Қазақстан Республикасындағы шетел инвестицияларды басқару жайлы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3



1.ТАРАУ. ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ
ЭКОНОМИКАДАҒЫ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.1 Инвестицияның экономикадағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Инвестициялардын ұғымы және оның жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

2.ТАРАУ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНА ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАРТУ ПРОЦЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.1 Қазақстанға шетел инвстицияларын тарту процесіне талдау ... ... ... ... .16
2.2 «Жезқазғантүстіметалл» АҚ.ң инветсициялық қызметі ... ... ... ... ... ... .24



ҚОРТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Менің қарастырылатын тақырыбым – Қазақстан Республикасындағы шетел инвестицияларды басқару – қазіргі таңда өте актуалды болып саналады, себебі Қазақстан Республикасының сыртқы борышы әлемдік тәжірибесі бойынша критикалық нүктеге жетті. Сол себептен инвестициялардың қажеттігін дәлелдегеннен соң, оның тиімді пайдалануды бақылап басқарудың ролі айқындата түседі.
Инвестициялау деген не? Ол ағылшын тіліндегі (investments) қаржы жұмсау (қаржы салу) деген атаудан шыққан инвестиция (investment) деген мағынаны білдіретін өндіріс, ауыл шаруашылығы т.б. салаларды дамытып, өркендету үшін ұзақ уақыт жұмсауға арналған капитал түрі.
Қазақстан экономикасына инвестициялаудың жай-жапсарына келсек, бұдан 9-10 жыл бұрын ғана әлемдік аренаға шығып, тәуелсіздік алған мемлекетіміздің дүние жүзіндегі аса ірі саясаткерлер мен кәсіпкерлердің назарына ілігіп, көңіл аударар объектісіне айналып отырғаны шындық. Ол заңды да. Себебі еліміздің жер асты байлығымен қатар, басқа да орасан мөлшерде шикізат қоры, маманданған арзан жұмысшы кадрлары жетіп артылғандай. Ішкі нарық көлемінің шектеусіз екені тағы бар. Сондықтан басы артық капиталдарын осында орналастыру олар үшін мейлінше қолайлы да тиімді.
Шетел инвестициялары елдің экономикалық қызығушылығына айтарлықтай сәйкес келеді, қашан мазмұны жағынан өте арзанға бар фабрикаларды, зауыттарды, электростанцияларды, кеніштерді және т. б. сатып алу емес, шынайы түрде қаржылық және материалдық ресурстарды құятын болса. . Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігіне батыстың ескі құрал-жабдықтарын жоғары бағамен «өткізіп» жіберу мақсатында біріккен кәсіпорын құру практикасы да сай келмейді. Біріккен кәсіпорын көмегімен Қазақстан рыногынан өзінің бақталастарының өндірісін құлатуға тырысқан жағдайлар да бар. Экономикалық қауіпсіздік мәселелері шетел инвесторлары жағынан отандық әлеуметтік саясатты, қоршаған ортаны қорғау нормаларын, қаржылық ұтым жағынан қойылатын талаптарды сақтауда шиеленісе түседі.
Республикадағы шағын және орташа бизнесті көтеру сын көтермейді. Сапырылысқан коммерция арзанқол тауарлармен тоғытып, елдің еңсесін түсіріп жіберді. Ал өзіміз шығарған бірде бір өніміміз жоқ. Биыл осынау салаға 49,5 млрд теңге бөлініп отыр. Әй, қайдам, тағы қолды болып кете ме деген қауіп жоқ емес. Шын кәсіппен, өз өнерін салайын деген адамдарғажолжоқ. Олардың бизнес-жоспарлары да айлап сарғайып жатқаны. Орта жолдан кіріскен алаяқтар бұрынғы едәуір қаржы мен несиені қағып кетіп, айналдырып, шетел асырып, ит рәсуасын шығарды. Ал шынайы кәсіпкер болам деген ауылдың да, қаланың да атпал азаматтары шөміштен қағылуда.
1. Указ Президента Республики Казахстан от 31 декабря 1998 года N 4189 “О Государственной программе развития и поддержки малого предпринимательства в Республике Казахстан на 1999-2000 годы”.
2. Атамкулов Б. Государство как гарант рыночной экономики. Азия: экономика и жизнь. - 1998. - №1. - с. 20-21.
3. Оноприенко В.И. Малые предприятия: Опыт, проблемы М.: Профиздат, 1991.
4. Разумнова И. Мелкие предприятия в промышленности США. "Проблемы теории и практики управления", 1990г.
5. Тукаев А. Анализ развития малого бизнеса в Казахстане. // АльПари. - 1998. - №2. - с. 69-74.
6. Хизрич Р. Питере М. Предпринимательство. Вып. 1. М., 1991, с. 20.
7. Хоскинг А. Курс предпринимательства. М., 1993, с. 28.
8. Шулятьева Н.А. Малый бизнес в условиях рынка. "Деньги и кредит", 1992, N 1
9. Шахмалов Ф. Малое предпринимательство в системе рыночных реформ проблемы роста или выживания. "Вопросы экономики", 1993г.
10. Шумпетер И. Теория экономического развития. - М., 1982г. с. 184-194,211-225.
11. Международные экономические отношения / Учебник под ред. Трофимова А. Алматы: 2002
12. Арынов Е.М. и д.р. Международные экономические организации и экономические союзы. Алматы: ИРТ, 1999
13. Журнал "Саясат" №2 за 2001 г.
14. Журнал "Транзитная экономика" за 2001г.
15. Об итогах внешнеэкономической деятельности Казахстана за 2000 - 2002 гг. // Внешняя торговля. - 2003. - № 9. - С.5
16. Курс экономики. Москва. Инфра – М.2000 год. Учебник.
17. Международные экономические отношения. Учебник Ред. Жуков Е. Ф. Москва.1999год.
18. Внешнеэкономическая деятельность в Казахстане. 2002 год.№4, стр.14 - 16.
        
        ЖОСПАР
КІрІСПЕ………………………………………………………………………………3
1-ТАРАУ. Инвестицияның ұғымы жӘне оның
экономикадағы рӨлі…………………………………………………………4
1.1 Инвестицияның экономикадағы рөлі..........................................................4
1.2 Инвестициялардын ұғымы және оның жіктелуі......................................10
2-ТАРАУ. қаЗАҚСТАН ... ... ... ... ... ... ... инвстицияларын тарту процесіне талдау.................16
2.2 «Жезқазғантүстіметалл» АҚ-ң инветсициялық қызметі.........................24
ҚОРТЫНДЫ..............................................................................................................31
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...............................................................33
КІрІСПЕ
Менің қарастырылатын тақырыбым – ... ... ... ... басқару – қазіргі таңда өте актуалды болып саналады, себебі Қазақстан Республикасының сыртқы борышы әлемдік ... ... ... ... ... Сол ... инвестициялардың қажеттігін дәлелдегеннен соң, оның тиімді пайдалануды бақылап басқарудың ролі айқындата түседі.
Инвестициялау деген не? Ол ағылшын тіліндегі (investments) ... ... ... ... ... атаудан шыққан инвестиция (investment) деген мағынаны білдіретін өндіріс, ауыл шаруашылығы т.б. салаларды дамытып, өркендету үшін ұзақ уақыт жұмсауға арналған ... ... ... ... ... жай-жапсарына келсек, бұдан 9-10 жыл бұрын ғана әлемдік аренаға ... ... ... ... ... ... аса ірі саясаткерлер мен кәсіпкерлердің назарына ілігіп, көңіл аударар объектісіне айналып отырғаны шындық. Ол заңды да. Себебі ... жер асты ... ... ... да ... мөлшерде шикізат қоры, маманданған арзан жұмысшы кадрлары ... ... Ішкі ... көлемінің шектеусіз екені тағы бар. Сондықтан басы артық капиталдарын осында орналастыру олар үшін мейлінше қолайлы да тиімді.
Шетел инвестициялары ... ... ... ... ... ... ... мазмұны жағынан өте арзанға бар фабрикаларды, зауыттарды, электростанцияларды, кеніштерді және т. б. ... алу ... ... ... қаржылық және материалдық ресурстарды құятын болса. . Қазақстанның экономикалық ... ... ескі ... ... бағамен «өткізіп» жіберу мақсатында біріккен кәсіпорын құру практикасы да сай келмейді. Біріккен кәсіпорын көмегімен ... ... ... бақталастарының өндірісін құлатуға тырысқан жағдайлар да бар. Экономикалық қауіпсіздік мәселелері шетел инвесторлары ... ... ... ... ... ортаны қорғау нормаларын, қаржылық ұтым жағынан қойылатын талаптарды ... ... ... ... және ... ... көтеру сын көтермейді. Сапырылысқан коммерция арзанқол тауарлармен ... ... ... ... жіберді. Ал өзіміз шығарған бірде бір өніміміз жоқ. Биыл осынау салаға 49,5 млрд ... ... ... Әй, ... тағы ... ... кете ме деген қауіп жоқ емес. Шын кәсіппен, өз өнерін салайын деген адамдарғажолжоқ. Олардың бизнес-жоспарлары да ... ... ... Орта ... ... ... ... едәуір қаржы мен несиені қағып кетіп, айналдырып, шетел асырып, ит рәсуасын шығарды. Ал шынайы кәсіпкер болам деген ауылдың да, ... да ... ... ... ... ... ... жӘне оның
экономикадағы рӨлі
1.1 Инвестицияның экономикадағы рөлі
Инвестициялау деген не? Ол ағылшын тіліндегі (investments) қаржы жұмсау (қаржы салу) деген атаудан шыққан ... ... ... мағынаны білдіретін өндіріс, ауыл шаруашылығы т.б. салаларды дамытып, өркендету үшін ұзақ уақыт жұмсауға арналған ... ... ... ...... ... ... немесе сақтауға бағытталған шығындар.
Инвестицияның түрлері:
Құрылымы бойынша инвестициялық шығындар 2 түрге бөлінеді:
Жалпы инвестиция.
Жалпы ... ...... ... жиынтық қосындысына шыққан шығындар.
Таза инвестициялар.
Таза инвестициялар дегеніміз – жалпы инвестициялардан амартизациялық қорды алып тастағандағы инвестиция.
Объекті бойынша ... ... 3 ... ... ... ... дегеніміз – фирмалардың еңбек
құралдарына шығарған шығындары.
2 ... ... ... нысаны бар:
Тікелей инвестиция. Тікелей инвестиция дегеніміз - өндірістік
кәсіпорындарға тікелей қор салу.
Партфельдік инвестиция. Партфельдік ... ...... ... алу ... ... акция, облигация және т.б. құнды қағаздарын сатып алуы.
2) Тұрғын үй құрылысына бағытталған инвестиция.
3) Тауарлық – материалдық ... ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс және сатылуын күтіп жатқан дайын тауарлар жатады.
Субъектілеріне байланысты байланысты инвестицияның түрлері 3 бөлінеді:
Мемлекеттік ... ... ... байланысты инвестицияның 2 түрі болады:
Нақты инвестициялар, яғни қорды материалдық активтерге салу.
Қаржылық инвестиция, яғни ... ... ... салу.
Инвестор дегеніміз - кәсіпорынның негізгі капиталына қор салып отырған субъект.
Инвестицияның қайнар көзері:
Инвестицияның ішкі көздері
Инвестицияның сыртқы көздері
Инвестицияның ішкі ... ... ... мемлекеттің). Жинақтар дегеніміз – алынған табыстардың тұтынылмаған көздері.
Жинақты бір ... ... ... ал ... ... ... немесе шаруашылық етуші субъектілер жүргізуі мүмкін. Көпшілік адамдардың жинағы инвестиция көзі болып табылады (мысалы ... ... ... т.б. ... ... бұл ... қоғамдық капиталдардың нақты өсуімен байланысты ұйымдастыру немесе инвестициялауды жүргізбейді. ... ... көзі ... ... ... тұрған өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және басқа да кәсіпорындардың жинағы ... ... ... мен ... сәйкес.
Біздің азаматтардың шетелдегі шетелдік банктердегі ақшаларын амнистициялау.
Инвестицияның сыртқы көздері:
Шетелдік тікелей инвестициялар.
Тікелей инвестициялар – Қазақстан Республикасының дербес кепілдіктеріне ... және ... ... ... ... ... көмек немесе гранттар шеңберіне кіретін инвестициялардан тыс инвестициялардың барлық түрі.
Шетелдік ... ... ... ... тартудың тиімді нысаны.
Халықаралық валюта қоры.
Халықаралық даму банкі.
Олар тек инвестицияны перспективті деп саналатын ... ғана ... ... ... ... ... да ... Мысалы: Шеврон, Окиок т.б.
Шетелдік партфельдік инвестициялар. Жалпы шикізатқа байланысты компанияның акциясын сатып ... және ... емес ... ...
Гранттар – халықаралық ұйымдардың лабараториялық материалдарды, құралдарды сатып алып академиялық зерттеу мен ... үшін (80 мың, 200 мың ... ... ... ... ... ұзақ ... қарыз грант түрінде қаржылық және техникалық көмекке беріледі. Қазіргі кезде дамуға ресми көмек шеңберіндегі қаржылық ... ... ... және ... ... ... халықаралық қайта жабдықтау және даму банкі, Азиялық даму банкі және демеуші ... – АҚШ, ... ... ... ... көрсетіледі. Қазақстан егемендігінің алғашқы жылдарында қаржы негізінен төлем баланысын қолдауға, ұлттық ... ... ... ... ... мен қарыздар.
Олар көбінесе Қазақстанға халықаралық ұйымдар мен дамыған елдер тарапынан келуде. Олар елге несие, ... 5-7 ... ... ... ... қатарынан Ислам даму банкін, Халықаралық даму банкін, Жапония, АҚШ, Ұлыбритания, Оңтүстік Корея, Сауд Арабиясы сияқты ... ... ... ... Сырттан келген инвестицияларды тиімді пайдалану мемлекеттің инвестициялық саясатына байланысты.
Инвестициялық саясаттың негізін заң шығарушылық және нормативтік өріс құрайды. Осыған байланысты 1997 жылы 2 заң ... ... ... ... ... ... ... көрсету» жөніндегі Заң.
Қазақстанның дәл бүгінгі бағыты мен бағдары ... ... ... мен ... ... ... ... елдердің әлемдік тәжірибелеріне көз жүгіртсек тұрақтылыққа мемлекеттің жинағымен бірге сырттан инвестицияларды тарту арқылы қол ... ... ... ... ... легі мен мемлекеттік реттеуді ыңғайлы ұымдастырып, тиімді пайдаланса оның ... ... ...
Шетелдік инвестицияларды тарту ісі мемлекеттен нақты қолдау табуы тиіс. Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына қатыстыру әр түрлі нысанда ... ... ... оған ... банктері мен халықаралық ұйымдардан қарыз алудан бастап, кәсіпорындарды тікелей шетел инвесторларының меншігіне сатуға дейінгі әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... ұымдастырылуы мүмкін. Шетел капиталын ұлттық экономикаға тарту өте пайдалы процесс. Біріншіден, шетелдік инвестициялар елдің өндірістік базасын ... ... және оның ... ... ... көмектеседі. Екіншіден, шетел фирмалары жаңа өндіріс орындарын ашумен қатар, капиталистік бәсекелік күресте ... ... пен ... ... ... ала ...
Біздің экономикаға ірі инвестицияларды келтіру үшін бірнеше шарттарды орындау қажет. Біріншіден, мемлекет шетелдік инвестицияларға ... ... ... ... ... мемлекет шетел инвесторларына пайданы тұрақты валютаға ауыстырып әкетуіне жағдай жасауы керек. Шетелдік ... ... ... әлі де ... елді кіріптар етудің, оны шикізат шылауына айналдыру мақсатындағы ... ... ... ... көрініп отыр.
Ал әлемдік тәжірибе болса, дамыған нарықтық ... ... ... ... ... алып ... ...
Мәселен, неліктен АҚШ, Германия, Жапония, Франция, Ұлыбритания сияқты өндірісі өркендеген елдердің экономикалық табыстары өте жоғары? Бәрі де ... ... ... Бір ғана ... өзі ... ... 30 ... доллардай шетел инвестицияларын иеленсе, 1980-жылдардың соңына қарай бұл көрсеткіш он еседей артқан. Қазір аталмыш мемлекет экономикасындағы шетелдік қаржы ... ... 1,5 ... ... ... ... инвестициялық қарекеттерді реттейтін қуатты заң жүйелері арқылы тартылған мол көлемдегі инвестициялар ел экономикасының шарықтап дамуына, сондай-ақ, ... ... ... ... бәсекелестік үрдісінің үдей түсуіне бірден-бір дәнекер болып отыр.
Қазақстан экономикасына шетел ... ... 1992 ... басталады. Ол экспорттық кредиттер арқылы екіжақты негізде қалыптасты. Халықаралық валюта қорымен арадағы келісімдер республикамызда ... ... ... ... Бұл ... ... қаржы ұымдарының дамушы елдерге ресми көмек желісімен кредиттік қорларға, ал шетелдік жеке кредиторлардың қаражаттары кәсіпорындар мен фирмаларға ... ... ... капиталын тарту халықаралық валюта (ХВҚ) қорынан валюта сатып алуға және ... ... ... жол ... Бұл кезде Қазақстан өзінің алтын валюталық төлем ... ... ... еді. ... ... ... сатып алу ұлттық теңгеге сәйкестендірілудің келісімді шартын туғызды. Мұның өзі кредиттік қорлардың, жеңілдік заемдарының кредит беруші елдердің банктері мен халықаралық ... ... ... ... ... ... айналды. Осы орайда елімізде Stand-by бағдарламасы қабылданған. Бағдарлама бойынша мемкелетіміз 1998-1999 жж. аралығында тоқсан сайын ұлттық валютаны сатып алып ... ал STF ... ... ... жж. ... жылына екі рет сатып алу жағы қарастырылуда. Қазақстан өзінің инвестициялық қызметінде төменгі ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық қайта жабдықтау және даму банкі, Азиялық даму банкі, Жапонияның эксимбанкі;
Халықаралық қайта ... және даму ... ... ... ... ... мұнай өндірісіне техникалық көмекке, қалалық көліктің әлеуметтік мұқтаждықтары мен қаржы айналасына орналған. Ал Азия даму банкінің ... ... ... бағдарламаларын қолдауға, құрылымдық қайта құруға және ауылшаруашылығы өндірісінің өркендеуіне пайдаланылды. Еуроазиялық даму және қайта жабдықтау банкінің қаражаттары ұсақ және ... ... ... ... ... ... ... заемдары халықаралық қаржы ұйымдарының заемдарына қарағанда біраз жеңілдіктермен беріледі. Нақты кредиттік ставкасы 10% маңында. ... жж. ... 3448,9 млн. ... ... ... ... тартылып, пайдаланылған. Оның 2,1 млрд. доллар мұнай газ кешені иемденсе, 0,9 млрд. доллар металургия саласына бөлінген.
Республикада жұмыс істеп жатқан халықаралық ... ... ... ... даму банкі қосылды. Қазақстан бұл күндері оның толыққанды мүшесі. Аталмыш банкпен ... ... ... үшін аса ... инфрақұрылымдарға арналды. Техникалық іскер байланыстар жағына келетін болсақ қайтарымсыз екі әрі ... ... ... ... ... даму ... ... бірлік (ТАСИС бағдарламасы), Ұлыбритания, Германия, Франция, АҚШ, Жапония тарапынан ... ... ... ... емес ... қызмет түрінде болып келеді. Мысалы, заң шығарушы органдарға консультативтік көмек, шағын және орта бизнестегілерге түрлі жоба ... ... ... ... бағдарламалар сияқты.
Қазақстан Республикасы 1996-1997 жж. халықаралық жетекші агенттіктер тарапынан жоғарғы рейтингке ие болды. ... ... ... ... органдары мемлекетіміздің болашақтағы стратегиялық өркендеуін және инвестициялық капиталға халықаралық бәсекелестіктің тынымсыз өсіп отырғанын ... 1997 жылы 28 ... ... ... ... комитет (МИК) құрды. Оған Қазақстанның «Тікелей инвестицияларға мемлекеттік қолдау көрсету» Заңына ... ... ... ... тауар өндіру, қызмет көрсетуді қарқынды өркендету үшін қолайлы инвестициялық жағдай жасау міндеттері жүктелген. Сондай-ақ, бұл ... ... ... кепілдері: жаңа технология, озат техника, «ноу-хауды» енгізу, ішкі нарықты жоғары сапалы тауарлармен қамту, тауар өндіретін ... ... ... жасау, экспорттық және импорттық тауарлар шығаратын өндіріс орындарын өркендету болып табылады.
Республика Президентінің 1997 ... 5 ... ... ... ... ... үшін мынадай салалар экономиканың басымдық белгілер бар секторлар ретінде қаралады: өндірістік инфраструктура, өңдеу ... ... ... ... тұрғын үй, туризм, ауыл шаруашылығы т.б. «Тікелей инвестициялауға мемлекеттік ... ... ... ... сәйкес, мемлекеттік инвестициялау комитеті Қазақстан Республикасындағы инвесторлармен қарым-қатынас жасайтын бірден-бір өкілетті орган ... ... ... ... ... ... проблемалар хақында МИК-ке өтініш жасауы, ал аталмыш комитет оларға ешбір кедергісіз құлақ асып отыруы тиіс.
Бүгінгі таңда МИК ... ... ... ... ... ... ... іске асыру үшін қажетті нормативті актілерді дайындаумен де айналысуда. Қазақстан отандық, әрі шетелдік жекеменшік инвесторларға кеңірек белгілі бола ... үшін алда ... ... ... аз ... ... ... тартудың басты бағыттарына тіршілікті қамтамасыз ету салалары мен экспорт бағдарындағы ...... және ... ... салалары, электр энергетикасы, металургия, коммуникация және де Қазақстан дәнді дақылдар, жүн, мақта т.б. ірі өндіруші болу себептері, ... ... ... Мұнай-газ саласында күш-қуат мұнай мен газ өндіріп, экспортқа шығаруды ... ... ... ... мен ішкі газ ... ... жұмсалады. Сол себепті аса ірі шетелдік фирмалар және ... ... ... американдық «Дау кемекал», «Окиок», «Тексако», «Шеврон», ағылшындық «Бритиш петролиум», «Бритиш газ», француздық «Эльф Акитен» және басқалармен ... ... ... ... аса ірі ... тартудың айқын көрінісі 40 жыл мерзімге «Теңізшевроил» бірлескен кәсіпорнын құру туралы меморандумға қол қойылуы болды. Бірлескен кәсіпорынның қызмет ... ... ... ... ... 80% ... 20% «Шевронға» тиісті.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің мәліметтеріне сәйкес, 1993-2000 жылдары елімізге шет елдерден келген тікелей инвестициялар 12530,3 ... АҚШ ... ... Оның ... ... ең көп ... 1997, 1999 және 2000 ... келіп түскен. Қазақстан тікелей шет ел инвестицияларының 70% астам ақша ... салу ... 100 ... АҚШ ... асатын елдерден келіп түседі. Инвесторлар тізімінің басында АҚШ (жыл сайынғы инвестиция көлемі 900 миллион доллардан астам), одан ... ... (2000 ж. 464,2 ... АҚШ ... ... (351 миллион АҚШ доллар), Канада мен Нидерланды (жалпы көлемі 254,8 миллион АҚШ доллар) тұр. 2000 ж. қорытындысы бойынша Қытайдан, ... ... мен ... Кореядан келген инвестициялардың ұлғаю тенденция да байқалуда, мұндағы жалпы сома 280,7 миллион АҚШ доллар немесе Қазақстанға 2000 ж. келіп түскен ... ... шет ел ... 10,2% ... ... барлық қоғамда да экономиканы нығайтудың негізі болып табылады. Сондықтан оны тиімді пайдалану ... ... және ... ... ашу – ... ... даму ... басты міндет. Оны шешу үшін республикамызда ғылыми ... ... ... ... ... ... ... Ол халық шаруашылығының әртүрлі салаларында пайда табу мақсатымен ұзақ мерзімді капитал қорын ... ... ... ... ... саясат негізді болуы үшін күрделі қаржыны тиімді пайдалануды, қоғамдық өндірісте тепе-теңдікті қамтамасыз етудің ... ... ... ... екені белгілі. Егер инвестициялық саясат дұрыс шешілсе, ... ... ... ... ... ... ... өседі, өнім молаяды. Екіншіден, инвестициялық саясаттың негізді болуы үшін күрделі ... ... оны ... ... ... ресурстарды өндіретін, өңдейтін және ол өнімдерді пайдаланатын салалар арасында ғылыми негізделген арақатынас болуы шарт.
Инвестициялық саясат экономиканың даму ... ... ... тұрады. Ол сонымен қатар, өндірістің техникалық дәрежесіне де тікелей байланысты. Қазіргі кезде инвестицияны жаңа ... ... ... гөрі ... ... жағынан қайта жарақтандыруға, қайта құруға бағыттаған тиімді. Болашақта өндірістік салаға ... ... ара ... ... беру ... ... экономикаға көшу кезеңінде инвестициялық саясат машина жасау өнеркәсібін дамытуға, халық тұтыну бұйымдарын көбірек өндіруге, сұранысты отандық тауарлар есебінен ... ... ... ... өз ... босқа жібермейді. Жыл сайын 1,3 млрд. доллар шетел инвестициясын пайдланамыз. Оларды өсіммен қайтару мемлекетке оңай ... Бұл ... ... жағдай, жіберілген қателік көп. Алдағы уақытта отандық инвестицияға аса ... ... қор ... ... ... ... ... еңбектен өндіруші еңбекке ауысқаны тиімді.
Халық шаруашылығының қай саласы да ... ... Оны ... ... мүмкіндіктері түрліше қиындықтарға душар етуде. Ел экономикасын дамытуды ішкі қаржының маңызды екені белгілі, ... ол ... ... ... Осыған байланысты шетел қаржыларын тарту басты мақсатқа айналуда. Осы тұрғыдан біраз жұмыстар да тындырылды. Шетелдік инвестицияларды тиімді ... ... ... ... ... Егер ... қаржыны алғашқы алған жылдары біздің борышымыз 1,2-1,3 млрд. доллар, соңғы кезде (1999 ж. 1 қаңтар) ол 7,5 ... ... ... ... Жыл ... шетел капиталын пайдаланғанымыз үшін салық өсе түседі. Оны уақытымен толық ... ... үшін ... өндіріс орындары, шаруашылық салалары өз жұмыстарын жандандыруы ... ... ... ... шетел инвестициясын көбірек тартуға бағытталған. Көп жағдайда өзіміздің отандық инвесторлардың ... ... ... ... ... ... ... жұмылдыру жөнінен мемлекеттік шаралар жүзеге асырылмай келеді. Шетел инвесторларынан өндірісті меңгергенше екі жыл бойы салық алынбаса, ... ... ... ... ... ... ... отандық инвесторлар шетел инвесторларына берілген жеңілдікті пайдалана алмай келеді.
Қазіргі кезде шетелдіктер өз ... ... ... ... көптеп жұмсап, машина жасау, жеңіл, тамақ өнеркәсіптерін дамытуға мән бермеуде. Сондықтан, ... ... ... қосымша көздерін іздестірген жөн. Инвестициялық саясатты дұрыс шешу, ... ... пен ... дамуына жағдай жасау, республикамыздың халқын жұмысқа орналастыру мен, олардың хал-ахауалының жақсаруымен тығыз байланысты. Отандық ... ... ... ... табу – ... ... дәрежесін көтереді, жұмыссыздар белсенді түрде жұмыс іздейтін болады, қалаларда (әсіресе шағын қалаларда) жұмысқа орналасуға мүмкіндік туады, жұмыссыздықтан қоғамның тұрақтылығына келетін ... ... ... ... ішкі ... ... маңызы зор. Инвесторлар оның дамуына жағдай жасау үшін, өз елімізде сапалы тауарлар шығарып, оны ... ... ... ... дейін көтеру керек. Бұл бағытта басты міндет – отандық тауарлардың сапасын жаңартып ғана қоймай, оларды ... ... ... ... ... төмендету. Егер отандық тауар өзіне аттас шетелдік тауарларынан арзан болып, сапасы сондай болса, халықтың біріншісін алуға ұмтылатыны ... ... ... ... оған ... жасауда артықшылық (приоритет) шетелдік емес, отандық тауарға жасалуы керек.
1.2 Инвестициялардын ұғымы және оның ... ... - бұл ... табыс алу мақсатында пайдаланатын активі (мысалға, пайыздар, роялтилер, дивидендтер және жалға ақысы), ... ... ... ... алынатын басқа да олжалар (мысалға, коммерциялық мәміленің нәтижесі). Сондай-ақ, қаржылық ... ... ... ... мүліктер де жатады. Қаржылық инвестицияның бір түрі болып бағалы (құнды) қағаздар да ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді - ақшалай және күрделі (капиталды) болып. Ақшалай бағалы ... ... ... ақшалай қарыздарды алғандағыдай етіп рәсімделеді. Бұл борыштық бағалы ... ... ... депозиттер және жинақ сертификаттар және т.б. жатады. Осы бағалы қағаздар бойынша табыс бір мәртелік сипатка ие болады және олар ... ... ... ... ... ... сатып алудың есебінен қалыптасады. Ақшалай бағалы қағаздар, әдетте, қысқа мерзімге (бір ... ... ... ... ... кдғаздар кәсіпорынды дамыту үшін, оның капиталын (қорын) құрастыру ... ... ... шығарылады.
Бағалы қағаздар кұкығы бойынша кімге жататындығы туралы белгілерін куәландыру үшін олар былайша бөлінеді:
бағалы қағазды ... - ... ... ... ... ... ... теңестіруді (идентификациялауды) талап етпейді, ұстаушылардың атына тіркеу жасалынбайды. ұсынушы бағалы қағазды куәландыратын кұқығын басқа ... ... ... ... береді.
атаулы бағалы қағаздар - белгілі бір адамның атына жазылады. Бағалы қағаздарда куәландырылған ... ... ... ... жеңілдету үшін белгіленген тәртіппен басқа тұлғаға беріледі. Атаулы бағалы қағаздар ... ... ... адам ... ... келетін талаптардың орындалуы емес, ондағы тиесілі талаптың заңды еместігіне жауап береді.
ордерлік ... ... - ол ең ... ... ... ... оның ... бойынша жазылады. Бұл онда көрсетілген кұкықтар қағазға түсірілген тәртіпке ... ... ... етіп - ... ... ... ... өзінде құқықтың болғанына ғана емес, сонымен бірге, оның жүзеге асуына да ... ... ... ... ... ... ... оларды борыштық және инвестициялық етіп бөлуге болады.
Борыштық бағалы қағаздар пайыздарды (проценттерді) төлеуді және негізгі қарыздың негізгі сомасын ... ... ... эмитент өз міндетіне алады. Бұл кімнің эмитенті екендігіне қарамастан, оған ... ... ... ... ... ... ... активтерінің бір бөлігін иемденуге құқық береді, оларға эмитенттердің барлық ... ... ... ... қағаздар эмитенттік сипаты бойынша: мемлекеттік (Үкіметпен ұлттық Банктің ... ... ... ... ... органдарының борышкерлік міндеттемелері) және корпоративтік (шаруашылық жүргізуші субъектілердің жарғылық капиталын қалыптастыру немесе қаржылық-шаруашылық қызметін жүргізу үшін ... ... ... мақсатымен қолданыстағы заңға сәйкес шығарылатын) болып бөлінеді.
Мәмілеге байланысты шығарылатын бағалы қағаздар: ... ... ... және саудалық (коммерциялық векселдер, чектер, коносаменттер, кепілдік міндеттемелер, т.б.) болып бөлінді.
Фондылық, бағалы қағаздар көптеп шығарылуымен ... ... және олар қор ... ... ... ... ... коммерциялық, бағытқа ие: олар негізінен сауда операциялары бойынша есеп айырысуға және ... орын ... ... ... ... ... айналыс ерекшеліктеріне байланысты бағалы қагаздарды нарықтық (айналыстағы) және нарықтық емес ... ... етіп бөлу ... ... ... ... ... немесе биржалық емес айналым шеңберінде нарықта екінші рет еркін сатылуы және сатып алынуы мүмкін. Олар сатылғаннан кейін эмитентке мерзімінен ... ... емес ... ... бір ... ... ... еркін көше алмайды, яғни екінші рет айналыска түспейді. Бұндай бағалы қағаздар ... ... ... ... ... деген шарт қойылса, онда оларды тек эмитенттің өзі ғана сатып ... ... ... ... ... ... да ... көрсетілуі мүмкін. Мысалға, жабық АҚ акциялары сатып алу және сату мәміле бойынша шектелген акциялардың қатарына жатады.
Бағалы кағандар әрекет ... ... ... ақша нарығының бағалы қагаздары және капиталдық бағалы қагаздары болып бөлінеді.
Ақша нарығы дегеніміз - қысқа ... ... ... алынуы мен сатылуын көрсетеді және ол қаржылық нарыктың бір бөлігі. Қысқа мерзімді бағалы қағаздардың әрекет ету мерзімі - бір ... ... бір ... ... ... ... ... бағалы қағаздар, әдетте, төменгі төлем тәуекелімен катар жүреді, өйткені қарыз ... ... ... ... ... ғана ... Ақша нарығының бағалы қағаздарына: қазыналық векселдер, депозиттік сертификаттар, коммерциялық қағаздар ... ... ... ... ... бір жылдан астам мерзімге ұсынылады. Бұл борышкерлік, ... ... ... қағаздар болуы мүмкін.
Бағалы қағаздардың атқаратын ролі бойынша: негізгі (акциялар мен облигациялар), көмекші (чектер, векселдер, сертификаттар, т.б.) және ... ... ... алыну мен сатылу кұкьіғын куәландыратын шартты бағалы кағандар болып бөлінеді (варранттар, опциондар, қаржылық фьючерстер, сатып алу кұқығының ... ... ... ... ... ... мен максатына сәйкес басқа да белгілері бойынша (құжатты және ... кері ... және ... ... ... және әр ... деңгейде табыс әкелетін) жіктелуі мүмкін.
Инвестор бағалы қагаздар нарығында жұмыс істей жүріп салымдарды тараптандырудың ... ... ... ... ... ... активтердің әр түрлісін алуға ұмтылуы керек. Бұл салымдардың тәуекелділігін азайту үшін қажет. Мысалы, инвестор өзінің барлық акдіаларын бір компанияның акцияларына ... ... Бұл ... ол ... курсының нарыктық ауытқуына толық тәуелді болады. Егер кәсіпорын қаражаттары бірнеше компаниялардың акцияларына ... ... онда ... ... ... аз ауытқитын біршама компаниялардың акциясына тәуелді болады. Егер инвестор әр тараптандыру (диверсификациялау) ... ... ... онда ол ... ... портфел деп аталатын бағалы қагаздардын жиынтығымен байланысты болады.
Қоржындык (портфелдік) инвестициялаудың объектілері ретіңде ... ... ... акциялар, облигациялар, бағалы қағаздардың шартты түрлері әрекет етеді. ... бір ... ақша ... ұсынылуы мүмкін. Қоржындағы қағаздардың көлемі де әр түрлі болады. Қоржындық ... ... ... ... ол ... ... ... әкелуі мүмкін және тап сондай тәуекелділіктің де сол және басқа да деңгейіне ие. Қоржынға енетін бағалы ... ... де, ... де ... ... ... құрастыру кезінде инвестор келесі факторларды есепке алуы тиіс: тәуекелділікті, табыс дәрежесін, ... ... ... ... ... инвестициялық мақсатына тәуелді белгілі біртиптерді қалыптастырады. Келесі типтерін бөліп көрсету қабылданған: бірінші тип - өсім қоржыны, екінші тип - ... ... ... типінің мақсаты өсімді көбіне дивиденттер мен проценттер алу есебінен емес, бағалы ... ... ... ... ... алу болып табылады. Бұл негізгі салымның басым бөлігін акция құрайды. Күтілетін капитал өсімімен және тәуекелділіктің ара қатынасына байланысты қоржындық ... ... тағы да ... қоржынның түрлерін, атапайтқанда: агрессивті, консервативті және орташаөсімін бөліп көрсетуге ... ... өсім ... ... ... өсіміне бағытталады. Бұл қоржын үлкен тәуекелділікпен байланысты екенін ... ... ... ... дамуы кезінде ол үлкен табыс әкелуі мүмкін. Қоржынның бұл құрылымы, әдетте, тез өсетін жас компаниялардың акцияларымен көрсетілуі ... ... ... ... негізінен ірі, жақсы белгілі және тұрақты компаниялардың акциясынан тұрады, бұндай қоржынның тәуекелділігі де аса үлкен болмайды. ... ... ... ... ... да, ... ... да тән инвестициялық қасиеттері болады. Оның құрамына сенімді кәсіпорындармен қоса даму үстіндегі жас ... да ... ... ... ... ... жогары табысқа және тәуекелдің орташа деңгейін ұстауына қолайлы жағдай туғызады.
Қоржындардың екінші типі ... мен ... ... ... алу ... ... Қоржынның бұл типі тәуекел кезінде алдын ала жоспарланған табыстың деңгейін қамтамасыз етеді және оида ... ... ... тең ... Қоржындардың аталған типін инвестициялау объектілері ретінде сенімділігі жогары бағалы қағаздар алынады. Оның құрамына енетін қорлардың инструменттеріне байланысты олар: конверттелетін, нарықтық ... және ... ... ... Конверттелетін (айырбасталынатын) қоржындар: айрықша акциялардан және облигацияларынан тұрады. Мұндай қоржын оны құрайтын бағалы қағаздардың есебінен нарық коньюктурасы мүмкіңдік ... ... онда ... жай ... өзі де, қосымша табыс әкелуі мүмкін. Басқаша жағдайда, қоржын инвестициясы тек тәуекелділік төмен болған кезінде ғана табыспен ... ... ... қоржындары (портфелі) капиталды толықсактау мақсатынан тұрады. Оның құрамына ақшалай қаражат пен тез ... ... ... Егер де ... ... ... ... бағамын көрсетсе, онда ол шетелдік валютаға айырбасталуы ... ... ... ... ... ... ... өз өсімін сақтайды. Облигациялар қоржындары облигациялардың есебінен калыптасады және нольдік тәуекедділік кезінде орташа табыс әкеледі.
Қоржындардың өсуіне қоржынға ... ... ... мен бағамдары әсет етеді.Табыс қоржындары тұрақты құрамға және кұрылымға ие.
Қоржын қызмет етуінің уақытына байланысты мерзімі шектелген және ... ... ... ... шектелген қоржын тек табыс табуға талпыныс жасап кана ... ... ала ... ... кезеңнің шегіндетабыс алуды көздейді. Ал мерзімі шектелмеген қоржынның уақыты шектеліп белгіленбейді.
Мүмкіндігінше толықтырылатын, қайтарып алынатын және ... ... ... ... ... қоржындар, бастапқы салынған ақша қаражаттарының есебінен емес, сыртқы қаражат көздерінің есебінен өсуі (толықтырылуы) мүмкін. ... ... ... бастапкы салынған қаражаттардың бір бөлігін қайтарып алуға жол береді. Тұрақты қоржындарда бастапқы салынған қаражаттар ... ... ... ... ... ... ... келгенде, инвестициялардың мақсаты- жаңа технологияларды, алдыңғы катарлы техниканы және ... ... ішкі ... ... ... ... ... және колайлы қызметкөрсету; отандыктауар өндірушілерді мемлекеттік қолдау және ... ... ... және ... ... өндірістерді дамыту, Қазакстан Республикасының шикізат көздерін тиімді және кешенді пайдалану; қазіргі заманғы менеджмент пен маркетинттің әдістерін енгізу, жаңа ... ... ... ... ... үздіксіз оқу жүйесін енгізу, олардың біліктілік деңгейін көтеру; өндірістің жедел дамуын ... ету; ... ... ... жаксарту болып табылады.
Преференция - халықаралық келісімдер бойынша ... ... және т.т. ... ... ... ... инвестициялар Казакстан Республикасының занды тұлғаларының жарлық капиталына катыса отырып, ондағы қабылданатын шешімдерге өз үлестерін және құқықтарын қоргауына болады.
Шетелдік ... ... ... ... кез ... кызметпен, атап айтқанда: бірлескен кәсіпорындарды кұруға және олардың шетелдік филиалдарын ашуға, мүліктік кұкын сатып алуға, карыз, несие беруге т.б. ... ... ... ... ... қызметінен алған табысын өз қалаулары бойынша пайдалануға кұқылы, Қазакстан аймағында қайта каржыландыру үшін, тауарлар алуға және ... ... ... яғни Қазақстан Республикасының зандарында тыйым салынбаған кез келген қызметпен айналысуына болады.
2-ТАРАУ. қаЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНА ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАРТУ ПРОЦЕСІ
2.1 ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, экономикасының дамуы үшін Қазақстанның күшті ... бар. Егер тек ... ... мүмкіндігін айтар болсақ, онда республика қойнауындағы минерал шикізатының шығымын эксперттер 8,7 трлн долларға бағалайды. Елімізде ... ... ... мыстың қоры 10 процент, қорғасын - 19 процент, ... -13 ... ... - 10 процент. Қазақстан уранның қоры бойынша дүние жүзінде бірінші, алтын бойынша - ... ... ... ... ... бариттің анықталған қоры 1,1 есе, ал вольфрамдікі - 1,2 есе жоғары. ... мен газ ... ... республикамыз дүние жүзіндегі алдыңғы қатардағы елдермен таласады.
Осы бір табиғи ресурстар іске косылу үшін оған ақша ... ... атап ... төте ... ... ... ... және ұзақ әлсіреуі аяқталмаған қүрылыстағы жағдаймен дәлелді сипатталады.
Қазақстанның үлттық есептеу агенттігінің дерегі бойынша аяқталмаған және іске ... ... оның ... ... ... ... капиталдың қаражат мөлшері 1995-1997 жылдары іс жүзінде өзгерген жоқ және орасан көп сома 296 млрд теңгені қүрайды. Аяқталмағандардың шамамен 80 ... ... ... және қара ... және ... ... көп талап ететін өндірістік құрылыстар болып табылады. Аяқталмаған қүрылыстарды шаруашылық айналымға енгізу - республика экономикасының қауіпсіздігін нығайтудағы аса ауқымды және ... ... өз ... ... өте ... ... анық. Осыдан шетелдік инвестициялардың көбірек түсуін жанжақты қолдау қажет екендігі шығады. Соңғы үш жыл ішінде Қазақстанда ... ... күту және ... үшін ... ... ... ... бірақ әлі де жеткіліксіз. 1997 жылы бірінші жартыжылдығында ... 8,9 млрд ... ... ... ... ... пайдаланылды, ол
негізгі капиталдағы инвестицияның жалпы көлемінің 20 проценті. Шетелдік капиталдың жартысын бірлескен кәсіпорун, үштен бірін шетелдік фирмалар мен компаниялар ... ... үлес ... ... ... (15 ... және ... ұжымдарға калады.
1996-1997 жылдары төте инвестициялық көлем бойынша инвестор елдер ішінде алдыңғы қатарда (кему ретімен) Жапония, ... ... ... және АҚШ, Алмания, Франция, Нидерланды және басқа батысеуропалық мемлекеттердің Қазақстанға қызығушылығы төмен, тіпті төте инвестиция аз берген (1-кесте).
1-кесте ... ... орай төте шет ... ... жүйесі
Демеуші елдер
1999 жыл
2000 (І-ші тоқсан)
Төте инвестициялар
100
100
Оның ішінде:
Жапония
28,4
36,6
Оңтүстік Корея
27,5
28,9
Ұлыбритания
15,7
13,5
АҚШ
11,1
11,1
Алмания
4,1
1,0
Италия
3,5
0,4
Түркия
3,1
2,4
Франция
2,1
2,4
Нидерланды
0,9
0,4
Израил
0,6
1,0
Швейцария
0,3
-
Басқалары
1,4
2,5
1999 жыл ... ... ... ... 995 ... кәсіпорын және шетелдік инвесторлар басқаратын 100-ден аса кәсіпорын жұмыс істеді. Бұдан отандық өндіріс даму үшін және де ... ... ... мен ... ... үшін қаражат (мемлекеттің қарызын құрамайтын) алады. Шетелдіктер кәсіпорындарға біршама немесе толық бақылауға қол жеткізеді де инвестиция бойынша дивидендті және ... ... өз ... ... ... ... ... да бір дұрыстау бос дағдарысы қаражат болмаған жағдайда және ... ... ... ... ... ... ... көтеру үшін «допингтің» ролін атқарады, оның өзі мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігін нығайтуға тікелей әсерін тигізеді. Екінші жағынан кейбір сомалар, ... ... мәні бар, ... ... ... шетелдік инвестициялар үшін жабық болуы тиіс.
Мысалы, Жапонияда, шетелдік осы салаларға жататын ... ... да ... ала ... ... ... ... де шетел инвесторлары үшін лицензия берудің қатаң режимі бар, біздің республикада ол әрине әзірше жоқ. Алайда, дүниежүзілік ... ... ... ... қалған қорғаныс салалары мен өндірістері үшін шетел капиталының түсуі осы ... ... ... және ұлттық қауіпсіздікті нығайтудың жолы болып табылады.
Шетел инвестициялары елдің экономикалық ... ... ... ... ... мазмұны жағынан өте арзанға бар фабрикаларды, зауыттарды, электростанцияларды, кеніштерді және т. б. сатып алу емес, ... ... ... және материалдық ресурстарды құятын болса. . Қазақстанның ... ... ... ескі ... ... ... «өткізіп» жіберу мақсатында біріккен кәсіпорын құру практикасы да сай келмейді. Біріккен ... ... ... рыногынан өзінің бақталастарының өндірісін құлатуға тырысқан жағдайлар да бар. ... ... ... шетел инвесторлары жағынан отандық әлеуметтік саясатты, қоршаған ортаны қорғау нормаларын, қаржылық ұтым ... ... ... ... ... ... айтқанда, шетел инвестицияларын тарату экономиканы модернизациялаудың тиімді әдістерінің бірі болып табылады. Әуелі дамыған елдер арасында пәрменді түрде капитал алмасу жүріп ... ал ... ... ... ... ... үшін ... деңгейде қатал бәсекелестікке қатынасады. Батыс Еуропада 60 жылдары Америка капиталының күштеп кіруі жайлы айтылғанын айта ... жөн (С. ... ... ... және басқалар). Алайда, 70-жылдардың басындаақ батыс-еуропалық және жапондық түрақты капиталдар сыртқы рынокқа пәрменді шыға бастады, оның ішінде АҚШ ... да 90 ... ... ... шетелдегі төте капиталының жалпы көлемі 800 млрд доллардан астам болса, америка ... ... ... ... төте ... ... 600 млрд ... асқан. «Жанашырларға» (Қазақстан Президентінің термині сақталған) жауап бере тұра, Н. Ә. ... ... ... қызмет академиясында сөйлеген сөзінде «Құрама Штаттарында, мысал үшін, өздерінің ... ... ... ... ... ... Елге ... болса халыққа да пайдалы. Бізде де сондай болып жатыр. ... бір ... ... 12 ... көтерді. Басқа кәсіпорындарда да сондай жағдай. Шетелдік фирмалар арқасында Қазақстанда миллиард доллардың ресурстары ... ... ... ... ... фирмаларымен қарымқатынас жасау республика үшін өте тиімді. Шарттың жағдайлары Қазақстанныңөндіріс потенциалының дамуына оң әсер ететіндіктен, ... ... салу ... ... сөз ... ... емес».
Шетел инвесторларының капитал құюының сала бойынша кескіні 2-кестеде келтірілген.
Жоғарыда келтірілген ... ... және ... өнеркәсіптері инвестициялардың жалпы көлемінен қомақты үлес алатыны көрініптүр, Атапайтқанда, республикаға түсетін шетел инвестициясы арқасында Ақтөбе облысында геологиялық-барлау жүмыстары, Батыс ... ... ... май ... кіші ... ... ... мұнай скважиналары құрылысы және т. б. жұмыстары ... ... ... шетел инвестициясының салалық
жүйесі: (2000 жыл бірінші жартысы)
Салалар
Миллион теңге
Барлыгына шаққанда роценгпен
Экономика салалары бойынша,
барлығы
8923
100,0
Оның ... ... ... ... ... ... және сүт
21
0,2
Ұн-жарма
36
0,4
Ауыл шаруашылығы
7
0,1
Құрылыс
29
0,3
Геология және жер қойнауын зерттеу
589
6,6
Тағам
522
7,0
Тұрғын үй қүрылысы
1127
1,4
Коммуналдық ... ... дене ... және ... қамтамасыз ету
208
2,3
Білім
30
0,3
Жаңа жоғары технологиялық өндірістер пайда болуын және елдің экономикалық қауіпсіздігін нығайтуды қамтамасыз етудің өте тиімді инвестициясының мысалы ... ... ... келтіруге болады. Мәселен, Теңіз мұнай кенішін барлау үшін 40 жылға 25-30 млрд АҚШ ... ... ... ... ... болмағандықтан американнын «Шеврон» корпорациясымен сәйкес келісімшарт жасалды. Оның мәні - ... ... ... ... ... экологиялық жағын өз жауапкершілігіне алады, қаржымен қамтамасыз етуді ұйымдастырады, ал түскен пайда республика мен инвесторға бөлінеді.
Уранның дүниежүзілік қорының төрттен бірі ... 1992 ... ... ... ... ... үш уран ... біздің кеніштерімізде біріккен кәсіпорын құру үшін таласты бастаған. Ол жерде Қазақстанда нақты барланған уран қорының жартысы шоғырланғанын еске сала ... оның құны жер ... 13 млрд ... ... Тек ... уран қоры 413 мың ... ... бұл АҚШ-тағы жалпы уран қорынан 337 тонна артық.
Алайда, уран біздің артықшылығымыз болғанымен, осы уақытқа шейін уран ... ауыр ... шыға ... ... ... ... уран өндіру екі есе қысқарды. Ресей кәсіпорындарымен технологиялық тізбек ... ... ... ... әр ... 30 доллардан сатып отыр, дәл осы кезде дүние жүзілік ... ... ... ... 580-600 доллар тұрады. Қазір республика Президентінің нұсқауы бойынша уран ... ... ... ... ... оны іске ... ... д үниежүзілік уран рыногіндегі бұрынғы әсерін (орнын) қалпына келтіреді және халық шаруашылығын өркендетуге аса қажет қаражат ... ... ... ... да аса мол ... ... қажет.
Сырттай ресурстарды Қазақстан экономикасына тарту және тиімді қолдану Үкіметтің ... ... ... бір ... болып табылады.
Ішкі инвестициялық ресурстардың мүлдем жоқ кезінде шетел капиталы өндіріс жандануының, экономикалық реформаның дамудың жаңа сатысы - тұрақтандыру саясатынан белсенді ... ... ... ... ... бірі болып саналады. Шетелдік капиталдың барлық ағынын шартты түрде үшке ... ... ... ... ... тікелей шетелдік инвестициялар; экспорттық несиелер. Әлемдік істәжірибеге айғақтағандай, шетелдік капиталды ... ... ... ... ... инвестициялар (ТШИ) жатады, өйткені Үкімет тарапынан тиісті борыштық міндеттемелер жоқ. Алайда ... ... ... ... ұлғайту үшін үлттық экономикада жоғары дамытылған жүйесі болғаны жөн.
Коммерциялық сипатта емес және тез ... ... ... ... шешу дамуға ресми көмек (ДРК) есебінен шешіледі. Бұл ДРК экспорттық несиелерге қарағанда жұмсақтау ... яғни ... ... ... және ең төменгі проценттік мөлшерлермен беріледі.
Жеңілдетілген ұзақ мерзімділі қарыз грант түрінде қаржылық және техникалық көмекке беріледі. Қазіргі кезде ДРК ... ... ... ... халықаралық және экономикалық ұйымдар, мәселен, халықаралық қайта құрылғылау және даму ... ... даму ... және ... ... ... АҚШ, Алмания, Франция тарапынан көрсетіледі. Қазақстан егемендігінің алғашқы жылдарында қаржы негізінен төлем ... ... ... валютаны нығайтуға жұмсалынды. Өткен жылдың аяқ шенінде тұңғыш рет бізде 1996-98 жылдарға арналған мемлекеттік инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... мұнай және газ өнеркәсібін, су ресурстарын, көлікті, ауыл шаруашылығын, қүрылысты, коммуналдық шаруашулықты, білім беруді, денсаулықты, әлеуметтік қорғауды, ... және ... ... ... жөніндегі жобалар кірді. Осыдан біз бағдарламаға кірген жобалардың ең алдымен инфрақүрылымды, әлеуметтік қорғауды дамытуға және адам ... ... ... бар ... ... жылдары Қазақстанға қанша қарыз тартылды десек, 1993 жылдан бастап 1589,5 млн ... ... ... ... оның 1034,6 миллионы, яғни 65 проценті игеріліпті. Ал 1996-98 ... 1350 млн ... ... ... ... ... ең шетінді мәселе зейнетақы реформасы екені белгілі. Бұл реформаның алдын алалық құны - 30 млн ... ... 25 млн ... ... даму ... береді. Бұл қаржы ғасыр аяғына дейін толық ерікті зейнетақылық қамсыздандыруға, зейнеткерлерді дербес компьютерлік тіркеуге жұмсалады. Осынау қарыз алу ... ... қол қою ... ... ... ... шаруашылығы саласы да ақсап тұрғаны ел-жұртқа мәлім. Бұл салада жекешелендіруді ... ... ... құны - 50 млн ... оның 40 ... - ... даму банкісінің қарызы, ал қалған 10 миллионын Қазақстан жағы қаржылайды. Осынау жоба Алматы және Ақмола облыстарында атқарылады. ... ... - жуық ... ... шаруашылықтарды қайта ұйымдастыруды тездету және олардың қызмет тиімділігін арттыру.
Экологиялық ... ... Арал ... де ... ... ... бірі болып отыр. Арал аймағын сауықтыру үшін 37,5 млн доллар ... ... Бұл ... ... ... ету және санитарлау жобасының басты мақсаты - тұрғындардың денсаулығын жақсарту.
Білім беру жүйесі де қаржылық ... зәру ... ... да 29,4 млн долларлық қарыз Азиялық даму банкісінен бөлінетін болды. Сөйтіп орташа білім берудің ... ... ... ... экономикасының қажеттіліктері бойынша мамандар даярланатын болады. Әрі қарай студенттерді шет елдерде оқыту, жоғары оқу орындарын әдістемелік құрал жабдықтармен қамтамасыз ету ... ... ... ... басқа да аяларында да тың жобаларды игеру жүргізіледі. Бұл экономиканы жандандыруға септігін тигізері сөзсіз. Әсіресе шағын және орташа ... ... көп үміт ... ... ... ... ... есеп беру жүйесін өзгерту, мемлекеттік органдар қызметкерлерінің біліктілігін арттыру да күн ... ... ... ... ... ... демеушілердің өз ұсыныстарымен көрсетіліп, тиімділігі шамалы болса, енді өз қажеттіліктеріміз бен мүмкіндіктерімізді саралап, демеушілерге жеткіземіз. ... ғана ... ... пен ... тиімділік болуы хақ. Демеушілер еліміздің мүддесімен санаса отырып көмек бергені лазым.
Қорыта айтқанда, ... ... алу, ... ... білу республикамызда біршама бір ізге түсіп келе жатқаны рас. Алайда, осынау ... ... ... да ... ала ... жөн. ... ... ұрпақты қарызға белшесінен батырғаннан ұтарымыз шамалы болатынын да ойлауымыз керек.
Ішкі ресурстарды тиімді пайдалану республикамыздың экономикалық саясатында маңызды роль атқарады. Ішкі ... ... ... ... ... ... өндірісті жандандыруға, экономикалық реформаларды жаңа деңгейге көтеруге, сайыпкелгенде - ... ... ... ... ықпал етеді.
Шетелдік барлық капиталды шартты түрде үшке бөлуге болады: ... ... ... ... ... ... инвестиция, экспорттық несиелер.
Бүкіл әлемдік тәжірибе тікелей инвестицияның неғурлым тиімді екендігін дәлелдеп отыр, өйткені үкіметтен қарыз туралы міндеттеме ... ... ... ... ... ... экономикаға ағылып келуі үшін жоғары дамыған инфрастурктура мен ... ... ... тұрақтылық керек. Коммерциялық бағдары жоқ және тез пайда табумен байланыссыз бұл міндеттер ұзақ ... және ... ... берілетін экспорттық несиенің есебінен жүзеге асырылады.
Дамытуға берілетін ресми көмек қаржылық және техникалық ... ... үзақ ... түрлі жеңілдіктермен басы бүтін сұраусыз беріледі.
Бүгінгі күні Қазақстанға хапықаралық қаржы және экономика орталықтары, атап ... - ... даму ... Азия даму ... ... ... және донорлық елдер үкіметтері -Жапония, АҚШ, Германия, Франция және т.б. қаржылық ресми көмек көрсетіп оты.
Тәуелсіздіктің алғашқы ... ... ... негізінен төлем балансын қолдауға, ұлттық валютаны күшейтуге бағытталды. 1996 жылы күзде Токиода өткен Қазақстан бойынша донорлар тобының кезекті ... ... рет 1996-98 ... ... ... ... ... Бұл құжатты жасаудағы басты мақсат донорлар қауымдастығына Қазақстан экономикасын дамытудың неғүрлым жылдам бастапуға тиісті бағыттары мен жобаларын ... ... ... ... мен ... министрлігінін аталмыш комитетінің бірлесуімен әзірленді. Бағдарламаға қаржылық секторды, құқықтық реформаны, мұнай және газ өнеркәсібін, су ресурстарын, ... ... ауыл ... ... ... шаруашылықты, білім беру мен денсаулық сақтауды әлеуметтік қорғауды, шағын және орта бизнесті қолдауды дамытудың жобалары енгізілді. Бүлардың дені бірінші кезекте ... ... ... адам ресурстарын дамытуға қатысы барлар. Жақсы дамыған инфраструктура, әлеуметтік тұрақтылық пен нарықтық экономика ... ... бар ... білімді мамандар экономиканы көтеру мен шетелдік инвестицияны тартуда басты рөл атқарады.
Қазақстан Үкіметі бекіткен осы құжат (28.08.96) біздің ... ... ... ... ... ... Осы ... сай негізгі донорлармен бірлескен бағдарламаларжасапып, қаржылық және техникалық әріптестіктің бағалы жобаларының көлемі белгіленеді.
1993 жылдан күні бүгінге дейін республикамызға 1585,5 млн АҚШ ... ... ... ... оның 1034,6 млн доллары игерілді. Жоғарыда айтылған 1996-98 ... ... ... міндеттемелер бойынша республикамызға 1350 млн АҚШ доллары көлемінде қарыз ... ... ... және ... ... Қазақстанға ең ірі техникалық көмек көрсетіп отырған Біріккен ... ... ... ... қатысушылары, Халық-аралық даму банкісі, Еуропалық Одақ (ТАСИС бағдарламасы), Азия дамубанкісі, АҚШ, Жапония, Үлыбритания, Германия, Франция ... ... ... ... іс жүзінде техниканы интеллектуальдық меншік түрінде беру. Ол экономикалық реформаға қатысушы министрліктер мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және экологиялық бағдарламалар жасауға, ұлт мамандарын даярлауға, зерттеулер жүргізуге, ірі инвестициялық жобалардың техникалық-экономикалық негіздерін ... жаңа ... ... ... ... күні ... экономикалық реформалардың жаңа кезеңіндегі елдің қажеттілігі мен экономикалық қайта құрулардың негізгі бағыттарын көрсететін техникалық әріптестіктің негізгі түрлерін ... сай ... ... ... ... болып қаржы, транспорт пен коммуникация, электроэнергетика, ауыл шаруашылығы, монополиясыздандыру, денсаулық сақтау, білім беру, тұрғын үй құрылысы, мемлекеттік ... ... адам ... ... экология, қылмысқа қарсы күрес белгіленді.
Республиканың техникалық көмекке қажеттілігіне орай 1996-98 жылдарға арналған бағдарламасы Токиода жоғары бағаланды.
Қазір Қазақстанда 286 млн АҚШ ... ... 143 ... ... жобасы жүзеге асырылуда. Осының құрамында 1997 жылға жоспарланған салық жүйесінің, әлеуметтік қамсыздандырудың, зейнетақының, бағалы ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың, банкі қызметкерлерін дайындаудың және т.б. саладағы нормативтік және заңдылық негізді ... ... ... көмек жалғаса бермек.
Транспорт пен коммуникация, электроэнергетика саласындағы техникалық әріптестіктің негізгі үлесі инвестициялық ... ... ... экономиканың аталмыш салаларын халықаралық стандарт деңгейіне жеткізу үшін ұсыныс жасауға кетуде.
Ел экономикасының негізгі және ... ... ... - ауыл ... Сондықтан донорлардың осы салаға берген көмектерін өтемөте бағалау ... Бұл ... ... ... 14 ... іске ... Олардың негізгілері мыналар: ауыл шаруашылығының сала ішілік ... ... ... ... қызмет етуі үшін ұсыныстар жасау, азық-түлікті бөлудің ... және ... ... ... жаңа ... жағдайда жұмыс істейтін ауыл шаруашылығы мамандарындаярлау және т.б. сала аралық жүйелер бар.
Хоскинг А. Курс предпринимательства. М., 1993, с. ... ... ... ... мен ... ... техникалық көмек ірі кәсіпорындардың ірі қала-мекемелердің құрылымын қайта ... ... ... ... адал бәсекелестікті дамыту үшін консалтингілік қызмет көрсетуге бағытталған.
Донорлар міндетті медициналық ... мен ... жаңа ... ... ... кезеңінде адам ресурсын дамытуға үлкен көмек көрсетуде.
Білім беру саласында бүл көмек кәсіптік оқытудың жүйесін реформалауға бағытталып, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... оқыту жүргізіледі. Жоғары оқу орындары мен мектептердің методикалық және техникалық жабдыкталуы жақсартылады.
Экология саласында ... ... ... ... ... ... мен ядролық қалдықтардың тұрғын халыққа тигізер зардабын зерттеп, жою ... ... ... ... ... ... елімізге бей-берекет, көбінесе донорлардың өз ұсыныстары бойынша келіп отырды. Сондықтан оны ... ... ... де ... ... біздің комитетіміз сыртқы көмекті бір арнаға түсірді. Донорлар біздің еліміздің мүддесін басшылыққа ала отырып жұмыс істейді.
Біз көбіне келетін көмек ... өз ... сай ... ... Бұл ... сыртқы көмектің өз мезгілінде келіпжетуі мен оны тиімді пайдаланудың жолдары нашады. Сондықтан да біздін қызметімізде бір донорды екінші донордың қайталауы ... ... ... ... ... даму ... ... дейін сыртқы көмекті бақылау мен қадағалауды назардан бір сәтте тыс қалдырмау қажет. Ол үшін жергілікті жерлерде ... ... ... ... Ол ... ... рет өткізілуге тиіс. Кездесулер сыртқы техникалық және қаржылай көмекті қалай тартып, қалай жұмсау тақырыбына ... ... ... ... ... ... да, біз оларды жүзеге асыратын министрліктер мен ведомстволарға бере ... ... ... ... ... ... жақсы жұмыс істеуде.
Біздің бір проблемамыз - халықаралық қаржылық және экономикалық процедуралармен таныс квалификациялы мамандардың жетіспеуі.
Комитетіміздегі қызметкерлер саны аз. ... ... ... де, ... сол ... ... бір ... үш-төрт жобамен жұмыс істесе, донор тобының төрт-бес адамы бір жобамен айналысады. Бірақ аз болсақ та, донорлар ... сай ... ... ... біздің Үкіметімізге сеніммен қарап, еліміздін дербесте, бай болатынына сенеді.
2.2 «Жезқазғантүстіметалл» АҚ-ң инветсициялық қызметі
“Жезқазғантүстіметалл” акционерлік қоғамы 1995 жылдың маусымында ... ... ... ... ... берілді. Бұл кезде акционерлік қоғам банкрот болудың алдында тұр еді, тау-кен және байыту-өндеу өндірістері қолжеткен қуаттың 70 проценті деңгейінде ғана ... ... ... қарыздары 170 миллион доллар берешек болған.
Басқарушы фирманың акционерлік қоғам мамандарымен бірігіп жасаған өндірісті дағдарыстық жағдайдан шығару бағдарламасына ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі берешекті жабуға және бұдан былай оны ... ... ... ... ... ... кестеге сәйкес энергетиктер мен мемлекет алдындағы қарыздар қайтарылды.
Өндірісті тұрақтандыруға бірінші ... ... ... ... ... тау-кен және байыту-өндеу жабықтарын жаңғыртуға бағытталады. Жоспарланған жұмыс көлемін неғұрлым аз ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары шаруашылық есеп жағдайына көшірілді. Әйткенмен, 1995 жылы белгіленген өндірістік және экономикалық көрсеткіштерге қол ... ... ... ... 140 мың тонна шақпақталған мыс орнына 132 мың тонна ғана өндірдік, оның 110 мың ... өз ... ... 1995 ... ... көрсеткіштері 62,3 және 94,5 процент аралығында болды.
2,2 миллиард теңге ... ... ... 600 ... теңгеден астамы несиелеріміздің жедел төленуге тиісті бөлегін өтеуге, 400 миллионтеңгесі айып санкцияларын ... ... ... сала ... ұстауға, жәрдемақылар мен басқа шығындарға жұмсалды.
«Жезқазғантүстіметалл» акционерлік ... ... ... ... ... бері бір жарым жыл етті. Бүгін Қазақстан Республикасы үкіметінің бұл шешімі дер кезінде қабылданғанына және ол ... ... ... де шәк ... алмайды. Үкіметтің жекешелендіру саласындағы экономикалық саясатының негізі болған шетел қаржысын тарту ойының ... ... ... қоғамның 1996 жылғы жұмысы дәлелдеп шықты.
1995 жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 1996 жылдың 11 ... кен ... 40,5 ... мыф концентратын өндіру -29,3, қара мыс - 48,7 және катодты мыс 42,4 ... ... 24,8 ... ... ... ... өткізілді. Бұл 1995 жылдың сәйкес мерзімімен 35,2 процент артық. Жүзеге асырылған шаралар арқасында бір тонна таза ... ... құны ... белгілі Жезқазған қаласының бюджетті «Жезқазғантүс-тіметалл» акционерлік қоғамынан түсетін салықтар есебінен қалыптасады. Акционерлік қоғамның 30 мың адамдық ұжымы ... ... ... алып ... өндіріс қарқынын ұлғайтып, бюджетке түсер қаржы молайғандықтан ... мен ... де ... дер кезінде қамтамасыз етіліп, зейнеткерлер зейнетақыларын алуда. Ал, акционерлік қоғам еңбекшілерінің еңбекакысы өткен жылға қарағанда 10 процент өсіп, қазір орташа ... 12121 ... ... ... қоғамды басқаруға алғаннан бері «Самсунг» корпорациясы өндіріске 200 миллион доллар қаржы салды. Инвестиция бизнес-жоспарда көрсетілгенбасым бағыттарды қатаң ескере отырып ... ... ... ... ... ... тоқтаған қуаттардын орнын толтыру, тау-кен машиналары мен механизмдерін жаңғырту жатады. Бұл мақсаттарға жыл сайын 50 миллион доллар қаражат бөлу ... ... ... инвестициялық жобасының бірі - 20 жылдан бері іске қосыла алмай келе ... ... ... ... ... 13,7 ... ... жұмсалды. Оның жылына 2 миллион тонна кен өндіретін бірінші кезегі 1996 ... ... ... ... Кеніштің екінші кезегінің құрылысыжүріпжатыр. Тағы 2 миллион тонналық бұл қуат 1997 жылы ... ... ... ... жүк ... «ТОРА-40Д» төңкермелі жүк машиналары, 42 және 120 тонналық «БелАЗ» ауыр салмақты жүк машиналары, «Параматик»және «Твин-Ринг» бұрғылау ... тағы ... ... сатып алынды. Бұл - акционерлік қоғам тарихында болмаған жаңа техникалар тегі. Бұрын 15 жыл ішінде, яғни, 1976 ... 1990 ... ... ... ... ... ... алуға 28 миллион доллар ғана жұмсалса, «Самсунг» бір жылдың ішінде осы мақсатқа 34 миллион доллар бөлді.
Келесі кезенде № 67 ... ... ... № 73-75 және № 70 ... ... жүргізіледі. Бұл шаралар кен өндіру көлемін жылына 24 миллион тонна деңгейінде ұстап отыруға ... ... Кен ... және ... ... ... ... және олардың негізгі жабдықтарын жаңартуға жыл сайын қаржы бөлу көзделген. 1995 жылы ... ... жүк ... ... толығымен жаңартылды, ал 1996 жылы бірінші фабрика үшін ірілеп уататын жаңа диірмен сатып алынды. Мыс ... ... екі ... ... ... пеші қайта құрастырылды, айналмалы мыс құю машинасы жаңартылды, күкірт ... ... екі ... ... ... жөндеуден өтті. 1997 жылы байыту фабрикасының өндірістік ... ... жаңа ... ... ... ... ... ішінде кен байыту мен металлургия кәсіпорындарын кезең-кезеңмен жаңа техникалармен жарақтандыру жұмыстары жүргізіледі. Сөйтіп, бұл кәсіпорындар жылына 24 миллион тонна кен ... ... және 200 ... мыс ... ... ... тиіс. Акционерлік қоғамның осы жобалық қуатында жұмыс істеуіне жету - бүгінгі өмір талабы.
Дегенмен, акционерлік қоғамның ... мен ... ... өз ... ... жағдайға қарай өзгерістер енгізуге мәжбүр болып отыр. 1995 жылдың маусымынан кейін жүргізілген ... ... ... ... қоғамның бұрын жарияланбаған көлемді қарыздары бары анықталды. Осының нәтижесінде акционерлік қоғамды «Самсунг Дойчланд Гмбх» ... ... ... ... тура келді.
Акционерлік қоғам кәсіпорындарының жұмысына басқа да себептер теріс ... ... ... ... әлемдік бағасының күрт төмендеуі жылу мен электр қауты құнының өскені. 1996 жыл ... ... ... электр қуатын беруді ұзақ уақыттарға шектеудің нәтижесінде едәуір көлемде өнімдер шығара алмай қалдық, ... жыл ... бері 2,5 ... ... ... ... жылы 190 мың ... мыс өндіріп, оған жұмсалған шығынды барынша азайту біздің басты міндетіміз болды. Сонда ғана біз кәсіпорындарымыздың қуатын ... ... ... ... тиіс ... ... ... ұжымының жағдайы ойдағыдай болуына да мұның әсері мол болатын. Ол ... ... ... ... ... ... ... басқарушы фирмамен бірлесе отырып, біраз өмірлік маңызды мәселелерді шешті. Жезқазған жылу электр орталығын жекешелендіруге қатысып, өз ... ... ... № 2 Қарағанды су электр станциясы иегерлерінің біріне ... ... ғана ... ... жылу-электр орталығының материалдық жағдайын нығайтып, оның қорын жасау үшін қаражат бөлінді. Соның арқасында 70 мегаватпен ғана ... ... ... ... ... ... 400 ... жетті.
«Электросетьпроект» жобалау институтына жаңадан құрылған Орта Азия біріккен энергия жүйесінің біздін қуат ... бір ... ... ... ... ... жоба ... үшін 500 мың доллар аудардық. Соның арқасында тұтас бір ... ... ... жабдықтаудың өткір мәселесі шешілгелі тұр.
Қазір «Жезқазғантүстіметалл» акционерлік қоғамы Жезқазған өндірістік аймағын электр қуатымен жабдықтайтын және оны өндіретін бірден бір ... ... ... ... мен ... ... ... мен кәсіпорындарының электр қуатын ешқандай шектеусіз алып отырғаны осы ... ... мен ... ... басқарушы фирманың еңбегі екенін ашып айтуымыз керек.
Бірақ, қазіргі уақытта Жезқазған қаласының тұрғындары мен бюджеттік ... ... ... ... ... қуатын пайдаланғаны үшін 200 миллион теңге берешек болып отырғанын айтпасқа болмайды. Ал, акционерлік қоғамның әлеуметтік және ... ... бұл ... ... қажет. Нарықтық қатынас кезінде мұндай жағдайға төзуге мүмкіндік жоқ. Егер «Горэлектросеть» кәсіпорны бұл пайдаланылған қуат ... ... ... ... ... ... желісінен ажыратылады.
Сөз орайы келген соң айта кетейін, 1995 жылы Жазқазған және Сәтбаев қалаларында 127 ... жылу ... 37,5 ... ауыз су ... ... ... ... жөндеуден өтті. Осы жұмыстарға 14 миллион доллар жұмсалды. Ол ... ... ... 2,5 өсе көп ... 1996 ... 1 ... ... 61,9 шақырым жылу, 15,6 шақырым ауыз су желілері жөнделді. Осы инженерлік желілерді жөндеуге ... ... алу үшін ғана ... ... 3 ... ... бөлінді.
Акционерлік қоғамның әлеуметтік саласын ұстауға 1995 жылы 1 миллиард теңге жұмсалса, 1996 жыл ... 632 ... ... ... Экономикалық қиындықтарға қарамастан, барлық күрделі құрылысты тоқтатсақта, бұрынқұрылысы басталған тұрғын үйлердің жұмыстарын аяқтағалы отырмыз. Бұдан былай дайын үйлерді ... ... ... көңіл бөлеміз.
Бұл айтылғандар қаусап қалған шаруашылықты қалыпқа келтіру жолында атқарылған жұмыстар ғана. ... ... ... қоғам кәсіпорындары өз қуатында жұмыс істеген кезде бұдан да айқын байқалады деп ойлайм ын. ... ... пен ... ... ... ... ... қазақга зеттері «тек жылай береді» дегенді деестіп жүрміз. ... ... ... - ... ... ... ... халжайы.
Енді, нақты фактілерге жүгінсек, 1987 жылдың деңгейінде КСРО-да ішкі жалпы өнім АҚШ-тағыдан үш есе кем ... Ал жан ... ... - төрт есе кем. Яғни біздің өмір сүру ... сол ... ... ... ... төмен болатын.
Ал қазір ше?
Біз оқырман қауымның зердесіне цифрларды көптықпаламау үшін жай салыстыруға негізгі көрсеткіштерді келтірейік. Әрі ... ... ... ... Адымен жан басына шаққанда орташа кіріс ішкі жалпы өнім деп алайык та, салыстыру үшін АҚШ-пен қоса Ресейді де кіргізейік.
1996 ... аяқ ... ... жан ... шаққанда орташа кіріс 2100 доллар болған, Ресейде - 143 ... ал ... - 35 ... ... ... түрғындардың өмір сүру деңгейін Ресейдіктен төрт есе төмен екені белгілі болады. Ал АҚШ-тың өмір сүру деңгейінен 60 есе ... ... ... Ресейге қарағанда біздің отбасылардағы орташа адам құрамы жоғары, сондай-ақ жәрдем ақының анағұрлым кем екенін ескерсек, ... ... ... ... бірге ең төменгі зейнетақымыз 8 АҚШ доллары болса, Ресейде - 43 ... ... ... ... ... ... ... қарағанда 15 есе кем, біз 60 есе төменбіз. Тіпті Ресейге қарағанда 4 есе ... ... - ... ... Ал нақты цифрда сиқыр жоқ екені үкіметке де, ... да ... ... ел болу үшін ... ... ... ... сауықтыруылға тиіс. Соның ішінде ең бастысы - ... ... ... деп еліміздің болашағын айқындайтын ғылым, білім, өнерді қалдырмауымыз керек. Бұл - аксиома. Осы ... ... ... ... - жеке ... бастаған әңгімемізге оралайық. Өткен жылы экономикалық реформа ... ... ... үш ... ... ... соны іске ... жатқан жайы бар. Ауызды қу шөппен сүртуге ... ... жылы егер бәрі ... ... біраз іс тындырылыпты. Атап айтқанда, қаржы жүйесі одан әрі тұрақтаныпты, ұлттық валюта нығайтылып және өңцірісті өркендетуге ... ... ... ... бәрі ... ... қарлығаштың канатымен су сепкеніндей болса да дәрменіжоқ. Әлі күнге дейін экономиканың жай-күйін объективті түрде саралау, ... ... ... ... келеміз. Бюджетті жаңадан жасақтаған кезде, Үкімет мына нәрсені алға тартып отыр: ішкі жалпы өнім бүрнағы жылмен салыстырғанда 1,5-5 процентке ... ... ... ... 17,5-18 ... дейін кемиді, ал АҚШ долларына қарағанда теңге бағамы бір доллар үшін 76 деңгейінде болуға тиіс, сондай-ақ бюджет тапшылығы да азаюы ... Енді ... ... тек ... ... ... керек, инвестицияларды басты-басты технологиялық, ұлттық өркендеу мақсаттарына бағыттауымыз - парыз. Байдың балалары ұрлықпен ... ... ... ... өсіп, халықтың маңдай тер ақшасымен салып алған үйлерінде сайрандатып ... ... ... Біз мұны ... ... ... жоқ. Әгәрки, табан ақы, маңдай терімен байлығын жинаса, ешкім де ... ... ... ... ашындыратыны - байшігештердің еңбек өтпей-ак тез арада капиталдануы. Бүған тікелей Үкімет кінәлі, өйткені кезінде елдің бәріне бірдей ... ... ... ... ... ұзындығын, үкіметтің бейжай самарқаулығы мен парақорлығын пайдаланған қулар құрыққа сырық жалғап аяқ астынан қоңдана қалды. Алхалықтың көп бөлігі (75-78 ... ... ... ... ... ... түсіп кетті.
Мынаны түсінген абзал: біз баяғы темір құрсау заманды көксеп отырғанымыз жоқ, бірақ судың да ... бар ... ... ... және ... игіліктеріміз талан-тараж боп кетті. Соның артынан түсіп, ... ел бар ма, ... жақ не ... отыр ... ... ... сауал.
Республикадағы шағын және орташа бизнесті көтеру сын көтермейді. Сапырылысқан коммерция арзанқол тауарлармен тоғытып, елдің еңсесін түсіріп жіберді. Ал өзіміз шығарған ... бір ... жоқ. Биыл ... салаға 49,5 млрд теңге бөлініп отыр. Әй, қайдам, тағы қолды болып кете ме ... ... жоқ ... Шын ... өз өнерін салайын деген адамдарғажолжоқ. Олардың бизнес-жоспарлары да айлап сарғайып жатқаны. Орта жолдан кіріскен алаяқтар бұрынғы едәуір қаржы мен несиені ... ... ... ... ... ит ... шығарды. Ал шынайы кәсіпкер болам деген ауылдың да, қаланың да атпал ... ... ... ... айтарымыз: қаржы мен материалдық игіліктерімізді көзіміздің қарашығындай сақтап, оларды ... ... ... ... ... буынның, азаматтың борышы. «Алашағым кетсе де, айташағым кетпесін» дегендей, заман жүгін лайықпен көтеруге дайын болуымыз ... Ал енді ... ... құру, оны нарықтық экономикаға сай ету осылай екен деп ... ... ... ... ... ... хақ.
Бұл тарапта шетелдіктерге су тегін кетіп жатқан үлкен өндіріс орындары да ... ... рас. Аса ірі ... ... қаз ... ... қаржылай сауықтыру үшін Медетші банкісі биыл 9 миллиард 300 млн ... ... ... Аз ба, көп пе, ... көрсетер. Бірақ осының бәрі ақша ғой. Ал ... ... ... ... Осы ... ... де науқаншылық, антиұжымдастыру секілді құбылысты көрсетіп жүргені жасырын емес. Елдегі әкімдер ... ... ... ... ... майлысын өзінің жақындарына таратып жіберіп, миығынан күліп отырғанын бәріміз білеміз. Біз кезінде әкімдерді сайлау керек немесе олар ... ... ... ... ... ... есеп берсін деп едік, оған Үкімет құлақ аспады. Себебі Үкімет халықтан да көп біледі, ондаөте «білімпаз», «әмбе-баптар» жиналған. Енді келіп қай ... ... та, ... ... жатқаны. Әй дейтің әке жоқ, қой дейтін қожа жоқ, «қолыңнан ... ... бас» ... ... ... ... ... мен басшылар халықты сүліктей сорып, XX ғасырдың аяғында қазақтың туу санын кемітіп, өлім санын өршітуге әкеп соқтырып ... ... олар ... ... мен ... ... ... әлі көздері жеткен жоқ, өйткені көздерін шел қаптап кеткен!
Бұған дәлел - Президенттің «Болашақ» стипендиясын бишігештердің дарынсыз балаларын әлдеріне қарамай шетелде ... ... ... ... мемлекет беделіне нұқсан келтіруі. Олардың әрбір баласына - 91 мың доллар ... Бұл не ... ... ... 100 ... жуық АҚШ ... бір аймақты несиелендіріп, әрі қарай күйлендіріп, аяғынан тік тұрғызып жіберуге болады. ... ... 200 мың ... ... ... Ал ... ... баламыздың тірлігі мынау. Сондықтан жаңағы «аузы қисық ... да ... ... ... ... байшыгеш мерездерді қылмыскер ретінде халық алдында жауапқа тарту ... ... қоса ... ... су ... ... кұба-кұп болады. Сонда ғана елдің еңсесі көтеріліп, жасампаз еңбекке, әділетті қоғамда өмір сүруге қүлшыныс туындар еді.
Әрине, нарықтың алмағы да, ... да бар. ... ... осы екен деп халықты жаншып езе бергеннен ел ... ... езуі ... ... ... экономикасын көтеруде және оны одан әрі дамытуда шетелдік ... ... ролі зор. ... ... ... алу ... ... кызметтің объектілеріне инвесторлар салып отырған мүліктік кұндылықтар және оған қоса олардың кұқықтары, яғни интеллектуалдық меншік кұқығы да кіреді.
Шаруашылық, жүргізуші субъект ... есеп беру ... ... ... ... ұзақ ... қаржылық инвестицияларын есептен шығарғаннан кейін қайта бағалаудан түскен табысын есеп саясатында ашып ... ... ... ... ... және ұзак және қысқа мерзімді қаржылық инвестициялардан түсетін табысты да ашып көрсетуі керек: қысқа ... ... ... ... ... түскен табыстар мен шығындар және осындай инвестициялардың құнының төмендеуі де ашылуы тиіс.
Жылжымайтын мүлікке салынған инвестициялардың ... ... ... ... өткізудегі айтарлықтай шектеулердің жайы, алатын табысы; олардың сатылуынан түсетін пайдасы; есеп беру кезенде ... ... ... ... ... және бұл ... сипаты; қайта бағалауды есепке алғандағы құнымен есептеген ... ұзақ ... ... ... ... ... ... мерзімділігі, соңғы қайта бағалаудың күні, қайта бағалаудың ... ... ... тиіс.
Инвестиция – экономика өзегі болып табылады. Әлемдегі дамыған елдердің экономикасының жоғарлауы мен дамуындағы ... ... ... ... ... молынан енуі. Дүние жүзінде жыл сайын ұсынылатын инвестициялардың көлемі 1,5 трлн. доллар шамасында болса, сұраныс одан ... көп. ... ... ... рөлі ... деп айтуға болады.
Қазақстан нарықтық экономикаға аяқ басқалы еліміздің ... ... ... ... ... қазбалы байлықтардың байлығының арқасында әлемдік аренаға шығуда. Елімізге шетел капиталының көптеп келіп құйылуы соның жағымды, пайдалы жақтары деп ... ... ... ... ... ... экономикасын, соның ішінде шығын және орта бизнесті, отандық тауар өндірушілерді, ұлттық инвесторларға қолдау көрсетуіміз керек.
Қазақстанның үлттық есептеу агенттігінің ... ... ... және іске ... қүрылыстарға, оның ішінде уақытша объектілерге жүмсалған капиталдың қаражат мөлшері 1995-1997 ... іс ... ... жоқ және ... көп сома 296 млрд ... қүрайды. Аяқталмағандардың шамамен 80 проценті энергетика, түсті және қара ... және ... ... көп ... ... ... ... болып табылады. Аяқталмаған қүрылыстарды шаруашылық айналымға енгізу - республика экономикасының қауіпсіздігін нығайтудағы аса ауқымды және жауапты мәселе.
Бағдарлама Экономика ... мен ... ... ... комитетінің бірлесуімен әзірленді. Бағдарламаға қаржылық секторды, құқықтық реформаны, ... және газ ... су ... ... ... ауыл шаруашылығын, құрылысты, коммуналдық шаруашылықты, білім беру мен денсаулық сақтауды әлеуметтік қорғауды, шағын және орта бизнесті қолдауды дамытудың жобалары енгізілді. ... дені ... ... ... әлеуметтік қорғауды, адам ресурстарын дамытуға қатысы барлар. Жақсы дамыған инфраструктура, әлеуметтік тұрақтылық пен нарықтық экономика шарттарына дайындығы бар жоғары білімді ... ... ... мен ... ... ... басты рөл атқарады.
Білім беру жүйесі де қаржылық құйылымға зәру белгілі. Бұған да 29,4 млн долларлық ... ... даму ... ... ... ... ... білім берудің сапасы жақсартылып, өтпелі кезең экономикасының қажеттіліктері бойынша ... ... ... Әрі ... студенттерді шет елдерде оқыту, жоғары оқу орындарын әдістемелік құрал ... ... ету ... қойылып отыр.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Указ Президента Республики Казахстан от 31 декабря 1998 года N 4189 “О ... ... ... и ... малого предпринимательства в Республике Казахстан на 1999-2000 годы”.
Атамкулов Б. Государство как гарант ... ... ... ... и ... - 1998. - №1. - с. ... В.И. ... предприятия: Опыт, проблемы  М.: Профиздат, 1991.
Разумнова И. ... ... в ... США. "Проблемы теории и практики ... ... А. ... ... ... ... в Казахстане. // АльПари. - 1998. - №2. - с. 69-74.
Хизрич Р. Питере М. Предпринимательство. Вып. 1. М., 1991, с. ... А. Курс ... М., 1993, с. ... Н.А. ... ... в ... рынка. "Деньги и кредит", 1992, N 1
Шахмалов Ф. Малое предпринимательство в системе рыночных реформ проблемы ... или ... ... ... ... И. ... экономического развития. - М., 1982г. с. 184-194,211-225.
Международные экономические ... / ... под ред. ... А. ... ... Е.М. и д.р. ... ... организации и экономические союзы. Алматы: ИРТ, 1999
Журнал "Саясат" №2 за 2001 г.
Журнал "Транзитная экономика" за 2001г.
Об итогах ... ... ... за 2000 - 2002 гг. // ... ... - 2003. - № 9. - ... ... Москва. Инфра – М.2000 год. Учебник.
Международные экономические отношения. Учебник Ред. Жуков Е. Ф. ... ... в ... 2002 ... стр.14 - 16.
34

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы шетел инвестицияларды басқару41 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел инвестицияларды басқару туралы32 бет
Қазақстан Республикасындағы шетел инвестициялардың нормалары мен инвестициялық климат11 бет
Қазақстан Республикасындағы инвестициялық саясатты талдау36 бет
«Қазақстан Республикасының мұнайгаз секторындағы шетел инвестициялары»105 бет
Ел экономикасындағы шетелдiк инвестициялар мен компаниялар17 бет
Инвестициялық пай қорлары: отандық және шетел тәжірибесі25 бет
Инвестицияның экономикадағы рөлi және шетелдік инвестициялар18 бет
Салықтар және салық жүйесі. Қазақстандағы шетел инвестициясын пайдалану саясаты27 бет
Шетел инвестициялары мен жоғары технологияларды селективті жұмылдыру40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь