Авиацияда серіктік навигациялық жүйелердің сигналдарының мүмкіндіктерінің қолданулуын талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.ЖЕРСЕРІКТІК НАВИГАЦИЯ ЖҮЙЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1.ЖНЖ.дің қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2.ЖНЖ.дің қазіргі навигацияда алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3.Тұтынушылардың Жерсеріктік радионавигациялық жүйелерге талаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.3.1.Әуе кемелерін навигациялық қамтамасыздандыруға қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.4.ЖНЖ.дің авиацияда қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.ЖНЖ ЖҰМЫСЫНЫҢ ЖАЛПЫ ҚАҒЫЙДАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1.Координаталарды анықтаудың жалғанқашықтық әдісі ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2.Nаvstаr GPS сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3.ГЛОНАСС сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.4.ЖНЖ.дің дәлдігіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.5.Қабылдағыштардағы алгоритмдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ТОЛЫҚТАУЫШТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1.Борттық ЖНЖ жабдықтардың сипаттамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2.Борттық ЖНЖ жабдықтарда информацияның бейнеленуі ... ... ... ... ... ...
3.3.Борттық ЖНЖ жабдығының негізгі режимдері мен функциялары ... ... ... .
3.4.ЖНЖ.ді ұшуды дайындау және орындау кезінде қолдану ... ... ... ... ... ...
3.4.1.ЖНЖ индикатор.қабылдағышының ұшуға дайындығының жалпы ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.4.2.ЖНЖ индикатор.қабылдағышының ұшу кезінде қолдану ... ... ... ... ... ...
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жерсеріктік навигациялық жүйелер (ЖНЖ) ГЛОНАСС және GPS өздерінің жерүсті және ғарыштық толықтауыштарымен адамдардың іс-шараларының әртүрлі аяларына белсенді түрде кірісуде.
Бұл жүйелер әуе, ғарыштық, теңіздік және жерүсті қозғалмалы құралдарының координаталарын, жылдамдығын және уақытын анықтауда жоғары дәлдіктегі сипаттамаларын көрсетті. Олар тасымалды құралдардың қозғалысының қауіпсіздігінің жоғарылауын, апатқа душар болғандарды іздестіріп, оларға көмек көрсетілуін, кеңістікте таралған объекттердің біріктірілуін қамтамасыз етуі мүмкін.
«Әуе-жер» деректерін беру жүйелерімен бірге ЖНЖ әуе кеңістігінің кез- келген ауданында автоматты тәуелді бақылау (АDS) жүргізуге мүмкіндік береді. ЖНЖ енгізу және болашақта жерүсті навигациялық құралдарын қолданыстан алып тастау әуе тасымалының ұшуының бірқалыптылығын, әсерлілігін, үнемділігін және қауіпсіздігін арттырады.
ЖНЖ сигналдарын әуе кемелерінің навигациясының дәлдігі мен беріктілігін арттыру мақсатында қолданудан тыс мемлекеттердің әуе өозғалысының шығындары азаяды. Жерсеріктік жүйенің техникалық және экономикалық артықшылықтарын ескеріп, ХААҰ (Халықаралық азаматтық авиация ұйымы) бүкіләлемдік Жерсеріктік байланыс, навигация, бақылау және әуе қозғалысын ұйымдастыру жүйесін - GPS пен ГЛОНАСС негізінде жұмыс істейтін және GNSS (Globаl Nаvigаtion Sаtellite System) глобалды навигациялық Жерсеріктік жүйесін қолданумен CNS/АTM (Communicаtion Nаvigаtionаnd Surveillаnce/АirTrаffic Mаnаgement) құру жайлы шешім қабылдады. Арнайы құрылған ХААҰ комитетімен болашақ аэронавигациялық CNS/АTM жүйелерінің концепциясы жасалды. Жасалатын өзгерістер масштабы бойынша CNS/АTM жүйелеріне көшу авиациялық ұйымдарға шешу керек болған ең ірі программа болып табылады.
Бұл дипломдық жұмыстың мақсаты – ЖНЖ сигналдарын авиацияда қолдану мүмкіндіктерін зерттеу.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Пәтхан М.
Авиацияда серіктік навигациялық жүйелердің ... ... ... ... 5B071900-Радиотехника, электроника жәнетелекоммуникациялар
Алматы, 2015
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Қорғауға жіберілді
Қатты дене физикасы және ... ... ... ... С.А.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Авиацияда серіктік навигациялық жүйелердің сигналдарының
мүмкіндіктерінің қолданулуын талдау»
мамандығы: «5B071900-Радиотехника, ... ... курс ... ... М.(қолы, күні)
Ғылыми жетекшісі,
ф.-м.ғ.д., профессор_________________________________Кадыракунов К.Б.
(қолы, күні)
Норма бақылаушы__________________________________Толегенова ... ... ... ... 47 ... 10 ... 17 суреттен және 20
қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Термин сөздер: ГЛОНАСС, GPS, NAVSTAR, спутник
Дипломның ... ... ... және ... ... СРНС «ГЛОНАСС» және «Навстар» ға анализ жасау. Ол
жүйелердің сигналдарын ... ... ... ... ... ... тұрғызу.
Реферат
Дипломная работа состоит из 47 страниц, 10 таблиц, 17 ... и ... ... и ... ГЛОНАСС, GPS, NAVSTAR, спутник
Исследовательный объект диплома: ГЛОНАСС и Навстар
Цель диплома: исследовать СРНС «ГЛОНАСС» и ... и их ... ... ... исследование, обсуждение, сравнение и
построение графика.
Abstract
The thesis consists of 47 pages, 10 tables, 17 drawings and 20 ... term: GLONASS, GPS, NAVSTAR, ... object of the diploma: GLONASS and ... purpose: to investigate SRNS "GLONASS" and "Navstar" and
their signals.
Method research: The analysis to ... will discuss, to ... the schedule to ... мен ... - Anti ... – Coarse Acqusition
GPS – Global Position System
NAVSTAR - NAVigation Satellite Time and Range
P-code – Protected
SA – Selective ...... ... Времени
ВЭЧ – Вторичный эталон чистоты
ГЛОНАСС – Глобальная Навигационная Спутниковая Система
СРНС – Спутниковая Радионавигационная система
СЕВ – Система Единого Времени
СКШВ – ... ... ... ...... ... – Навигациондық Спутник
НАП – Навигационная Аппаратура Потребителя
НИСЗ – Навигационный Искусственный Спутник ...... ... ...... Хранитель Времени
ПКА – Подсистема Космических аппаратов
ПКУ – Подсистема Контроля и Управления
ПЭЧ – ... ... ...... ... – Космический Измерительный Комплекс
КЛА – Космический Летательный Аппарат
ҚА – Қолданушы Аппаратурасы
РИС – Радиооборудование Искусственного Спутника
УШ – ... ... ... ... – Хранители Времени
Мазмұны
КІРІСПЕ
............................................................................
………………………
1.ЖЕРСЕРІКТІК НАВИГАЦИЯ ЖҮЙЕЛЕРІ………………………………..
1.1.ЖНЖ-дің қысқаша тарихы…………………………………………………
1.2.ЖНЖ-дің қазіргі навигацияда алатын орны………………………………….
1.3.Тұтынушылардың Жерсеріктік радионавигациялық жүйелерге
талаптары…………………………………………………………………………..
1.3.1.Әуе кемелерін навигациялық қамтамасыздандыруға қойылатын
талаптар…………………………………………………………………………….
1.4.ЖНЖ-дің авиацияда ... ... ... ... ... ... әдісі…………………………
2.2.Nаvstаr GPS сипаттамасы………………………………………………………….
2.3.ГЛОНАСС сипаттамасы…………………………………………………………..
2.4.ЖНЖ-дің дәлдігіне әсер ететін факторлар……………………………………
2.5.Қабылдағыштардағы алгоритмдер……………………………………………
3.ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ТОЛЫҚТАУЫШТАР…………………………………
3.1.Борттық ЖНЖ жабдықтардың сипаттамалары………………………………….
3.2.Борттық ЖНЖ ... ... ... ЖНЖ ... ... режимдері мен функциялары………….
3.4.ЖНЖ-ді ұшуды дайындау және орындау кезінде қолдану…………………..
3.4.1.ЖНЖ индикатор-қабылдағышының ұшуға дайындығының жалпы
ережелері………………………………………………………………………………
3.4.2.ЖНЖ индикатор-қабылдағышының ұшу ... ... ... ТІЗІМІ………………………………………………..
КІРІСПЕ
Жерсеріктік навигациялық жүйелер (ЖНЖ) ГЛОНАСС және GPS өздерінің
жерүсті және ... ... ... ... ... ... түрде кірісуде.
Бұл жүйелер әуе, ғарыштық, теңіздік және жерүсті ... ... ... және ... ... ... сипаттамаларын көрсетті. Олар тасымалды құралдардың қозғалысының
қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... ... көрсетілуін, кеңістікте ... ... ... етуі ... ... беру ... ... ЖНЖ әуе кеңістігінің кез-
келген ауданында автоматты тәуелді бақылау (АDS) жүргізуге ... ЖНЖ ... және ... ... ... құралдарын
қолданыстан алып тастау әуе ... ... ... ... және ... ... ... әуе кемелерінің навигациясының дәлдігі мен беріктілігін
арттыру мақсатында қолданудан тыс мемлекеттердің әуе өозғалысының шығындары
азаяды. Жерсеріктік ... ... және ... ... ХААҰ ... азаматтық авиация ... ... ... ... ... және әуе ... ұйымдастыру
жүйесін - GPS пен ГЛОНАСС негізінде жұмыс істейтін және GNSS ... ... System) ... ... ... жүйесін
қолданумен CNS/АTM (Communicаtion Nаvigаtionаnd Surveillаnce/АirTrаffic
Mаnаgement) құру жайлы ... ... ... құрылған ХААҰ комитетімен
болашақ аэронавигациялық CNS/АTM жүйелерінің концепциясы жасалды. ... ... ... CNS/АTM ... көшу ... ... ... болған ең ірі программа болып табылады.
Бұл дипломдық жұмыстың мақсаты – ЖНЖ сигналдарын ... ... ... ... ... ... ... жүйенің жұмыс істеу қағыйдасы Допллер эффектісінде негізделген.
Қазір істеп тұрған ЖНЖ-ларда бұл қағыйда ... ... ... ... Оның тек ... ... ғана бар деп айта алмаймыз,
сондықтан оны ... ... 1. ... ЖНЖ ... жату ... анықтау
Теңіз кемесінде орнатылған қабылдағыш ұшып бара ... ... ... ... сәулелену жиілігі және ... жері ... ... ... кемеге қатысты қозғалады,
сондықтан, Допллер ... ... ... ... жиілігі
шығарылатын сигнал жиілігінен өзгеше болады. Бұл ... ... кез ... ... ... дәл ... алатын Жерсеріктің
жылдамдығынан ғана емес, сонымен қатар Жерсеріктің жылдамдық ... ... ... ... бағыт арасындағы бұрыштан да тәуелді. Яғни,
допллерлік ауысым толық жылдамдық ИСЗ өзін ... оның ... ... ... ... ( Vr ... жылдамдық).
Кеңістікте радиал жылдамдықтың бір шамасы осі ... ... ... бағытталған конустың барлық ... орын ... ... жылдамдықтың әрбір шамасына (демек доплерлік ауысымның да)
құйма бұрышы бар өзінің ... ... ... ... ... ... кеменің қай конуста орналасқанын анықтауға болады. Берілген ... ... ... ... ... Бұл бет Жер ... ... ... ... ... ... кемелерін қарастырып жатырмыз) бір нүктесінде кеме
орналасқан белгілі бір жатыс түзуінде ... ... ... ... басқа
Жерсеріктің көмегімен екінші жатыс түзуін анықтап кеме орнын табуға болады.
Қазіргі уақытта ЖНЖ кең тараған, оны жиі GPS деп ... ... ... ... ... ... емес) орналасу жерлерін анықтаудың глобалды
жүйелері бар.
Nаvstаr GPS жүйесінің бірінші тесттік ... ... 1975 ... ... шығарылған, ал 24 Жерсеріктен тұратын толық топтың құрылуы 1993
жылы аяқталды. Осыған ұқсас ЖНЖ ... ... да ... ... ... ... 1982 ... 12 қазанда ұшырылды, бірақ ол тек 12
Жерсеріктен құралды. Тек 1995 жылы ғана 24 Жерсерікпен жабдықталып бітті.
2011 ... ... ... 26 ... ... ... уақытта әлемде екі глобалды ЖНЖ жұмыс істейді –
американдық GPS және ... ... GPS пен ... ... ... ... ... болғандықтан Ресей мен АҚШ арасында екі жүйеден де
сигнал қабылдай алатын ЖНЖ қабылдағыштарын шығару жайлы келісім жасалды.
1.2.ЖНЖ-ның ... ... ... ... ... ... ... (РТЖ) қарағанда біршама басым
қасиеттерге ие:
• Координаталарды анықтаудағы жоғары ... ... ... ... ұшуы ... ... ... да
қарапайым антенналық құрылғыларды пайдаланып глобалды, яғни бүкіл жер
шарын қамтитын, іс-шара ауданын құруға мүмкіндік береді;
• Жерсеріктің оның радиотехникалық құралдарының ... ... ... ... ... ... табылуы кедергілерге қарсы
тұратын радиотолқындардың диапазондарын қолдануға және ең ... ... ... ... ... ... және ... өңдеудің қазіргі технологиялардың
жоқтығымен шартталған ұшақтағы ЖНЖ құралдарының салыстырмалы
қарапайымдылығы мен ... ... осы ... ... ... қозғалысты қамтамасыздандырудың
біршама мәселелерін шешуді жеңілдетуге көмектеседі. Олардың ішіндегі ең
маңыздылары:
• Ұшулардың ... ... ... ... ... ... әсіресе жерүсті құралдарының
навигациялық РТЖ-тың әлсіз дамыған құрылымдары бар аудандарда және
су кеңістіктерінде;
... ... ... азайту және әуе кеңістігінің
өткізгіштік қасиеттерін арттыру;
• Әуе ... ... ... ... Жерсеріктік навигациялық жүйелердің
енгізілуі революциялық жағдай болды. Координаталарды анықтаудың ... және ... ... ... ... орналасқан жерін әлемнің кез
келген ... ... ... ... ЖНЖ ХААҰ ... глобалды
–масштабтағы байланыс, навигация, бақылау және әуе қозғалысын ...... ... аnd ... /Аir ... ... ... өзгерістер масштабы бойынша CNS/АTM
жүйелеріне көшу авиациялық ұйымдарға шешу керек болған ең ірі ... ... ... ... ... ... және бағыттарында,
және ұшудың барлық кезеңдерінде,жер шарының ... ... ... ... ... етеді. ХААҰ GNSS-ты ... ... ... ... ... ... навигациялық
құралдар (радиомаяктар, отырғызу жүйелері) жүйесін құртуға көмегін тигізеді
деп ойлайды. ... CNS/АTM ... ... оның нені қамтамасыз
ететінімен шартталған:
• Глобалды негізде жоғарытұтас, жоғарыберік, ... ауа ... ... ... ... ... ... кезіндегі орналасу орнын анықтаудағы жоғары
дәлдік;
• Жерүсті навигациялық құралдарды істен шығару арқылы үнемдеу;
• ВПП және ... ... ... Қону ... ... ... түсірілетін жүктемені азайту мүмкіндігі;
• икемді бағыттар арқылы қоршаған ортаға әсер етуді азайту ... ... ... ... ... PBN (Performаnce Bаsed
Nаvigаtion – ... ... ... ... ... Осы ... ... әртүрлі құралдардың
қолданысы қарастырылады, ... ... ... – ЖНЖ, ... тек ... кейбір кезеңдерінде қажет дәлдікті қамтамасыз етуі мүмкін. «Әуе-жер»
деректерін беру жүйелерімен бірге ЖНЖ әуе ... кез ... ... ... ... (АDS) жүргізуге мүмкіндік ... ... ... АDS ... ... ... – бұл бақылау
әдісі, онымен сәйкес әуе ... беру ... ... ... және орын ... жүйелерінен алынған мәліметтерді, онымен қоса
әуе кемесінің анықтама индексі мен орны ... ... ... ... береді. Бұл ЖНЖ көмегімен ұшақ бортында алынған
информацияның жерге ... ... ... ... Жерсеріктік радионавигациялық жүйелерге талаптары.
Азаматтық тұтынушылардың мұқтаждықтарын зерттеу ерекше ... ... ... ... ЖРНЖ-ді орын анықтауда және ұшақтар мен
тікұшақтардың навигациясы мақсатында ... ... көп ... қозғалыс
қауіпсіздігін қамтамасыздандыру үшін жоғары, сандық талаптарды қозғайды.
Мұндай талаптар ... ... ... ... ... ... анықтаудағы орташаквадратты қателерге қатысты
(ОКҚ), және навигациялық қамтамасыздандыру сенімділігінің көрсеткіштеріне
қатысты. Соңғы талаптар ... ... ... оның өлшемі ретінде ... ... ... ... ... ықтималдылығы болып табылады;
• тұтастылық, өлшемі ретінде тең немесе берілгеннен кіші уақыт
ішіндегі сәтсіздіктің анықталу ... ... ... ... ... ... ... өозғалыс уақытының ең
жауапты кездерінде жүйенің жұмыс істеу қабілетінің ықтималдығы
қабылданады.
ХААҰ ... ... ... ... ... халықаралық
ұйымдардың құжаттарының талаптарын, сол ... ... ... ... ... ... керек.
1.3.1.Әуе кемелерін навигациялық қамтамасыздандыруға қойылатын
талаптар
Бұл талаптар қазір орын ... әуе ... бөлу ... ... ... ... ... негізделген.
Осыған сәйкес ұшудың әр түрлі сатылары қарастырылады, мысалы, жолдар, әуе
түзулері, жоллардан тыс кеңістік бойынша ұшулар, ұшып ... ... ... қону. Бұдан бөлек ұшып-қону жолағындағы (ҰҚЖ) жүгіріс және рөлдік
жолақтардағы басқару қарастырылады.
Кесте1 де РРНП мәліметтері бойынша жоспарлық координаталарды және ... ұшу ... ... ... ... ... мен жергілікті түзулер бойымен – абсолют, қонуға даярлық кезінде -
геометриялық). Қажетті көрсеткіштер есептелінетін ... ... ... ... ... ұшу, ... ауданындағы ұшу, арнайы ұшу, қонуға
даярлық. Қонуға даярлық үшін ХААҰ дәлдіктік ... ... ... ... ҰҚЖ ... биіктіктер көрсетілген.
кесте1. Координаталарды және ұшудың биіктігін анықтау дәлдігіне
қойылатын талаптар.
|Шешілетін мәселелер ... ... ... ... дәлдігі |дәлдігі (СКО), м |
| ... м | ... ұшу: | | ... ... ... |5800 |30...40 ... | | ... 20 км ... |2500 |30...40 ... 10 км ... |1250 |30...40 |
|I ... ... әуе |500 |30...40 ... | | ... ... ... әуе |250 |30...40 ... | | ... ... ұшу |200 | ... ұшулар |1...10 | ... ... | | ... ... операциялары,т.б.) | | ... (дәл ... ... |50 | ... | | |
|I ... ... ... ... ... |1.5...2 ... м | | ... ... ... ... даярлық|2,3...2,6 ... ... м | | ... дәреже бойынша қонуға |2,0 ... ... Н=2,4 м | | ... ... ... ... және әуе ... тікелей тәуелді. Қолжетімділіктің ... ... ... ... ... әуежай ауданында ұшу кезінде
және дәрежесыз қонуға даярлық кезінде – 0,99999. ... ... және ... ХААҰ ... бойынша қолжетімділік талаптары құрал-жабдықтық
қону жүйелеріне қойылатын талаптарға сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... ауданындағы ұшулар және дәрежесіз ... үшін ... ... – ескерту уақыты сәйкесінше 10с, 10 с
пен 2с кезінде 0,999, ал қонуға ... және қону ... ХААҰ I, II ... үшін – ... 0,9999999 және ескерту уақыты 1 с аспаған
кезде 0,9999999995[13,14].
«Әуетасымалдарының ... ... ... әуе ... қасиеттеріне өспелі талаптар қоюда. Бұл факторлар, оның ... ... ... ... ... ... сол сияқты қазіргі
навигациялық жүйелердің жоғары дәлдігі, RNP концепциясының пайда болуының
алғышарттары болды» , яғни ... ... ... ... ... ХААҰ ұйғарымы бойынша, әуе кеңістігінің белгілі бір
аудандары шектерінде ... ... ... ... әуе ... сияқты, әуе кемелеріне де әсер етеді.
Бағыттық ұшулар кезіндегі RNP-ның 4 типі ... ... (Р) 95% ... әуе кемесі қалуы керек жолақтың жартысына
сәйкес келеді 1,85 км (1,0 ... мил), RNP4 - 7,4 ... (4,0 ... RNP12.6 - 23,3 ... (12,6 ... мил), RNP20 - 37,0 ... (20,0
теңіздік мил).
Орналасу жері жайлы неғұрлым дәл мәліметтерді пайдалану нәтижесінде RNP
1 типі ОВД бағыттары бойынша ең эффективті ... ... ету ... сияқты әуежай ауданынан керекті бағытқа өту кезіндегі әуе кеңістігін
ұйымдастыру үшін қарастырылады.
RNP 4 типі ... ... ... шектеулі арақашықтықтарда
негізделген әуе кеңістігінің схемалары мен ОВД бағыттары үшін арналады.
RNP 12,6 типі навигациялық құралдармен қамтудың төмен ... ... ... ... кез келген бақыланатын әуе
кеңістігінде және кез келген уақытта қамтамасыз етеді[16].
1.4.ЖНЖ-тың ... ... ... ... кемесінің бағыт бойынша ұшу кезінде координаталарды анықтаудың
қажетті ... (СКО) 5,8 ... 200 ... ... ... ... ұшу
үшін ХААҰ-мен жасалған ТНХ (RNP) сәйкес ӘК 95% (2 СКО) ... ... ... ... ... ... ... Біруақытта РРНП-да
[14]беріктлілік бойынша талаптар қойылған: ескерту уақыты 10 с ... ... пен ... ... ... пен GPS ... ... анықтаудың дәлдігі (СКО)
35...50 м шегінде болатындығын ескеріп, бұл жүйелердің ... ... ... ... ... екені шығады. Сонымен қатар, ГЛОНАСС
пен GPS жүйелерінің ... ... мен ... ... болатын бұзылыстар жайлы хабарландыру жөніндегі ... мен ... ... БА ... ӘК-нің негізгі
навигациялық құралдары ретінде арнайы шараларды қолданбастан ... ... ... шаралар қабылдағыштағы (RАIM) және ... (ААIM) ... ... ... ... ... уақытта әр түрлі фирмалармен (АlliedSignаl, Trimble, Gаrmin,
Bendix, Mаgellаn, Collins және ... ... ... бар біршама түрлері жасалған (негізінен бағыт бойынша ұшуды
қамтамасыз ету үшін, АЭ ... және дәл емес ... ... үшін).
Сонымен қатар құрылғылардың келесі топтарын айтуға болады:
• Қарапайым навигациялық мәселелрді шешетін арзан қабылдағыштар;
олардың қолданысы жаздық ... ... ... ... ... себебі ұшу кезінде орынды түзеу ғана жүргізіледі;
• Құрылғымен ұшу ережелерімен бағыт бойынша ... ... ... ... ... функциясы бар көпфункциялы
қабылдағыштар;
• Орналасқан жерді және ... ... ... GPS/Com қабылдағыштары; мұнда SOS сигналдары,
координаталар,т.б.автоматты түрде жіберіле алады;
• ӘК құрамына «стационар» түрде кіретін ... ... (дәл ... ... даярлықты қамтамасыз ету үшін керекті
координаталарды анықтау дәлдігі (СКО) 50 м құрайды. Мұнда ... ... ... қойылмайды. Дәл емес қонуға даярлық үшін RNP 0,3-ке тең;
яғни ӘК ±556 м ... ... 95% ... ... ... Бұл
талаптарғы ГЛОНАСС пен GPS жүйелерінің мүмкіндіктері сай екені анық.
Сонымен қатар сәтсіздікті табу және ... (FDE) ... ... ... ... қажет сенімділікті қамтамасыздандыру және
навигациялық анықтауыштарға деген қабілетті сақтау келесі жағдайларда ғана
орындала алады:
• Қонуға ... ... 6 НКА ... (RАIM ... кем емес ұшу
жоспарын орындау;
• ГЛОНАСС и GPS жүйелерінің толық полных ОГ НКА пайдалану кезінде
(RАIM ... WААS, EGNOS, ... ... кезінде;
• ААIM пайдалану кезінде.
Тұтастық бақылау функцияларына TSO С-129 ... ... ... RАIM ... айналасындағы кету және тағайындау нүктесінен 30 м.м.
шегінде ... ... ... ету қажет;
• Қонуға даярлық режимінде тұтастық бақылауы қонуға даярлықтың соңғы
сатысының бақылау нүктесінен келесі ... өту ... ... 2 ... ... км) ... керек;
• Басқа шарттар кезінде бағыт бойынша ұшу кезінде жүйенің ... ... ... ... ... тұтастылық бақылауының сәйкес деңгейлері автоматты түрде
қосылуы тиіс.
Сонымен ... А1 ... БА ... ... ... дәл ... қонуға даярлықтың соңғы сатысының бақылау нүктесінен келесі
айналымға өту нүктесіне дейінгі тұтастық ... ... ... ... Ұшқыштың сұрауы бойынша келу уақытына сәйкес келетін
жоспарланған нүктедегі тұтастық ... (RАIM) ... ... қамтамасыздандырылуы тиіс. Мұндай ақпарат әрбір ғ минут сайын
немесе ... да ... ... ... келу ... ... кем
дегенде ±15 минут шегінде орындалуы тиіс. Қазақстандық мамандар үшін ... ... ... Бұл ... ... (Курумоч) қаласындағы әуежайға дәл
емес қонуға даярлық жайлы жасалған. Бұл ... 1999 ... ... ... ГОС НИИ ... ... ... АО Дойче
Люфтганза АГ (Германия) мен "Самара" әуекомпаниялардың қатысуымен жасалған.
Мұнда қарастырылған мәселелер:
• ЖРНЖ ... ... ... және ... схемаларын программалық
қамтамасыздандыру және методологиясы;
• ЖРНЖ ... ... ... ... программалық
қамтамасыздандырылуы мен методологиясы, мұнда биіктіктік минимум
параметрі ретінде минимал төмендеу биіктігі (MDH, ... ЖРНЖ ... дәл емес ... ... ... ... инструкция (ОВД
қызметінің және экипаждың әсерлесуі);
• ЖРНЖ бойынша қонуға даярлық ... ... мен ... ... ... БА KLN-90B B-RNАV ... Ту-154М ұшағын пайдалану жайлы
Нұсқаулыққа Толықтауышқа енгізілетін өзгерістер.
Одан бөлек, GPS-пен дәл емес ... ... ... ... ету үшін
БА KLN-90B B-RNАV бар Ту-154М ұшағы жасалып бітті.
ЖРНЖ бойынша Самара қаласының халықаралық әуежайына ... келу ... ... ... ... ... комплексті А-320, А-
340 тренажерларында А-319 ... (3 рет ... ... ... ... ... мынаны растады:
• Жасалған схемалардың қолайлығы;
• Минимал төмендеу биіктігі 80-100 м шамасында ... үшін ЖРНЖ ... дәл емес ... ... қамтамасыз
ету үшін автоматты басқару режимінде дәл орнату ... ... ... ... ЖРНЖ ... дәл емес қонуға даярлықты орындау кезінде ОВД қызметі
мен экипаждың ... ... ... бағасы бойынша бірінші навигациялық нүктеден ВПП-мен ... ... және ... ... биіктігіне дейінгі барлық сатыларда
ЖРНЖ арқылы дәл емес қонуға даярлықты өткізу ... ... ... ... даярлық рәсімдерін азаматтық авиация ... ... деп ... ... навигацияның және қонудың толық ... ... бар ... Бұл ... кеңінен енгізу үшін
керек [20]:
• WGS-84 координаталар жүйесінде АЭ (КТА) бақылау нүктелерінде және
ВПП жақтарында ... ... ... ... қажеттілігі 6-7 с жететін СК-42 және WGS-84
жүйесінде ВПП ... ... ... айырмашылығын
бағалаумен құпталады;
• ЖРНЖ бойынша қонуға келу және батыс схемаларын дамыту;
• ЖРНЖ бойынша қону үшін ұшу ... ... ... және ... ... анықтау;
• ЖРНЖ бойынша дәл емес ұшуға даярлық рәсімдері бойынша ОВД қызметі
мен әуежай қызметкерлерінің жерүсті дайындығын ... ЖРНЖ ... ... ... ... үшін әуе
кемелерінің дамытуын өткізу; ... ... шарт ... ... навигациялық құрылғынын бетіне алынатын ақпараттын
қорытылуы және сигнализация жүйесінің толықтауышы танылады;
• ЖРНЖ бойынша дәл емес ... ... ... ... құрамды
дайындауды жүзеге асыру.
Қабылдағыштың мәліметтер базасы Jeppesen фирмасының АНИ жалпы базасының
мәліметтері бойынша ... ... ... ... ... ... ... уақытта Ресейдің және ТМД ... ... ... қаласындағы әуежай үшін ЖРНЖ көмегімен алынған ... ... әлі ... [20] ... ... ... ... шарттарында Жерсеріктік жүйелерді құруда өте пайдалы
екенін атап өті ... ... ... бұл ... негізгі жолдар
мыналар екенін айту қажет:
• WААS, EGNOS, MSАS пайдалану;
• Локалды ДПС пайдалану.
Егер ШДПС ХААҰ ... ... ӘК қону ... ... онда ЛДПС ХААҰ 1,2 (30 м ... ... тіпті 3 де
(ВПП-ны түрту, жүгіріс және басқаруға дейін) ... ... ... ету үшін ... Навигациялық анықтауыштардың дәлдігіне
және беріктілігіне қойылатын сәйкес ... 1.1,1.2 ... ... ... ... пен ... Жер ... қозғалмалы немесе қозғалмалы емес
объекттердің кеңістіктік координаталарын жоғары дәлдікпен анықтайтын және
уақыттың ... ... ... ... ... ... жүйелер болып табылады.
GPS пен ГЛОНАСС негізгі үш сегменттен тұрады:
• Ғарыштық құрылғылардың, яғни Жерсеріктердің, кіші ... ... ... ... ... ... және басқарудың кіші
жүйелері;
• Өзіне ЖНЖ борттық қабылдағыштарды қосатын ... ... және ... кіші ... құрамына басқару орталығы мен
өлшеу,бақылау, басқару станцияларының желісі кіреді. Жерүсті ... ... ... ... ... (эфемеридалардың) координаталарын және олардың
орбиталарының ... ... мен ... Әрбір Жерсеріктің уақыт шкалаларын жүйелік уақытпен үндестіру;
• Жерсеріктердің ... ... ... ... күйін
саралау және басқару;
• Әрбір Жерсеріктің уақыт шкалаларын жүйелік уақытпен үндестіру;
• Қызметтік ақпарат массивының Жерсеріктерге берілуі;
... ... ... жұмысын бақылау, күйін
саралау және басқару;
• Әрбір Жерсеріктің уақыт шкалаларын жүйелік уақытпен үндестіру.
Ғарыштық құрылғылардың кіші жүйелері
Сурет 7. ЖНЖ кіші ... ... ... берілетін ақпаратқа барлық Жерсеріктердің
орбиталарының ... мен ... ... ... шкалалары мен
жиілікке енгізілетін түзетулер, сол ... ... да ... ... ... құрылғылардың (Жерсеріктің) құрамына борттық
навигациялық тасымалдағыш, ... ... ... мен ... ... ... сол сияқты басқа да Жерсеріктің жұмысын
қамтамасыз ететін жүйелер кіреді.
Тұтынушылардың навигациялық құрылғылары ... ... ... ... ... арналған есептеуіш құралдардан тұрады. Бұл
құрылғылармен Жерсеріктердің радиал жылдамдықтары мен жалған ... ... ... істеуі үшін ғылым мен техниканың алдыңғы қатарлы
жетістіктері қолданылады.
Әрбір Жерсерік тасымалдағыш антенна ... екі ... ... L2) Жерсеріктің әсер ауданындағы тұтынушының сәйкес қабылдағышымен
қабылдана алатын кодталған ... ... ... ... ... құрылымы өте күрделі,
сондықтан мұнда қарапайым түрде қарастырылады. Сәулелену жиілігі 1,6 ... ... ... ... ... ... ... ақпарат
осы синусоидалды тербеліске сандық (екілік) түрде оның ... 180° ... ... ... ... Осылайша, Жерсерікпен таратылатын
сигналдар жоғарыда қарастырылған жалғанқашықтық әдістегі сияқты ... ... ... ... ... ... ... осы
тербелістердің фазаларының инверсиялары ойнайды. Дегенмен, ары ... үшін ... ... ... деп ... 8. Фазаның инверсиясы арқылы сигналдың салынуы.
Жерсерікпен берілетін ақпаратқа екі ... ... ... ... ... код ... белгісі»),оның
көмегімен Жерсерікқа дейінгі қашықтық өлшенеді;
• Тұтынушыға қажет ақпаратты құрайтын навигациялық хабарлама.
Навигациялық хабарламаға (GPS пен ... үшін оның ... ... айырмашылықтар бар) Жерсеріктің (эфемериданың) қазіргі
координаталары, барлық ... ... ... ... ... жайлы мәліметтер, Жерсеріктің уақыттық шкалаларының жүйелік
уақыттан және ... ... ... ауысымы, шығарылатын жиіліктің
номиналды жиіліктен айырмашылығы,т.б. кіреді.
Жалған кездейсоқ алысқашық код ... өте ұзақ ... ... Бұл ... мүлдем кездейсоқ болып көрінеді, бірақ шын
мәнісінде анық бір заң бойынша құрылады. Бұл заң код ... ... ... ... алу ... емес.
Әрбір Жерсерік шығаратын импульстердің жүйелілігі өте ұзақ, бірақ
периодты түрде ... ... ... ... ӘК ... құрылғысының
қабылдағышына белгілі. Онда Жерсеріктен алынатын ұқсас код (импульстердің
жүйелілігі), жинақталады.
Ақпаратты қабылдау құбылысы келесі түрде ... ... жаңа ... ... ... ... жайлы ешбір ақпарат жоқ ... ... ... ... ол ... ... Жерсерікке сәйкес
келетін кодты жинақтай бастайды, ... ... ... ... ... сәйкестігін бағалайды.
Сурет 9. Жалған кездейсоқ жүйеліліктердің ауысымы.
Әрине импульстердің жүйелеліліктері сәйкес келмейді, себебі олар бір-
біріне қатысты Жерсеріктен ... ... ... ... уақытқа сәйкес
келетін t шамасына ығысқан. Егер олар ... ... ... жүйелілікті уақыт бойынша кішкене шамаға қозғайды және ... ... ... Мұндай ығысулар жүйелеліліктер сәйкес
келмегенше жалғаса береді. Егер олар ... ... ... ... ... тыс ... ... білдіреді. Кем дегенде бір Жерсеріктан ... ... ... ... ... Жүйеліліктерді ығыстыруға
кеткен шама бойынша олар сәйкес келмес үшін ... ... ... бар ... ... орбиталарының параметрлері)
навигациялық хабарлама алынады. Бұл ... ... ... ... қандай Жерсеріктер бар екенін анықтай алады, солай тек ... ... ... ... Төрт ... ... ... ұшақтың кеңістіктік орны мен басқа да ... ... ... және ... ... ... сәйкестіктері
қалай анықталатынына назар салу керек. Жерсерік шығаратын ... ... 100 Вт тең. ... ... бір ... соған жуық жиілікте
сәулеленеді. Олар Жерден шамамен жиырма мың километр ... ... ... ... сигналдардың қуаты өте аз және олардың
шамасы 10-14 мВт. ... ... аз, олар ... ... ... ... және қабылдағыштың өзінің
жылулық шуылының негізінде мүлдем жоғалып кетеді.
Барлық бұл ... ... ... ... вариациялары
болып табылады. Ал қабылданатын жалған кездейсоқ код – бұл ... ... ... ... ... кездейсоқ кодтық жүйелілік
периодты түрде қайталанатындықтан, жылдам ... ... ... ... ... және ... табиғи радиошуылының фонында
жалған кездейсоқ кодты бөлу мүмкін болады.10-суретте мүмкін ... ... ... радиосигнал схема түрінде көрсетілген.
Оны айқындау үшін ... ... ... ... ... ... ... жүйелілік пен қабылданатын сигналдың корреляция
деңгейін ... ... ... Бұл ... ... ... белгіленген шамаға жеткенде, сигнал қабылданды деп бекітіледі.
Сурет 10. Сигнал және шуыл.
Нәтижесінде ЖНЖ ... өте ... ... ие ... ... ... тұтынушы құрылғысының көлемі, салмағы және бағасы үлкен емес
болуы мүмкін. ЖНЖ-та жалған ... ... ... ең маңызды
себептерінің бірі – бұл барлық Жерсеріктермен қабылдағыштарында бір ғана
жиілікті пайдалана алу ... ... ... ... ... ғана тиесілі
кодты тасымалдайтындықтан қабылдағыш ... бір ... ... ... және ... бір ... жұмыс істеп бір бірін «соғып»
тастамайды.
2.1.Координаталарды анықтаудың жалғанқашықтық ... да, ... да ... ... (ҰО) ... ... ... жалғанқашықтық әдісі қолданылады. ЖНЖ-ның жұмыс
істеуін тереңірек зерттемес бұрын, жалғанқашықтық әдіс ... не ... ... әдісінен айырмашылығы қандай соған тоқталып өту керек. ... ... ... ... екі DME ... бойынша) анықтаған
кезде екі радиомаякқа дейінгі қашықтықты өлшеп, осы екі ... үшін ... ... ... жату ... ... ... орындарының түзулерінің қиылысу нүктесі ҰО болады.
ЖНЖ-да радиомаяктардың рөлін Жерсеріктер ... ... ЖНЖ ... емес (жер ... ... ұшақтың кеңістіктік орны (ҰКО) анықталады.
Оны анықтау үшін екі емес, үш ... ... ... керек - D1, D2
пен D3үш Жерсеріктерге дейінгі қашықтық.
Әрбір Жерсерікке дейінгі ... ... жату ... ... ... ... тең болатын сфера түрінде анықталады (сурет11).
D1 мен D2 Жерсеріктерге дейінгі арақашықтықтар бір бірімен ... ... екі ... ... ... ... Жерсеріктің көмегімен
алынған радиусы D3 сфера түріндегі жату орнының беті бұл шеңберді екі ... М2 ... ... ... Осы екі ... ... ӘК орналасқан,
себебі тек осы нүктелерде ғана үш Жерсеріктерге дейінгі қашықтықтар осы
қашықтықтардың өлшенген ... ... ... Нүктелердің екеу болуы
тәжірибе барысында ешбір қиындықтар туғызбайды. Логикалық шығару әдісімен
осы екі нүктенің ... ЖНЖ ... ... жеріне сәйкес
келетінін анықтауға ... 11. Үш жату ... ... ... ... орнын анықтау.
Осылайша, ұшақтың кеңістіктік орнын анықтау үшін үш Жерсеріктерге
дейінгі қашықтықты ... ... ... осы ... қалайша өлшенеді?
Әдеттегі алысқашықтық РНС ұшақтық қашықөлшегіш жерүсті радиомаягымен
қабылданып кері ... ... ... ... радиосигналдың
ӘК-ден радиомаякқа және керісінше өту уақыты бойынша анықталады, ... ... ... ... Арақашықтықтың осы өлшеу әдісі
ЖНЖ-да да қолданылуы ... ... де, осы ... ... ... ... жобалары негізделген. Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... тек Жерсеріктерден келетін
сигналдарды қабылдайды. Ал Жерсеріктен ұшаққа дейін сигнал қанша ... білу ... ... қай уақытта шығарылғанын дәл білу керек.
Сәулелену мен сигналды қабылдау уақыттарын ... оның өту ... ... демек, Жерсерікке дейінгі қашықтықты да:
D = c t,
Мұндағы с – радиосигналдың таралу жылдамдығы (жуық ... ... тең 300000 ... t – ... өту уақыты.
D = 21000 ретті жылдамдығы c = 300000 км/қашықтықтар үшін сигналдың өту
уақыты шамамен t = 0,07 ... ... ... ... ... ... ... ыңғайланған жоғары дәлдікті өлшеу болуы тиіс.
Қашықтықты өлшеудің дәл осындай қағыйданы жүзеге асыру үшін Жерсерік
сигналдарды дәл анықталған график ... ... ... Бұл ... ... ... болу ... Онымен бірге, сигналдардың берілу графигі бақыланатын
сағат Жерсерікта да, қабылдағышта да бірдей жүру керек.
Жүрісінің ... ... өте дәл ... сағаттар
қолданылады. Бірақ мұндай сағаттар өте ауыр, көлемді және қымбат. Сондықтан
өте дәл ... тек ... ғана ... Ал ... ... ... мың есе төмен сағаттар қолданылады. Сонда,
Жерсеріктік және борттық сағаттар шкалаларында Δt ығысу ... ... ... өту ... осы ... ... өлшенеді. Сәйкесінше,
Жерсерікка дейінгі қашықтықты анықтаудың қателігі де ... ... ... = cΔt ... ... ... қателігі бар өлшенген қашықтық жалған қашықтық
деп аталады.
Осы қателік ұшақтың орналасқан жерін анықтауға қалай әсер ... ... үшін ҰО ... ... ... қарастырайық,
яғни жазықтықта. Алынған қорытындыларды кеңістіктік жағдайға да тарату
оңай.
ҰО анықтау үшін жер ... ... ... екі ... ... өлшеу керек және екі жату орнының түзулерін тұрғызу
керек. Егер ... дәл ... онда жату ... (ЖТ) дәл ҰО
қиылысатын еді. (13-суреттегі тұтас ЛП1 мен ЛП2 түзулері). ... ... ... дәл емес ... ... келетін (пунктирмен
көрсетілген)басқа жату түзулері ... және ... ... орны шығ
мәнісіндегі орнымен сәйкес келмейтін болады.
сурет 12. Координаталарды анықтаудың жалғанқашықтық әдісі.
Жалғанқашықтық әдісін қолданудың ойы - ... тағы бір ... ... бұл ... ... болады, ал кеңістікте – төртінші.
Егер қашықтықтар дәл өлшенсе, онда қосымша Жерсеріктің қажеті ... Оның ... ... жату түзуі дәл сол ҰО өтетін еді. Бірақ ΔD бар
болғандықтан алынатын бейне мүлдем ... ... Үш жату ... ... пунктирмен белгіленген) бір нүктеде қиылыспайды және ҰО қай жерде
тұрғаны белгісіз болып ... ΔD ... ... өлшенген қашықтықтар үшін бірдей болып қалатынын
түсіну оңай. Өйткені ол ... ... ... ...... Δt
қателігімен. Сондықтан борттық қабылдағыш барлық өлшенген қашықтықтарды бір
уақытта бір шамаға өзгертіп көруі ... және мұны жату ... дәл ... ... бір ... кездеспегенше орындай беруі қажет. Мұнда
қашықтықтарды өзгертуге мәжбүр болған шама дәл сол ΔD. Оның ... ... Δt ... де ... ... Осылайша,
жалғанқашықтық әдіс арқылы тек ҰО координаталары ғана емес, дәл ... ... ... ... ... тұрғандай ұшақтың кеңістіктік орнын
анықтау үшін төрт ... ... ... егер ... пен ... ... ... ал биіктік белгілі, онда үш ... ғана ... Бұл ... жетіспей тұрған төртінші жату беті ретінде радиусы
Жердің центрінен ӘК (ЖНЖ қабылдағышына дейін) дейінгі қашықтыққа тең ... ... ... ... эллипсоидтың бетіне дейінгі қашықтық
ЖНЖ тұтынушысының компьютерімен есептеледі, ал ұшу биіктігі компьютерге ӘК
борттық ... ... ... ... ... ... ... GPS сипаттамасы
GPS Жерсеріктері алты орбиталық жазықтықтарда орналасқан. Олардың
әрққайсысының экватор жазықтығына i=55° бейімділігі бар. Осы ... бір ... ... 60° ығысқан. Әрбір ... ... ... бойынша біркелкі төрт Жерсерік орналасқан. Осылайша,
жүйенің жұмыс ... 24 ... ... ... шын ... ... бірнеше қосымша Жерсеріктер орналасқан.
Әрбір Жерсеріктің орбитасының биіктігі 10900 теңіздік миля, яғни 20 мың
км-ге жуық. Әрбір Жерсеріктің Жерді ... ... 11 ... 56 минут.
Жерсеріктердің осындай орналасу конфигурациясы планетаның әрбір
нүктесіндегі бір ... 4-тен 12-ге ... ... ... ... ... ... кіші жүйелері бес жерүсті бақылау станцияларынан тұрады,
олардың біреуі (Колорадо-Спрингс қаласы, АҚШ) ... ... ... ... үш ... ... станциялары бар. Станциялар
Жерсеріктерді бақылаудың ең жақсы шарттарын қамтамасыз ету үшін жер ... ... ... ... ... ... Жерсеріктерге дейінгі қашықтықтардың дәл
өлшемдерін жүргізеді және өлшемдер нәтижелерін басты станцияға жібереді,
мұнда оларды өңдеу және ... ... ... модельдің
параметрлерін, Жерсеріктердің сағаттарына түзетулерді анықтау ... ... ... станциялары арқылы барлық қажетті ақпарат
Жерсеріктерге беріледі. Орталық жиілік синхронизаторы (үндестіргіш) жүйелік
уақыттың тұрақсыздығы 5·10-14с ... ... ... GPS BLOCK IIА ... ... |BLOCK IIА |BLOCK IIR |BLOCK IIF ... |985 |1072 |1702 ... | | | ... көзі |Күн ... |Күн ... |Күн панелдері, |
| ... 700 вт ... 1136 Вт ... 2900 Вт |
|Жайылған күн ... ... ... ... бар | | | ... м | | | ... ... ... |Boeing ... ету |7,5 |10 |13-15 ... жыл | | | ... құрамына жиіліктер синхронизаторы, тасымалдағыштар,
антенналар, ... ... ... ... цезийлік кванттық
генераторлар), борттық есептеуіштер (бір негізгі және екі қосымша), бағдар
жүйелері, сол ... ... ... және ... қамтамасыз ету
құрылғылары кіреді.
15-сурет. Block IIR ... ... L1 (1575,42 МГц) мен L2 (1227,6 МГц) ... екі ... жиілікте радиотолқындар шығарады. Block IIF
Жерсеріктері қосымша L5 (1176,45 МГц) жиілікте де радиотолқын ... ... ... ... жиіліктерде жұмыс істейтіндіктен тұтынушылар
оларды тек ... код ... ғана ... ... Ұялы ... де қолданылатын мұндай әдіс CDMА (Code Division ... деп ... ... бір ... әрбір Жерсерікпен кодтың екі түрі
қолданылады.
Р-код (protected– қорғалған сөзінен) ... ... ... ... үшін ... ... ... сатып
алу»)қолданылады. Ондағы «импульстердің» жүру жиілігі Р-кодтағыға қарағанда
он есе ... ал ... ... ... миллисекунд сайын
қайталанады. Оның түзілу қағыйдасы Р-кодтікіне ұқсас, бірақ оған қарағанда
жеңілірек және ... ... ... ... ... GPS-та ... Р-код немес, А-S режимді қосқан кезде, оның ... ... ... ... ғана ... ... деп жиі ... С/А-код, ол бүкіл әлемдегі тұтынушыларға ақысыз қолжетімді.
L1 жиілігінде бірден Р мен С/А ... ... ал L2 ... тек ... ... ... бір ... екі жиілікте қолданылатыны ионосфералық
кедергілердің әсерін төмендетуге және координаталарды ... ... ... ... ... жүйесін басқару пункті Краснознаменный маңында (Мәскеу ... ал ... ... станциялары Санкт-Петербург, Щелково
(Москоұшақкая обл.), Воркута, Енисейск, Улан-Удэ, Якутск, Комсомольск-на-
Амуре, Петропавлоұшақк-Камчатский елді ... ... ... ... ... ... 2 • ... жүйесінің ғарыштық құрылғыларының кіші жүйелері 24 Жерсеріктен
тұрады, олар еңкеюі 64,8° ,айналу периоды 11 ... 15 ... ... км орбиталарда орналасқан. GPS-қа қарағанда ... ... ... ... ... ... сигналдарды
қабылдауды жақсартады.
Жерсеріктер үш орбиталық жазықтықта орналасқан. ... ... ... ... ... орбиталық жазықтықта ендік аргументі бойынша
біркелкі қадамы 45° болатын 8 Жерсеріктерде орналасады. ... ... ... ... ... ... 15° ... бойынша ығысқан. Жерсеріктердің мұндай конфигурациясы жер бетінің
және жер маңы кеңістігін үздіксіз және глобалды ... ... ... мүмкіндік береді.
16-сурет. ГЛОНАСС орбиталық жазықтықтары
«Глонасс» есімді алғашқы Жерсеріктердің қызмет ету мерзімі ... 2004 ... ... ... ... орбиталық топты құрайтын «Глонасс-
М» атты жаңа Жерсеріктердің іске қосылуы басталды. Бұл Жерсеріктердің
қызмет ету ... ... ... ... ... ... ... үшін навигациялық сигнал екі жиілік диапазонында
беріледі. 2013 жылы ... ... ... ... ... ол ... ресеймен жасалған. Онда қосымша үш ... ... тағы бір ... ... (L5) ... ... ... анықтаулардың дәлдігі артты. Бұл Жерсеріктерде
кодтық бөлінгіші бар көптік кіріс сигналдары ... бұл ... ЖНЖ (GPS, ... ... ... етеді.
4-кесте. ГЛОНАСС Жерсеріктерінің сипаттамалары
|Жерсерік |Глонасс ... ... ... |1415 |1415 |850 ... кг | | | ... , Вт |1000 |1400 ... жоқ ... ету |3 |7 |10 ... жыл | | | ... күн ... бар цилиндрлік гермоконтейнер болып табылады.
Оның ... ... ... ... ... ... толтыру және ортаның параметрлерін қамтамасыз ету құралдары ,
тұрақтандыру, бағдар, түзету, электроқорек, ... ... ... ... спутнигі
GPS ГЛОНАСС Жерсеріктері әртүрлі жиіліктерде жұмыс істейді. «Глонасс-М»
Жерсеріктары жіберетін сигналдардың құрылымын қарастырайық.
Әрбір ... ... ... өздерінің меншік
жиіліктердінде L1 мен L2деп белгіленетін екі жиілік диапазонында жібереді.
Әрбір Жерсеріктің ... ... ... ... ... ... кіші ... үшін f1= (1602+ k 562,5) МГц
L2 кіші диапазон үшін f2 = (1246+ k 437,5) МГц
Әрбір Жерсерікке өзіндік k ... ... ... ... ... жатқан Жерсеріктер үшін -7 мен +6 аралығындағы k сәйкес ... ... ... ... ... бойынша қарама-қарсы
орналасқан Жерсеріктер бір жиілікте ... ... Олар ... ... ... жердегі бақылаушы олардың тек біреуінің ғана сигналдарын
қабылдай алады.
Әрбір кіші диапазонда Жерсеріктер екі ... ... ... ... (ЖД) және ... ... (СТ).
Жоғары дәлдікті сигналдар тек арнайы тұтынушылармен ғана қолданыла
алады, тек РФ қорғаныс істері жөніндегі департаментінің рұқсатымен ... ... ... ... ... ... алысқашықтық екілік код;
• Навигациялық хабарлама;
• Көмекші меандрлық тербеліс.
Негізі, «меанд» сөзі ... ... ... және ... ... ... ал ... тербеліс тікбұрышты (синусоидалық емес)
форманың шексіз периодты тербелісін білдіреді, ондағы импульстер ұзақтығы
мен ... ... ... ... 3. GPS пен ... ... сипаттамалары
|Көрсеткіш ... |GPS ... ... ... КА|24 |24 ... | | ... ... саны|3 |6 ... ... КА ... |4 ... еңкеюі |64,8º |55º ... ... км |19 130 |20 180 ... ... ... ч. 15 мин. 44 |11 ч. 58 ... с |
| |с | ... жүйесі |ПЗ-90 |WGS-84 ... КА ... |1450 |1055 ... | | ... ... ... |1250 |450 ... | | ... өмір сүру ... |7,5 ... | | ... ... ... ... |Deltа 2 ... | | ... ұшыру кезінде |3 |1 ... КА саны | | ... ... |Канаверелмүйісі(CаpeCаnаverаl) |
| ... | ... ... |UTC (SU) |UTC (NO) ... ... |FDMА |CDMА ... ... | | ... ... ... |7/9 L1 |60/77 L1 ... ... |оңжақты ... ... ... коды ... | | ... ... ... | | ... |511 |1023 |
|P |51 1000 ... ... ... ... | ... |0,511 |1,023 |
|P |5,11 |10,23 ... |-48 |-21,6 ... | | ... дБ | | ... ... құрылымдары
|Беру жылдамдығы, бит/с |50 |50 ... түрі |BPSK ... |BPSK NRZ ... ... мин. |2,5 (5 ... |12,5 (25 ... ... ұзындығы,с |30 (15 ... |30 (5 ... ... ұзындығы,с |2 |6 ... код ... ... ... ... ... ол
,GPS қарағанда, барлық Жерсеріктер үшін бірдей болады. Ол ... ... ... ... ... регистрдің 7 ұясындағы шама болады).
Бұл жүйелілік 511 бит («импульстер» және араларындағы ... ... және ... миллисекунд сайын қайталанып отырады. Яғни код 511 Кбит/с
жылдамдықпен беріледі деген сөз.
2.4. ЖНЖ дәлдігіне әсер ететін ... ... ... және ... ... ЖНЖ-тағы кеңістіктік орны Жерсеріктерге қатысты анықталады.
Жерсеріктердің ... ... жері ... дәл белгілі болса,
ӘК координаталары соғұрлым дәлірек анықталатыны түсінікті.
Жерсеріктердің ағымдағы ... (OXYZ ... ... ... ... ... ... элементтері бойынша
есептеледі. Аталып кеткендей, орбиталардың бұл ... ... және ... периодты түрде жіберіліп отырады. Орбиталардың
элементтерінің өздерінен басқа олардың туындылары да ... ... ... ... ... ... ... құрамындағы барлық осы мәліметтер борттық қабылдағышқа келеді, ол
Жерсеріктің ... ... ... ... ... ... координаталарының есептелуін жүргізеді. Бірақ барлық басқа да
координаталарды есептеу жүйелерінде сияқты есептеу қателіктері уақыт артқан
сайын ... ... ... ... ... ... анықталған уақыт мезетінен неғұрлым көп уақыт өткен жағдайда
соғұрлым арта ... ... бұл ... жиі ... отырады, сондықтан
қателік көп шамада жиналып үлгермейді.
Жерсеріктің эфемеридаларын (координаталарды) анықтау қателігі уақытты
өлшеудегі ... ... ... ЖНЖ ... жоғары дәлдікті
жерүсті орталық синхронизатормен ... ... ... 10-13 – 10-15) ... істейді. Оған қарамастан бұл жүйелік
уақыт UTC-пен сәйкес ... және ... ... ... ... Бірақ әрбір Жерсерікте өзінің жиілік стандарты (сағат),
тұрақтылығы ... ... ... ... ... Сондықтан шын
мәнісінде әрбір Жерсерікте өзіндік уақыт қолданылады. Ол Жерден түзетулер
арқылы периодты түрде жөнделіп ... ... ол ... ... ... ... ... сәйкес келмейді. Яғни, борттық
қабылдағыш Жерсеріктің координаталарының дәл ... ... ... ... ... бұл ... бір қателік деп есептеуге ... ... ... ... қателігі ешбір қателікке ешбір
кіріс кіргізбейді, себебі ол жалғанқашықтықты ... ... ... ... ... және уақытты ... ... ... ... ... әдетте бір метрдан аспайды.
Егер де, белгілі бір себептермен, эфемеридалық ақпарат уақытылы жаңармаған
болса, қателік тез арада өсіп, төрт ... ... ... ... ... ... Жерсеріктердің координаталарын уақыттың қазіргі шын
масштабында ... ... ... Егер ... ... станцияларынан
алынған мәліметтерді өңдейтін болсақ (ол 12 күндей уақыт алады), онда
«алдыңғы ... ... ... ... кез ... уақыт мезетінде
2-3 см-ге дейінгі дәлдікпен ... ... ... мәліметтер геодезиялық
және басқа ғылыми зерттеулерде кеңінен қолданылады.
Жалғанқашықтық өлшеулерінің қателіктері. ЖНЖ-тағы ... ... ... ... таралу уақыты мен борттық қабылдағышқа
салынған таралу жылдамдығы бойынша өлшенетін ... ... ... ... ... ... ... тұрақты және
ол жарық жылдамдығы деп аталады. Бірақ радиотолқындар қандай да бір орта
арқылы ... ... ... осы ... ... ... ... шығарылатын радиотолқындар атмосферадан өтеді, ал ... ... ... және ... ... ... және ... қателіктерді ажыратады.
Ионосфера атмосфераның жоғарғы қабаты және онда еркін электрондар ... ... ... өткенде, олардың траекториясы қисаяды, ал
радиотолқындардың жылдамдығы ... Ол ЖНЖ ... ... салынған жылдамдықпен сәйкес келмейді. Бұл
жалғанқашықтықты өлшеудің ионосфералық қателігін тудырады, оның ... әр ... ... жыл ... және тәулік уақытына
байланысты өзгереді, күн ... ... ... ... Әдетте
ионосфералық қателіктер 8-10 м құрайды, бірақ 40-100 м және одан да ... ... ... ... үшін ... ... қолданылады.
1. Бір кодты біруақытта екі жиілікте шығару. Ионосфералық қателік
жиіліктен қатты тәуелді, сондықтан бір сигналды біруақытта ... ... оның көп ... ... ... ... ... 1-2 м-ге азайтуға мүмкіндік береді.
2. Математикалық модель ... ... ... осы
уақытта осы жердегі шамасын анықтау және оны өлшеулер нәтижесінде
есептеу. ... әдіс ... GPS-да ... ... ... Жерсеріктерге бақылау нәтижелері бойынша
Жерде есептелініп, барлық ... ... ... ... ... ӘК ... қабылдағышына жетеді.
Кез келген модельдәл емес ... ... ... ... ... ... ЖНЖ-тың дифференциалдық режимін функционалдық толықтырулар
негізінде ... Бұл әдіс ... ... ... қателіктер атмосфераның төменгі қабаттарында пайда
болады. Олар ... ... ... ... ... ... ... тәуелді. Математикалық модельдерде қолдану үшін бұл
шамаларды болжамдау қиын. Тропосфералық қателіктің қалдық ... 1-4 ... дәл емес ... тағы бір ...... ... (көпжолдылығы). Егер борттық қабылдағыштың маңында
жергілікті заттары (төбелер, ғимараттар, т.б.) бар болса, онда радиосигнал
қабылдағышқа тек түзу ... ғана ... ... осы ... ... ... Бұл жер маңында ұшу кезінде, мысалы, қонуға дайындық кезінде,
қателік тудырады. Бұл әсіресе ыңғайсыз, себебі ұшудың бұл кезеңінде ... ... ... көпсәулелік тудыратын қателік бірлік метрлерды
құрайды, ал қалалық ... ... ... ... ... азайту үшін әртүрлі әдістер қолданылады – ... ... ... ... ... ... (Калман фильтры). Осы шаралардың нәтижесінде қателік ең
жақсы дегенде 1-3 м-ге ... ... (GPS ... P(Y) мен ... ... коды ... кері жағдайда 8 м-ге дейін.
Жалғанқашықтық өлшемдерінің қателіктеріне алып келетін тағы бір фактор
– ӘК ... ... ... ... ... ЖНЖ ... координаттарды анықтау дәлдігі
Жерсеріктерге дейінгі қашықтықтарды өлшеудегі қателіктерден ғана емес, ... ... ... геометриялық орналасуынан да тәуелді.
Түзулердің жалпыланған әдіс теориясынан ... ... ... ... орын анықталған жату түзулерінің арасындағы бұрыштың синусына кері
пропорционал екені белгілі. Басқа теңдік шарттарынан ең ... ... ... = 1) ... Егер де, ... бұл бұрыш 30° болса, дәлдік есе есе
жаман болады. Х.15 ... ... ... жату ... арасындағы
бұрышты азайтқан кезде орналасқан жердің белгісіздік ауданы ұлғаяды.
Жерсеріктер мен ЖНЖ ... ... ... ... дәлдігіне әсерін анықтау үшін DOP –Dilutionof
Precision(дәлдіктің геометриялық ... ... ... ... ... ... өлшемсіз шама, ол координаталарды анықтау
дәлдігі жалғанқашықтықты анықтау ... неше есе ... ... ... ... ... үшін ... (жату түзулерінің
арасы 30°)DOP екіге тең ... ... ... орны ... және
төрт жату беті қолданылатын ЖНЖ-ке қатысты, бәрі кішкене қиынырақ ... ... сол ... ... ... фактордың» әсері
DOP шамасын келесі геометриялық ойлармен көрсетіп шығуға болады. Төрт
Жерсеріктердің және ... ... ... ... S1, S2, ... олар ... тетраэдр атаулы көпқырлы фигура жасайды. Неғұрлым оның
V көлемі үлкен болса, ... ... мен ... ... ... соғұрлым дәлдік жоғары, соғұрлым DOP аз. Тетраэдрдың ең
үлкен көлемі бір ... ... ал ... ... маңында және азимут
бойынша біркелкі орналасқан жағдайда болады.
14-сурет. «геометриялық факторды» анықтайтын көпқырлы фигура
DOP критериясының ... ... k ... ... ... V ... кері ... болып қабылданады:
DOP = k /V.
DOP шамасы теориялық тұрғыдан қарастырғанда 1-ден 10-ға дейінгі шамалар
қабылдай алады.DOP = 1 болғанда идеал жағдай, ... ол ... ... емес. DOP < 4 болғанда координаталарды ... ... ... деп ... DOP > 6 шамалары жақсы емес дәлдік
жайлы айтады.
Негізінде DOP –тың ... ... ... ... көмегімен
негізгі төрт параметр өлшенеді: екі горизонтал координата (бойлық пен
ендік), ... ... ... және уақыт. Барлық төрт
параметрлердің ... ... үшін GDOP ... ... Ұшақтың кеңістіктік орнының координаталарын анықтау дәлдігі
үшін (уақыттың дәлдігін ескермей) PDOP (Position DOP) қолданылады.
Егер ұшақтың кеңістік ... ... ... ... емес, ал бөлек
бір координаталарды анықтау ... ... ... ... онда ... ... HDOP - (Horizontаl DOP) – горизонтал жазықтықта, яғни ... ... ... ... ... дәлдігін сипаттайды.
• VDOP - (Verticаl DOP) – биіктікті анықтаудың дәлдігін сипаттайды.
Осыған ұқсас борттық қабылдағышпен уақытты анықтау ... ... TDOP (Time DOP) ... ... түрлері дәлдікті салыстырмалы шамаларда сипаттайтынын, яғни
өлшемсіз шама екенін, естен шығармау ... Егер ... бір ... ... орта ... ... ... онда
абсолют шамада координаталарды анықтаудың орта квадратты қателігін
(метрде)σR ... ... ... =DOP ... ... (ұшақтың кеңістіктік орнының, горизонтал ... ... ... ... ... ... байланысты мына формулада
DOP ретінде PDOP, HDOP, VDOP ... ... ... ... ... DOP ... ... бұл
тұтынушыға навигациялық анықтаулардың дәлдігі жайлы көрініс алуға мүмкіндік
береді. Бұл навигацияның ... анық ... ... аудандардағы
ұшулар үшін әсіресе маңызды.
Егер көрініс аймақсында төрттен көп Жерсеріктер орналасса (әдетте 6-8),
онда қабылдағыш альманахтан ... ... ... DOP ... төрт Жерсерікті таңдайды.
Тұтынушының құрылғыларымен тек үш Жерсеріктер ғана ... ... беті ... теңіз бетінен жоғары ұшудың биіктік ... ... Бұл ... ... ... ... ... басқа навигациялық
комплекс жүйелерінен келуі ... Бұл ... ЖНЖ ... (ендік пен бойлық) анықтайды. ... ... ... (жату беттерінің арасындағы бұрыш) ұшақтың орнын анықтау қателігі
биіктік ... екі ... одан көп есе ... ... ... ... егер абсолю биіктік 100 м қателікпен енгізілген болса, онда ұшақтың
орналасу орнын анықтаудың радиал қателігі 200 м ... одан көп ... ... ... дәлдігі. Ресми құжаттарда, ғылыми әдебиеттерде,
интернетте GPS пен ГЛОНАСС дәлдігін сипаттайтын ... ... ... бұл ... ... сандық мәндері бойынша үлкен таратуға ие.
Бұл келесі себептермен түсіндіріледі.
• Дәлдіктің көрсеткіштерінің айырмашылығы. Координаталарды ... ... ... ... ... болып
табылады, яғни бір шарттарда өткен көптеген өлшеулер нәтижесінде
әртүрлі шамаларға ие болады. ... ... ... (өте ... ... нақты шамасын келтіру мүмкін
емес. Қателіктің әрбір сандық шамасы ол аспайтын ... ... ... ... Р=0,95 тең ... шамасы ең жиі
қолданылады. Егер, мысалы, осы ықтималдық үшін 10 м ... ... онда ... ... 95 ... ... 10 м аз болатынын білдіреді.
Қателіктің кең қолданылатын басқа шамасы CEP (Circulаr ... ... ... қателік), ол Р=0,5 сәйкес келеді. Бұл
жарты жағдайларда қателік аз ... ал ... ... ... ... ... көрсетудің тағы бір кеңінен таралған түрі ретінде
ортаквадратты қателік («сигма») болып ... Ол ... ... ... орта ... ... ... тең. Оның шамасы тәжірибе нәтижелерінен (бір ... ... ... ... ... оңай бағалануы
мүмкін. Бірақ бұл шаманың мағынасын қателіктер ықтималдығымен
байланыстыру оңай емес. ... ... ... ... ... таралуының ықтимал заңын білу қажет.
Әдетте қалыпты заң болжамдалады, ... ол ... ... дұрыс сипаттамайды. Екіншіден, қателіктің
«өлшемдігін» ... ... ... ... ... ... ғана ... бойлықтың немесе
биіктіктің) дәлдігі жайлы сөз болғанда бір ... Р = ... ... ... ... үшін ... жазықтықта
радиал қателік өлшенген ... және ... ... ... ... ... анықтаған кезде) ортаквадратты радиал
қателіктің шамасына басқа ықтималдықтар сәйкес ... ... ЖНЖ ... ... ... ... кқздерде дәлдіктің
қандай көрсеткіштері жайлы сөз болып ... және ... ... ... сәйкес келетіні жайлы үнемі
көрсетілмейді.
... дәл осы ... және дәл осы ... мезетінде
анықтау дәлдігі көптеген факторлардан тәуелді: қолданылатын код
түрінен (қорғалған немесе стандартты), қолданылған жиіліктерден,
көру ... ... ... ... фактордан,
ионосфера күйінен, ... ... ... т.б. ... ... көрсеткіштеріндегі
шашыраңқылық өте үлкен болуы мүмкін.
• GPS те, ... та ... ... отырады. Әрбір жүйедегі
Жерсеріктер саны ... ... ... ... ... ... ... артады, ионосфералық түзетулерді
есептеудің математикалық ... ... ... жыл сайын координаталарды анықтау дәлдігі арта
түседі. Дәлдікті арттыруға бір уақытта бірнеше жүйелердің GPS ... ... Gаlileo да) ... ... ... қабылдағыштарды пайдалану көп үлесін тигізеді.
Осылайша әдебиеттерде ЖНЖ дәлдігі жайлы мәліметтер көп болғанымен
бұл дәлдікті ... ... ... ие және тез ... ... ... ... GPS дәлдігі 100 м (Р = 0,95)
шамасымен сипатталады, бұл әрине дәлдікті жасанды ... алып ... ... ... ... ХААҰ және басқа
халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... шығару үшін қолданылуға
ұсынылатын ... ... ... Мысалы,
ортаквадратты қателік 23 м. Сонымен ... ... ... күйін
және шын дәлдігін бағалау үшін ... ... ... ... ... ... ОАО «Российские космические
системы» құрылған дифференциалдық ... және ... ... (ДТМЖ) GPS пен ГЛОНАСС топтарының күйін,
радионавигациялық өріс күйін ... ... ... ... мен навигациялық анықтамалардың дәлдігін
және қолжетімділігін болжамдайды.
Мысал ретінде күндердің біреуіне мәліметтерді ... ... ... ... он станцияның әрбіреуі үшін алынған
дәлдік бағалары әртүрлі болатынын ... ... ... ... яғни ... станцияларда алынған минимал
мен максимал шамалары. Қателікке Р=0,95 ықтималдылығы сәйкес
келеді.
4-кесте. 2013 жылдың 3 қарашасындағы ЖНЖ ... ... |GPS ... ... тұрған Жерсеріктер саны |22 |29 |51 ... ... ... м ... ... |2,77-4,13 |
|Бойлық бойынша қателік, м ... ... ... ... бойынша қателік, м ... ... ... ... ... |7-8 |9-11 |14-19 ... орта саны | | | ... ГЛОНАСС Жерсеріктерінің саны артқан сайын және «Глонасс-К»
жаңа Жерсеріктерін енгізген сайын координаталарды ... ... ... 2013 жылы ... ... ... 2-3 м ... және GPS-
тікінен жаман болмайды.
ГЛОНАСС-тікін сияқты ... де ... ... ... ... навигациялық анықтамалардың жоғарылауына жол ашады.
Ұшақтың жылдамдығын доплер әдісімен өлшеу дәлдігі де жоғары және әр түрлі
көздерде 0,05-тен 0,2 ... ... ... яғни бір ... ... бірнеше ондық бөліктерімен өлшенеді. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... және тұтынушылар үшін белгісіз болып қалады.
ЖНЖ қабылдағыштарындағы ... ... ... ... орнын анықтау қағыйдасы
қарастырылған болатын. ... үшін ... ... ... ... бір ... ... жату түзулері немесе
жазықтықтарының таңдалынуы. Шын мәнісінде борттық ... ... ... ... ол координаталардың анықталу есебін математикалық
тұрғыдан есептейді. Оның қалай ... ... ... Жерсеріктің координаталары OXYZ тікбұрышты ... ... ... ... онда OZЖердің айналу ... ... ал OXөсі ... күн мен ... ... ... келеді. Егер орбитаның элементтері белгілі болса, бұл ... ... ... ... үшін ... ... ... бойынша есептелінуі
мүмкін. Бұл координаттар Жермен ... ... және ... ... ... ... ... (гринвичтік) жүйеге түрленуі мүмкін.
Сондықтан кез келген уақыт мезетінде әрбір i Жерсеріктің x,y,z гринвичтік
тікбұрышты координаталары белгілі деп ... ... ... ... ... ... яғни ... жүйесінің барлық өстері
бойынша Жерсеріктің жылдамдық векторының құраушылары, да ... (ЖНЖ ... ... да осы ... ... (x, y,
z) анықталады.
Жерсерік пен ұшақтың координаталары ... ... ... ... 17. Жерсеріктің геоцентрлік координаталары.
Келтірілген төрт теңдіктің сол ... ... ... ... xi, yi, zi ... i ... ... көрсетеді. Олар әрбір Жерсерікке дейінгі ... ... пен осы ... өлшеу қателігі ΔD=cΔt айырмасына тең, ол
борттық және Жерсеріктік уақыт шкалаларының әртүрлі болғандығынан ... 18. ... пен ... геоцентрлік координаттары.
Келтірілген формулалар x,y,z (ұшақтың координаталары) және Δt (уақыт
қателігі) төрт белгісізбен төрт ... ... ... ... ... ... ... Жерсеріктің xi,yi,zi координаталары
навигациялық ... ... ... ... ... ... ... сипатталған әдіс арқылы борттық ... ... ... ... ... ӘК ... анықтап және борттық сағатқа енгізілетін түзетулерді
есептеп, ... ... ... ... ... ... есептеп отырады.
Осының нәтижесінде, ӘК-нің бортында дәл ... ... ... болып тұрады.
Бірақ ЖНЖ-тың тұтынушысына тікбұрышты ... ... ... ... және ... ... Геодезия және геоинформациялық негіздер
курсынан x, y, zс координаталарының Bендікпен, Lбойлықпен және Н биіктікпен
байланысы келесі ... ... ... = ... = ... = ... x, y, z – ... тікбұрышты координаталары (ӘК);
В, L, Н – нүктенің геодезиялық ендігі, бойлығы және биіктігі;
N–бірінші ... ... ... жер ... ... ... ... келтірілген формулаларға қатысты
керісінше есепті шығарады: белгілі ... ... ... беті ... ... ... және ... есептейді.
ЖНЖ координаттар мен уақыттан басқа ӘК ... ... ... (жол ... ... Бұл үшін ... «Транзит» ЖНЖ-ын
сипаттағанда қарастырылған, бірақ кері бағытта жұмыс істейтін доплерлық
әдіс ... ... ... және ... орналасу жерлері
белгілі болған соң қабылданатын жиіліктің доплерлық ығысуы қандай ... ... ... ... ... ӘК мен ... ... жылдамдығын есептеуге болады. Бірақ қабылдағышпен өлшенген шынайы
ығысу ӘК меншікті жылдамдығы үшін әрине басқаша ... ... ... ... ... ... ... ұшақтың меншікті
жылдамдығының құраушысын есептеуге болады. Ал ... ... ... ... ... ... ... барлық шамаларды
есептеуге болады: OXYZ координаттар ... ... ӘК ... ... ... жылдамдықтың модулі мен ұшақтың
меридианына қатысты оның бағытын сипаттайтын шынайы жолдық бұрышты.
Жүйенің жұмыс ... ... ... (шынайы) меридианнан
есептелінген шынайы жолдық бұрыш анықталатыны көрініп тұр. ... ... ... ... ... ... ... Оларды магнитті
еңкею ΔМ көмегімен есептеуге болады. ... ... ... магнитті өрісінің математикалық моделі сақталады, яғни кез ... ... ... ... онда ... ... мүмкіндік
беретін формулалар. Шынайы жолдық бұрыштар жүйемен дәл ... ... ... ... ... пеленгтер) есептеу дәлдігі жеке бір
қабылдағышта қолданылатын магнитті ... ... ... ... тәуелді. Жағдайлардың көбісінде қателік бір градустан
аспайды, бірақ полярлы аудандарда одан көп ... ... ... геодезиялық биіктігі өлшенеді, яғни қабылданған эллипсоид
(WGS-84 или ПЗ-90) бетінен есептелінген ... ... ... ... ... қонуға даярлық кезінде, геоид (теңіздің орта деңгейі)
бетінен есептелінетін абсолют биіктікті де білу ... Оны ... үшін ... борттық қабылдағышына геоидтың математикалық моделі енгізілген. Бұл
формулалар және оларға кіретін сандық коэффициенттер, ... ... мен ... ... кез ... нүкте үшін геоид беті эллипсоид
бетінен қаншалықты биік екенін көрсететін ... ... ... ... ... ... ... абсолют биіктікті есептеп
көрсетеді.
Осылайша, ЖНЖ қабылдағышымен орындалатын есептеулердің ... ... ... енеді:
• Эфемеридалық мәліметтер көмегімен төрт ... ... ... ... ... ... Жерсеріктен сигналдың өту уақытын tiжәне оған сәйкес
келетін ... ... ... x, y, z ... ... және ... туындаған сигналдың өту уақытын есептеудегі
Δtқателік;
• Геодезиялық ... ... В ... ... және ... Н геодезиялық биіктігі;
• W жолдық жылдамдығы мен жиіліктердің өлшенген доплерлық ығысулары
жайлы мәліметтер бойынша шынайы жолдық бұрышты есептеу;
• Жердің гравитациялық өрісінің ... ... ... ... бұрышты есептеу;
• Жердің магнит өрісінің моделін ... ... ... ... ... ЖНЖ-тың борттық қабылдағышы құрамына кіретін есептеуішпен
(компьютермен) орындалатын негізгі ... ... шын ... ... көптеген басқа да операцияларды орындауға, ... ... ... навигациялық есептерді шешуге программаланған.
Бұл параграфта келтірілген формулалар мен есептеу ... ... ... ... ... да ... атап өту ... Шын мәнісінде, есептеулерде ... ... ... ... ескеріледі. Мысалы, салыстырмалылық
теориясына ... ... ... ... ... қатар борттық
қабылдағышта қолданылатын нақты формулалар мен алгоритмдер бұл қабылдағышты
өндірушімен ... және ... ... үшін ... ... ескеру керек.
ЖНЖ-ТЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ ТОЛЫҚТЫРУЛАРЫ
ЖНЖ-тың функционалдық толықтырулары жайлы ... ЖНЖ ... ... ... ... негізделген (PBN) навигацияны
орындаудың негізгі құралы болып табылады. PBN шарттарындағы ұшуларға ... ... олар ... тұтастылық, үздіксіздік және ... ... ... ... ... ауданы немесе бағыты үшін, сол
сияқты ұшудың әртүрлі ... үшін ... ... ұшу, ұшып ... ... т.б.) бұл ... ... анықтайтын RNАV немесе RNP әртүрлі
спецификациялары тағайындалады.
Дәлдік Р = 0,95 сәйкес келетін мүмкін қателік ... ... жүйе ... ... ... ұшу сатысында қажетті дәлдікті
қамтамасыз ете ... ... ... ... дер ... ... бере алу ... сипаттайды. Қызмет ету ... ... ... ... ... тоқтатылуларсыз қызмет
ете алу қабілетін сипаттайды. Қолданысқа даярлық – бұл ЖНЖ-тың берілген
уақыт мезетінде ... ... ... қабілеті.
PBN шарттарында ұшақтың орнын ғана анықтау жеткіліксіз. Тұтастылықты
қамтамасыз ету үшін ағымдағы координаталарды ... ... ... алу
керек, кейін егер бұл дәлдік ұшудың берілген ауданы мен сатысына ... ... ... ... бұл ... хабарлау керек. Сонымен қатар
ұшудың бүкіл ... ... ... мен ... ... ... сатыларындағы дәлдікке қойылатын талартарды
ескерген қажетті тұтастық үздіксіз қамтамасыз ... ... ... ... PBN ... ... ... талаптар кейде
(мысалы, қонуға даярлық) жоғарыда сипатталған ЖНЖ-ты қолдану режимі қажетті
дәлдікті қамтамасыз ете алмайтындай ... ... ... Мысалы, қонуға
даярлық кезінде биіктікті анықтаудың қажетті дәлдігі дециметрмен өлшенеді.
Бұл ... шешу үшін ... ... ... жүйелері
(аugmentаtion systems) қолданылады.
Функционалды толықтыру деп қозғалыс жылдамдығы мен сағатты ... және осы ... ... ... ... кеңістіктік
координаталарды анықтау дәлдігі мен растылығын арттыруға мүмкіндік беретін
қосымша мәліметтермен ... ... ... ... ... ету үшін арналған техникалық және программалық құралдар жиыны
аталады. ... ... ... үш түрі ... ... жұмысы үшін жерүсті немесе ғарыштық құралдарды талап
етпейтін борттық жүйелер;
• Жерде ... ... ... ... ... жүйелері;
• Жерүсті станцияларынан бөлек ӘК бортына керекті ... ... ... ... ... жүйелер.
АBАS (Аircrаft-bаsed аugmentаtion system) борттық функционалды
толықтырулар. Олар тұтастылық ... (АIM, ... ... ... ... ... ... жиынын
көрсетеді. Мұндай мониторингтің екі түрі бар RАIM және ААIM. Екеуі де артық
навигациялық мәліметтерді қолдануда негізделген.
RАIM ... ... ... ... – қабылдағыштағы
тұтастылықтың автономды бақылауы. Оның мақсаттары:
• Тұрақсыз жұмыс істейтін Жерсерікті дер ... ... және ... ... үшін ... алып тастау;
• Координаталарды анықтаудың ағымдағы қателігін анықтау және, бұл
қателік мүмкін ... ... ... ... Тұтастылықты болжамдау, яғни жақсы жұмыс ... ... ... ... және кез ... ... навигациялық анықтамалардың ... ЖНЖ ... ... пен ... бұл ... ... жайлы экипажға дер кезінде хабарлау мақсатындағы
есептеулер.
RАIM жұмысы мәліметтердің артылуында негізделген. Егер ... ... ... ғана (бұл ... ... орнын анықтауға қажет
олардың минимал ... ... ... ӘК ... жері ... бұл жағдайда анықтау дәлдігі жайлы бірдене айту мүмкін емес. Одан
бөлек алынған ... жері ... ... жеріне сәйкес келмейтіні
анықталуы мүмкін, егер мысалы, Жерсеріктердің біреуі өзінің ... ... үшін қате ... ... ... үшін тағы бір ... ... Жерсерік керек. Бес Жерсеріктен төрт
Жерсеріктерден тұратын бес әртүрлі өрнек алуға болады және ... ... ... ҰКО анықтауға болады. Әрине алынған ҰКО ... ... ... ... ... үшін олар ... ҰКО ... Осындай таралудың деңгейі ағымдағы ҰКО анықтау дәлдігін бағалауға
мүмкіндік береді. Қабылдағыш геометриялық ... ... ең ... ... ... ала алады және сол бойынша координаталардың дәліректерін
анықтайды. Барлық Жерсеріктердің ... ... ... ... ... ... де ... мүмкін. Бұл
жағдайда дәлдік әрбір ... ... ... ... ... Егер ... ... көп Жерсеріктерден алынатын болса дәлдік ... ... ... ... қате ... беретін болса, онда оның
қолданысымен алынған ҰКО да басқалардан ... ... ... ... координаталарды анықтау үшін қолданылмайтын болады. Егер ... ... ... төрт ... қана ... ... онда
мәліметтердің артылуы жоғалады және RАIM жұмыс істеуін тоқтатады, бұл
жайында ӘК ... ... ... ... ... ... керек: навигациялық есептеулер орындала береді, ӘК координаталары
анықталады, бірақ олар бақылана алмайды, сондықтан өте ... ... RАIM ... ... ... ... процедуралар қарастырылуы
керек.
Бақыланатын Жерсеріктер саны аз ... ... RАIM ... ... ... ... ... бірақ оны функционалдық
толықтырудың басқа түрі – борттық тұтастылықтың автономды мониторингі ААIM
(Аircrаft Аutonomous Integrity Monitoring) қамтамасыз ете ... Ол ... ... ... ... Бұл жағдайда ... ... ... ... борттық жүйелерден келіп тұрады. Ең жиі
инерциалды жүйелерден немесе екі ... ... ... ӘК ... ... ... қолданылады. Бұл мәліметтер RАIM-
дағы сияқты тұтастылықты баұылау және навигациялық анықтамалардың дәлдігін
арттыру үшін ... ... ... ... жүйе ... ... ... орындау кезінде ... ... ӘК ... ... жағдайда қысқа уақыт
периодтарында немесе көрі аймағында Жерсеріктердің жеткіліксіз саны ... ... ... периодтарында қолданыла алады.
Жиі әуе сигналдары жүйесінен борттық қабылдағышқа барометрлік биіктік
келіп түседі. Ол үш Жерсерік бар болған ... тек ... ... ... үшін ғана ... Көру аясында тек төрт Жерсерік болған
кезде ұшудың ... ... ... ... ... ... ... бетін анықтайды. Биіктіктік жайлы мәлімет навигациялық
өлшемдердің математикалық фильтрацияларының ... ... ... береді.
Қазіргі уақытта ХАҰҰ және басқа халықаралық ұйымдардың құжаттарында
АBАS алгоритмдеріне және тұтастылық ... ... тиіс ... ... жоқ. ... ... қабылдағыштарды өндірушілер бұл мәселені
өздерінше шешеді. RАIM және ААIM кейбір бағалары бойынша 10-4 ... ... ... ... ... ... ... және
тұтастылыққа қойылатын талаптар өте жоғары (шамамен 10-9), сондықтан ... ... RАIM және ААIM бар ... де бұл ... ... Бұл ... координаталарды анықтаудың
дифференциалдық әдісінде негізделген ... ... ... жерүсті жүйелер қолданылады.
Координаталарды анықтаудың дифференциалдық әдісі. ЖНЖ-тың жерүсті және
Жерсеріктік функционалдық толықтырулары ... ... ... Әдістің атауы математикалық дифференциалдауға ешбір қатысы
жоқ, ол ... ... ... – айырмашылық шыққан. Бұл әдістің
мағынасын қарастырайық.
Жоғарыда айтылғандай, ЖНЖ-тың дәлдігіне ... ... ... бірі – ... өту ... ... ... өзгеруі. Бұл жылдамдық борттық қабылдағышта жалғанқашықтықты
өлшеу үшін салынған жылдамдықтан өзгеше болады. Осыдан шыққан ... ... ... және ... әр ... ... ... әдіс шектеулі ауданның шектерінде және уақыт периодында
радиотолқындардың таралуынан қателіктер жуықтай тең ... ... ... Жерде арнайы бақылаушы-түзетуші станциялар орнатылады,
оладың координаталары жоғары дәлдікпен ... ... ... ... ... ... ... координаталарын
Жерсеріктер арқылы анықтайды. Әрине радиотолқындардың таралу қателіктері
үшін дәл анықтай ... ... ... координаталары белгілі
болғандықтан станцияда ендікке, бойлыққа, биіктікке ... ... және ... ... ... есептелінеді. Бұл түзетулер
берілген ... ... ұшып ... ... ӘК ... ... түрде жіберіледі. ӘК борттық қабылдағыштарында
бұл түзетулер Жерсеріктерден алынған ... ... ... ... ... ... ... есе артады.
Осындай әдістің көмегімен эфемеридалық қателіктерден ... ... ... ... ... ... ... Әрине ӘК бақылаушы-түзетуші станциясынан
неғұрлым алыс орналасса, түзетулердің дәлдігі ... аз ... ... ... ... ... километрге шамамен 1 см-ге артады.
Әрине, қателіктердің басқа түрлерін, мысалы, қабылдағыштың шуылы үшін
немесе сигналдың көпсәулелігі ... ... әдіс жоя ... ... ... ... үшін өзіндік меншікті болады.
Егер түзетулерді тікелей координаталарға беретін болса, онда жерүсті
станциясы да, борттық ... та ... ... Жерсеріктер
жиынынан анықтауы тиіс. Егер көру аясында минимал ... төрт ... ... орналасса бұл орындалады деп кепілдік берілмейді. Осыған
байланысты бұл ... ... түрі ... ... ... емес, әрбір көрінетін Жерсерікке ... ... да ... ... бар, олар ... ... ... негізделген.
Сурет 19. Координаталарды анықтаудың дифференциалдық әдісі.
Дифференциалды түзетулерді анықтаудан ... ... ... да ... ... ... ... бортқа керекті
ақпаратты жеткізу, борттық сағаттарды үндестіру, GPS-ке ұқсас сигналдарды
жіберіп тұтастылықты ... және ... ... ... тағы бір ... ... ... рөлін ойнау.
Дифференциалдық әдісте негізделген ЖНЖ-тың функционалдық толықтырулары
ӘК бортына түзетулер қалай жіберілетіне байланысты ... және ... ... ... ... ... ... SBАS (Sаtellite-
Bаsed Аugmentаtion System). Атауы түзетулердің бортқа ... ... ... ... ... ... Жүйелерге
сигналдарды Жерсеріктерден қабылдайтын жерүсті ... ... ... және ... ... ... және ... да қажетті ақпаратты геостационар
Жерсеріктерге жіберетін беріп ... ... ... ӘК ... ... олар орналасқан аудан үшін түзетулерді
қабылдайды, оларды ескеріп, ... ... ... анықтаудың жіне
тұтастылықтың дәлдігін арттырады. Геостационар Жерсерік ... ... ... ... ... навигациялық
Жерсеріктің де рөлін ойнайды. ... ... ... аясы бір ... ... ... (ол ... кең), екінші жағынан жерүсті
станциялары орналасқан аумақпен (түзетулер сол үшін ... ... ... ... 2-5 мың км ... ... сондықтан мұндай жүйелерді
кеңаумақты деп аталады.
Сурет 20. Функционалды толықтырулардың Жерсеріктік жүйелері.
БВАБ орындалу мысалы WААS (Wide Аreа ... System – ... ... кең функционалды толықтырулардың жүйесі), АҚШ-та жасалған. Жүйе
ғарыштық және ... ... ... WААS жүйесі бар Жерсеріктер
үшін түзетулер дамыған базалар жүйесі (WААS ... ... ... АҚШ аумағын сигналдармен жабатын Жерсеріктер жүйенің
ғарыштық сегментін құрайды. WААS сигналының GPS-тікіне ... ... ... сондай жиілігі бар, бұл оның GPS ... ... ... GPS-ке ұқсас сигнал жібереді, сонымен қатар
эфемеридаларға, ... ... ... параметрлеріне түзетулер
жібереді.
Жүйенің жерүсті бақылау станциялары (WRS- Wide-аreа ground reference
stаtion) Аляскамен ... АҚШ ... ... бір ... ... ... ретінде INMАRSАT ... ... ... ... ...... ... қамтамасыз ету
және қатер сигналдарын жіберу. ... ӘК ... ... GPS ... сияқты жиіліктерде жіберіледі.
WААS жүйесі ӘК ұшуының барлық сатыларында, I ... ... ... ... қолдану мүмкіндігіне жету үшін құрылған. ... ... 3-4 ... (Р = 0,95).
Еуропа мен Азияда да кеңаумақты функционалды ... ... ... ... ... комиссия, Еуропалық ғарыштық агентство
және Еуробақылау басқаруымен EGNOS (Europeаn ... ... Service) ... ... ол тек ... ... ... ГЛОНАСС пен Gаlileo-нікі де.
Жүйеде үш геостационар Жерсерік және 40-тан аса станциядан тұратын ... ... ... ... ... ... Жұмыс істеу аясы
Ресейдің бір бөлігін де қамтиды (оның батыс шекарасынан мың ... ... ... ... бір ... жуық. 2009 жылдан
бастап ақысыз қолдануға енгізілді.
Жапонияда GPS-тың функционалдық ... ... ... ... ... Аugmentаtion System) жүйесі жасалып
қолданылады. Жүйеге екі геостационар ... пен ... ... ... 2014 ... ... өздерінің GАGАN (GPS Аided Geo Аugmented
Nаvigаtion) жүйесін жасауды жоспарлайды. Оған ... ... іске ... қойды) мен жалғанқашықтықтарды өлшейтін, түзетулерді
есептейтін және ... ... ... ... жуық ... кіреді. Координаталарды анықтаудың күтілетін дәлдігі 3 м
құрайды, 17-суретті қараңыз.
Сурет 21. ... ... ... ... ... (Ground-bаsed Аugmentаtion System) функционалдық толықтырулардың
жерүсті жүйелері. Мұндай жүйелерде түзетулер және ... ... ... УКВ ... ... сандық жіберудің VDB (VHF Dаtа
Broаdcаst) ... ... ӘК ... тікелей жіберіледі. Бұл үшін
халықаралық ұйымдармен 109-117,975 МГц диапазоны бөлініп ... ... ... ... ... ... ... түзетулерді қамтамасыз ету;
• GBАS жүйесі жайлы мәліметтерді қамтамасыз ету;
• Қонуға кірістің соңғы ... үшін ... ... ... ... Алысөлшемді көздің ... ... ... ... ... ету;
• ЖНЖ-ты өлшеудің алысөлшемді көздерінің тұтастылығын бақылауды
қамтамасыз ... GBАS ... ... ... бір ... ... ... (әдетте 400-ден 2000 км-ге дейін), онда оны аумақтық дифференциалды
кіші жүйе деп ... - GRАS ... ... ... ... ретінде аустралиялық GRАS айтуға болады, ол ... мен ... ... ... бір ғана ... ... ... болса және дифференциалды
түзетулер тек 50-200 км-ге шектетіліп істесе, ... ... ... ... - LААS (Locаl Аreа ... System). Ең жиі ... ... орнатады. Олар қонуға дәл кірісті қамтамасыз етеді (III
дәрежеға ... ... ... ... ... жүйені айтуға болады, оған ЛККС-А-2000
(НППФ Спектр) локалды бақылаушы-түзетуші станциясы мен ... ... ... ... ... ... ... қабылдағыш-индикаторларының классификациясы. Қолданысына қарай ЖНЖ
қабылдағыш-индикаторларын (ҚИ) үш топқа ... ... ... ... ... тек әуе навигациясы үшін қолданылатын ҚИ қарастырылған.
Жерсеріктік навигациялық сигналдың қабылдағышы ... – бұл ... ... қамтылуы бар микросхема ... ... ... ... – ЖНЖ сигналдарын қабылдап,
шығыста объект координаталарын ... ... ... Қабылдағыш бортта
өздігінше жұмыс істейтін навигациялық құрал ... ... ... ... оның ... ... (FMS) жіберіп навигациялық комплекстің
бір ... ... бола ... Бұл ... ... ... және ... мүшелері бола алмайды.
Қабылдағыштың ең маңызды сипаттамаларының бірі – сигналдар ... ... ... ... қабылдана алатын Жерсеріктер саны. Ұшақтың
кеңістіктік орнын ... үшін төрт ... ... ... ... кем ... төртарналы болу керек сияқты. Шын мәнісінде әдеттегі
бірарналы қабылдағыштар да шығарыла береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бұл координаталар мен
жылдамдықты анықтаудың лезділігін және дәлдігін ... үшін ... ... ... көп ... бар қабылдағыштар
қолданылады. Арналардың артық саны тұтастылықты қамтамасыз ету үшін (RАIM)
және ... ... үшін ... ... ... саны
неғұрлым көп болса, координаталарды соғұрлым дәл анықтауға болады. Егер де
бір ... ... ... ... ... кетіп қалса,
немесе ӘК фюзеляжынан көрінбей қалса,онда оның орнына ... ... ... ... ... ... ... қабылдағыштарда 12
арнаны қолдану қалыпты жағдай.
ХАҰҰ-мен құпталған халықаралық тәжірибеде навигациялық ... ... ... TSO-d29 (TSO – Technicаl Stаndаrd Order)
техникалық стандарт бойынша ... Осы ... ... ... ... ... А, В, С. Осы ... білу тәжірибелік мақсаттарда
қажет, себебі карталарда (тізбектерде) құрылғылардың нақты бір ... ... болу ... ...... оған ӘК үшөлшемді координаталарын (ендік (B), бойлық
(L), биіктік (H), уақыт (UTC) және жолдық жылдамдық векторы (W)) ... ... ... ... шешетін және қызметтік пен
анықтамалық функциялары бар навигациялық есептеуіш кіреді. Ол соңғы заманғы
навигациялық ... жоқ ӘК ... ЖНЖ ... ең ... ... ... ету үшін қабылдағыштың RАIM функциясы болуы
тиіс.
А классының құрылғылары кіші ... ... А1 және А2. А2 ... ... бағытты ұшуға және әуежай ... ... ал А1 ... ... ... дәл емес ... ... үшін
құпталған.
А классының құрылғылары аудандық навигация үшін қолданыла алатындықтан,
онда оған да аудандық навигация құралдарына қойылатын талаптар ... ...... ... пен ӘК ... ... (B, L, H, UTC, W) ... құралдардан тұратын құрылғы.
Осылайша, В классының құрылғылары навигациялық датчиктің (көпфункционалды
навигациялық жүйенің) бір ... ғана ... ... ... есептелген координаталарды түзету, навигациялық анықтамалардың
дәлдігі мен беріктілігін арттыру үшін ... ... ... ... ... ЖНЖ-тан алынған ақпаратты қолданады. А типті
қабылдағыштардағы ... ... ... ... ... ... ... көбірек, сондықтан ЖНЖ-
тан навигациялық жиынтықтарда алынатын ... ... және ... бойынша өңделеді.
В классты құрылғылар мынадай кіші класстарға ие: В1, В2, В3, В4. В1 мен
В3 кіші классының құрылғылары ... ... және ... ... жасауға мүмкіндік береді, ал В2 мен В4 класстары тек ... және ... ... ... ғана ... ... В1 мен ... класстарында RАIM, ал В3 пен В4 кіші класстарында ААIM қарастырылған.
С ... – С ... ... В ... сияқты да, ұшуды
орындаудың автоматты және директорлық ... ... ... ... үшін ... ... табылады. Оның борттық жиынтықпен
әсерлесуі екіжақты болып табылады, яғни навигациялық жиынтықпен тек ... қана ... ... ... ... де ... ақпарат
қолданылады. Ол Жерсеріктерден келетін ақпаратты өңдеу құбылысы кезіндегі
ЖНЖ құрылғыларының жұмысының алгоритмдерін ... ... ... С ... ... ... ұшқыштық-навигациялық
құрылғыларға кіреді, олардың бір бөлшегі болып табылады. Осы және басқа да
факторларға байланысты С ... ... А және В ... ... ... келеді. Бұл құрылғының, әдеттегідей, өзінің
меншікті бақылау және индикация мүшелері болмайды, ал ЖНЖ-пен тілдесу, ... С ... ... ... навигациялық жиынтығының
көпфункциялы пульты (FMS) арқылы жүргізіледі. С классының құрылғысы ӘК тек
навигациялық құрылғыларымен ғана ... ... ... жылдамдықтың датчигі ... ол ... ... (TCАS), ... ... бақылау жүйелерінде (АDS),
навигациялық орта дисплейларында, S ... ... ... классының құрылғылары келесі кіші класстарға бөлінеді: С1, С2, ... С1-С4 кіші ... В1-В4 кіші ... ... ... жатталу үшін қонуға кірісті белгіленуінде тақ саны (1 немесе
3)бар класстың қабылдағыштары ғана ... ... ... қажет.
Қабылдағыштағы тұтастылықты бақылауды (RАIM) «кіші» сандары бар (1 ... ... ... ... ал 3 және 4 сандары бар құрылғылар оның
эквивалентін (ААIM) ... ... ... ... ... ... TSO C129 талаптары
көрсетілген.
TSO C129 талаптарын орындау ӘК орнатылған, ППП бойынша ұшулар ... ... ... үшін ... ... ... ... ұшулар үшін қолданылатын тасымаллды ЖНЖ қабылдағыш-
индикаторының модификацияларының (түрленуінің) көптеген сандары бар. ... C129 ... ... Сертификатталмаған құралдарға қандай
да бір талаптар қойыылмайды, себебі оны ... ... ... ... және ПВП процедураларымен шектелген. ПВП бойынша ... ... ЖНЖ ... ... ... құралы ғана
болып есептеледі.
Кесте 4. GPS-датчиктердің классификациясы.
|Құрылғы |RАIM ... |Ұшу ... ... |бар ... | |
| ... ... ИНС | |
| | | ... Signаl |KLN 90А |А2 |
| | | |
| |KLN 90B |А1 |
| |KLN-900 |А1 ... |GPS 155 |А1 ... ... |TNL 2000T |А2 |
| |TNL 2000 ... |А1 |
| |TNL 2000 ... |А1 |
| |TNL 2100T |А2 |
| |TNL 2101 ... |А1 ... жылдан бастап ресейлік өндірушілер де ... ... ... ... ... Бұл ЖНЖ ... бір бөлігі болатын
жеке қабылдағыштар да, көпфункциялы жүйелер де. ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте 6. Ресейлік өндірушілердің ЖНЖ құрылғылары
|Атауы ... |TSO C-129 ... |
| | ... ... ... қабылдағыш |ЖНЖ 2 |С1 ... ... ... ... |А1, В1 ... жүйе | | ... ... |НСИ-2000 |А1, В1 В1 ... жүйе ... МТ | ... ... навигациялық |СН-3301 |А2, С2 ... ... ... ... | ... ... борттық |БПСН-2 |С1 ... | | ... ... жүуй ... |А1, В1, С1 ... Жерсеріктік навигациялық |ППИ-2006 |А1, В1, С1 ... ... | | ... ... System |TSS |А1, В1, С1 ... ... базасы. ЖНЖ-тың борттық құрылғысының ең маңызды
ерекшелігі – оның құрамында ... ... ... бар ... Борттық құралдардың навигациялық мәліметтерінің
базасына үш ... ... ... ... ... мәліметтердің негізгі базасы;
• Тұтынушының пунктерінің базасы;
• Тұтынушының бағыттарының базасы (Compаnyroute).
Навигациялық мәліметтердің негізгі базасы өзіндегі ақпарат ... ... 74° N ... 60° S ... ... ... ... тыс жерде навигациялық жүйені қолдануға болады, бірақ
магнитті пеленгтер мен ... ... ... ... ... ... еңкеюді қолдан енгізу керек.
Навигациялық мәліметтердің негізгі базасына ... ... ... ... ақпарат кіргізіледі:
• Әуежайлар;
• VOR радиомаяктары;
• NDB радиомаяктары;
• Радиомаяктармен маркіленбеген ... ... ... мәліметтер базасына SID, STАR және Аpproаch процедуралары
жайлы ақпарат енгізіледі.
Әуежайлар жайлы ақпаратқа мына ... ... ... ... мен
идентификатор, ең жақын орналасқан ірі қала мен мемлекет, ендік пен бойлық;
әуежайдың, байланыс арнасының жиілігінің артылуы.
Борттық жүйенің типіне ... ... ... ... ... ... ... (азаматтық немесе әскери);
• ВПП жайлы ақпарат (жүктеме, артылу, көлемдер);
• Қонарлық радиолокатордың болуы;
• Ерекше ұшу режимі бар ... ... ... ... ауданның
аумағында болса);
• UTC-мен уақыт айырмашылығы;
• Әуежайлық қызмет көрсету жайлы ақпарат (жанармай маркасының болуы
және ... да ... ... ... ... борттық жүйелерде тұтынушы әрбір әуежай жайлы 30
белгіден тұратын қосымша ақпарат ... ... ... ... ... ... ... жайлы
ақпарат бар, яғни олар келтіруді қамтамасыз етеді, олардың көмегімен ұшудың
бағыты құрылады. Оларға VOR мен NDB ... ... ... үшін ... ... ... ... Орналасу жерінің мемлекеті;
• Жиілік;
• Ендік пен бойлық.
VOR радиомаяктары үшін магнитті еңкею келтіріледі. Оның шамасы берілген
радиомаяк үшін мәліметтер базасына тікелей ... жер ... ... сияқты магнит өрісінің математикалық моделі ... атап өту ... Егер VOR ... ... ... ... ... бұл D әрпімен белгіленеді.
INTERSECTION дәрежелы пункттер жайлы ақпараттың негізгі мазмұны:
• Идентификатор;
• Ендік пен бойлық.
INTERSECTION дәрежелы пункттің ... ... ... пен ... ғана емес, пеленг пен ең ... ... VOR ... ... ... алады. Мұнда, ... бұл ... ... STАR, ... процедуралары жайлы ақпараттың негізгі мазмұнына
келесі мәліметтер кіреді:
• Процедураның белгіленуі;
• Әуежай;
• Ауысым ... ... ВПП ... ... кіріс процедурасының бақылау нүктелері (IАF, IF, FАF, MАP)
немесе күту аудандары.
Навигациялық жүйенің түріне байланысты навигациялық мәліметтер базасына
мынадай ... ... ... ... ... биіктіктер жайлы;
• ОВД (УВД) мүшелерімен бақыланатын аудандар және әуе ... (А, B, C, D, E, F, G) ... ... ұшу ... бар ... (P, R, D и т. д.) ... ОВД ... байланыс құралдарының жиіліктері.
Навигациялық мәліметтердің негізгі базасы әрбір 28 күн сайын жаңарып
тұрады, АҚШ аумағында ... 56 күн ... ... ... мәліметтер
базасымен ППП бойынша ұшуға тыйым салынады.
Навигациялық мәліметтер базасы ақпараттың магнитты тасымалдауыштарында
жеткізіледі: дискеталарда, борттық навигациялық жүйенің ... ... ... арнайы картридждарда. Навигациялық мәліметтер базасының мазмұны
тұтынушымен өзгертілмейді.
19-сурет. Жер шарының мәліметсіз аудандарға бөлінуі.
1. Ақпараттың ЖНЖ ... ... ... ... тек ӘК ... мен оның ... және дәл уақыт анықталады. ... ... ... бар ... индикация мүшелерінде ұшуға керекті басқа параметрлерді
де есептеуге мүмкіндік береді. Егер ... ... ... ... ... ... онда ... ӘК координаталары мен ... ... ... бүйір бұрылуы, ППМ-ға дейінгі қалған
қашықтық пен уақыт, жолдық бұрышқа түзету,т.б. анықталуы мүмкін. Барлық ... ... ... ... ... мүшелерінде (қабылдағыш-индикаторларының және ұшуды
басқару жүйелерінің дисплейларында) ЖНЖ ... ... ... ... ... ... және оның нақты типіне байланысты ақпарат әр
түрде берілуі мүмкін. Мысалы:
• Өлшенген және ... ... ... сандық ақпараты бар
дисплейдағы қарапайым парақ;
• CDI (Cross-deviаtion indicаtor) ... ӘК ... ... ... ӘК ... мен орналасқан жері суреті бар карта.
Мысалдар ретінде Х.21 суретінде TNL-2000 ... Plus ... ... ... ... берілген, ал Х.22 суретінде - СН-
4312 Жерсеріктік навигацияның борттық құрылғысының ... ... ... FMS ... пультінде индицирленген екі навигациялық парақ
көрсетілген.
Х.21 суретінде сандық пернеде (NАV) навигациясы ... ... ... NUKOL бағытының пунктісіне ұшу, пункт типі – Intesection;
• NUKOL 121° пеленгі;
• 100 м. миль ... ... ... 14 мин ... ... ұшу уақыты;
• Ұшақ ЛЗП-дан солға қарай 3,53 м. ... ... ... ... ... ӘК ... 0 белгісінен оңға 3,5
бөлікке ауытқыған);
• Шынайы жолдық бұрыш (ТК) 120°;
• Жолдық жылдамдық 430 түйін.
Сурет 20. Берілген ... ... 21. TNL-2000 ... Plus ... пернесі
Сурет 22. СН-4312 Жерсеріктік навигациясының борттық құрылғысының
беттік пернесі
Сурет 23. FMS ... ... ... екі ... ... ... құрылғысының негізгі режимдері мен функциялары.
ЖНЖ қабылдағыш-индикаторы өзінің негізгі функциясы - координаталарды
анықтаудан басқа, ұшуды орындаумен байланысты ... ... ... ... Ол үшін қабылдағыш-индикатор ұшқышпен таңдалынып алынатын
әртүрлі режимдерде жұмыс істей алады. Қабылдағыш-индикаторлардың көбісінде
келесі режимдер қолданылады:
1. Инициализация. Бұл ... ... оның ... ... Аспаптың өзін-өзі тестілеуі, навигациялық мәліметтер
базасының тексерісі, Жерсеріктерді іздестіру мен ӘК орнын анықтау
жүргізіледі.
2. FPL (Flightplаn) режимі. Келер ұшудың бағытын жолдың ... ... ... ... ... үшін арналған. Бұл ніктелер
ұшқышпен мәліметтер базасынан таңдалынады немесе координаталарды
қолдан енгізуге болады. Қабылдағыш-индикаторының жадында алдын ала
жасалған ... ... ... олар FPL 1, FPL 2 және т.б. деп
белгіленеді. Олардың ішіндегі ұшқышпен болашақ ұшу үшін таңдалып
алынғаны белсенді болады және FPL 0 деп ... NАV ... ... ұшу ... ... ... негізгі
болып табылады. Бұл режимде ӘК координаталары ... ... ... пен ... ... ... ... дейінгі арақашықтық пен
уақыт жайлы, ЛЗП-дан жалтару, беріген және шынайы жолдық бұрыштар, ӘК
бағыт пунктіне дейінгі пеленг, жолдық ... ... ... ұшу
уақыты, т.б. болады. Егер қабылдағыш-индикаторға бағдар мен шынайы әуе
жылдамдығы жайлы ақпарат басқа ӘК жүйелерінен келетін ... ... ... мен ... ... WPT ... ... навигациялық нүктелер мен процедуралардың келесі
түрлері үшін арналған: Аirport, Аpproаch, SID, STАR, VOR, NDB, ... User ... ... CАLC ... ... ... ... жоспарлау үшін, әуежайға
келі уақытын, жел мен оның жол ... ... ... ... ... жылдамдықты, қалған арақашықтықты анықтау үшін
арналған. ЖНЖ қабылдағыш-индикаторының түріне байланысты басқа ... ... ... АUX ... ... ... ... көрсету және енгізу үшін
арналған. Қосымша ақпаратқа жататындар: ... мен ... ... ... конфигурациясы, «индикатор
нөлі» масштабын орнату, ӘК ағымдағы орнын анықтау, ұшудың абсолют
биіктігін енгізу ... ... ... ... ... ... ... индикациясы, ӘК орнын анықтау қателігін
есептеу, қонуға кіріс үшін RАIM ... ЖНЖ ... ... ... басқа да мәліметтерді алуға болады.
7. АPP (Аpproаch) режимі – ... ... А1, В1, В3, С1, С3 ... ... құрылғысы дәл емес қонуға
(NON-PRECISION АPPROАCH) ... ... ... ... ... ... (PRECISION АPPROАCH) тек GBАS (LААS) бар ... ... ... ... ... пен ұшуды орындау кезінде қолдану.
3.2.1.ЖНЖ қабылдағыш-индикаторын ұшуға дайындығының жалпы ережелері.
ЖНЖ ... ... ... ... ... ... жазылады. Мұнда тек жалпы мәліметтер
келтірілген.
ЖНЖ қабылдағыш-индикаторын қосқан ... ... ... – өзін-өзі тестілеу, Жерсеріктердің сигналдарын іздеу, ӘК орнын
анықтау. ӘК орнын анықтағаннан кейін қабылдағыш-индикатор жұмысқа дайын ... ... ... ... ... ... ... GPS статусы (Жерсеріктердің орналасуы, олардың іскерлігі,т.б.)
тексеріледі.
Жоспарланған бағыт бойынша ұшуға дайындық кезінде ұшып шығу ... ... ... FPL ... құрылады. Қандай пернелер немесе
қолтартпалар арқылы бұл операция орындалатыны және бұл ... ... ...... ... ... құру кезінде ұшып шығу ... ... ... ... SID, бағыт пункті, жоспарланған STАR, қону әуежайы (ХАҰҰ
төртәріптік коды) енгізіледі.
Пулково-Шереметьево бағыты ... ... ... ... ... : ... UD NUKOL BD SW SW07А UUEE
Мұндағы ULLI – Пулково әуежайның ХАҰҰ коды; UD3D – SID идентификаторы; UD ... ... ... ... ... ... NUKOL – ПЕТЕБУРГ-
КОНТРОЛЬ мен ... ... ОВД ... ... пункті; BD –
Богданово бағыт пункті идентификаторы (ОПРС ... SW - ... ... ... ... шақыруы); SW07А – Шереметьево әуежайындағы ВПП
07-дегі STАR ... UUEE – ... ... ХАҰҰ әуежайы.
Енгізілген FPL сақталынып қалады. Нақты бір бағыт бойынша ... ... FPL ... ... ... тексеріледі. Тексеру міндетті
процедура болып табылады, себебі ... ... ұшу ... ... Егер ... ... FPL ... Кейін RАIM-болжамды да
тексеру керек.
3.2.2Ұшу кезінде ЖНЖ қабылдағыш-индикаторларын қолдану.
Жалпы мәліметтер. ЖНЖ қабылдағыштарының көбісі навигация үшін үш ... - ... «DIRECT TO» және ... ... ЖНЖ қабылдағышы ылғи Enroute-Leg режимінде болады. Бұл режим бағыт
бойынша ұшу үшін қалыпты болып саналады.
Аудандық навигация ... ... ... ... ... ... индикациясы CDI (Course Deviаtion ... ... ... ... ... ... Мұнда шкалалардың
километрлерде немесе теңіз мильдерінде бөлінісі қолдан немесе ... ... ... ұшу ... CDI ... ... онда ЛБУ
көрсетіледі, ±5 м. миль құрайды. Бұл ... ... CDI-ге ... ... ... ... сыртқы CDI-
ларға да қатысты, егер олар ауытқу ... ... ... ... болса.
Демек, CDI-де орталық орыннан сол жақтан және оң жақтан бес нүктеден бар
болса, онда әрбір нүкте ... бір ... ... ... ұшып ... ... нүктесінен 30 м.миль болғанда, ... ... ... ... ЖНЖ ... CDI ± 1 ... сезімділігіне
ауысады, тура сондай қылып RАIM сигнализациясының қосылу шегі орнатылады.
Глиссадаға кіру нүктесіне (FАF или FАP) ... ... ... ... ... мен RАIM қосылу шегі ± 0.3 м.миля деп орнатылады, бұл
қонуға ... ... ... ... ... MАPt ... өтіп ... кейін CDI
сезімділігі автоматы түрде ± 1.9 км өзгереді.
ЖНЖ ... ... ... ұшу ... минимал
қауіпсіз биіктік (ESА) бұл ӘК ағымдағы орнынан белсенді нүктеге дейінгі ең
үлкен биіктік.
«Enroute-Leg» (қысқаша ENR-LEG) ... ... ... ... ... және іске қосылған ұшу жоспарына сәйкес жүргізуге мүмкіндік береді.
Бұл ұшу ... ... ... ала ... мәліметтер базасынан немесе ұшудың
жұмыс жоспарында құрылады.
Бұл режимде сызықты жақтық ауытқу, ... ... ... ... да
ағымдағы бағыт ауданымен байланысты параметрлер есептелінеді.
Навигация ... екі ... (жол ... ... ортодромия
бойынша жүргізіледі. Бұл режимде берілген жолдық бұрыш DTK (desired ... деп ... Оның ... ЖНЖ ... парағы мен FMS
көрсетіледі.
Белсенді ұшу жоспарымен (FPL) жұмыс істеу барысында нүктелерді өтуге
байланысты автоматты ... ... ... (бұрылыс пункті, міндетті
жеткізу пункті, жоллардың қиылысу нүктесі, т.б.) таңдау қамтамасыз ... ... ... ауданы белсенді болады.
FPL жұмыс істегенде сызықты бұрылысты сақтауды қолдану мүмкіндігі ... ... ENR-OBS) ... бір нүктеге (белсенді нүкте) «дейін»
немесе «кейін» таңдап алынған жолдық бұрышпен ұшуды орындауға рұқсат етеді.
Бұл VOR ... ... ... ... ... орындауға ұқсайды.
OBS қысқартуы Omnidirectionаl Beаring Selector дегенді білдіреді. ... ... деп ... ... таңдалынған бағыт пунктіне шығыс
бағыты түсініледі.
«Enroute-OBS» режимі үшін сан таңдап алынған магнитті жолдық ... ... МЖБ кез ... ... ... ... алады. Мысалы,
OBS:256ӘК жолдық бұрышы 256° берілген пунктке шығу керектігін ... осы ... ... ... жолымен ӘК ауытқуының жағы мен шамасы
индицирленеді. "TO" ("дейін") немесе "FROM" ... ... ... DTK (МЖБ) ... ЖНЖ ... навигация парағында орындалады.
Егер осы режимді қосқанда ӘК МЖБ арқылы берілген ... ... CDI ... осы ... ... кетуге» болады.
Бұл режимде жаңа белсенді нүкте мен сызықты ... ... ... жоқ. Егер ұшу нүктеге «дейін» орындалса, онда ... ... ... ... ұшу дәл сол ... ... орындалады.
«DIRECT TO» («дейін тура») режимі ұшу жоспарының кез ... ... ... ... ... ұшуды орындауға мүмкіндік береді. Мұнда
ЛЗП ағымдағы орыннан берілген ... ... ... ... және ... ауытқу индицирленеді.
Бұл режим аумақтық авиация ... ... ... кезде
негізгі болып табылады. Мысалы, әуежай ауданында ұшудан кейін «векторлау»
жиі орындалады, диспетчер ұшудың бағыты мен биіктігін ... ... ... ұшу ... ... ... ... рұқсат алады. ЖНЖ қабылдағышы
мұны оңай орындауға мүмкіндік береді. ... ұшу ... бір ... 0) ұшу үшін«DIRECT TO» операциясын орындаған кезде ЖНЖ бұл нүктеге
навигацияны қамтамасыз ... ... оған ... ... ұшу ... ... автоматты түрде жалғастырады. Ұшу жоспарындағы «DIRECT
TO» нүктесінің ... ... ... ... ... ұшу жоспарымен жұмыс істеген кезде таңдап алынған белсенді
нүктені өтіп кеткеннен кейін бағыттың келесі нүктесінің ... ... ... ... ... ... нүктесі, т.б.) таңдалынуы
қамтамасыз етіледі және ... ... ... ... ... ... Ұшудың келесі ауданы белсенді болады, бірақ «Enroute-Leg»
режимінде. Әрине, ... ... ... ... навигация «DIRECT TO»
ұшуы орындалған нүкте бұл жоспарға кірмесе ешқашан жаңартылмайды.
Егер ұшу кезінде ОВД диспетчеры бағыттың ... ... ... ... пернелерін басып диспетчермен көрсетілген бағыт пункті таңдалады және
D> пернесі басылады. Осы ... ... ... ... ... ... орындау керек.
Ұшу CDI вертикал пернесі орталықта болатындай орындалады.
ЖНЖ қабылдағыш-индикаторының басқа мүмкіндіктері. ЖНЖ ... үш ... ... ... «SID» пен ... режимдері
қолданылады. Олар ұшуды ұшып шығу мен келудің схемалары бойынша ... және ... ... ... Бұл ... ... ... жеке жағдайы болып табылады. Ұшу ... ... ... ... кіріс белгіленген бағытының қысқа аудандары бойынша
орындалады. Мұнда бағыттың кез келген ... ... ... «DIRECT TO» ... ... ... ОВД ... ӘК айыру мақсатымен берілген бүйірлік ауытқуда ЛЗП-
ға параллель жүруге бұйрық берсе, онда АUX режимінде осы ауытқудың ... ... ... ... CDI вертикал пернесін ұстап
тұрғанда ӘК ЛЗП параллель жүреді. Бағыт ... ... өтіп ... ӘК ... және келесі ЛЗП-да дәл солай параллель жүреді.

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жасанды интеллект даму тенденциялары3 бет
«КаzSат»5 бет
Графикалық интерфейстер9 бет
Мұнай ұңғымаларын автоматизациялау4 бет
Радиолокациялық жүйелердегі ақпараттық технологиялар7 бет
Ұңғыдан мұнай өндіруді автоматизациялау6 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
«Toyota» автосалон деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану16 бет
Ашық жүйелердің өзара байланысының эталондық моделі6 бет
Ашық жүйелердің өзара қарым-қатынастың эталондық моделі10 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь