Білім беру саласының дамуы

КІРІСПЕ
1 БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Білім беру қызметі қоғамдық саланың немесе сектордың маңызды категориясы ретінде
1.2 Білім беру . бәсекеқабілеттілікті арттырудың негізгі факторы ретінде
1.3 Қазіргі экономикалық даму шеңберіндегі білім берудің өлшемдері мен элементтері
2 ҚР.ДА БЕРУ БІЛІМ ҚЫЗМЕТІ НАРЫҒЫНЫҢ ТРАНСФОРМАЦИЯЛЫҚ ДАМУ ЖАҒДАЙЛАРЫН ТАЛДАУ
2.1 Отандық білім беру саласындағы рыноктық өзгерістер үдерісі
2.2 ҚР.да білім беру саласын қаржыландыру мәселелері
2.3. Қазақстанның білім беру нарығының қазіргі жағдайын талдау
3 Отандық білім беруді заманауи әлемдік тәжірибеге сүйене отырып дамыту перспективасы
3.1 Білім беру саласын инновациялық дамытудың отандық және шетелдік тәжірибелері
3.2 Білім беру қызметі рыногын ілгері дамытудағы инвестициялаудың ролі
ҚОРЫТЫНДЫ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: ХХІ ғасыр - жаһандық жаналықтар ғасыры ғана емес, білімнің дәуірлеу ғасыры да, өйткені ол қазіргі кезде мемлекеттің тұрақты дамуы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуде, сондай-ақ әлемдік нарықтағы, әлемдік қоғамдастықтағы орнын айқындап, халықтың өмір сүру сапасымен деңгейін көтеруде айрықша маңызды рөл атқарады. Өз кезегінде әлемдік қауымдастықтың бір мүшесі ретінде еліміз бұл мәселелерден тысқары қала алмайды. Қазақстан Республикасы өз егемендігін алған уақыттан бастап, білім беру жүйесі жаңа кезеңге көшті. Білім берудің оқулықтары жаңа стандартқа сай жасалуда. Білім беру мазмұны - жеке адамның біліктілігі мен жан-жақты дамуын қалыптастыру үшін негіз болып табылатын білім берудің әрбір деңгейі бойынша білімдер жүйесі (кешені). Осы жерден Республикамыздың білім беру деңгейінің сапалығы туралы жаңа ұсыныс кеңестердің жүзеге асыру қажеттілігін байқаймыз.
Қазақстан жоғары білімнің стратегиялық міндеттері ұлттық білім беру жүйесіндегі жетістіктерді сақтай отырып, оны әлемдік білім беру үрдісінің ең озық үлгілеріне сәйкестендіруге негізделеді. Тәуелсіз мемлекетіміздің білім беру жүйесі мынадай екі түрлі маңызды процесті жүзеге асыруға бағытталған:
‒ ұлттық білім беруді жаңа арнаға салу;
‒ әлемдік білім кеңістігімен ықпалдасу.
Елбасымыз кезекті Жолдауында «Біздің болашаққа барар жолымыз қазақстандықтардың әлеуетін ашатын жаңа мүмкіндіктер жасауға байланысты. ХХІ ғасырдағы дамыған ел дегеніміз – белсенді, білімді және денсаулығы мықты азаматтар» - деп атап өткен болатын. Осы мәселені шешу үшін төмендегідей міндеттерді де көрсетіп өтті. Ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда елімізде ауқымды жұмыс күтіп тұр. 2020 жылға қарай Қазақстандағы 3-6 жас аралығындағы балаларды мектепке дейінгі біліммен 100 пайыз қамтуды жоспарға қойып берді. Ал орта білім жүйесінде жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегі оқыту деңгейіне жеткізу керектігін атап өтті. Мектеп түлектері үш тілді қазақ, орыс және ағылшын тілдерін білуге тиістігі де айтылды. Оларды оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеретіні сеніммен нақтыланды [1 ].
Бүгінгі күні білім беру жағдайы, күйі, болашағы жаңа кезеңге жол ашпақ. Көптеген оқу-орындарының оның ішінде мектептер, колледждер, университеттер, оқу негіздері ашылды. Қазіргі уақытта білім берудің мазмұнына талдау жасау өте қиын.
Диссертация жұмысының зерттелу деңгейі. Білім беру саласындағы әр түрлі мәселелерді зерттеуге көптеген ғалымдар үлесін қосқан. Осы саланы зерттеп тануға Я.Ә.Әубәкіровтың, К.Н.Нәрібаевтың, Шеденов У.К., Даулиева Ғ.Р., Джумамбаев С.К., Сарбасова Т.С., Сарбасова А.К., Бимендиева Л.А., Бейсенбаев Ж.Т., Мухтарова К.С. А.А.Абишев, С.А.Абдыманапов, Е.Б.Аймагамбетов, Р.А.Алшанов, К.А.Сагадиев, Р.К.Сатова, Ж.К.Туймебаев және т.б. отандық ғалымдар үлесін қосқан.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі: ХХІ ғасыр - жаһандық жаналықтар
ғасыры ғана емес, білімнің дәуірлеу ғасыры да, ... ол ... ... ... дамуы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуде, сондай-ақ
әлемдік нарықтағы, әлемдік қоғамдастықтағы орнын ... ... ... ... ... көтеруде айрықша маңызды рөл атқарады. Өз кезегінде
әлемдік қауымдастықтың бір мүшесі ретінде еліміз бұл мәселелерден тысқары
қала алмайды. ... ... өз ... ... ... ... беру ... жаңа кезеңге көшті. Білім берудің оқулықтары жаңа
стандартқа сай ... ... беру ... - жеке ... ... ... ... қалыптастыру үшін негіз болып табылатын білім берудің
әрбір деңгейі бойынша білімдер жүйесі (кешені). Осы ... ... беру ... ... ... жаңа ... ... жүзеге асыру
қажеттілігін байқаймыз.
Қазақстан жоғары білімнің стратегиялық міндеттері ... ... ... жетістіктерді сақтай отырып, оны әлемдік білім беру үрдісінің
ең озық үлгілеріне сәйкестендіруге негізделеді. ... ... беру ... ... екі ... ... процесті жүзеге асыруға
бағытталған:
‒ ұлттық білім беруді жаңа арнаға салу;
‒ әлемдік ... ... ... ... ... ... ... барар жолымыз
қазақстандықтардың әлеуетін ашатын жаңа ... ... ... ... дамыған ел дегеніміз – белсенді, білімді және ... ... - деп атап ... болатын. Осы мәселені шешу үшін
төмендегідей міндеттерді де ... ... ... ... ... ... ... жақсартуда елімізде ауқымды жұмыс күтіп тұр. 2020 ... ... 3-6 жас ... балаларды мектепке дейінгі
біліммен 100 ... ... ... ... берді. Ал орта білім жүйесінде
жалпы білім беретін мектептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегі ... ... ... атап ... ... түлектері үш тілді қазақ,
орыс және ағылшын ... ... ... де ... ... ... ... сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең
талдау машығын игеретіні сеніммен нақтыланды [1 ].
Бүгінгі күні білім беру ... ... ... жаңа ... ... ... ... оның ішінде мектептер, колледждер,
университеттер, оқу негіздері ашылды. ... ... ... ... ... жасау өте қиын.
Диссертация жұмысының зерттелу деңгейі. Білім беру саласындағы әр
түрлі мәселелерді зерттеуге көптеген ғалымдар ... ... Осы ... ... ... ... ... У.К., Даулиева
Ғ.Р., Джумамбаев С.К., Сарбасова Т.С., Сарбасова А.К., ... ... Ж.Т., ... К.С. ... С.А.Абдыманапов,
Е.Б.Аймагамбетов, Р.А.Алшанов, К.А.Сагадиев, Р.К.Сатова, Ж.К.Туймебаев және
т.б. ... ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесін басқару, қаржылық
қолдау көрсету мәселелері ... М., ... , ... ... И.В., В.П.Тихомиров, Ишина И.В, М.Х.Тусеева,
В.М.Филиппов, ... ... Р.И., ... И.М., ... Т.Г.,
Емцов Р.Г., Нойт. және т.б. отандық және ресейлік ғалымдардың еңбектерінде
зерттелінген.
Білім беру ... ... ... және ... ... анықтаудағы білім берудің орнын Толстобров М.Ю., Чистякова
О.В., Портер М.Э., Киченко Л.П. Е.С.Попова ... С.В. ... ... И., ... Г.Е., Д.Х. Байдрахманов және т.б.б отандық және шетелдік
ғалымдар зерттеуге үлесін қосқан.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен ... ... ... отандық білім беру саласының бүгінгі жағдайы мен ... ... ... ... оның ... ... ... өзгерістері және білім саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыру
бағыттары бойынша теориялық-әдіснамалық және іс-тәжірибелік ... ... ... ... Алға ... мақсатқа жету үшін
келесідей міндеттер орындалады:
‒ білім саласын дамыту мемлекеттің тұрақты ... мен ... ... ... әлемдік нарықтағы, әлемдік
қоғамдастықтағы орнын айқындаудың ... ... ... оның
қазіргі жағдайына ғылыми-теориялық тұрғыдан баға беріледі;
‒ білім беру саласында мемлекеттік бағдарламалардың орнын анықтау және
осы саланы ... ... ... тәжірибелік тұрғыдан
талдау;
‒ білім саласын арттырудағы шетелдік тәжірибелер мен ... ... оны ... ... қолдану
ерекшеліктері сараланады.
Диссертация жұмысының зерттеу нысаны. ... ... ... ... ... беру қызметі мен мекемелері, оның жекелеген салалары
диссертация ... ... ... ... ... ... ... Отандық білім беруді дамыту
шаралары, оны ... ... ету ... және ... ... ... ... жұмысының зерттеу пәні болып табылады.
Диссертация жұмысының әдіснамалық, теориялық және ... ... ... ... ... ... шетелдік және отандық
монографиялық еңбектер мен оқулықтар, сондай-ақ оқу құралдары, ... ... ... ... ... мен ғылыми-теориялық, ғылыми-
практикалық конференциялар ... ... ... және ... ... ... ... Республикасы
Президентінің Жарлықтары, Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулылары,
Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... ҚР
Ұлттық Статистика Агентінің статистикалық деректері , ҚР ... және ... ... ... ... ... ... мақалалары
зерттеудің әдіснамалық, теориялық, ... ... ... ... ... ... статистика-экономикалық талдау
және логикалық талдау, SWOT- талдау әдісі қолданылды.
Диссертация ... ... және ... маңыздылығы.
Диссертация жұмысында қол жеткізілген қорытындылар мен нәтижелерді, сондай-
ақ ғылыми ... ... ... ... қолдануға болады.
Қорғауға шығарылатын тұжырымдар.
‒ білім беру теориялық мәні мен мазмұны;
‒ білім беруді заманауи әлемдік ... ... ... дамытуда
мемлекет саясатының ролі;
‒ Отандық білім беру ... ... ... ... беру ... ... ... ендірулердің
маңыздылығы.
Диссертация жұмысының құрылымы. Диссертация жұмысының бірінші
бөлімінде ... ... беру ... ... ... ... Екінші бөлімінде отандық ... беру ... ... ... ... ... берудегі қаржыландыру мәселелері мен
білім беру ... ... ... ... қарастырылған. Үшінші бөлім
отандық білім беруді заманауи әлемдік тәжірибеге ... ... ... мен отандық ... ... ... ... ... ... қоса ... тәжірибелері де қарастырылған.
Қазіргі таңдағы Отандық білім беру ... ... ... шешу ... да ... ... БІЛІМ БЕРУ САЛАСЫ ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Білім беру қызметі қоғамдық саланың немесе сектордың маңызды
категориясы ... беру ... ... ... ... ... ұғымдары мен қызмет қасиеттерін жүйелеу нақтылайды.
Экономикалық әдебиетте “қызмет” ұғымының жалпыға ... ... жоқ, ... өзі осы ұғымның күрделілігін көрсететін жағдай.
Қазіргі әдебиеттерде қызметті ... ... ... ... ... бар ... сапасын өзгертетін іс-әрекет
түрлері” ретінде түсіндіретін анықтамасы кездеседі. ... ... ... жақ екінші жаққа ұсынатын кез келген іс-әрекет немесе игілік”
ретінде қарастырады және қызметтің сезілмейтіндігін көрсетеді.
Ө.Қ.Шеденов және ... ... ... ... ... ... және ... түріндегі еңбекті тұтынуға байланысты өндіруші
мен тұтынушы арасындағы қатынастар жүйесі ретінде қарастырады [2,24 б.].
Соңғы жылдары американдық зерттеуші Т.Хиллдің ... кең ... ... Оның ... ...... ала ... бойынша бірінші
экономикалық бірліктің іс-әрекеті нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жағдайының өзгеруі”. Кейбір ... ... ... әсер ... адамның ... ... ... іс-әрекет” ретінде анықтайды [3,14]
Келтірілген анықтамаларды қызмет ұғымының мазмұнына әр ... ... ... біз ... ... тән ... ... Яғни заттай және заттай емес өнімдердің арасындағы айырмашылық
жойылып, олар пайдалылық белгісі бойынша ... ... ... біз қызметті қажеттіліктерді ... ... ... іс-әрекеттің нәтижесі ретінде қарастыруға болаыд.
Қазіргі экономика ғылымында қажеттіліктерді ... ... ... ... ... алу т.б. ... ... кез келген
нәрсе тауар ретінде қарастырылады, яғни ... ... ... үшін
өндірілген ерекше экономикалық игілік. Демек, тауар ұғымы заттың физикалық
қасиеттерімен шектелмейді. Осы тұрғыда ... ... және ... құны ... заттан тыс тауар болып табылады. Қызметтің құны оны өндіруге кеткен
ресурстар ... ... ... ... ... және ... пен
ұсыныстың ара қатынасымен анықталады.
Қызметтің ерекше ... ... ... оның ... туындайды:
Қызмет білінбейді - яғни, оның пайдалы әсерін тек ... соң ... ... ... ... көрсету көзінен немесе ... ... - егер ... - ... ... ... ... дербес өмір сүрсе қызмет өндірушіден бөлектене алмайды; қызметті
өндіру және тұтыну бір ... ... ... ... ... ... сапасы қызмет көрсетушінің біліктілігіне, қызмет көрсету уақытына,
орнына тәуелді; қызметтің индивидуалдылығы, ... – әр ... ... оның ... ... ... ескеруді қажет
етеді; қызметтің тауардан ерекшелігі – ... ... ... [3,43 б.]. ... ерекше қасиеттерін талдай келе, қысқаша
қорытынды жасауға болады:
Ескерту – дерек көзі негізінде автормен құрастырылған[3]
1 сурет - Қызметтің негізгі ... мен ... ... беру ... ұғымы бірқатар зерттеушілердің еңбектерінде
қарастырылады.
А.Панкрухин білім беру қызметін материалды емес қызмет ... және оның ... ... ... мүлдем жаңа сфера бойынша
білім, дағды, іскерлікке ие болуын немесе тұлғаның ... оның ... ... көтерілуін көрсетеді. Келесі зерттеушінің пікірінше,
«білім беру қызметі – ... ... ... ... әрі тез ... материалды
нәтиже әкелмейтін адамның, қоғамның, ... ... ... [4, 99 б.]
Отандық зерттеушілер білім беру қызметін оқу орындарының сұранысты
қанағаттандыруға бағытталған ... ... ... ... ретінде қарастырады.
Келтірілген анықтамаларда білім беру қызметінің мазмұны «қызмет»
ұғымымен салыстырмалы ... ... ... беру ... ... іс-әрекетінің нәтижесі ретінде қарастыру байқалады.
Қазіргі жаңа экономикалық көзқарастарды ... біз ... ... осы ... ... адам капиталын қалыптастыруға деген жеке
және қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталған ... ... ... Бұл ... тек ... білімді және басқа да нақты
ақпаратты ... адам ... ... ... ағаттық болар еді,
өйткені оның өзіндік белгілі бір құрылымы бар: осы ... мен ... ... – оқу ... оқулықтар, оқу құралдары, техникалық-
материалды жабдықтар, т.с.с. білім беру ... ... ... ... барлық элементтер. Олардың барлығы түптеп келгенде білім
беру қызметін құрайды. Демек, бұл ... ... пен ... ... ... ретінде бұл қызмет экономикалық ... ... ... салаларындағы еңбек өнімімен бір тектес, демек тұтыну
құны және құн қасиеттерімен сипатталатын ... ... ... ... ... категория ретінде білім беру қызметі оны өндіруге, бөлуге,
айырбастауға және ... ... ... ... ... беру ... қызметтің жалпы қасиеттерімен қатар келесідей
маңызды ерекше қасиеттерге ие:
‒ білім беру қызметі өндіруші мен ... ... ... ... ... және өткізіледі;
‒ білім беру қызметі сапасының өзгеру бейімділігі жоғары, бұл жағдай
орындаушы тұлға және «бастапқы материал» - ... ... ... ... беру ... ... жан-жақты, кешенді әсер ету арқылы
тұтынушының сапалық тұрғыда өзгеруіне әкелетін ... ... ... ... ... индивидтің дүниетанымы, кәсіптік
біліктілігі, интеллект дәрежеі, әлеуметтік ортадағы қарым-қатынасы,
т.б. елеулі түрде өзгереді;
... беру ... ... ... легімен сипатталады, яғни,
нәтиже кейінге ысырылған, жедел көрінбейді, біраз уақыт өткен соң
ғана білінеді;
... беру ... ... ... ... жатады, яғни
тұтынушының тәуекелділігі жоғары;
‒ білім беру қызметінің тапсырушылары көп ... ... емес ... жасөспірімдер) олардың ата-анасы, туыстар
болып табылады, бұл жағдай ... мен ... ... әкеледі;
‒ білім беру қызметі адамның іргелі құқықтарының бірі ... алу ... ... ... байланысты;
‒ білім беру қызметі экономикалық тұрғыда тауарлар ... ... ... – адам ... ауысады. Басқаша
айтқанда бұл қызмет адам капиталын ұдайы өндіру элементіне айналады.
Сондықтан, білім беру қызметі ... ... ... («материалды»
және «заттандырылған» немесе «заттай» ұғымдары бір мазмұнды емес)
[3,16].
Білім беру қызметінің маңызды ерекше қасиеттерінің бірі – оның ... ... ... ... бір ... жеке ... қасиеттеріне
ие, яғни, индивидтің білімге ... ... ... рыногымен,
индивидтің болашақ табысымен байланысты, ал екінші жағынан, ол тұтыну
бәсекесіздігі және ... ... ... ... ... ... ие.
Білім беру қызметінің ерекше сипатты белгілері, әсіресе оның ... ... оны ... ... ... категориясы ретінде анықтауға
мүмкіндік беріп отыр. Аталған қызмет аралас ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік маңызды қоғамдық игіліктер
таза жеке игіліктің және оң ... ... ... ... ... біріктіреді. Таза қоғамдық игіліктерден айырмашылығы оларды тек
мемлекет ғана емес, жеке сектор да ... ете ... ... ... байланысты осы игіліктер мемлекеттік секторда басымырақ
өндіріледі. Дамыған ... ... ... ... ... ... келесі басымдықтар белгіленеді: бірінші ретте -
әлеуметтік маңызды қоғамдық ... ... ... - таза ... беру ... қызметінің жеке және қоғамдық игілік
деңгейлерін Г.Беккердің «жалпы» және ... адам ... ... ... ... деп ойлаймыз. Білім беру қызметінің жеке
игілік деңгейі - ... ... ... қамтамасыз ететін арнайы
кәсіптік білім, ал оның қоғамдық деңгейі - жалпы, ... ... мен ... жалпы орта білім.
Жалпы орта білім индивидке білімін жалғастыруға мүмкіндік береді,
оның дүниетаным жүйесін ... ... ... саналы,болашақ іс-
әрекетін, мақсатын таңдауға саналы мотивтер жүйесін ... ... ... ... ... заман талабына сәйкес жоғары
біліктіліктің негіздері іргелі орта білім ... ... ... ... ... білім деңгейімен салыстыра отырып,
С.К.Струмилин мынадай тұжырымға келеді: «бір ... қол ... ... жұмысшы өнімділігін 30%-ға арттырады. Орташа есеппен бірнеше
жылдар қатарынан орта ... бір жылы ... ... ... ... 2,6 ... көтерді» [5, 266 б.].
Жалпы орта білімнің үлкен ... ... ... ... осы деңгейі «рынок шарасыздығы» орын алатын звено және ... бұл ... ... ... түсіндіруге болады:
‒ жалпы орта білім басқа білім деңгейлеріне қарағанда ұзақ уақытты
қамтиды;
‒ аталған деңгей ... беру ... ... ... және ... ... дербестігі бүгінде бірте-бірте тарылуда;
‒ адамдардың бәрі бірдей ... орта ... ... ... жоқ, бұл ... ... қаржы
тапшылығына және менмендікке байланысты;
‒ білім беру қызметін тұтынушылар:балалар, жасөспірімдер экономикалық
тұрғыда шарасыз.
Білім беру қызметінің әртектілігі ... әр ... ... ... ... ... әр ... болуына әкеледі. Айтар болсақ,
мемлекет жалпы орта білімді, орта ... ... ... ... ... ... және ... білімді ішінара қамтамасыз етуі мүмкін.
Кейбір мәліметтер, бірқатар экономикалық бірлестік және даму ... және ... ... ең ... ... деңгей
міндетті орта білім екендігін көрсетеді.
Осы реттегі экономикалық маңыздылығын ... ... ... беру ... ... ... көлемінің төмендеуі кумуляция
және кешігу ... ... ЖҰӨ ... бір ... емес, айтарлықтай
ұзақ уақыт әсер ететінін көрсетіп отыр. Десек те, ... ... және ... ... ... ... дихотомиясы
тұрғысында оны шексіз көлемде қамтамасыз ете ... ... ... қаржыландырудың оптималды көлемін анықтау қажет.
Қазіргі экономика ғылымында қандай да болмасын ... ... ... ... ... бөлу ... ... шешіледі.
Сондықтан, мемлекеттің білім беру саясатына әсер ... ... ... ... ... ... және тиімділік, қоғамдық ұтымдылық пен
қоғамдық шығындар арақатынасын ... ... ... ... субсидиялау, тікелей мемлекеттік қаржыландыру процедураларын
іске асырады.
Жалпы алғанда, қалыпты қызмет етуші рыноктық экономика, ... орта ... да ... ... беру ... экономикалық әсер әлеуметтік маңызды қоғамдық игіліктерді тікелей
мемлекеттік өндіру болып табылады. Осыған ... ... ... ... ... ... қаржыландыру өспелі тенденциясында
атап өткен жөн.
1.2 ... беру - ... ... ... факторы
ретінде
Ұлттық білім жүйесінің дамуы үшін институционалдық тәсілін қолдану
қажеттілігін ескере отырып, білімді ... ... ... ... ... үшін ... және ішкі факторлардың әсерін, атап
айтар болсақ, жаһандану, ақпараттану, Болон процесінің ... ... ... ... ... ... білім берудің ұлттық жүйелері
ішкі және сыртқы ортаның өзгерістеріне ... ... және ... болуы
тиіс, мұның өзі білім беру сферасын басқарудың тиімді модельдерін іздеуді
талап етеді.Білім беруді дамыту ... ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Дүниежүзілік экономиканың
дамуының жаңа кезеңінде қоғамның білімге зор мән ... оны ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және халықтың әл-
ауқатын арттыру үшін маңызы зор. ... ... ... маңызды
факторына айналды.
Қазіргі таңда білім беру саласының тұрақты экономикалық даму және
ұлттық ... ... ... факторы ретіндегі маңыздылығы талас
тудырмайтыны анық. Шектелген ресурстарды тиімді ... ... ... ... ... ... ... жаhанды
бәсеке қысымының үдеуі жағдайында мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі ең
алдымен оның технологиялық бәсекеге, ... ... жаңа ... ... ендіру және бейімдеуге  қабілеттілігімен айқындалады және ... ... беру ... ... ... ... өйткені
білімге жұмсалған шығындар адам капиталын қалыптастыру, жетілдіру және
жинақтау арқылы экономиканың жаңа ... ... ... оның ... ... өндірістердегі салыстырмалы артықшылықтарын арттырады.
Қазақстан ... 2030 - Даму ... ҚР ... ... жыл ... халыққа жолдауларында, Гумилев атындағы Еуразия
Ұлттық университеті ... ... ... ... ... ... аударылуының түпкі себебі де ... ... ... қабілеттілігі тұрғысында барлық әлеуметтік топтар үшін сапалы
білімге қол жетуді қамтамасыз ету ерекше маңызға ... ... ... мәдени, қоғамдық өміріндегі
өзгерістерге сай жоғары оқу ... ... ... сезініп,
білікті, өз ісінің шебері, бәсекеге қабілетті, кең ... ... ... ... ... ... ... қызметін осы бағытта құруы
заңды құбылыс, өйткені қоғам өзінің әлеуметтік-экономикалық және ... ... мен ... ... және еңбек сапасына талаптың
жоғарылауына байланысты өз ісін жетік білетін, кәсібилігі мол ... етіп ... ... әр ... ... әр қалай
сипатталынады. М.Ю. Толстобровтың берген анықтамасына ... – бұл ... орта ... жұмыс жасау жағдайында,
субъектінің өзіне ұқсас ... ... ... ... ... ... мен басымдықтарының жиынтығы [6, 20 б.].
«Бәсекеқабілеттілік» ... ... ... де, ... ... де ... айтылады. Яғни, қазіргі кезде көптеген
ғалымдар өнімнің, ... ... ... ... ... ... нормативті құжаттардың да
бәсекеқабілеттілігіне көп көңіл бөліп жатыр. Осылайша, бұл термин ... ... сала ... ... ... ел ... қарастырылуы
мүмкін. Зерттеуші ғалымдар атап өткендей, бәсікеқабілетті объект – ... ... ... ... ... ... әкелетін өнім [7].
Бәсекеге қабілеттілік дәрежесі жағынан көтерілу, тек ... ... ғана ... ... ... соңғы жылдарғы
мемлекеттің экономикалық саясатына, жекелеп айтсақ тоқырауға қарсы ... ... ... ... «Бинестің жол картасы – ... ... ... «2020 ... ... стратегиялық
жоспарға» және де білім беру саласындағы «Қазақстан Республикасында білім
беруді дамытудың 2011 – 2020 ... ... ... ... ... ...... Н.Ә.Назарбаевтың
«Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты»
атты Қазақстан халқына Жолдауында «Бәсекеге қабілетті, дамыған мемлекет
болу үшін, біз, сауаттылығы жоғары елге ... ... ... жай ғана жаппай сауаттылық жеткіліксіз болып қалғаны қашан.
Біздің азаматтарымыз үнемі ең озық ... және ең ... ... ... ... ... дайын болуға тиіс. Сондай-ақ,
балаларымыздың, жалпы барлық жеткіншек ұрпақтың ... да зор ... бөлу ... ... ... ... болуы үшін бұл аса маңызды» [8] деп атап көрсетті.
Бүгінгі күнде қоғам мен мемлекет дамуының басты тетігі ... ... ... ... ... ... нығаюына, адами қасиеттердің
жоғарылауына, жеке адамның ... ... ... ... ... ... айқындалып келеді. Нақты айтар болсақ, елдің ... ... ... да ... келіп тіреледі. Заманымызың заңғар
жазушысы М.Әуезов ... ... ... ... адам мен ... ... ... Жолдауда «Білім және кәсіби машық заманауи
білім беру жүйесінің, кадр даярлау мен ... ... ... ... ... ... беру мәселесіне баса көңіл бөлінгендігін байқаймыз.
«Орта және ... ... ... оқу ... ... мен
басымдылықтарын оларға тәжірибелік машықтарға үйрету ... ... ... ие болу ... ... ... деген
ұсыныстары көрсетілген. Бұдан ... ... ... ... ... ... беру ... дамыту міндетінің тұрғанын мойындалып отыр.
Қазақстанның білім беру жүйесі санға ғана емес, сапаға ...... ... ... болашағының бүгінгіден де нұрлырақ болуына ықпал
етіп, алға апаратын күші ... ... ... ... ... ... дамуы - адамзат өркениетінің өлшемі. Білім саласы үнемі жетіліп,
жаңарып отыруды қажет етеді. Біз өмір ... ... ... ... – бұл
жаңа дәуір, жаңа көзқарасты, жаңашылдықты талап ететін кезең. Соның ішінде,
білім саласында ... ... жаңа ... мәні мен ... ... білім жүйесі аймақтың бәсекеқабілеттілік ... және оның ... әсер ... ... өмір ... аймақтың инвестициялық және мәдени тартымдылығы, ... ... ... ... ... бәсекеқабілеттілігімен ажырамас
байланыста болады.
Аймақтың бәсекеқабілеттілігі бұл қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... олар ... көрсетіледі:
‒ аймақтың жағдайын көрсететін ресурстарды тиімді пайдалану ... ... ... ... ... (Портер М., Чуб Б.А., Селезнев
А.З.);
‒ бәсекеқабілетті ... мен ... ... ... ... ... ... (Смирнов В.В.) және аймақта жеке
тауарөндіруші әрекет етуі, аймақтық өкімет органдарының кәсіпорындардың
бәсеке ... қол ... мен ... ... үшін шарт ... ... ... аймақ халқының өмір сүру дәрежесінің жоғары деңгейін қамтамасыз
ету қабілеттілігі (Ушвицкий Л.И., ... В.Н., ... В.П., ... ... З.А.) [11].
М.Портер өзінің «Халықаралық бәсеке» атты еңбегінде өзінің бәсекелік
артықшылықтарына ие ... ... ... 4 кезеңін
көрсетеді. Алғашқы үш кезең экономикалық өсуді қамтамасыз етеді, ал соңғысы
тоқырау мен құлдырауды ескертеді [11].
Аймақтың ... ... ... білім беру жүйесінің
дамуымен байланысты. ... ... ... беру – білім, ғылым, шаруашылық,
қаржылық және кәсіпкерліік қызметті біріктіретін көп функционалды жүйе. ... әрі ... әрі ... ... ... және осы
саланың дамуы мен сақталуына ... ... ... ... ... жоғары білікті білім беру инновациялық дамуды жеделдетеді
сонымен қатар экономикалық еңбек ... ... ... ... ... ... ... толық әл ауқатының өсуінен көрініс табады,
бұл әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ететін бірден бір ... ... ... - Аймақтың бәсекеқабілеттілігінің даму кезеңдері (М.Портер
бойынша [9, 163 б.])
|Кезең ... ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... табиғи ресурстар, тауарларды |
|негізі бойынша бәсеке |өндіру үшін қолайлы ресурстар, квалификациялы жұмыс|
| ... ... ... ... ... және ... басымдылықпен |
|бойынша бәсеке ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің және |
|бойынша бәсеке |инновацияның жаңа түрін жасау. ... ... ... ... байлық. ... | ... беру ... ... ... ... жұмыс
күшіне және квалификация дәрежесіне сұранысты қамтамасыз етуден бастап,
білім беру компоненттерін зерттеуді дамыту жолымен ... ... ... барлық сатысында бәсекелік артықшылықтарын қалыптастырады.
Елдердің бәсекеқабілеттіліктерін ... ... беру ... ... ... ... ... Бүкіләлемдік экономикалық
форумның (Женева, Швейцария) ғаламдық бәсекеқабілеттілік индексін есептеу
әдісі бойынша 114 индикатор көрсеткіші бойынша 12 индекс ... ал ... 3 ... біріктіріліп, осы үшеуінің негізінде жалпы индекс
анықталады.
1. кесте - Бәсекеқабілеттілік ... ... ... ... ... ... және |
| | ... факторлары |
|1 |2 |3 ... ... және ... ... |Компаниялардың дамуы|
|Инфрақұрылым ... мен ... ... ... |
| ... ... | ... ... ... тиімділігі | ... | | ... және ... ... ... | ... білім | | |
| ... ... | |
| ... ... | ... –дерек көзі негізінде автормен құрастырылған [10, 289 б.] |
Жоғарыда кестеде ... ... ... ... ... Бұл субиндекс 4 индекстен тұрады және осы ... ... ... ... ... ... Ал ... субиндекс
тиімділік факторлары, оның құрамында 6 индекс бар болса, соның ... және ... ... ... ... ... ... субиндекс
инновациялар және даму индексі. Оның құрамына 2 индекс бар.
Жаһандану жағдайында ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігінің
тиімді ... ... ... білімі мен тәжірибелік дағдысы бар
қазіргі заман талабына сай етіп жоғары ... ... ... ... ... ... емес. Білім беру адам бойында кәсіби
құзыреттілік мақсатында жүйелі түрде білім, ... ... ... негізгі әлеуметтік жүйелерінің бірі болып табылады.
Жоғары кәсіби білім беру мен аймақтың экономикалық дамуы төменде
суретте ... ... ... беру ... мен ... ... жүйе
арасындағы байланысты ашып көрсетейік. Бұл жерде ... ... ... бөліп көрсетуге болады: инновациялық, ... ... ... кіші ... ... және ... өмір сүру ... сурет - Аймақтағы жоғары кәсіби білім беру жүйесі мен әлеуметтік-
экономикалық жүйе арасындағы байланыс сызбасы [11]
1. Аймақтың инновациялы ... ... ... мен ... ... және де ... арасындағы аймақтың-халықаралық деңгейдегі
байланыс дамуымен байланысты. ... бәрі ... ... мен ... ... аймақтық инновациялық жүйенің құрылуына ықпал етеді. ... ... қана ... ендіру мен дамыту арқылы
айтарлықтай мөлшерде аймақтың бәсекеқабілеттілігін көтеруге әсер ... ... ... осы ... ... ... тұрған қандай да бір
мәселенің ... табу үшін ... ... ... ... ... табады.
2. Аймақтың еңбек құзыреттілігі. Осы сурет шеңберінде жоғары білім
берудің 2 бағыты көрсетілген:
• аймақ экономикасы үшін ... ... ... және ... ... беру ... ... асыру, қайта даярлау және
біліктілігін ... ... ... ... ... шығару, кәсіби-
оқытушылар құрамы мен жоғары оқу орындарының басқа да қызметкерлеріне және
қызмет көрсету ... ... ... ашу ... ... ... ... көтеру.
Жоғары оқу орындарында ғылым мен ... ... ... аз ... ... технологиялы аймаққа көшуге, дамыған және
артта қалған аймақтардың жұмыс орындары санын ... ... ... ... ... бағдарламасы ретінде көрініс табады.
3. Аймақтың қаржылық құзыреттілігі. Бұл жерде аймақтың бюджетіне
кіріс көзі ретінде білім беру жүйесінен түскен салықтық түсімдер мен ... ... ... берудің инфрақұрылымның дамуы (оқу үдерісі мен ғылыми
зерттеулерді қамтамасыз ететін техникалық, ақпараттық ресурстар) кіреді.
4. Шағын бизнестің дамуы ... ... ... ... ... саласының дамуы;
‒ Бизнес инкубатор арқылы инновация саласында өзіндік
артықшылығымен ерекшеленетін жеке бизнес құру.
5. Халықтың өмір сүру ... өсуі ... беру ... ... алу үрдісінде халықты әлеуметтендіру, ... ... ... ... бар ... өмір сүру ... әсер ... Ендеше,
аймақ халқының өмір сүру дәрежесі жоғары білімі бар тұлғалардың үлесіне
байланысты екенін көруге болады ... бес ... ... ... ... сол ... әрбір
көрсеткішпен байланыс барлық жүйеде көрсетіледі.
Жоғары білім беру жүйесінің аймақтың бәсекеқабілеттілігін көтерудегі
орнын төмендегідей бағалауға ... ... ... байланысты
индивидтердің көрсеткіштері анықталады.
2. кесте - ... ... ... ... ... ... білім беру жұмысының нәтижелік көрсеткіші [11]
|Бағаланатын блок |Көрсеткіш |Көрсеткіштің талдау ... үшін ... | ... |
|1 |2 |3 ... ... ... өнім арылы аймақтың |
|құзыреттілігі |инновациялық |инновациялылық деңгейін ... |
| ... ... | |
| ... | ... еңбек |Аймақ |Жалпы жұмыспен ... адам ... ... ... жоғары білімі бар тұлғалар |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... білімі бар |еңбек құзыреттілігінің сапасын |
| ... саны ... |
|3 ... ... |
|1 |2 |3 ... Халықтың өмір |Жоғары оқу орындары|Халықтың өмір сүру дәрежесін ... ... ... саны, |анықтау үшін бірден бір көрсеткіш |
|өсуі |1000 ... ... ... ... ... ... ... ... ... аймақтың шығынын |
|құзыреттілігі |білімге ... |
| ... | |
| ... ... | ... ... ҚР ... ... бар ... деңгейлерін
қарастырып өтейік. Егер ... ... ... және ... ақпарат көздеріне сүйенер ... бұл ... ... ... кесте - Аймақтар бөлінісінде алған білімінің деңгейі бойынша жұмыс
істейтін ... ... 2014 ж. ... ... ... бар ... ішінде: |
| ... саны | |
| | ... және ... ... ... ... |
| | ... |(арнаулы) |негізгі, |
| | ... | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... халық, барлығы ... |8 575 976 |2 947 111 |2 772 784 |2 856 081 ... |420 662 |96 835 |180 873 ... ... ... ... |177 435 |87 838 ... ... ... |258 856 |433 580 ... ... |101 119 |94 651 |84 544 ... ... |93 546 |162 801 |60 448 ... ... ... ... ... |
|Қарағанды |706 559 |229 427 ... ... ... ... ... |204 017 ... ... |334 719 |96 277 ... ... ... ... |88 930 |104 335 |67 649 ... |1 187 776 |342 110 ... ... ... |417 986 |102 774 |205 107 ... ... |326 086 |71 626 |113 706 ... |
|ШҚО ... ... ... |279 251 |
|Алматы қаласы |749 174 ... ... |34 777 ... ... ... ... ... |23 945 ... ... ОҚО мен ... облысында халықтың көп бөлігі
білімі бар ... ... және ... ... ... ... орта ... және жалпы орта білімі бар ... ... Ал ОҚО ... орта білімімен жүрген азаматтар ... ... және ... ... білімі бар халықтың көпшілігі Алматы
қаласында тұрады екен. Аймақтар білімі бар ... ... ... саны ... ... ... ... осылай көрсетілуде.
Ұдайы үздіксіз инновация ... ... ... аймақтық
экономиканы қарастырғанда Б.Асхайм, А.Изаксен бойынша 3 аспектіні ескеру
керек:
‒ аймақтық ... ... ... ... бір өнім түрін өндіруге аймақтық мамандану;
‒ аймақтық өнеркәсіптік және инновациялық ... ... ... ... экономиканың бәсекеге қабілеттілігін анықтау ... үш ... ... ... ... ... механизмінің қызмет ету тиімділігі (тауар
нарығындағы бәсекеге қабілеттілік немесе ... ... ... ... ... ... (аймақта инновациялық және
инфрақұрылымдық әлеуеттің болуы)
‒ тұрғын халықтың жоғары өмір сүру деңгейіне ... ... ... ... статистикалық көрсеткіштер
жүйесін қалыптастыруда келесі жайттар есепке алынуы қажет:
‒ көрсеткіштер бәсекеге ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аймақтық статистикасымен
әзірленуі керек;
‒ көрсеткішетр есебін аймақтық статистика ұзақ мерзімді жүзеге
асырылуы керек.
Бәсеке қабілеттіктің негізгі факторларын ... ... ... белгілер бойынша: негізгі (табиғи ресурстар, климат, жұмыс
күшінің болуы, капитал) және уақыт өте пайда болатын ... ... ... ... инфра құрылымы, ҒТР, білім беру мен денсаулық сақтау
саласының даму ... ... ... ... ... ... еңбек, жалпы
инфрақұрылым) және мамандандырылған факторлар (нақты мамандыққа икемденген
қызметкер, білімнің белгілі бір ... ... ... Шығу тегі ... табиғи және қолдан жасалған. Бәсекелік
артықшылықтың жоғары деңгейіне ие болу үшін ... ... ... болып отырады. Олардың жеке білім ... ... ... ... ... ... сурет - Аймақтық бәсекегеқабілеттіліктің құрылымдық моделі [13, 52б.]
Менеджментті Дамыту Институтының ... ... ... ең ... 20 ... ... күш салса бәсекеге қабілеттілігі
қалай өзгеретінін анықтауға көмектеседі. ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында бәсекеге
қабілеттіліктің «Алтын ережесін» қалыптастырды. Егер ел сол ережеге сүйенсе
бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... мүмкіндік алады. Осы
«Алтын ереже» құрылымында білім беру саласынын орнын көрсетіп өтейік.
Менеджментті дамыту ... ... ... ... «Алтын ережесі» төмендегідей құрылады:
‒ Тұрақты және болжамды заңнама;
‒ Экономикалық икемді жүйесі;
‒ Дәстүрлі технологиялық ... ... ... Жеке жинақты және ішкі инвестицияларды ынталандыру;
‒ Шетелдік инвестицияны тарта отырып, экспорттық мүмкіндіктерді
арттыру;
... мен ... ... ... ... ... Жалақы, еңбек өнімділігі мен салықтардың өзара шарттастырылуы;
‒ Елдегі минималды және максималды жалақы арасындағы
айырмашылықты азайту және орта тапты күшейту;
... ... ... орта ... және ... көтеруге ірі инвестициялар тарту.
Көріп отырғанымыздай, елдің бәсекге қабілеттілігін көтерудің негізгі
өзегі болып білім беру саласы ... ... ... ... ... ел ішіндегі инновациялық идеялар мен өнеркәсіптің дамуының тетігі
болып табылады.
Қазақстан үшін маңызды шара 2005 жылы ... ... ... ... анықтау тізімі кіруі мен 2007 жылы Менеджментті
Дамыту Институтымен ... қол ... оның ... ... ... есебіне енгізілуі болып табылады [14].
Осы аталған екі жүйе өзіндік әдістемесі ... ... ... қабілеттіліктің индексі макродеңгейдегі экономикалық факторларға
назар аударады. Бірақ та экономиканың нақты секторын ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер жүйесі
ұлттық бәсекегеқабілеттілік концепциясына фундаменталды ерекше әдіспен
қарауы және экономиканың нақты секторын өлшеуге ... ... ... ... да, ... ... Институтының
да мақсаты дамушы елдерге даму сатыларынан мақсатты түрде ... ... ... ... ... отыр [15, 186 ... банктің әдістемесі бойынша аймақтың бәсекеге қабілеттілігі 4
негізгі көрсеткіш бойынша бағаланады. Олар:
‒ Жан басына шаққандағы жалпы ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорлармен
қамсыздану);
‒ Жан басына шаққандағы табиғи ресурстардың табиғи ресурстардың
мөлшері;
‒ Адам ресурстарының мөлшері, яғни ... ... енді ... ... ... кешенді бағалаудың
ерекшелігіне тоқталып өтелік. Қазіргі таңда елімізде Қазақстан ... ... ... ... маркетингтік талдамалық зерттеулер
орталығы (МТЗО) айналысады, бұл зерттеу орталығы ҚР ... ... ... кіреді. МТЗО ҚР аймақтарының бәсекеге қабілеттілігін
даытудың негізгі көрсеткіштеріне төмендегілерді ... ... ... өмір ... индексі – жан басына шаққандағы
ЖАӨ, халықтың сатып алу қабілеттілігін ... ... ... минимумынан төмен табысты халық үлесу, халықтың ... ... ... ... ... құралады.
2. Өнімділік индексі – еңбек өнімділігі, аймақтардың инчестициялық
белсенділігін бағалау, аймақта ауыл шаруашылықтық және ... ... адам ... ... ... ... ... – бұл келесідей көрсеткіштерден тұрады:
ғылыми зерттеуге кететін жиынтық ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық технологиялар
шығынының үлесі, ғылыми қызметкерлер, докторанттардың 10мың ... ... ... ... ... ... ... даму индексі – келесідей көрсеткіштерден
тұрады: автокөлік жолдарының тығыздығы, теміржолдардың тығыздығы, ... ... ... болуы, т.б.
Байқағанымыздай бәсекеге қабілеттілікті бағалауда ... ... да, ... ... ... да, сонымен қатар
Отандық маркетингтік талдамалық зерттеулер орталығы ұйымдарының барлығының
әдіснамаларында бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... беру саласы көрсеткіштері алынып отыр. Бұл дегеніміз ... ... ... ... ... ... болсақ, «аймақтың бәсекеге қабілеттілігі –аймақтың
экономика субъектілерінің өнімді өндіру және әлеуметтік-экономикалық,
инфрақұрылымдық, ... және ... ... ... ... жоғары өмірлік сапасын қамтамасыз ететін артықшылықпен
шарттастырылатын ішкі және сыртқы нарықтарда ... ... ету ... ... беру ... ... бәсекеге қабілеттілігін көтеруге әсер
ететінін айтып өттік. Тізбектей айтар болсақ, бібіл бберу саласын аймақтың
бәсекеге ... ... ісер ... ал ... ... дәрежесінің өсуі еліміздің бәсекеге қабілеттілік индексінің
өсуіне алып ... ... ... ... ... ... адами әлеуетпен толығады. Адам мүмкіндіктерін жүзеге асырудың
маңызды ... ол ... оны ... ... және ... ... білікті мамандар барлық ... мен ... ... ... ... отыр. Адам ресурс жоғары білімнің
нәтижесінде ... ... жете ... нәтижесінде аймақ
экономикасы көтеріліп бәсекеқабілеттілік деңгейі артады.
1.3 Қазіргі экономикалық даму шеңберіндегі білім берудің ... ... ... ... ... ... ... үш негізгі
секторға жіктеледі: ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, ... ... ... ... экономикалық құрылымында орын алған объективті, ... ... ... ... ... ... ... өнімі
ретінде білімді өндіріп, шаруашылықты өндірістің ең мәнді де, ... ... ... Осы ... ... ... экономиканың
«бірінші» секторы ретінде бағалауға болады. Жоғарыдағы ... ... ... ... ... экономикасына»
өзгеоуінің қазіргі тенденциясын анықтайды, яғни қоғамның даму деңгейі, ... ... ... тек ... ... өндірісімен ғана
емес, сондай-ақ, қызмет көрсету, ... ... беру ... ... ... ... қазіргі сипаттамасының теориялық негіздерін классикалық
политэкономия қағидалары құрайды.
Алғаш рет У.Петти, ... ... ... ... сияқты
басқа да классиктердің еңбектерінде білімнің халық және тұтас ... ... ... ... ... ... ... келген адамның
өндіргіш қабілеттерінің капитал элементі ретінде ... ... ... ... ... ... ... тұжырым
жасауға мүмкіндік берді.
‒ олардың зерттеулерінде адамның сапасы – ... ... ... ... ... ... сапалары білім беру мен ... ... ... ... ... қажет ететіндігі;
‒ адамның қабілеттері капитал элементі екендігі;
‒ білім берудің экономикалық өсуге тікелей үлес ... ... ... адам ... ... оның ХХ ... 60-шы ... тұтас бір концепция ретінде
қалыптасуы экономика ғылымында білім берудің жан-жақты, терең зерттелуіне
серпіліс ... жаңа бір ... ... И.Фишер, Дж.Кларк, А.Маршалл,
В.Парето тағы басқа неоклассик-экономисттердің еңбектерінен бастау ... ... ... ... экономикадағы, өндіргіш күштер
құрылымындағы, ... ... ... ... ... ... бастама ролінің экономикалық
теорияда пара-пар дәйектелуіне, жаңа жағдайларында ... ... ... аталған саланың теңдесіз дамуына теориялық-методологиялық
негізді құрады.
Білім беру ... ... ... ... мәселелер
кеңестік экономика ғылымында да терең ... ... ... база ... Ғылыми әдебиетке жасалған шолу негізінде
осы зерттеулерді шартты түрде екі бағытқа ... ... ... негізінен білім берудің экономикалық тиімділігін оның ұлттық ... ... ... ... ... анықтау арқылы есептеуге
бағытталса, екінші бағыттағы еңбектерде осы саланың ... ... ... салаға айналуы, материалды емес ... ... ... ... мөлшері, құрылымы және динамикасы,
білім деңгейінің біліктілікке әсер ету ... ... ... ... ... аспектіде негізделді.
Р.Солоудың, Э.Денисонның үлгілерінен бастау алатын экономикалық
өсудің қазіргі заманғы ... ... ... ... с.с.) ... беру ... өсудің аса маңызды факторы ретінде
танылып, жинақ, инвестиция, халықтың өсуі сияқты елеулі ... ... ... ... беру ... ... технологиялық өркендеуді
қамтамасыз етеді, өйткені жұмсалған шығындар адам капиталын қалыптастыру,
жетілдіру және жинақтау ... ... жаңа ... өндіру
қабілетін, оның ғылым сіңіргіш өндірістердегі салыстырмалы ... Бұл ... біз, ... ... даму ... ... және ... экономика ғылымында адам капиталына әр түрлі
түсіндірмелер беріледі.
Адам капиталының теориясының негізін қалаушылардың бірі Т.Шульцтің
айтуынша, ... ... ... әсер ... ... өзі ... үшін өте
маңызды, демек ол капитал формасы», ал білім капиталдың бір формасы ... оны адам ... деп ... ... бұл форма адамның ажырамас
бөлігіне айналады, оның ... ... ... ... ол ... табыстар
немесе болашақ қанағаттардың немесе қоса алғанда екеуінің де көзі.
Келесі американдық экономист, адам ... ... ... бұл ... кең ... қарастырады. Оның пікірінше, «адам
капиталы адамға инвестиция жұмса, оның ішінде ... ... ... ... қаржы, миграция және баға мен табыс туралы
ақпарат іздестіру арқылы қалыптасады» [16, 109 ... ... адам ... ... оқу, ... беру ... іс
тәжірибе арқылы келген ақыл ой қабілеттері түріндегі капитал» [16,98 б.]
ретінде түсінеді.
Экономикалық ... адам ... ... ... да ... адам ... еңбекке перменентте (тұрақты, үздіксіз) табысты
қамтамасыз ететін қор ретінде түсінеді [17,66].
Ресейлік ... ... адам ... алғашқы
анықтамаларынынң бірі ... ... ... Ол ... ... ... ... қоғамдық прогресс және
интеллектуалды ... жаңа күші ... ... ... ... ... есептейді.
Отандық экономистерден академик Я.Ә.Әубәкіровтың, ... ... ... ... ... адам капиталын әр түрлі ғылымдардың барлық
жетістіктерін, ... ... ... ... және ... прогрестерге қолданылуын біріктіретін кең масштабты
ұғым ретінде түсінеді. Оның пікірінше, адам капиталы білім беружәне ғылым
салаларына, ... ... ... ... ... өндіруге мақсатты
бағытталған инвестициялар нәтижесінде ... және ... ... адам ... ... ... өнімділігінің дамуын қамтамасыз
ететін шешуші күш ретінде қарастырады [19, 97 б.].
Келесі авторлар адам капиталын «индивидтердің өзінің ... ... және ... да ... ... ... ... уақытты
инвестициялау арқылы қалыптасатын іскерлік пен дағдылар» [21, 111 ... ... ... ... ... іскерлік және жинақталған
тәжірибе адам капиталын құрайды» және «жалдамалы жұмысшы ... ... ... ... ... ... [20,55 б.].
Десек те, біз, осы анықтамалардан ортақ ұқсастықты байқадық. Ол
ұқсастық адам ... жүре ... ... ... ... осы негізде, біз, адам капиталы категориясының экономикалық мазмұнын
ашуға талпыныс жасадық.
Кез келген ... ... - ... ... ... бір ... ... көрінісі, жеткізілуі. Демек,
адам капиталы категория ретінде, біздің ойымызша, іскерлікті, дағдыны т.б.
қабілеттерді қалыптастыру, ... ... ... ... ... қатынастарды көрсетеді. Осы тұрғыда, біз адам
капиталын экономикалық іс-әрекеттің нысаны және ... ... ... ... тиіс қажеттіліктермен салыстырғанда, шектелген
көлемде алынатын экономикалық игілік ретінде сипаттаймыз. Ал туа ... ... ... ... ... ешқандай күш-қайратсыз,
яғни шығынсыз түрде берген сыйы. Демек, экономикалық тұрғыда, адам ... ... бұл ... ... ... деп ... адам ... инвестиция нәтижесінде қалыптасатын және
қолданатын, ... ... кез ... ... ... пайдаланылып,
болашақ өспелі табысты қамтамасыз ететін, экономикалық өсудің, қоғамдық әл
ауқаттылықтың, экономикалық ... ... ... ... ... бір ... ... іскерлік, денсаулық және мотивациялар қоры
ретінде түсінеміз. Адам ... ... ... ... ... ... ... капитал иелерінің адам бойындағы сапалық
параметрлеріне үдемелі тәуелділік қатынасын көрсетеді.
Демек, ... ... ... ... ... ... ... жүрген бірқатар категориялар (жұмысшы
күші, жеке фактор, адамдық ресурс, адам факторы т.с.с) жеткіліксіз. Себебі
олардың ... адам ... ... ... осы
қабілеттердің үнемі жинақталушы (қорланушы) және жаңарушы, иесіне табыс
әкелуші ... бір ағым ... ... ... ... ... қоғамға адекватты адамның жасампаздық қабілеттерін
бейнелеуде адам капиталы ... ... ... Осы ойымызды нақты
әлеуметтік-экономикалық даму талаптарымен байланыстыра нақтылаймыз.
Біріншіден, ТМД мемлекеттеріндегі өтпелі ... ... ... ... ... ... процесімен сәйкес
келді, демек, әлемдегі орын алып отырған процестерді тек ... ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ, қазіргі
өркениеттің жаңа объективті даму бағдары ... ... онда ... ... өркениетті елдер көшінен ... ... ... ... ... ... ақпарат қоғамының алгоритмдеріне ұмтылу
қажеттілігі ... ... ... ... тән жаңа экономикалық парадигма
шаруашылықты ілгері дамытатын тиімді ... және ... ... ... ... ... қабілеттілік тікелій адам бойында, оның
дамуы мен жетілуін қамтамасыз ететін ... және ... ... ... қаланған.
Үшіншіден, рыноктық реформа жылдарында реформаның нәтижелілігіне
өндіріс ... ... ... ... ... ... ... инерттілігі, рыноктық пайымдауы жоғары
мамандардың аздығы сияқты ... ... ... ... ... Мұны біз өндіргіш күштердің дамуы деңгейіне өндірістік
қатынастардың даму ... ... ... ... ... Осы сәйкестікті жоюдың маңызды бағыттырының бірі – рынок
талаптарына сай индивидтердің жаңа типін қалыптастыратын жағдайларды ... жаңа екі ... - ... және ... ... талап
етті.
Осы тұрғыда білім беру саласын әлеуметтік-экономикалық қатынастар
жүйесінің адам ... ... ... ... ... бөлігі ретінде
анықтап, саланың қоғамдық әлеуметтік-экономикалық қатынастар жүйесіндегі
орнын белгілі бір тізбектілікте нақтылауға болады.
Адам ... ... ... ... ... ... ... артуына, экономикалық-әлеуметтік өркендеуге жағдай жасайды.
Бұлар өз кезегінде «кері байланыс» әсерінде адам капиталын ... ... ... оның ... ... мен ... қамтамасыз ететін
экономикалық-әлеуметтік іс-әрекет түрлерінің ұлғаймалы ... ... ... ... беру ... ... ... орны сызба
түрінде көрсетілген. Көріп отырғанымыздай қоңамда адам капиталы ... және ... ... ... ... адам капиталы
экономикалық күшке ие. ... ... ... өсу, ... әл
ауқаттылық және экономикалық өркендеу етек жаяды.
Жоғарыда білім берудің экономикалық тұрғыдағы ... ... ... оның ... ... ... тоқталу қажет. Жалпы
алғанда, білім беру ...... ... ... ... іс-әрекеттің мазмұнды түрі. Сондықтан, біз аталған саланы және
оның қоғамдық қызметтер жиынтығын ... ... ... ... ... ... әдебиетте кең тараған анықтамаға сүйенсек, ... ... ... іскерлікті, дағдыны игеру үрдісі және нәтижесі, адамды
өиірге және еңбекке дайындаудың ... ... . Осы ... «үрдіс»
және «нәтиженің» біріктірілуі білім берудің статикалық және динамикалық
аспектілерін ажыратуға мүмкіндік береді.
Статикалық ... ... беру – ... бір ... қол ... білім деңгейі ретінде өркениеттілік, мәдениеттілік, адамгершілік
ұғымдарымен пара-пар. Білім деңгейі бүгінде адам потенциалы даму ... ... адам ... ... құралы болып табылады.
Білім беру қызметінің ұдайы ... ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы – білім беру ... ... ... ... және ... ... тұлғаларының мінез-құлқын жалпы түрде қажеттілік→
мүдде→ мотив→ стимул→ ... ... ... ... ... - ... беру ... қоғамдық жүйедегі функционалды ауқымы
[3,11 б. ]
Білім беру қызметі рыногының тұлғалық құрылымы осы ... ... ... тиімділік шартын құрайды. Экономикалық мінез-құқық әр
тұлғаның (индивид (үй шаруашылығы), фирма, мемлекет, оқу ... ... ... бөлу, айырбастау және тұтыну қатынастары жүйесіндегі
қызмет етуінің көрінісі.
Индивидтерді аталған қызметті ... ... ... күш ... ... ... ... және жоғары табыс.
Еңбек рыногындағы индивидтің жағдайы мен мүмкіндіктерінің білім
деңгейіне тәуелділігін нақты ... ... ... ... ... ... ең ... жұмыссыздық деңгейі мектепті аяқтағандар
арасында орын алды (9,6%), осы көрсеткіш мектепті аяқтағандар ... ... жуық ... – 5,4% . ... ... бітірушілерінің 3,7% жұмыссыздар
қатарында болды. Ал еңбек рыногында позициялары өтe берік тұлғалар - жоғары
білімді және ... ... бар ... Олардың арасында жұмыссыздар
үлесі 1,7-ға жуық ... [21, 110 ... ... ... ... болса, жалақының соғырлым жоғары
болатыны мәлім. ... ... ... ... ... осы ... бұзылуына әкелді. Десек те, білім деңгейлері
және үй шаруашылықтары табыстары туралы ресми деректер, жалақы мен ... ... ... ... соңғы нормативті ... ... ... ... біліктілік, кәсіби мобилділік, қайта
дайындық сияқты ... ... ... ... ... экономикаға біртіндеп енуін байқатады. Төмендегі
суретте ... ... оқу ... ... деңгейі көрсетілген.
Байқағанымыздай ЖОО орнындарының мемлекеттік және мемлекеттік емес түрлері
бойынша бөлініп отыр.
5 сурет - ... 2014 жылы ЖОО ... ... ... мың адам [22, 8 б.]
Аталған рыноктағы индивидуалды тұтынушының мінез-құлқы кез келген
басқа ... ... ... рыноктық механизм MU=MC арқылы
реттеліп, тепе-теңдік, қуатты және ... ... ... ... ... ... ... білім беру қызметі ...... ... ... сипатты белгілердің
бірі. Фирма мүддесі ... ... және ... ... персоналдың білім деңгейін ... ... ... ... : ... білім деңгейін көтеру еңбектің шекті өнімін
арттырады; егер фирма өскен шекті ... ... ... оның ... ... ... ұйымдастырудан пайда алуға болады;
екіншіден, білім деңгейінің, біліктіліктің, ... ... ... ... ... ... ... осы капиталға келетін
табыстың өсуіне жағдай жасайды;
‒ оның престижінің көтерілуі ... ... ... ... ... ... ... берілуі.
Ал мемлекет аталған рыноктағы орны және функционалды мінез-құлқы
оның міндеттері мен қажеттілігінің диалектикалық бірлігінде түсіндіріледі.
Өйткені мемлекет қоғам дамуы мен оның ... ... ең ... ... ... Бұл – бір жағы. Екіншіден, мемлекет –
игіліктердің ең ... ... беру ... ... келесі жиынтық тұтынушы – ... беру ... ... ... және ... ... ... беру сферасына макродеңгейде араласуы білім ... және ... ... мемлекеттік саясат арқылы жүзеге асады.
Яғни, мемлекет білім беру сферасының орта және ұзақ ... ... және ... ... мен ... жасаушы
процестер жиынтығын жүзеге асырады. ... ... ... ... ... әрі ... әрі өндіруші қызметін атқарады.
Өндіруші ретінде мемлекет бір жағынан, ... ... ... есебінен
қаржыландырса (тікелей өндіру), ... ... ... тұлғалардан
инвестициялық мінез-құлқына әр түрлі ынталандыру шаралары арқылы әсер етеді
(жанама өндіру). ... ... ол, бір ... ... беру ... ... (мемлекеттік тапсырыс арқылы), екінші жағынан, үй
шаруашылықтарының осы қызметті тұтынудағы мінез-құлқына ... әсер ... ... ақы,несиелеу арқылы) [3,26 б.].
Тұлғалар мінез-құлқын мотив, мақсат, мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс сатысындағы
функционалды ерекшеліктерін анықтайды. Осы ретте индивид (үй ... ... ... белгісі- тұтынушылық функция, фирма үшін кәсіпкерлік
іс-әрекет , ал ... үшін - бөлу ... ... орынды. Алғашқы екі
тұлғаның оптималдану бағыттары «пайдалылық - ... ... ... ... ... ... шекті ауысу
нормасы оның шекті трансформациялану нормасына тең», ... ... ... ... ... әрі ... тұрғысында да мемлекеттің белсенді қатысуы маңыздырық.
Мемлекет қоғамдық саяси-институт ретінде ... ... ... ... ұмтылады. Сондықтан оның мінез-құлқы экономиканың неғұрлым
маңызды салаларын, соның ішінде білім беру ... ... ... ... беру қызметін өндірушінің (оқу орындары) ... ... ... ... ... 1) ... ... ; 2) білім беру
қызметінің өзін-өзі ... ... ... ... ... рыноктық қағидаларға
негізделеді. ... ... ... ...... ... беру қызметін және өнімдерін жасау, олардың ... ... ... кең тұрғыда түсіну, тұтынушы шығындарын азайтуға
ұмтылу, қажеттіліктер және ... ... ... ... ... ... ... мерзімдік перспективаға бағдар, рынокты
және оның ... ... ... ... кешенді тұрғыда шешу).
Үшіншіден, рыноктық ... ... ... ... әр түрлі варианттaрын көп факторлы негізде қолдану, орталықтан
және орталықсызданған басқару ... ... ... өзгеріске
бейімделу қабілеті) [23, 174 б.].
Оқу орындары, соның ішінде мемлекеттік және ... оқу ... ... қолға» бағына отырып, тиімді және неғұрлым жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... ... және жаңартуға экономикалық тұрғыда мәжбүр. Тек осындай
жағдайларды ғана олардың білім беру қызметтері ... ... ... ... өз ... алға тарта отыра, аталған қызметті ... ... ... ... тартылады. Бұл механизм экономикалық
айналым үлгісінде қарастырылады.
Бұл қатынас тұлғалардың өзара ұғымдарына негізделеді. Әр тұлға білім
беру ... ... ... ... ұтым ... ... ... рухани ұтымдар мен артықшылықтарды, әлеуметтік және
экономикалық, жеке және ... ... ... Интегралды әсер
тек адамға салынған қаржыларға ғана тән.
жалақы
пайданың,
бәсеке
қабілеттілік-
тің ... ... - ... беру қызметінің ұдайы өндірістік
циклындағы экономикалық өзара байланыс үлгісі [3,29 б.]
Қысқаша айтқанда, ... ... ... ... және ... тұрғыда артуы білім беру ... ... ... ... Нақ осы ... ... факторлар ерекше
функционалды мәнге ие.
2 ҚР-ДА БЕРУ ... ... ... ... ДАМУ ... ... білім беру саласындағы рыноктық өзгерістер үдерісі
Рыноктық реформалар тұлғалары тапсырыс беруші- сатушы немесе тұтынушы-
өндіруші типіндегі экономикалық қатынастармен ... ... ... – білім беру қызметі рыногының қалыптасуына, қызмет етуіне ... ... ... ... беру ... ... қатынастардың
дербес тұлғасына айналуына, оның әлеуметтік институт ... ... ... органикалық түрде қосылуына әкелді деуге болады. Бұл
реформалардың орын алуы «сәйкестік» ... және ... ... меншік
қатынастарының өзгеруімен байланысты. Осы ретте ҚР-дағы жұмыс күшінің
беймемлекеттендірілуі көп ... ... беру ... ... ... негізді құрайды.
Білім беру саласын реформалау үрдісі қоғамдық уклад пен білім беру
педагогикасының ... ... ... ... Сол ... осы ... ... әдебиет көздерінде «вулканды типтегі» ... ... ... ... білім беру саласын реформалау ... ... екі ... бағыт бойынша іске асады.
7 сурет - Білім беру саласын реформалау үрдісінің бағыттары [3, 18б.]
Алайда, біз білім беру ... ... ... дей ... ... беру ... ... яғни, оның мақсаттарының бірі –
ұрпақтар ... ... мен ... ... беру ... ... бірі – оның ... қатынастар сипатын дәл, толық көрсету қасиеті аталған сфераның
салыстырмалы икемділігіне, жаңартылуға, ... ... ... беру ... ... білім берудің әлемдік
тенденцияларымен үндес. Бұл ... ... ... жеке, арнайы
аспектілерінің тарылуы және жалпы аспектілерінің ... ... ... жалпы және арнайы білім деңгейлерінің үйлесімді
бірлігіне ұмтылудан көрініс ... ... беру ... интеллектуалды
дайындықты, осы арқылы индивидтің болашақта өзгермелі талаптарға ... ... ... ... мен ... тез әрі оңай ... ... етеді.
Білім беру мазмұнындағы, сондай-ақ, осы ... ... ... ... ... ... және ... кең қолданылуы білім беру технологиясының өзгеруіне жағдай
жасаған шарттар. Біздің ойымызша, бұл ... ең ... ... ... ... ... роль ... Аталған
қатынастар рыноктық экономикаға тән ... ... ... ... ... ... Мұның өзі дәстүрлі білім беруде орын
алған ... ... ... ... ығыстырылуына, орталық фигура ретінде таңдау құқына ие оқушы
ролінің артуына жағдай жасады. Біздің ойымызшы, бір ғана осы ... ... беру ... ... ... ... ... болды. Осы
тұрғыда, біз аталған саланы инновациялық климаттың қалыптасуы жіне ұлттық
экономиканың бәсекеге ... ... ... ... ... түсінеміз.
Білім беру сферасының ұйымдастыру-экономикалық және басқару
құрылымдарындағы ... ... ... ... ... ... шараларды іске асыру негізінде жүрді. Олар:
‒ білім беру экономикасының ... ... ... ... ... ... ... реттегіштердің енуі;
‒ оңтайластыру және жекешелендіру барысында мемлекеттік, ведомстволық
оқу орындарының басым бөлігінің ... ... ... ... сату ... меншік сипатының өзгеруі;
‒ білім беру сферасының ... ... ... ... ... етуіне жағдай жасалуы, рыноктық типтегі мінез-
құлықтың орын алуы;
‒ білім беру қызметі ... және оның ... ... ... және ... жаңа ... ... аралас типтегі қаржыландыру үлгісіне көшу, оқу орындарының шаруашылық
еркіндігінің кеңеюі және қосымша ақылы қызмет ... ... ... ... ... ... ішінде, білім беру сферасы үшін
салық режимінің либералдануымен, білім беру сферасында жеке сектордың
дамуымен ... ... ... орын ... несиелік қатынастардың дамуы; ҚР-ның іс-тәжірибесінде ... ... жаңа ... ... ... ... беру арқылы оқу формасы енгізілуде. Сондай-ақ, оқу
процесімен сабақтас қажеттіліктерді қаржыландыру мақсатында студенттік
несие ... ... беру ... ... етуде адресті жүйеге көшу, мұның
дәлелі ретінде орта білім деңгейінде қызмет ... ... ... айта ... ... уақытта қор 6954 орта мектептерде ... ... ... құрылып, 178,4 мың аса мұқтаж оқушыларға
материалды көмек көрсетті.
‒ білім беру саласының ішіндегі құрылымдық ... ... ... оқу ... ... ... ... орын алуы, технологиялық парктерінің дамуы, орта ... ... ... ... орын алуы [24,69 ... беру ... ... екі кезеңде жүрді. І кезең– білім
беру сферасының рыноктық қатынастарға бейімделу және ену ... ... ІІ ...... беру ... ... ... процестерінің
басталуы немесе білімнің жоғары стандартын ... ... ... ... кең қолдануға бағытталуы (1999 жылдан бері).
Әрине білім беру саласы экономикасындағы реформалар теріс салдарсыз,
жұмыр күйде жүрді деу өте ... ... ... мен ... ... және жалпы макроэкономикалық ... ... ... ... беру ... бірқатар қайшылықтардың орын алуына
әкелді: білім берудің ... ... және ... ... ... ... үздіксіз білім беру
концепциясы және білім деңгейлерінің сабақтастығы қағидасы арасында; білім
беру ... ... және ... қажеттілік арасында; белгілі
бір ... ... ... ... және ... таңдаудағы артықшылық деңгейлері арасында; білім беру жүйесінің
демократиялануы және білім алудағы теңсіздік арасында.
Бәрімізге ... ... ... алу ... ... Бұл саладағы
қызметтер білім алушы индивидтердің өзіндік ... тек ... оның ... баспайды. Білімнің негізгі қызметі болып, тұлға ... ... ... алу ... ... жаңа ... ... істей білуді үйрету. Бірақта қазір білімде нақты ... ... алу ... жаңа ... ... ... беру ... тек бір бір
нәрсенің біреуден екіншіге берілуі ғана емес, осы мәдениеттің бір ... ... ... ... ... деп елестетуге болмайды. Сондықтан,
өзіндік дамыту мектеп, ЖОО өмір сүре алатын қажетті тірек болып ... ... ... ... ... ... ... білім беру
қызмет білім беру қызмет түрінде ... ... ... ... ... ... ... тағы басқалары), бірақ бұл білім қызметі
білім беру жүйесіндегі күрделі ... ... ... категория. Бұл жерде «өндіріс», «тұтыну», «шығындар», «сапа»
сияқты экономикалық категория қолданылады. Қазір барынша таралған түсінік-
«жеткізуші» ... ... ... және тұтынушы, «сұраныс және
ұсыныс», яғни рыноктық категориялар.
Білім беру ... ... ... ... салыстырғанда
рыноктық қатынастардың тар, шектелген сипатта. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... білім берудің адам құқығы
ретінде жүзеге асырылуы осы саланың ... ... ... бағыттала алмайтынын көрсетеді.
Екіншіден, осы саланың құндылыққа бағытталған жүйе ... ... ... ... ... түрде тежейді. Микро-
және ... ... ... ... экономикалық қатынастар
тұлғалары өзінің экономикалық мінез-құлқында мақсатты ... ... ... тұжырымға негізделеді. Нақты өмірде әлеуметтік
жүйелерде мақсат емес, керісінше, құндылықтар жүйесі жетекшілік етеді; яғни
мақсатты ... ... гөрі ... рационалдылық»
сипатындағы құндылықтарға бағытталған мінез-құлық басым. Вебер-Парсонстың
әлеуметтану ... ... ... нақты тұлғалар іс-әрекетіне
рационалды есепті эмоционалды серпілістер және дәстүр, ... ... ... ... ... ... және ұстанымдардың тән
екендігін көрсетсе, макроэкономика дәстүрінде осы термин қатал экстремумды
шешім таңдаудан бас тартуды, оптималдандыру ... ... ... ... ауытқулардан , т.б. ... ... ... ... осы ... ... ... (еңбектің, еңбек құралдары
және еңбек затының сипаты, технология , ... ... ... ... даму дәрежесі, іс-әрекеттің критерийлері және
стимулдары сипаты, өнімді өндіру және өткізу ... және ... ... ... (қорлану және орын толтыру процестеріндегі, табиғи және
экономикалық (моральды) тозуөндіріс нәтижесінің ... ... ... оның ... ... ... ... көрсетеді.
80-ші жылдардың ортасында бастаған реформалардың мақсаты бұл ұттық
білім беру жүйелерін өндірістің жаңа жұмыс істеу ... ... мен ... ... ықпалындағы экономикадағы және
қоғамдағы өзгерістерге бейімдеу [25, 25 б.].
Білім беру саласының қарастырылған ... ... ... ... беру
қызметі рыногының «жетілмеген» ... ... ... ақпарат
ассиметриясына байланысты осы рынокқа ақпарат «шарасыздығы» тән. Бұл ... ... ... беруші институт бола алады. Екіншіден,
тұтынушылар мен өндірушілердің еркіндік құқықтары шартты. Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... критерийі
бұл рынокқа тән емес. Керісінше, оған ... ... ... ... ... жоғарылауы тән, бәсеке басым түрдежоғары. Бірақ кез
келген рыноктың, соның ішінде ... беру ... ... да ... ... – өзін-өзі реттеу қабілеті. Ақылға қонымды мемлекеттік реттеу
рыноктың нақты «шарасыздықтарына» адекватты минималды қатысуымен шектелуге
тиісті.
Отандық білім беру қызметі ... ... ... тән:
‒ объективті нақтылық ретінде жеке сектор үлесінің артуы; жеке
сектордың даму ... және ... оның ... цикл
теориясына сәйкес өсу сатысында екендігін көрсетеді және қазірдің
өзінде жеке сектордың осы рынокта алатын орны ... ... ... құрылыс мамандықтарына сұраныстың
төмендеуі; бұл жағдайды біз аталған салалардағы экономикалық іс-
әрекеттің жеткіліксіз ... және ... ... ... ... ... реттеу саясаты
қызығушылықты тудырады;
‒ қысқа мерзімді, ... ... ... ... практикалық
дайындық деңгейіндегі білім беру қызметіне сұраныстың артуы;
... ... ... ... ... кейінгі білімге
сұраныстың артуы;
‒ ұсыныс құрылымын сұраныс құрылымына бейімделуі;
‒ тұтынушы приматтылығы әділетсіз ... ... яғни ... ... қағидасына жүгіну оқу орындарының әлеуметтік
жауапкершілігінің жоғалуына жағдай жасайды;
‒ сұраныс пен ... ... ... ... ... әлемдік білім беру кеңістігіне енуге ұмтылу, жақын және алыс
шетел ... ... ... процестердің тереңдеуі;
‒ орта арнайы және жоғары кәсіптік ... ... орын ... ... беру нарығын бес білім беру сатысынан тұратын оқу
орындарының ... ... ... ... Мектепке дейінгі білім беру (балабақша, даярлық орталықтары,
мектепішілік дайындық топтары);
2. Жалпы орта білім беру (мектеп, гимназия, лицей);
3. Арнайы орта ... беру ... ... техникалық мектеп);
4. Жоғары білім беру (университет, институт, академия);
5. Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру.
Қазақстан Республикасында білім ... ... 2011 - 2020 ... ... ... ... ... негізгі
ұйымдастырушылық бөлігі болып табылады. Бұл ... ... ... ... тең қол ... ... ... бағдарланған қаржыландыру
жүйесін жетілдіру;педагог мамандығының беделін көтеру; білім беруді
басқарудың ... ... ... ... ... ... ... үздік білім беру ресурстары ... тең қол ... ... ... ... ... мен ... ұйымдарының сапалы көрсетілетін қызметтеріне қажеттілігін
қанағаттандыру;жалпы білім беретін мектептерде Қазақстан Республикасының
зияткерлік, дене бітімі және ... ... ... ... тез   
өзгеретін әлемде оның табысты болуын қамтамасыз ететін ... ... ... экономикалық әл-ауқаты үшін бәсекеге
қабілетті адами капиталды дамыту. 12 жылдық оқыту моделіне көшу; ... ... ... даму ... ... және ... ... жүйесін жаңғырту, әлемдік білім беру
кеңістігіне бірігу;еңбек ... ... ... ... мен жеке ... ... ... және
білім беру саласындағы үздік әлемдік тәжірибелерге сай келетін ... ... ... ... қол ... бойы білім алу жүйесінің жұмыс
істеуін қамтамасыз ету; ... ... ... ... ... ... ... сезімді,жоғары адамгершілік және
көшбасшылық қасиеттерді қалыптастыру болып табылады [26] ... ... ... ... іске асады деп болжанған. ... іске ... екі ... ... Олар:
‒ Бірінші этап – 2011-2015 жылдар;
‒ Екінші этап - ... ... ... ... ... асыру үшін республика бюджетінен
509,7 млрд. тенге бөлінді. Соның ішінде 2011 жылы - 72,3 ... ... ... - 98,3 ... ... 2013 жылы - 52,8 ... ... 2014 жылы - ... ... 2015 жылы - 140,4 ... ... жұмсалған.
8 сурет - 2011-2015 ж.ж. кезеңінде бағдарламаның бірінші этабын
қаржыландыру деңгейі
Ескерту – дерек көзі негізінде автормен құрастырылған [26]
Бағдарламада 23 индикатор мен 53 ... ... және де ... ... ... қол ... ... мен әлі де
орындалмаған мақсаттар да бар. 53 көрсеткіштердің ішінде 39 ... ... ... 14 ... іске ... бағдарламаның
екінші этабына қалып отыр. 23 индикатордың 16 индикаторы іске асқан, ал ... іске ... ... ... ... отыр.
Жүзеге асқан көрсеткіштер мен индикаторлардың ішіндегі маңыздыларына
тоқталып өтелік [12]. Олар:
‒ Еліміздегі педагогтардың 30 % ... ... ... Барлық 294 897 педагогтардың ішінде 23 080 педагог мамандар Кембридж
университетінің факультеті жүйесінен біліктілігін арттырудың жаңа жүйесінен
өтті.
‒ Бірінші және ... ... ... ... педагог қызметкерлер
үлесін көтеру бойынша барлық 294 897 педагогтардың ішінде 141 600 ... ... 48%-ы ... ... ... ... және ... қалаларында жалпы орта мектептерге 10 911 жас
мамандар жұмысқа қабылданды.
‒ Біліктілікі жоғарылатуда жаңа ... ... ... ... саны үлкейді. «ӨРЛЕУ» біліктілікті арттыру ұлттық ... ... ... ... ... 755 ... ... ішінде соның ішінде 39,6 % -ы ғылыми дәрежесі бар ... ... ... 107 (14,2%), ... ғылым докторы 48
(6,3%), ғылым кандидаты 144 (19%).
‒ 8239 педагог ... ... жаңа ... бойынша «Өрлеу»
БАҰО АҚ –да 300 жетекші мен 6790 оқытушылар мен мастерлер, ... АҚ –да және ... емес ... ... ... арқылы 117 адам, 32 адам шетелде біліктілігін арттыру ... 6379 ... оқу ... ... біліктілігін арттырудан
өтті.
‒ 2012 жылмен салыстырғанда жеке меншік балабақша саны 230 бірлікке
өскен және балабақша саны 898 ... ... ... ... ... ... 26 %-ы жеке меншік балабақша үлесіне тиесілі.
‒ 6088 (84,6%) жалпы білім беретін мектептерде 1986456 (80,4 ... ... ... беру ... ... төмен отбасынан шыққан
254 855 оқушыға тегін ыстық тамақ беру ұйымдастырылды. Атырау, ... ... ... Қостанай, Қызылорда, Маңғыстау, ... ... ... ... ... мен ... ... төмен отбасынан шыққан оқушыларды ... 100% ... ... ... ... ... ... (99,5%), Алматы (99,2%), Ақмола
(99,3%), Батыс Қазақстан (99,4 %) ... ... ... ... ... ... ... отыр.
‒ Республикалық 84 жоғары оқу орындары ... ... ... ... ... ... жалпы саны 17 443 студентке жетті [12].
Айтар болсақ бұл бағдарламаның негізгі мақсаты білім ... ... ... және ... ... өсуі үшін ... ... жетімділігі арқылы адам капиталын дамыту.
Білім беру тұрғысынан даму ... ... ... ... ... беру саласының дамығандығын есепке алатын көрсеткіштердің
бірі Адамзаттық капиталды дамыту индексі.
Дүниежүзілік экономикалық форумда Адамзаттық ... ... ... ... ... орай, 2015 жылы Қазақстан 37-ші ... ... бұл 2013 ... ... салыстырғанда (45 орыннан) 8 бағдарға
көтерілгендігін көрсетеді. Адамзаттық капиталының даму ... ... ... адам капиталды дамуының капитал тиімділігін ... беру ... ... және ... қамту арқылы өлшейді. Қазақстан білім беру
тұрғысынан жақсы нәтиже көрсетті: жастардың ... ... (33 ... біліммен қамту (15), халықтың мектеп біліміне үлесі ... ... ... (6). ... ... Қазақстанда 2 жыл ішінде
бастауыш мектеп сапасының ... ... (+ 3 ... ... ... сапасы (+9 позицияда). Қазақстан Республикасы Еуропа экономикалық
ынтымақтастық және даму ... ... ... Португалия (38 орын), Греция
(40), Испания (41), Чили (45), ... (58), ... (68), және де ... ... ... озды [12].
Ескерту – дерек көзі негізінде автормен құрастырылған [12]
Сурет 9 - Еуропа экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы елдері ... 2015 ... АКДИ ... салыстыру
Ендігі кезекте Қазақстан Республикасының көрсеткішін БРИКС елдерімен
салыстырып көрейік. БРИКС (BRICS) тез ... бес ел ... ... ... ... ... (Russia), Индия (India), Қытай (China) және ... Africa). ... (BRICS) ... ... (26), ... (64), ... ОАР (92), Индия (100) жоғары көрсеткішерге ие болды. ... ... ... ... Қазақстан екінші рет қатысуда. Бұл
мемлекеттер тез дамып келе ... ... және осы ... экономика маңызды ресурстар қоры көп орналасқан.
Ол ресурстарды төмендегідей жіктеуге болады:
• Ауыл шаруашылық өнімдерге бай мемлекеттер;
• Минералды ресурстардың ең көп ... ... ... ресурстарға ие;
• Табиғи ресурстарға бай.
Осы мемлекеттердің АКДИ көрсеткіштерімен салыстырар ... ... қол ...... көзі ... ... ... [12]
10 сурет - БРИКС елдері мен ҚР-ның 2015 жылғы АКДИ ... ... ... ... ... ... айналып барады. Білім,
инновациялар мен оларды нақты қолданудың әдістері барған сайын пайда ... ... ... беру ... ақпараттық қоғамда экономикалық саламен
елеулі түрде астасады, ал білім беру ... ... ... ... аса ... ... ... қалушылықты еңсерудің
факторына айналады.
Білім беру жүйесіндегі инновация - білім мақсатына жаңашылықты
енгізуді көздейді, ... мен ... жаңа ... мен ... ... ... ... отырған педагогикалық жүйені тарату ... ... ... жаңа ... ... ... тәжірибелік
орын ретінде мектептің принципі жаңа білімділік бағдары мақсатын, мазмұнын,
әдісін түрлері мен басқа компоненттерін көздейтін ... ... ... ... беруді көздейді.
Қысқаша айтар болсақ Қазақстандағы жоғарғы білім берудің негізгі даму
үрдістері болып мыналар табылады:
‒ мемлекеттік жоғарғы оқу ... ... ... ... емес ... азаюы;
‒ барлық оқу нысандары бойынша студенттердің жалпы санының өсуі:
‒ үздіксіз білім беру ... ... ... ... ЖОО көп көлемде құқықтар беруден, білім беру жүйесін ... ... ... білім беруді либерализациялау;
Білім беру қызметі ... ... ... ... ... арттыру, білім беру қызметінің сапасы мәселесіне
шығады. Өнім ... – оны ... да, ... де ... бағыттаушы параметрлердің бірі. Сондықтан, сапаны арттыруды
ынталандырушы рыноктық механизмді ... және ... ... ... ... ... ... бағыттарын белгілеуді
анықтайды.
2.2 ҚР-да білім беру саласын қаржыландыру мәселелері
Көптеген елдерде білімге инвестициялар, жалпы ... ... ... ... ... оған ... және мемлекеттік қолдау, бәрінен
бұрын түрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... қарастырылады.
Оның негізінде білімді дамытуда мемлекет күшінің қажеттілігі ... ... ... ... ... ... яғни тек жеке ғана емес,
қоғамдық, сондай-ақ білімнің қоғамдық ... ... ... ... ие.
Әлемдік тәжірбеде білімді мемлекеттік бюджеттік қаржыландырудың үш
моделі байқалады:
... ... ... қаржыландыру
‒ бюджеттік қаржыландыру, дифференцияланған гранттық қолдау негізінде
(болмаса персоналдық ... және ... беру ...
Ресейде).
Қаржыландыру әдісіне тікелей ... және ... ... ... ... ... тікелей оларға бағытталатын оқу ... ... ... ... жан ... ... ... бюджет оқу
орындарының арасында делдал ретінде шығады.
Біздің ел үшін ... ... ... ... ... тұтас жүйе
ретіндегі оқу орындарын сметалық қаржыландыру болып табылады.
Бюджет құралдары ... ... ... ... ... ... ... бағытталуы мен тоқсандық бөлінуін анықтаушы
шығындар сметасына сәйкес ... - ... көзі ... ... ... [27, ... ... - Тікелей қаржыландыру әдісі
Салық салу жеңілдіктері:
‒ мемлекеттік қаржылық қолдауының ... ... ... ... ... ... ... түрлі жеңілдіктер беру арқылы оқу орындарын және білім алушыларды
жанама қолдау.
Ескерту - дереккөзі негізінде автормен құрастырылған [27, ... 12 - ... салу ... түрлері
Қаражатты бөлу өткен жылдың қаржылық көмегіне студенттерді ... ... мен ... ... және басқа салалардағы еңбекақы
деңгейлері мен баға өзгерісін ескеруді қосу негізінде ... ... ... ... ... сипатталады:
‒ біріншіден, қаржы құралдары студенттер ... ... ... ... Бұл ... көлемінің өсуін білім алушылар
санының көбеюі есебінен көтеруге болатынын білдіреді. Салдары:
мемлекеттік ... ... ... ... ынтаның жоқтығы
немесе олар ... ... оқу ... ... және ... параметрлермен байланысты емес. Кәсіби
білім ... ... ... – студенттермен белгілі бір
білімді ... ... ол ... беру және ... аяқталады;
‒ екіншіден, оқу орынында қандай да бір жаңалықты ойлап табудың, өз
жұмысын жақсартудың қажеті жоқ, ... ... ... ... ... ... толығымен жабылады – бұл шығынды әдіс.
Моделдердің артықшылықтары:
‒ білім берудегі өсіп жатқан қажеттіліктерді қаржылық қамтамасыз ету;
‒ оқу орынын тең қаржы ... ... ... ... ... ... үшін ... жағдайы төмен, балалар мен
жеткіншектердің контингентін қабылдауды қосқанда) тең бастапқы мүмкіндіктер
[27, 48б.].
Мысалы, Ресей ... ... ... беру ... ... ... ... және жергілікті бюджет қорлары
құрайды. Мемлекеттік білім беру мекемелері басқа да қаржыландыру көздерін
пайдалануға құқы бар. ... ... ... ... және ... ... ... кірмейтін курстардан, негізгі курстар мен қосымша білім
беру қызметін көрсеткен кірістерден ... ... ... арнайы курстар, тереңдетілген білім беру курстары);
‒ ақылы ... ... ... алушылардың оқу ақысын ... ... беру ... ... ... және ... ... бір шектеу бойынша қабылдауына мүмкіндік
берілген);
‒ шаруашылық қызмет ... ... ... көздерінен (мүліктерді
және негізгі қорларды жалға беру,тауарлар мен құрал жабдықтарды сату
нәтижесіндегі түсімдер); Білім беру ... ... ... ... құқы бар. ... ... және медицина өндірісі министрлігі медицина оқу орындарын
қаржыландырады [29].
Ал Норвегияда жоғары оқу орындарының жылдық бюджетінің ... ... ... саны ... ... ... ... көлеміне
қарай) табылады. Бұл қаражаттар шығыстардың түрлі статьялары арасында еркін
бөлінеді. Бірақ та алынған нәтижелер негізінде ресурстарды бөлу оқу ... ... ... отыр.жоғары деңгейде оқытылған кандидаттарды шығаруды
ынталандыру үшін университеттерге ... ... ... ... ... ... ұлға 8 мың ... және әрбір студент қызға
12 мың крон бөлінеді. Докторантура деңгейінде компенсация ... ... мың ... ... ... ... ... екі түрі бар: білім беру қызметтерін
өндірушілерін (оқу орындары шығындарына бағытталған) және ... ... ... ... ... жан басына бөлуде) [28, 5б.]
білім беру қызметтерін
өндірушіні қаржыландыру
Жан басын
қаржыландыру
білім алушыны қаржылық
қолдау
13 ... - Оқу ... ... ... қозғалысы: білім
беру қызметтерін өндірушіні қаржыландыруда (жоғарғысы); білім беру
қызметін тұтынушыны қаржыландыруда(төменде) [28, 21б.]
Сондықтан оқу орынын жұмыстың нәтижесі бойынша қаржыландыру ... ... ... ... және ... ... қосымша құралдарды қоса отырып бюджеттік масштабты сақтауда
жүзеге асырылады.
Жалпы оқу ... ... ... ... қаржыландыру әлемде
кеңінен таралған, кейін ол белгілі жеңілдіктермен толықтырылады.
Нормативті қаржыландыру – бір ... ... ... ... жақтаушылар да, ... де бар. ... ... ... қаржы нормативінде бағаланатын
натуралды көрсеткіштерде есептеуде қиындық бар.
Нормативтерді есептеудің түрлі әдістері бар ... ... ол ... ... жалпы орта білімнің жалпыға бірдейлігі мен тегін болуының және
кәсіби білімге қол жеткізудің ... қала мен ауыл ... ... ... ... ... ... және орта табысты отбасыларының мүмкіндігі жоқ ... ... мен ... ... ... ... ... бұл
нақты теңсіздікті білдіреді [27, 47б.].
1. Осы саладағы ... ... ... ... ... ... базасы, неолиберализм, М. Фридманның, Ф.Чабаның,
Ф. Фан Хайектің және басқалардың ... ... ... ... ... ... Бұл модель АҚШ-та, Жапонияда, Австралияда,
Оңтүстік ... ... ... елдерінде танымал. Неолибералдық
саясаттың ... – бұл ... ... ... ... ... ... рынок күштерінің билігіне беру, ауыртпалықты мемлекеттік
қажыландырудан мемлекет, аймақ, қоғамдастық, кәсіпорындар және ... ... ... арасында үлестік қаржыландыруға ауыстыру.
Бұл модель білім рынокта әрекет етуші кез келген бизнес кәсіпорыны
сияқты ... ... ... ... ... бірге оқу орынының
(ОО) өзі бәсеке жағдайында және ... ... ... ... ... өз ... ... болу қажет.
Сондай-ақ, неолиберализм мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жақтайды. Бұл модельді
жақтаушылар «адам капиталы» және ... ... ... теорияларына
сүйене отырып, жоғары білімнен ... ... ... ... «Адам
капиталы» теориясына сәйкес жоғары білім туралы диплом алушы пайдаланады.
Оқу кезінде ... ... және ... ... ... ... ... біліктілігі жоқ адамдардан оларды ... ... ... ... салыстырғанда жоғары табысты қамтамасыз
етеді.
Бұл модельді пайдаланудың басқа салдарлары қандай?
‒ біріншіден, жоғары оқу орындары мен ... ... ... қатынастар пайда болуда, өйткені ЖОО автономды ... өз ... үшін ... ... екіншіден, білім алушыларды ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге
ұшырауды;
‒ үшіншіден, халықтың түрлі топтарының өкілдерінде оқудың басталуы
үшін білім ... ... ... оқу ... ... төлеу
және басқалар. Бұл модель ... ... ... ... сонымен қатар мемлекет тарапынан қандай да бір шектеулерсіз
мемлекеттік ... ... емес ... ... ... ету ... ... ұстанады. Одан басқа жоғары
білімнен пайда алушылардың шебері шектеулі, болмаса оны ... ... адам ала ... [27, ... ... негізгі шығындарын барлық қоғамға арту неге
әділетсіздік? Өйткені, біріншіден, жоғары ... қол ... мен ... ... ... мен ... ... жоқтар бәрімен бірдей салық
төлейді, бірақ бұл салықтың игілігінен ең аз ... ... бұл ... «билетсіз жолаушыларды» жіберуге болмайды, өйткені,
жоғары мектепке жеке қаржыларын ... ... ... ... ... ... ... кесте - Бүгінгі таңда әлемде қолданылатын білімді қаржыландырудың
негізгі модельдері
|Бүгінгі таңда әлемде қолданылатын білімді ... ... ... |2 |3 |4 ... |Осы ... еркін |Білім ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... | ... ... ... |Неолиберализм ... ... ... | ... ... |
| | ... ... институты |
| | ... ... және |
| | | ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... | | |) ... ... ... ... Ф.|Дж. Шумпетер, |У. Ромбах |
| |Фан ... |Дж. ... Х.| |
| | ... | ... ... ... ... және ... ... |
|елдер: |Австралия, Оңтүстік |оған жақын ... ... |
| ... ... ... Еуропа |Швеция, Финляндия |
| | ...... ... |
| | ... | |
| | ... Италия| ... ... ... ... ... санының |
| ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... ... |қаржыландыруды |оқушылардың |
| ... ... |– оқу ... ... |
| ... ... ... |материалдытехникалық |
| ... ... ... ... |
| ... ... емес, |жақсарту, оқу |
| ... ... ... ... |
| ... |үшін кепілді |коммуникациялық және |
| ... және |тең ... ... ... ... ... ... ... жақсарту |
| ... ... ... ... және бұл |
| ... ... ... деп |айтарлықтай қаржы |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... - дерек көзі негізінде автормен құрастырылған [27, 51б.] |
2. ... ... ... ... моделі.
Моделдің теориялық базасы гуманды капитализм және белсенді мемлекет
аталатын концепция ... ... ... Дж. Шумпетермен ... Х. ... ... ... және оған жақын Батыс ...... , ... Италиямен таңдалған қаржыландыру
моделдері қазір жеткілікті танымал.
Моделді жақтаушылар білімді қаржыландыруды – оқу ... ... ... ... ... үшін ... тең бастапқы
мүмкіндіктер қамтамасыз етуі қажет деп санайды.
Осы моделді ... ... ... мемлекеттік қаржыландыру көлемін сақтауда білім алушы
салымының көтерілуіне көңіл бөлінеді;
‒ білім алушының жеке ... ... ... ... ... және ... құруда мемлекеттік оқу мекемелерінің көмегі;
‒ стратегия - білімге ... ... ... ... ... білімінің басты міндеттерін шешуге және ... ... жеке ... тартуға бағыттылығы;
‒ модель білім жүйесі ішінара жекешелендіру және ... ... ... ... келісімдер жасауға ашық.
Сәйкесті саясат барлығы үшін білім жүйесінен«шығуда» емес ... ... ... ... тең ... жасауды білдіреді.
3. Білім саласында рыноктық қатынастарға тосқауыл қоюға ... ... ... ... ... Европа кәсіподақтарының зерттеу
институтымен ... және ... ... ... кәсіподақтарының
Зерттеу Орталығымен (Франкфурт) жасалған. Бұл моделді Батыс Европаның
көптеген ... ... ... ... ... ... ... және
басқалар) пайдаланады.
Модельдің негізгі ережелері:
‒ «әл-ауқаттылық қоғамын» ары қарай дамыту ... ... жаңа ... ... ... ... қаржыландыру үшін барлық
жауапкершілікті өзіне алуы қажет (ең бірінші, ірі ... ... ... ... ... ... ... дамыған азаматтар ретіндегі индивидтердің
қалыптасуы жүзеге асырылады., ал бұл рыноктың әсеріне тәуелсіз тұтас
қоғамдық ... ... ... ... тек барлығы үшін «кіруде» ғана тең мүмкіндіктер
жасау емес, білім беру ... ... ... ... ... да
тең нәтижелерді қамтамасыз ету болып табылады.
Осы мақсатта оқытушылар санының және олардың еңбекақысының көбеюі,
оқушылардың стипендиясын ... ... ... ... оқу мекемесінің коммуникациялық және ақпараттық ... ... ... және бұл ... ... құралдарын талап
етеді. Бұл модель қандай да бір ... үшін ... ... үш ... ... Бірақ та бірінші модель
шеңберінде оның екі негізгі түрі қызмет ... АҚШ, ... ... ... және ... да елдерде бюджеттік
қаржыландыру кәсіпкерлік ... ... ... ... ... өсу қарқынымен салыстырғанда ... өсу ... ғана ... ол абсолюттік
бейнеде білімге бюджеттік шығындар көптеген елдерде ... ... ... ... ... ... негізгі өсу себебі ретінде
оның ХХІ ғасырдың «ғаламдық шақыруларына» ... ... ... жеке ... әсіресе ТҰК-мен бірігу процесіінің күшеюі, білім
мен бизнес билігіне ... ... ... ... ... ... ... Африканың, Оңтүстік Америкеның бірқатар елдерінде, Шығыс
Европаның бірқатар ... ... ... ... ... ... мәнінде төмендегені байқалады. Өз әлеуетін
жоғалтып алмау мен өмір сүру тек оқу ... ... ... ғана ... ... Мектеп өзі көп ақша тапқан сайын, мемлекеттің
қаржылық қолдауын ары қарай ... ... ... Десе де
бюджеттік, сондай-ақ бюджеттен тыс және оқу ... өзі ... ... ... ... тек күшейіп отыруы қажет
[27,34 б.].
Біздің еліміздің білім ... ... ... көзі ... ... ... ... Бюджеттен тыс көздер екінші деңгейлі
мәнге ие. Бірақ қазір де ... ... ... және салыстырмалы
өсуінде бюджеттік қаржыландыру көздерінің негізгі мәнін ... ... ... ... тиімді пайдаланудың мәні өсуде.
ҚР Білім және ғылым министрлігі ұйымы бойынша ... беру ... ... ... ... ... ... республикада
2013 жылы білім беру саласына 1 284 423 млн. теңге, ЖІӨ ... ... 3,8%, ал 2014 жылы – ... млн. теңге, ЖІӨ деңгейіне қатысы
бойынша 3,6% ... (15 ... ... ... ... беру ... ... бойынша 2013 жылы
мектепке ... ... беру мен ... – 160 961 млн. теңге, ЖІӨ
деңгейіне қатысы бойынша - 0,5 %, орта ... 879 110 млн. ... ... ... ... 2,6%, кәсіптік және техникалық білім беру
деңгейіне 101 784 млн. ... ЖІӨ ... ... ... – 0,3%, жоғары
және жоғары оқу орнынан кейінгі білімді қаржыландыруға – 129 337 ... ЖІӨ ... ... ... – 0,4 %, ... берудің басқа да
бағдарламаларына 13 231 млн. теңге, ЖІӨ деңгейіне қатысы бойынша – 0,04%
құрап отыр. ... ... млн. ... ЖІӨ ... қатысы бойынша 3,8
%. Ал 2014 жылға келер болсақ бұл көрсеткіштер төмендегідей көрініс табады:
мектепке дейінгі тәрбие беру мен ... – 246 670 млн. ... ... ... бойынша - 0,6 %, орта білімге 968 259 млн. ... ... ... ... 2,6%, ... және техникалық білім беру
деңгейіне 95 501 млн. ... ЖІӨ ... ... бойынша – 0,2%, жоғары
және жоғары оқу орнынан ... ... ... – 133 066 ... ЖІӨ ... ... бойынша – 0,3 %, білім берудің басқа да
бағдарламаларына 28 203 млн. ... ЖІӨ ... ... ...... отыр. Барлығы 1 471 699 млн. теңге , ЖІӨ ... ... ... % ... ... ... - ... беру саласына бөлінген мемлекеттік бюджет шығыстарының
динамикасы [12]
Білім беру мекемелерін қаржыландыру ... және ... ... Оны ... көрсетуімізге болады:
14 сурет - Білім беру мекемелерін қаржыландыру жүйесі [30]
Енді осы қаржыландыру деңгейі мен оқытушылардың орташа ... ... ... 2014 жылы білім беру саласына ... ... ... құраса, орташа жалақы деңгейі 78 545 теңгеге жеткен. Яғни 2013
жылға қарағанда қаржыландыру көлемі 653 ... ... ... ... ... 4794 теңгеге өскен.
|Білім беру саласына кеткен шығындар, |Орташа жалақы деңгейі, теңге ... | ... ... - ... ... мен ... жалақы арасындағы байланыс [12]|
Бүгінгі күнде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... бар. Олар:
‒ Халықаралық білім беруді алмастырып оқыту бойынша оқу; (ЖОО
студенттерін алмастырып оқыту);
‒ Халықаралық ұйымдар мен шет мемлекеттер үкіметінің
тағайындалған ... ... Жеке ... ... ... ... бағдарламасының стипендиясына оқу.
Осы аталған бағыттардың ішіндегі «Болашақ» халықаралық стипендиясына
тоқталар ... бұл ... ... Республикасының Президенті
Н.Ə.Назарбаевтың 1993 жылғы 5 қарашадағы қаулысымен құрылған ... ... ... бес жыл жұмыс істеу ... ... ... ... база ... ... ... санын арттыру қажеттілігі уақыт талабы болып ... ... ... ... ... бəсекеге қабілетті
экономика үлгісіне жəне Қазақстан үшін басымды индустриалды-инновациялық
даму, білім жəне ғылым, менеджмент, маркетинг, ... жаңа ... ... үй-коммуналдық шаруашылығы жəне басқа да салалардағы
мамандарға қажеттілік ұдайы өсіп келе жатқан салалардың тұрақты өсуіне
негізделген даму жолын таңдады.
Ескерту - ... көзі ... ... ... ... ... - ... халықаралық стипендиясының сатылай дамуы мен
өзгерістері
Оларға төлемақы республикалық бюджеттен төленеді және оған білім
алуға ... ... ... түрлерін төлеу қосылады. Сапалы жоғары
білім алуға ынталы ... саны өсіп ... ... ... ... ... ... ие болу артықшылықты мамандықтар тізімін ... ... әр ... ... ... ... ... иегерлері
оқи алатын мемлекеттер көрсетіледі.
ҚР Білім және ғылым министрлігі ұйымы ... ... беру ... ... ... ... ... Ендігі кезекте осы
«Болашақ» бағдарламасы бойынша білім алған мамандардың ... ... ... ... ... ҚР білім және ғылым
министрлігінің ресми сайтының ақпараты ... 2014 ... ... ... 18 суретте көрсетілген.
Ескерту - [31] дерек көзі негізінде автормен құрастырылған
Сурет 18 - 2014 жылы «Болашақ» бағдарламасы бойынша білім алған
мамандардың ... ... ... ... млн. ... көріп отырғанымыздай 2014 жылы ... ... көп ... ... ... Екінші кезекте бакалавр
деңгейіне 4818 млн.теңге бөлінген. Ал ғылыми тәжірибемен айналысуға 4078
млн.теңге бөлінсе, ... ... 398 ... ... кезекте «Болашақ» бағдарламасы бойынша 2014 жылы шетелде оқуын
бітірген мамандар санына тоқталып өтелік.
2014 жылы оқуын бітірген мамандардың үлесінің көп бөлігі магистратура
деңгейін ... ... (983 ... Екінші кезекте бакалавр деңгейін
аяқтаған мамандарға тиесілі (678 адам), ал ... 47 ... ... ... өтіп келгендер саны 592 маман екен.
Ескерту - дерек көзі негізінде автормен құрастырылған [12]
19 сурет - ... ... ... 2014 жылы ... ... ... ... адам
ҚР білім және ғылым министрлігінің ресми сайтының мәліметі бойынша
алдағы 2015-2017 жылдары ... ... ... шетелдік жоғары оқу
орындарында оқытылатын мамандарды ... ... ... ... ... - ... көзі ... автормен құрастырылған [12]
Сурет 20 - «Болашақ» бағдарламасы бойынша шетелдік жоғары оқу
орындарында оқытылатын мамандарды қаржыландырудың болжамды көлемі,
млн.теңге
2015-2017 жылдары «Болашақ» бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... болжамды саны бойынша мамандардың жоғары
үлесі магистратура деңгейі бойынша білім алу көзделіп отыр және де ... ... ... ... мөлшерде қысқарып отыр. Яғни 2015 жылы 368
бакалавр деңгейі бойынша білім алу жоспарға алынып отыр. Ал бұл ... жылы 142 ... отыр (-226). 2017 жылы 86 ғана орын ... отыр.
Тәжірибе алмасу деңгейі құбылмалы болып отыр. Докторантура деңгейі бойынша
оқу 2015 жылы 74 орын бөлу ... ... 2016 жылы бұл ... ... ... ... деп жоспарланып отыр. Ал 2017 жылы 125орынға (+11)
жоспарланған.
Ескерту - дерек көзі ... ... ... ... ... - «Болашақ» бағдарламасы бойынша шетелдік жоғары оқу
орындарында 2015-2017 ж.ж. оқытылатын мамандардың болжамды саны
Балаларды мектепке ... ... және ... ... ... 2010 - 2020 жылдарға арналған "Балапан" бағдарламасы қазіргі
таңда V ... ... ... ... Бұл бағдарлама негізі төмендегідей
VII кезеңнен тұрады: I кезең – 2010 ж.;II кезең – 2011 ж.;III ...... ... – 2013 ж.;V ... – 2014 ж. – 2016 ж.;VI ... – 2017 ж. – 2018 ж.
VII кезең – 2019 ж. – 2020 ... ... 2015 ... ... ... ... ... оқытумен мектепке дейінгі жастағы балалардың 77 %-ының, ал 2020 жылға
дейін – 100 %-ының ... ... ету; 2015 ... ... 5-6 ... ... ... толық қамтуды қамтамасыз ... ... ... және ... ... алуға деген
қажеттілігін ескере отырып, мектепке дейінгі ұйымдардың вариативті желісін
арттыру. «Бағдарламаны 2014 – 2020 ... іске ... ... іс-
шараларды қаржыландыру көлемі 190 млрд 536 млн ... ... ... ... ... есебінен – 41 млрд 242 млн теңге; жергілікті
бюджет есебінен – 149 млрд 294 млн ... ... ... кесте - «Балапан» бағдарламасын қаржыландыру көлемі мен көздері
|2011 – 2013 жылдары қаржыландыру көлемі 165 940 млн. теңге. |
|1 |2 ... ... ... ... ... |162 920,5 млн. теңге; ... ... ... |3 019,5 млн. ... |
|2014 – 2020 жылдары ... ... 190 ... 536 млн. ... ... ... ... бюджет есебінен |41 млрд. 242 млн. теңге; ... ... ... |149 млрд. 294 млн. теңге; ... - ... ... ... ... [32] ... ... осы ... 2013 жылы мен 2014 жылы жұмсалу
бағыттарын талдап ... 2013 жылы ... 52 533 ... ... ... 42 831 ... ... дейінгі білім беру мекемелерінде
мемлекеттік білім беру тапсырысын жүзеге асыру үшін жұмсалған, ал ... ... ... ... ... ... 2014 жылғы шығынды талдар
болсақ, бұл жылы 70 825 млн.теңге бөлінген және де бұл ... ... ... ... ... беру ... ... білім
беру тапсырысын жүзеге асыру үшін ... ал ... ... ... ... ... ... отыр.
7 кесте - «Балапан» бағдарламасына кеткен ... ... ... ... |2013 жыл |2014 жыл |
|1 |2 |3 ... |52 533 |70 825 |
| | |(+18 292) ... дейінгі білім беру мекемелерінде |42 831 |55 765 ... ... беру ... ... | |(+12 934) ... үшін | | |
|1 ... ... орташа шығын |189 132 ... ... | |068) ... саны |252 017 ... |
| | |(+71 917) ... ... ... шығын |9 702 |15 000 |
| | |(+5298) ... саны ... |53 |72 (+19) ... - [12] ... негізінде автормен құрастырылған ... ... беру ... ... ... ... назарда болып
отқан жобалардың бірі Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Дербес білім беру ұйымының алға қойған міндеті – ... ... ... ... ... ... ... оның қызметі елдің
негізгі басымдықтарының іске ... оның ... ... әлеуетінің
жедел қарқынмен өсуіне, елдің индустриялық-инновациялық дамуына, ... және ... ... ... талаптарына сай келетін
білім беруге көшудің қамтамасыз ... ... ... ... ... беру ... ... құрылған, бұл
Қазақстан Республикасы білім және ғылым жүйесінің қарқынды дамуына және
әлемдік ... ... ... ... Бұл – қызметі дербестік және
академиялық еркіндік ... ... ... ең алғашқы
университет [33]. Осы ... ... ... ... ... ... - дереккөз негізінде автормен құрастырылған [12]
22 сурет - «Назарбаев университетіне» бөлінген қаржы көлемі,
млн.теңге.
Ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-құрастырымдық ... ... ... –техникалық дамуын көтеруге әсер етеді. ҒЗТҚЖ саласында
перспективалы ғылыми өңдеулерді ... мен ... ... ... және жеке сектордың бірігіп қаржыландыруымен жүзеге асып жатыр.
Грантқа ие болудың ... ... ... - жоба ... ... ... көп көңіл бөлініп салымдар салынса, онда оның тиімділігі де
жоғарылайды. Алайда қазақстандық кәсіпкерлер ... ... ... көздеп
отырған жоқ.
ҒЗТҚЖ гуманитарлық, қоғамдық, мәдениет, пен қоғам саласындағы білім
берудің көлемін кеңейтуге бағытталған ... ... ... ... ... ... үш түрін қамтиды: фундаменталды зерттеу,
іргелі зерттеу және тәжірибелік құрастырымдық ... ... ... және ... қызмет кіреді. Іргелі зерттеу
жаңа білімді алу мақсатындағы ... ... ... ... ... тәжірибе немесе зерттеу нәтижесінде алынған білімге
сүйенетін жүйелік қызмет [34].
2011 ... ... ... ... ... ... 2010 ... көлемі 33 467млн.тг. (0,15%) құраса, 2013 жылы 61 673 млн.тг.
(0,18%) құрады. Бүгінгі күнде ... ... ... ... ... 86 ... жоба жүзеге асып жатыр. Ғылыми қызметкерлер
саны өсіп келеді, 2009 жылы – 15,8 мың адамды құраса, қазіргі таңда – ... адам ... ... ... ... ... ... инновациялық қызметті қаржыландырудың негізгі көзі
венчурлық қорлар болып отыр. Дәл осы ... ... ... ... мен ... ... ... қатынасын жақсартып отыр.
8 кесте - Зерттеулер мен әзірлемелерге жұмсалған ішкі шығындар мен
ЖІӨ ... ... |2010 |2011 |2012 |2013 |2014 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ішкі өнім, |21 815,50 |27 300,6 |30 347,0 |35 275,2 |38033,1 ... ... | | | | | ... мен |33 466,8 |43 351,6 |51 253,1 |61 672,7 |66 347,6 ... | | | | | ... ішкі | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... млн. ... | | | | | ... ішкі ... |0,15 |0,16 |0,17 |0,17 |0,17 ... | | | | | ... мен ... кеткен шығындарды ЖІӨ деңгейіне пайыздық
деңгейін 8-ші кестедегідей көрсетуге болады. Бұл жерде ЖІӨ ... мен ... ... ... және осы ... ... мөлшері қарастырылған. 5 жылдағы өзгерісті салыстырар болсақ, ... 33 466,8 ... ... жұмсалып жалпы ішкі өнімге 0,15 % болса, 2014
жылы 66 347,60 млн.теңге шығын жұмсалған. Бұл осы жылғы жалпы ішкі ... %-ы ... ... өсу ... график түрінде төмендегідей
көрсетуге болады:
Ескерту - дереккөз негізінде автормен құрастырылған [22]
23 ... ... мен ... ... ішкі шығындар
динамикасы, млн.тенге
Келесі графикте осы 2014 жылы жұмсалған 66 347,6 млн.теңгенің
еліміздегі облыстар ... ... ... ... ... ... - 2014 жылғы 66 347,6 млн.теңгенің облыс бойынша жұмсалуы
(млн.теңге) және орындаған ұйымдар саны ... ... |2014 жыл ... ... мен |
| | ... ... ұйымдар |
|1 |2 |3 ... ... |66 347,6 |392 ... |826,7 |11 ... |735,3 |14 ... |804,2 |13 ... |1 885,7 |9 ... Қазақстан |672,2 |30 ... |1 322,3 |11 ... |4 048,9 |9 ... |574,0 |31 |
|9 ... ... |
|1 |2 |3 ... |266,0 |13 ... |6 160,8 |6 ... ... |1 233,8 |7 ... |322,9 |11 ... ... |236,3 |3 ... ... |3 040,6 |17 ... ... |10 187,7 |59 ... қаласы |34 030,3 |148 ... ... ... ... ғылым мен бизнестің өзара
қызмет істеуін көздей отырып технологияларды коммерцияландыру жоба жүзеге
асып ... Бұл істі ... ... ... ... ... 2011 -2014 жылдары осы жоба ... ... ... 6
млрд.теңгені құрайтын ҒЗТҚЖ 65 жобасы және 16 инновациялық ... ... ... ... ... ... ... сәйкес (9 бөлім, 61 статья) бібім ... ... ... ... және жергілікті бюджет есебінен
және де басқа да қаржыландыру көздерінен бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... 1) тиімділік және нәтижелілік; 2) басымдылық; 3) ... ... 5) ... ... ... шектеу және дербестік. Қаржыландыру
көздері: 1) мемлекеттік білім беру ... ... ... 2)
мемлекеттік білім беру тапсырысын бюджеттік қаржыландыру; 3) ҚР заңнамасына
қарсы келмейтін ақылы ... ... ... 4) ... ... ... 5) ... және қайырымдылық көмек [36].
Түйіндей келе еліміздегі қаржыландыру көлемі ... ... жеке ... және ... берушілердің қаржы ресурстары
мен шетел инвестор есебінен түсіп ... ... ... ... ... ... бөле ... ... ... ...... мен технологиялардың
нақтылы өнімдер мен қызметтерге асқан шеберлікпен айналуының арқасында
жаһандық экономикада табысқа жетіп келе ... ... бір ... ... Қазақстанның білім беру нарығының қазіргі жағдайын талдау
Қазіргі заман талаптарына сай дайындалған маман ... ... және ... дұрыстылығын тексеру әдістері мен
тәсілдерін жоғары деңгейде игеруі, ... ... ... ... ... ... алынған нәтижелерді
жалпылау арқылы оңтайлы басқару шешімдерін өз уақытында қабылдау мақсатында
негізделінген қорытындылар жасай білуі ... Осы ... ... жоғарғы
оқу орындарында экономиканы оқыту ... ... ... ... ... ... қағидаларын оқыту;
‒ корпоративтік және мемлекеттік басқару, қаржы, банк және ... және т.б. ... ... ... алу үшін ... ... ... және талдау жұмыстары, сонымен бірге ЖОО экономиканы оқыту
үшін ғалым-экономистерді дайындау.
Білім беру жүйесіндегі тұтынушылық мониторинг жүйесін, біз ... ... ... ... ... ... бақылап отыруды,
алынған нәтижелерді талаптармен және күтілімдермен өлшеуді, ... ... ... ... ... ... көрсетуді
түсінеміз. Бұл жағдайда ... ... біз ... ... ... кең категория ретінде қарастырамыз, себебі, мониторингке
білім беру бағдарламаларының дамуын түзету, үрдісті болжау, ... ... ... беру қызметтері нарығындағы бәсекелестілікке қабілеттілікті
жоғарылату, нарықтық экономикаға икемделу үшін іскерлік ... ... ... Жоғары оқу орындарына талапкерлерді қабылдау кешенді
тестілеу әдісімен мемлекеттік гранттар мен ... ... ... ... ... ... ... асыру жалғасуда.
Қазақстандық жастардың көп бөлігі жақын және алыс шет елдердегі ЖОО білім
алуда.
Бірыңғай ... ... беру ... ... беру жүйесінің
сәйкестілігі үшін Қазақстан Республикасында жоғарғы және ЖОО кейінгі кәсіби
білім алудың келесідей деңгейлері енгізілген ... ... - оқу ... 4 ... ... бірінші деңгейдегі
бағдарлама (орта білімнен кейінгі бірінші саты), бұның өзі екі
сатыдан тұрады: төменгі (ассоцияланған ... - 2 жыл және ... ... - 2 жыл;
2. магистратура - оқу мерзімі 1-2 жыл болатын (орта ... ... ... ... ... ол екі ... іске
асырылады: профильді тереңдетілген ... және ... ... докторантура - оқу мерзімі 3-4 жыл болатын ЖОО кейінгі білім алудың
екінші деңгейінің бағдарламасы ... ... ... ... ... екі траекториямен іске асырылады: профильдік докторантура және
ғылыми докторантура.
Магистратурада дайындық екі бағыт бойынша ... ... ... ... ... ... ... оқу орындары интеллектуалдық рухани әлеуеттерді,
оның кәсіби, ғылыми және педагогикалық элиталарын құру бойынша жүргізілген
барлық реформалардың ... ... ... қабілетті, ірі ғылыми орталық
болып табылады.
Қазақстандық білім беру ... ... ... ... ... ... ... (АКДИ) табылады, оны жыл сайын
Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму ... ... Бұл ... Адам
потенциалының жоғары даму деңгейі ұзақ, əрі ... өмір сүру ... ... ... ... алу ... алу» компоненті) жəне
жақсы өмір сүру үшін қажетті ресурстарға қол жеткізу ... ... ... ... ... ... дамуының есептеу кезінде төрт ... ... 46 ... есепке алынады:
1. білім беру (жоғары, орта, бастауыш);
2. денсаулық, физиологиялық және психологиялық аман ... ... ... және жұмыспен қамтылу;
4. инфрақұрылым, құқықтық қорғау және әлеуметтік жағдайы;
АКДИ рейтингі ... ... ... ... ... Канада,
Жапония, Швеция, Дания, Нидерланд, Жаңа Зеландия және Бельгия мемлекеттері
кірді.
Ресей мемлекеті 2013 жылға ... 25 ... ... ... 2015 жылы 26 орынды иеленді. Ресей мемлекетінің ... ... кез ... жас ... азаматтаға қол жетімділігінде. Басқа
мемлекеттерге қарағанда экономикалық дамуы адам потенциалының жүзеге асуын
сипаттайтын басқа критерийлер мен ... ... ... ... ... ... жағдайы жағынан артта қалып отыр [37].
2010 жылдан бастап АКДИ есептеу ... мен ... ... ... беру ... ... үшін келесідей көрсеткіштер
алынды: «Оқудың орташа уақыты», «Оқудың күтілетін ... ... ... ... ... ... көп ... қажеттілігін көрсетеді. Ескі әдісте АКДИ бағалауда интегралды
есептеуде сумманың ... ... ... ... ... ... және негізделген болатын. Оның кемшіліктері - бұл
формуладағы бір көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... болған. Бұл дегеніміз, денсаулық сақтау
мен экология ... ... ... ... өмір ... көрсеткішінің
төменгі мәнін көрсетеді, мұны ЖІӨ арттырумен, халық ... ... алуы ... ... арттырумен орнын толтыруға болады. Ал бұл шын
мәнінде болмауы да ... ... ... үшін ... геометриялық орта формуласы бойынша
есептейтин болды. Бұл формула бойынша ... ... ... ... ... ... есептейтіні белгілі:
(3)
Енді осы көрсеткіштің формуласын өз орнына ... ... ... ... ... АКДИ есептеудің жаңа формуласы. ... ... «Жан ... ... ЖІӨ» мен ... өмір ... 3 дәрежелі түбір астынан шығып отыр, ал ... ... ... ... ... ... күтілетін уақыты» 5 дәрежелі ... ... ... ... мән 1-ден ... Егер ... ... 1-ден төмен болса, онда түбірдің көрсеткіші жоғары болған ... өзі де ... ... ие. ... ақ ... орташа уақыты», «оқудың
күтілетін уақыты» орташа геометриялық көрсеткіштерінің 3-ші ... 1-ден ... ... осы ... ... геометриялық
максимумы да 1-ден төмен. Сәйкесінше 1-ден төмен көрсеткішке ... ... ... ... ... ... ... мәндері тең болған
кезде үшінші көбейткіштің қалған екеуіне қарағанда жоғары ... ... ... ... алып ... өмірлік іс әрекеттегі білім
берудің аспектілерін сипаттайтын көрсеткіштер басқа екі ... АКДИ ... ... ... әсер ... [38, 14б.].
ҚР Президентінің 2010 жыл 7желтоқсандағы № 1118 бұйрығымен 2011 ... ... ... ... беру бағдарламасын дамыту мақсатында және ҚР
білім және ... ... ... 30 ... № 439 бұйрығымен
орта білім беру жүйесін жан басына қаржыландыру енгізілді. Жан ... ... орта ... беру ... үш ... ... негізгі орта, жалпы орта білім беру деңгейі [39].
Жан басын қаржыландырудың мәні «қаржы оқушымен бірге жүреді». ... ... ... ... жақтары бар. Олар:
‒ Оқушы мен ата анасы бірге өздері оқығысы келетін ең ... ... ... ... сол ... ... ... мекемеге барып
түседі. Яғни оқу орындары арасындағы бәсеке дамиды.
‒ Оқушылардың сол мекемеден ... ... үшін ... ... ... орган мұғалімдер құрамын, материал базасын және мектепте ... ... ... Осы жоба ... таңда еліміздегі келесі төрт
облыс бойынша іске асып жатыр. Олар: Ақмола облысы, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан
облысы және ... ... ... [40]. Ал ҚР ... ... ... төмендегідей жіктеуге болады:
10 кесте - ҚР облыс бойынша мектептердің саны [22]
|№ |  ... ... ... |
| | ... саны ... ... ... |
| | | ... |саны) |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |7222 |2615898 |297128 |
| ... | | | |
|1 ... |592 |105963 |14238 |
|2 ... |428 |119383 |16639 |
|3 ... |734 |314019 |34495 |
|4 ... |193 |99835 |10943 |
|5 ... Қазақстан |397 |88628 |12963 |
|6 ... |450 |191699 |22699 |
|7 ... |531 |175071 |19367 |
|8 ... |548 |99 793 |13018 |
|9 ... |292 |128303 |18379 ... ... |130 |106542 |9025 ... |Онтүстік Қазақстан |1021 |562605 |63288 ... ... |405 |89522 |11455 ... ... ... |547 |70509 |8770 ... ... ... |676 |169629 |20707 ... ... ... |77 |102687 |6730 ... ... ... |201 |191710 |14412 ... ... ... ... ... ... 63288 ... | |
|бар екен. Екінші кезекте Алматы облысында мектептің көп бөлігі орналасқан | |
|(34495). Бұл ... ... ... тығыздығымен байланыстырамыз. Яғни| |
|еліміздегі осы облыстарда халық саны өте жоғары. | ... беру ... бірі ... оқу ... Енді еліміздегі ЖОО | ... ... ... ... ... елімізде Республика бойынша 126 ЖОО | |
|бар екен. | ... ... - ... ... ... бойынша жоғарғы оқу орындар | |
|саны [22] | |
| | |
| | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | |
|1 | |
|2 | |
|3 | |
|4 | |
|5 | |
|6 | |
| | ... ... | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... | |
|6 | |
|6 | |
|6 | |
|6 | |
|6 | |
| | ... | |
|8 | |
|8 | |
|7 | |
|6 | |
|6 | |
| | ... | |
|2 | |
|2 | |
|3 | |
|3 | |
|3 | |
| | ... | |
|3 | |
|3 | |
|3 | |
|3 | |
|3 | |
| | ... ... | |
|4 | |
|4 | |
|4 | |
|3 | |
|3 | |
| | ... | |
|5 | |
|5 | |
|5 | |
|5 | |
|5 | |
| | ... | ... | ... | ... | ... | |
|9 | |
| | ... | |
|7 | |
|7 | |
|7 | |
|7 | |
|7 | |
| | ... | |
|5 | |
|4 | |
|4 | |
|4 | |
|4 | |
| | ... | |
|3 | |
|3 | |
|3 | |
|2 | |
|2 | |
| | ... Қазақстан | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... | |
|4 | |
|4 | |
|4 | |
|4 | |
|4 | |
| | ... Қазақстан | |
|2 | |
|2 | |
|2 | |
|2 | |
|2 | |
| | ... ... | ... | ... | ... | |
|7 | |
|7 | |
| | ... қаласы | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | ... ... | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | |
| | ... ... оқу ... саны бойынша Алматы қаласы, Астана қаласы| |
|және Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ЖОО ең көп саны | ... қаласында орналасқан. Қазақстанның елордасы – Астанада ЖОО жыл | |
|сайын көбеюде. Алматы ірі метрология ретінде ... ... мен | ... ... ... және ... ... және | |
|көпмәдениетті сипаттағы мемлекеттің интеллектуалдық орталығы. Мұнда | ... ... ... ... ... ... кадрларды 4 | |
|бай интеллектуалдық әлеуеті орналасқан. Ал Оңтүстік Қазақстан облысында | |
|халықтың көп ... ... яғни бұл ... ... ... әр | ... ... мамандарды талап ететін елімізідің бай құнарлы аймағы. | |
|Білім беру аясындағы бәсекелестіктің өсуі, тұтынушылардың ... беру | ... ... ... ... күшеюі, Қазақстанның | |
|еуропалық білім беру кеңістігіне кіруі және т.б. ... беру ... | ... негізгі қағидалардың бірі негізгі бағдарды тұтынушыға | ... ... | ... ... ... ... кезекте студенттер санын талдап көрейік: | |
| | ... ... - ҚР ... ... ... студенттер саны | |
| | |
| | ... | ... | ... | ... | ... | |
| | |
|1 | |
|2 | |
|3 | |
|4 | |
|5 | |
|6 | |
| | ... Республикасы | ... 442 | ... 507 | ... 691 | ... 226 | ... 387 | |
| | ... | ... 736 | ... 332 | ... 086 | ... 787 | ... 289 | |
| | ... | ... 336 | ... 969 | ... 882 | ... 821 | ... 825 | |
| | ... | ... 057 | |
|9 995 | ... 200 | ... 701 | |
|9 724 | |
| | ... | ... 481 | ... 291 | ... 979 | ... 347 | ... 552 | |
| | ... ... | ... 260 | ... 023 | ... 380 | ... 517 | ... 369 | |
| | ... | ... 426 | ... 138 | ... 721 | ... 805 | ... 580 | |
| | ... | ... 105 | ... 366 | ... 158 | ... 449 | ... 123 | |
| | ... | ... 079 | ... 558 | ... 980 | ... 349 | ... 840 | |
| | ... | ... 244 | ... 675 | ... 849 | ... 772 | ... 308 | |
| | ... | |
|8 436 | |
|8 683 | |
|7 187 | |
|5 739 | |
|3 815 | |
| | ... ... | ... 425 | ... 412 | ... 774 | ... 564 | ... 121 | |
| | ... | ... 755 | ... 195 | ... 076 | ... 257 | ... 750 | |
| | ... ... | |
|9 405 | |
|8 351 | |
|7 184 | |
|5 846 | |
|4 851 | |
| | ... Қазақстан | ... 381 | ... 930 | ... 162 | ... 220 | ... 559 | |
| | ... ... ... | |
| | |
|1 | |
|2 | |
|3 | |
|4 | |
|5 | |
|6 | |
| | ... ... | ... 817 | ... 437 | ... 606 | ... 561 | ... 945 | |
| | ... ... | ... 499 | ... 152 | ... 467 | ... 491 | ... 736 | |
| | |
| | ... ... ... жылдар және ондаған жылдар бойы қалыптасқан | ... ... ... ірі ... ... және | |
|қазіргі инновацияларды қолданып отырған орталық ретіндегі факторлармен | |
|түсіндіріледі. ... ірі ... ... мен ... және | ... ... ... Бұл шетелдік көмектер жасаудың, әр | ... ... беру ... ... кең мүмкіндіктері бар, сонымен | |
|бірге қолайлы геосаяси және климаттық жағдайлары бар қала. Жоғарғы оқу | ... ... ... ... осығанға дейінгі сатысын бітірген | |
|түлектердің келетіні белгілі. Ең ... ... үшін ЖОО ... ... | |
|оның беделі көп рөл атқарады. Ол қазіргі кезде онда кімдердің ... | ... ... ... ... ЖОО аяқтаған түлектердің | |
|карьералық қол жеткізген жетістіктеріне байланысты болып келеді. | ... ЖОО ... оқу ... оң әсер ... және ... алуға деген | |
|қол жетімділікті кеңейтетін мемлекеттік емес ЖОО жұмыс істеуде. Олардың | ... әрі ... ... және ынтымақтастығы республиканың жоғарғы | |
|білім берудің бірыңғай жүйесінде мамандар дайындау сапасын жоғарлатуға | ... ... ... | |
13 ... - ҚР-дағы профессор-оқытушылар құрамының саны, адам [22]
| |2010/11 |2011/12 |2012/13 |2013/14 |2014/15 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |39 600 |40 531 |41 224 |41 635 |40 320 ... | | | | | ... |1 077 |1 143 |1 218 |1 212 |952 ... |1 667 |1 795 |1 737 |1 752 |1 730 ... |377 |395 |560 |587 |639 ... |356 |818 |740 |730 |756 ... ... |1 099 |1 119 |1 067 |1 158 |1 214 ... |1 272 |1 365 |1 385 |1 392 |1 399 ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |3 289 |3 299 |3 357 |3 290 |3 115 ... |1 357 |1 307 |1 341 |1 353 |1 299 ... |877 |1 123 |1 055 |1 005 |1 056 ... |456 |430 |457 |398 |378 ... ... |5 400 |4 914 |5 175 |5 153 |5 174 ... |1 296 |1 264 |1 147 |1 146 |1 060 ... ... |711 |706 |624 |537 ... ... |2 769 |2 936 |2 951 |2 673 |2 456 ... қаласы |3 787 |4 460 |4 668 |4 563 |4 752 ... ... |13 777 |13 452 |13 660 |14 599 |13 803 ... ... көп ... бөлініп жатыр. Нәтижесінде профессор
оқытушалар құрамы артып келеді. Профессор оқытушылардың көп ... ... ... ... Елордамыз Астана қаласында жылдан жылға ... ... ... қаласында орналасқандықтан сәйкесінше студенттер
саны да осы қала алға шығып отыр. Тұтынушыға көңіл бөле отырып, ұйым ... ... және оған қол ... үшін ... қойған міндеттерін
анықтауы керек. Осы қағиданың іске асырылуы ЖОО өз тұтынушыларымен, яғни
бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... байланысты, біз ЖОО үшін білім беру қызметтеріне қанағаттану
деңгейін көрсететін ... ... ... ... ... беру ... ... шешімдерді жасау және
қабылдау тәжірибесі, оның жағдайы туралы объективті ақпараттар ... ... ... ... ... бірге қабылданған шешімдердің
ықтималдылық салдарларын ескеру ерекше көңіл бөлуді талап ... ... орта ... Қазақстанның жоғары мектебіне келесідей
белгілері тән:
... ... ... ... ... оның ... ... жаңа ұрпақ кадрларын қалыптастыру арқылы инновациялық, ғылыми-
техникалық қызметті табиғи ... ... ... ... ... және ... басқарудың
салалық құрылымдарымен өзара қарым-қатынастар орнату;
‒ ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің жоғары деңгейі;
‒ қоғамға күшті қолдау көрсету;
‒ халықаралық байланыстардың кең ... ... ... ... және аз ... парасатпен шешілетін. ұлттық діліміз бен тілімізге, рухани
тәуелсіздігімізге нұқсан келтіретін күрделі мәселелердің жауапкершілігін
ескере, әрі мойнымызға ала ... ... ... ... ... ... ... сезілуде. Өйткені, бұрынғы ... ... ... мемлекеттерді өзінің қатарына қосуға ынта қойып отыр.
Білім берyдің қазіргі жағдайына талдау жасап ... ... ... болады. Ал мүмкіндіктерге келер болсақ, білім берудің
нәтижелілігіне төрт ... әсер ... ... төрт ... ... ... Яғни ... беру саласының қазіргі жағдайына
SWOT талдаудағы мүмкіндіктерді 4 жақты ... ... ... ... ... ... педагог және білім алушылар жатады.
Ендене талдауды төмендегідей ... ... ... - ... беру ... ... ... SWOT талдау*
|Күшті жақтары: ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың |
|айқындалған басым бағыттары; ... ... ... және орта ... ... ... даярлау |
|объектілері желісінің ұлғаюы; ... ... ... ... ... ... |жоғары білікті педагог ... ... және ... |кадрлардың тапшылығы; ... ... ... ... ... |
|қазақстандық білім беру ... саны ... ... Білім берудің халықаралық|білім беруді ... ... ... ... ... дамуы; |
|техникалық және кәсіптік ... орта және ... ... |
|білімді қайта құрылымдау; ... ... ... ... ... беру ... ... беру ... ... ... ... ... ... базасының |
|Еуропалық білім беру ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... байланысты алға ... ... мен ... қол ... ... ... ... өсуі) және көші-қон жағдайларына |
|байланысты мектепке дейінгі ... орын ... ... пен ... орны |
|тапшылығының өсуі; ... ... ... ... беру ... ... беру мерзімдерінің бұзылуы; |
|апаттық деп ... ... ... ... ... шектеулі балалардың және мүгедек балалардың көбеюі; ... ... ... ... ... жоқтығы; ... ... ... мен ... жалақының орташа деңгейінің  |
|арасындағы сәйкессіздіктен туындаған техникалық және ... ... ... ... ... ... ... ... іске ... ... ... ... іздеумен ғалымдардың басқа мемлекеттерге кетуі; ... ... аз ... ... ... ... ... ... ... ... бәсекеге |білім беру ұйымдарын таңдау ... ... ... ... капиталдың сапасын ... ... ... ... |
|арттыру; ... ... ... және ... өмір ... |оқытудың еркін қолжетімділігін |
|әлеуметтік құқықтық ... ... ету; ... ету; ... жетістіктері туралы |
|еңбек ресурстарын пайдалану ... ... ... |
|тиімділігін арттыру; ... ...... беру ...... экономиканы ... ... ... ... ... | ... ... мен | ... ... ... ... | ... қолдау; | ... беру ... | ... жаңа ... ... | ... ... | ... ... ... | ... | ... қаражатын | ... ... ... | ... беру саласының | ... ... | ... ... ... | ... экономикасының орнықты | ... ... ету; | ... ... | ... жақсарту; | ... бала | ... ... | ... | ... ... ... алушылар үшін: |
|педагог кәсібінің ... ... ... ... ... |қол ... ... өсу жүйесін ... ... беру ... мен ... ету; ... қол жеткізу; |
|барлық қызмет аясында білім ... және ... ... ... дамыту. ... ... ... және | ... құзыреттілікті  дамыту. | ... ... ... ... ... [26, 32, 33, 35, 40, ... ... беру ... ... ... ұйымдастыру үшін кешенді
зерттеулер мен жүйелік көзқарастар қажет, ұйымдастырушылық, құрылымдық және
мазмұндық сияқты ... ... ... жаңа ... ... ... білім бағдарламаларды жетілдіру, студенттерді ... ... ... ... ... ... барлық мамандықтар бойынша педагог пен оқытушылар құрамын қайта
дайындаудың тиімді жүйесін құру; оқу ... жаңа ... ... ... ... ... ... қажет.
Еліміздегі білім беру жүйесінде дамып отырған тағы да бір ... ... ... беру ... ... ... ... көптеген жоғары
білім беру мекемелері өзінің бәсекеге қабілеттіліктерін арттыру мақсатында
шет елдік студенттерді тарту немесе керісінше, өз ... шет ... ... жіберу арқылы интерұлттандырудың мүмкіндіктерін қолдануға
тырысуы заңдылық. Ішкі және сыртқы ортаны ... ... ... ЖОО
кез келген басқа да шаруашылық жүргізуші субъект тәрізл\ді өзінің ішкі және
сыртқы тұстарын зерттеумен бірге ... ... ... ... да ... ... ... алу мен өмір сүру ... ... ... оның ... болуы тиіс. Сонымен бірге, қазақстандық ЖОО
шет елдік ... үшін ... ... ... қатысуы үшін
кешенді бағыт қажет болып отыр. Ол үшін бір ... ... ... ... белсенді қызметі мен шет елдік студенттерге
ұсынатын бағдарламалардың жоғары деңгейін ... ету, ... ... ... ... ... туралы сөз болып отыр. Екінші жағынан, шет
елдік студенттерді тарту мен Қазақстанды жоғары ... беру ... ... ел ... имиджін қалыптастыруда мемлекеттің мақсатты
бағытталған саясатыының өңделуі мен жүзеге асырылуы маңызды ... ... ... ... беру ... ... үрдісінің негізгі
бірнеше себептерін атап өтуге болады:
- халықаралық бірлестікті ... ... ... ... ... және ... салада дамуы,миграциялық
ережені жеңілдету, жоғары білім беру жүйесін нормативті құқықтық акт ... беру ... ... ... ... – әлемдік шаруашылық пен технология жаһандануында
пайда болады және аймақтық және әлемдік ... ... ... ... ... диалог дамып халықаралыө ашықтық орнау
нәтижесінде мәдени және идеологиялық себеп пайда болады; әр ... ... ... ... ... қатынас білім беру саласында әріптестіктің
дамуына әкеледі.
- Академиялық себеп бұл ғылыми білімнің интерұлттануы, ғылыми
зерттеу қызметінің және білім ... ... ... ... ... ... ... бұл жоғары білім беру саласындағы субъекттердің
арасындағы негізгі құрал болып табылатын жаңа информациялық технологияның,
жаһандану ... ... [42, ... ... ... ЖОО ... ... деңгейде жаһандану шартында бәсекеге қабілеттілік пайда болады.
Көп жағдайда бұл жоғары білім ... ... ... ... ... мен ... мобильділігі ЖОО арасындағы өзара
қарым қатынасты жеңілдетеді, оқумен байланысты әр түрлі аспектілерге жаңа
көзқарастар әкеледі.
- Ғылыми зерттеу жұмыстарының мәні ... ... ... ... ... ... ЖОО ашықтығы ғылыми және оқу ұйымдарыының әдістерін, пән
бойынша сабақ өткізу әдісстерін, сонымен ... ЖОО ... ... шетелдік басқа білім беру мекемелерімен ... ... ... ... интерұлттануы ЖОО халықаралық деңгейде дамуына
мүмкіндік береді. ... ЖОО ... ... дамытуға, білім
сапасын жақсартуға жол ашып отыр. Бірінші ... бұл ... ... ... ... халықаралық нарықта өзінің ... және шет ... ЖОО ... ... ... ... ... білім беру саласының қазіргі таңда болып жатқан өзгерістер
қатарын зерттеп ... ... ... Яғни ... беру ... ... ... жылға артып келеді. Нәтижесінде білім беру
саласында оң өзгерістер еніп ... Бұл ... ... ... мен сындарлы саясаттың нәтижесі деуге де болады.
3 Отандық білім беруді заманауи әлемдік тәжірибеге сүйене отырып ... ... беру ... ... дамытудың отандық және шетелдік
тәжірибелері
Экономикада инновацияларды жүзеге асыру оқу мекемелеріне оқытудың
жаңа әдістеріне ... ... ... ... ... бірі ... ... ілімі, біліктілігі бар адам болып отыр. Адамның да
жағдайы өзгеруде – инвестиция тұлғасынан негізгі ... ... ... ... инвестициялау бағыттарының білім беруге салымдар болып табылады.
Жалпы, инновация деп – әлемдік экономикалық әдебиеттерде ... жаңа ... мен ... ... ... ... айналуды
айтады. Демек, инновация деп – бұл жаңа немесе жетілдірілген өнім түріндегі
не жаңа немесе жетілдірілген технологиялық процесс ... ... ... ... [44, 40б.].
Білім берудегі инновациялық процестің нәтижесі теориялық, практикалық
жаңалықтарды пайдалану болып табылады. Демек білім ... ... ... жаңашылдықты енгізуді көздейді,  оқытумен ... ... мен ... жаңа ... ... қолданылып отырған педагогикалық
жүйені тарату мен енгізу, мектепті ... жаңа ... ... беру жүйесінің мақсатын, мазмұнын, әдісін, түрлері мен басқа
компоненттерін жаңаша ... ... ... ... ... білім беру мазмұнындағы инновациялар,
оқыту технологиясындағы инновациялар, ... беру ... ... ... инновациялар, педагогикалық құралдар ... ... ... , инновациялық процесс – бұл дамуы жағынан
мақсатты бағытталған және құрылуы жағынан саналы процесс, ... ... ... әдістемелерін, технологияларын тарату және меңгеру,
қолдану белгілі критерийлерге сәйкес ... және ... бір ... және ... процесс болып табылады. Ол жүйенің сапалы
жақсаруына бағытталған жаңа тәртіптің енуін және ... ... ... өзгеруін және оның қатысушыларын ынталандыруды көздейді.
Инновациялар мен бастамашыл ... ... ... ... білім беру жүйесіне жасалған талдау
көрсеткеніндей, олардың пайда болуы әлеуметтік-мәдени салт-дәстүрлердің
неғұрлым жалпы заңдарына ... Жаңа ... ... ... жаңа ... ... болуына арналған барлық
алғышарттардың қалыптасу жағдайында ғана мүмкін болмақ.
Оқу процесіндегі инновациялық модельдің құрылымын ... ... ... ... инновациялық процесс идеялары;
‒ педагогикалық инноватиканың пайда ... ... ... ... оқу процесі кезінде теориялық талдау ... ... іс - ... ... ... бойынша төмендегідей бірнеше топқа
бөледі.
15 кесте - Инновация түрлерінің жіктелуі
|Параметр |Инновация түрлері |
|1 |2 ... болу | ... ... беру ... ... ... ... |
|көзі бойынша |сапасын көтеруге және білімді меңгеруге бағытталған жаңа |
| ... ... |
| ... табу және ... ... беру ... қолдану); |
| |Ноу хау (білім беру ... ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... ... білім беру ... ... оқу ... оқу ... оқу |
|бойынша ... ... ... ету); |
| ... ... беру ... ... беру қызметін |
| ... ... беру ... іске ... ... ... (жаңаша шынайы білім беру қызсметін ойлап табу); |
| ... ... ... менеджменттік |
| ... ... ... беру |
| ... байланысты қайта жобалау бойынша білім беру |
| ... ... ... беру ... ... мен |
| ... ... жаңа сапалы шешімдерді қолдануды |
| ... ... мен ... ... ... |
| ... ... іске | Материадық (білім беру жүйесінің бөлімі бойынша жұмыс істеу|
|асыру әдісі |үрдісін жүзеге асыратын материалдық ... ... ... емес ( ... ... ... мен ноу хау); |
|Қамту аймағы | Локалды (білім ... ... және ... ... ... |бойынша бағдарлану); |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... нәтижесінде |
|бойынша |білім ... әр ... ... ... интеграциялау |
| |және қатысушылардың, ... мен ... ... |
| ... мен тиімді даму дәрежесін қамтамасыз ету); |
| ... ... ... беру ... ... өзгерістерді |
| ... ... ... | ... инновация; ... ... ... мен ... ... ... ... инновация (нақты кәсіптік типологиялық педагог |
|бойынша |топтары мен білім беру ... ... |
| ... кестесінің жалғасы |
|1 |2 ... | ... ... білім беру мекемелеріне енгізу); ... ... ... – әлеуметтік құрылыммен, экономикамен білім|
|ұйымдастыру |берудің байланысы; халықаралық – жеке білім беру ... ... да ... беру ... ... ... байланысты| ... беру | ... ... ... (адам капиталы қатынасына өзгеріс |
|мекемелері |енгізу, ену процесінде жаңа информациялық ағын ендіру); ... ... ... ... ... ... ... |
|пайда болу |мен дағдыларын сапалық және сандық үлгісі, тұтынушының ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... бойынша жұмыс, координациялар, өзара қарым қатынас);|
| ... шарт ... ... әлеуметтік мәдени шартын|
| |ендіру, инновациялық білім беру ... ... ... жаңа |
| ... ... беру ... тиімділігін қамтамасыз ету) |
|Шығу себебі | Реактивті (халықаралық тәжірибеде және ... да ... беру ... ... ... өңдеуге жауап әсері ретіндегі |
| ... |
| ... ... ... ... бар ... ... ... | ... / ... (бірлік технологияны, бір үрдісті, бір|
|себебі |объектіні өзгертуге бағытталған); ... ... ... ... толығымен қамтамасыз |
| ... |
| ... (бір ... ... ... бағытталған); |
| ... ... беру ... оның ... бөлімшелерінің |
| |басқару принциптерін өзгертуге бағытталған) ... беру | ... ... ... қолданған (білім беру процесінің |
|қызметінің |тиімділігі мен ... беру ... ... көтеру бойынша |
|кезеңдік |іргелі зерттеу жобалары); ... ... беру ... ... ... ... сатысына|
|бойынша |енгізілген; |
| ... беру ... ... ... енгізілген;|
| |Білім беру қызметінде ... ... ... ... |
| ... ... | ... - ... ... ... ... ... ...... беру процесінің тиімділігін көтеруге |
|бойынша |мақсатталған өзіндің техникалық ... бар ... |
| ... ... ... беру ... мен |
| ... ... ... асады. |
| ...... ... беру ... ... мен |
| ... ... ... беру ... ... мен |
| ... ... тұрақты тиімділік түрінде енгізіледі. |
|15 кестесінің ... |
|1 |2 ... | Бос ... ... новатормен жылжып келе жатқан |
|енгізу ... ... ... инновация білім беру жүйесінің нақты құрылымында |
|бойынша |танылған топпен ... ... ... асып келе ... |
| ... |
| ... ... – басым – басқару тобымен немесе басқару |
| ... ... ... ... бар инновация. |
| ... ...... ... ... | Нөлдік рангті инновация дәстүрлі білім беру жүйесі мен оның|
|инноваицялық |элементтерін ... ... ... ретті инновация сапалы және сандық түрде өзгерісі; |
|бойынша |Екінші ретті ... ... беру ... ... ... |
| ... ұйымдық өзгерісі. |
| ... ... ... бұл ... беру ... ескі |
| ... ... шықпай отырып жаңа шартқа бейімделуі. |
| ... ... ... ... беру ... жеке |
| ... ... ... шешімдер қарастырады. |
| ... ... ... ... беру ... жаңа ағынын |
| |туғызады. |
| ... ... ... нәтижесінде қолданып келген жүйенің|
| ... ... ... арқылы білім беру жүйесінің жаңа |
| ... ... ... |
| ... ретті инновация білім беру жүйесінің жаңаша түрі |
| ... Жүйе ... ... |
| ... - ... ... ... құрастырылған ... 49] ... ... ... ... ... ресурстарды
ғылымды дамытудың таңдап алынған ... ... ... ... ... ... ендіру үшін жағдайлар туғызу қажет.
Қазақстан қазіргі кезде экономиканы дамытудың индустриялық ... ... ... біз ... ... деп ... келесі кезең –
инновацияла мен технологияларды дамыту кезеңіне көшті.
Аса ірі ... ... ... «Самұрық» мемлекеттік
холдингі құрылды, оның негізгі міндеті ... ... ... ... алға ... болып табылады. «Қазына» тұрақты даму қоры
құрылды, ол даму ... ... ... ... жәрдемдесуі және индустриялық жобаларды қаржыландыруға
тиіс. Даму институттарының бастауымен құны 2,2 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... ... бағыттар – ... ... ... пен ... ...... ... және трансұлттық бизнеспен әріптестік
жағдайында ... ... ... қол ... ... ... кесте - Инновациялық процестің дамуына ықпал ететін факторлар
|Инновациялық процестің ... ... ... ... |
|1 |2 ... фактор |Объективті ... ... ... ... ... ... ықпал|
|байланысты, ол инновациялық ... және оның ... ... ... ... ... |қамтамассыз ететін жағдай жасау; |
|табылады | ... - ... ... мен |Мемлекеттік бағдарламалар, |
|инновациялық бағыттағы білім ... ... т.б. ... қызметкері. | ... - ... ... ... құрастырылған [46, 21б.] ... ... ... бір ... ... табылатын
«технологиялар индексі» деп аталатын көрсеткіш, ... ... ... ... зерттеулер мен талдамаларды ... бұл ... ... пен ... ... ... ... есептеп шығарылады.
Ескерту - дереккөз негізінде автормен құрастырылған [44, ... ... - ... қызметке мемлекеттік қолдау көрсету
Әрбір ел өзінің ұлттық білім беру жүйесімен сипатталады. ... ... ... білім кеңістігінің қалыптасуымен байланысты барлық басқа
модельдер бағдар ... екі ... ... базалық жүйелерді бөледі.
Бұл моделдердің айырмашылық критерийлері келесідей:
... ... мен ... ... және ... арасындағы арақатынас;
‒ білімнің тегін және ақылығының пропорциясы;
‒ элитарлығы және ... ... ... білімнің құрылымы мен мазмұнындағы фундаменталдылықтың және
практикалық бағыттылығының пропорциясы.
Көрсетілген тұрғысынан білімнің екі жүйесі бөлініп шығады:еуропалық
және ... ... ... ... жүйелерінің негізгі сипатты белгілері:
‒ Еуропалық жүйе – мемлекеттік және ақысыз ... ... ... ... оқу ... басқаруда академиялық ортаның ролі айтарлықтай.
Білім мазмұнында америкалыққа қарағанда орталықтанудың, сонымен қатар
білімнің фундаменталдылығының деңгейі орташа.
... жүйе – ... ... мемлекеттің рөлі
айтарлықтай, ... жеке ... бұл ... ... ... ... ... бірден жергілікті (аймақтық) қаражт
көздерінің басымдылығы ... Орта ... ... тегін, ал
жоғары білім көбіне ақылы. Бірақ, білім беру қызметтерінің ... ... ... ... ... ... және ішінара
экономикалық теория бойынша университеттік білімді дамытуда, қазіргі
жалпы танымал лидер ... АҚШ ... ... ... ... ... сыйлығы берілген) болып табылады. АҚШ университеттері
өз елінен тыс ... ... ... ... жасақтауға
негізгі роль атқарады. Жоғары оқу орындары үш базалық ... ... ... ... ... ... қызметтің ұйымдастырушылары (менеджерлер, іскер
администраторлар). Олардың ... кең ... ... бағдарламалар
бойынша білім алады.
Жеке таңдап алу жолымен студенттер ... ... ... оның ішінде жоғары оқу орындарының болашақ оқытушыларын және
экономист – сараптамашыларды бөледі. ... ... ... ... ... шаруашылықтарда түрлі қызметтер жасайды. Барлық жерде
олардың ... ... ... ... ... тиімділігін
анықтайтын қызметтердің орындалуының жоғары деңгейін қамтамасыз ... ... екі ... ... ... ... бірінші типі ұлттық білім моделдерінің көптүрлігі ретінде жүзеге
асады. Себеп – қандай да бір ... ... ... білім
үрдісінің бейімделуі (оның иерархиялылығын ескере отырып);
‒ екінші – ... ... беру ... ... Олар ... организмнің қызмет етуімен байланыспаған ... ... ... ... ... сөз ... –білім мен ұлттық білім туралы болып отыр.
Бизнес–білім мен ұлттық білім мақсаты, міндеті, ... ... ... түрлі сипатқа ие:
‒ білім сапасын қамтамасыз ету үшін қолдануға болатын ... да ... ... ... ... көп. ... бұл ... процесінің моделі
емес, білім өнімін сату моделіндей;
‒ коммерциялық тиімді аймақтық білім - ... ... ... қандай
да бір теориялық қиындықтардын да, өйткені оның жолы айқын, қызметтің
төменгі сипаты ... және ... ... ... - бұл ... саладағы мәселе. Мысалы, ХХІ ғасырдың
басында АҚШ-та функционалды сауатсыздар саны 84 млн. ... ... 25 млн. дәрі ... ... ... ... ... 22%-ы конвертте мекен-жайды дұрыс жаза
алмаған; ... ... және ... ғылымдары туралы сөз
болғанда жәй «өз ... ... яғни ... қалып отыр. Сонымен
бірге АҚШ білім қызметтері және денсаулық саласы қызметтерімен саудада
жоғары ... ... ... 2009 жылы ... жабық рынокта олар
205 млрд. доллар табыс алады және 4 млн. адамды жұмыспен қамтыды.
Осының барлығы білімдегі ... ... ... ... ... ... ететін елдің білім деңгейіне куә бола алмайтындығын
білдіреді. Немесе білім әлеуметтік игілік ретінде ... ... ... ... ... ... ... білімге нақ осы амал тиімді
болып табылады.
Айта ... ... ... ... ... деңгейі-бұл, біріншіден,
елдің маңызды бәсекелік артықшылығы, екіншіден, ... ... ... ... ... ... тек мүліктік жағдайдағы
айырмашылықпен ғана емес, білім еңгейіндегі айырмашылықпен есептеледі. Егер
білім деңгейінде шыңырау жоқ ... онда ... өзі ... ... ... ... ... бойынша, білім беру ... ... ... ... 2010 жылы 90 млрд. доллар құрады. Білім берудің
бірінші әлемдік салонына (2005 жыл мамыр айы, ... ... 56 ... жеке және ... ... 3000 ... мамандар қатысты.
Алайда білім берудің коммерцизациялау мен жаһандану үрдістері ... ... және ... ... ... ... жоя
отырып, оның униформизациясыы мен әрі ... ... ... ... ... мен оқу ... ... жоғары оқу орындарының дистанциялық оқыту бойынша
курстары ерекше алаңдатады.
Білім беруді жаһандандыру үшін келесі шараларды жүзеге асыру ... 1998 ... ... ... ... ... ... және
Италияның білім беру министрлерінің «Еуропалық жоғары білім беру
жүйесін үйлестіру туралы ... ... ... ... ... Еуропа елдерін ортақ «Еуропалық жоғары білім беру кеңістігін»
құруға мүмкіндік туғызуға шақырған;
‒ 1999 жылдың ... 30 ... ел ... декларацияға қол
қойды. Онда еуропалық жоғарғы білім беру жүйесінің ... ... ... ... ... бөлінген. Ол декларацияда
еуропалық жоғары білім беру аймағын құру бойынша және әлемде еуропалық
жүйенің таралуына көмектесуі бойынша шаралар белгіленген.
Француз ... ... ... ... ... ... ... технологиялық дамуына қарсы тұруға болмайды, сондай-ақ либералды
дамудың логикасын ... ... ... жоқ. ... әлем ... ... ... табу қажет»[51].
1999 жылы Болоньеде (Италия) ортақ ... беру ... ... ... туралы Декларацияға (нақты іс-әрекеттер тізімімен бірге)
29 мемлекет қол қойды, осыған сәйкес Европада жоғары ... ... ... құру ... академиялық және кәсіби курстар мен ... ... ... ... түлектердің барлық еуропалық елдерде
жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін қамтамасыз ... ... ... ... ... қабылданды. Білім беруді коммерциализациялау
және білім беру қызметін көрсететін жаһандану нарығын қалыптастыру білім
берудің ... ... ... ... ... ... жасайды. Осыған
орай, 1998 жылдың ... ... ... ... және ... ... «Сорбон» деген атаққа ие болған. «Еуропалық жоғары
білімнің үйлесімді жүйесі» ... ... қол ... онда барлық
елдің қатысушыларын «Жоғары білім берудің еуропалық кеңістігін» құруға
шақырды, 1999 ... ... ... ... 30 ... ... ие болып, Боллондық декларацияға қол қойды:
‒ еуропалық ... ... ... ... ... ... еуропалық білім беру жүйесін еуропалық белгілі мәдениетке және
ғылыми дәстүрге сәйкестігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... және әлемде
еуропалық жүйенің таралуына жағдай жасау;
‒ жаңа нұсқа жоғары білім беруді екісатылы жүйе ... ... ... сағаты;
‒ қатысушы елдердің білім сапасын арттыру;
‒ түлектерді жұмысқа орналастыруды қамтамасыз ету [52,38б.];
Университеттер жаһандану жағдайына бейімделуде үлкен ... ... ... қол ... ... үшін 2010 ... ... мектептің
бірыңғай жүйесін құру міндетті болып табылады. Бұл үрдіске Ресей мен
Қазақстан ... да ... 2010 жылы ... 47 ... басын
біріктірген «Боллон» үдерісіне қосылған. Бұл Қазақстан үшін білім саласында
бағындарған тағы бір белес іспетті болды. Боллон ... ... ... жүйесін еуропалық кеңістік құру мақсатында жақындастырудың бірден бір
жолы. Бұл ... көшу ... ... ... жүйесі бірқатар
жетістіктерге қол жеткізеді. Атап айтсақ, отандық оқу ... ... ... ... стандартқа сәйкестендіріледі, отандық мамандықтар
әлемде танылады, қазақстандық жоғары оқу орындарының студенттері шетелдік
университеттерге қабылданады. ... ... ... ... ... ... дамыту мақсатында студенттер оқудың ... ... бір ... ... ... ... көзделуде, оның
ішінде Президенттің «Болашақ» бағдарламасының гранты есебінен төленеді.
Болондық Декларацияға сәйкес, Қазақстанда ... ... ... ... шығару ұйғарылуда. Сапаны бағалаудың оқытудың ұзақтығы
немесе мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... еуропалық білім беру жүйесінің маңызды
құрамдас бөлігі кредит болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... оқу пәні үшін, кредиттік
«балл», яғни баға ... Егер ... ... ... ... өз ... алдын-ала бекітілген кредит саны бойынша білімін
«жинақтаса», оның ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сынақтар бірлігі жүйесі (немесе кредиттік жүйе)
көптеген он жылдықтар бойы, өлшеніп және ... келе ... ... ... ... ... және америкалық университеттерде қолданылады.
2010 жылдан бастап Қазақстанның көптеген жоғары оқу ... ... ... жүйесін қолданады, бұл жүйе студенттердің академиялық
мобильділігін жоғарылатуға мүмкіндік беретін, оқу бағдарламаларын ... ... ... ... ... мамандар мен ғылыми-педагогикалық кадрларды дайындау
негізінде кредиттік білім жүйесі жатыр, бұл оқыту ... ... ... және ... ... өзара тануды қамтамасыз
етеді. Жаңа ... ... ... ... мен ... ... ... сай үлгі бойынша дайындалады.
Бұл шаралар төмендегілерге мүмкіндік береді:
‒ білім сапасы, салыстырмалы критериилерді өңдеу және ... ... ... ... ... ... ... оқытушылар, зерттеушілер мен басқару аппаратының
мобилділігіне ... ... ... ... ... мен ғылыми зерттеулерді
енгізу, интеграцияланған оқу курстарын құру және оқу жоспарын
жетілдіруге;
‒ еуропалық жоғары ... беру және ... ... мен ... ... қамтамасыз ету
[53,39б.].
Сонымен, Боллондық декларацияға қол қою елге қандай міндет жүктейді?
Бұл:
‒ дипломдардың салыстырмалылығын қамтамасыз ... ... ... қос ... ... енгізу (бакалавриат және
магистратура);
‒ Еуропада қабылданған өтетін сабақтар сағатын есепке алу ... ... ... енгізу (модульді процеспен несиелер);
‒ оқу орындарының аттестациялануы мен ... ... оқу ... ... ... ... несиелік есепке алу
жүйесіне ауыстыру;
‒ аттестация және сапаның мемлекеттік бақылау ... құру ... ... ... ... екі ... жоғары білім беруді
енгізуді қарастырады, бірінші ... ... ... ... ... типтегі компетенцияларды алуға, ... ... ... ... ... ... ... материалдарда, постсоциалистік кеңістікте «бакалавр-магистр»
жүйесі ... 10 жыл ... ... деп ... ... ... ... дамыту бойынша мемлекеттік
бағдарлама жасалған. Жеке элементтері ... ... ... ... Орал және ... ... ғылыми қызметті қолдау мақсатында білім
беру бағдарламалары шеңберінде ғылыми технопарктер іске қосылды.
2003. жылы “Қазақстан Республикасының 2003-2015 ... ... ... даму бағдарламасы” қабылданған болатын.
Бұл бағдарлама мақсаты “білім беру жүйесін ... және ... ... ... ... Осы ... ... жылдарға арналған стратегиясының негізгі бағыттары
бойынша ... ... ... ... ... ... технологиялы
өндірістер қалыптастыруға, оның ішінде шетелдік те, салааралық та
технологиялар ... ... ... ... ... ... ... жоғары ғылыми-технологиялық әлеуеті бар ғылыми-техникалық
және өнеркәсіптік ұйымдар мен кәсіпорындар ... бар ... ... ... және инновациялық инфрақұрылымды жасап, оның қазіргі заманғы
элементтерінің қызметін ... ... ... ... ... ... және c.c.) қолдауда. Индустриядан кейінгі экономика
тұрғысынан алғанда озық салаларды дамытуда қазіргі ғылыми-техникалық әлеует
салаларын пайдалану ... ... ... де ... ... өзінде мына салалардағы әзірлемелер негізінде ғылымды көп ... ... ... үшін ... бір ... базаға ие, оның ішінде:
биотехнологиялар (ауыл ... ... жаңа ... ... ... ... ... және басқалары); ядролық
технологиялар; ғарыштық ... жаңа ... ... ... ... ... ... және өндірістік ұйымдар мен
кәсіпорындардың инновациялық қызметін ынталандыруға, ғылым мен инновациялар
салаларына инвестициялар ... ... пен ... көрсету саласына
инновациялардың жылдамырақ енуіне бағытталған заң шығару базасы да елімізде
барынша жетілдіріліп жатыр. Бұл дегеніміз, ... ... ... ... ... көрсетеді. Еліміздің экономикалық
әлеуеті мен қоғамдағы саяси тұрақтылық, демократияның дамуы оған ... ... ХХІ ... ... ... жаңа ... өрістеу
ғасыры. Білімнің, ғылымның ... ... бұл ... ... үшін көкейкесті мәселе болып отыр. Озық ... және ... ... ... білімді кадрларсыз, жаһандану
талаптарына сәйкес даму мүмкін емес. Осы мақсатта отандық ғылым мен ... ... ... ... ... ...... мен ғылымды халықаралық
деңгейге көтеру.
Экономика үшін аса маңызды салалар екеніне ... ел” ... ... отырған Жолдауында тоқталған Елбасы осы бағытта ... ... ... ... атап өтті. Президенттің айтуынша,
білікті кадрлар ең алдымен ... ... ... жауап
беруі тиіс. Соған орай, Білім және ғылым министрлігі мен барлық өңірлер
алдында білікті ... ... ... тұр. ... ... сұранысқа ие
20 мамандық пен 9 оқу орны анықталған [54].
Ендігі кезекте еліміздің білім беру ... ... ... ... ... ... білім мен ғылым саласындағы
инновациялық даму мәселелері мен оны шешу ... ... атап ... ең ... мәселе тұйық және қол жетімсіз сипаттағы ақпарат алмасу
және қолданудың тиімділігі аз ғылыми кеңестік дәстүрі. 1990 жылдар кезінде
ғылыми ... ... ... жүргізілмеді. Бұл мәселені шешу үшін
2005 жылы қазақстандық инстиуттардың ... ... ... ... есебі мен жұмыстарын ... ... ... орталығы мен халықаралық ғылыми әдебиеттерге қол жетімділігі бар
Республикалық ғылыми техникалық библиотека құрылды. 2006 жылы жас ... шет ел ... қол ... ... ... басталды. Мұндағы
мәселе қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... жағдай шет тілін білу деңгейінің төмендігі. Білім
және ғылым министрлігі шет тілінде ғылыми мақала жазуды ... ... ... ... ... ... мәселе ғылыми ортадағы демографиялық дағдарыс. Ғылым
саласына жастарды көптеп тарту мәселесі тұр. Бұл қазіргі таңда біртіндеп
шешімін табу ... ... ... ... қажетті құрал жабдықтардың қол жетімсіздігі
мен жаңарту. Бұл ... ... ... ЖОО мен ... ... ... ... атып алу мақсатында қаражат аударылды.
- өзекті мәселенің бірі мемлекет ... ... ... ... ... ... нәтижесін талап етпеген, яғни мемлекет пен
ғылыми қоғам арасындағы бәтуаластық себебінен ғылыми зерттеулерді бағаламау
мәселесі. Осы ... ... әлем ... ... ... ... зерттеулерді бағалау мақсатында дәйекті индекс енгізу енгізу.
Нәтижесінде ғылыми қоғам айқындалады, ғылыми ... ... ... ... ... ... және ғылыми қызметті төлеуге
ниетінің жоқтығы. Бұл ... шешу үшін ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын бірлесіп қаржыландыруды талап етіп
отыр.
Қазақстанда кадр мәсселесі қазіргі таңда ... ... ... қызметті іске асыратын ғылыми және техника-экономикалық талдау
жүргізетін, зияткерлік ... ... мен ... ... ... және ... да ... мамандықтар бойынша кадрлар аз.
Елбасымыз Қазақстанның 2020 жылға дейінгі даму ... ... ... ... арқа ... ... алға ... Финляндияда жоғары оқу орындары мен ғылыми зерттеу
ұйымдары мемлекет меншігінде болады екенбілім министрлігі ... ... ... мен ... ... ... академиясының гранты мен «ТEKES» инновация мен технологияны
қаржыландыру агенттігі конкурс негізде ... Шет ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу жұмыстарын сыннан
өткізеді [55]. ... ... ... ... ... көрсетіп өтелік [56]:
1. Ғылыми технологиялық саясат кеңесі финдік ғылыми
технологиялық саясаты мен ... ... ... ... ... ... ... үкімет органы болып табылады және ... ... ... ... ... Осы ... ... ғылым, технология
және инновация саласындағы ... ... ... ... ... ... ... аймақтық, экономикалық, фискалдық, энергетикалық,
сонымен қатар білім беру саласы мен жұмыс күші нарығындағы саясатты ғылыми
техникалық және инновациялық ... ... ... беру және ... ... ... қызметі
ғылыми саясатты өңдеу мен жүзеге асыру болып табылады. Министрліктің
қарауына ... ... (20) мен ... ... кіреді.
Университтеттер жалпы ұлттық ҒЗТҚЖ-ның 20%-ін жүзеге асырады. Мемлекеттік
бюджеттен қаржыландырылған ғылыми зерттеулер университеттер мен ... ... ... жүргізіледі. Мемлекетте ҒЗТҚЖ жүргізілетін
32 полтитехникалық институттар бар.
3. Финляндия Академиясы білім беру және мәдениет ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар мемлекеттің ғылыми саясат саласында
эксперттік ... ... ... ... ... ... ... айелдерді зерттеу жұмысына ... ... және ... ... Зерттеушілердің академиялық лауазымы профессорлар мен жоғары
ғылыми ... ... ... зерттеу немесе докторлық жұмыстарын
жүргізу үшін және де бір жылға дейінгі мерзімде ... ... ... ... ... ... де беріледі. Академияның
зерттеу жобалары зерттеумен байланысты ... мен ... ... алу, ... және ... да штат қызметкерлерін жалдау үшін
қаржыландырылатын жобалар. Бұл ... ... ... ... жету және кем ... ... ... бар
шетелдік мамандарды Финляндия мемлекетінің территориясындағы ... ... ... зерттеушілерді университет немесе институтқа
қызығушылығы бар финдік көшбасшы зерттеуші арқылы шақырылады. Университет
немесе ғылыми ... ... ... жұмысында топпен белсенді қызмет
атқарып жатқандығын, бірақ Финляднияға өзімен бірге ноу хау мен ... алып келе ... ... ... ... ... ... Финляндияға шақыру үшін көмек сұрауына болады.
Финляндияда барлығы 52 жоғары оқу ... бар. ... ... ... ... ... және докторлық дәрежен алуға оқытады және 32
политехникалық университеттер ... ... ЖОО ... ... ... яғни ақылы бөлім жоқ.
4. Жұмыспен қамту және экономика министрлігі өндірістік саясатпен
айналыстаны ... ... ... ... пен жұмысшыларды өндірістік
кәсіпкерлікке тарту шарты үшін жауапты ... ... ... ... және венчурлық капиталдың дамуына жауап беретін
бірнеше бөлімшелерден тұрады. ... бір ... ... ... Ол жалпы мемлекеттік қағидалар әзірлеуге, технологиялық және
инновациялық саясат бойынша кадрлар дайындауға, ҒЗТҚЖ ... ... және ... ... шартын жасауға жауапты.
Департамент ... және ... ... салсындағы саясатты
үйлестіреді, сонымен қатар өндірістік жеке меншіктегі құқықпен айналысады.
27 сурет - Финляндия мемлекетінің инновация мен ... ... беру мен ... ... және ... министрлігінің нақты қызмет
атқару жүйесінің құрылымы [56, 24б.]
5. «ТEKES» агенттігі инновациялар мен ... ... Ол ... ... ... арқылы бизнеске
әр түрлі инновациялық жобаларды трансферлеуге және эксперттік ... ... ... ... ... ... ҒЗТҚЖ бағдарламалары
арқылы ғана ҒЗТҚЖ-ның нақты түрлері бойынша ғана қаржылық қолдау көрсету
үшін ... ... ... ... ... саясатын қолдаушы
негізгі тірегі болып табылады. Ол ғылыми ... және ... ... үш ... ... атқарады:
➢ Өндірістің ғылымды қажетсінетін заманауи дамушы салаларын
қолдау;
➢ Келешегі бар өндірістік салалардың дамуын қолдау;
➢ Базалық өндірістік саланың бәсекеқабілеттілігін ... ... ... ... ... VTT техникалық зерттеу орталығы Солтүстік
Еуропадағы қолданбалы зерттеу саласындағы ірі ... ұйым ... VTT ... ... ... мен ... ... ұсынады.
VTT жұмыспен қамту және ... ... ... финдік
инновациялық жүйенің бір бөлігі болып табылады.
7. SITRA – Финляндияның зерттеу мен өңдеу қоры. Технологияны
коммерцияландырумен байланысты жобаларды, ... ... ... және технологиялық «старт-ап»-тарды қаржыландырады. ... ... ... мен ... саласындағы «желілік экономиканы»
қаржыландырады [56,27 б].
Ұлттық экономикамыздың бәсекеге ... ... үшін ... даму жолы мен ... ... ... ... ала білуіміз
керек. Елбасымыз ерекше атап өткен ... ... беру ... енді елімізге қолданып біршама мәсселелер өз шешімін тапқалы
отыр. Елімізде ... ... іске ... ... мемлекеттік
бағдарламалар өз кезегінде нәтижесін көрсетіп ... Осы ... ... ... ... беру ... ... дамыған елдердің
қатарынан ойып орын алатын күнде алыс емес.
3.2 Білім беру қызметі рыногын ілгері дамытудағы инвестициялаудың
ролі
Қоғамның инновациялық–әлеуметтік ... ... тек ... базаны дамытуға ғана емес, сонымен қатар адамның қабілетіне де
салуды талап етеді. Адамдық ... ... салу ... денсаулық
сақтау, білім беру салаларына қаржы салу және өндірісте жұмысшыны кәсіби
дайындаумен байланысты ... ... ... атап ... ... беру сферасы, оның басты қызметі - экономиканың барлық салаларына
жоғарғы квалификациялы мамандар дайындау.
Экономиканың ... даму ... ... ... тек тұтынудың
объектісі ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... көп ... адам капиталы теориясымен тығыз
байланысты. Алайда, бұрынғы кеңестік ... де осы ... ... ... ... ... экономикалық мәселелерін зерттеушілердің бірі ... ... ... ... ... ... тар
экономикалық мағынада өндіріс құрал жабдықтарына жұмсалған ... ... олар ... ... алғышартын жасау шығындары болып
табылады. Келесі ... оқу ... ... ... ... жағынан
өндірістің объективті қажеттіліктеріне сәйкес келген жағдайда, білім беруге
салынған қаржыны түгелімен ... ... салу ... ... орынды
екендігін пайымдайды [57, 164б.].
ХХ ғасырдың 60-шы жылдарында батыс ... ... ... беруге
бағытталған қаржының инвестициялық және тұтынушылық аспектісін ажырату, әр
түрлі білім деңгейлерінің өндірістік маңыздылығы бар не ... ... қызу ... орын ... ... ... ... бағытталған
қаржыларды болмасын қандай да болмасын белгілер ... ... ... ... ... ... сенімсіз, жеткіліксіз болды.
Сондықтан инвестициялық аспектіні тұтынушылық аспектіге қарама ... ... ... ... ... ... ... өйткені
мұндай көзқарас адами ресурстардың қызмет ету ерекшеліктерін ескермейді.
Өндіріс процесінде де, ... ... де адам ... ретінде түгел қатысады. Демек білім беруге бағытталған барлық
шығындар бір мезгілде әрі өндірістік, әрі тұтынушылық мәнге ... ... ... беру ... ... ... беру қызметі
ұдайы өндірістік ... ... ... ... ... жеке
қарастырылады. Өйткені ол аталған қызметті ұдайы ... ... ... ... және ... сала жағдайын, даму тенденциясын және
динамикасын сипаттаушы жалпы сандық көрсеткіштер жүйесінен ерекшеленеді.
Білім беру ... ... ... ... ұзақ мерзімді тұтыну
тауарларымен ұқсас, екінші жағынан, бұл - инвестициялық тауар. Біріншіден,
білім адам ... ... ... ... ... ... ... шығындарды қажет етеді. Екіншіден, болашақ табыс көзін және неғұрлым
жоғарырақ табыс ... ... ... ... білім кәсіби және
«экстрафункционалды» біліктілік формасында жинақталады. Төртіншіден, білім
моларьды тозу ... ... ... ... ... Осы ... бір ... деңгейін алу туралы шешімді инвестициялық шешім ретінде
сип аттауға болады.
Білім беруге бағытталған инвестицияларды, осы ... жеке ... ... ... жеке және ... ... жіктеуге
болады. Ал батыс экономика ғылымында кең қолданылатын «жасырын» шығындар
әдістемесі ... ... одан әрі ... ... ... жеке тікелей және жеке жанама инвестициялар;
‒ қоғамдық ... және ... ... инвестициялар.
Білім беруді инвестициялау әр түрлі жолмен жүргізілуі мүмкін:
‒ оқушыларға мақсатты ... ұзақ ... ... ... ... еңбек ету кезінде жалақы немесе табыс ... ... ... беру ... ақысын төлеуге және оны тұтынушыларды
материалдық қолдау байланысты барлық шығындарды өз ... ... ... беру ... ... ... және оны ... қолдау әр түрлі көздерден қаржыландырылады:
а) мемлекеттік (оқу орындарын республикалық, жергілікті бюджеттерден
қаржыландыру, оқушыларға жәрдемақы және ұзақ ... ... ... ... ... өзіндік қаржылары есебінен (олардың ата аналарының,
асыраушыларының қаржылары);
б) кәсіпорындар және ұйымдардың қаржылары ... ... ... ... біліктілігін көтеру және оларды қайта дайындауды
қаржыландыру), қоғамдық және қайырымдылық ... ... ... [57, ... аталған алғашқы екі бағыт зерттеушілердің пікірінше,
ешқандай мемлекетте әлі ... ... ... жоқ. Мұны ... ... ... ұзақ мерзімді несиелерді еңбек процесінде
қамтылмаған жеткіншектерге ... ... өте ... және ... ... ... ... іске асуы күрделі; білім беру
қызметін өндіруге және тұтынуға байланысты ... ... ... ... алуы ... бюджетке өте ауыр салмақ салады және ... беру ... ... ... ... ... білім беру қызметі өндірісін қаржыландыру басым түрде
үшінші, яғни «аралас» ... ... және ... және ... тыс
қаржы көздерін оптималды үйлестірудегі ең ұтымды әдіс ... Әр ... ... ... түрлі қаржыландыру көздерін
пайдалану дәрежесіне байланысты. Аталған ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерімен, оның экстерналды
әсерлерімен ... ... ... ... инвестициялау
үлгілерінің өзіндік ерекшеліктері келесі кестеде топтастырылып көрсетілген:
13 кесте - Білім беру саласын инвестициялау үлгілері [58, 168б. ]
| ... ... ... ... ... |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... ... және жеке |
|шылық- |ұлғаюы; ... ... ... |2) ... ... |ескерілуі; ... |
| ... ... ... ... және |
| |3) ... ... |басымдығы; |тиімділік |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... және |
| | ... ... |әлеуметтік |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... |1)тікелей ... ... ... ... ... негізгі |
| |қажеттілігі; |ынталан-дырмайды; ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |мүмкіндігі ... |
| |3) ... ... | |
| ... |3)мемлекет | |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... ... аса ... мәселе осы инвестициялардың
тиімділігі, қайтарымдылығы төңірегінде. Білім ... ... ... ең ... саты ... беру ... оны ... шығындар көлемімен салыстыру болып табылады. ... ... ... шамаларындағы айырма білім берудің таза құнын
береді. Бұл жерде келтірілген құн көлемінің алынған дисконт ... ... ... ... ... ... ... экономика
ғылымында білім берудің экономикалық ... ... ішкі ... әдіснамасында төмендегі формулада есептеледі:
; ... ... ... ... ... ... ... адамдардың өмірлік жалақысы;
- орта білімді адамдардың жалақысы;
- жоғары және орта білім шығындарындағы айырма [58, 145б.].
Отандық жағдайларда өмірлік ... ... ... ... білім берудің қайтарым нормасы тікелей есептелмейді. Дегенмен,
табыс және білім деңгейі ... ... ... ... ... жалақы өсімінің білім, біліктілік, кәсіптік ... ... ... ... ... ... білім берудің
экономикалық тиімділігінің жоғарыдағы әдіснамада есептелуіне жағдай жасауы
ықтимал.
Экономикалық әдебиетте ... ... жеке және ... ... Жеке ... нормасы жеке адамның шығындары және ұтымдарының
ара қатынасын көрсетеді. Қоғамдық қайтарым ... ... ... ... және ... ара ... білдіреді.
Кейбір нақты есептеулерге сәйкес, дамушы елдерде (Африка, Азия, Латын
Америкасы) ... ... ... ... ... ... нормасы
орта есеппен 26%, ал жеке ... ... 36%-ды ... ... ... орта ... бойынша 17% және 21%, жоғары білім бойынша
14% және 24%-ды құрады. Орта ... және ... ... ... ... емес [59, 97б.].
ХХ ғасырдың 60-70-шы жылдарында дамыған ... ... ... қайтарым нормасы шамамен 10-15% болды. 70-шы жылдардың
ортасында ірі құрылымдық ... ... осы ... ... төмендеп, осы деңгей 80-шы жылдарда да сақталған. 90-шы жылдарға
қарай қайтарым нормасы ... ... оның ... ... ... мен ... ... және жетілдіруге салынған қаржының қайтарымдылығы
жан жақты және ... ... ... еңбек ғұмырында табысты қамтамасыз
етеді. Мұны интегралды әсер ретінде қарастыруға болады.
Жалпы түрде, білім беру саласын инвестициялау ... ... ... ... негізделеді.
Алайда инвестиция салу, оның тиімділігін экономикалық тұрғыда есептеу
көбіне ... ... ғана ... ... қажет. Білім беру
экономикасының мәселелерін белгілі бір формулаларға келтіру, сыйдыру қиын.
Сондықтан әр ... ... ... ... ... ... пара ... яғни нақтылыққа сәйкестігі, осы саладағы
экономикалық қатынастар ерекшеліктерін ... ... ... ... Осы ... ... беру ... тиімділігін анықтауда
«шығындар-ұтымдар» қағидасымен қатар, оның индивид, фирма, тұтас алғанда
қоғам өміріне тигізетін әсерін ескеру ... Осы ... ... ... ... ... факторына айналғанын баршаның мойындап
отырғаны белгілі, жабдықтардың, ... ... ... ауқымының,
өндірілетін тауарлар мен қызметтердің ұлғаюы жағдайында өндірісшілер
өндірісті ... ... ... және ... ... ... ... Сондықтан да өнім шығаруды жедел игеріп, жолға қою, ... ... дер ... ... ... қабілеттеріне ие білікті
мамандарға, менеджерлерге, технологтарға, маркетологтарға деген ... ... ... ... кезде білім беруге көп көңіл бөлінуде. Осы
мақсаттарға жету үшін ... ... беру ... ... ... назарда болып отыр. Осыған орай, бүгінгі күні білім беру ... ... ... 12 ... ... ... ... білім беру
мазмұнының, құрлымының, экономикалық-ұйымдық, ... ... ... ... ... ... ... жаңа сатыға
көтеруді, оны дамытудың тиімді жолдарын қарастыруды талап етеді.
12 жылдық ... ... ... басты мақсаты тұлғаны өмірдің ... ... ... де ... ... ойлайтын, әр түрлі
жағдайларға бейімделе білетін ... ... оның ... ... ... ... қасиеттерді қалыптастыру. 12 жылдық білім беруге
көшудегі басым бағыттардың бірі - білім беру ... ... ету. ... ... қоғамдағы білім беру жағдайы мен тұлғаның кәсіби, азаматтық,
тұрмыстық ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік категория. Оқушы мектепте оқып жатқаннан
бастап белгілі бір салаға бейімделуі ... тек ... оқу ... ... ... ... ... күні әлемде жалпы білім берудің 12-жылдық мектепке арналған
халықаралық стандарты қалыптасып отыр. Орта ... ... ... ... Жапония, Швеция, Францияда; Германия, Чехия, Италия, Швейцарияда –
13 жылдық; Голландияда – 14 ... жүйе ... ... ... ... қазіргі әлемдегі жоғары
білімнің және ... ... жаңа ... және рөлі ... ... асқындырады және адамзаттың тұрақты даму моделіне
көшуді ұсынады. ... орай үш ... ... ... ... аймақтық бағдарламалап дамыту
эпицентріне айналдырады, оны тек экономикалық тұрғыда емес, кең ... ... ... түсінуге болады.
Екіншіден, университеттің жаңа инновациялық кәсіптік ... ... ... талдау жоғары білім берудің дәстүрлі идеясына
өзгеріс енгізеді.
Қазақстан Республикасындағы жоғары оқу ... ... беру ...... ... ... ... Оған сәйкес студент міндетті
сабақтардан басқа бірқатар курстар мен ... ... ... Ол ... ... ... ауыса алады және бұл оқытушылар арасында
студенттер ... ... жаңа ... ... ең қызықты материалдар үшін
бәсекеліктің негізіне айналады.
Қазіргі кезде әлемдегі жүргізіліп ... ... ... білім
беру мекемелеріне қойылатын жаңа талаптарды да анықтауда. Техника мен ғылым
көлемінің ұлғая түсуі мектептегі білім беру мазмұнын айта құру және ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің
кәсіби біліктілігі мен тұлғасына, бүкіл педагогикалық ... ... ... ... ... арта ... алып ... Бүгінгі
таңда мектептің оқу ... ... үшін ... ... ... ... тиімділігін практиканың өзі ... ... ... ... мен ... жиынтығын танытады. Олардың
көмегі арқылы ғылыми жаңалық, идея әлеуметтік, оның ішінде білім берудегі
жаңа енгізілімге айналады. ... ... жаңа ... ... ... ... осы ... басқару жүйесін қалыптастыратын іс-
әрекет инновациялық іс-әрекет болып ... ... ... - қоғамның белсенді ... ... ... кең ... ... ... Ол ... білім беруді
ең алдымен елдің қазіргі тыныс-тіршілігіндегі өзекті де сай келетін ... ... ... ... ... реформалармен тығыз байланыста өмірдің
қазіргі ықпалдасып жүруі тиіс, сонымен бірге ол қажетті кадрлық ресурспен
қамтамасыз ету көзі ... ... ... беру ... ... тек ... ғана қатысуымен
шектелмей, оған шетелдік бизнес өкілдерінің де инвестиция салуын қамтамасыз
ету керек. Осы мәселеге ... биыл 22 ... күні ... ... ... 26-шы отырысында сөз сөйлеген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев шетелдік
бизнесмендер елімізге 170 миллиард доллардан ... ... ... ... ... ... ... қолдаудың 14 түрлі тетігі ... ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша ғылымды
қаржыландыру 2 есе артты, ғылыми ... саны 7 есе ... ... жылда Қазақстан ғалымдары шетелден өз жұмыстарына 182 патент алды.
Ал, 454 инновациялық жоба мемлекет ... ... ... [60, ... жаңа даму ... ... ... ғылыми табиғи түрде
үзіліссіз байланысуы уақыт өткен ... ... ... ... ... бәсекелестіктің артуына ықпал етуші қуатты күшке айналып келеді.
Демократиялық және нарықтық қайта жаңару жолыңда және кәсіптік білім
беру ... ... ... ... мәдениетін, логикалық
ойлау қабілет мен таныстығын, сындарлы ресімдеу технологиясын, құрудағы
көзқарасын ... ... ... ... жаңа ... ... ... жағдайында өздігінен әрекет ете алатын
дайындай алатын жалпы адамгершілік құндылықтарды, көп ғасырлық салттарды
есепке алу ... ... ... бай ... ... арқасында шетел
инвестициясын тартып келді; бұл жағынан Қазақстан әлемдік ... ... ... ... ... ... ... және адами
ресурстарды қажет етеді. Бірақ, ... ... бұл ... 1993 жылы ... ... ... ұшыраған кезде «Болашақ» ... ... ашу ... ... ... ... мақсаты
«жұмыр жерде» «шығармашылықты, иілгіш, икемделгіш және ойлап ... бар, жаңа ... ... ... ... лидерлерді шет елде
дайындау және оқыту болып табылды. Қазақстан ... ... ... сәтті
жұмыс істей алатын, елімізді экономикалық және саяси дамудың жаңа сатысына
шығуға қабілетті жастарды ... әлі де ... ... ... ... мен ... үлкен инвестиция бөлінуіне қарамастан, елімізде
шешімін таппаған ... әлі ... [61, ... ... беру саласына салынған инвестиция көлемінің деңгейін
келесі графиктен байқауға болады:
Ескерту - [22] дереккөзі негізінде автормен құрастырылған
24 сурет. Білім беру саласына ... ... ... ... ... жыл мен 2015 жылдың I тоқсаны)
Елімізде инвестицияның көпшілігі мына салаларға тартылады екен: мұнай
газ ... тау кен ісі мен ... ауыл ... ... ... тамақ және текстиль өнеркәсібі, жылжымайтын
мүлік және ... ... ... және ... технологиямен
телекоммуникация, қаржылық қызмет көрсету, коммерциялық және өндірістік
құрал жабдық, туризм және ... үй ... ... сақтау, химиялық
өнеркәсіп, электроника және ... ... ... ... ... ... білім беру саласына салынып отырған инвестиция
көлемі басқа салалармен салыстырғанда ... қасы деге де ... ... ... үшін осы ... капиталға салынған инвестиция көлемін
көрсетіп өтелік.
Ескерту – ... көзі ... ... ... ... ... ... капиталға салынған инвестиция көлемі, млрд. теңге
(2014 жыл мен 2015 жылдың I ... ... ... ... ... жобалары біртіндеп
көбейіп келеді. Елбасының тапсырмасы бойынша осындай тәжірибені барлық ... ... ... ... қойылды. Үкіметке әлемдік деңгейдегі
колледждерді құрып, дамытуға инвесторлардың белсенді қатысуын ... ... және ... ... беру ... бір ... ... мен отандық компаниялар консорциумдарының сенімді
басқаруына беру мәселесін ... ... ... ... олар
Астанадағы Халықаралық университет пен Назарбаев зияткерлік мектептері
сияқты автономды білім беру ... ... ... ... беру ... ... ... тиімді
байланыс орнатумен, бастапқы және орта ... ... ... ... ... ... тездету, кәсіптік білім беру
ұйымдарының материалдық-техникалық базасын түбегейлі жақсарту мәселесі тұр.
Бұл бағытта мынадай ... ... ... ... мен ... әдістемелерін
оңтайландыру, ашық түрде білім беру технологиясын қарқынды
пайдалану;
2) ... ... ... және ... ... ... оларды жоғары
технологиялармен біріктіру, кәсіптік білім берудің ... ... ... ... түрлерінің ауысуы мен мансаптық өсу кезінде халықты
психологиялық ... ... ... ... ... ... ... кәсіптік оқытудың тиімді
жүйесін құру;
4) ... және орта ... ... беру ... босаған және жұмыссыз халықты қайта дайындықтан
өткізу;
5) ... ... беру ... ... ... ... беру ... мен мамандарды дайындауға
сұраныстарды қалыптастыру ... ... ... ... ... мен өзге де
әлеуметтік әріптестердің қатысуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... оқу ... дейінгі білім
беру мекемелерінде Қазақстан ... ... ... қаулыларына
сәйкес жүзеге асырылады.
Білім алушылар бойында рефлексивті ойлауды, ең ... ... ... ... болатын адамның өзінің мінез-құлқын бақылау, өзіне-өзі
сын көзбен қарау, өзін-өзі бір ... ... ... ұйымдастыру
қабілеттерін дамыту процесінде кәсіпкерліктің басым нышандарын қалыптастыру
мақсатындағы инновациялық оқу ... ... ... ... қажет.
Онда білім алушылардың бойында тәртіп үлгісін жасау нарықтық жағдайдың шын
мәніндегі және ықтимал мысалдары арқылы іске асады. Және де ... ... да бір ... ... ... өзі үшін ... ... тұстарын
көріп, мойындай отырып, білімі мен қабілетін ... ... ... беру ... көбіне-көп білім мен қабілеттерді қосымша дамытатын
дәстүрлі нысандағы дәрістер, семинарлар, тренингтерді пайдалану тиімді әрі
білім сапасын ... ... ... сын ... ... ойлау
қабілеттерін дамыта отырып, жеке мүддесі мен бейімділігін ұғынады әрі ... ... ... ... Яғни ... өзі ... қараудан тұрады да, қажеттіліктер өңделу ... ... ... ... көре ... ... ... әрі тұйық
еместігін, оқушыны жан-жақты ойлауға ... ... ... ... ... ... бұл ... алған білімі мен тәлімін іс
жүзінде қолдана алуына көмектесетін әдістерді таңдайды [61,27б.].
Оқу-танымдық қызметін шоғырландыру ... ... және ... ... ... ... қол ... болады. Бұл
үрдіс әрбір оқушының қоғамдағы ой және ... ... ... тәлімді, дағдыны, тәсілдерді табысты меңгеруге жағдай жасайды. Кең
мағынадағы шоғырлану ... ... ... ... пен ... ... ... әлеуметтік-экономикалық, психофизиологиялық және
дидактикалық тұтастықтың негізінде біріккен бірнеше мамандық шоғырланған
топтар мен кең ... ... ... ... ... арналған
кәсіптің білім берудің мазмұнын бірыңғай ортақ үлгіге келтіру деп ... беру ... ... ... ... көш ... келе жатқан
мемлекеттің бірі ретінде АҚШ мемлекетін атап айтуға болады. АҚШ-тың әлемде
шоқтығы биік ел қалыптасуында ... ... беру ... ... орын алып
отырғандығы белгілі. Мұның себебін келесідей анықтауға болады [62]:
... АҚШ ... ... беру ... ... деңгейде
инвестиция салу арқылы өзінің модернизациялануын тез арада іске асырды. АҚШ
үкіметі 1862 жылы «Морилла заң ... ... ... өз елінің әрқайсысы
штаттарына мемлекет меншігіндегі жерлерден егістік жерлер бөліп берді. АҚШ
штаттары осы егістік жерлерде ауыл шаруашылық және ... ... ... екі ... қамтыған жоғары мектептер құрды, осы жоғары мектептер
арқылы өз ... ... ... ... тәрбиелеп, ауылдарды
қажетті білім, техникалармен қамтамасыз етті. Осылайша штаттарда 70-тен
астам ... ... ... дүниеге келді. Бұл жоғары
мектептер «лэнд-грант университеттер» деп ... Осы ... ... ... таңда Калифорния университеті, Корнелл
университеті, Висконсин университеті сияқты әлемдегі ... оқу ... ... АҚШ ... ... ... беру ... үзбей
инвестиция салу арқылы өз елінің ұзақ мерзімді ... ... АҚШ ... ... ... тағайындау, университеттерге
ғимараттар мен жатақханалар және лабараториялар ... ... ... ... ... ... бөлу шаралар арқылы АҚШ жастарының 50%-дан астамына
университеттерге ... ... ... ... жасап берді. Осылайша
ХХ ғасырдың 70 жылдарына келгенде АҚШ-тағы университеттердің саны 3000-нан
асты. АҚШ үкіметі жоғары оқу орындарына ... төгу ... өз ... ... беру саласын барынша дамытты, сондай-ақ адам ... ... ... ұзақ ... бойы тұрақты дамуына берік негіз қалады.
‒ Үшіншіден, АҚШ үкіметі ғылыми зерттеу мен адам капиталына
инвестиция салуға баса назар аудару ... ... ... ... ... ары ... ... АҚШ үкіметі 1955 жылы жоғары оқу
орындарындағы ғылыми зерттеу жұмыстарына 320 ... АҚШ ... ... ... оқу орындарындағы ғылыми зерттеу қаржысының 55%-ын құраған. 1974
жылы бұл көрсеткіш 64%-ға, өткен ... 90-шы ... 76%-ға ... АҚШ ... ... ... жұмыстары мен адам капиталының
жинақталуына стратегиялық ... мән ... оған ... инвестиция
көлемін жыл сайын молайтты, осылай АҚШ қазіргі таңдағы адам ... ... ... ... ... зор ... елге айналды.
АҚШ жоғары білім беру мекемелерін қаржыландырудың басты ... ... Жеке ... ... ... ... ... жеке гранттар және әр ... ... ... штат ... үшін ... ... ... бөліп отырады. АҚШ әрбір
университет пен ... оқу ... ... ... рейтингілерін
U.S.News and World
Report, Academic Ranking of World Universities журналдарынан көре алады
[63,24б.].
Эндаумент қоры АҚШ ... ... ... роль ... жоғары білім беру мекемелерінің көпшілігі қаржыландырудың
негізгі көзі болып саналатын осы сияқты қорлармен қаржыландырады. ... жеке ... ... қор ... ... ... ... қаржысымен құрылған. Әр түрлі
шарада үлкен қайырымдылпен айналысады. Сол себепті ... ... ... ... ... АҚШ ... беру ... қаржыландыру
құрылымын төмендегі сызбадан көруге болады:
25 сурет - АҚШ ... беру ... ... көздері [64]
Білім беру саласына инвестиция тарту ... ... ... ... ... болатын Ұлттық инвесторлар
кеңесі құрылды. Бұл шетел инвесторлары мен отандық бизнесмендерінің ... ... ... ... туғызып отыр. Міне, осындай ілкімді жобалар
болашақта білім саласына ... ... ... арттырып, адам
капиталының сапасын арттыруға жол ашады ... ... ... ... ... сапалық параметрлерін қалыптастырушы және
жетілдіруші рухани өндірістің маңызды салаларының бірі – білім беру саласы.
Білім беру ... - жеке ... ... мен ... ... үшін ... ... табылатын білім берудің әрбір деңгейі бойынша
білімдер жүйесі (кешені). Білім беру бір ... ... ... потенциалының дамуы және тереңдеуінің факторы болса, екінші
жағынан - адам мүмкіндіктерінің барынша жүзеге ... ... ... ... және ... ... адам прогрессивті қоғамдық
өзгерістердің көзі және қуатты қозғаушы күші ... ... ... ... ... ақпараттың жаңа технологияның өрістеу ғасыры.
Білімнің, ғылымның бәсекеге қабілеттілігі бұл күнде ... ... ... ... ... отыр. Озық ғылыми-техникалық инфрақұрылымсыз
және ... ... ... ... ... жаһандану талаптарына
сәйкес даму мүмкін емес. Осы ... ... ... мен ... ... ... ... басты міндет – білім мен ғылымды халықаралық
деңгейге көтеру.
Мемлекет басшысы отандық білім беру ... ... ... ... нақты тапсырма беріп, ұлттың өресі білім нәрімен ... ... ... ... ... ... көтеру мен әлемдік білім
тайталасында дамыған мемлекеттермен деңгейлес болу ... ... ... ... ... берудің осындай өтпелі кезеңінің талабына сәйкес
еліміз өзінің алдына жаңа ... мен ... ... соны ... ... ... ... жасап отыр. Әрине, мұның барлығы ғылымның
кейінгі жетістіктеріне сүйенген жаңа технологияны игеруте, аса білімді ... ... ... ... ... байланысты. Бұл орайда еліміз
соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... қадам
жасады, тәжірибе жинақтады, әлемдік бітім кеңістігіне бейімделген ... ... ... ... деп ... сеніммен айта
аламыз. Осы ... ... ... зерттеліп, тұжырымдары
тиянақталып, ... іске ... бет алып ... ... ... ... ... тың ізденістер, нақты міңдеттер, жаңа бағыттар
пысықталып, оны жүзеге ... ... ... Соның ішінде білім
технологиясы жүйесін жетілдіру басты назарда ұсталып, оған ... ... ... өркениет жолымен дамуда шешуші ... ... ... бірі осы ... ... ... жауап беру арқылы Елбасы Жолдауында
айтылғандай, біз білім бәсекесіне түсуге ... ... ... Батыс Еуропа, Азия және америкалық ... ... мен ... ... артады, олардың алдына жаңа
міндеттер қойылады. Ойластырылған мақсаттар шүғыл және ... ... ... ... ... ... біз өз ... барынша ықтиятты әрі
іскерлікпен пайдаланып, түпкі межеге бірте-бірте сатылай жетуді көздеп
отырмыз.
ХХI ... ... ... ... орын алуы үшін, Қазақстанның жан-
жақты дамуының бірден-бір жолы ғылымды әр қырынан ... ... ... белгілі. Елбасымыз Қазақстан халқына «Бәсекеге қабілетті халық
үшін», «бәсекеге қабілетті экономика ... - ... ... ... беру
реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге
мүмкіндік ... аса ... ... ... ... ... ... талабына
сай, Елбасының халыққа Жолдауы білім беру ісінде де жыл сайын ... ... ... ... ... бағдарлай білу өз бетінше білім
беруде стратегиялық міндеттерін табысты шешуге ... ... ... ... ... ... ... жеткізе білу, жүзеге асыра білу», ... ... ... ... асыруда жаңа формацияның педагогы қажет.
Қазақстан Республикасы үшін ғылым және білімді дамыту, экономикалық
жүйенің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... деңгейде лайықты орынды иелену, мемлекетті нығайту және ұлттық
мүддені дамыту ... ... ... ... ... сауда
ұйымына (БСҰ) кіруімен байланысты бұл мәселенің өзектілігі айқын ... яғни ... ... класстар түрлері, кәсіби дайындықтың - ... ... ... ... ... бар мамандарға дейін ... ... ... сәйкестендіру қажеттілігі себепші
болып отыр.
Отандық білім беру жүйесін репродуктивтіден ... ... ... өз білімдері мен әлеуметтік ... ... ... ... ... білім жүйесінің басты
субъектілері – оқушы және оқытушылардың өз ... ... ... ... ... ... қасиетінен шығатын қорытынды:
‒ сұраныс көлемін қызметке деген қажеттілікті зерттеу арқылы болжау
мүмкін;
‒ қызметке деген сұранысты тудыруға не ... ... ... ... сапалық сипаттамаларын реттеуге, ... ... ... тартылған;
‒ жалпы қызметтің қасиеттері білім беру қызметінің қасиеттері мен
ерекшеліктерін анықтауға негіз болып табылады.
‒ осы ... ... ... ... ... ... ... қызмет оған сұраныс болғаннан кейін өндіріледі;
Мемлекеттік қаржыландыру
Аймақтық әлеуметтік- экономикалық жүйе
Аймақтың өзекті құзыреті
Аймақтың бәсекеқабілеттілігінің өсуі
Аймақтық бәсекегеқабілеттіліктің интегралды көрсеткіші
Бағалық ... ... ... ... ... коммуникация, байланыс
Экономиканың тиімділігі
Нарықтардың тиімділігі
Қоғамдық институттардың тиімділігі
Білім
Бизнес пен техниканың дамуы
Инновациялық даму
Экономикa- лық өсу
Адамның экономикалық күштері
Aдам ... ... ... өндірістік мақсаттары мен стимулдары)
Өндіргіш күштері (ұдайы өндіріс мақсаттарына жету ... ... беру ... ... ... капиталының ұдайы өндірілуі
Кәсіптік біліктілік (білім деңгейі, дағды іскерлік, мобильділік)
Экстрафункционалды біліктілік (жауапкершілік,тіл табысу, т.с.с.)
Оқу ... (үй ... ... ... беру ... ... және ... құрылымындағы
реформа
Білім беру саласының ішіндегі реформа, яғни білім беру мазмұнының және
технологиясының өзгеруі
Тікелей қаржыландыру
Қаражаттар тікелей бағытталған оқу ... ... ... ... жан ... ... ... бюджет пен оқу орындары
арасында делдал ретінде шығады.
Салық салу ... ... ... ... ... ... бюджет құралдарын
берудің тікелей сипаты
Түрлі жеңілдіктер беру арқылы оқу орындарын және ... ... ... орыны – білім беру қызметтерін өндіруші
Білім алушы – білім беру қызметтерін тұтынушы
Оқу орыны
Бюджет
Мемлекет
Білім беру процесі
Білім беруден түскен өнім ... ... ... тыс қаржыландыру
Шаруашылық субъектілері
Білім беру өнімін әлеуметтік жүзеге асыру
Мемлекет
Бюджет қаражаты
Халық
(үй шаруашылығы)
1994-1997 жылдары –  экономикалық жəне гуманитарлық факультеті бойынша 4
мемлекетте (АҚШ, Ұлыбритания, ... ... ... ... ... – 2004 жылдар кезеңінде 13 елде инженерлік жəне техникалық бағыт
бойынша оқу үшін 780 ... ... ... ... саны ... ... ... барлық тарихындағы рекордтық сан – 2 574 адамға жетті.
«Болашақ» бағдарламасының ... ... жылы ... ... ... қызметшілер» санаты және ғылыми-
зерттеу әлеуетін дамыту мақсатында «Магистратураға ғылыми-
педагог қызметкер» және «тағылымдамаға ғылыми қызметкер» санаттары
енгізілді. енгізілді
2005 жылдан бастап білім алуға ... ЖОО ... ... ... Сингапурдің прогрессивті
университеттері енді. Мұнай газ ісі, энергетика мамандықтары бойынша
стипендия тағайындалды.
2011 ... ... ... бағдарламасы бойынша оқыту тоқтатылды. Жұмыс
берушілердің нақты тапсырыстары бойынша мамандар даярлауды және жұмыс
беруші, стипендиат және «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ арасында
үш жақты шарт жасауды ... ... ... ... жылдан бастап тағылымдама бағдарламасы инженерлік-техникалық,
медицина және педагог қызметкерлер санаттарымен кеңейтілді.
2014 жылдан бастап үміткерлерді іріктеу сапасын ... үшін ... ... IELTS ... ... баллдан 85 баллға) тілдерді
білудің ең аз бастапқы деңгейі арттырылды
2015 жылдан бастап ағылшын ... ... ... ... ... моделі іске қосылды, магистратура және
докторантура бағдарламаларына қолжетімділік кеңейтілді, Split-
PhDиндустриализациялау үшін ғылыми кадрлар даярлаудың жаңа
моделін енгізілді.
Мемлекеттік құқықтық қолдау
Салықтық және ... ... ... ... ... ... ... көрсету
Инновациялық құрылымды қолдау
Парламент
«SITRA» қоры
Басқа да министрліктер мен олардың институтары
Аймақтық орталықтар
Премьер ... ... ... технологиялық саясат кеңесі
Білім беру министрлігі
Финляндия академиясы
Университеттер
Жұмыспен қамту және экономика министрлігі
«ТEKES» агенттігі
VTT (Финляндияның техникалық зерттеу орталығы)
АҚШ білім беру мекемелерін қаржыландыру ... мен ... ... ... ... да ... беру ... қызмет
Инвестициялық салымдар
Оқу ақысы
Жеке қаржылары
Эндаумент қоры
Мемлекеттік қаржыландыру
Федералды қаржыландыру
Штат бюджеті
Жергілікті бюджет

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 105 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беру адам капиталын дамытудың алғышарты және факторы ретінде91 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Жеке тұлғаны саяси әлеуметтендіру процесіне білім мен саяси құндылықтардың ықпалы9 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда білім беру мазмұнының жаңартудың өзекті мәселелері10 бет
Қазақстан Республикасының Университеттік білім беру жүйесінде тұлғаға этномәдениеттік білім беру мен тәрбие берудің ұлттық моделін құру79 бет
«жасанды интелект дамуындағы кибернетикалық рөлі: білім беру саласында »9 бет
Қазіргі кездегі білім беру жүйесіндегі концепциялары мен теориялар7 бет
ҚР білім туралы заңы жайында3 бет
Кәсіби педагогтың құзіреттілігін дамытуда қолданылатын шығармашылық жұмыстар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь