарықтармен ... ауыл ... ... бірден сатып алып отыратын ... ... ... ... ... ... мұндай нарықтарды құру ... ... ... яғни ... ... дейін жемістерді сақтайтын арнайы сақтау
қоймалары да ашыла бастаған (34(.
Бәрімізге белгілі, агроөнеркәсіптік кешен – ... ... ірі және ... ... саласы. Оның даму деңгейі қоғам
тұрақтылығының әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... қазақстандық қоғамда аграрлық сала ерекше орын алады.
Ауыл шаруашылық, өндірістік сияқты секторлары бар ... ... ... ... өнімдермен толықтыруда.
ҚР Ауыл шаруашылық министрлігінің мәліметтері бойынша Қазақстан әлемдік
аграрлық нарықта отыз түрлі позиция бойынша бірінші ... отыз ... ... ... ие ... ... оның ішінде, он бірі бойынша
алғашқы ... ... ... ет пен сүт ... ... ... ірі ... ел болса, ал жылқы, қой мен ешкі, сүтті сиырлардың
сандары жағынан әлемдік ... ... ... шұбат өндіру жағынан
әлемдегі бірінші орынды алса, ал жылқы етінен ... ... ... ... ... ... бидай, жем және мал майынан оныншы,
жүн, бидайдан он үшінші орындарда тұр.
Қазақстанда жыл сайын 31.2 млн. ... оның ... ... – 12,9; сүт ... ұн - 2,6; ... – 2,5; жем – 2,1; көкөністер – 2,06; ... ... – 0,9; ет – 0,73; қант – 0,5; ... – 0,46; күріш – 0,3; жеміс-
жидектер – 0,25 млн. тонна өндіріледі. Осы ... ... ... ... шаққанда орташа әлемдік көрсеткіштерден, ... ... ... ... ... мен ... сияқты елдердің осындай
көрсеткіштерінене асып түседі ... ... мал ... ірі ауыл ... ... ... ... 2008 жылы олар елдегі мал бастарының
жалпы санының 80% және құстардың жартысын ұстаған. Осыған орай ет, сүт, жүн
мен ... да ... ... ... ірі қара ... ... 5,1% өсіп, 6284,78 мың бастан асқан,
қой мен ешкі - 6,4% (17397,2 мың бас), ... ... өзге ... 3,4%, ... Жамбыл, Батыс Қазақстан, Қызылорда, Павлодардан басқа
жерлерде жылқы 4,5% , (1343 мың бас), түйе5,1% ( 142,4 мың бас), ... ( 30937,7 мың бас). Мал мен құс ... оң ... байқалады: бір
сиырға шаққандағы орташа сүт сауылымы 2,1% өсіп, 1786 кг, ал ... ... 153 ... өскен, бір қойға шаққандағы жүн қырқу 3,4% төмендеп 2,8 кг
құраған (40(.
Тұтастай республика бойынша ауыл ... ... ... ... жыл үшін ... ... ... бағаларда 1316,4 млрд. теңгені
құрады, бұл 2007 ... ... ... аз (33, 10б.(.
Ал 2009 жылы негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары санында республикада
15,6 млн. тонна дəнді жəне ... ... 3,1 млн. ... ... ... ... 2,4 млн. ... картоп жиналды. Майлы тұқым жəне
құрамында майы бар ... ... ... 414 мың ... ... мен жаңғақтар – 142,5 мың тонна.
Көкөніс жəне бақша дақылдарының шығымдылығы бір ... ... ... – 143,7, ... мен ... – бір ... ... көлемінде қалыптасты. Бір гектардан дəнді жəне дəнді-бұршақты
дақылдарды ... 10,1 ... ... тұқым жəне құрамында майы бар жемістер
– 5,5 ... ... (33, ... жылмен салыстырғанда мал мен ... ... ... ... бір ... ... орташа сауылуы 2%, 1 мекиен тауықтың орташа
жұмыртқалауы 6,1%-ға өсті. Мал мен құс басы жəне ... өсуі ... ... ... көлемдеріне оң əсер етті. Мал мен ... ... ... салмақта өткізу көлемі 4,3%, сиыр сүтінің өндірісі
2,5%, жұмыртқа – 12,2%-ға өсті. 2009ж мал шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... төмендегідей
ет - 1569,2 мың тонна
сүт - 5164,0 мың тонна
жұмыртқа - 2973,4 млн. дана ... (33, ... ... бойынша 2009 жылы колбаса өнімі 25065
тонна (108,7%), ет консервісі 2968 тонна (141,9%). Егер 2004 жылы ... ... 26% ... ал 2008 жылы 36% ... оның 97% ... (37(.
10-суретке сәйкес елімізде өндірілген еттің шамамен 90% ... ал ауыл ... ... ... мен шаруа
қожалықтары 7%-дан қамтамасыз етіп отырған.
Сурет 10. 2009 жылға шаруашылықтың барлық түрлері бойынша
ет өндірісінің құрылымы
Бұндай ... мал ... ... ауыл ... ... ... ... үлес салмақтарының аз болуымен түсіндіруге
болады. Қазіргі уақытта ет ... ... ... ... 200 ... ... ірі ... тұрады, олардың қуаттылығы 10-30 пайыз аралығында.
Ет өнімдерін өндіру жеке шаруашылықтарда кең ... ... ... ... ... ... шығаруы, бір жағынан осындай
дайын өнімдерді сатып алуға жұмсалатын ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... толықтыруға мүмкіндіктер береді.
Астана қаласында бағалардың зерттеген сарапшылар баға құрылымының 64%
өндірушілердің бағасы, 1% - ... ... 0,3% - мал ... ... 5% - ... қызметі, ал қалған 30% - делдалдар мен ... ... ... ... ... бірге тек ірі және орташа тауарларды ... ... мал ... ... ... ғана ... мал дәрігерлік
бақылауды толық қамтамасыз еткен жағдайда ... ... ... көбі адам ... үшін де қауіп тудырады) ет өнімдерін
өндіру көлемін жоғарылатып, өнімдердің жоғары сапасына қол ... ... ... яғни ... жем беру ... ...... өсуіне
кедергі болады.
Кеңес Үкіметі кезіндегі отандық индустрияның өндірген ет өнімдерінің
көлеміне әлі жете алмай отырмыз. Ол уақытта ... ... ... Орал мен ... ... ет ... ... тұтынушыларды
ғана емес, әскерді де қамтамасыз етіп отырғандығы белгілі.
Енді құс өндірісіне тоқталайық. Халықтың құс ... ... ... ... ... ... құс» компаниясы -
«Сеймар» АҚ жобасы бойынша өндірісті жүргізу жүйесін қайта ұйымдастырды.
Ондағы мақсат құс ... ... ... ... ... Бұл ... ... күрделі қаржы тарта отырып, өздерінң өндірістік үдерістерін
түбегейлі жаңартуға бет ... құс» ... ... ... инвестицияның жалпы
сомасы 30 млн. долларды құраған, осы ... ... құс ... ... ... ... алдыңғы қатардағы Еуропалық
«Факко», «Агрек», «Инкольт» итальяндық компанияларынан жаңа негізгі құрал-
жабдықтар мен құрылғылар ... ... ... 72 комплект бройлер өсіруге
арналған кешенді – 100 мың долларға, жұмыртқа ... ... ... тұратын кешенді – 300 мың долларға және Крос–кайменді өсіруге
арналған 20 комплекттен тұратын ... ... ... ... ... ... ... қамтылған, яғни тәулік пен мерзімге ... ... ... ... Тамақ беру жүйесі де өзгерді. Әр
құс фабрикасы жұмыртқа жинауға арналған арнайы «Ниагара» және «Анаконда»
жүйесімен ... ... ... технологиялық үдерістер
автоматтандырылған және ... ... ... ... 2005 жылы ... ... құс ... күрделі жөндеуден толық өтті және құрылғылары
100% ауыстырылған. Жаңа қондырғыларды пайдалану ... ... ... ... ... мүмкіндіктер берді.
Ресей мен ТМД елдері құс өндіруге ... ... ... жылу ... вентиляциялық, өлшеу жүйелері ... ... біз ... күні ... ... ... ... Сонымен қатар компания зауытқа сағатына 20 тоннаға ... ... ... ... ... ... Бұл ... құс фабрикасын жеммен
сапалы түрде толықтай қамтуына әкелді. Өйткені бұл компания бұрын жемді
күнбе-күн ... ... ... қатар «Алматы құс» компаниясы Астана, Семей, Шымкент, Ақтөбе
мен Өскемен қалаларынан құс сақтауға арналған арнайы ... ... ... ... Жуық ... яғни 2-3 жыл көлемінде игерілген 30 млн.
басқа комапния тағы да 20 млн. ... ... ... Осы ... құс ... ... жүйесі де өзгерген. Барлық құс фабрикасы
жанұялық ... ... ... яғни 2-3 ... ... әр ... ... ұясынан беріледі, ал компания өзі жем әкелуді және вакцинациялауды
мойнына алады. Өз ... ... ... бекітілген жеке келісім-
шартқа сәйкес өнімдер беріп отыруға міндетті. Келісім-шарт онда ... ... ... жыл ... ... қаралып отырады.
Әрбір жанұяның айлық жалақысы 3000 долларды құрайтын болады. Егер қазіргі
уақытта «Алматы Құс» ... 600 адам ... ... ... ... ... адам ғана ... Жұмысшылар санын қысқарта отырып,
компания жаңа жанұялық бизнесмендердің пайда болуына әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... болған жағдайларда кез-келген мөлшерде
көмекшілерді жалдауларына болады. Мұндай бизнес түрі ... ... ... жүйе ... ... бері ... ... жаңа жоғарғы технологиялық құрылғыларды пайдаланудың әсерінен
2004 жылы құс етін ... ... 16 000 ... ... ... 2009 жылы ... - 25 000 ... болды.
Болашақта құс өнімдерін ТМД елдеріне, ең ... ... ... ... ... ... ... өндірілген барлық өнімдер тек
ішкі нарықта ғана сатылады. ... ... 2011 ... ... ет ... тоннаға, ал 2010 жылы жұмыртқаны 1 млрд. жеткізу көзделуде. Бірақ та
барлық өндірілген жұмыртқалар жергілікті нарықта ғана сатылады, ... ... 50% ең ... ... және ... да ТМД елдеріне экспортқа кетеді
(39, 67б(.
Бірақ «Алматы Құс» өндіруші-компаниясы бөлшек сауда бағасына әсер ... ... ... мен ... арасында үш звено – ірі ... ... ұсақ ... ... айналысатындар және дүкендер
бар, ал олар 30-40% болатын өзінді пайыздарын қосады.
Біздің пікірімізше, барлық отандық өндіруші-компаниялардың ... ... әсер етуі үшін ең ... ішкі ... ... ... ... қабілетті өнімдермен толықтырулары қажет.
Республикада сусындарды қоса, тамақ өнімдері 2009 ж. 692 млрд. теңгеге
өндірілді. 2008 жылғы ... өсім 0,5% ... Ет, ... өнімдері, ұн,
жарма, нан, қант пен макарон өнімдерін шығару ... ... ... ... жүгері майы жəне сары май, ірімшік, сүзбе, ... аз ... (33, 9 ... жылы ... жəне ... ... 2008 жылға қарағанда өндіріс
13,6%-ға өсті. Мақта талшығының, ... ... мен ... ... ... ... Мата ... Қазақстан облысы), кілем жəне кілем
бұйымдарын, қалпақтар жəне бас киімдер ... ... ... төмендеді.
Аяқ киімдер жəне қойдың, ешкінің, шошқа жəне ірі қара малдың ... ... ... өсуі ... ... ... жасалған
бұйымдар мен аяқ киімдердің өндіріс көлемі 1,6 есе өсті (33, 9б.(.
Қазақстанда сүт өнімдерін өндіру индустриясы үшін ... ... Сүт ... дамыту үшін –табиғи-климаттық жағдайлар, ауыл шаруашылық
орындар бар.
ТМД елдері ... сүт ... ... ... ... ... ... (256 кг) кейінгі үшінші орында (251 кг) тұр. Қазақстанда
сүт нарығы әрқашан да ішкі ... ... ғана ... ... б.].
Соңғы жылдары ет консервілеріне, колбаса өнімдеріне, өсімдік майына,
сүт пен сүт тағамдарына, сары ... ұн, ... ... ... ... Сонымен бірге коньяк пен сыраға, темекі түрлерінің
өндірістерінің өсуі де қамтамасыз етілген.
Сүт пен ет өнімдерінен ... ... жаңа ... ... ... ... майонез, шоколад, жеміс түрлері де ... ... ... ... ... ... көбеюі ішкі нарықтың
тағамдармен толғанын көрсетіп, отандық тауар өндірушілердің импорт ... ... ... ... ... өндірушілерге өз позициясын
тұтыну тауарлар нарығында бекітумен ... ... ... экспортқа шығаруға
мүмкіндік туғызады. Осыған орай азық-түлік ... ... ... түрі ... келеді және жаңа технологияларды енгізу
белсендірілуде.
Азық-түлік нарығында отандық ... ... ... ... ... ... ... түсті. Тұтынушылардың отандық өнімдерді
таңдауының себебі, тиімді баға, экологиялық таза, ... ... ... ... тағам өнімдерін қайта өңдеуде шет ... ... ... тура ... Шет ... азық-түлік өнімдері
қазіргі технологиямен оралған, сапа мен ... ... озық ... ... ... ... пайдаланылатын қазіргі технологиялар оларды
өндіру шығындарын бірнеше есеге ... ... ... ... отандық
кәсіпорындардың ондай жаңа технологиялар алуға қаржылық ресурстары жоқ, ал
несиелер бойынша ... ... ... ... ... [41, 40-41 б.]. ... бірге тұтыну тауарлар нарығында
бірқатар маңызды азық-түлік өнімдерінің (сүт және нан ... ... ... ... ... ... ... қосулар деңгейін
реттеу жалғасуда, бірақ реттеудің ... ... ... мен
тұтынушыларда сақталып отыр.
Енді тұтыну тауарлар нарығының құрамдас бөліктерінің бірі - азық-түлік
емес ... ... ... ортасында еліміз ауыр кезеңдерді
(жұмыссыздықтың өсуі, өндірістің құлдырауы) басынан өткізді және ... ... көп ... ... ... ... ... Иранды, Ресейді, ҚХР, Пакистанды, Аравияны, Польшаны өте тез
арада игеріп алды. 1998 жылы ... алып ... ... ... ... бажды өсіріп, тұтыну тауарларына – аяқ-киім, текстильге,
тағам өнімдеріне ғана рұқсат берді. Бірақ бұл шараның мерзімі ... ... ... ... еді. ... ... ... дефолт қауіпін
төндірсе де үкімет «әбжілдерге» тыйым сала ... ... ... ... ... ... ... бизнеспен айналысқан көптеген
адамдар басқа ... кете ... ... ... ... сарапшылардың
бағалаулары бойынша бизнестің бұл түрімен бүгінгі күні 100-150 мың адам
белсенді ... ... ... ... жақсы ұйымдастарылған, өзінің
инфрақұрылымдық сатысынан өсіп – барахолка түріндегі сауда алаңдары, көлік
тораптары және т.б. бар. ... ... олар тек ... ... ... ... ... ұзақ уақыттар бойы қолданылатын тауарлармен толығуы және
халықтың төлем ... өсуі ... ... ... ... Жыл ... халықтың мәдени-тұрмыстық және шаруашылыққа
қажетті басқа да тауарлармен ... ... ... ... беру ... жыл ... артуына байланысты тұтынушылар саны
көбейіп, халықтың кедей тобы орташа топтарға қосыла бастады ... ... ... ... ... кір жуу машиналарына,
микротолқынды пештерге болса, ал мұндай тауарлары бар ... ... ... ... сияқты тауарларды таңдауда.
6 кесте - Тұрғындардың ұзақ ... бойы ... ... ... (1000 тұрғынға 1 дана)
|Тауарлар |1995 |2000 |2005 |2009 ... |289 |351 |406 |448 ... ... |211 |286 |398 |421 ... | | | | ... |31 |56 |112 |182 ... ... |271 |296 |316 |324 ... жуу ... |243 |259 |271 |348 ... |136 |162 |230 |246 ... ... |63 |65 |78 |86 ... - ( 35, 216 б( ... ... жасалған ... ... ... ... ... ... жеңіл автокөліктер саны 1995 жылғы мәліметтер бойынша 63-
ден, 2009 жылы 86-ге дейін өскен. ... ... да ... ... ... жанұяларда екі, үш телевизорлардан ... ... кір жуу ... тоңазытқыштардың
және шаңсорғыштардың ... да ... Бұл - ... ... ... көрсетеді.
Тұрғындарға тұрмыстық қызмет көрсету тұтыну тауарлар нарығының
үшінші құрамдас бөлігі болып табылады және еліміздің инфрақұрылымда
экономиканың әлеуметтік маңыздылығы бар ... ... ... ... ірі ... ... кең ... таралуда
(«Сулпак», «Сити-центр», «Рамстор», «Мега центр» «Пятерочка» және т.б). ... ... және ... емес ... ... түрлерін
сатып алуға болады.
Сауда кәсіпорындарының арасындағы бәсеке тауарлар түрлерінің көбеюіне,
сатып алушыларға сапалы қызмет көрсетуге, сатылатын тауарлардың ... ... ... отыруды қамтамасыз етуге қолайлы жағдайлар жасайды,
нәтижесінде мерзімі өтіп кеткен тауарларды ... алып ... ... ... бағаларын арзандату жүргізіледі.
2009 жылдың 1 қаңтарындағы мәліметтер бойынша бөлшек-сауда бөлігінің
жалпы көлемінің (46,9 мың бірлік), неғұрлым көп ... яғни 28,9 ... ... ... мен ... ... 4,7 мың ... киоскілер
3,2 мың бірлікті қамтиды. 2009 жылы саудамен айналысатын ұйымдардың ... ... ... 556,4 млн. ... ... бұл 1995 ... 15,9 есе көп (33, 213-214 ... саласындағы ірі мамандардың бірі П.Друкер «Мркетинг маманын
өндіріс ... ... ... ... қою ... ... ... әр
кезеңіне бірігіп, кірігуі қажет» деп айтты. Сондықтан да ... ... ... ... ... және ұтымды ұйымдастыруы
қажет.
Қазақстан кәсіпорындарының маркетинг жағдайын сипаттаушы маңызды фактор
– маркетингті жүзеге асыруға ... ... «PRG ... ... «Қант орталығы» компаниялардың маркетингтік бюджеті, оның сату
көлемінің ... ... Бұл ... компанияның ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың арқасында
сауданың жаңа түрі – дүкеннен тыс сату, яғни ... ... ... ... ... ... ... ақылы қызмет көрсету нарығы қарқынды дамып
келеді, оған ... үйге ... ... ... орай құттықтау,
тауарларды дисконттық карта арқылы сату, т.б жатады. Ең көбі ... әлі ... ... ... тұр. ... тұтынушыларға ең қажетті заттарды
сатып алуға болады.
Жеке тұлғалар мен үй шаруасындағылардың ... ... ... ... мен ... ... ... ол өз кезегінде тұтыну
тауарлар нарығының дамуына әсерін тигізеді.
Тұтыну тауарлар нарығы – ... ... ... ... ... ... ... айналымының саласы. Экономиканың бұл саласында тұтыну
тауарларын сату үзеге асырылады. Үй шаруашылықтарының нақты тұтынуы – бұл
қолда бар ... ... ... етілген соңғы тұтыну көлемі.
Бүгінгі күні қазақстандықтардың жұмыртқа, нан, сүт, құс, ... ... ... ал қой еті мен сиыр етін және сүтті ... ... ... Оны ... көруге болады. Барлық
ТМД елдерінде бұрынғысынша азық-түліктік емес тауарлармен салыстырғанда
азық-түлік тауарларының бағаларының өсуі ... . ... ... ... ... ... ... өзгеруі әсер етеді.
Тұтынушылардың сатып алуға кететін шығындары жалпы ... ... 36-64% ... - ( 35( ... ... ... 11. ... жан басына шаққандағы азық-түліктерді тұтыну
динамикасы
Республика аймақтарының ішінде 2009 жылы ең ... ... ... (64532 ... ... облысында (65457 теңге) ... ... ... ... орта ... 1,9 есе көп, ал ... 50956 ... (1,5 есе), Алматы қаласында – 49178 теңге (1,4 есе)
болды.
Орташа республикалық деңгейден төмен ... 10 ... ... ... оның ... 22719 ... ... Қазақстанда - 27611 теңге,
Оңтүстік Қазақстанда - 22833 теңге. Ер адамдардың орташа еңбекақысы 41900
теңге ... ... (25500 ... 1,6 есе көп. ... бұл ... 1,8 ... қаржы саласында 1,6 есені, өндірісте
1,5 есені, мемлекеттік басқару саласында 1,3 есені құраған.
Өмір сүру ... ... ... бір ... ... ... ... үлесі болып табылады.
Жанұялық бюджеттің тамақ шығынына қарап адамның өмір сүруін ... Өмір сүру ... ... ... ... ... көп
шығын жұмсалады. Халықаралық стандарттарға сәйкес егер жанұя өз кірісінің
50% төменгі бөлігін тамаққа жұмсаса ол ... деп ... ... ... көрсеткіштері – тұрғындардың азық-түлік
тауарларын тұтынудың ... ... ... ... жалпы көлемі ғана
емес, оның ... ... де ... ... ҚР үй ... ... ... жылы 59%-дан 2009 жылы 45%-ға ... ... ал ... ... ақылы қызметтерді төлеу үлесінің жоғарылағандығы,
сәйкесінше 14%-дан 26%-ға ... ... ... қатар
шығындардың жаңа баптары – несие немесе қарызды ... ... ... ... көмектер көрсету түрлері пайда болуда. Ең төменгі
бағалар бірқатар облыс ... ... ал ең ... ... ... ... мен Атырауда.
Соңғы жылдардағы тұтынушылардың төлемақыларының өсуі - өнімдердің
тұтыну көлемінің көбеюіне ... ... ... тұтыну нормаларымен салыстырғанда ... әлі де ... ... ... ... нан өнімдері 11,6%-ға, көкөністер 52%, жұмыртқа ... ... ... 20,1% ... сай келмейді (46, 41 б.(.
Тұтыну бағаларының индекстерінің өзгеруіне тағам өнімдерінің бағасының
өзгеруі мен сатып алу ... ... ... әсер етіп отыр (32, ... ... ... тауарлар нарығының экономикалық жүйесінің
қалыптасуындағы және дамуындағы ролі ерекше.
Біріншден, тек осы тұтыну тауарлар ... ғана ... ... соңғы параметрлері анықталады, екіншіден мұнда
“тұтыну ... ... және ... ... өнім ... үшіншіден, көбінесе осы тұтыну тауарлар нарығы ғана ... ... ... анықтайды.
Сурет 12. Ақшалай шығындар құрылымының динамикасы
Қазақстандық тұтынушылар үшін ... ... өмір сүру үшін ... бірі күнделікті дәмді, толыққанды және денсаулығы үшін
жеткілікті көлемде тамақтану және мүмкіндігінше тағам өнімдерін арзанға алу
болып ... Ал ... ... ... ... біздер үшін тосқауыл
болып отыр.
Айта кететін бір жай, ... ... ... ... ... ... ... жағдайына тәуелді, мысалы ұсыныс ... ... ... өмірге қажетті тауарлар мен балалар тауарларының, яғни жалпы
сұранысқа ие арзан тауарлар ұсынысының ... ... ... ... ... ... ... әкелінетін және
алдамшы тауарлардың пайда болуы;
- халықты оған ... ... ... толық мөлшерде қамтамасыз
етілмеуі әлі де болса сақталу жағдайында, ... ... ... ... ... тұтыну тауарлар нарығының сыйымдылығының және қазақстандықтардың негізгі
бөлігінің табыс деңгейлерінің төмендігі;
- ұйымдастырылмаған нарықтың болуы;
- отандық тұтыну ... ... шет ... ... ... болуы, бұл бөлшек тауар айналымының құрылымындағы аймақтық
тауарлар үлесінің төмендеуіне ... ... ... ... ... ... олардың
қолданатын сауда үстемесі жоғары болып отыр;
- отандық пен шет елдік ... ... ... ... ... ... отандық тауарлар жеңіліске ұшырап отыр;
- электр энергиясын ұсынушылардың бағаларының жоғарылауы және көліктік
тарифтердің көбеюі ... ... ... ... ... ... инвестициялық ресурстардың тапшылығы, осыған ... ие ... ... ... сәйкес сұраныс саласында келесідей өзгерістер байқалады:
- тұрғындардың негізгі бөлігінің өмір сүру деңгейлерінің ... ... ... бар ... төмен болуы;
- арзан тауарларды тұтыну есебінен тамақтану құрылымының төмендеуі
әсерінен кедейлік ... ... ... ... ... үлес ... көбеюі;
- кедейлік деңгейіндегі халықтың бір бөлігі өздерінің ... ... ... ... сатып алуға ғана жұмсауы;
- халықтың көп бөлігінің күнделікті қажетті ... ... ... ... ... ... көлемі бар халық топтары бойынша сұраныстардың
көлемдері және құрылымы бойынша тез бөлінуі.
Нарықтың қайта құру кезеңінде де бұрынғы ... ... ... жүйесі бұзылды да, жүрмей қалды. Қала мен ауыл саудасын қамтамасыз
етудегі үйлесімсіздігі туындады, бұл ... ... ... ... тұтыну тауарлар нарығының инфрақұрылымы ойдағыдай
дамымай отыр. Онда кәсіпорындардың қайта салалануы, нан өнімдерін, балалар
тауарларын, сүт тағамдарын және т.б. ... ... ... ... ... ... бірге тұтыну тауарлар нарығының
қолдау жүйесі де дамымай отыр. ... ... ... аймақтық және сыртқы жеткізушілері туралы қажетті нарықтық
ақпараттардың жоқтығы байқалады.
Сонымен, тұтыну ... ... ... ... ең алдымен,
сұраныс пен ұсыныстың ара-қатынасымен сипатталады. Себебі, ... ... ... ... байланысты болғандықтан, жоғары сапалы өнімдерге
деген сұранысты қалыптастыру үшін ол ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... қажет.
2.2 «Масло-Дел» компаниясының тауар саясатын талдау
Қазақстанның әлемдік нарықтық шаруашылыққа интеграциялануы – ... ... ... ... және шаруашылық аралық байланыстарды
макродеңгейге көтеруге негізделеді.
Тұтыну тауарлар нарығының ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік тұрғыдан
қорғаудан тұрады. Осыған байланысты экономикалық тепе-теңдікті қамтамасыз
етудің ... ... – баға ... ... нарықтың ұсынысы мен
сұранымына көңіл бөлу.
Біздің ... ... ... ... тұтыну тауарлар нарығын
қазақстандық халықтардың соңғы қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатымен
сатып ... ... ... ... және әлеуметтік-
экономикалық қатынастар негізінде сауда-саттықтың әртүрлі салаларында ... ... ... аясы ... қарастыруға болады.
«Масло-Дел» компаниясы 1998 жылы құрылған. Компания ... ... ... ... ... ... ... етуге
негізделген. Бүгінгі күні компания бизнестегі сенімді және тұрақты серіктес
ретінде көрсетті. Бағаның қол ... ... ... ... ... деп ... құқық береді. Кәсіпорынның негізгі шаруашылық
іскерлігінің түрі май ... мен сүт ... ... ... ... ... ... күні кәсіпорын сары май, маргарин,
өсімдік-сүт майы, ... ... ... ... ... ... сүт, томат пастасын өндіреді.
Барлық технологиялық үрдістер жаңа ... ... ... ... өнім сапасын бақылау бойынша лаборатория жұмыс істейді.
Ол өндірілетін өнім сапасын қазақстандық және халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қатысып жүлделерге ие
болып келеді. Сары май, қоюланған сүт, маргарин, қатты өсімдік майлары ең
жақсы өнім деп ... енді осы ... ... ... ... кешенінің басты
элементі тауар болғандықтан алдымен компания өндіретін тауарларына жалпы
талдау жасайық. ... ... ... сипаттамасы, тауар
ассортименті және ... үшін ... ... ... - ... ... ... түрі |Тауар сипаттамасы |Тұтынушылар үшін артықшылықтары |
|1 |2 |4 ... май ... ... ... ... ... мен |
| ... жоғары сапалы |табиғи емес қоспалары жоқ; |
| ... ... ... |
| ... ... және ... ... пайдалы |
| ... ... ... ... ... майының болуы; |
| ... ... ... аз; -тартымды орамы;|
| | ... ... ... ... ... ... табиғи |-төмен баға; |
| ... ... ... |-витаминді пальма майы; |
| ... май ... |
| ... | ... ... мен ет ... -тартымды қорап; -жаңа |
| ... ... ... |
| ... ... жэне ... |
| ... қолданылады. | ... ... ... ... сиыр ... ... ... |
|сүт және |сүтінен және өсімдік ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... |-бәсекелестер тауарымен |
|өсімдік ... Сары май дәмі ... ... ... |
|майлары |мен иісі бар. ... майы ... ... пайдалы |
| ... ... ... майлары. ... ... ... алып ... ... - сары май өндірісі.
Бүгінде компания сары майдың 6 түрін өндіруде. Компания өнімдерінің ерекше
қасиеттері ... ... жэне ... ... ... ... жоғары сапа. Сары майлар жоғары ... ... ... ... май ... ... ... сақтай отырып, холестерин деңгейі аз өсімдік компоненттері ... Сары май ... ... ... ... ... ... 82,5 %. Классикалық жоғары сапалы сары май,
табиғи ... ... ... ... және минималды
ылғалдылықтан тұрады. Мақсатты ... - ауыр дене ... сары ... ... 72,5 %. Сары ... дәстүрлі дәмі
сақталған. Табиғи жоғары майлылықты қаймақтардан жасалған сары май. Сегмент-
дәстүрлі сары май ... ... және ... өмір ... ... ... ... Майлылығы 72,5 %. ... ... ... ... сары майлы дәмі бар өсімдік ... ... ... сары май. ... ... ... ... ... ... өмір салтын ұстанғандар.
4) «Жайлау» сары майы. Майлылығы 70 %. ... ... ... жоғары майлылықты қаймақтардан өндіріледі. Құрамында холестерин
деңгейі аз, тез ... ... сары май дәмі бар. ... ... тұтынушылары - жеңілдетілген тамаққа артықшылық беретін егде
адамдар.
5) Жеңілдетілген «Жайлау» сары ... ... 60 %. ... ... ... сапалы қаймақтардан жасалған жоғары сапалы ... Үш ... ... ие: холестерин деңгейі аз, тамаша дәмдік сипатты,
жоғары салмақты адамдарға арналған.
«Алма-атинское» шоколадты майы. Майлылығы 62 %. ... ... мен ... ... ... ... жоғары қаймақтардан жасалған. Сегменті
-балалар.
7) «Деревенское» қайнатылған май. Майлылығы 99 %. Табиғи сары май мен ... ... (соя ... пальма, күнбағыс, ... ... ... ... өнім. Бутербродты өнім ретінде, ... ... ... орындарында, сонымен қатар нан және
кондитерлік бұйымдар өндірісінде қолдануға ... ... ұзақ ... ... ... ... өсімдік майы. Майлылығы 99 %. Жоғары сапалы
рафинирленген пальма майынан ... ... және ұн ... арналған. Артықшылығы: құрамына кіретін пальма майы жылдам
сіңетін энергия көзі болып табылады. Құрамында холестерин! жоқ және ... ... НПЛ ... ... мүмкіндік жасайды. Сонымен
қатар, палма майы Бета-каротин (А провитамині) және ... ... ... бай көзі болып табылады. Өнім ұзақ ... ... жаңа ... ... «Масло-Дел» компаниясы маргариндер:
пісіруге арналған «Южный» 83 %, бутербродты 72,5 % өндіруде.
Сүт консервілерінен: қант қосылған ... сүт ... 8,5 ... ... сүт 8,5 %; ... қант ... ... ұнтағы 7,5
%; қоюлатылған қант қосылған қаймақ 19 %; ... сүт 8,6 ... ... ... ассортименті: классикалық «Провансаль» майонезі 65
%; Әуескерлер «Провансаль» ... 25 %; ... ... тұрады.
Кестеден көріп отырғанымыздай, компания 2009 жылғы 1-кварталындағы сату
көлемі алдыңғы 2006 жылға қарағанда 42,98 %-ға ... Атап ... ... май ... 43,78 %, ... майлары бойынша 243,26 %, маргарин - 9,32
%, майонез - 2650,5 %, ... сүт - 30,85 %. Бұл ... ... ... ... болады.
8 кесте - «Масло-Дел» компаниясының 2006-2009 жылдары ... ... өсу ... ... |2006 ж.|2009 ж. |І-кв. сату |2009 ж-ы ... ... |
| ... |сату |көлемі, т. |2006 ж. (I |өсу |
| ... т.| |кв.) ... % |
| |т. | | ... | |
| | | | |өсу | |
| | | | ... % | |
| ... май ГОСТ бойынша натурал жоғары майлық кілегейден және ТУ бойынша
өсімдік майы ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. «Масло-Дел» компаниясы өндіретін негізгі
ассортименттік топтарға сары май, маргарин және ... сүт ... ... ... ... сүт – 30% ;
- Сары май 39 %;
- ... пастасы – 11,5% ;
- Майонез – 1,5 %;
- өсімдік майы – 2%;
- ... - ... ... көрсетуінше, республикамызда сары май бойынша
өндіріс пен тұтыну арасында үлкен айырмашылық байқалады. Осыған байланысты
«Масло-Дел» компаниясының ... ... ... де ... Сары ... ... ... республикамызда осы компания үлесіне тиеді.
Маргариндер бойынша керісінше өндірілетін өнімдер ... ... ... 2,5 ... ... Бұл өнім өндірісін компания кеш, яғни жуықта ғана
бастаған, сол ... осы ... ... 5-11%-дан аспайды.
Тамаққа тікелей қосуға ұсынылып, кулинарлық және кондитер өнімдері үшін
пайдаланылады. Ал маргарин «Южный» деген атаумен бес түрде ... ... ... ... ... ... сиыр сүті мен натурал сары май
араластыру негізінде алынады. Құрамында төмен холестерин және жақсы ... ... ... майы ... ... атаумен 60 пайыздық майлылықта
натурал өсімдік майларына сиыр ... қосу ... ... ... ... болса натурал өсімдік майларына жасалады, кулинар, ұн және
кондитер ... ... үшін ... Бұл өнім ... ... пальма
майы тез игерілетін энергия көзі.
Классикалық майонез «Провансаль» екі түрлі болады. Ол 65% және ... ... ... ... салат, соус, ет және кулинарлық заттар
дайындауда қолданылады. Қоюланған сүт, кілегей және ... ... ... қант қосу ... дайындалады.
Мемлекеттік стандартқа сәйкес қоюланған ... ... ... (ТУ) сәйкес «Буренка» қоюланған майын шығарады. Оның құрамына
өсімдік майлары енеді.
Қантсыз шоғырланған сүт жай ... ... ... сүт ... ... Шәй мен ... ... қатар кулинар және ... ... ... жаңа өнім ... ... ... маргарин өнімдерін
ұсынды. Оған «Южный» сауда маркасы деген атаумен үш ... ... ... ... ... майлылығы 60%;
3.Бутербродтық, майлылығы 72 %.
«Южный» маргарин өнімінің физика-химиялық көрсеткіштері ... ... - ... ... өнімінің физика-химиялық көрсеткіштері,%
|Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... ... |72,0 |60,0 |55,0 ... аз емес | | | ... мен ... |26,5 |38,0 |43,0 ... ... үлесі| | | ... ... емес | | | ... бөлінген |27-30 |27-30 |27-30 ... май | | | ... ... | | | ... | | | ... ... үлесі, %|0,3-0,5 |0,3-0,5 |0,3-0,5 ... ... |2,5 |2,5 |2,5 ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... үшін ұн ... және ... шығарылған, жекелей құндық құрамдағы ұн қоспасы, кондитер
өнімдері үшін крем және үй ... мен ... ... ... сапада қолдануға болады.
Бұл өнімнің сапалық ... ... 10 ... мәліметтері
айқындайды.
10 кесте - «Южный» маргарин өнімінің сапалық көрсеткіштері
|Көрсеткіш ... ... мен иісі ... ... ... сүт ... сары ... түстес |
|Консистенция |18 ... ... ... ... ... бір |
| ... сыртқы қабаты жылтыр және құрғақ іспеттес |
|Сақтау ... ... ... ... – 20- +15 |
| ... ... ... ... ... 30-дан 90 |
| ... ... ... |20 кг немесе 12 кг картон қораптарда ... ... ... тағы бір жаңа өнім 60 % майлылықтағы
«Доброе» деген сауда ... ... ... май. Ол ... пластик стаканмен ұсынылады. «Доброе» майы бутербродтық ... ... Бұл май ... ... ... өсімдік майларына сиыр
сүтін қосу арқылы алынады. Құрамында ... ... өте аз, ... майлық дәмге ие. Тікелей тамаққа ... және ... ... дайындауға ұсынылады.
Май құрамына енген ең пайдалы компоненттердің бірі пальма майы. Ол тез
адам ағзасымен игерілетін энергия көзі және көп ... ... ... бұл май баға ... ... ... ... бұл
өнімде А және Е провитаминдердің химиялық қасиеттері басым.
Қазір ... 65% және 75% ... ... классикалық
майонезін өндіреді. Бұл дайын өнім ... ... ... ет және
кулинар өнімдерін дайындау үшін қолданылады.
Қазақстан Республикасында алғашқы болып «Масло-Дел» ... және ... сүт ... ... ... сүт, ... және
какао қант қосылған табиғи сиыр сүтінен алынады.
Мемлекеттік стандарттан басқа, компания ... ... ... ... ... ... ... қамтыған қоюланған сүт
өндіреді. Қантсыз ... сүт жай ... екі ... ... ... ... ... сүтке айналатын өнім.
Бүгінгі күні компания өз іскерлігін әртараптандыру мақсатында «Томатный
рай» атты қаңылтыр банкіде ... ... ... ... ... ... сай ... толық технологиялық циклді өтеді. Өндіріс ... ... ... ... пайдаланылады. Өнім мемлекеттік стандартқа
сай.
Сонымен соңғы 5 жыл нарықтағы іскерлігі кезінде компания көптеген жаңа
өнім ... ... ... ... жаңа ... ... ... майын өндіру жоспарда бар.
Сонымен қатар компания үнемі өнімнің сыртқы түрі, дизайны мен ... ... ... іске ... ... компаниясының маркетингтік іс-әрекеті
Тауар тарату. «Масло-Дел» компаниясы кең филиалдар тармағын құрып,
құрамына Қазақстанның барлық аумағының қалаларында 10 ... ... ... ... ... ... Атырау, Ақтөбе, Шымкент, Тараз,
Өскемен, Талдықорған, Петропавл қалалары жатады. ... ... ... ... ... өсіп келеді. Мәселен, сары май ... ... ... ие. ... сүт ... ... ... алған.
Қоюланған сүт сату бойынша үлкен нарықтық үлеске ие. Қазір ... ... ... ... ... ... Өндірістің жылдық көлемі
және сатуы ... ... 18 мың ... ... ... астам.
Алматы қаласындағы сауда белсенділігін талдау сату көлемін келесідей
сауда нүктелерінің категориялары бойынша ... ... ... Ең ... сату көлемі С категориялы дүкендерде байқалады - 67,2
%;
А категориясы бойынша - 20,3 ... ... ... - 18,4 %;
ОРР категориясы бойынша - 6,6 %.
Мұндағы: А-категориялы сауда нүктелері-супермаркеттер, гипермаркеттер
және т.б. жоғарғы деңгейлі сауда ... ... ... деңгейлі
сауда нүктелері; С категориялы- ұсақ сауда нүктелері -ұсақ ... ... ... ... ... сату ... ... мақсатында жоспарлар белгілеп отырады. Өткізуді ынталандыру үшін
жоспардан тыс орындағаны үшін қосымша ... қоры ... ... ... ... ... сапаны қадағалап, жабдықтау мәселелеріне көңіл
аударуды ... ... (13 ... 13. 2009 ... ... ... ... жоспарын орындау
көрсеткіштері, (%)
13 суреттен жоспардың ең жоғары орындалуы кәсіпорынның Шымкент ... ... ... ... ... ... уақытта дистрибьюторлардың көтерме сауда нүктелеріндегі жұмысы
тиімділігі аз деуге болады.
Компания тарату жұмыстарын жақсарту бойынша :
нарықтар ... ... ... ... ... ... ... жалға беру жұмыстарын жүргізуде.
Компанияның бағалық саясатын талдау
Қазақстан Республикасы қалалары бойынша ... ... ... ... бағаларымен салыстырмалы талдау жүргізу
нәтижелері төмендегідей:
1) Оралған сары май бағасын «ЕВРАЗИЯ ФУДС» және «Масло-Дел» компаниясын
салыстыру.
- 72,5 % ... сары май ... ... ... ұқсас «Крестьянское»
бағасынан арзандау. Дегенмен үлкен ауытқу Өскемен қаласында 25 теңге.
- 60 % жеңіл май бойынша «ЕВРАЗИЯ ФУДС» ... майы тек ... ... (15 теңге) және Өскемен ... (24 ... ... бар ... ... «ЕВРАЗИЯ ФУДС» өнімі қымбаттау. Басқа ... ... ... ... ... ... Дел» ... бағасынан
жоғары.
- «ВИТА» ЖШС майларымен салыстарғанда компанияның майларының ... ... Тек 70 % -дық ... майы ... ... ... ... 11 теңге арзандау.
2) ... сары ... ... ... ... сары ... барлық
ұқсас тауарлар бойынша жоғары. Тек 70 % -дық ... ... ... ... ... ... ... және Өскемен
қалаларында 25-31 теңгеге арзандау. Ал 60 %-дық ... ... ... майы ... ... жэне ... қалаларында 10 теңгеғе арзан.
- «ВИТА» ЖШС-нің монолит ... ... ... ... ... ... ... 80 %-дық «Особое» майында
Ақтау, Павлодар жэне Өскемен қалаларында 14 теңгеге арзан.
Оралған ... ... ... ... ... ... талданып отырған компания өнімдері бағасынан жоғары. Өзгеріс тек 55
%-дық «Пампушка» біздің аналогтан 1-2 теңғеғе арзан. 65 %-дық ... ... ... ... 5 ... ... ... «ЕВРАЗИЯ ФУДС»/ КМЗ баға жайғасымы біздікінен жоғарылау.
Тек 82 %-тік «Индустриал» барлық қалаларда арзандау.
Майонез. «ЕВРАЗИЯ ФУДС»/ КМЗ ... ... ... арзандау. Көбірек ауытқу 1 л. ... ... ... ... майонездері шелектерде болғандықтан өзіндік күны
жоғарылау болады.
- «ВИТА» ЖШС-нің 250 грамдық ... ... 10-11 ... ... 1 л. 15-18 ... ... Себебі берілғен майонез
түрлерінің майлылықтары төмен (55 %).
Жылжыту саясатын талдау. «Масло-Дел» ... өнім ... ... ... ірі қалаларын қамтыған телеарналарда
өтті. Өйткені компания филиалдары сауда ... ... ... ... мен ... ... ... ұсынылатын өнімдер алдында
бәсеке қабілеттілікті арттыру мақсатында жарнама жасау қажеттілігін атаған.
Осы орайда компания ОРТ, КТК атты ... ... ... ... ... ... ... жасау мәселелеріне кәсіпорын көп
көңіл аударады. Мысалы, ... ... ... ... ... компания жарнамасын жиі кездестіруге болады, ал аймақтарда да ... ... ... ... ... ... және Талдықорған
сияқты жекелеген қалаларда мұндай рәсімдер ... ... аз ... тез ... ... ... тарапынан оң бағаланды. Соның нәтижесінде
сату көлемдері айтарлықтай артты.
Зерттеу нәтижелерінің барысында ... ... ... ... жүргізілгені байқалды: теледидарлық жарнама; «Лиза»
журналына жарнама беру; «Время» газетінде мақала беру; ... ... ... жарнама; көрме мен жәрмеңкелер ... ... ... ... ... ... және тағы ... «Масло-Дел» компаниясы сары май жарнамалық ролигіне бриф-
тапсырманы 11 ... ... ... - ... ... сары май ... ... бриф-
тапсырмасы
| | ... |
|1 |2 ... топ ... және ... ... ... бар ... ішінде |
| |өнімді ... ... ... көп жағдайда әйел адамдар |
| ... ... ... |6 ... сары май: «Коровье»; «Крестьянское сливочное», |
| ... ... ... ... «Жайлау |
| ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға таныс, осы роликтің мақсаты – |
| |осы ... ... ... ... ... |
| |пен игі ... ... ... ... ... ие болған жоғары сапа; ... ... ... ... холестерин деңгейі |
|артықшылықтар|төмен, А және Е витаминдеріне бай); ... |-әр ... ... мен ... ... ... |
| ... |
| ... өнім ... бәсекелестерге қарағанда жоғары емес |
| ... |
11 ... ... |2 ... ... ... және ... маргарин зауыттары «3 |
|бәсе-келестер|желанья» ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... өнім түрі ... ... ... ... марапаттар. ... |КТК, ... 1 ... ауа-райын демеу, кулинарлық және |
|көрсетуге |әйел адамдарға ... ... ... | ... | ... жүргізген зерттеу жұмыстарымыздың нәтижесінде теледидарлық
жарнама басым түрде КТК ... ... ... ... ... ... аудиториясы орта жастағы адамдар (НТК, 31
арна) және табыс деңгейі орта немесе төмен ... ... ТВ) ... Көрермендерінің басым бөлігі үй шаруашылығымен шұғылданатындар,
себебі арна ... ... ... Ең бастысы компания
тұтынушыларының ... осы ... ... ... ... ... КТК хабарламасының тармағы Қазақстанның барлық
аймақтарын ... ... ... ... ... ... ... қаласында жоғары рейтингке ие, тек “ОРТ” және ... жол ... Осы ... ... бағалары “КТК”-мен
салыстырғанда әлдеқайда жоғары.
Қазіргі уақытта компанияның ... ... ... ... Тележарнама. Жарнама беру арнасы ретінде КТК телеарнасы ... бүл ... ... ... ... біз де қолдай аламыз:
-біріншіден, телеарна камтитын негізгі аудитория біздің мақсатты
түтынушыларымызға сай келеді ... ... ... ... арналған ойын-
сауық арнасы). Яғни орта жастағы үйшаруашылығындағы әйелдер. ... ... КТК теле ... ... ... көп ... КТК ... көрсету тарабы Қазақстан Республикасының
барлық аймақтарын қамтиды ... «31 ... тек ... ... ал «Рахат» Қазақстанның оңтүстік-шығысын ғана қамтиды);
-үшіншіден, КТК арнасы Алматы қаласы бойынша да Қазақстан бойынша ... ... ... ие. ... ... теле арна «ОРТ» мен
«Хабар» арналарын ғана алға жібереді.
-төртіншіден, жарнама құны ... ... ... ... ... ... ... ОРТ-дан екі есе төмен, ал «Хабардан» 1,5 есе аз.
Яғни, ... КТК ... ... бере отырып, мақсатты аудиторияға
сэйкес сол сомаға екі есе тиімділік ала алады.
Сонымен қатар ... беру ... ... демеушілік ету
таңдалған. Демеушілік пакет- өнім суреті мен ... ... ... роликтік көрсетілім жэне әр көрсетілімде 1 минуттық логотиптен
тұрады. Егер кешкі уақыттағы ролик көрсетілімінің нүктелік ... ... ол 17000 с.б. ... еді (30 %-дық ... 10 күн кешкі уақытта 30
секундтан 4 ролик). Ал ... ... ... айына 7000 с.б. түрады
( тәулігіне 6 прокат 13-2 күн). ... ... ... 10000 ... ал ... 144 ... артық. Сонымен қатар, жалпы ағымда жарнаманың
эсер ету мөлшері аз екенін жэне ауа-райы жоғары рейтингте ... ... ... ... болады деп айта аламыз.
Бір ескере кететін жайт, бүгінгі нарықта жүмыс ... ... ... ... ... ... қолдануды білмейді. Кез-келғен
жарнаманың басты мақсаты сол жарнамадан түтынушылардың кері реакциясын алу.
Қысқа мерзімде сату ... ... ... ұзақ ... компанияның имиджін
қалыптастыруға себепкер болу.
2) ... ... ... ... ... оқырмандары 25-65 жастағы (олардың көпшілігі 25-45
жыстағы) орта табысты әйелдер. Таралу тиражы-100 мың ... бұл ... ... және ... газеттерімен тең. Бірақ бүл газеттер
оқырмандары компания өнімдерінің түтынушылары ... ... ... ... ... және ... салыстыратын болсақ жарнама құны
бірдей болғанымен, таралым мөлшері аз (3-5 мың дана). Яғни сол ... ... көп ... қамтуға болады. «Лиза» журналының ... ... ... ... ... оның ... ... аймақ Алматы қаласы және
аймақтың таралым-2000-нен 7000 данаға дейін. Салыстырып отырған журналдар
бағасына ... ... ... сауда бағасы 250-300 теңгені қүрайды, ал
«Лиза» журналының ... 65 ... Тағы бір ... ... ... және ... ... Сыртқы жарнама. Бірнеші себептерге ... ... ... ... ... ... тиімді деп санауға болады:
* бір көлік күралының адамдармен байланыс саны тақтайшалардағы немесе
билбордтардағы жарнамаға қарағанда көп.;
* тұтынушы ... ... ... ... ... аудартады;
* таралуы аумағы кең;
* жарнамалау шығыны аз.
Сонымен қатар сыртқы жарнаманы макеттер түрінде рыноктарда сондай-ак
адамдар көп жүретін ... ... ... жәрмеңкелерде және кулинарлы фестивальдарға катысу
көрмелерге қатысу арқылы ... ... ... ... ... ... ... қатар түрақты компания бейнесін қалыптастыру мақсатында ірі
көлемді ... ... ... Негізгі мақсат- ірі ... ... ... ... ... ... ... тұтынушыларға компания өнімінің толық ассортименті, жаңа
өнімдер туралы, бағалық ерекшеліктер т.б. ... ... ... ... қалу үшін сол жерде немесе кіре берІсте өнімді ... ... ... ... қатысу мақсаты-осы нарықтың
белгілі үлесіне ие болу яғни, қоғамдық ... ... ... ... 2008 жылдың сәуір айында 5-ші ... ... ... ... және ... да ... бірге
көрмеге қатынасты. Көрме барысында 40-тан астам байланыстар ... ... ең ... ... әскер, бірнеше өнеркәсіп кәсіпорындар мен туристер үшін өнім сатып
алатын ... ... ... сүт, ... ... ... алатындар;
- пальма майын сатушылар;
- құрғақ сүт, тұрақтандырушылар, крахмал, ароматизаторлар
сатушылар;
- құрал-жабдық ... ... сүт ... ... мен ... (этикеткалар, темір банкілер, шыны банкілер);
-кондитерлік цехтар, нан өнімдерін өндірушілер және тағы да ... ... 2 ... ... ... майы мен ... сүтке
ұсынылған. Сонымен қатар ... ... ... ... ... Қиялы сүт зауыты (Петропавл).
Сонымен қатар компания Алматы ... ... ірі ... 2008 ... 26 ... ... «Фуд ... компаниясы,
«Агропродукт» пен «Грин Хаус» ... ... ... ... ... ... рәсімнің басты міндеті қоғамдық игі ... ... және ... сауда белгілерін танымал ету
мақсаты алға қойылды
5) Жарнамаға ере жүретін материалдар. Фирмалық киім, ... ... ... және ... материалдар шығыны тек оларды өндіру
шығындары. Бірақ бұл жерде ескере кететін нәрсе- ... ... ... әсер ету ... тар ... ... ... бюджетін
жылжыту құралдарына рационалды болу керек.
«Масло-Дел» компаниясының жарнамалық ... ... ол ... сату ... ... алуы ... Мысалы, 2009
жылдың мамыр-тамыз айлары аралығындағы сату ... мен ... ... кестеде көрсетілген.
12 кесте - 2009 жылдың мамыр-тамыз ... ... ... рәсімдерінің тиімділігі
| ... |
| ... ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... бойынша сату көлемі, млн. |110 |116,3 |124,6 |111,4 ... | | | | |
12 ... ... |2 |3 |4 |5 ... ... мен ... |32 |29,3 |43,3 |36,8 ... есептемегенде Алматы | | | | ... сату ... млн. ... | | | ... ... млн. теңге |9,7 |8,9 |0,8 |0,8 ... ... ... ... ... сапасында республикалық
бұқара құралдарында, Алматы қаласы мен республикамыздың ... ... ... бар ... ... көліктерде жарнамалау
белсенді қолданылады.
Осы сипатта, ең төменгі бюджетке қарамастан, жазғы ... ... ... ... ... ... айларында жұмсалған жарнама
бюджетінің үлкен көлемі өз эффектісін берді деуге болады. Әрине, ... ... ... ... ... ... төмендеп,
жазғы айларда ресейлік және украина өнімдері тарапынан ... ... ... өсу негізінен келесі факторлармен байланысты:
аймақтардағы қоюлатылған сүт, томат пастісі, маргариндер. Ал ... ... ... ... ... ... және «Евразия Фудс»
бәсекелестерде майдың сатылу көлемдері тіптен төмен болды. 13 ... ... ... бәсекелес компаниялардың жарнама ... ... ... - ... ... ... компаниялардың жарнама арналарын
салыстыру
|Қалалар ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... |ал ... | |
| |да ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... |- |- |- |
| ... | | | | ... |Ев|3 | ... среда» |Ри| |
| |ра| | | |ка| |
| |зи| | | |-Т| |
| |я | | | |В,| |
| |Фу| | | |Ра| |
| |дс| | | |ха| |
| | | | | |т,| |
| | | | | |Ха| |
| | | | | |ба| |
| | | | | |р | ... 15. Өнім ... ... ... ... құру ... келесілерді ескеру қажет:
компанияның күшті жэне элсіз жақтарын;
компанияның мүмкіндіктері мен қауіп-қатерлерін;
компанияның ... ... ... мен ... ... қатар алдыңгы тарауларда айтылған стратегияга әсер етуші
факторларды ... және ... Осы ... ... комбинациялары
таңдау алаңын құрайды. Әр таңдау өзінше бірегей жэне ... ... ... пен ... ... айналуы мүмкін.
Стратегия осы факторлардың өзгеруіне байланысты ... ... ... ... ... таңдау айтарлыктай шамада
көрегендік пен ... ... ... ... ... 1970 ... кең ... осы мақсатқа
бағытталған экономикалық өлшемдердің жиынтығына негізделген ... ... ... ... ... ... ... бағалаудың бірнеше әдістері бар. Кең таралған
және маңызды эдістердің бірі болып SWOT-талдау табылады. SWOT ... өмір сүру ... ... ... ... екі бөлімнен тұрады.
Оның бірінші бөлімі кәсіпррынның ... және ... ... ... ... (теріс) мен мүмкіндіктерін (оң) зерттеуге
бағытталған. Бұл жерде стратегиялық ... ... ... ... ... жэне әлсіз жақтарын зерттеумен байланысты, Бұл жерде
кәсіпорынның потенциалы бағаланады. Басқаша сөзбен айтқанда, SWOT ... ішкі және ... ... ... түрде зерттеуге мүмкіндік
береді [61]. ... ... ... ... бүгінгі жэне
ертеңгі жай-күйін бағалау үшін SWOT -талдау жүргіздік (кесте 14).
14 кесте - ... ... ... SWOT ... жацтары ... ... |
|1 |2 ... ... ... және ... ... мерзімдік «каймақ |1. Компанияда ... ... ұзақ ... ... ... орнығу, |интеграциясы жоқ; ... ... өту; |2. ... жүйелі маркетингтік |
|2. Тұтынушыларға бағытталу ... ... ... нарығынан |маркетингтік зерттеулерге ... ... ... ... ... ... ... |
|3. Маркетинг бөліміне басты назар |қолданбау (мысалы, ... ... ... ... ... ... |3. ... ғылыми негізделген, |
|4. Маркетингтік ... ... ... ... пайдалануда шетел |мақсатқа лайықты стратегиялардың |
|тәжірбиелеріне сүйену; ... |
| |4. ... ... |
| ... базасын өңдеудің |
| ... |
| | ... ... |
|1 ... ... ... |1. ... ... ... май ... ... ... ... |
|лидерлікке (нарық үлесі 40 %) ие; |2 . ... ... ... ... ... белгілі әдістеменің |
|тұтынушыларға танымалдылығы ... ... ... ... ... |3. ... ... |
|маркалары); ... ... ... ... ... ... ... май, |зерттелмеуі; ... ... ... |4. Ірі ... ... ... ... майларын (пальма |қазіргі заманғы мерчандайзинг |
|майы) қолдану; ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай | ... | ... орта ... эсер ... ... ... |
|1 . ... |1. ... және ... |
|жабдықтаушылармен тығыз, үздіксіз |кәсіпорындармен бәсекелестіктің ... ... ... Агроөнеркәсіптік кешеннің |2. Маусымдық ... ... ... ... ... ... |
|3 . ... |алмау; ... алу |3. ... ... ... ... ... ... |
|4. Банктік ... ... ... ... ... алу шарттарының жеңілденуі;| ... ... |2 ... орта (жанама әсер етуші сырпщы орта) ... ... ... |1. ... ... деңгейі; |
|аймақтық жақындық; | ... ... ... |2. ... ... ... |
| ... ... ... ... |3. ... |
| ... ... ... Орта Азия ... |4. ... ... ... ... позиция; |қабылданған заңдардың |
| ... және ... |
| ... ... ... ... ... |5. ... азаюы, өлім-жітімнің көбеюі;|
|байлығы; | ... ... ... |6. ... ... ... мемлекеттің | ... ... ... | ... ... | |
| 7. ... ... Орта ... ... |
|жоғары потенциалы; ... т.б. ... ... |
| ... ... ... ... ... |8. Ішкі ... ... ... ... | ... ... ... |9.Энергоресурстартар бағасының ... ... ... Қырғыз және |қымбаттауы; ... ... | ... Шетел инвестициясын белсенді |10. Шетелдік тауар өндірушілер ... ... ... ... ... |
|11. Әлемдік шаруашылықтың |1 1 . ... ... ... ... ... |импортына байланысты құлдырауы; ... ... ... |12. ... ... ... ... көбеюі. | ... ... ... ... ... |1. ... ДСҰ ... жаңа ... ... ... ... ... шығу; ... ... ... |
| ... ... ... |
|2. Тұтынушылар ... |2. ... ... ... байланысты сұраныстың өсуі; |ұсыныстарының әлсіздігі; |
|3 . ... ... |3. ... ... ... пайдалылығьна басты |пайданың, нарық үлесінің азаюы; ... ... ... | ... тұтынушыларға осы | ... ... ... арқылы | ... ... ... не ... |
|1 |2 ... ... ... |4. Бәсекелестік күшеюімен ... ... ... ... ... ... ... холестеринсіз майларға |күтпеген өзгерісі; ... | ... ... да ... |5. ... мен ... |
|ынталандыру шараларын қолданып |тарапынан талаптардың күшеюі; ... ... ... | ... ... таза |6. ... ... нашарлауы.|
|өнім өндіру мүмкіндігі. | ... ... ... ассортименттік саясатында нарықтан шығушы
тауарлар топтары ескерілуі қажет. ... ... ... ... ... ... ... компанияның барлық тауарлық топтарының 73-85 %-ын
құрайды.
Жоғарыда жасалған "МаслоДел" компаниясының өнім портфелінде, кәсіпорында
негізгі сату көлемін құүрайтын сары ... - ... ... ... - ... ... және майонездер - «қиын балалар»,
өсімдік тоң майы - «иттер» деумізге ... ... ... стратегиясы өз тауарлары үшін кәсіпорын сауда белгілік сату
ретінде ... ... өсу / ... матрицасы тұрғысынан сипатталуы 16
суретте көрініс алған.
|Нарықтың| |Нарықтың қатысты ... ... | | ... | | |
| | ... ... |
| | | | |
| | ... ... ... ... |
| ... |(Сүт ... ... |майонез, Южный маркасы) |
| | ... ... | |
| | | | |
| | | | |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |(Тоң май) |
| ... | | |
| | | | ... 16. «Бостон Консалтинг Групп» нарық өсу / үлесі матрицасы
Бүған қарап сары май ... ... ... пайданы - сүт
консервілерінің ассортиментін кеңейтуге, тарату арналарын ынталандыру ... және ... ... ... ... қажет.
«Қиын балаларды» «жұлдыздарга» айналдыру үшін оларға қажетті стратегиялар:
бәсекелестік артықшылық алып отырған "төменгі шығындар" стратегиясын сақтап
бағаны ... ... ... ... ... инновациялық
технологиялар мен ресурстарды пайдану арқылы түтынушыларға "қолайлы ... ... ... ... хабарлайтын, сендіруші жарнамалар
пайдалану. Негізі тарату арналарымен байланысты орнату, арналарда ... ... ... осы ... жұмыстың қорғау пәні болып табылатын
келесідей ұсыныстар мен тұжырымдамалар жасауға мүмкіндіктер берді.
1. ... ... ... мәні мен ... ... ... ... әлеуетін бөліп көрсету арқылы ... ... ... ... ... біз тұтыну тауарлар
нарығын қоғамдағы өмір сүру ... ... және ... үнемі өсіп отыруын іске ... ... ... ... ... тән ... мен ... аяларын біріктіретін
ұлғаймалы ұдайы өндіріс циклінің көп деңгейлі кешені ретінде қарастырамыз.
2. Тұтыну ... ... ... ... оңтайландырудың маңызды бағыты оның ... ... ... ... ... ... аумақтық және экономикалық сипаттары бойынша сегменттеу,
сонымен ... ... мен ... ... ... ... ... қызығушылықтарын ең жоғарғы деңгейде ... ... ... ... ... ... тауарлар нарығының әртүрлі объектілері сен субъектілерінің
қызығушылықтарының тепе-теңдіктеріне және олардың ... ... ... ... ... ... тиімді орындауына қол
жеткізу үшін оның ... ... ... ... факторалдық
ортасын терең зерттеу қажет:
- халықаралық;
- аймақтық;
- муниципалдық (жергілікті).
Тұтыну тауарлар нарығының нақты бір деңгейіне ... ... ... факторларды жүйелеу тиімді маркетингтік стратегияны жүргізуге
мүмкіндіктер береді.
4. Тұтыну тауарлар ... ... ... ... ... ... осы қоғамдағы өмір сүрудің нақты жүйесін құруда
делдалдық звено болып табылады. Соңғы жылдары оның функционалдық ... ... ... ... ... стандарттауды жақсарту және нарық
сыйымдылығын жоғарылату есебінен кеңейгендігі байқалады.
5. ... ... ... ... ... ... дамуының
негізгі тенденциялары болып келесілер табылады: ... ... ... ... ішкі ... ... жоғарылауы, бөлшек сауда
айналымының ұлғаюы және оның құрылымының ықшамдалуы, тұтыну ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, әлі де болса ... ... ... ... сапасының төменділігі, тұтыну тауарлары мен қызметтерінің
бағаларының ... өсіп ... және ... ... ... ... ... жоғарылылығы байқалады.
6. Қазақстанның тұтыну тауарлар нарығының құрылымдық-функционалдық
жаңаруы тұтыну секторында жұмыс ... ... ... ... ... ... әртүрлі тауарлар мен қызметтерге деген сұранысты
жоғарылататын тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... экономикасының агросекторының тұрақты
даму Концепциясын және халықтың өмір сүруін қамтамасыз ету саласындағы тағы
да басқа маңызды әлеуметтік бағдарламаларды іске асыру әсер ... ... ... нарығының тимділігі көбінесе ... ... ... ... ... ... жағдайлық
мінезге ие, өзінше трансформациялық әсердің негізін тауып, ... ... ... ... ... ... «Масло Дел» компаниясы өнім ... ... ... ... ... ... орналастырылды. Нәтижесі келесідей: Монолитті «Жайлау» жеңіл. 60
% сары майы, монолитті «Шоколадное» 62 % майы және ... ... ... «Кулинар», 890 мл өсімдікті-қатты майларының тауар ... ... түр. ... , 65 % 1л. ... жэне осы ... жақындау
орналасқан Монолит 1000 гр 82 %-тік «Молочный» ... ... 14 ... ... "түрлендіру" стратегиясын колданған жөн. Ең жақсы зонаға
өсімдікті-сүттІ ... 60%, , 250гр ... ... ... 5 %-ке ... ... ... Бұл тауар маркасы шығындар және сапа ... ... ... ... кезеңдеріның сипаттамалар жэне соған қатысты
стратегиялар үсынылды. ... ... ... ... "МаслоДел" компаниясының өнім портфелінде , кәсіпорында
неғізгі сату ... ... сары ... ... сиыр», сүт консервілері-
, марғарин және майонездер- «киын балалар», ... тоң ... ... болады. Бүған карап сары май ... ... ... ... консервілерінің ассортиментін кеңейтуге, тарату ... жэне ... жэне ... ... қолдануға
инвестициялау қажет. «Қиын балаларды» «жұлдыздарға» ... ... ... ... ... алып отырған "төменгі ... ... ... ... ... ... қүнын
азайтуда инновациялық технолоғиялар мен ... ... ... бағада керекті ... ... ... ... ... ... ... арналарыменбайланысты орнату, арналарда мақсат сәйкестігін
ұстау.
12. Кез-келғен ... ... ... қана коймай,
оның
болашақта қаншалықты тиімділік әкелетіндІғін білу аса ... ... ... ... ... ... де
арттырады. Маркетингтік стратеғиялардың сенімділіғін ... ... ... ... ... ... қүру үрдісі бойынша әр негізгі кезең бойынша сенімділікті
арттыру ... ... ... стратеғияларды қүру процесінде
бейімділік әдісті қолдану; қоршаған ортаны ... ... жэне ... ... ... ішкі ... мен потенциалын анықтау, зерттеулермен мен
талдаулар неғізінде СВОТ-талдау жасау; ... ... ... ... ... катар алдын-ала барлық мүмкін ... ... және ... ... дайындалу; стратеғияның іске асуы мен оны
бақылау кезеңінде стратегия/ іске асуы ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен дамуының динамикасын
бағалау – қолайлы және қолайсыз бағыттарды ... ... ...... ... ... көлемінің өсуі, бөлшек сату құрылымында ұзақ уақыт
қолданатын тауарлардың үлес салмағының ... ... ... және ... ... ... тауар
айналымының ұлғаюы. Қолайсыз бағыт – алдамшы және контрафактілі тауарлардың
жоғары үлес салмағы, тұтыну тауарларының импортының өсуі, ... ... ... кәсіпорындардың материалды-техникалық базасының әлсіз
болуы, көтерме ... ... ... баяу енуі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Н.Ә. Назарбаев «Бәсекелестік Қазақстанға, ... ... ... ... ... ... 2004 ... 19
наурызындағы халыққа жолдауында Н.Ә. Назарбеав
2 ... Н.А. ... ... РК ... Н.А. ... ... ... Казахстана в число 50-ти ... ... ... ... ... правда от 20 марта
2006 г.
3 Примбетов Э.У. ... и его роль в ... ... экономики
(на примере Республики Казахстан. – Алматы, 1999
4 Арыстанбеков А. Анализ экспортных возможностей Казахстана // ... 2002. - №6. – ... ... Н. ... ... ... свободы
торговли и протекционизма // Мировая экономика и международные отношения. –
2003. - №3. – ... ... Т.С., ... А.Г. / Маркетинг – Таганрог. – ... 1999, ... ... Н.М. ... Е.И. / ... М., ... 2005.- 205
с.
8 Барышев А.Ф. / Маркетинг М., «Академия», 2005.- 208 с.
9 Муратхинова Н.М., ... Е.И. / ... ... ... ... ситуаций. М. «Академия», 2005 – 96 с.
10 Маркс К., Энгельс Ф. Соч., т.26, ... ... С.М., ... Н.Ю. Толковый словарь русского языка. – М.,
Азбуковник, 1999-944с.
12 Рыночная экономика. Словарь / под общей редакцией Г.Я.Кипермана – ... 1993 – ... ... Р.А. ... менеджмент. М. «Дело», 2001 -448с.
14 Котлер Ф. ... ... ... англ. / под общей ред.
Е.М.Пеньковой. – М., Прогресс, 1990-763 ... ... И.Л. ...... ... школа, 2000 – 447с.
16 Голубков ЕП. Основы маркетинга. – Москва, Финпресс, 2003 – 688с.
17 Джоббер Д. Принципы и ... ... – М., изд жом ... ... Е.Н. ... ... на ... эффективности защиты
прав потребителей на потребительском рынке // Налоги и ... – 2006, №2 – ... ... С.Б. ... ... и ... – М.: ACADEMIA – 2005 – С.11,
64, 69
20 Руделиус У и д. Маркетинг, М. ... – 2001 – ... ... О.В. ... ... ... по определению
уровня эффективности развития регионального потребительского рынка ... ... ... ... – 2006. – №2. – ... ... О.В. ... формирования и развития регионального
потребительского рынка // Вестник СевКавГТУ, 2006 - №4(8). – С.33
23 Грачев Ю.Н. ... ... ... и ... ... – М.: ЗАО ... - 2001. – 592с.
24 Рыбалкин В.Е. Международные экономические отношения – М.: ЮНИТИ-ДАНА,
- 2001. – ... ... Н.У. ... ... ... ... // Казахстан-спектр – 2006, №1 – С.27
26 Маркетинг. Под ред. Романова А.Н., Банки и биржи, ЮНИТИ – 1996 ... ... Под ред. ...... ... – 1999 – 304 ... ... Д.И. Маркетинг для всех – М., - 1998 – 270с.
29 Дайан А., ... Ф., ... Р. и др. ... ... ... с ... – М., ... -1993 – 572с.
30 Котлер Ф., Армстронг Г.Сондерс Д., Вонг В. Основы маркетинга, пре-е с
англ., М., СПб, ... ... - 2000 – ... ... Е.Б. ... ... сельскохозяйственного продукта
на внутреннем и внешнем рынке // материалы ... ... ... «Внедрение системы менеджмента качества в ... и пути ... ... – Экономика, 2005. – С.128-135
32 Қазақстан Республикасындағы бөлшек және көтерме сауда. 2004-2008 ж.
Статистикалық ... ... - ... РК по статистике, 2009.- 205б.
33 Социально-экономическое развитие Республики Казахстан в 2008 ... ... ... РК по ... ... А. ... . ... 2009. – с.105
34 Аналитический обзор экономики Казахстана. Квартальные отчеты. – Центр
анализа общественных проблем, №1(26), первый квартал 2008, С.40
35 Алшанов Р., ... А. ... на ... ... ... и ... ... «Казахстанская правда» от 20 октября 2008
г., с.4
36 Статистический пресс-бюллетень, Агентство РК по ... ... №3, ... ... А. ... на рост производства мяса, потенциал данной
отрасли используется не в полной мере как на внутреннем, так и ... // ... №43 от 3 ... 2008 ... ... А. За ... десять лет во всем мире наблюдается ... ... ... ... птицеводства // "Время", №39 (228),
2007 г.
39 Махамбетов Н.А. Узловые ... ... ... птицеводства
// материалы международной научно-практической конференции ... в ВТО: ... ... ... конструктивная направленность,
негативные последствия», часть YI, 11-14 мая 2004 г.. – ... ... – 2004. – С.205 – ... Макин А.А. Проблемы развития молока и молокопродуктов // материалы
международной научно-практической конференции «Вступление Казахстана в ВТО:
анализ ... ... ... ... ... ... YI, 11-14 мая 2004 г.. – Алматы. – Экономика. – 2004. –
С.145-149
41 Курганбаева Г.А., ... Г.А. ... ... ... в Казахстане // Аналитик -№4, -2002,-с.42– С.90-103
42 Найзагарин А. Сходства и ... ... ... ... ... // ... и статистика, Агентство РК по статистике. – ... ... ... А.Шалабаева Аргентинский опыт в обмен на 49% ... ... ... и ... от 27 ... 2006 г., с.4 , ... ... 2007 года в агрокомплексе РК будет ... ... // ... №41 от 20 октября 2006 г.
44 Макин А.А. Проблемы развития молока и молокопродуктов // материалы
международной научно-практической ... ... ... в ВТО:
анализ системных условий, конструктивная направленность, негативные
последствия», ... YI, 11-14 мая 2004 г.. – ...... – 2004. ... ... И. Проблемы обеспечения устойчивого ... ... // ... и ... – 2007. - №6. –
С.144
45 Смирнов С.Л. Потребительский рынок сельскохозяйственной продукции в
Казахстане//Аналитик, -2007,- №6, ... ... А.Н., ... Д.К. ... ... в ВТО: ... безопасности // Вестник КазНУ. Серия экономическая, 2006. -
№2(54). – С.6
47 ... А.Н., ... Ю.Ю., ... С.А. и др. ... ... и ... ... 1995. – С.153
48 Тогисбаева А.Б. Основные тенденции товародвижения в продовольственном
комплексе РК// Вестник университета «Туран»,-2002, -№3-4(16),- С.74-78
49 Курманбаева Ш.Е. ХАССП – ... ... ... // ... -2005, -№4, -С.54- ... ... ... нарығы
Адамның өмір сүруін қамтамасыз ету сегменті
Қызмет көрсету сегменті
Өндірістік емес сегмент
Өндірістік сегмент
Экономикалық жүйе
Тәжірибе
Талаптардың байланысы
Іс-әрекеттер
Сатып алудан кейінгі үрдіс
Сатып алудың көзін таңдау және ... ... ... ... және ... ... ... сезіну
Іс-әрекеттер
Мінез-құлықтың ішкі факторлары
Мінез-құлықтың сыртқы факторлары
Тұтынушының өмірлік ұстамы
Уәжделенген шарттарды іске асыру
Тауар(қызмет) бойынша шешім қабылдау
Іс-әрекет бойынша вариантты таңдау
Тұтынушының өмір сүру ... ... алу ... пісіп-жетілу деңгейі
Ақпараттық деңгейі
Іс-әрекетті бағалау
Сатып алушы-ның мәтіні
Сатып алушы коммуникациясы
Тұтыну нарығы
Тұтыну ресурсы
Сатып алушы
Өткізу арна-лары
Тұтыну арна-лары
Көтерме-бөлшек құрылымдары
Қызметтерді өндірушілер
Тауарларды ... ... ... ... ... тобы
Тұтыну нарығының ұйымдастыру әлеуеті
Қызмет көрсету арналары
Тауарлардың (қызметтердің) сапасы
Тауарлардың бағасы
Нарық сыйымдылығы
Қызмет көрсету ... ... ... ... жүйесі
Нарықтың бәсеке қабілеттілігі
Нарық сегменттерінің мониторингі
субъектілер
Экономикалық әлеуеті
объектілер
Ұйымдастыру әлеуеті
Тұтыну таурлар нарығы
Психологиялық:
Қажеттіліктер, мотивтер,
қабылдау,
қатынас,
дәлелдеу, ... ... ... ... класс, референттік топтар, жанұя, рөлдер
және мәртебелер
Ішкі факторлары
Сыртқы факторлары
Тұтынушының мінез-құлқы
Факторларды кешенді бағалау
Мәдени- тарихи дәстүрлер
Тұтынушының ... ... ... ... ... ... ... әдістері
Тұрғындардың төлем қабілеттілігі
Сұраныстың бағалық икемділігі
Экономикалық серіктестерді таңдау еркі
Тұтынушының қалауы
Нарықтың ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер
Нарықтар және
Сауда жасайтын
кәсіпорындар
70
60
50
40
30
20
10
0
Тұлғалық:
Жасы,
өмір сүру бейнесі, өмір сүру ... ... ... ... шаруашылығы
Ауылшаруашалық
кәсіпорындар
Қожайындық
шаруашылықтар
Азық-түліктік тауарларға
Азық-түлік емес тауарларға
Ақылы қызметке
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
60
50
40
30
20
10
0
ТН жүйелі маркетингі
Қанағаттандырылмаған қажеттіліктер
қажеттіліктер
Қанағаттандырылған қажеттіліктер
сұраныс
өндіруші
Тұтыну нарығы
Тұтыну ... л., ... ... ... ... еті
қой еті
шошқа еті
құс еті
колбаса өнімдері, қақталған ет
сүт, л.
каймак жане кілегей
жануар(тоң) майы
жұмыртқа, дана
қант
өсімдік майы
шай
тұз
тұз

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірыңғай мүшелердің байланысуы39 бет
Есімдіктердің синтетикалық тәсіл арқылы жасалуы27 бет
Нарықты сегменттеудің ұғымы, критерийлері мен белгілері32 бет
Маркетинг атқарымы7 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
"Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау"4 бет
1980-1990 жж. Тунис Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму тенденциялары59 бет
Cалықтардың қызмет етуінің теориялық негіздері7 бет
MS Access программасының программалық құралдарын қолдана отырып тауарлардың қоймалық есебін автоматтандыру есебін шешу52 бет
«Delta Bank» акционерлік қоғамының тәжірибесі негізінде тұтыну несиеcін ұйымдастыруды72 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь