Шығыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылықта пайдаланатын жерлеріне әсер ететін физикалық- географиялық факторлар

КІРІСПЕ
1. ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚТА ПАЙДАЛАНАТЫН ЖЕРЛЕРІНЕ ӘСЕР ЕТЕТІН ФИЗИКАЛЫҚ. ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ФАКТОРЛАР
1.1. Жер бедерінің ерекшелігі
1.2. Климаттық факторы
1.3. Гидрографиясы
1.4. Топырақ жамылғысы жағдайы
1.5. Өсімдік жамылғысы
1.6. Шығыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылық жерлер сипаттамасы
1.6.1. Егіншілікте пайдаланатын жерлер
1.6.2. Жайылымдық жерлері.
2. ЗЕРТТЕУ АУДАНЫНЫҢ ПАЙДАЛАНАТЫН ЖЕРЛЕР КАРТАСЫН ПІШІНДІ.НҮКТЕЛІ ӘДІСПЕН ҚҰРАСТЫРУ
2.2. Карта құрастырудағы картографиялық әдістер
2.2.1. ArcGis бағдарламасын қолдану
2.2.2.Пішінді.нүктелі әдістің ерекшілігі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың өзектілігі – пайдаланатын жерлердің таралуын, егіс көлемін сандық және нүктелік әдістермен бейнелеу.
Жұмыстың жаңалығы – Шығыс Қазақстан облысының пайдаланатын жерлер картасын соңғы жылдардағы жаңа мәліметтердің негізінде сүйене отырып жаңа картасын құрастыру.
Жұмысты ғылыми зерттеу – стастикалық мәліметтерді картографиялық тұрғыда бейнелеп көрсету үшін, мәліметтерге математикалық талдау жұмыстары жүргізіледі.
Жұмыстың мақсаты – аймақтың ауыл шаруашылық дақылдарын арнайы картографиялық тәсілдермен бейнелеу.
Жұмыстың мақсаты – аймақтың табиғи жағдайын ескере отырып, жаңа мәліметтердің негізінде, ГАЖ технологиясының арнайы бағдарламасы ArcGis-тың көмегімен талапқа сай картографиялық туынды шығару.
Жұмыстың тәжірибелік маңызы – картографиялық туындыны мектеп және жоғары оқу орындарында, ауыл шаруашылық мамандары қолдауға болады.
Пайдаланылатын жерлер картасының негізгі мазмұны – егістік жерлер, пішендер, жайылымдар, көпжылдық отырғызулар және олардың тағы да басқа түрлері болып табылады. Пайдаланылатын жерлердің шекарасын картада көрсету кезінде өзіне тән табиғи суреттер, мысалы, егістіктің тік сызықтық немесе бұрыштылық контуры, пішендердің дөңгелек көрінісі, өзен аңғарлары мен көлдердің қазаншұңқырларына бейімделген жерлердің контуры бейнеленеді.
Пайдаланылатын жерлер тақырыбындағы карталарда сапалық рең, картограммалар, картодиаграммалар, ареалдар, нүктелік әдістер кеңінен қолданылады.
1. Егорина А.В, Зинченко Ю.К. Зинченко Е.К. «Физическая география Восточного Казахстана, Западный и Восточный субрегионы», Учебное пособие. Альфа-ПРЕСС, Усть-Каменогорск 2003,15-93б
2. Бейсенова А.С. Физико-географическое исследования Казахстана. – Алматы, 1982. – 176 б.
3. Белгібаев М., Аирина М. Шығыс Қазақстан облысының ауыл шаруашылық географиясы. Қазақстан географиясы және экология мектепте және ЖОО-да оқыту. 2007. – 3-6 б.
4. Әміренов М. Шығыс Қазақстан облысындағы су қоры. – Алматы, Мерей, 2004. №3-33 б.
5. Рүстемов Р.А. Шығыс Қазақстан аймағының физикалық-географиялық зерттелуі. – ҚарМу хабаршысы, Биология, медицина, география сериясы. – 2006. №2, 77-82 б.
6. «Шығыс Қазақстан облысының жер қатынастары басқармасы» ММ-нің 2010-2014 жылдарға арналған стратегиялық жоспары, Өскемен, 2009
7. Гарапова Ғ.С., Жақанбаев Н.М. География. Оқулық. – Алматы, Шың, 2006. – 122 б.
8. Достай Ж.Д., Үмүтбаева Д.А. Шығыс Қазақстан облысының табиғат зоналарындағы астық дақылдарының орналасуының геоэкологиялық ерекшеліктері. 2007. №3, 201-207 б.
9. Ішкібаев Қ.С., Жарасов Ш.У. Шығыс Қазақстан облысында егілетін ауыл шаруашылық дақылдар// Жаршы,2007. №5, 17-19 б.
10. Инт-т сайты: Shygys.stat.kz.
11. www.akimvko.gov.kz | Сельское хозяйство
12. www.agro.vko.gov.kz
13. Берлянт А.М. Картография. – М.: Аспект Пресс, 2001.- 250 б.
14. Уварова А.К. Составление туристких карт. Учебное пособие. – Алматы «Қазақ университеті», 2009. - 81- 99 б.
15. Востокова А.В. Оформление карт: Учебник. – М.: МГУ, 1985. – 200 б.
16. Евтеев О.А. Проектирование и составление социально-экономических карт: Учебник. – М.: МГУ, 1999. – 224 б.
17. Заруцкая И.П. , Сваткова Т.Г. Проектирование и составление карт. Общегеографические карты. – М.: МГУ, 1982. – 181 б.
18. Востокова А.И. Дизайн в картографии (наследие и современность)// Тематическое картографирование: традиции и перспективы. – М.: 1998. 31 - 42 б.
19. Салищев К.А. Картография: Учебник для университетов. – М.: «Высшая школа», 1982. – 272 б.
20. Салищев К.А. О картографическом методе исследования// Вестник. Моск. ун-та.: Моск. ун-та, 1955. -№10.161 – 170 б.
21. Керімбай Н.Н. Геоинформатика негіздері. –Алматы. Қазақ университеті, 2007. – 56 б.
22. www.google.ru
23. Тикунов В.С., Цапук Д.А. Устойчивое развитие территории: картогрофо-геоинформационное обеспечение.– Москва-Смоленск: СГУ, 1999. - 176 б.
24. Цветков В.Я. Геоинформационные системы и технологии. – М.: Финансы и статистика.
25. Тикунов В.С. Географические информационные системы: сущность, структура, перспективы// Картография и геоинформатика. – М.: ВИНИТИ АН СССР, 1991. – 79 б.
26. «Геодезия и картография» журнал: №11 қараша, 2009. – 40 б.
27. Востокова А.В., Коель С.М., Ушакова Л. А. Оформление карт. Компьютерный дизайн. – М.: Аспект Пресс, 2002. - 288 б.
28. Салищев К.А. Картоведение: Учебник для университетов. – М.: МГУ, 1982, 1990. – 400 б.
29. Салищев К.А. Проектирование и составление карт. – М.: МГУ, 1978. – 238б.
30. Берлянт А.М. Картоведение. – М.: Аспект Пресс, 2001. – 220 б.
31. Берлянт А.М. Картографический метод иследования. – М.: МГУ, 1988. – 252 б.
32. Лютый А.А. Язык карты: сущность, система, функции. – М.: ИГ АН СССР, 1988.- 290 б.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың өзектілігі – пайдаланатын жерлердің таралуын, егіс көлемін
сандық және нүктелік әдістермен бейнелеу.
Жұмыстың жаңалығы – ... ... ... ... ... ... ... жаңа мәліметтердің негізінде сүйене отырып жаңа
картасын құрастыру.
Жұмысты ғылыми ...... ... ... ... ... ... мәліметтерге математикалық талдау жұмыстары
жүргізіледі.
Жұмыстың мақсаты – аймақтың ауыл ... ... ... ... ... ... – аймақтың табиғи жағдайын ескере отырып, жаңа
мәліметтердің ... ГАЖ ... ... бағдарламасы ArcGis-
тың көмегімен талапқа сай картографиялық туынды шығару.
Жұмыстың тәжірибелік маңызы – картографиялық ... ... ... оқу ... ауыл ... мамандары қолдауға болады.
Пайдаланылатын жерлер картасының негізгі мазмұны – егістік жерлер,
пішендер, жайылымдар, ... ... және ... тағы да басқа
түрлері болып табылады. Пайдаланылатын жерлердің шекарасын картада көрсету
кезінде өзіне тән ... ... ... ... тік ... ... ... пішендердің дөңгелек көрінісі, өзен аңғарлары ... ... ... ... ... ... ... тақырыбындағы карталарда сапалық ... ... ... ... әдістер кеңінен
қолданылады.
1. ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚТА ПАЙДАЛАНАТЫН ЖЕРЛЕРІНЕ ӘСЕР
ЕТЕТІН
ФИЗИКАЛЫҚ- ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ФАКТОРЛАР
1. Жер бедерінің ерекшелігі
Шығыс ... ... ... ... ... Зайсан
ойпатын, Қалба таулы өлкесін, Сауыр – Тарбағатай жотасын, Ертіс маңы
жазығы мен Қазақтың Ұсақ ... ... ... алып ... ... Шығыс Қазақстан облысының территориясы 283,3 мың
шаршы км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 60-қа 480 -тан 510-қа ... (с.е), ал ... ... ... 100-қа ... 870-қа ... ... Жер бедері
Біздің облыстың жер бедері өте күрделі және ... сол ...... ... ... ... ал оң жағалау да – таулы.
Таулар – Қазақстанның немесе Оңтүстік-Батыс ... ... ... алып ... Шығыс Қазақстан облысы жер бедерінің ерекшелігіне
байланысты батыс және шығыс субрегиондарға бөлінеді.
Батыс ... жер ... ... ірі ... ... 1) ... маңы ... Шыңғыстау тауы, Көкпекті-Шар
ұсақ шоқысы, Тарбағатай ... ... ... және ... ... маңы – жер ... ... бірақ бұл тегіс жазық жерлер
тегіс сары топырақты төбешіктермен күрделеді. ... – 351 м, ... ... және т.б.) ... ... ... 200-ден 400 м-ге дейін өзгеріп
тұрады, ал салыстырлы биіктігі 50-100 м-ден аспайды. Осы жерде ... ... 4-5 м-ге ... Оның үлкен бөлігі сазға айналған.
Ертістің қазіргі арнасының ені шамаменм 0,3-0,5 км. Ертіс арнасында ... ... ... және ... шығанақтар кездеседі.
Ертістің оң жағалауында Семей қаласының солтүстік-шығысында қарағайлы
орман отырғызылған құм тізбегі ... ... ... маңы ... ... ... ... қарай жоталы тауға айналған.
Көкпекті-Шар ұсақ шоқысының абсолюттік биіктігі 400-500-ден 800-900
м, 20-250 м-ге ... ... ... кездеседі. Бүкіл ұсақ шоқы ... ... ... ... ... бірақ кейде таулы аралдар
массивтерін құрайды, мысалы, Семей-тау (606 м), ... (1085 м) , ... ... (730 м), ... (1025) т.б.
Аласа тау Семей-тау Ертістің оң ... ... ... ... және Мұқыр өзендерінің арасында орналасқан. Олар биік
таулар емес, бірақ ендігі 10 км-ден аспайтын гранитті массив кездеседі.
Дегелен тауы ... ... ... және ... ені 10
км күмбез тәрізді қырат. Дегеленнен солтүстік-батысқа ... аз ... ... ұсақ шоқысының орта бөлігінде Дегеленнің солтүстік-батысынан
оңтүстік-шығысына қарай Шыңғыстау тауы созылып жатыр: ... ... (1152 м), ... ... ... ... – 1077 м),
оңтүстігінде – Ақшатау тауларымен жүйеленген. Ең биік нүкте – Қособа тауы,
оның биіктігі – 1305 м-ге ... Бұл ... ... тауынан Шар өзенінің
тектоникалық аңғарларымен ажыратылған, ал оңтүстік-шығыс және шығысында
Тарбағатай тауымен және Зайсан қазаншұңқырымен қосылады.
Шыңғыстаудан ... ... Шар және ... өзен ... Шар-
Көкпекті ұсақ шоқысы жайылып жатыр. Оның жер бедерінің ... ... ... ... ... ... ажыраған. Ұсақ шоқы шегінде
жекеленген ... ... ... ... Сарыжал, Мыржық, Күшмұрын т.б.
Олардың абсолюттік биіктігі 400-800 м-ге өзгеріп отырады және ... ғана 900-1000 м-ге ... ... тауы, 1215м).
Көкпекті-Шар ұсақ шоқысына шығысында Зайсан ойпаты ... ... ... ... ... ... ені мен ... 120 км-ге
созылған. Оның жер бедерінің абсолюттік биіктігі 400 – 480 м-ге ... ... ... көлі ... жерде жазық үсті аз қисайған. Ол 382 м
биіктікте жатыр. Жазықтың жер бедері біркелкі, кейде ол ... ... ... ... ... қыраттарға айналады. Сондықтан қыраттар
сазды және ... ... ... ... ... мұнара және күмбез
түрінде ретсіз қоқырап көрінеді.
Зайсан қазаншұңқырының шығысында Ертістің сол жағалау бөлігінде адыр
және бархан ... ... ... ... аудандарды алып жатыр. Ежелгі су
ағыстары жазықпен қиылысады. Мұндай пішіндегі жер ... ... ... ... атқа ие ... ... мен Орта Азияда
оларды адырлар деп атайды. Жекелеген адырлардың абсолютті ... ... ... ... ... ... ... кеңінен созылған тау
жүйесі биіктігі 1600-2900 м Тарбағатай жалғасып жатыр, ең биік ... ... 2992 м. ... ... ... ... баурайлары кіреді.
Жотаның су ... ... ... ... Олар ... тегіс кескін береді. Тарбағатай жотасы Жайсан ... ... және ... ... оңтүстігіне жинайтын
өзендердің су айырығы болып ... ... ... ... ... ... ... жер бедері әркелкі: шыңдары
тегістелген, жазық, ал баурайлары шатқалды аңғарлармен ... Бұл ... жота ... ... ... ... жер бедер жаңа тектоникалық
қозғалыстан ... ... және ... ... ... ... тау аралық ойпат орналасқан. Оның бетті төрттік ұсақ тасты
шөгінділерден қалыптасқан. Абсолютті белгілері 1100 м құрайды ... ... ... ... ... ойпатының шығыс
және оңтүстік-шығыс бөлігі орналасқан, Балқаш-Алакөл ойпаты тау аралық
ойпаң жер болып табылады және ... және ... ... ... ойпатының жер бедері – тегіс көлді жазық, теңіз деңгейінен 340-
600 м ... ... ... тау етегінде – бұл ұсақ малта тасты,
ал көл маңы - құм-сазды ... ... кей ... ... ... ... (Арқалы - 850 м және т.б.) Мұнда құрғақ ... жиі ... ... ... ... сағалары және т.б.) Олар
өзінің жансыз түрлерімен ... таң ... Оның ... су тек ... ... ... борпылдақ жыныс қалдығына сіңіп үлгермеген
жерлерде кездеседі.
Сонымен, ... ... жер ... ... ... ерекшеленеді – бұл Батыс Сібірдің оңтүстік-шығыс жазықты
кеңістігі, Солтүстік-Батыс Алтайдың және Қалба ... ... ... ұсақ шоқысының жекелеген массивтері, Балқаш-Алакөл бөлігі және
Зайсан ойпаты, Тарбағатай жотасы.
Шығыс субрегион бес ірі және ... ... ... ... және Оңтүстік Алтай, Қалбатауы, Зайсан ойпаты, Сауыр-
Тарбағатай тауы. Әртүрлі сыртқы және ішкі ... мен ... ... ... нәтижесінде олардың жер бедерінің пішіні мен түрлері
де әртүрлі.
Жер бедердің түрлері: биік таулы, орташа таулы, аласа таулы, тау ... тау ... ... ... ... өзен ... ... каррлар, бұйра
жартастар т.б.
Кенді Алтай Оба және Нарым өзендерінің ... ... ... ... ... ... солтүстік-батыс бағытында созылып
жатқан мынадай жоталардан тұрады: Листвяга, Холзун, Көксу, Тигирецский.
Олардан ... ... Оба, ... ... ... ... ... тегіс, жиі үшкірленген және құзды болып келеді. Кенді
Алтайдың ең биік ...... ... (2776 м). Қыраттар мен
таулар ойпаттармен алмасып тұрады. Мұндай жер бедерін ... тау ... Ол ... ... ауданы мен Зырян шұңқырына тән.
Оңтүстік Алтай тау аралық ... ... ... Алтайдан бөліп
тұр. Ол Тобын-Богдо-Ола таулы тізбектен ... және кең ... ... Олар тау ... ... ... ... қарай мынадай жоталар орналасқан: Нарым, Сарым-Сақты,
Тарбағатай-Алтай. Оңтүстікке қарай Күршім және ... ... ... ... ... ... ... қоршалған. Оңтүстік Алтайда
максималды биіктік - 2800-3600 м, ал ең биік ... ... ... ... ... ... ... екі орталығы бөлінген. Сонымен қатар,
Кенді Алтайда ежелгі тегіс ... ... ... ... ... ... тік ... терең шатқалдар және қабаттар нақты айқындалған.
Мұндай жер ... ... деп ... ... өлке Ертістің сол жағалауында Көкпекті, Бөкен, Шар ... ... ... Таулы өлкеде көтерілген үйінді түріндегі
тегіс толқынды шыңдар бар. Қалба Оңтүстік Алтайдың ... ... ... ... Жота 200-230 км ұзындыққа созылған, оның
максималды ендігі - 50-70 км. ... ... ең биік ... ... Бұл ... граниттен құралған, өзіне тән кескіні бар: жартастар
әртүрлі таң қаларлық пішіндермен ажыратылады.
Сауыр-Тарбағатай жоталар жүйесі. Сауыр жотасы – едәуір ... оның ...... тауы (3816 км), оның ... мұздықтар бар. 2000-2400 м
биіктікте ежелгі тегіс үстірттер кездеседі. Мұнда олар «сырт» және ... ... ... параллель Сайқан жотасы созылған, ал ... ... ... сілемі болып табылады. Оның биіктігі 2058 м-ге жетеді.
Тарбағатай жотасы әртүрлі биіктікке көтерілген үлкен жүйе ... ... ... ... ... мұз ... және 2000-2500 м биіктікке
жетеді.
Сонымен, тегіс шыңдар және тау аралық ойпаттардың бар болуы ... ... жер ... ерекше белгісі болып табылады. Осындай
ерекшеліктерді шаруашалықпен айналысу кезінде ескерген жөн /2/.
1.2. Климаттық факторы
Облыс ... ауа ... ... ... жер ... ... ... циркуляциясына байланысты
және жыл мезгілі бойынша өзгереді. Жиынтық радиациясы жазғы және күндізгі
ауа ... ... ал ... ... – қысқы және түнгі
температура ... ... ... қатар, облыстың шығысы таулы жер бедер
болғандықтан көлденең белдеулік негізгі ... ... ... ... ... заңдылық Ертіс маңы жазығында көрінеді.
Сонымен, Ертіс маңында және тау ... ... ... ... ... -220 С-ге ... тау ... -130-тан -150 С-
қа, таулы шұңқырларда -240-тан -270 С-ге өзгереді. Облыста -400 ... 550 ... ... аяз ... (1969 ... ... 1987 ... қарашасы, 2001
жылдың қаңтар және ақпан айлары)
Біздің облыстың территориясында қыста ең суық орын ... ... ... ... мұнда қаңтардың орташа температурасы -270 С, ал
абсолюттік минимумы -560 С құрайды.
Қыста ең жылы орын ... ... ... ... ... ... метеостанциясында анықталған. ... ... ... -12,70 ... Қазақстан облысындағы жазғы ең жылы орын – Зайсан және Алакөл
қазаншұңқырлаы: ... ... ... ... +230 , ал ... +420 С-ты ... (Бақты метеостанциясы)
Сондай-ақ климатының шұғыл континенттілігі жылдық және ... ... ... ... ... жылдық
амплитудасы Орлов ауылында 430 ,Зырянда 420 , Ертіс маңы ... ... 35-370 тең, тау ... ... 300 С ... ... ауасы жылулық және ылғалдылықтың үлкен қорына ие, бұл
территорияның жылыну ... ... ... ... Алтай жазығының тау
етегіндегі Көкпекті-Шар ұсақ шоқысының орташа ауа температурасы +180...+230
С, тау баурайларында +160 ... +180 С, ... ... +140 ... +160 ... ... ауа ... әдетте +240 ...+260 С-ге жетуі мүмкін.
Абсолюттік ... ... ... ... ауа ... ... және ... құрылу процесі үшін үлкен мәні бар.
Жауын-шашын. Облыс территориясы бойынша жауын-шашынның таралуы жер
бедерінің ... ... ... ... ... ... жер бедері жауын-шашынның әркелкі таралуына
мүмкіндік туғызады. Жауын-шашынның таралуында ... ... ... ... мөлшері оңтүстіктен солтүстікке және батыстан
шығысқа ... ... Тау ... олар ... ... ... ... территориясы бойынша жауын-шашынның жылдық қосындысы
Зайсан және Алакөл қазаншұңқырының оңтүстік және ... ... 119 ... ... ... ... дала зонасында және Көкпекті-Шар ұсақ шоқы
аудандарында 200 – 280 мм-ге өзгереді. Кенді Алтай ... тау ... – 450 ... ... тау шыңдарында 2000 – 2500 мм-ге ... ... ... 1200 – 1500 мм-ге дейін жауады. Сонымен, таулар ... ... ... ... ... тән ... ... Үлбі өзенінің ауданы Шығыс Қазақстанның ең ылғалды ... ... ... ... ... ... 1500 – 2000 мм және одан да
көп. 1979 жылы өте ылғалды жыл гидрометеоқызмет ... ... ... 4000 ... ... ... ауданының едәуір ылғалдылығы мұздықтардың болуымен
дәлелденеді. Жауын-шашын көп ... ...... ... ... ... ол
мұздықтың орталығы болып табылады.
Таудан Ертіс жазығына қарай жауын-шашын мөлшері тез ... ... ... 400 мм ғана ... ... ... ... биіктеу
бөліктерінде 700-800 мм-ге жетеді, ал тау етектерінде 300-400 мм-ге дейін
азаяды /3/.
1.3. Гидрографиясы
Шығыс Қазақстан ... ... және ... ... өзен торы ... ... ... мұхит алқабына жататын Ертіс өзені – ... су ... Ал ... ... cуы аз ... ... сияқты тұйықталған ішкі су ағынын құрайды. Жер бетіндегі сулар ... ... ... суы тартылатын және маусымдық болып бөлінеді.
Бұлардың ішіндегі тұрақты ағатын ... ... ... ... ... жаз ... құмға сіңіп ( Ащысу, Шаған, Бұғаз,
Бақанас, Қарақол) тартылып ... ... ... ... бастау алады, Жайсан көлінен келіп
қосылады. Облыс шекарасында Ертіс өзенінің ұзындығы 1311 км, ал ені – ... м-ге ... ... өзенінің көптеген ағыстары бар, солардың ішіндегі ең
ірілері: Бұқтырма, Оба, ... ... ... және т.б. Бұқтырма – Ертіс
өзенінің ең ірі ... оның ... 405 км ... Ал Оба ... – 278 км, Үлбі ... ұзындығы – 156 км, Нарым өзенінің ... 100 ... ... болуы көлдің пайда болуының бірден-бір шарты
екендігі ... ... ... ... климат қолайлы фактор болады.
Облыстың ылғалды ... ... ... cуы мол, ... тұщы көлдердің
көп болуына жағдай тудырады. ... ... ... ... ... ... аз ... Олардың суы аз, ағынсыз, кейде құрғап
қалады. Шығыс ... ірі және ... ... 148 көл бар. ... ... Жайсан, Марқақол, Маралды, Язово, Рахманов, ... ... ... ... орналасқан /4/.
Көлдер. Шығыс Қазақстан облысында 2000 көл бар деп есептеледі. ... ... ... 1 ... ... Ірі көлдер саны – 18. Олар территория
бойынша біркелкі таралмаған, көпшілігі солтүстік ... ... ... ... мен тау ... ... ... Таулы
аймақтарда көлемі кіші көлдер көп. Олардың тереңдігі – 2 – 20 ... ... ... ... 30 м және одан да көп. Сонымен, ... ... – 54 м, ... – 38 м, Рахманов – 30 м, Марқакөл – 27 м.
Көлдердің қазаншұңқырлары шығу тегі ... ... ... және ... ... ... тән. Ірі көлдердің пішіндері
көбінесе ұзыншақ және сопақша ... ... ... ... ... ... ... Судың температурасы мамырдың соңында +70…+150 C
жетеді. Ең ... ... C ... температура шілде және тамыз
айларында болады.
Көптеген көлдер әдетте қазан айының соңында және ... ... ... қатып қалады. Мұздың орташа қалыңдығы – 50, кейбір ... – 70 ... ... ... ... мұз ... ... және 160 –
200 күнге дейін сақталады. Сәуірдің екінші ... ... мұз ... ... айналымының шарттары бойынша көлдер ағынсыз, мезгілді ағын, ағынды
және ағысты. ... ... ... ... жер асты және
мұздықтардың есебінен қоректенеді.
Көлдер ... ... ... тұщы және ... ... ... ... минерализациясы жоғарлайды.
Ірі көлдердің сипаттамасы. Біздің облыстағы ең үлкен көл – Жайсан көлі.
Ертістегі Бұқтырма СЭС-ның құрылысынан ... оның ... ... тез
өзгерді. Қойманың суы көлемді кеңістікті ... ... ... ... ... ... көптеген мағынасы сақталған. 280 жыл бұрын ол Кызыл-
Пу, кейінірек – ... ... ... ... ... шарпынынан - Хошту-
Нор, Нор-Зайсан немесе жай ғана ... деп ... ... ... 100 ... ... – 28 шақырым, ауданы – 1600
шақырым кв. ... ... ... емес, дегенмен көлдің түбі
айтарлықтай тегіс. Көлге айқын арналармен үш өзен ... Қара ... және Клы. ... бастау алатын көптеген өзендер көлге
жетпейді. Көл ерекше балықтарымен ... ... ... ... ... және ... тұқы және ... – теңіз дейгейінен 347 м биік Алакөл қазаншұңқырының ең ... ... көл ... ... нәтижесінде қалыптасқан.
Көлдің ұзындығы – 104 км, ені – 52 км, ... ... – 22 км, ең ... – 54 км. ... көл. Жағалаулар көптеген түбектермен, мүйістермен,
шығанақ, кіші шығанақтармен қатты тілінген.
Көлге 15-тен көп өзен ... ... ... ... – Үржар,
Қатынсу, Еміл және т.б. Су бетінің жоғарғы температурасы 24-260 ... ал таяз сулы ... 300 С-ге ... ... Көл ... күрделі
желді режім байқалады. Көлдің жағалау бойында қарапайым қамыс, ... ... ... сулы ... өсімдіктер, стерелолист, частуха, мүйіз
жапырақ өседі. Алакөл ... ... ... түрі ... ... қарабалық, алабұға кәсіпшілік болып ... Өзен ... ... ... бакландар, ұзақ, маймақ қаздар, аққулар,
бірқазандар, құтандар, көп үйректер мекендейді. ... ... ... ... ... ... ... теңіз деңгейінен 350 м биікте
орналасқан. Бұл көлде тектоникалық ... ... ... 49,6 км, ені 20 ... ... тереңдігі 3,3 м, ең терең жері 4,7
м. Көлге үш өзен ... ... ... және Ай. ... зонада
үйректің көптеген түрлері, қаздар, маймақ ... ... ... ... құтандар, балшықшылар мекен етеді. Қамысты қопаларда
қабандар, түлкілер, дақты мысықтар мекен ... ... ... ... Күршім және Асутау жоталарының
арасындағы Марқакөл ойпатының ең терең ... ... Оның ... км2, ... 38 км, ені 19 км, ... ... ... 106 км,
теңіз деңгейінен биіктігі 1449 м. к тектоникалық қатпарлықта ... ... 27 м ... көлі ... оған 27 шағын өзендер және жылғалар құяды, ал
аққанда бір ғана Қалжыр өзені ағады. ... ... ... ... ... бірінші жартысында ериді. Мұздың қалыңдығы 53 – 116 см ... ... ... ... шілде айындағы температурасы +16…+170 C.
Бұл көлде су өсімдіктерінен стрелолист, кішкентай ... оты, ... ... өседі. Ал балықтардан майқап балық, қарауыз, талма ... ... ... мекендейді.
Сибинский көлдер. Қалба таулы өлкесі – керемет әдемі ... ... құм ... ... ... ... ... және гранитті жиектерде
орналасқан. Барлық көлдер бекітілген немесе тұйықталған, терең ... саны ... ... ... ... ... Қанакөл.
Көлдер Көктау массивінің оңтүстік шегінде саты тәрізді орналасқан. Олардың
қазаншұңқыры үш жағынан тұйықталған және ... еніп ... ... Көлдер тар тізбектерге бөлінген. Жартастар мен ... ... ... ... ... болады. Сибинский көлдерінің
жалпы көлемі – 55,6 км 2, ... – 2,5-38 ... ... деңгейінен
салыстырғандағы биіктігі – 770-830 м. Суларының түстері сарғылт немесе
қоңыр-сары. Осы ... ... ... аты жоқ ... бұлақтар ағып өтеді.
Олар жер асты суларымен, жауын-шашын және өзен ... ... ... ... ... өсіп ... бетеге, ақ жусан,
ақ селеу бар. Мұнда ағашты өсімдіктерден бәйтерек, көк ... ... ... ... плотва, шортан, қара балық, сібірдің тарақ балығы, сазан
мекендейді. Суда жүзетін құстардан үйрек ұя салады, арасында ондатралар ... ... ... ... ... ... ең ... көл – Шалқар
/5/.
1.4. Топырақ жамылғысы жағдайы
Топырақ – бұл өзінің органикалық дүниесі, газы, суы мен ... бар ... ... ... ... ... ... қиылысында
жатыр.
Шығыс Қазақстан облысының топырағы әртүрлі: Батыс субрегионға ендік
бағытта созылған дерлік ... ... тән, ал ... ... ... ... ... белдеу айқын көрінеді.
Шығыс Қазақстан облысы топырағының негізгі түрлері
|Топырақ түрлері ... ... |
| ... % ... қуаты, |
| | |см ... |4 – 13 ... |40 – 120 ... ... |6 – 10 |50 – 80 ... (аз және |4 – 6 … 6 – 8 ... |50 – 80 ... ... | | ... |3 – 4 |30 – 50 – 60 ... |2 – 3 |30 – 40 ... |1 – 2 |16 – 18, 25 – 40 ... |0,7 – 1,5 – 2,0 |10 – 15, 25 – 40 ... топырағының негізгі түрлерін қарастырайық. Жазықты бөліктің
солтүстігінде қаратопырақ пен кара-сарғылт топырақтар, оңтүстікте - ... ... - ... ... ...... тип болып табылады және облыстың ... ... ...... ... ... ( ... )
орналасқан. Белағаш жазығының шекарасында топырақты құрайтын және аналық
тау ... ... ... бұл жер ... саз бен ... ... ... құмайтты және құмды үйінділер күңгірт-сарғылт топырақтар
далалы зонаның негізгі жер қорын ... Жер асты ... бұл ... 7-10 ... ... ... топырақ Коростелев-Солоновский сортаң дала үшін,
сонымен қатар, сол жағалау бөліктің ежелгі өзен террасаларына тән. Осы кара-
сарғылт топырақ далалы сорлар ... дақ ... ... ... ... өте қатты сортаңданған топырақтар егістіктік жерлер ... ... ... үшін ... ... ... тән: ... орташа, қатты және
сортаң . ... ... ... ... ... ... солтүстік
бөлігі, Күршім, Зайсан, Тарбағатай.
Оң жағалаудың аз бөлігін қаратопырақ ( аз және ... ... ... ... Олар ... Алтайдың құлама тау етегін ( Шүлбі ... ) алып ... және ... ... жерлер болып табылады.
Бірақ құмайтты қаратопырақтың жеңіл механикалық құрамына байланысты ... жиі ... ... ... ... ... ... кезінде
ауыспалы егіс қажет – алқапты көп жылдық шөптермен алмастыру керек.
Ежелгі Ертіс аңғарының оң жағалау бөлігінің ... ... ... және қиыршық тастар жиі кездесетін құмды үйінділер дамыған. Құмдардың
осындай территорияларын негізінен ... ... алып ... Құм ... аз ... жер шаруашылығында пайдаланады, бірақ бұл топырақтар
сонымен бірге, жел эрозиясына оңай тап болады. ... ... және ... ... алу үшін ... ... ... міндетті түрде
өткізіп отыру керек.
Қазіргі Ертіс аңғары шабындық ... ... және ... ... заттармен қалыптасуда. Олар мол пішен ретінде (сенокосы) және
жеміс-жидек дақылдарын өсіру үшін қолданылады. ... ... бір ... ... жоқ, шабындық сорлар және шым ... алып ... ... етегінен шыңға қарай топырақ түрлерінің өзгеруін байқайық.
Аласа таулы ... ... ... ... ... ... ... жағдайында қоңыр шөл-далалы топырақ қалыптасты.
Оларда 1-1,2% аз қарашірік бар және жыл бойы үнемі соғатын ... ... ... ... Суару кезінде мұндай топырақтарды күзгі жайылым
ретінде және егін шаруашылығы үшін пайдалануы мүмкін.
Қоңыр ... « ... » ... территориясына тән. Олар Балқаш
маңының солтүстігіндегі ұсақ шоқыны, Зайсан және ... ... ... ... ... түрлері шоқы баурайларында дамыған. Үлкен
аудандарды ұсақталған ... ... және ... алып ... сондықтан
жайылымға ғана жарамды.
Зайсан қазаншұңқырында қоңыр сортаң емес саздарды суару кезінде қанағат
етерлік егін алуға болады.
Сарғылт топырақтар: ... және ... ... ... ... тау ... тау ... ойпаттардың аудандары үшін және Қалба және
Тарбағатай тауларының ұсақ ... жер ... тән. ... қуаттылығы 25-30 см құрайды.
Ақшыл-сарғылт топырақтар Орталық-Қазақстан және Көкпекті-Шар ... ... ... ... және т.б. ... ... әсерінен
топырақ жамылғысындағы зоналылықтың азғантай бұзылуы байқалады.
Ақшыл-сарғылт топырақтар үшін қиыршық тас және сортаң тән. Олардың
таралу ... егін ... ... зоналары деп атайды. Бұл
топырақтар ... ... ... етеді, органикалық заттардың қоры аз,
табиғи ... тез ... ... ... және ... ... ... жерлерінде шөптанапты, әсіресе, топырақты органикамен байытатын
және оның құрылымын жақсартатын бұршақпен ауыспалы ... ... ... ... ... және ... ... егін шаруашылығына
жарамсыз, бірақ жайылым үшін қолайлы ( көбінесе қой ... ... ... 600-800 м ... массивтердің шегінде ақшыл-сарғылт топырақтар
Оңтүстік Алтай және Сауыр тауларының ... орын ... ... ауысады. Олар қарашіріктің құрамы және қиыршықтың ... ... ... ... үйінділерден тұрады, қоңыр түсті
қарашіріктің горизонттық ... 40 см. ... ... ... тауының бөктері және Тарбағатай тауының ... ... ... етекті жазық болып көрінеді, жеңіл тау жыныстарымен ... ... сары ... түріндегі саздақтармен. Мұнда қара-сарғылт
топырақтарда 600-700 м биіктікке дейін ақ селеу-бетегелі дала ... ...... ақ ... және ... ... ... басым.
Қара топырақтар тау алдында, аласа тауларда және Кенді, Оңтүстік
Алтайдың тау аралық аңғарларында және ... 1500 м ... ... ... Тау ... ... – облыстың жақсы егістік
жерлері, 40 – 90 дейін және 120 ... ... ... ... ... ... егістік зона болып табылады, мұнда көптеген бағалы
ауыл шаруашылық дақылдар егіледі, бидайдың қатты сорттары өсіріледі.
Таулардың жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... пішен болып табылады. Тарбағатайдың ең биік су айырығының
бөлігі тегіс массивтердің жоқтығынан, қысқа вегетациондық кезеңнің және ... ... ... үшін ... ... ... таулы-шабынды топырақтар органикаға бай және ... ие. ... оның ... ... су ... мал ... маңызы бар және керемет жазғы жайлауға таптырмас орын.
Тарбағатай және Қалба баурайларының еңістегі бойынша ... ... кең ... ... Бұл ... қара-сұр түсті,
қиыршықты құрылымы және 10 %-ке ... ... бар, ... ... Оларды су шаюдан және жыралардың пайда болуынан сақтау үшін
арнайы эрозияға қарсы шараларды міндетті ... ... ... сұр ... және ... топырақтар Қалба, Кенді Алтай,
Оңтүстік Алтай, Сауыр және Тарбағатай орташа таулардың ... ... ... ... 30 – 40 ... ... ... жетерлік гумустық
горизонтпен және орманды төсеніш қабаттармен сипатталады. Бұл топырақтарды
көк ... ... ... және ... ... ... және ... орман шаруашылықты алқап ... ... ... және ... пайдаланады.
Таулы-шабынды топырақтар Кенді және Оңтүстік Алтайдың орташа таулы
белдеуінің оңтүстік баурайында ... Осы ... ... ... ... ... және ... араласқан қарағайлы
ормандар, қатты бұталар, түрлі шөптік дәнді және көркем шөп ... Бұл ... ... ... және ... ... ... топырақтар Кенді және Оңтүстік Алтайдағы 2000 м
жоғарырақ ... ... жер ... биік бөліктерді алып жатыр.
Топырақтардың қуаттылығы өте аз – 30-40 см-ге дейін, шым тезекке бай. ... мына ... ... тән – ... ... ... және жайылған
бұталар. Таулы-тундралы топырақтардан жоғарырақ тасты ұсақ тау ... ... ... ... ... ... жамылғысы әртүрлі құрамымен
ерекшеленеді /3/.
1.5. Өсімдік жамылғысы
Шығыс Қазақстан облысы Қазақстан Республикасының солтүстік-шығысының ең
қиырында орналасқан. Ол 28,3 ... ... ... алып ... және 7 ... ... таулы егістік аймағы, альпілік тундралық-шалғындық
аймақ, ... ... ... ... ... ... шөлдік-далалық
аймақ, шөлдік аймақ. Жергілікті жер ... ... ... ... ... ...... территориясында орман шаруашылығы
дамыған. Орман Шығыс Қазақстанның негізгі байлығы. Бірақ кейінгі ... ... ... көп ... Ағаштарды бақылаусыз кесудің
нәтижесінде орман алқабы азаюда.
Негізгі өсімдік жамылғысын лавр жапырақты ... ... ... ... ... ... ... және басқа өсімдіктердің ағашты- бұталы
топтары құрайды, олар ... ... ... ... учаскелерімен
кезектесіп алмасып отырады.
Шығыс Қазақстанның орман ареалдарында ғажайып пион кездеседі. ... және ... ... ашық жерлерде өседі. Өсімдік бақшаларда сәндік
өсімдіктер ретінде өсіріледі.
Ғажайып пион – биіктігі 100 ... ... ... ... ... – листовканың жинағы. Оның тұқымы ірі, қара, эллиптікті.
Қаумалда итмұрынның 3 түрі өседі: ... ... ... ... ... итмұрын. Олар теректі шағын тоғайлардың маңында ... ... ... қалың бұталардың құрғақ күйіндегі жалпы түсімі
200-400 кг/га. Жалпы қоры мөлшермен 30-40 ... ал ... ... ... ... ... құрамындағы аскорбин қышқылы 2-5%, бұл басқа
жерде өсетіндердің құрамындағыдан 3-4 есе көп. ... ... ... ... және ... ... ... Жемісінің түсімі-
40-70 кг/га, биологиялық қоры- 4-8 тонна, ал кәсіптік қоры- 2-4 тонна.
Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілгендері: ... ... ірі ... ... ... қар ... алтай суықшөбі, тәтті жапырақты
таспа, таңдамалы плаун /5/.
6. Шығыс Қазақстан облысының ауыл ... ... ... жылдың басында әкімшілік аудандардағы жерлерді тиімді пайдалану
мақсатында қалыптасқан «Шығыс ... ... жер ... 1997 ... 2009 ... дейінгі аралықтағы құрамы бойынша және
ауыл шаруашылық алқаптар динамикасы материалдарына ... ... ... ... ... ауыл ... ... көлемі 22661,3 мың
гектарды немесе облыс аумағының 79,9 пайызын құрайды.
Талдау ... ... 1997 ... 2000 ... ... аралықта
жыртылатын жерлер күрт қысқартылған. Егістік ... 217,3 мың ... 860,9 мың ... ... осыған байланысты тыңайған жер ... 2001 ... ... ... ... ... ... белгілене
бастады. 2001 жылдан 2005 ... ... егіс ... 229,8 тыс. га.мың
гектарга көбейді /6/.
| ... ... ... ... ... мен ... ... 2009 жж) ... ... ... ... | ... |көлемі | ... |
| | | | |
| | ... ... ... | |
| | ... |жерлер |жерлер |қ ... | ... ... | 123,2 |1355,1 |1038,8 | ... |
|1998 |28349,1|1078,2 | 123,2 |1355,1 |1038,8 | ... ... ... | 69,1 |1563,3 |1040,5 | ... ... ... | 76,7 |1572,5 |1040,5 | ... |
|2001 |28349,1|900,4 | 75,3 |1128,1 |1062,2 | ... ... ... | 84,7 | 556,9 |1071,6 | ... ... ... | 87 | 526,2 |1070,9 | |22677,3 |
| | | | | | |9,5 | ... ... | 80,9 | 487,3 |1070,8 | ... |
|2005 |28346,8|1130,2 | 82,6 | 507,5 |1056,9 | ... ... ... | 85,1 | 501,2 |1060,5 | ... ... ... | 123 | 317,4 |1056,8 | ... ... ... | 87,8 |2848,7 |1068,1 | ... ... |28322,5|1254,9 | 124 | 373,0 |1056,9 | |22661,3 |
| | | | | | |12,5 | ... бойы ... ... мен ... ... ... ... «Жарма және Көкпекті ... ... ... арналған жерлерді тиімді пайдалану жұмыстары туралы» облыс
әкімдігінің қаулысы, жер қойнауын пайдаланушылар үшін жер ... ... ... бақылауды жүзеге асырды.
1 -сурет. Ауыл шаруашылық жерлер.
«Жерді пайдалануды жоспарлау және болжау» бөлімі ауыл шаруашылығына
арналған жерлерді тиімді пайдалану ... ... ... арналған
қала, аудан бағдарламаларына талдау жасады,оның ішінде ауыл шаруашылыққа
арналған жерлерге немесе конкурс және аукцион ... ... алу ... бұзылған жерлерге түгендеу дайындаған жұмыстары туралы, тыңайған
және пайдаланылмай қалған жерлерді ауыл ... ... ... жер телімін түгендеу туралы ақпараттар жинады.
2- сурет. Егістік көлемі.
2009 жылдың 1 қарашасына Шығыс Қазақстан облысының жер қоры
Шығыс Қазақстан ... жер ... ... ... ... жер ... 28 322,5 мың га, оның ... ауыл шаруашылығы
мақсатындағы 9 361,5 мың га (облыс жер қорының 33,0 %);186,0 га (0,6 %) -
өнеркәсіп, көлік, ... ... жері және өзге де ауыл ... жер; 2 140,9 мың га (7,6 %) – ... қорының жері; 572,3 мың
га (2,0 %) – су ... ... ...  мың га (41,2 %) – ... /6/.
| ... ... ... ... жер қоры (01.11.2009 ж) |
1. ... ... ... ... ... ... түрлеріне байланысты
келесідей түрлерге бөлінеді:
Дәнді дақылдарға: бидай, күздік арпа, сұлы, жүгері,қарақұмық, бұршақ,
тары, күздік бидай;
Техникалық ... ... қант ... ... ... ... ... аталған дақылдардың ішінде күнбағыс ғана егіледі.
Бақша дақылына: картоп, капуста, сәбіз, қызанақ, қияр, көкөніс, ... және т.б. ... ... ... - ауыл ... ... ... және өсімдік
шаруашылығы өнімін өндіру үшін негізінен мәдени өсімдіктерді өсіреді. Бұл
сала халықты азық-түлікпен, мал ... мал ... ... Ылғал ресурстарын сақтау технологиясын қолдану жылдан жылға ... 2008 жылы 137,5 мың. га ... 2009 жылы 191,3 мың. га ... Ол 34%-ды ... шаруашылығы – облыстың ауыл ... ең ірі ... ... ... ... 10% ... ... облыс елде өндірілетін барлық астықтың 4%-ын өндіреді.
2008 жылы өсімдік ... ... ... ... ... млрд. теңге жұмсалды. Өсімдік шаруашылығының шығымдылығы мен сапасын
арттыруға, көктемгі егіс және егін ... ... ... май ... да ... ... құнын арзандатуға 2008 жылы
тауар өндірушілерге республикалық бюджеттен 1624 млн. теңге ... ... ... ... ... облыста 24 ауылдық су
пайдаланушылар кооперативі құрылды. Оның құрамына 936 шаруашылық құрылымы
кірді және олар 27 мың га егіс ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ... республикалық бюджеттен 29,6 ... ... ... 205,2 мың га ... жер бар, оның ... 60,8 мың
га пайдаланылады. Суармалы жерлердің тиімділігін көтеру үшін 3 ... ... ... келтіруге республикалық бюджеттен 295,1 млн. теңге
бөлінді /8/.
Бақша дақылы – 2008-2009 жылы аумақтарды көкөністі өнімдерін жетілдіру
бойынша облыста ... ... ... ... ... ... асыру және Семей және Өскемен ... ... ... құру ... 2009 жылы ... қала ... әкімшіліктері өндірістік бағдарлама дайындады, картоп ... 2008 ... ... 2009 жылы 60 мың ... ( 310,0 ... ), ... 25 мың тоннаға ( 177,0 мың тонна ) және бақша өсіру 10
мың тоннаға ( 40,0 мың ... ) ... ... ... бойынша осы
жылы картоп отырғызу ауданы облыс бойынша 2,5 мың га (23,8 мың га), ... ... 0,8 мың га ( 8,4 мың га ) ... ... және ... ... ... үшін облыстың ауыл шаруашылық құрамалары
1821 тонна минералды тыңайтқыштар сатып алды, оның 640 тоннасы жәрдемдік.
2009 жылы ... ... 275,5 мың ... ... ... ... қорын жақсарту үшін облыстың ауыл шаруашылық
құрамалары өз қаражаттарының есебінен 2,0 мың ... ... ... сатып
алды, олардың 1,5 мың тоннасы ... » ... ... сорты. « Аса қауіпті организмдермен күрес » бағдарламасы бойынша
облыста осы жылы ... ... ... картоп егістерін және
көкөніс егісті алқабын колорад қоңыздарынан өңдеу жұмыстары жоспарлануда
/9/.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер. Шығыс Қазақстан ... ... ... 9 млн. 361,5 мың га ... 2008 жылмен салыстырғанда
осы санаттағы жерлер, жұмыс істеп тұрған ... ... мен ... құрылымдарына қосымша жерлерді беру және жаңадан ұйымдастыру
есебінен 688,9 мың га ... ... ... ... ауыл шаруашылық алқаптары ... 208,8 мың га (98,4 %) ... ... ... 1 млн. 228,8 мың га (13,3
%) егістік, 2,2 мың га (0,02 %) көп ... ... 237,5 мың га ... ... 437 мың га (4,6 %) ... 7 млн.303,0 мың га (78,0 %)
жайылымдық.
Шаруа (фермер) қожалықтарының саны 17 мың 944 құрады, олар 7 ... га ... алып ... 2008 ... ... ... (фермер)
қожалықтары 25-ке, жерлердің ауданы 647,7 мың-ға азайды.
1 млн. 662,7 мың га ... ... емес ауыл ... ... саны 525 ... ... ішінде 1371,5 мың гектары шаруашылық
серіктестіктерінің пен ... ... 203,7 мың ... ... ... ... 87,5 мың ... басқа
мемлекеттік емес кәсіпорындарының жерлері. 2008 ... ... емес ... саны 40-қа, ... 39,7 мың ... мың га ... мемлекеттік ауыл шаруашылығы заңды тұлғаларының
саны 183 құрайды. 2008 жылмен салыстырғанда мемлекеттік агроқұрылымдардың
саны 33өке, жері 1,5 мың ... ... ... ... жерi және өзге де ауыл ... арналған жерлер 186,0 мың га, облыстың жалпы ауданының 0,6 %
құрайды, соның ішінде: өнеркәсіп жерлері 43,6 мың га (23,4 %); ... ... – 33,5 мың га (18,0 %); ... жол ... ... ... мың га (7,5 %); ... жерлері – 1,3 мың га (0,7 %); басқа ауыл
шаруашылығынан өзге кәсіпорындардың жері – 93,6 мың га (50,3 ... ... ... осы санаттағы жерлердің көлемі, өнеркәсіптік
кәсіпорындарына қосымша жерлер берілгендіктен 1,5 мың га ұлғайды.
Орман қорының ... ... ... ... қоры  жерлерінің жалпы
көлемі  2 млн 140,9 мың га (7,7 %) ... ... ... 2009 ... 28 ... № 1278 ... негізінде құрылыс үшін
өнеркәсіп жерлерін ауыстырудың себебінен 3 га-ға ... (2 га), 1 ... ... ... жері 2009 ... 1 ... 0,3 мың га-ға көбейіп 572,3
мың га (2,0 %) құрады. Есепті жылда су қоры ... ... ... су ... аймағын орнатуына байланысты  өзгерді.
Босалқы жерлер 11 млн. 669,0 мың га (41,2 %) құрап отыр, 2008 ... ... ... ... ... ... 685,7 мың
гектарға азайды.
Ауыл шаруашылығы алқаптарының құрылымы. Ауыл ... ... 2009 ... 1 ... ... ... 22 млн.661,3 мың га немесе
облыс аумағының 79,9 %-ын құрады. Ауыл ... ... ... салмағы – 1 млн. 254,9 мың га ... ... ...  5,5 %), көп ... ... – 5,8
мың га (0,03 %), тыңайған жерлер – 373,0 мың га (1,6 %), шабындық – ... га (4,7 %), ... – 19 млн. 960,3 мың га (88,1 %) ... ... жерлері.
Өсімдік шаруашылығы - ауыл шаруашылығының негізгі саласы және өсімдік
шаруашылығы өнімін өндіру үшін негізінен мәдени өсімдіктерді өсіреді. Бұл
сала ... ... мал ... мал ... ... Ылғал ресурстарын сақтау технологиясын қолдану жылдан жылға ... 2008 жылы 137,5 мың. га ... 2009 жылы 191,3 мың. га ... Ол3 4%-ды ... ...... ауыл шаруашылығындағы ең ірі сала.
Қазақстан Республикасындағы шаруашылық алқаптардың 10% ... ... ... елде ... барлық астықтың 4%-ын өндіреді.
2008 жылы өсімдік шаруашылығын дамытуға әртүрлі қаржыландыру ... ... ... ... ... ... шығымдылығы мен сапасын
арттыруға, көктемгі егіс және егін жинау ... ... май ... да ... ... құнын арзандатуға 2008 жылы
тауар өндірушілерге республикалық бюджеттен 1624 млн. ... ... ... ... ... мақсатында облыста 24 ауылдық
су пайдаланушылар кооперативі құрылды. Оның ... 936 ... ... және олар 27 мың га егіс ... ... ... ... су жеткізу қызметі құнын субсидиялауға республикалық бюджеттен 29,6
млн. теңге бөлінді. ... 205,2 мың га ... жер бар, оның ... мың га ... ... ... ... көтеру үшін 3
объектідегі суару жүйелерін қалпына келтіруге республикалық бюджеттен
295,1 млн. теңге бөлінді ... ... ауыл ... өнімділігі
«Шығыс Қазақстан облысындағы егіншілік өнімінің ... ... ауа ... ... байланысты болады және жылдар
бойынша белгілі өзгерістер болады », Шығыс Қазақстан облысының статистика
департаменті ... ... ауыл ... ... ... ... ... жылы ауа райы жақсы өнім алуға, облыста қысқы уақытқа мықты азық
қорын жинауға мүмкіндік берді. Келесі жылы облыстың ауыл ... ... ... ... деп күтілуде. Облыста 2009 жылдың 1
қарашасында 389,2 мың гектар астық жерлерге бастырылды, ол егіс ... ... 68,4 % ... ... ... ... ... 16 центнер деп белгіленген. Осыған қоса, бидайдың түсімі ... ... ... 15,4 ... ... шаруашылығының негізгі салалары – суарылмайтын дәнді ... ... және ... мал ... ... 77
совхоз және 21колхоз ( 1969 ж ) бар. Ауыл ... ... 5,1 млн. ... ... ... ... га, ... (сенокосы) - 425, өріс
және жайылым жерлер 3864 мың га алып жатыр. Егістікке жарамды жерлер ... ... ... ... Егіс ... 804 мың га ... ). Дәнді дақылдар ( 565 мың га ) және күнбағыс егістік алқабы ... ( ең ... ... ... ) 387 мың га, ... мың га, ... ... га. құрайды. Солтүтік-батыс жазық-далалы аудандарда және Бұқтырма мен
Нарым өзендерінің аңғарларында ... ... ... ... көңіл
аудара қарайды. Сонымен бірге, сұлы, тары, қарақұмық, ас бұршақ ( 37,5 мың
га ), ... ( 15,2 мың га ), ... ( 2,5 мың га ) ... ... ... егіншілік, бау-бақша өсіру және аздап жүзім өсіру
дамыған ... ... ... жерді пайдаланудың серпінділігі
Семей каласы
|Пайдаланатын жерлер |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... ... |14654,2га | ... | 1840,3 га |12,6 ... ... |580,5 га |3,9 ... | 12233,4 га |83,5 ... ... ... ... ... |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... көлемі |757617 га | ... |25 583га |3,4 ... |43 226 га |5,7 ... ... |15 757 га |2,1 ... |673051 га |88,8 ... ... ... |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... жерлердің көлемі |1906412 га | ... ... га |7,6% ... |83 888 га |4,4% ... ... га |88% ... ... ... |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... жер көлемі |48 20 47 га | ... |106 979 га |22,2 ... |34 127 га |7,1 ... |307 683 га |63,8 ... жер |33 258 га |6,9 ... ... ... ... ... |А/ш жерлер100% оның |
| | ... :% ... ... жерлер көлемі |410 776 га | ... |155 300 га |37,8 ... |39 400 га |9,6 ... |185 399 га |45,1 ... жер |30 677 га |7,5 ... ... ... |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... ... |15 4130 га | ... | 75 993 га |49,3 ... ... | 15 595 га |10,1 ... | 60 963 га |39,5 ... жерлер | 1579 га |1,1 |
6) ... ... ... ... ... |А/ш жерлер100% оның |
| | ... :% ... ... ... ... |613 800 Га | ... | 24 391 га |4 ... жерлер | 42 175 га |6,9 ... | 547 234га |89,1 ... ... ... ... көрсеткіш |А/ш жерлер100% оның |
| | ... :% ... ... ... ... | 826 192Га | ... | 81 229 га |9,9 ... | 70 597 га |8,5 ... | 674 366 га |81,6 ... ... ... ... ... |А/ш жерлер100% оның |
| | ... :% ... ... ... ... |247 068га | ... | 17 650 га |7,1 ... (сенокосы) | 12 391 га |5 ... | 216 446 га |87,6 ... ... | 581 га |0,3 ... ауданы
|Пайдаланатын жерлер |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... жер ... |664 331 га | ... | 20 722га |3,2 ... ... | 30 212 га |4,5 ... | 613 397 га |92,3 ... ... ... ... көрсеткіш |А/ш жерлер100% оның |
| | ... :% ... ... ... көлемі |225 500 га | ... | 138 200 га |61,3 ... ... | 18 400 га |8,2 ... | 68 900 га |30,5 ... ... ... ... |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... ... ... га | ... | 51 923га |28,9 ... ... | 23 072 га |12,8 ... | 103 291 га |57,5 ... ... |35га |0,2 ... жерлер | 1111га |0,6 ... ... ... |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... көлемі |206 533га | ... |75 401 га |36,5 ... ... |18 723 га |9,1 ... |106 916 га |51,7 ... ... |5493 га |2,7 ... ... жерлер |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... ... ... ... |630 546га | ... |23 287га |3,7 ... |36 828 га |5,8 ... |552 872 га |87,7 ... жерлер | 17 559га |2,8 ... ... ... |Сандық көрсеткіш |А/ш ... оның |
| | ... :% ... |
|А/ш жерлер көлемі |286 139 га | ... |80 736 га |28,2 ... ... |20 209 га |7,1 ... |182 398 га |63,7 ... ауданы |2796 га |1 ... ... ... ... көрсеткіш |А/ш жерлер100% оның |
| | ... :% ... ... ... ... |92 740 га | ... |45 598 га |49,2 ... ... |8909 га |9,6 ... |36 912 га |39,8 ... жерлер | 1321 га |1,4 ... ... ... алқаптардың 10% аумағын алып
отырған облыс елде өндірілетін барлық ... 4%-ын ... ... облысының жер қорының құрылымы .
Шығыс Қазақстан облысының жер көлемі 28 322,5 мың га, оның ішінде ауыл
шаруашылығы мақсатындағы 9 361,5 мың га ... жер ... 33,0 ... ... Қазақстан облысының аудандары бойынша пайдаланатын жердің
қарқындылығын диаграмма ... ... ... ... 2-кесте
негізінде құрастырылған.
Шығыс Қазақстан облысындағы әр ауданның пайдаланылатын жерлердің
статистикалық ... ... ... ... ... ... сайттарына алынды.
1. ЗЕРТТЕУ АУДАНЫНЫҢ ПАЙДАЛАНАТЫН ЖЕРЛЕР КАРТАСЫН ПІШІНДІ-НҮКТЕЛІ ӘДІСПЕН
ҚҰРАСТЫРУ
Жер пайдаланудың ... ... ... ... ) –
пайдаланылатын жерлердің орналасуы мен пайдалануын бейнелейтін карталар.
Жер пайдаланудың карталарын ... ... ... ... ... жерлердің карталары, жер ... ... деп ... ... ... ... ... тыңайған жерлер, шабындық, жайылым, ормандар, ... және ... ауыл ... ... жердің
карталарында ауыл шаруашылығында пайдаланылатын жыртуға жарамды жерлердің
( ауыл ... ... ... ... ) және ... азықтық
жерлердің (пайдаланудың маусымы және бағылатын малдың түрі ... ... ... ...... бағалайтын және есептейтін, жер
қабілетілігінің тиімділігін ... ... ... ... және жер ... дамуын басқаратын, шаруашылық
қызметтердің ... ... ... ... немесе жерді пайдалануға берілмеген
жерлердің барлығы. Қор жерлері жеке меншікке немесе жер пайдалануға ауыл
шаруашылығы, өнеркәсіп ... үшін ... ... кодексінде белгіленген тәртіппен және талаптармен басқа мақсаттар үшін
беріледі. Қор жерлерін басқа санаттарға ауыстыру ... жеке ... жер ... ... бір ... жүзеге асырылады.
Ауылшаруашылық мақсаттарына арналған жерлер деп ауыл ... үшін ... ... осы ... ... Ауылшаруашылық мақсаттарына ... ... ... ... ... жерлер және ішкі шаруашылық
жолдары, коммуникациялар, тұйық су ... ... ... ... ... ... ... қосалқы үй-жайлар мен құрылыстар алып
жатқан жерлер, сондай-ақ басқа да пайдаланылатын жерлер ... ... ... ... шаруашылығының пайдаланатын жер көлеміне
қосылған басқа да өзге пайдаланылатын жерлер) бөлінеді. Ауылшаруашылық
пайдаланылатын жерлерге: жыртылған ... ... ... ... алып жатқан жерлер, шабындықтар мен жайылымдар жатады.
Жыртылған жер – көпжылдық өсімдіктер егістігін қоса, ауылшаруашылық
дақылдарының егістігі ... ... ... ... ... ... ... таза егістік жерлер. Жыртылған жерге тамырын жақсарту
үшін қопсытылған алдын ала (үш жылдан артық емес уақыт ішінде) ... алып ... ... мен ... сондай-ақ егістік
ретінде пайдаланылатын бақтардағы қатарлар арасы жатпайды.
Тыңайтылған жер – ... ... жер ... ... ... жылдан
артық, күзден бастап ауылшаруашылық дақылдарын себу үшін пайдаланылмайтын
және егістік жер ... ... жер ... ... – жасанды жасалған көпжылдық ағаш, бұта ... ... ... техникалық және дәрілік өнім түсімін
алуға, сондай-ақ өңірді сәндік көрнектеуге арналған жер учаскелері.
Табиғи шабындықтар мен жайылымдар – ... ... ... ... жаюға арналған жер учаскелері.
Тамыры жақсартылатын шабындықтар мен жайылымдар – егін ... ... ... шөп ... ... мен ... ... жерлер – аумағында су көздері (көлдер, өзендер, тоғандар,
апандар, су шашырату немесе суландыру каналдары, құбырлы ... ... бар, ... мал ... ... ... сумен қамтамасыз ете алатын
жайылымдар.
Ауыл шаруашылығының картасы ауыл шаруашылық өндірістердің орналасуын
және дамуын ерекше көрсетеді. Осылардың ішінен екі ... ... ... 1) Ауыл ... ... ... 2) Ауыл ... картасы.
Ауыл шаруашылық мекемелер картасында пайдаланылатын жерлерді
көрсетеді. Пайдаланылатын жерлер ... ... ...... ... жайылымдар, көпжылдық отырғызулар және олардың тағы да
басқа түрлері болып табылады. Пайдаланылатын жерлердің шекарасын ... ... ... тән ... суреттер, мысалы, егістіктің тік сызықтық
немесе бұрыштылық контуры, пішендердің ... ... өзен ... ... ... бейімделген жерлердің контуры бейнеленеді.
Пайдаланылатын жерлер тақырыбындағы ... ... ... ... ... ... ... кеңінен
қолданылады. Пайдаланылатын жерлер картасына статистикалық мәліметтер, жер
қорының мәліметтері негізгі картографиялық қайнар көз болып табылады /10/.
Әкімшілік ауданның пайдаланатын жерлер картасын ... және ... ... ... ... жобалау және редактрлеу - бір-бірімен тығыз байланысты және
бірін-бірі толықтырушы кезеңдерден тұрады.
Картаны жобалау – ... ... ... ... ... ... карталарды толықтыру-жетілдіру.
Жобалаудың мақсаты – жаңа карталарды құрастыру кезінде құжаттарды
өңдеу, мекемелер үшін ... ... ... ... ... ... ... жобалаудың міндеттері – жаңа халық шаруашылығымен ғылыми-
техникалық мәселелердің картографиялық шешімдерді қамтамасыз етуден
туындайды.
Жобалаудың мынадай міндеттер кіреді:
- мәліметтерді өңдеу және ... ... ... ... ... ... мазмұны мен легендасын өңдеу;
- генерализация жүргізу;
- картаны безендіру;
- жобалаудың ... ... ... ... және ... ... – басып шығаруға дайындау және басып шығару, баспа түрінде
оларды көбейту /13/.
Шығыс Қазақстан облысының пайдаланатын жерлер ... ... ... ... ... мен ... қағидаларға сүйене отырып
жобаланды.
Пайдаланатын жерлер картасы мына негізгі қағидалары бойынша
құрастырылды:
1) Карта мазмұны оның бағытталуы және арналатын саласына сәйкестігі;
2) Карта мазмұнының ... ... ... ... ... ... барлық нысандар мен құбылыстарды дұрыс
локализациялау;
4) ... ... мен ... нақты және негізделген
сипаттамасының сапалық айырмашылығы;
5) Экономикалық бағыт бойынша бейнелеу;
6) Картаның көрнекілігін және әдемілігін ... ... ... ... ... ... және онымен
байланысты қоршаған территориясын көрсету;
Карта құрастыруда пайдаланатын негізгі ақпарат көздерін ... ... ... ... көздерінен;
- экономикалық-статистикалық мәліметтерден;
- интернет сайтындағы мәліметтерден;
- картографиялық ақпараттар, яғни топографиялық және ... ... ... ... аэро және ... ... ... алынған.
Карта құрастыру кезіндегі компьютерлік технологияларды қолдану
кезеңдері, I-VI кезеннен тұрады. Оларға толығырақ тоқталып ... ... ... Бұл ... картографияланатын
территория зерттеледі, редакциялық-техникалық нұсқаулар, жұмыстың ... ... ... ... ... ... ... Бейнелердің шартты белгілері алдын-ала нұсқауланған
өлшем, стиль, және түсіне байланысты ... ... ... масштабын
анықтадық. Бірінші кезеңде редакциялық план ... Бұл ... ... және ... ... қағидалық сұрақтардан тұратын нұсқау, яғни
ол ғылыми-техникалық жобаның бөлігі болып табылады. Редакциялық пландар
картада ... Ол ... ... тұрады:
- Атауы, бағытталуы, карта түрі;
- Картаның математикалық негізі;
- Карта құрастыруға негіз болатын картографиялық және басқа да ... ... мен ... ... ... жеке нысандарды құрастырудың методикалық нұсқауы;
- Карта құрастыру технологиясы және оның басып шығаруға дайындау;
II кезең. Компьютерлік шартты ... мен ... ... Бұл
кезеңде нысандар мен құбылыстарды картографиялық бейнелеу әдістерін, ... сай ... мен ... ... оны ... ... сонымен қатар, мазмұндағы элементтерді безендіру ... ... ... ... ... ... ... арқылы
пайдаланылатын жерлерді, ал нүктелік әдіспен елді мекендер, дақылдардың
саны, сызықтықпен – жол ... ... жол және ... ... бейнеленген.
III кезең. Негізгі картографиялық ... ... ... ... ... ... (топографиялық)
негіз – гидрология, жер бедері, өсімдік жамылғысы, ... ... ... ... ... ... карталары ауыл шаруашылық карталар
сериясына жататындықтан, статистикалық мәліметтерді іздеу және ... ... ... жұмыстары жүргізілді.
IV кезең. Сканирлеу. Негізгі мәлімет болып табылатын топографиялық
картаны ... ... ... сканирледім, сканирленген көшірім
(копия) JPEG немесе TIFF кеңейтілген форматта сақталады.
V ... ... ... мен ... ... ... өңдеу, яғни картографиялық ... ... ... ... Әрі ... сандау жұмысын бастадым. Негізгі
картографиялық мәлімет болып табылатын растрлық файл бойынша ... ... ... ... ... құрдым.
1. Шекара.
2. Аудандар.
3. Жол тораптары.
4. Гидрография.
5. Елді мекендер.
6. Орман.
7. Саз-батпақтар.
Карта безендіру осы ... ... ... ... ... Карта
құрастыру кезінде картадағы әр элементінің атауына мән берілген.
Ал легенда құрастыруға келетін ... ... ... оқу үщін ғана ... бірге, оның мазмұнын нақтылы ашады. Жұмысымыздың карталарында нақты
тақырыпты ашатын шартты белгілер көрсетілген.
VI кезең. Картаны редактрлеу және ... ... ... ... жіберіледі, одан ... ... ... Яғни ... ... ... ... жасады. Корректура
картаның шартты белгілері, легенданы безендіру, қағаз бетінде оның ... ... ... ... ... ... ... қателіктерді арнайы мамандар, редакциялық алқаның аға редакторы
тексереді,карта қателіктері жөнделгеннен кейін ... ... ... ... ... тексеру жұмыстары жетекшіміздің көмегімен жүзеге
асырылады.
VII кезең. Басып ... ... ... тұрған картаны басып шығару
және оны көбейту, бұл процесс арнайы технологиялар бойынша шығарылады
/14/.
Картаның математикалық негізі.
Карта масштабы – жер ... ... ... ... картадағы кішірейген деңгейі /15/.
Шығыс Қазақстан облысының пайдаланатын жерлер картасы 1: 2 500 000 және 1:
1 000 000 ... ... ... – бұл ... ... шар бетінің математикалық
жағынан анықталған картадағы бейнесі. Біздің картамыз конустық проекцияда
құрастырылды. Себебі проекцияны таңдау географиялық ... яғни ... ... ... ... таңдау.
Проекцияны таңдауға көптеген факторлар әсер етеді, оларды келесі түрде
топтастыруға болады:
- Картографияланатын территорияның географиялық ерекшеліктері, Жер
шарында оның орналасуы, өлшемдері және ... ... ... ... және картаның тақырыбы, ұсынылатын
тұтынушылардың ортасы;
- Карталарды қолданудың әдістері және жағдайлары, карта бойынша шешілетін
мәселер, өлшеулер нәтижелерінің дәлдігіне талап қою;
- Проекцияның өзіндік ...... ... ... өлшемі және меридиандар мен параллельдердің пішіні,
олардың симметриялылығы, полюстардың бейнесі, ... ... ... ... ... ... облыстардың,
провинциялардың карталары тең бұрыштық және тең көлемді конустық немесе
азимуталдық проекцияларда жасалады, бірақ көбінесе территорияның
конфигурациясына және Жер шарындағы оның ... ... ... ... ... ... үшін ... таңдауда оның
маңыздылығы жоғалады, оған әртүрлі тең бұрыштық проекцияларды қолдануға
болады, шағын территориялардағы аудандардың бұрмалануы жоқ дерлік
екендігін ескере кету ... ... ... ... ... ... басты, ортақ, жалпы
деген мағынаны білдіреді. Географиялық нысандарды карта бетінде ... ... ... алу үшін көрсетіп-жасалады. Географиялық
генерализация дәрежесі ... ... ... оның ... ... ... ... жүргізіледі.
Картаның бағыты генерализация мазмұнына әсер ететінін 1 : ... ... ... ... ... ... оңай
байқауға болады. Бірақ жоғарғы ... ... ... ... ... ... төменгі сынып оқушыларының карталарымен
салыстырғанда толық, сондықтан масштабы мен тақырыбы ... ... ... ... аса ... ... генерализация әртүрлі
деңгейде болады.
Генерализацияға тағы бір ... ... ... 1: ... екі жалпы географиялық карталардың мазмұндық көлемі ... Бұл ... ... ... ... ал екіншісі –
орта мектептерге сабақ беруге арналған. Бірінші картада географиялық
нысандардың көпшілігі ... ... ... ... және ... Ал осы ... ... картада географиялық нысандар аз және
олар сызба түрінде және үлкейтіліп көрсетіледі. Шартты белгілердің және
шрифттердің үлкендігі генерализацияға көп ... ... ... ... мазмұнының басты элементтерін көрсетеді. Мысалы,
жалпы географиялық және ... ... ... ... және байланыс жолдары бар. Бірақ оларды бірінші картада мазмұнның
негізі болады, ал екінші картада олар ... ... ... және ... ... ұшырайды /17/.
Масштабтың генерализацияға әсері. Картаның масштабы генерализацияның
кеңістіктік ... ... ... ... көптеген бөлшектерді
бағалаумен зауықтанған. Яғни, кіші көлемді территорияның ... ... ... Географиялық ауданның барлық бөлшектерін
көрсету қажет. Бұл бейнелеген ... ... ... ... ... алынады. Мысалы, Аудандық-әкімшілік карта
жергілікті жердің жол тораптарын толық көрсету ... бұл жол ... және ... ... көлік байланыс картасын жасауға негіз
болады. Осы арқылы ... ... ... байқалады
/18/.
Генерализацияға әсер ететін үш фактор – бұл картографияланатын жердің
ерекшелігі, бұл оңай анықталады. Мұнда генерализация ... ... ... ... ... картада құдықтарды бейнелеу
маңызды емес, бірақ шөл және шөлейт аудандарды ... ... ... Таулы өлкелерде таулардың биіктіктері көрсетілсе, ал Каспий маңы
ойпатында мұндай көрсеткіш бейнеленбейді, себебі бұл жер таулы аймақ
емес/19/.
2.2. Карта ... ... ... ... әдістері – бұл графикалық символдар, олардың
көмегімен нысандардың бейнесін, олардың орналасқан жерін, пішінін,
өлшемін, сандық және сапалық сипаттамаларын карта ... ... ... ... ... ... ... әдіс – бұл әдіс абстрактылы нысандардың нақтылық бейнесін
көрсту үшін қолданады. Оларға, мысалы, жағалау сызығы, шекара, жолдар,
атмосфералық фронттар, ... ... ... ... ... және ... түстері нысандардың сандық және сапалық
сипаттамаларын көрсетеді: жағалау сызығының түрі, опырылмалардың
тереңдігін салу, темір жол ... ... жылы және суық ... ... ... ... бойынша масштабтан тыс, бірақ оның өсі
жергілікті жердегі нақтылы нысанның жағдайымен сәйкес келуі ... ... – бұл ... ... бойынша абсолюттік статистикалық көрсеткіштерді дигарамма
белгісінің көмегімен бейленелеу. Картодиаграммалар жалпы ауыл шаруашылық
өнімдерді жинау, өнеркәсіптік өндірістің көлемі, ... ... ... ... қолдану және т.с.с құбылыстарды көрсету үшін
қолданылады. Cтатистикалық көрсеткіш болғандықтан картада әрқашан
әкімшілік ... торы болу ... осы ... ... ... немесе облысқа қатысты кез келген тік, аудандық, көлемді
диаграммалық белгілер графикалық құралдар қызметін ... ... ... ... ... белгілі бір өнеркәсіптік пункттегі әр
саланың өнімінің үлесін жалпы көлеммен көрсетеді. Бір әкімшілік бірлікте
өнімнің әр ... ... ... ... ... ... ... нақты қай қалада немесе ауылдық жерде өнім өндірілетінін анықтау
мүмкін емес толық бір ауданды көрсетеді. Осы арқылы картодиаграмма әдісі
белгілер ... ... ... аудандар немесе облыстарды бір-
бірімен салыстыру оңай болады /20/.
2.2.1. ArcGis бағдарламасын қолдану
Геоақпарат – жер туралы басқа да ... ... ... геожүйеде
жүретін үрдістер мен құбылыстарды зертейді, ... ... ... мен
құбылыстарын қолданады. Олардың негізгілері – компьтерлік модельдеу мен
геоақпараттық картографиялау.
Геоақпарат ғылым ретінде ХХ ғасырдың 60 жылдарында ... және ... жер ... ... және ... ... зерттеу үшін пайда
болған саланың бірі.
ГАЖ – бұл жер бетіндегі құбылыстар туралы және жер ... ... орны ... ... ... сақтау міндеттемесін
орындайтын компьютерлік жүйе.
ГАЖ – жүйе ретінде географияны, информатиканы, ақпараттар, жүйелер
теориясын біріктіре отырып, картография мен ... ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі – нұсқалардың географиялық
ақпараттарының ... мен ... ... орындалуына көмектесетін
алгоритмдер мен ... ... ... ... ... мынадай маңызды мәселелерді шешеді:
1. Жоғары сапалы картографиялық өнімдерді құру;
2. ... ... ... ... ... Мәліметтердің картографиялық, графиктік, диаграммалық сызба ... ... ... ... ... ... жерін үлгілеу;
5. Басқару мен шұғыл шешімдерге көмек беру;
6. Мәліметтердің түрлі ақпараттық жүйелермен қарым-қатынас және т.б.
Қорыта келгенде, ГАЖ – ... ... ... ... жаңа ... ... ... ГАЖ-дың қолдану аясы кеңеюде.
Дәстүрлі қолдануын қарастырсақ: жер кадастры мен жер ресурстарын басқаруда
арнайы ГАЖ құрылады. Бұл тек ... ... ... ... ... ... құрудан басталады, яғни оларды қағаз
карталарын сандық түрлендіру арқылы ... ... ... ... ... әртүрлі масштабтағы белгілі бір шартты белгілері бар
карта құрастыруға ... ... Әр ... ... ... жаңа
деректермен толтырылып, ондағы басқа деректерді түзетіп, сол мезетте ... ... ... ... ГАЖ ... бірі - ArcGIS
бағдарламасы ... ... ... – бұл ГАЖ ... ... жинағы, қазіргі
таңдағы ГАЖ өнімдерін жасау үшін арналған. ArcGIS негізгі архитектурасы
әртүрлі қолданбалы салаларда, әр ... ... ... ... мен кеңістіктік мәліметтерімен қолдануды енгізеді. ArcGIS
құрылымы келесі ... ... ... тұрады /22/.
Үстелдік ГАЖ – ( Desktop GIS) – ...... ... ArcInfo, ... ... ArcGIS қосымша модулдері. ArcGIS
негізгі үстелдік өнімдері ( ArcView, ... ArcInfo ) ... бар, ... олар ArcMap және ArcCatalog базалық қосымшалары
мүмкіншіліктерінің деңгейі бойынша және ... ... ... ... топталып, енгізілген геоөңдеу құралдары саны бойынша бір-
бірінен ... Бұл ... ... ... жұмыс істеу
кезінде ауқымды мүмкіндіктерді ... ... ArcMap ... тапсырмаларды, кеңістіктік анализ және мәліметтерді
редакторлауды қамтамасыздандырады /23/.
ArcCatalog ГАЖ – мәліметтерін басқаруға ... ... желі ... ... жеке ... ... қол ... қамтамасыз
етеді.
ArcGIS – геоақпараттық жүйенің әлемдік рыноктағы көшбасшыларының ... ... ... ... өнімдерінің жинағы. ArcGIS
COM, NET, Java, XML, SOAP технологияларының негізінде құрастырылған. ... ... - ArcGIS ... ... ... көлемдегі статистикалық мәліметтерді сандық
карта түрінде ұсынады. Мұнда барлық масштабтағы ... ... ... ... ... ... ArcGIS –те кеңістіктік
ақпараттарды анализдеуге кең құралғылар енгізілген.
ArcCatalog – ArcGIS негізгі қосымшасы мұнда мәліметтің орны ... ... ... ... және импорт жасауға мүмкіндік береді.
Барлық ақпараттарды басқарады. ArcCatalog – кіретін ... ... ... мүмкіндік береді. ArcMap ерекше ақпаратты өзгерте алмайды,
редакцияламайды.
ArcMap – ... ... ... ... орындалады. Яғни
карта жасаудан нысандарды сандаудан картаны безендіріп, картаны анализдеу,
картаны редакциялау жұмыстары ... ArcMap ... ... екі бар:
Вид – Вид данных – Вид компоновки.
Вид данных – ақпаратты шақырамыз, ... ... ... ... ... ... береміз.
Вид компоновки – қағаз бетіне басып шығаруға дайын тұрған карта, бұл
жерде картаны безендіру ... ...... ( ... ) ... ... барлық анализ
жасауға, өңдеулер жүргізуге арналған құралдар жинақталған /25/.
Картаны кеңістікте байлау.
1)Кез – келген картаны кеңістікте байлау үшін ең алдымен ... ... ... ... ... Tiff, JPEG ... ... картада Шығыс Қазақстан облысының 1: ... ... ... ... оны JPEG ... форматта сақтадық.
2) ArcCatalog-ты ашып, сканерленген карта, яғни ... ... оң ... растрды басамыз – ............... ... ...
керекті ... ... ... ... таңдадық, таңдалған проекция орталық
меридианды сұрайды, ал ... ... ... – 95.
3) ArcMap-ты ашамыз – Добавтиь данные ... ... ... ...
картаның сол жақ бұрышынан ... ... ... бағыттымен х, у
координаталарын белгілеп, ... ... ... ... бетінен төрт нүкте
арқылы тірек нүктелерін аладық. Ол үшін интерфейске ... ... ... ... ... төрт нүктелердің х, ...... ... ... ... привязка – трансформировать – обновить изображения ... ... ... ... ... көрсетедік. Сондағы керекті папкалардың
құрылысы немесе атауы деп те атауға болады: Rastor, Vektor, ... ...... ... ... ... кез-келген географиялық карталарды кеңістікте байлау.
Ол үшін белгілі бір проекцияда құрылған векторлық қабат қажет.
1)Сканерден өткізілген растрлық форматты ArcMap-қа ... ... бір ... бар ... қабатты ArcMap-қа шақырамыз,
мысалы, шекара, өзен, көл, елді мекен және ... ... ... ... ... ... бейнені растр форматындағы
бейнеге жақындатамыз.
4) Әрбір масштабты енгізгеннен кейін Пространственная привязка – подогнать
к отображаемому ... ... ...... ... ... бір ... растрға,
екінші нүктені векторға қосамыз.
6)Пространственная привязка – порядок трансформации – ... ... ... ... ... ... көрсетеміз – ок.
ArcGis бағдарламасында қабаттар құру. Shapfail түсінігі, құрылысы және
түрлері.
ArcGIS бағдарламасында географиялық нысандар ... сай ... ... Олар үш ... ... бейнеленеді. 1) Нүктелік,
2) сызықтық 3) полигональді /26/.
Осы түрге сәйкес ArcGIS – та ... ... ... алты ... ... ... ArcCatalog – новый - Шейф-файл – имя ( қабатқа ат беру ) – тип ... ... ... ... ... ... таңдаймыз. Point, Polyline,
Polygon – редактировать – выбрать немесе ...... ... - ok. Осы ... ... ... ашамыз.
2) ArcMap – Добавить данные – vector ... ... ... ... ... ... оң ... басып – таблица атрибутов –
опции – Добавить поле – ( бағандардың бірнеше ... бар, оның ... Intege, Long Intege, Double, Text, Date ) – ... ат ... ... ... ... – ок немесе добавить. Тағы атап өтетін жайт FID – баған,
Shap – қабат атын ... ID – сан ... ... ... ... ... ... облыс шекарасы;
- аудан шекарасы;
- жолдар;
- елді мекен;
- өзен-көлдер;
3) Сандауды бастау. Редактор – начать ...... ... ... арқылы белгілеп, атрибуттар кестесіне мәліметтерді енгіземіз,
енгізілген мәліметтерді ... үшін ...... ... ... ... үшін ... – завершить редактирование.
Нысандарға символдар таңдау. Ныысандарға символдарды ... ...... ... ... оң ... шертіп – свойства – символы
– категории – категория ... ... ... ... - Добавить все –
ок. Әрбір категорияға жеке-жеке шартты белгі береміз. ... ... ... ... Layers ... сақтау керек.
Ол үшін қабаттың оң жағын басып – сохранить как файл слоя – Layers ... деп ... ... ... қабат алу.
Ол үшін Arctoolbox инструментін қолданамыз. 1) Arctoolbox – ... ( Data ... Tools ) – ... объекты – Полигон в
линию – ашылған терезеде Входные объекты бағанына қажетті полигональды
қабатты көрсетеміз – ... ... ... ... қай папкада қандай
атпен сақтауды көрсетеміз – ок.
2) Алынған ... ... ... ... ... өзгеріп,
редактировать етуге болады.
Полигональды нысаннан нүктелік қабат алу.
1) Arctoolbox – ... ... ( Data ... Tools ) ... ... – Объект в точку – ашылған терезеде ... ... ... полигональды қабатты көрсетеміз – Выходной класс
объектов ... қай ... ... атпен сақтауды көрсетеміз – ок.
2) Алынған нүктелік қабатта баған ашып, мәлімет енгізуге болады.
Нүктелік қабатқа диаграмма тұрғызу.
Қабат – Свойства – Символы – ...... ... таңдау (Круговая
) – қай поледегі мәлімет диаграмма үшін қажет сол полені екінші ...... ...... ... – т.б. ... жүргізуге
болады. Қабатқа сандық мәліметтерді енгізу арқылы диаграмма ... ... ... жазу және ... түрлері.
ArcGIS бағдарламасында тексттік мәліметтерін жазудың карта бетіне шығару
екі әдісі бар: 1) ... ... 2) Жеке ... ... ... ... – Свойства – Надписи – Надписать объекты ( глачка қою керек ) –
Метод – Единный стиль надписи – поле ... ( қай ... ... ... сол полені көрсетеміз ) – ок. Шрифттің ... ... ...... Нысандарды кластарға бөліп, әрбір класты жеке-жеке жазу әдісі. Қабат ......... ... ... слоя ( ... қою ... ) –
Метод – Определить классы объектов и надписать ... ... ... ... – жаңа класқа ат береміз, мысалы, 1 SQL – ...... ... ... құрастыру. Id = ∑ ( сумма белгісі ) – ок. Бірінші
класс нысандары үшін ... ... ... таңдаймыз, осы жолмен барлық
категорияға ... ... ... ... жеке ... ... ... 1-классты қосқаннан кейін класс бағанына по умолчанию
функциясын өшіреміз, удалить – ок.
Географиялық мәліметтер базасы.
Географиялық ... ... ... көрсетілген мынадай құрамдас
бөліктері бар:
КОКЖ – Кеңістіктік объектілер ... ... ... ... ...... объектілер класы. Ол: нүктелік, сызықтық, полигональды
нысандардың жинағынан тұрады /27/.
Географиялық мәліметтер ... ... ... ...... – оң жағы ... – Персональная база геоданных – ат
беру ( картаның аты ) – ... ... ... Кеңістіктік объектілер класының жинағынан ( КОКЖ-ты )
ашамыз. База – ...... ... ... – ат беру ... ... – выбрать немесе импорт – қажетті проекцияны таңдаймыз – ок.
3) ... ... ... жинағынан ( КОКЖ-ты ) Кеңістіктік
объектілер класын ( КОК-ты ) ... КОК = ... яғни ... ... – оң ... басу – ... пространственных объектов – ат береміз –
Далее – Далее – GEOMETRY – тип ... ( ... ... полигональды
) – готово.
Кез-келген шейф-файлды ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер базасына экспорт немесе импорт
жасауға болады.
Аннотация және оның ... ...... ... ... ( жазулар мен сандар)
тұратын жеке қабат. Аннотация көбінесе ... ... ... ... ... Электронды карталарда аннотация құрудың маңызы жоқ.
Аннотацияның 2 түрі бар:
1) Нысандармен байланысты.
2) Нысандармен байланыссыз.
1) Нысандармен байланысты аннотация ... ... ... ... нысандармен тікелей байланыста болады. Нысанды
өзгерткен жағдайда, орнын ауыстыру немесе ... ... ... ... ... бірге өзгереді немесе өшіп қалады.
2) Нысандармен байланыссыз ... ... ... ... ... аннотация векторлық қабаттағы нысандармен байланысы
жоқ. Шейф-файлды кеңістікті объекті класына да ... ... ... ... басып шығарылатын карта құрылатын қабат аннотацияның құрылу
жолдары:
1) Қабаттағы нысандардың мәліметтерін жазамыз.
2) Қабатқа барып оң ... ...... надписи в аннотации
(глачка қою) объектно ...... қай ... ... ... ... ... географиялық мәліметтер базасында орналасса, онда бағдарлама
автоматты түрде аннотацияны базада сақтайды, сол ... ... « ... ... Ескерту. Аннотация құру барысында ... ... ... ... ... сол ... ... болуы қажет.
Аннотациямен жұмыс жасағанда қағаз картаға қоятын картографиялық талапты
сақтау керек.
1) Елді мекендердің атауларын жазу реті: 1) Атауларды пунсонның оң ... егер ... ... 2) пунсонның сол жағына; 3) пунсонның
үстіне; 4) пунсонның ... ... ... Өзендер немесе гидрографиялық тор түбірдің белгісінде жазылады.
3) Көлдер, гидрографиялық ... ... ... ... ... ... пішініне қарай көлдің ішіне немесе сыртына жазылады.
Компоновка
1) Қағаз бетіне басып шығаруға дайын ... ... ... ... ... қағаз бетіне басып шығару. Ол үшін:
Вид данных – Вид ... ... Файл – ... ... и ...... страниц принтера –
отключить – карта масштабына сай қажетті форматты таңдаймыз – (альбомный,
книжный ) – ок.
3) ... ... ... үшін ... масштаб түрін
таңдаймыз. Карта масштабын енгізу үшін:
Қажетті масштабты жазамыз – Enter – Cлои – ...... ... ... ...... ... тақырыбын жазу: Вставка – Загаловок – карта тақырыбын жазамыз –
шрифт өлшемін карта ... сай ... ... ... жазу: Масштаб жазуына байланысты 3 түрге ... ... ...... ... – қажетті масштаб жазуын таңдаймыз – ок. Вставка –
Масштабная линейка таңдаймыз – ок.
6) Легенда құру.
Вставка – Легенда – Слои ... ... ... ... ... – пункт легенды қабатқа өтеміз – Далее – Далее – Готова.
2.2.2.Пішінді-нүктелі әдістің ерекшілігі
Географиялық тұрғыдан нүктелік тәсіл белгілік ... ... Бұл ... өте қолайлы. Құбылыстардың саны «нүктелердің» жиынтығы арқылы
көрсетіледі. Бұл құбылыстың берілген сандық сипатына тән: ... ... басы саны және т.б. ... ... белгілік тәсілден айырмасы
ауданда таралу құбылысының көрінісіне байланысты.Сирек ... ... ... ... ... үшін ... Мұнда олардың ауданы
карта масштабында көрсетілуі тиіс /28/.
Нақтылы тәсілдің екі варианты белгілі: 1) Географиялық - ... ... ... ... орналасуына сәйкес келеді. 2)
Схематикалық ...... ... ... ал ұяшықтарда қажетті ақпараттар беріледі. Варианттарды таңдау
статистикалық мәліметтер сипатына байланысты. Сондай-ақ, ... ... ... (мысалы ауыл шаруашылығы үшін-
шаруашылыққа жарамды жерлер контурымен), ең ... ... түрі ... байланысты болады. Дегенмен, ғылыми-анықтамалық карталарда
географиялық варианты өте тиімді.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... байланысты. Бұл тәсіл арқылы құбылыстың
сандық сипаты өте детальды ... Осы ... ... ... ... ... болып келеді (әсіресе белгілер сатылы шкалада
құралса). Нақтылы тәсілдегі сандық ... ... ... нүктелердің салмағының жартысына тең. Анықталған ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкін.
Нүктелік тәсіл әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың дисперсиялы және
шашыранды таралуына сәйкес келеді. Оның ... ... ... тәсілмен
салыстырғанда) географиялау шарттарындағы ... Яғни ... ... негізге, тақырыптық ақпараттар негізіне
байланысты. Масштабқа байланысты нүктелік тәсілдің шегі ... ... тек ... ... және объектілердің географиялық таралу
деңгейіне байланысты /29/.
а
б
6-сурет. Нүктелік тәсілдің түрлері:
а-географиялық, ... ... ... вариантында географиялық карталадың
негізі нүктелердің таралуының жергілікті элементтердің ауқымына ... әрі ... ... ... сипаттарды белгілеуде нүктелік тәсілдің құрылымдық ... ... ... ... ... ... Нүктелік тәсілде
контрасты түс немесе форманың белгіленген санын көрсетуге болмайды. Бұл
мәселен ішешу үшін нүктенің ... ... ... ... ... ауыл ... ... осылай). Осыдан кейін нүктені түрлі
түске және қажетті формаға келтіруге ... ... ... ... де ... әсер ... Мысалы, шет елдерде
ауыл халқының орналасуын ... ... ... кең ... ... ... орналасуы жеке аудандарға ғана емес
(администрациялы немесе регулярлы) сонымен қатар, ... ... ... ... ... картографиясында нүктелік тәсіл аз
қолданылады. Өйткені, ... ... ... ... жағдайда
нүктелік тәсіл өз нақтылығын жояды.
«Картоведение» оқулығында (Салищев, 1990ж) ... ... ... ... ереже көрсетілген. Олар объектілердің санына қарай
және карта ... ... ... ... ... ... мұндағы S-нүктенің минималды салмағы, А-жоғарғы тығыздықтағы аудан
теліміндегі объектілер саны, N-осы ... ... ... , ... ... ... ... диаметрі /28/.
Нүктелік тәсілдің адекваттілігі «эквивалентті» нүктелерді қолдану
кезінде өседі. Мұнда аудан карта масштабындағы ... ... ... ... ауыл ... жерлерінің аудандарын сипаттағанда
пайдаланылады. Нүктелік тәсілдің бұл ... ... ... ... ... Финляндия (1960), Швеция (1953-1971),
Ұлыбритания (1963). ... ... ... ... ... ... формасына сәйкес келеді.
Эквивалентті нүктелер әсіресе ғылыми-анықтамалық картографияда көп
нәтиже береді. Себебі, құбылыстың нақты ... ... ... ... ... орналасуын өзгертпейді.Әсіресе эквиваленттік нүктелерді
Финляндияның Атласында өте сәтті қолданған. Мұнда ... ... ... ... (мұндағы нүктелер-ауданы 1 мм2 тең квадрат, ал салмағы 100
га сай, масштаб 1:1 ... ... мен түсі ... нүктелермен
көрсетілген ауыл халқының орналасуымен сәйкес келеді /30/.
Нүктелік тәсілдің тағы бір түрі-процентті ... яғни ... ... ... және оның картографияланатын территориядағы
проценттік қатынасы (Преображенский, 1961 және т.б.; Салищев 1990). ... ... ... 1:100 ... 1:1 000) деп ... ... келетін құбылыстар саны (мемлекет,
региондар). Бұл зерттеліп жатқан территорияның бір бөлігіне баға беру.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... нақты пунктерде
объектілердің орналасу сипаты үшін де қолданады. Бірақ бұл өте шектелген
жағдайда болады (масштаб ірі, ... ... ... сай ... ... ... халықаралық қоныстану картасында қолданылған. Мұнда нүктелер
халықтың орналасқан жағдайына қарай топтасады. (7-сурет)
7-сурет. 1:1 000 000 масштабты халықаралық картада ауыл ... ... ... ... ... салмағы бейнелеудің географиялық нақтылығына байланысты.
Ғылыми-анықтамалық картографиялауда бұл нақтылықтың критериясы болып
Белгіленетін құбылыстардың ... ... яғни ... ... ... сақталуы болып табылады .(7-сурет)
8-сурет. Құбылыстың таралу ареалдарына сәйкес нүктелердің орналасуы.
Тағы бір мысал-пунктерге байланысты ... ... ... ... ... ... нүктелердің орнына түрлі салмақ пен түрлі
түстегі тікбұрыштар ... ... ... ... типін
көрсетеді. Мұндай жағдайда нүктелік тәсіл ақпараттың деңгейіне байланысты
белгілік тәсілге жол ... ал ... ... ... ... асып ... ... нүктелік тәсілдің бұл түрі үшін карта масштабы
ірі болуы ... (ГДР ... 1:500 ... ГДР ... ... ... ... масштабта нүктелердің орналасуы, әсіресе қоныстанудың ... ... ... ... ... байланысты өз
қасиетін жоғалтады. Бұған мысал ретінде 1:1 000 000 ... ... ... ... ... ... ... интенсивті ауыл
шаруашылығының аудандары (Инд, Ганг өзендерінің арналары) мен ауыл ... ... ... ... картографиялауда нүктелік бейнелеу мен картаның
географиялық негізінде үлкен байланыс бар. ... ... ... жер ... (жер ... гидрографиялық тор, өсімдік
жамылғысы мен грунт т.б.) ... ... ... ... болған
жағдайда карта құрастыру процесінде қиындықтар туындауы мүмкін. Егер
нүктелер саны көп, ал ... ... ... ... аз ... нүктелер берілген құбылыс тіптен таралмайтын жерде орналасып
қалуы мүмкін.
Картада ... ... ... бір ... ... ... қойылған мақсатқа жетуге болады. Ең алдымен ... ... көп ... жерлерге орналастырады (мысалы: халықтың елді
мекен аумағында қоныстануын бейнелегенде). Содан соң ... ... ... ... Әрі ... аз ... жерлерге
қойылады. Бірақ бұл құбылыс болмаған ... ... ... ... жар, ... ... жерлерде).
Нүктелік тәсілдің схематикалық түрі географиялық ... ... ... ... 11. 2009 ... ... ... Шығыс Қазақстан облысының жер
көлемі 28 322,5 мың га, оның ішінде ауыл шаруашылығы мақсатындағы 9 ... га, өзге де ауыл ... ... жер; 2 140,9 мың га (7,6 ... ... қорының жері; 572,3 мың га (2,0 %) – су қорының ... ... га (41,2 %) – ... ... ... ... жерлер қоры бойынша Шығыс
Қазақстан ... 33,0 ... алып ... ( % ) Бұл дегеніміз облыс
пайдаланылатын жерлердің қарқындылығы ... ... ... Ауыл ... жерлердің ауыл шаруашылық алқаптары 9 млн. 208,8 мың га (98,4
%) құрайды, соның ішінде 1 млн. 228,8 мың га (13,3 %) ... 2,2 мың ... %) көп ... ... 237,5 мың га (2,5%) тыңайған жерлер, 437 мың
га (4,6 %) шабындық, 7 млн.303,0 мың га (78,0 %) ... ... ... ... пайдаланылатын жерлердің картасы
құрастыруда қазіргі таңдағы ГАЖ- сінің ... ... ... ... ... рөл ... ArcGIS ... шешетін мәселелері
мен мүмкіндіктері картография саласында айтарлық маңызды.
Картография ғылымы карта ... ... ... ... ... пайдалану қағидаларымен таныстыратын ғылымның бір саласы.
ArcGIS бағдарламаcының көмегімен пайдаланатын карталар ... ... ... ... А.В, ... Ю.К. ... Е.К. ... география
Восточного Казахстана, Западный и Восточный субрегионы», Учебное
пособие. ... ... ... ... А.С. ... ... ... – Алматы,
1982. – 176 б.
3. Белгібаев М., Аирина М. ... ... ... ауыл ... ... ... және ... мектепте және ЖОО-да
оқыту. 2007. – 3-6 ... ... М. ... Қазақстан облысындағы су қоры. – Алматы, Мерей, 2004.
№3-33 б.
5. ... Р.А. ... ... аймағының физикалық-географиялық
зерттелуі. – ҚарМу хабаршысы, Биология, медицина, география сериясы. –
2006. №2, 77-82 ... ... ... ... жер қатынастары басқармасы» ММ-нің 2010-2014
жылдарға арналған стратегиялық жоспары, Өскемен, ... ... Ғ.С., ... Н.М. География. Оқулық. – Алматы, Шың, 2006. –
122 ... ... Ж.Д., ... Д.А. ... Қазақстан облысының табиғат
зоналарындағы астық дақылдарының орналасуының ... 2007. №3, 201-207 ... ... Қ.С., ... Ш.У. ... ... ... егілетін ауыл
шаруашылық дақылдар// Жаршы,2007. №5, 17-19 б.
10. Инт-т сайты: Shygys.stat.kz.
11. ... | ... ... ... Берлянт А.М. Картография. – М.: Аспект Пресс, 2001.- 250 б.
14. Уварова А.К. Составление туристких карт. ... ...... ... 2009. - 81- 99 б.
15. Востокова А.В. Оформление карт: Учебник. – М.: МГУ, 1985. – 200 ... ... О.А. ... и составление социально-экономических карт:
Учебник. – М.: МГУ, 1999. – 224 ... ... И.П. , ... Т.Г. ... и ... карт.
Общегеографические карты. – М.: МГУ, 1982. – 181 б.
18. Востокова А.И. Дизайн в ... ... и ... ... ... и ... – М.: 1998. 31
- 42 б.
19. Салищев К.А. Картография: Учебник для университетов. – М.: ... 1982. – 272 ... ... К.А. О ... методе исследования// Вестник. Моск.
ун-та.: Моск. ун-та, 1955. -№10.161 – 170 б.
21. Керімбай Н.Н. Геоинформатика негіздері. ... ... ... – 56 б.
22. www.google.ru
23. Тикунов В.С., Цапук Д.А. Устойчивое развитие территории: картогрофо-
геоинформационное обеспечение.– Москва-Смоленск: СГУ, 1999. - 176 ... ... В.Я. ... ... и ... – М.: ... и
статистика.
25. Тикунов В.С. Географические информационные ... ... ... ... и геоинформатика. – М.: ВИНИТИ АН
СССР, 1991. – 79 ... ... и ... журнал: №11 қараша, 2009. – 40 б.
27. Востокова А.В., Коель С.М., ... Л. А. ... ... ... – М.: Аспект Пресс, 2002. - 288 б.
28. Салищев К.А. Картоведение: Учебник для университетов. – М.: МГУ, ... – 400 ... ... К.А. ... и составление карт. – М.: МГУ, 1978. –
238б.
30. Берлянт А.М. ... – М.: ... ... 2001. – 220 ... ... А.М. ... ... иследования. – М.: МГУ, 1988. –
252 б.
32. Лютый А.А. Язык карты: сущность, система, функции. – М.: ИГ АН ... 290 ... ... 200 адам

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
Жер салығына жалпы сипаттама және оның құрылу ерекшеліктері12 бет
Жер салығының түсiнiгi23 бет
Мәліметтер жады қорын таңдау регистрі bsr4 бет
Солтүстік Қарамұрын кен орны106 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет
Адам ағзасына әсер ететін фаторлар19 бет
Адам организіміне қауіпті әсер ететін факторлар14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь