MapInfo бағдарламасындағы ГАЖ технологиясын пайдаланып дифференцияцияланған ландшафтық карталарын жасау әдістері (Алатау аумағында)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I Алматы облысы Қарасай ауданы совхоз Алатау аймағының физикалық.географиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

II Нысанның зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
II.I Ландшафтардың дифференцияциялық карталарын жасаудағы әдістер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
II.II Ландшафтық карталарын құрастыруда ГАЖ.ды қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
II.III MapInfo бағдарламасында карта жасау әдістері ... ... ... ... ... ... ... ...23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Ландшафттарды толықтай сипаттап, оларды зерттеп, оларды ұтымды пайдалану үшін олардың ландшафттық картасын құруды талап етеді. Карта нақты бір территорияның табиғи ландшафттарын зерттеу үрдісін сипатайтын ең маңызды құжат болып табылады.
Ландшафттық карта жерді игеру кезінде пайдаланылатын бірнеше қосымша сериялы карталардың құрылуына негіз болып табылады. Мысалы, механизациялау, құрғату мелиорациялары, ирригация, бақша шаруашылығын дамыту, агромелиорация және т.б.
Ландшафттың ішіндегі функционалды байланыс пен кеңістіктік-уақыттық үлгі болып, жасалған ландшафттық карта саналады. Бұл үлгінің талаптарына сай, ландшафттық карта мынандай талаптарға сәйкес болуы шарт: үлгіленетін нысанға ұқсас; одан да қарапайым болу; зерттеу мақсатына сәйкес нақты бағытқа ие болу керек; трансляциялық және эвристикалық функцияларды атқару керек. Берілген талаптарға сәйкес келуін, картаның сенімділігі сипатайды, яғни берілген талаптарды орындай алу қасиетін сипаттайтын картаның кешендік қасиеті. Картаның нақтылы ақиқаттылығы алынған мәліметтерге (ақпараттарға), олардың нақтылығына, қазіргі заманға сай болуына немесе қазіргі жағдаймен сәйкес келуі, пайдаланылатын картографиялық тәсілдерге, картаны безендірудің сапасына және т.б. факторларға байланысты болады. Ландшафттық үлгінің негізгі жағдайы болып, нақты және конструктивті түрде берілген, ландшафттың морфологиялық құрылымы туралы түсінік беруі негізгі талапқа жатады.
1. «Жетісу» Энциклопедия. Издательство «Арыс», Алматы, 2004, С. 405-406

2. Исаченко Л.Г. Ландшафтоведение на современном этапе. В кн.: «Ландшафтоведение:

3. Кирюшин В.И. Концепция адаптивно-ландшафтного земледелия – Пущино, 1993,

4. Методическое руководсто по агроэкологической оценке земель, проектирование адаптивно- ландшафтых систем земледелия и агротехнологий». Ответ. ред. Кирюшин В.И., Иванов А.Л. Издательство ФГУ «Расинформагротех». Москва, 2005.

5. Николаев В.А. Ландшафтоведение – М.: МГУ, 2000.

6. Николаев В.А. Проблемы регионального ландшафтоведения – М.: Изд-во МГУ, 1979.

7. Солнцев Н.А. О морфологии природного географического ландшафта. «Вопросы географии». 1949.

8. Сочава В.Г. Введение в учение о геосистемах - Новосибирск: Наука, 1978.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
География факультеті
Геоморфология және картография ... ... ... ГАЖ ... ... ... ... жасау әдістері (Алатау аумағында)
Орындаған ____________________________
3курс студенті
Ғылыми жетекшісі______________________Е.Х. Какимжанов
оқытушы
Қорғалуға жіберілді_____________________Н.Н. Керімбай
кафедра меңгерушісі
г.ғ.к. доцент
Алматы 2009
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
...................3
I Алматы облысы Қарасай ауданы совхоз Алатау аймағының ... ... ... ... ... дифференцияциялық карталарын жасаудағы
әдістер...................................................................
..................................................9
II.II Ландшафтық карталарын құрастыруда ГАЖ-ды
қолдану...................................................................
..............................................20
II.III MapInfo бағдарламасында карта жасау
әдістері...............................23
ҚОРЫТЫНДЫ.................................................................
..................27
ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ....................................................................
............28
КІРІСПЕ
Ландшафттарды толықтай сипаттап, оларды зерттеп, ... ... үшін ... ... ... ... талап етеді. Карта
нақты бір территорияның табиғи ландшафттарын зерттеу ... ... ... ... болып табылады.
Ландшафттық карта жерді игеру кезінде ... ... ... ... ... негіз болып табылады. ... ... ... ... ... шаруашылығын
дамыту, агромелиорация және т.б.
Ландшафттың ішіндегі ... ... пен ... ... ... ... карта саналады. Бұл үлгінің талаптарына
сай, ландшафттық карта мынандай талаптарға сәйкес болуы шарт: ... ... одан да ... ... ... мақсатына сәйкес нақты
бағытқа ие болу керек; трансляциялық және эвристикалық функцияларды ... ... ... ... ... ... сенімділігі сипатайды,
яғни берілген талаптарды орындай алу қасиетін сипаттайтын картаның кешендік
қасиеті. Картаның нақтылы ... ... ... ... нақтылығына, қазіргі заманға сай болуына немесе қазіргі ... ... ... ... ... ... сапасына және т.б. факторларға байланысты болады. Ландшафттық
үлгінің негізгі жағдайы болып, нақты және ... ... ... ... ... туралы түсінік беруі негізгі талапқа
жатады.
I. ... ... ... ауданы совхоз Алатау аймағының физикалық-
географиялық жағдайы
Алматы облысы Қарасай ауданының ... 2,1 мың км² ... ... Оның ... ауыл ... ... жарамды жер көлемі - 512,
3 мың га, оның 49, 3 мың га - ... ... 22,1 мың ... жер және ... га ... ... ... ал 13,2 мың га орман алқабын құрайды.
Ауданның оңтүстік және оңтүстік-шығыс бөлігінде тау алқабы (Іле
Алатауы биік таулы ... ... ... ... су ... алқаптары
(төменгі бөлігі – жалпы еңісі солтүстікке беттеген тау бөктерлі ... ... ... ең жоғарғы нүктесі, 4029м биіктегі, мұз және қар
жамылғысы жатқан бастауындағы ... ... ... биік шың ... ... ... бөлігінде, биіктіктері 3 000 метрлік нүктеден
асатын, ... ... мен ... жалғасқан (Үшқоңыр, Тікқия, Кебеже,
Айғайтас, Көкөзек, ... ... ... және т.б.) ... ... және ... аудан бөліктері теңіз деңгейінен 800-1100 ... ... ... қысы – ... жазы – ... Қаңтар
айының орташа температурасы – -6, - 9 ºС, ал шілде айында - + 22, + 24 ... Тау ... ... ... ... 300-500 мм, ал таулы
аймақта бұл өлшем 1000 мм дейін шамасында. ... ... ... ... ағып ... ... Шамалған (Қасқасу), Ұзынқарғалы, ... ... ... ... ... Іле Алатауының осы
аудандағы биіктік белдеу сипатына тәуелді. Мұнда, жоғарыдан төмен қарай:
таулы шалғынды, ... ... ... ... қаратопырақ, қара-қоңыр
топырақтар, ең соңында сұрғылт ... ... ... тұрғылықты
халықтың саны 159, 1 мың адам. Бұлардың тығыздығы орташа бір шаршы км-ге
65,3 адамнан ... Бұл ... ... республикалық халық қоныстауының
тығыздығымен салыстырғанда, он бір есе ... ... ... ... аграрлық секторда жұмыс істейді. Қазіргі кезде 500-ге жуық ... ірі ... ... ... ... ... фискалды
таксономия деңгейіндегі ауылшаруашылық өсімдіктерін өсіруді ең жаңа ... ...... ... ең ... ... Бұл шара ... қатынасы жағдайындағы әлеуметтік мәселелермен де тығыз байланысты
екендігін ерекше елеген жөн деп білеміз./1/
Алатау Алматы қаласының шығысында 18 км ... ... ... ... ... агроклиматтық белдемінде орналасқан. Алыстан
қарағанда мұндай таулардың ... ... ... ... мен ... ... аңтаңдақтары тау жоталарына ала түс ... ... ... ... ... ... заңғар биік болып келеді. Тау етектерінде
орман, аңғарында таулы шалғын және дала ... алма ... ... ... зерттеу әдістері
Қазіргі кезде, ауыл шаруашылығын табиғи жағдайларға бағынышты етпей
жүйелейтінін ... Бұл ... ... ... ... ... алуымыз керек» деген жаңылыс қағидаға сүйенгенінің себебі, табиғат
ерекшеліктерін ескере отырып, ландшафттарды игергенде, мемлекет масштабында
және әрбір нақты ... ... да ... жөн. Бұл ... арнайы
территорияның табиғи карталарын құрастыруда өте қажет. Тек қана ... құру – ... ... өте ... ... «Жер» деген сөздің
түбінде, ауыл шаруашылығын жүргізу үшін ... ... ... ... ... ескере отырып пайдалануды
түсіну керек. Сондықтан да бұларды жіктеу ландшафттық тәсілге сүйену керек.
Ландшафттық ... жер ... ... ... ... ... жердің табиғи ерекшеліктерін сипаттайды. Сондықтан да шаруашылық
аралық және ... ... ... ... игеруде жоба алды
кезеңге ең біріншіден территорияның кешендік ландшафттық ... ... ... ... ... ... ... толықтай сипаттап, оларды зерттеп, оларды ... үшін ... ... ... ... ... етеді. Карта
нақты бір территорияның табиғи ландшафттарын зерттеу үрдісін сипатайтын ... ... ... ... ... жерді игеру кезінде пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... ... Мысалы,
механизациялау, құрғату мелиорациялары, ирригация, бақша ... ... және ... ... ... ... ... ландшафттық-жерді
игеру картографиялау екі кезеңнен тұрады: нысанды анықтау және нақты бір
таксономиялық ... ... ... ... бір ... бағалау мен белгілі бір ауыл шаруашылық мақсаттары ... ... ... мен есептелген бір кезең үшін
оның өзгеруін болжау./2/
Ландшафттық типологиялық карталарды құрастыру мен ауыл ... ... ... ... да бір масштабтағы ландшафттық
типологиялық картаның соңғы ... ... ... дейін жиналған
материалдар мен далалық ... ... ... ... ... ... ... кезде картаның масштабына
сәйкес ландшафттардың морфологиялық бірліктерінің жіктелуін нақтылау немесе
жобалау іске асырылады, яғни әртүрлі таксономиялық рангтердегі ... ... ... ... ... ... ... қоныстар табиғи факторлардың біртектілік ... ... ... ... топырақ жабындысы мен т.б.
Басты факторларды есепке алу әдістемесі ... ... ... топтары бір-бірімен жер бедерінің, топырақ түзуші жыныстар мен
өсімдік жамылғысының кейбір белгілері ... ... ... ... ... Орта масштабтағы ландшафттық карталарды
құрастыру ... ... ... ... басқа территориямен
салыстырғанда ландшафт түрлері экстраполяцияланады. Түрлер белдеулік ... ... ... мен ... бірігеді. Соңғылары класс пен
подкластармен қосылып, ұсақ масштабты жалпылама ... ... ... ... ... ... ... арнайы картографиялық бейне
берілетін сәйкес рангтегі типологиялық ТТК-лардың ... ... ең ... ... ... түсті фон саналады, өйткені ол картаға
нақытлықты береді. Түстердің қанықтығы контурлардың туралы ... ... ... ... түс – орман ландшафттары, ал ақшыл-сары немесе ... – шөл және ... ... ... Мұнда әр түрлі салалық
тақырыптық ... ... ... ... дұрыс. Әрине, түстердің бір-
біріне ұқсас болып келуі ... ... бір ... түрлерінің арасындағы
ұқсастықтарын сипаттайды, ал түстердің ... ... ... ... айырмашылықты көрсетеді. Егер картада екі категориядағы
ландшафттар бірге бейнеленетін болса, мысалы, ... ... ... ... ... ... онда жоғары рангтердегі бірліктерді
түсті фонмен, ал ... ...... фондық белгілермен
немесе индекстермен бейнелеген дұрыс. Соңғылары, айтылған ... ... ... мен ... ... ... өте ұсақ
үлескілерін белгілеу үшін пайдаланылады./3/
Баспаға шыққан жұмыстарда ландшафттық типологиялық карталар немесе
олардың ... ... ... беріледі. штрихтік бейнелеу
кезінде штрихтік шартты белгілердің жиынтығы өте ... ... ... ... ... арнайы карталар үшін құрастырылған
бірнеше штрихтік белгілер пайдаланылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... көптеген келіспеушіліктерге қарамастан, ... ... ... деп ... ... ... ... қарағанда
шекарасы құбылмалы болып келетін шекараларды пунктир сызықтармен ... ... ... ең ... нұсқасын құрастырған
кезде онгың легендасын құру күрделі болып келеді. 50 ... ... ... ... ... ... ... ұзыннан-ұзаққа
созылған түсіндірмелі мәтіннен тұрған, өйткені берілген контурдың физикалық-
географиялық ... ... ... ... тырысқан. Қазіргі кезде
әр түрлі масштабтағы ландшафттық типологиялық картаның мәтіндік ... ... ... ... көрсеткіштерін ғана белгілейді: жер бедерін
аналық тау жыныстарымен, топырағы мен ... ... ал ... ... ететіндері мәтіннің құрамына қосылады.
Егер де ландшафттық картада өзіндік ... ... онда ... толықтай сипаттауға тырысу керек. ... ... ... ... түрлі түспен берілген; картада легендасы
мәтіндік және кестелік түрде. Мәтіндік ... ... ... ... ... мен ... ... Олардың түрлері
(олардың саны 485) былай сипатталған.
Ландшафттардың қарапайым контурларының фонында қосымша ... ... ... белгілер) ландшафттың шаруашылықтық
игерілуінің бағыттары мен дәрежесін ... ... ... де, ... ... ол картографиялық мүмкіндіктермен шектеледі. Қосымша
элементтер ірі және көбінесе орта ... ... ... ... жазықтық аймақтар картасында гидрографиялық торды өте ... ... ... ... ... ... қарастыратын болсақ,
мәтіндік легенданы жеңілдетіп, онда тек қана мысалы морфологиялық (балка,
терраса, т.б.) сияқты ... ... ғана ... ... қысқа легенда типологиялық ландшафттық кешендердің өзіндік
ерекшеліктерін ... ... ... Әр түрлі масштабтардағы
ландшафттық карталарды құрастырудың әдіснамасы А.Г.Исаченконың еңбегінде
толығымен ... ... ... түп-негізінде ландшафттың әрбір
морфологиялық бірлігі үшін оның ... ... және ... ... ... ... ... Ол нақты бір шаруашылық
мақсатта пайдаланылатын жерлер (ауыл шаруашылықтық, рекреациялық, ... ... ... түрде негізделген ұйымдастырылуымен, жиынтығымен
мақсатына жетеді. Ауыл шаруашылық жерлер мен жем-шөп ... ... ... ... ... ... және оны ... алған
жөн.
Шаруашылық ішілік жерді пайдалануды құрайтын және осыған қатысты
туындайтын сұрақтар бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, табиғи қарым-
қатынаста ... ... ... ... ... ... ... ұтымды болады. Ол картаға берілетін қосымшада
маңызды, басты табиғи көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... көрсетілетін ортақ бір тұтас жүйе ретінде
болып саналатын ... ... ... есебінде
құрастырылады./4/
Табиғи-территориялық кешендерді ерекшелеу әдістемелері негізінде
қалыптасқан ... үш ... әдіс бар: ... ... ... ... 1975).
a) Типологиялық әдістеме кезінде зерттелетін нысанның сыртқы
көріністері ... ... және ... және ... ... ... Классификациялау
нәтижелерін картаға көшіруге болады, ... ... ... ... ... ... бірігіліп, ал ұқсас ... ... ... ... ... яғни ... ... барлық бағыттарда өзгеріссіз сақталады.
b) Генетикалық әдістеме шегінде – ... және ... ... ... ... қаралады. Нысандардың себептер бірлігі
белгіленгенде, оларды жүйеге біріктіреді. ... жүйе ... ... ... ... саналатын нысандардан тұрады. Ал
күрделі жүйелер бірнеше ... емес ... ... бір ... ... ... климат, бір типті тек шегінде
орналасқан түрлі топырақ пен ... ... ... қолданған кезде жүйеге зат және энергия
ағынына байланысты нысандар біріктіріледі, бұлар ... ... етіп ... ... ... ... ... заттарды шығару және енгізу облыстарының
шекараларымен сәйкес келеді. Осылайша геожүйені ... ... ... ... ... және қатаң сандық
негізде жүргізілуі мүмкін (Ретеюм, 1975, Геометрия структур земной
поверхности, 1991)./3/
Ландшафттық картографиялық әдістемелерінің көбінде не ... не ... ... іске ... Табиғатты жіктеу
құбылыстарының қайсысы ескерілетіне байланысты ... ... ... ... ... ... ... ландшафттарды территориялардың түрі ретінде бөлгенде
(Лэндтипов - пл ... А.Ю. ... 1975) екі жолы бар. ... ... ішкі ... бөлу ... екіншісі, жүйелі түрде
ұқсас учаскелерді біріктіріп, ал ұқсас еместерді бөлу. ... ... ... ... ... ... таңдау жүргізеді
және олардың қасиеттерінің белгілі бір градациясын бекітеді. ... реті ... ... таңдау-белгілерін бекіту-
классификациялау-жеке ... ... ... жиынтығының таралу
аймақтарын табу. Нысандар ретінде жеке нүктелер, ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, және де олар зерттелетін
аймақта кез ... ... ... ... ... орналасуы мүмкін. Кейін ең
маңызды немесе жеңіл өлшенетін нысан ... ... ... ... ... ... нысандардың ұқсастығы бойынша
топтастырады, бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... түс не белгі берілуі мүмкін./3/
Компьютерлік технологияның дамуы кеңістік мәліметтерді талдауда
қазіргі кезде классификация нысандары ретінде барлық ... ... ... ... қолдануды шарттайды. Бұл тордың әрбір ұяшығының
белгілі бір ұзындық өлшемі және ... ... ... ... ... ... ... ақпарат
тасушылар деп айтуға болады. Бірақта бұл бірліктің бөлімбеушілігін көрсету
үшін қарапайым территориялық бірлік ... ... (9). ... белгісі (моно-, паригенез) бойынша бөлу қызықтырушы нысандырды
және оларға әсер ететін факторларды анықтаудан ... ... ... ... ... пен ... жоқ болуына
байланысты топтастыру байланыссыз түрде бірнеше негізде жүргізілуі мүмкін.
Кешенді ... ... үш ... ... тұрады: дайындық,
далалық және камеральдік . Экспедицияның техникалық қамтамасыздандырылуының
өсуіне және аналитикалық және далалық жұмыстар әдістерінің жетілдірілуіне
байланысты үш ... ... ... ... Дайындық және
камеральдік жұмыстарына көп уақыт бөлінуде. Олардың орта қатынасын 2:1:3
ретінде ... ... ал ... бұрынғы қатынасы 1:1:2 болған(10,11).
Ақырғы ландшафттың морфологиялық құрылымының ... мен ... ... ... ... жұмыстан алынған мазмұнды ақпараттың
және шамаланған ландшафттық картаның синтезі болып табылады./2/
II.I Ландшафтардың дифференцияциялық ... ... ... әдістер
Географтарды табиғат пен адамзат арасындағы байланыс, қарым-қатынас
бұрыннан қызықтырып келген. Бұл сұрақ көпке дейін ... ... ... ... ... мен ... ... бағытта ғана қызығушылық танытқан және олар табиғаттың адамға әсер
ету мәселелерін ғана қарастырып, бұл ... ... ... ғана ... Кейінірек, уақыт өте келе, керісінше, адам
санының артуына және ... ... ... ... олардың
табиғатқа тигізетін әсері алдыңғы қатарларға шықты. Бұл жаңа тәсіл өткен
ғасырдың жартысында өмір ... ... ... ... өмір ... одан ары ... ... етуіне, өндірісті
дамыту үшін қажетті табиғи қорлардың ... ... ... ... ... ... қорғау бүкіл адамзаттың алдында тұрған ең күрделі
мәселе болды.
Ландшафттану, ... ... ... ... бар және олардың негізгі айырмашылықтары - ... ... әр ... олардың сапалылығының,
мөлшерінің ... ... мен ... шығу ... масштабының әр түрлілігі. Бұл, зерттеу үлгісін таңдау ... ... бір ... ... ... ... отыру, тұрақты
геожүйелік бақылауды қажет етеді./5/
Ландшафттың ішіндегі функциональді байланыс пен кеңістіктік-
уақыттық үлгі ... ... ... ... ... Бұл үлгінің
талаптарына сай, ландшафттық карта мынандай талаптарға сәйкес болуы шарт:
үлгіленетін нысанға ұқсас; одан да қарапайым ... ... ... ... ... ие болу ... трансляциялық және эвристикалық функцияларды
атқару керек. ... ... ... ... ... ... яғни ... талаптарды орындай алу қасиетін сипаттайтын
картаның кешендік ... ... ... ... алынған
мәліметтерге (ақпараттарға), олардың нақтылығына, қазіргі заманға ... ... ... ... сәйкес келуі, пайдаланылатын
картографиялық тәсілдерге, картаны ... ... және ... байланысты болады. Ландшафттық үлгінің негізгі жағдайы ... және ... ... ... ландшафттың морфологиялық құрылымы
туралы түсінік беруі негізгі талапқа жатады.
Ландшафттардың ... ... ... келесі
сұрақтарға жауап беру керек.
- морфологиялық бөлшектенудің категориялар санын, олардың таксономиялық
байланыстарын анықтау;
- морфологиялық ... ... ... ... ... ... ... жағдайы, алынатын аймағына қатынасы (доминантты,
субдоминантты, сирек, әмбебап);
- морфологиялық бірліктердің (әр категория бойынша жеке-жеке) типологиясы
және олардың ... ... ... ... бөлшектері арасындағы қарым-
қатынасы, басты және оларға тәуелді бірліктер арасындағы байланыс;
- ландшафттардың морфологиялық құрылымының ... мен ... ... морфологиялық жіктелімнің деңгейлері мен олардың
таксономиялық қатынастары ТТК-лардың иерархиясын құрайды. ... ... ... ... 3 ... ... фация – қоныс –
ландшафт. Морфологиялық жағынан ... ... ... ... 5-6 ... бөлуге тура келеді: фация – бөлім – қарапайым қоныс –
күрделі қоныс – ...... ... ... ... да бір иерархиялық
категорияға жатқызуда басты шарт болып оның ... ... ... еске ... ... ... бірлік тек фациядан
ғана құралатын болса, онда ол қоныстарға жатқызылуы керек. Егер ... ... ... ... ... ... ... болса, онда
олар ландшафт категориясына жатқызылады.
Әрбір иерархиялық деңгей үшін морфологиялық ... мен ... ... ... және ... ... ... арқылы бірліктерді бірімен ... ... ... ... ... ... ... шегінде жеке немесе типологиялық
территорияларды анықтау аса ... ... ... ... ТТК-лардың
қасиеттерінің алуан түрлілігі мен сапалығының әркелкілігіне байланысты:
1. Құбылыстың көп өлшемділігі. ... ... ... қосымша
нысандардың қасиеттерін де қарастыру керек, нысандардың ... ... мен ... әлі де ... тура ... қасиеттерінің бір жиынтығы бойынша ТТК-лар ұқсас болып, бір типке
енетін болса, онда, олардың арасында ... ... ... болады. Сонымен, типизациялауда ТТК-ларды бөлу
үшін берілген сипаттар мен қасиеттерін ... ... ... Дискреттілік пен үзілмелілігінің қатынасы. ТТК-лардың ... ... және ... бола ... ... ... ... анықталады. Егер құрылымдар үзіліссіз болса,
онда шекаралар шартты болады және осы ... ... ... ... ... ... берілген нүктелерден оңай тауып алуға болады.
Фрактальді көрсеткіштің үлесі басым болған жағдайда (үзіліссіз, ... ... ... шекаралары объективті,
дегенмен де олар иерархиялық тұрғыдан бөлшектенеді (мысалы, өсімдік
жамылғысы). Тек қана ... ... ғана тән ... ... ... нақты шекаралар ортаның бөлімдеріне, немесе қуатты
оң кері байланыстардың әрекетінің негізіне байланысты./4/
Кесте. Фациядан ... ... ... кешендердің
жіктелуі /6/
|ТТК-лардың ... ... ... ... – |
|(жүйелік деңгейін)|территориялық |бір-бірімен байланысты шектеулі ... ... ... ... (бедерлік, литологиялық, |
|құрылымының | ... және т.б. ... ... | | ... | | ... | | ... | | ... ТТК | |Жер ... ... бір |
| ... ... ... ... |
| | ... бір ... ... |
| | ... тау жыныстарының |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... (бір |
| | ... бір ... ... ... | |бір ... ... ... |
|Бір сатылы | |Бір ... ... ... ... |Звено (бөлімдер)|түрлері мен биоценоздардың ... ... ... ... және |
|ық кешендер: жеке | ... ... ... | ... ... ... | | |
| | ... бір мезопішініндегі бір |
| | ... жылу мен ... күн |
| ... ... ... ... |
| | ... түзілу қабатында ысырындылардың|
| | ... ... ... |
| | ... бір ... ... |
| | ... ... ... мен |
| | ... ... ... |
| | ... |
| | ... бір ... орналасуымен|
| |Қарапайым (жай) ... ... ... ... |
| ... ... келетін биоценоздары да тән |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... 1.Жалғасы
|Екі қатарлы, | ... ... ... ... | ... ... оның көп ... |
|құрылымды ТТК: |Күрделі қоныс |бөлігімен), топырақ түзуші ... | ... ... пен ... және | ... ... ... |
|жеке фациялардан | |бір ... ... ... | | ... ... | ... бір ландшафттың шекарасында |
|құрылымды ТТК: | ... ... (оң және ... ... ... ... бір ... сәйкес келеді. |
|құрайтын | | ... | | ... мен жеке | | ... ... | | ... көп ... | ... және бір ... геологиялық |
|құрылымды ТТК: | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |Ландшафт |бір типі мен ... ... ... | ... пен ... ... |
|өзгерістерге | ... ... ... ... ... | ... олардың кеңістіктік құрылымы |
|кеңістіктік сипатқа | ... ... ... ... ... ... ... ... ... және жеке | | ... ... | | ... бұл ... ... ... ... ... олардың арасындағы шекараны жүргізген кездің өзінде де нақтылыққа ... Ол екі ... ... ... ... кәдімгі
қарапайым күрделілігі ТТК-лардың функциональдық және кеңістіктік-уақыт
бойынша ұйымдастырылуын ... ... ... бар ... ... ... шегінде картографиялаудың қателіктері ... ... ... және ... ... ... жеке ... ерекшелеуде субъективті қателіктер кетеді, олардың
мөлшері тәжірибеге, мамандану деңгейіне, оператордың сапалылығы ... да ... ... әр ... ... ... отырып анықтап, зерттеуде
негізгі 3 үлгінің ... ... ... ... ... ... тәсіл кезінде (изотроптық, біркелкілік,
физиономиялық тәсіл) зерттелетін ... ... ... ... ұқсастықтары мен айырмашылықтары анықталады және осыдан кейін
олардың класиффикациясы ... Бұл ... ... ... ... ұқсас пунктер бір-бірімен қосылып, ал ұқсамайтындары бір-
бірінен алшақтайды. Осындай тәсіл ... ... ... ... яғни
барлық бағыттарда да алынған нысандардың көрсеткіштері бойынша ... ... ... ... негізінде заттар мен олардың қасиеттері
қоршаған ортаның әр түрлі факторларына байланысты ... ... ... ... ... нысандар бір жүйеге
біріктіріледі. Қарапайым түзілімдер шығу тегі, қалыптасуы жағынан қарапайым
болып келетін нысандарды ... ... ... ... бірнеше типі
әркелкі болып келетін нысандарды біріктіреді, мысалы, бір бедер пішінінде,
бір ... бір ... ... ... ... әр түрлі өсімдіктер
түрлері мен топырақтар.
В) Функциональді тәсілді пайдалану кезінде нысандардың өмір сүруі
тұтас ... бір жүйе ... ... ... мен энергия ағымымен
байланысты нысандар жүйеге енеді. Геожүйелердің ... ... енуі мен шығу ... ... ... ... Сонымен,
геожүйелерді зерттеп, оларды анықтау геофизикалық мәселеге сәйкес келеді
және тек қатаң сандық ... ғана іске ... ... ... көбісінің негізінде генетикалық
тұтастық қағидасы немесе біртектілік ... орын ... айта ... Дегенмен типологиялық және генетикалық тәсілдер берілген территория
үшін табиғатың қандай да бір құбылыстарының дифференциациясы есепке алынған
кезде ғана ... ... ... ... ... ... типі ретінде ... ... ... ... ... екі жол бар. ... аймақты өзінің аумағы ішінде біркелкі аудандарға бөлу; екіншіден,
ұқсас үлескілерді бір-біріне кезектесіп қосу, ал ұқсас ... ... ... ... (жоғарыдан «аудандастыру») ... ... іске ... және ... ... ... ... жағдайда бұл тізбек келесідей оорналасады: нысандарды
анықтау – олардың ... ... ...... – жеке ... мен олардың жиынтығын таралу облыстарын
анықтау, табу. Нысандар ... жеке ... ... бір пішінге ие емес
үлескілер мен тұтастай табиғи жүйе де саналады және олар ... ... та ... ... ... бір ... бойынша да.
Осыдан кейін нысанның ең маңызды және тез өлшенетін нысандары ... бір ... ... сандық әдістемелерді пайдалану арқылы оларды
ұқсастықтарына байланысты топтастырады. ... ... ... үшін ... ... ... түс ... мәліметтерді талдауда компьютерлік технгологиялардың
дамуына байланысты қазіргі кезде ... ... ... толықтай қамтитын торлар (матрицалар) ... Бұл ... ... ... нақты бір сызықтық өлшемдер мен
географиялық координаттарға ие. К.В.Зворыкиннің ... ... ... ... ... деп атауға болады
(территрияльные носители информации – ... ... де, бұл ... ... үшін біз ... ... берлік деген
терминді пайдаланыламыз (ЭТБ)./2/
Аудандарды генетикалық сипаттары ... ... ... ... нысандарды және оларға әсер ететін факторларды
анықтаудан басталады. Табиғатта әр түрлі ... ... ... ... пен ... ... ... топтастыру басқа да
негіздерге сүйеніп те жасалынады. ... ... ... 3 кезеңінен тұрады: дайындық кезеңі, далалық және
камералдық. ... ... ... ... ... және ... және далалық жұмыстардың әдістерінің
жаңарып, оңтайландырылуына байланысты бұл үшін ... ... ... ... далалық зерттеулерге дейінгі және ... ... көп ... ... ... ... болсақ олардың қатынасы 2:1:3 тең болған, ал бұрынғы ... ... 1:1:2 ... ... ... гензисін және олардың
қасиеттерін сипаттайтын ландшафттық карта ... ... ... мен далалық жұмыстар кезінде жиналған құнды ... ... ... ... әдістемелік негіздерін қайта
қарастырған кезде оның негізгі, басты, маңызды мәселелерін айта кеткен жөн:
1. ... ... ... ... ... дәлелдеу;
2. Әр түрлі иерархиялық деңгейде ұжымдасқан территориялық кешендердің
сызықтық өлшемдеріне баға беру;
3. ... ... ... ... кез-келген деңгейдегі
территориялық бірліктер ретінде ерекшелеу;
4. Территориялық бірліктерді типологиялық сипаттау мен физиономиялық және
генетикалық сипатарға ие ... ... ... ... Ішкі құрылымының күрделіліген есепке ала отырып, бір үлгінің негізніде
бірнеше әр түрлі масштабты табиғи ... ... ... Сыртқы ауыспалылардың әр түрлі флюктуация нұсқаларында, соның ішінде
адамдардың шаруашылық іс-әрекеті ... әр ... ... әр ... ... деңгейдегі ТТК-лардың өзінше жеке даму
траеториясын картографиялық үлгіде бейнелеу және есепке алу.
Берілген мәселелердің шешімін формализациялау ... ... ... ... ... ... ... болады./6/
Ландшафттық карталардың түрлері, картографиялаудың негізгі
бірліктері мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу үрдісін сипаттайтын маңызды
құжат болып табылады. Жерді игерушілермен ... ... ... ... геоботаникалық, агроклиматтық және т.б.) сапасы
бойынша орындалатын жоба алдық ... ... ... ... ... ... ... орай, жерді игеруге байланысты қолданылатын
табиғат жағдайларын қолданбалы картографиялау әлі де онша ... ... ... ... жол ... ... табиғи кешен болып
қалып, шаруашылықтық пайдалану емес, ... ... ... ... карталар қазіргі кездерге дейін де ... ... ... ... ... ... ботаникалық, т.б.) шаруашылық ішілік және шаруашылық ... ... ... кешендік табиғи негізін құрайды.
Ландшафттық карта жерді ... ... ... ... ... ... ... карталарының тізбегінің негізі бола
алаады. ... ... ... ... ирригация, бақша
шаруашылығы, агроорманмелиорациялау және т.б. Бірақ жерді игеруге қатысты
әрбір ... ... ... ... ... ... яғни ... нысаны болып табиғи кешендер саналады.
Басқаша ... ауыл ... ... әртүрлі қолданбалы ландшафттық
карталардың түрлері нақтыматериалдардың интерпретациясымен және ... ... ... ... ... және ... ... игеру
карталары ұсақ масштабты, орта масштабты және ірі ... ... ... ... ... (1:4 ... ... көбінесе бүкіл мемлекет территориясына немесе ірі экономикалық
аудандар үшін пайдаланылады. ... ... ... ... болып
класс, подкласс, типтер, типшелер және ландшафт түрлері жатады.
Класқа территорияның геологиялық-геоморфологиялық (таулық ... ... және ... ... ... ... жатады. Подкласс таулы және жазықтық ландшафттар кластары
ішіндегі ... ... ... ... ойпатты және т.б.) бөлшектенген
бөлімдерді қарастырады.
Ландшафт типі – ... бір ... ... тән ... дала ... ... дала – далалық және т.б.) зональдік бірігуін қамтиды.
Ландшафттың типшесі қандай да бір ... ... ... ... ... ландшафт типтерінде екі типше айқын
байқалады: әр түрлі шөптесінді-дақылдық ... және ... ... ... ... ... ... ландшафттың типі мен типшесі
өсімдік жамылғысының типі мен топырақ түзілу ... ... ең ... ... мен ... қатынасы болып саналатынбиеклиматтық
көрсеткіштер арқылы анықталады.
Ландшафттар түрі – жер бедерінің, бедер түзуші жыныстар мен топырақ-
өсімдік жамылғысының ... ... ие ... ... табиғи
кешендердің бірігуі саналады. КСРО-ның барлық территориясы үшін және ... ірі ... үшін ... әр ... ұсақ масштабтағы ландшафттық
карталар тек қана ғылыми-мазмұндық маңызға ғана ие ... ... ... ... ... да зор. КСРО ... 1:2 ... жалпы ғылыми мазмұндағы ландшафттық картасы жер ... ... ... үшін ... ... ... ... үшін де
негіз бола алады.
Облыстық, аудандық ... ... ... ... ... ... ... шараларды жүргізуге жалпы ғылыми орта масштабты (1:600
000, 1:300 000, 1:200 000) карталар пайдаланылады. Оның ... ... ... ... мен табиғатты қорғау, мелиоративті және
т.б. шараларды ... ... ... үшін кешендік табиғи
аудандастырудың сұлбалары құрастыруға болады. Мұндай масштаб ландшафттардың
ареалын ... ... ... мен ... ... ұқсас қоныстар
топтарын көрсетіп, оларды ерекшелеуге мүмкіндік жасайды.
Ландшафттың морфологиялық бірліктерін көрсететін (фациялар мен
қоныстар) ірі ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін маңызы зор./7/
Ұсақ масштабты карталар камералды ... ... ... ... және ірі ... ... ... далалық ландшафттық
зерттеулерді, яғни далалық ландшафттық түсірілімдерді қажет етеді. Қазіргі
кездері ... ... ... ... мен ... ... ... арқасында
өзгерістерге ұшарады.
Орта және ірі масштабтардағы ... ... ... ... ... масштабтардағы топографиялық карталар, колхоздардың
жерді пайдалану сұлбалары және т.б. ... мен ... ... ... ... жер бедерінің әр түрлі
пішіндерін (аңғарлар, террасалар, жондар, ... және т.б.), ... ... ... ... ... ... ормандар және
т.б.), сулық нысандарын (көлдер, ... т.б.) ... ... ... алғашында далалық түсірілімнің масштабында алдын-ала
ландшафттық карта ... ... ... ... ... аудан бойынша, территорияның толығымен зерттелуінен ... ... ол ... ... ... ... ... қатар, оның үстінде аэрофотосуреттер арқылы бірнеше ... ... ... ... және ... көптеген
пішіндері, ауыл шаруашылық жерлері және т.б.) анықталып, ... ... ... далалық зерттелуі екі ... ... ... ... мен ... ... ... тұрады. Рекогносцировалық зерттеудің негізгі мақсаты:
территориямен танысу және оған тән ауыл ... ... ... ... табиғи факторларға сүйенетін физикалық-географиялық
үрдістермен танысу; алдын-ала ландшафттық картаның легендасының дұрыстығын
нақтылау – тұжырымдар; нақты бір ... ... жер ... қазіргі жағдайы; нақты (эталондық) үлескілерді, маршруттық
түсірілімнің бағыттарын толығымен ... ... ... ... кездесетін ландшафттар түрлерінің барлығын толығымен
қамтуы өте маңызды. Оларды суайрықтардың өстік бөліктерінен ... су ... ... және ... ... алдыңғы террасаға
перпендикуляр жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... әсер ... уақыт, яғни рекогносцировканы
кезеңінің ұзақтығы.
Негізгі үлескілерде топырақтанушы мен жерді зерттеуші беткі ... ... ... жер ... ... мен ... ... жабындысы, ландшафтты өзгеріске алып келетін
қазіргі табиғи үрдістер. Ауыл шаруашылық өндіріске кері немесе қолайлы ... ... ... ... ... мен табиғи
құбылыстарға ерекше көңіл бөлген дұрыс.
Картаға түсірілетін қоныстар, фациялар туралы ... ... ... ... ... ... ... жазылып,
қоныстарға қысқаша сипаттама беріліп, олардың шекаралары (таралу ареалы)
анықталады. Нақты ... ... мен ... ... ... ... ... олардың шекараларын анықтаумен және картаға түсірілуімен іске
асады.
Маршруттық бақылаулар кезінде негізгі үлескілер ... ... бір ... ... ерекше қасиеттеріне көңіл бөліп, маршруттың бағыты
бойынша кешендік физикалық-географиялық (ландшафттық) ... және ... ... ... ... мен даладағы негізгі үлескілерде
жүргізілген зертеулерден ... ... ... кезінде
барлық территория үшін ландшафттардың түрлері ... ... және ... ... ... ... мәліметтер нақтыланып,
толықтырылады, яғни берілген территорияның ... ... ... ... ... да бір табиғи кешеннің
қасиеттері мен ... ... ... ... көңілге алынуы керек.
Ландшафттардың морфологиялық бірліктерінің кеңістіктік дифференциациясын
негізделетін басты сипаттар болып ... ... ... ... жануарлар әлемі) мен геологиялық-геоморфологиялық
негізінің қасиеттері және олардың ... ... ... уақыт және
кеңістік бойынша өте ауыспалы. Ландшафттардың өзгермейтін ... және ... ... ... (жергілікті жердің
климаты, ылғалдану және ағын ... т.б.) ... Ауыл ... ... ... морфологиялық бірліктерінің шекарасы деп
есептемеу керек. кең ауқымды жерлерде немесе ормандар, ... ... ... ... бірліктерінің (фациялар мен
қоныстар) шекаралары адамдардың шаруашылық іс-әрекеттеріне ... да бұл ... ... ... ... ... және ... кездері топырақ жабындысы мен қарапайым өсімдік
қауымдастықтарының ... ... ... ... ... ... – жер ... толық
мәліметтер беретін және оны ... ... дене ... ... табиғатты тану зерттеулерінің күрделі түрі. Жерді игеру үшін жер
қорын ... ... ... ... ... ... әдістемелік ұсыныстарды құрастыру керек.
Ландшафттық картографиялау әдістерін шолуды жинақтай келе
келесі негізгі тапсырмаларды атап айту ... ... ... ... ... ... Егер де бар болса түрлі иерархиялық деңгейдегі ұйымдастырылған
территориялық кешендердің сызықтық өлшемінің объективті бағасы;
3. Аймақтағы табиғи-территориялық кешендердің кез ... ... ... ... мәндік бөлінуі;
4. Территориялық бірліктерді типологиялық ... ... және ... ... ... типологиялық классификациясын құру;
5. Түрлі масштабты, бірақ ішкі құрылымы ұқсас ... ... ... бір ... біріктіру;
Түрлі иерархиялық деңгейдегі түрлі сыртқы өзгерістер түрлі
уақыттық шкалада табиғи-территориялық кешеннің даму мүмкіндіктерінің
траекториясының картографиялық модельдегі бейнесі және есебі (динамикасын
модельдеу) флюктуация ... ... ... ... ... егерде соңғысы ландшафттың өзіндік қасиеті ретінде
қарастырылмаса./8/
II.II Ландшафтық карталарды құрастырғанда ГАЖ-ды қолдану
Ландшафттық ... ... ... ... негізі байланыстырылған мәліметтер базасы бар сандық карта болатын
бағдарламалық-аппараттық кешен болып табылады. ОЛ екі үлкен ... ... ... бар ... ... және ГАЖ ... қамтамасыз
ететін құрылғы. Соңғысы аппараттық ... ... ... ... ... ... GPS-жүйелер және т.б.),
бағдарламалық (ГАЖ құру үшін қолданылатын бағдарламалар – MapInfo, ArcView,
ArcInfo, Ergas Imaging және т.б.) және ... ... ... және ... болып бөлінеді.
ГАЖ-ін жерге агроэкологиялық талдау ... үшін ... ... ... ... жаңа ... негізге көшуге мүмкіндік береді,
әсіресе егін шаруашылығының және агротехнологияның қарқынды жүйесін ... ... ... ... агротехнологиялық және бейімділік-
ландшафттық жүйелеу дәлдігін айтпағанда. Егін шаруалығының ... ... ... ... құру ГАЖ ... ... ... Оның маңызды
артықшылықтары болып келесілер табылады:
• Үлкен көлемдегі ... ... ... (ГАЖ ... мәлімет таңдауда кең ауқымды ... ... ... мен параметрлері жеңіл шығарылады);
• Ақпаратты көрсетудің көрнекілігі, тақырыптық карталардың көп ... қол ... ... құру ... автоматтандыру мүмкіндігі;
• Өзгертулерді енгізу жеңілдігі, мәліметтер ... ... ... енгізу жүйесін құру мүмкіндігі;
• Жерді қашықтан зондылау (авиациондық және космостық) құрылғыларынан
алынатын ақпаратты кеңейтілген түрде қолдану ... ... ... дәлдігі, әсіресе глобальді позиционирлеу жүйесін
(GPS) қолданған кезде;
• Диалогтық ... жүйе құру ... ... ... кез ... ... ... іске қосу
қолайлылығы, ақпаратты сақтаудың ... ... ... ... ... қолдану
картографиялық мәліметті цифрлау үшін қажет. Цифрлаудың бірнеше әдісі
қолданылады, ... бар ... ... қамтамасыздандыруға және
персоналдың квалификациясына байланысты. Жалпы ұстаным болып топографиялық
негізді сканерлеу және алынған ... ... ... ... Координаталық жүйені топографиялық негізге байланысты таңдайды.
Егер де ... ... тор ... онда жобалау топографиялық
негіздің координаталық жүйесінде жүргізіледі, GPS-жүйесін қолданған кезде
GPS-қабылдағыштарының көмегімен алынған мәндерді ... ... ... ... бір ... ... және
тіркеледі.
Кейін электронды геоморфологиялық карта құрылады. Оны құрудың
бірнеше нұсқасы бар: топографиялық негізді рельефтің үш ... ... ... ... немесе алдын ала қағаз топографиялық ... ... ... және ... ... картасын цифрлау.
Бірінші нұсқа дәлірек және көрнекі, алда бұл автоматты түрде жобалаудың ... ... ... ол ... көп ... ... және бағдарламалы-
аппаратты қамтамасыздандыруға және персоналдың квалификациясына үлкен
талаптар ... ... ... ... ... бірақ қолдануда өте
қарапайым. Қағаз түпнұсқаны цифрлауды екі әдіспен ... ... ... ... ... ... сканерленген картадағы контурларды
қолдан салу немесе векторизаторлар көмегімен автоматты ... ... ... ... цифрлау. Рельефтің формалары және элементтер
картасымен бірге карталау нәтижесінде алынған ... ... ... ... ішкішаруашылық егіншілік планының базасында бар жолдардың,
орман ... ... ... мен ... ... ... ... құрылады.
Бұл жұмыстың нәтижелері келесі электронды карталар кешені ретінде
көрсетіледі:
... ... ... мен ... ... ... ... Беткей экспозициясы (жылы, салқын, бейтарап);
• Микрорельеф (агрономиялық маңызы бар ... ... ... көрсетіледі).
Электронды тақырыптық карта-қабаттардың саны ландшафтты-
экологиялық шарттардың күрделілігіне байланысты, ... ... ... ... ... кез ... ... ақпарат беретін мәліметтер
базасы болады. Мысалы, топырақ жамылғысының микроқұрылымдық электронды
картасының ... ... ... ақпараттар сақталуы мүмкін: контур
нөмірі; топырақ комбинациясының индексі; топырақ комбинациясының толық аты;
ССП бойынша топырақтардың ... ... және ... геохимиялық ландшафттағы ... ... ... ... ... ... карталар сканерленген топографиялық ... ... ... ... ... ... ... 1:100000 масштабты таңдап алдық.
Тақырыптық электронды карта-қабаттарды өзара беттестіру арқылы
агроэкологиялық топтар мен жер түрлерінің ... ... ... ... қарапайым ареалдары картасы. Осымен бірге бірінші ... ... ... беткейлерді беттестіре отырып рельефтің шарттары
бойынша жерлер топтарын ... ... ... ... ... ... беткей формасы және экспозициясы ... ... ... ... даму ... ... ... жердің түрлерін анықтайды. Салынған агроэкологиялық топтар ... түрі ... ... ... ... карта түсіндірмелі жазумен беріледі, мұнда түсініктемелік
комментарилермен қатар қазіргі кездегі жерді ... және ... ... ... ... Осымен қатар құлдырау ... ... мән ... ... ... жайылымдардың
дегрессиясы, гидроморфизм мен топырақ тұздануының екінші қайтара ... ... ... ... заттармен, өндіріс және ... ... ... ... ... ... және ... тордың жағдайына, шаруашылық ... ... ... ... грунттық және жер үсті суларының ластануына,
грунттық және жер үсті ... ... баға ... Бұл бағалау
ландшафттардың құлдырау және ластану себептеріне, ... ... су ... ... талдау жасаумен қатар жүреді. Жер және суды
ластаушы ... ... ... ... және ... жағдайына құрғату және суландыру мелиорациясының әсерін
талдайды. Ормандылығына, ормандардың ... ... ... ... ... ... ... шарттарына, олардың
түрлі жағдайына байланысты егін өнімділігіне ... ... ... ... ... байланысты олардың ... ... ... көп ... ... жер ... ... беріліп,
жағалық сызық және су қорғау зоналарының жағдайы анықталады.
ГАЖ-технологиясын ландшафттық картографиялауда және ... ... ... қолдану үшін сәйкесінше базалық және
аппараттық қамтамасыздықты қажет етеді. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда да және басқа
елдерде де кеңінен қолданылатын 2 пакетті айтуға болады. Бұл ArcInfo (және
оның жеңілдетілген нұсқасы ArcView) және MapInfo ... ... ... ... ... ұсынылады, ол түрлі ГАЖ ... ... ... ... ... ... ... басқа
таралған ГАЖ бағдарламаларымен және Windows операциялық жүйелерімен
үйлесімділігімен, жаңа нұсқаларының жиі ... ... Айта ... ... MapInfo ... ГАЖ ... аймағында «дефакто»
стандарты болып табылады.
ГАЖ бағдарламасынан басқа сәйкес келетін операциялық жүйе ... 2000/XP Pro және ... ... ... ... MS ... ... (әдетте, Adobe Photoshop), диск жазушы бағдарлама және
антивирус қажет. Цифрлау ... ... ... Trace) ... ... MapInfo ... ... жасау әдістері
Пайдаланылған картографиялық программа – MapInfo. MapInfo ... ... ... ол ... ... іске ... арналған:
- карталарды құрастыру және оларды өңдеу;
- карталарды безендіру және оларды көзбен шолу;
- ... ... ... графикалық және семантикалық ақпаратты кеңістіктік және статистикалық
тұрғыда талдау;
- «ал егер де ...» қағидасы бойынша талдау мен ... ... ... ... ... ... ... ішінде ODBC бойынша да;
- карталарды принтер/плоттер немесе графикалық файлдардан шығару.
MapInfo-дағы мәліметтер ... ... мен ... ... де ... ... және ... да бір кесетедегі мәліметтерді
өзгертсе, ол басқаларын да толығымен қамтиды. Географиялық ... ... MapInfo ең ... ... MapInfo- да адам ... ... қарым- қатынас өте жақсы дамыған. Онда картографиялық
және семантикалық берілгендермен жұмыс істеу өте ... MapInfo ... ... ... ... Ол DBF, XLS, ASCEL ... ... файлымен және Oracle, Sybase, ODBC серверіндегі берілгендермен
жұмыс істейтін SQL , Data link- пен ... ... Arc link ... Arc
/info мәліметтерін алмастыруға болады ал, Universal Translator ... ... ... ... ... және ... болады:
MapInfo mid / miff, ESRI, Shape, ... / Micro station ... dwg/ ... дағы ... ... ... диаграмма және кесте ретінде
беріледі. Ондағы ... бір ... ... өзгеріс тез арада
екіншісінде көрініс табады. Тақырыптық карталарда әр жерде ... ... ... бар. ... түсі және ... ... ... координаттардың жүздеген жүйесін көрсетеді.
Ол картадағы қабаттарды бір- біріне ... ... ... ... ... ... өзі ... отырады. Аналитикалық мүмкіндіктер
жүйенің ауданын, арақашықтығын, объект орталығын, бір объектінің екінші
объектіге тәуелділігін ... ... ... әрбір түрі бірнеше түрлі қабаттардан тұрады. Кесте-
бұл DBF форматындағы берілгендер қоры. Картаның ... ... ... базасы бар (атрибутты ақпарат). Графиктер кестедегі берілгендер
базасы арқылы құрастырылып, жобада ... ... ... ... ... ... 000, 1:200 000, 1:500 000, 1:1 000 000 ... ... ... ... ... ... ... кодтау мен жіктеу (классификация) жүйесіне ортақ талаптар
қойылады.
Стандарт жұмыстың орындалу барысын, сандық карталардың мазмұны ... ... ... ... ... ... мазмұнын,
сандық карталардағы нысандарды кодтау мен жіктеуді, жұмыстың сапалылығы мен
материалдарды өңдеп, безендіруге ... ... ... ... карта құрастыру үшін:
1. Сканерленген картаны JPEG ... ... ... MapInfo-ға картаны енгізу;
3. Байлау жасау; ( төрт бұрышы арқылы )
4. Әр объектіге жеке-жеке қабат құру;
5. Қабатты ... ... ... ... етеміз;
6. Легендасын құрамыз;
7. Масштаб беру
8. JPEG форматқа көшіру.
1-сурет. MapInfo-ға картаны енгізу
2-сурет. Әр ... жеке ... ... ... сандық карталарды құру үрдісі келесі жұмыстардың
кезектесіп келуімен орындалады:
- растрлық бейнелерді ... ... ... векторлау (сандық қабаттарды құру);
- атрибутты (қосымша) кестені құру және толтыру;
- сандық карталарды безендіру.
Карталарды өңдеуге ... ... ... ... – бұл ... ... тіркеу).
Растрлық бейне дегеніміз бұл суреттің, фотосуреттің немесе қандай
да бір графикалық материалдың растрдың ... ... ... ... MapInfo ... форматтармен (өлшемдермен) жұмыс
жасайды: JPEG, GIF, TIFF, PCX, BMP, TGA (Targa) , BIL (SPOT ... ... ... мағынасы неде? Картаның расторлық
бейнесін тіркеген кезде, карта ... ... сол ... ... расторлық бейнеде орны анықталады. Расторлық картаны
бейнелеуде MapInfo географиялық есептеулер ... ... және ... жүргізе алу үшін, ең алдымен әрбір расторлық бейнені тіркеу керек.
Расторлық бейненің цифрленуі оның ... ... ... ... ... ... аудандар, көлдер
аймақтық объектілер түрінде болуы мүмкін; жолдар, электрберу сызықтары, ... ... ... ... ... объектілер түрінде; құдықтар,
бақылау постары, көпірлер, биіктік белгілері нүкте түрінде;).
Цифрлау барысында сапалы ... алу үшін ... ... ... ... керек:
1. Әр түрлі географиялық кластардың объектілерін (нүкте, сызық, полигон)
әр түрлі ... ... ... Әр ... ... ... объектілерін әр түрлі қабаттарға
орналастыру керек (мысалы, жолдар мен ... ... ... ... әр түрлі қабаттағыларға қарағанда олар
компьютердің көп ресурстарын алып ... ... ... векторлау кезінде кем дегенде үш сызық
қиылысатын жерді кесу керек. Жаңа сызықтың басын Snap ... ... ... (S ... ... және өшіріп) және жаңа сызықты
келесі қиылысуға дейін векторлау ... ... ... де ... егер ... ұзын ... ... жасау керек
болса) сызықты бастауға және аяқтауға болады.
4. Өзен сигментінің торын цифрлау кезінде (немесе ... ... ... ... ... ... ... өзеннің ағымы бойынша не
керісінше, ағымға қарсы енгізу керек (кейін олардың барлығын ... ... ... Егер екі полигон шекаралас болса, онда осы шекарадағы полигондардың
контурлары ... боуы тиіс ... ... ... ... ... ... салыстырғанда, өзіндік
ерекшеліктері бар және ... ... ... - зерттеу
нысандарының (элементтерінің) әр ... ... ... ... ... мен ... шығу тегінің
(гетерогендігі), масштабының әр түрлілігі. Бұл, зерттеу үлгісін таңдау мен
оны белгілі бір ... ... ... келтіріп отыру, тұрақты
геожүйелік бақылауды қажет етеді.
Сонымен, далалық ландшафттық картографиялау – жер ... ... ... және оны кәдімгі тарихи дене ретінде ... ... тану ... ... ... ... игеру үшін жер
қорын зерттеу тәжірибелеріне ландшафттық картографиялауды ендіру ... ... ... ... ... ... картографиялауда және жерге
агроэкологиялық бағалау ... ... үшін ... ... ... ... қажет етеді. Қазіргі кезде қолданылатын әртүрлі
ГАЖ бағдарламалық қамтамасыздандыруларының ішінен Қазақстанда да және басқа
елдерде де ... ... 2 ... ... ... Бұл ArcInfo ... жеңілдетілген нұсқасы ArcView) және MapInfo пакеттері. Қазіргі уақытта
MapInfo бағдарламасын қолдану ұсынылады, ол ... ГАЖ ... ... ... арзан бағасымен, жақсы орысшалануымен, басқа
таралған ГАЖ бағдарламаларымен және Windows ... ... жаңа ... жиі ... ... Айта кету
керек, Қазақстанда MapInfo бағдарламасы ГАЖ жасау ... ... ... ... ... «Жетісу» Энциклопедия. Издательство «Арыс», Алматы, 2004, С. 405-406
2. Исаченко Л.Г. Ландшафтоведение на современном этапе. В кн.:
«Ландшафтоведение:
3. Кирюшин В.И. ... ... ...... ... ... ... по агроэкологической оценке земель,
проектирование адаптивно- ландшафтых систем земледелия и агротехнологий».
Ответ. ред. Кирюшин В.И., Иванов А.Л. Издательство ФГУ ... ... ... В.А. ... – М.: МГУ, 2000.
6. Николаев В.А. Проблемы ... ... – М.: ... МГУ,
1979.
7. Солнцев Н.А. О морфологии природного географического ландшафта. «Вопросы
географии». 1949.
8. Сочава В.Г. Введение в учение о ... - ... ... ... ...

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
ADSL технологиясын Алматы каласында автоматизациялау53 бет
Arduino микроконтроллерін пайдаланып күн трекерін жасау39 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
Delphi бағдарламасындағы массивтер12 бет
n-ші ретті, коэффициенттері айнымалы біртекті сызықтық дифференциалдық теңдеулерді жалпыланған Абель формуласын пайдаланып шешу36 бет
Turbo Pascal бағдарламасындағы графикалық режим9 бет
«Alatau Dairy» ЖШС-ның ұйымдастырушылық құрылымы мен қызметінің негізгі бағыттары29 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы ойын технологиясының түрі – ұсақ моториканың маңызы».9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь