Қор нарығы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ҚОР НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ҚЫЗМЕТТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Қор нарығы қызмет етуінің мәні және оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Қор нарығының негізгі операциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3 Бағалы қағаздар нарығы қор нарығының ажырамас құрамы ретінде ... ... ..20

2 ҚАЗАҚСТАН ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ

2.1 Қазақстан қор нарығының (KASE ) қалыптасуы және даму тарихы ... ... ... 27
2.2 Инвестициялық процеске қор нарығының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
2.3 Қазақстан Республикасы қор нарығы операцияларын статистикалық
талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41

3 ҚАЗАҚСТАН ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРІ МЕН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДРАЫ

3.1 Қор нарығының бүгінгі қаржылық дағдарыс кезіндегі даму мәселелері ...56
3.2 Қазақстан қор нарығын жетілдіру жолдары мен даму болашағы ... ... ... ...69

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .82
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев «Қазақстан – 2030 Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы» халыққа Жолдауында: «Біздің салауатты экономикалық өрлеу стратегиямыз мықты нарықтық экономикаға, мемлекеттің белсенді рөліне және айтарлықтай шетел инвестицияларын тартуға негізделеді.» – деп айтқандай, бағалы қағаздар нарығындағы банктің іс-әрекеті – нарықтық экономиканың маңызды құрылымдарының бірі.
Жоғарыда аталған Президент Жолдауында: «Алтыншы бағыт – Ырықтандыру жағдайында қаржы жүйесінің орнықтылығы мен бәсекеге қабілеттілігінің жаңа деңгейі», - деп атап көрсеткендей бағалы қағаз нарығын «Бесіншіден, біз тиімді жұмыс істейтін қор рыногын құруымыз керек. Халықты өзінің жинақ ақшасын бағалы қағаздарға салуға кеңінен тартпайынша, оның дамуы мүмкін емес. Халықты инвестициялық сауаттылық әліппесі бойынша нысаналы оқыту бағытында ауқымды жұмыстар жүргізу де қажет», - деп атап ерекше міндеттеді. /1/
Өзiнiң ұйымдық және құрылымдық ерекшелiктерiне орай бағалы қағаздардар қаржы институттары, қаржы нарықтары және оларды реттейтiн құқықтық ережелермен қатар мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң тұтас бiр бөлiгiн құрайды.
Осы бағалы қағаздар нарығының қызметтері мен операциялары, оған қатысушы тұлғалар жиналатын және бағалы қағаздарды сату, сатып алу шарттарының жүргізілетін орталығы қор нарығы болып табылады.
Сонымен, қор нарығы қаржы ресурстарын жинақтау, шоғырландыру және қайта бөлу процесiн ұйымдастырушы экономиканың басты буыны болып табылады. Ол қаржы және өндiрiстiк капитал арасында делдал бола отырып, экономикалық дамудың қозғаушы күштерiнiң бiрi болып саналатын инвестициялық процеске ықпал етедi.
Қазақстан Республикасы өз егемендігін алғаннан соң өз экономикасына, өз заңына ие болды. Осымен байланысты бағалы қағаздар нарығын дамыту қажетті болып табылады. Ал бағалы қағаздар нарығы қазір біздің елімізде жаңа даму үстінде. Кез–келген елдің бағалы қағаздар нарығын немесе қор биржасын алып қарастырсақ банктердің осы елдің бағалы қағаздар нарығында банктердің алатын рөлі өте зор. Ал біздің елде осы бағалы қағаздар нарығында банктердің алатын рөлі қаншалықты маңызды екендігін мен өзімнің дипломдық жұмысымда ашып қарастыруға тырыстым.
Бағалы қағаздар нарығы еркiн ақша қаражаттары қозғалысын қамтамасыз етуде бiр саладан басқа салаға қаржының қайта құйылуын, меншiк құқығын беретiн қаржы ресурстарын және халықтың жинақ ақшасын жұмылдыру қызметiн атқарады.
1. www.akorda.kz – Қазақстан Республикасы Елбасының ресми веб-сайты.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы «ЖАҢА ӘЛЕМДЕГІ ЖАҢА ҚАЗАҚСТАН».
2. Бағалы қағаздар нарығы туралы ҚР-ның заңы. 1997ж 10 шiлде.
3. «Акционерлiк қоғам туралы» ҚР-ның заңы. 1998ж. 10-шiлде.
4. Ақша, несие, банктер. / Сейтқасымов .С. – Алматы : Экономика, 2003.
5. Көшенова Б.А. / Бағалы қағаздар нарығы : Оқу құралы – Алматы: Экономика – 1999г.
6. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
7. Брокеры и Регистраторы на РЦБ / Алматы 2002.
8. Рынок ценных бумаг. / Галанова В.А. Басова А.И. – Москва 1996.
9. Миркин Я.М. / Ценные бумаги и фондовой рынок. Москва 1995г.
10. Байдельдинов Ж.Б. Развитие инфраструктуры рынка ценных бумаг в РК. // Вестник КазНУ. №3,2009г.
11. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 8- 2009г. 2-4стр.
12. Бауржан Есенов « Перспективы совершенствование Казахстанского фондового рынка» // РЦБК №11, 2009 г.
13. «О ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №10, - 2010 г. 2-6 стр.
14. «Итоги развития биржевого фондового рынка за январь-сентябрь 2010 года» // РЦБК №19, 2010 г. 12-23 стр.
15. Жаксыбаев М.И. «Алматы аймақтық қор орталығына айналуы». КазЭУ Хабаршысы. 2008, №2
16. Сатиев С.А. «Қазақстанның қаржы секторының даму перспективасы». КазЭУ Хабаршысы. 2009, №3
17. Абдрахманова Г.Т., Жумабаева З.С.,Рынок ценных бумаг: особенности
функционирования в Казахстане.- Алматы., 2004-340 бет.
18. Сейткасимов Т.С., Ильясов А.А., Ценные бумаги и фондовый рынок. - Алматы., 2006.-184 бет.
19. Косолапов Г. Интеграционные процессы в корпоративном секторе и фондовый рынок // Рынок ценных бумаг №13 2010 г-19-21 бет.
20. Джуматова А.К. Деятельность Инвестиционного Фонда Р.К на рынке ценных бумаг // Банки Казахстана №6 2010г -24-25стр.
21. Арыстанбаева С. Организация эффективного размещения финансовых ресурсов на рынке ценных бумаг // Қаржы қаражат №4 2010г - 10-11 бет.
22. Аналитическая служба. Итоги развития биржевого рынка за 2010год
// Рынок ценных бумаг №1 2011г- 11-19бет.
23. Важинская Е. Итоги развития биржевого фондового рынка за 2009 год // Рынок ценных бумаг №1-2 2010г-13-27бет.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
............................................................................
...........................................3
1 ҚОР НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН ҚЫЗМЕТТЕРІ
............................................................................
.................................5
1.1 Қор нарығы ... ... мәні және оның ... Қор нарығының негізгі операциялары
............................................................15
1.3 Бағалы қағаздар нарығы қор ... ... ... ... ... ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАДАҒЫ
АТҚАРАТЫН ҚЫЗМЕТТЕРІ
2.1 Қазақстан қор ... (KASE ) ... және даму ... ... ... қор ... әсері
.............................................33
2.3 Қазақстан Республикасы қор нарығы операцияларын статистикалық
талдау
............................................................................
.............................................41
3 ҚАЗАҚСТАН ҚОР ... ... ... ДАМУ ... МЕН ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДРАЫ
3.1 Қор нарығының бүгінгі қаржылық дағдарыс кезіндегі даму мәселелері ...56
3.2 Қазақстан қор ... ... ... мен даму ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
«Қазақстан – 2030 Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі ... ... ... ... Жолдауында: «Біздің салауатты экономикалық
өрлеу стратегиямыз мықты нарықтық экономикаға, мемлекеттің белсенді рөліне
және айтарлықтай шетел ... ... ... – деп
айтқандай, бағалы қағаздар нарығындағы банктің ...... ... ... ... ... Президент Жолдауында: «Алтыншы бағыт – Ырықтандыру
жағдайында қаржы жүйесінің орнықтылығы мен бәсекеге қабілеттілігінің жаңа
деңгейі», - деп атап ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін қор рыногын құруымыз керек. Халықты өзінің жинақ
ақшасын бағалы қағаздарға салуға ... ... оның ... ... ... ... сауаттылық әліппесі бойынша нысаналы оқыту
бағытында ... ... ... де ... - деп атап ерекше міндеттеді.
/1/
Өзiнiң ұйымдық және құрылымдық ерекшелiктерiне орай бағалы қағаздардар
қаржы ... ... ... және ... ... құқықтық
ережелермен қатар мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң тұтас бiр бөлiгiн құрайды.
Осы бағалы қағаздар нарығының ... мен ... ... ... ... және ... ... сату, сатып ... ... ... қор ... болып табылады.
Сонымен, қор нарығы қаржы ... ... ... ... бөлу процесiн ұйымдастырушы экономиканың басты буыны болып табылады.
Ол қаржы және өндiрiстiк капитал ... ... бола ... ... ... ... бiрi болып саналатын ... ... ... ... өз ... ... соң өз ... өз
заңына ие болды. Осымен байланысты бағалы қағаздар нарығын ... ... ... Ал ... ... ... қазір біздің елімізде
жаңа даму үстінде. Кез–келген елдің бағалы қағаздар ... ... ... алып қарастырсақ банктердің осы елдің ... ... ... алатын рөлі өте зор. Ал біздің елде осы ... ... ... ... рөлі ... ... екендігін мен
өзімнің дипломдық жұмысымда ашып қарастыруға ... ... ... ... ақша ... ... ... бiр саладан басқа салаға қаржының қайта құйылуын, ... ... ... ... және ... жинақ ақшасын жұмылдыру ... ... ... қор ... ... ... етуі ... елдің
қаржы секторының дамуына, ұлттық компаниялардың әлемдік рыноктағы орнының
жоғарылауына өз септігін ... ... ... қор ... ... жүргізілетін операциялардың әділ жүруін, оған ... ... ... ... ... және өзіне басты міндет
етіп алады. Сонымен бірге, Қазақстанның нарықтық қатынастарға өтіп, өзінің
жеке бағалы ... ... ... және ... ... ... болуына байланысты еліміздегі қор нарығы KASE-нің
қалыптасуы мен даму ... осы ... ... ... ... ... ... жалпы бағалы қағаздар нарығының жағдайын талдауды
өзіме міндет етіп ... ... ... сондай-ақ республикадағы
рыноктық қатынастарды дамыту барысы көрсеткендей, бағалы қағаздар нарықтық
экономиканың ... ... ... механизмi, қаржылық ресурстар мен
тұрғындардың жинаған ақшаларын топтастырудың, қаражаттын ел экономикасында
лайықты түрде бөлiнуiнiң, адамның шынайы ... иесi ... ... құралы болып табылады.
Сондықтан осы тақырыпты зерттеу, оның экономикалық мәнін ашу, негізгі
атқаратын бағалы ... ... ... мен міндетерін атап ... ... қор ... ... мүдделері мен олардың қызметтерін,
қор нарығының құрылымын және оның қалыптасу негізін зерттеу осы ... ... ... болып табылады.
Бұл тақырыпты орындаудағы негiзiгi мiндеттерiм келесiдей:
- Қор нарығының жалпы экономикадағы қызмет етуi мен орнын анықтау;
- Қор нарығында жүргізілетін ... ... ... Қор ... ... ... және ... ерекшеліктеріне
байланысты жіктемесін атап өту;
- Қор ... ... ... олардың айналымын жан-жақты
талдап, олардың еліміздің ұлттық ... ... ... ... қор ... ... мен оның ... экономикадағы
маңыздылығына тоқталу;
- Қазақстан қор нарығының даму мәселелері мен ... ... ... ... ... жұмыстың пәні ретінде қазіргі ... ... қор ... ... және оған ... ... әсер ... талдау болып табылады.
Зерттеу объектісі болып Қазақстан қор нарығы (KASE) ... ... үш ... ... Бірінші бөлімде жалпы қор
нарығының экономикалық маңыздылығы мен ерекшеліктерін, түрлері мен ... ... және ... ... нарығының жалпы сипаты мен оның
қызметтеріне тоқталып кету болса, ал екінші бөлімде қор ... мен ... ... даму ... ... ... ... экономикалық факторлар өзгерісінің қор ... әсер ... ... ... ... қор ... даму мәселелері мен
оларды шешу ... ... ҚОР ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... МӘНІ МЕН ... Қор ... қызмет етуінің мәні және оның ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтандырылған ... ... ... ... ... ... ... рыноктық
экономикаға көшуі елімізде оған қызмет көрсететін барлық институттармен
бірге қаржы рыногының құрылуын талап ... ... ... ... ... ... ... рыногы – бұл, ең алдымен дербес экономикалық категория ретінде
бағалы қағаздарды сату мен қайта сату жөніндегі операцияларды ... ... ... фирмалардың, банктердің, жинақтаушы зейнетақы
қорларының, сақтық институттарының, мемлекеттің және ... ... ... ... ... және қайта бөлуді қамтамасыз ететін рыноктық
қатынастардың жиынтығы. Ол ... ... ... ... бөлігі
болып табылады, тауар және басқа рыноктармен: табиғи ... ... ... үй және ... ... жер, ... сақтық рыноктарымен
етене байланысты.
Ережеге сәйкес, бағалы қағаздар нарығын қор нарығы деп атайды.
Бірақ, ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы – қор
нарығына қарағанда өте кең ... ... ... қор ... түсінігі
өзіне барлық бағалы қағаздарды қоспайды, ол тек қор құндылықтарын, яғни
инвестициялық ... ... ... ... ... нарығы
инвестициялық бағалы қағаздар нарығы ретінде түсіндіріледі. ... ... ... қор ... ... мен ... ... нарығын бір мағынада
қолданамыз. /3/
Экономикалық әдебиеттерде қор ... ... ... ... ... негізі ретінде бағаланады. Оның даму деңгейі бойынша
экономиканың және кәсіпкерлік мәдениеттің жалпы ... ... ... ... қор ... капиталдың қозғалысы арқылы қалыптасты.
Қазіргі таңда, қор ... ... ... ... инвестицияларға
шоғырландыра отырып, баға жетпес маңызды қызметтерді орындайды.
Қазақстанда қор нарығының дамуы үшін ішкі ... ... ... бар, ... ... ... секторларының ақша құралдарына деген қажеттілігінің
болуы;
- кәсіпорындар мен ұйымдардың бос ақша ... және ... ... ... ... ... сатып – алу – сату жолымен тарту
мүмкіндігі;
- бағалы қағаздар ... ... ... ... ... (қор ... қатысушыларының) болуы.
Осы алғышарттардың барлығы қор нарығының ... даму ... ... ... ... ... шығарылымы және айналымымен байланысты
экономикалық қатынас жүйелері ... ... ... Қор ... міндеті бос ақша құралдарын, яғни ақша түріндегі халық жинақтары
мен кәсіпорындар қаражаттарын бағалы қағаздар айналымын ... ... ... ... байланысты қор нарығының негізгі
қызметтерін белгілеуге болады:
- ақша құралдарын шоғырландыру;
- ақша ... ... ... ... ... ... арасында қайта бөлінуін қамтамасыз ету;
- пайданы нарықта операцияға қатысушылар арасында қайта бөлу.
Осылайша, қор ... ... ... ... ... ... ақша ... жинақтап және шоғырландырып, оларды
инвестицияларға ... ... ... ... – қор нарығының
бірінші және ... ... және бұл ...... ... еркін
айналымын процесіндегі құнын реттейтін жай ғана табиғи ... ... ... ... ... ... механизмнің ерекше формасы.
Нарық құралдары, оның құрылымы, көлемінің дамуы капиталдың тиімді
орналасуына, капиталдың ... ... ... ... ... ... жылдамтуға, экономиканы ұдайы өндірістік инвестициялауға
әкеледі. Сондықтан қор нарығы ұдайы өндірістік қызметті ... ... ... ... ... ... құруға жағдай жасап,
нәтижесінде бағалы қағаздардың көмегімен өндірістің жоғары тиімділігіне
жетуге ... ... ... ... ... ... инвесторлар, эмитенттер
және делдалдар табыстарын қалыптастыруға қатысады. Осы орайда қор нарығының
бөлістіру қызметі айқындалады.
Қор нарығы дамыған ... ... ... ... болып
табылады. Қор нарығының дамығандығы мен оның мемлекет тарапынан реттелу
деңгейі елдің ... даму ... ... ... болып
табылады. /4, 163 б/
Сонымен, эмитенттер бағалы қағаздар шығарады. Егер ... ... ... ... онда бұл ... ... ... құқықтарын
анықтауға тіркеушілер құрылады. Ұйымдастырылған және ... ... ... ... операцияларды қор делдалдары (брокерлер мен
дилерлер) жүргізеді. Ұйымдастырылған қор нарығы сауданы ұйымдастырушылардың
міндетті түрде ... ... ... (қор ... ... ... және ... басқа да ... ... ... қор ... қызмет етуі экономиканың өзін -
өзі реттеуінде өте ... ие. Қор ... ... ету ... 1 ... ... Қор нарығы қызмет етуінің схемасы
Шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... ... ... қалыптастырып отырудың, оларды неғұрлым тиімді
пайдаланудың, ұлттық ... ақша ... ... ... ... ... табылады және бағалы қағаздар рыногы, сондай - ақ
кредит рыногы түрінде де іс - ... ... ... рыногы экономиканың түрлі
шаруашылық жүргізуші субъектілері арасында ақшаны қайта бөлуді ... ... ... ... ... қатынастардың бүкіл жиынтығын біріктіретін
неғұрлым жалпы (ортақ) ұғым болып табылады.
Содан болар, экономикалық әдебиеттерде және шаруашылық практикада
қаржы рыногы ... ... ... ... капитал рыноктарын қоса отырып
кеңінен түсіндіріледі. Бұл қаржыны ... ақша мен құн ... ... категория ретінде қарастыратын практикамен, негізінен дүниежүзілік
практикамен байланысты, ... ... ... кез ... ... титулдары болып табылатын ... ... ... бағалы
қағаздармен, басқа құжаттармен ортақтастырылуы мүмкін.
Ақша рыногы дегеніміз қолма - қол ақша ғана ... ... - ... ... да ... ... ... рыногы. /5, 58 б/
Кредит рыногы несиелер ... ... ... ... ... коммерциялық кредит те жатады.
Ақша мен ... ... ... ... ... қызмет етеді.
Капитал рыногында қоғамдық өндіріс қатысушыларының орта және ұзақ
мерзімді қорланымдарының ... ... ... ... ... ... мен бағалы
қағаздарының өзара байланысы
Қаржы рыногында сатып ... ... ... – ақша және ... ... қағаздар болып табылады.
Қаржы рыногында бағалы қағаздардың қозғалысымен ортақтастырылатын
экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... орын
алады. Ол қор құндылықтарының: корпоративтік бағалы қағаздардың –акциялар
мен облигациялардың ... ... ... қор ... ... ... қағаздар рыногын кіріктіреді. “Қор рыногы” термині
бастапқыда бағалы қағаздармен ... ... және ... – қор ... ... байланысты. Функционалдық тұрғыдан қаржы
рыногы- бұл шаруашылық жүргізуші ... ... ... бос ақша ... ... және қайта бөлуді қамтамасыз
ететін нарықтық қатынастардың жүйесі.Бұл ... ... ... ... ... ... үдерістерді тәртіпке (ретке) келтіріп,
олардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Бұған осы ... ... ең ... ... ... сан алуандығымен қол жетеді.
Рыноктың барлық тұрпаттарының өзара байланысы қаржы рыногының ... ... ... Оған ... ... ... тауар рыногының болуы, яғни кез келген түрлердегі
және арналымдағы тауарлар мен қызметтер ... ... ... мен
ұсынымның теңгерімділігі;
2) Ұлттық банк тарапынан ақша айналысын қалыпты реттеп отыру: бұған
қолма - қол және қолма - ... ... ... ... бақылау жатады;
3) кредит рыногының жандандырылуы, оның толық коммерциялануы, яғни
кредит ресурстарын еркін рынокқа ... ... ... Ұлттық банктің пайыздың есептік мөлшерлемесін, коммерциялық
банктердің міндетті ... ... ашық ақша ... ... ... арқылы реттелінеді.
Кез келген субъектінің қаржы ресурстарына қажеттілігі және оны
қанағаттандырудың ... ... тура ... ... ... ... объективті алғышарты болып табылады.
Қаржы рыногының жұмыс істеуінің негізгі алғышарттарына мыналар
жатады:
1) бәсекені дамыту мен ... ... ... ... сферасының бастапқы шаруашылық буындарының – меншіктің барлық
нысандары шаруашылық жүргізуші субъектілердің, ... ... ... да кең ... ... ресурстарын қайта бөлудегі мемлекет рөлінің қысқаруы:
инвестицияларды орталықтан қаржыландырудың, ... ... ... қайта бөлудің азаюы;
3) шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халықтың ... ... ... ... ... ақшалай табыстарының өсуі;
4) бюджет тапшылықтарын қаржыландыру үшін несие қорын пайдалануды
тоқтату республикалық, сондай - ақ ... ... ... мен ... ... ... ... шығару
арқылы жабылуы тиіс.
Қаржы рыногының маңызы бос ақша қаражаттарын жұмылдыру және ... бөлу ... ... ... ... ... етумен ғана айқындалып
қоймайды. Оның жұмыс істеуі әкімшіл - әміршіл экономикаға тән "сатылас"
әдістің ... ... ... ... ... қайта бөлуге
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын өтеусіз қайта бөлу түрінде ... іс- ... ... Бұл қаражаттарды маңызды ... ... ... аудару есебінен шаруашылық жүргізуші субъектілердің,
салалардың және ... ... ... ... ... Сөйтіп
қаржы рыногы қаржының қосалқы категориясы ретінде қайта бөлгіштік ... ... ал ... бірге экономикалық агенттерді дамыту және
ұдайы өндірісті ұлғайту мақсаттарында олар қаржы ... ... ... ... ... ұдайыөндірістік функция орындауы
тиіс. /6, 212 б/
Қаржы ... ... ... ... ... ... бизнестің
нақтылы құнын бағалауға мүмкіндік береді: тиімді жұмыс істейтін шаруашылық
жүргізуші субъектілерде олардың неғұрлым ... ... ... ... ... инфляцияны тежейді, өйткені бюджет тапшылығын
жабу үшін үкімет ақша эмиссиясын ... ... ... ... қағаздар шығаруы және олардың бағасы сұраныммен және ... ... ... ... қаржы рыногының қалыптасып, жұмыс
істеуі экономиканың дағдарысы тудыратын және оның ... ... және ... ... Бұл ... ... ... жұмыс істеп жатқан көптеген компанияларын
қамтымайды. ... ... ... ... ... шығарған
акционерлер болып табылады. Бірақ олар акцияларымен қаржы ... ... ... оларды ұстаушылардың қолында болады,
ұстаушылар дивиденттерден ... ... ... ... ... ... қаржыландыру ішкі бөлінбеген
табыс, амортизациялық аударымдар, кредиторлық берешектер ... қор ... ... ... бірі ... ... ... көлемді тізбесін қалыптастыру болып табылады. Бұл
бағыттың ... ... жаңа ... ... ... ... жағдай жасайды, мұның өзі инвесторларда жұмсалымдарды
әртараптандыру жолымен кредиттік ... ... бөлу ... ал
эмитентердің кәсіпорындарында банк кредитінің арзан баламасы ... ... жаңа ... ... болуына мүмкіндік туғызады.
Инфляция бағалы қағаздарға айтарлықтай шектеу жасайды – олар қысқа
мерзімді немесе құны жоғалмай жеңіл өтетіндей ... ... ... ... отырған жағдайында инвесторлар қаражаттарды өтімі аз бағалы қағаздарға
ұзақ мерзімге салуға бармайды. Инфляция кезінде ұзақ мерзімді инвестициялар
үшін жылжымайтын ... ... ... ... ... ... жұмсау неғұрлым тартымды болып табылады.
Қаржы рыногының дамуы халықтың ... ... ... ... ... ... мұның өзі жеке инвесторлардың санын азайтады.
Сондықтан қаржы ... ... ... ... ... арқылы халықтың (кәсіби емес инвесторлардың) жинақ ақшаларын
тартудың механизмдерін жетілдіру болып табылады.
Қаржы ... ... ... маңызды факторы сонымен қатар саяси
тұрақтылық болып табылады, ал бағалы қағаздардың айналысы бірқатар елдердің
экономикалық кеңістігін қамтуы мүмкін. ТМД ... ... ... не
ол, не бұл кәсіпорындарының рентабелділігіне қатысты ұзақ мерзімді
болжамның ... ... ... және ... ... соң бағалы
қағаздарды сатып алу ықыласын шектейді. /7, 137 б/
Қаржы рыногының ... ... ... қағаздарды
–экономиканың нақты секторы кәсіпорындарының акциялары мен облигацияларын
шығару және олардың ... ... ... ... Қазақстанда
соңғы уақытқа дейін қаржы рыногының бұл сегменті ... ... ... экономикалық әлуетті тежейді.
Инвестициялық институттар, қор биржалары, биржадан тыс сауда,
депозит ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру бір мезгілде басқа нарықтық құрылымдардың, ең
алдымен әр ... ... ... ... ... ... қызметін мемлекеттің экономикадағы оң құрылым жасаушы ... ... ... ... ету ... ... ... нарығы деген бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын негізгі
нарықтың орталығы. Қор биржаларына ірі ... ... ... Сонымен,
биржа – нарықтың ұйымдасқан түрі, онда сұраным мен ... ... ... ... ... жасалады және қызметкерлер жалданады. Ол
– сатушылар мен ... ... ... келу үшін ... ... нарығы – бұл бағалы қағаздардыңдың ... ... ... ... қамтамасыз ететiн ұйым және бағалы қағаздар сатып
алынатын және сатылатын негiзгi нарық көзi. Қор ... iрi ... ... «Биржа» деген термин ежелгi грек сөзi – «бурзэ», яғни
“әмиян” ... ... ... Алғашқы қор нарығы XVIғ. Голландияда
бағалы қағаздар (облигация, содан ... ... ... және сату үшiн ... Қор ... ең кең түрде дамыған кезi капитализмнiң ... өту кезi, яғни XXғ. бас кезi. Ол ... қор ... ... ... ... ... шығару және сату болды.
Биржа өнеркәсiп циклын және жалпы елдiң экономикасын ... ... ... /8, 89 ... ... ... ... жинақтау, шоғырландыру және қайта бөлу
процесiн ұйымдастырушы экономиканың басты буыны болып ... Ол ... ... ... арасында делдал бола отырып, экономикалық дамудың
қозғаушы күштерiнiң бiрi ... ... ... ... ықпал
етедi. Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда ... мен ... ... ... сауда жасалады және қызметкерлер жалданады. Ол –
сатушылар мен сатып алушылар келiсiмге келу үшiн ... ... ... ... болып биржалық комитет саналады. Сонымен, қор нарығы – бағалы
қағаздар иелерiнiң биржа мүшлерi, яғни ... ... ... сату және
сатып алу жөнiнде мәмiле жасайтын ... ... ... мәнi ... ... мынадай қызметтерден
көрiнедi:
• Қор нарығында биржалық делдалдардың бағалы қағаздарды сату жолымен
уақытша бос ... ... ... және ... ... ... ... операцияларды жүргізу, сұраныс пен ұсыныс
деңгейiн көрсететiн бағаларды белгiлеу және ... ... ... және ел ... шығыстарын несиелеу және қаржыландыру;
Бағалы қағаздар рыногы басқа нарықтардан ... ... ... Ол ... ...... ... және оның сан алуан
түрлерi. Олар бiрiншiден, меншiк белгiсi, екiншiден, қарыз мiндеттемесi,
яғни олар ... ... алу құқы және ... төлеу мiндеттемесi пайда болады.
Бұл тауардың өз құны аз ... өте ... ... ... сатуға болады.
Егер БҚ-ға нарықтық сұраныс оның ұсынысынан жоғары болса, онда оның ... ... ... ... болады. Бұндай нарықтық бағаның
ауытқуы, ... ... ... екенiн көрсетедi.
Жалған капитал – нақты капиталдың қағаз белгiсi, яғни ... ... ... бiр ... нарығы жеке кәсіпкерлік принциптеріне қызмет ... ... ... ... ... ұйымдастырылады. Жарғыда қор нарығын құру,
оны басқару тәртібі және оның әрбір ... ... ... ... сол ... ұйымдастыру принциптері анықталады. Бағалы ... ... ... және ... атағынан делдал болып
операциялар жүргізеді. Себебі ... ... ... ... ... сол ... үшін ... деп аталатын төлем ақы ... ... өз ... ақша ... ... ... де жүреді. Дилердің қор нарығынан табатын пайдасы ... ... және ... ... ... ... тен проценті арқылы
есептеледі. Сонымен, қор нарығы - бағалы ... ... ... ... делдалдар арқылы бағалы қағаздар сату және сатып алу жөнінде мәміле
жасайтын нарық. /5, 64 ... ... – бұл ... қағаздарды сату-сатып алу операциялары жүретін
биржалар. Қазіргі уақытта әлемде 200 астам қор ... бар, ... қор ... ... біріккен. Әлемдегі ең ірі биржалар
болып ... ... ... ... және ... биржалар
болып табылады.
Қор биржалары акционерлік формада болады, оның жарғылық капиталы оның
құрылтайшыларының салымдарынан тұрады. Қор ... ... ... ... яғни оның ... ... табу емес. Қор нарығының негізгі
мақсаты бағалы қағаздардың сауда саттығы үшін қажетті ... ... ... ... ақща ... ... инвесторларды тарту, сондай-
ақ осы рынокқа қатысушы инвесторлардың , ... және ... ... отырған тұлғалардың мүдделерін қорғау болып табылады.
Биржаның қызметі өзін-өзі сатып алушылыққа ... Оның ... өз ... ... техникалық қамтамасыз етілуіне, қор
нарығын зерттеуге, ... ... ... әлеуметтік дамуына
кетеді. Биржаның табысы оның келісімдерді тіркегені және қызмет ... ... ... және т.б.) үшін төлемдерден, биржа мүшелерінің
міндетті салымдарынан, сондай-ақ биржа ... ... ... ... қор
нарығының акциясын сатудан түскен қаражаттардан құралады.
Қор биржаларын ұйымдастырушылық құрылымы мен оның ... ... ... ... ... ... басқарудың жоғарғы органы –
акционерлердің жалпы жиналысы, олар пайданы бөлу, биржа ... ... ... ... және ... ... ... биржа
қызметінің бағдарламасын талдау және бекіту, ... ... ... жылға
есеп беру сияқты қызметпен айналысады.
Биржаны басқару органының ең негiзгiсi барлық акционерлердiң жиналысы
болып табылады. Бұл жалпы ... ... ... ... қарастырылады.
Мысалы, ортақ пайданы қалай бөлу керектiгiн, биржалық кеңестiң барлық
мүшелерiн сайлауда, биржа ... және т.б. ... ... толықтырулар енгiзгенде, биржаның жылдық есебiн қарастырғанда ... ... ... осы ... ... ... арқылы
шешiледi. Ал осы жиналыс аралығы уақытында биржа ... және ... ... ... iске ... Ол ... биржаның неғұрлым сенiмдi
акционерлерiне тапсырылады. Осы биржа кеңесiнiң құрамына биржа ... ... ... ... ... Республикасы заң актiлерi бойынша биржа мүшелерi жеке немесе
заңды тұлға бола алады. Оперативті басқару және биржа қызметіне ... ... ... ... Ол ... ... ... құрамында биржа президенті мен тексеру комиссиясының өкілі болады.
Биржадағы арбитраждық комиссия – қор ... ... ... ... ... қандай да бір операция бойына заңды әрекет етуін
қамтамасыз етеді. Төлем ... өтсе және ... дер ... ... ... ... ... кінәлі фирмаларды
биржаның мүшелігінен шығарады. Қор нарығының ағымдағы қызметін оперативті
басқарумен айналысатын орган болып Басқарма ... оның ... ... және ... ... кіреді.
Биржаның қаржы шаруашылық қызметіне ішкі бақылауды тексеруді
комиссиясы жүзеге асырады. Оның биржаның ... ... ... ... ... ... ... негізінде биржаның жылдық
балансы толтырылады. /6, 219 б/
Биржадағы арбитраждық комиссия – қор нарығының атқарушы ... ... ... ... да бір ... ... заңды әрекет етуін
қамтамасыз етеді. Төлем мерзімі өтсе және документтерді дер ... ... ... айыппұл салады, кінәлі фирмаларды
биржаның мүшелігінен шығарады.
Листинг бөлімі акционерлік ... ... ... ... ... ... Қор ... толық сенімді емес бағалы
қағаздарды жібермеу үішн оған ... ... ... ... тексеру
жүргізіледі. Сөйтіп инвесторлар мүдделі қорғалады және олардың биржадағы
бағалы қағаздарға деген ... ... ... АҚШ-та 20 мыңнан асқан
фирмалар бағалы қағаздар шығарады, бірақ оның оннан бірі ғана қор ... ... ... ... ... пен ... бөлімі биржа залында саудаласу жүргізілу
үшін қажетті ... ... оның ... ... ... ... қызметін жақсартады.
Клиринг бөлімі келісім жасалғаннан оның қатысушыларының қолма-қолсыз
есеп айырысуын ұйымдастырады. Бағалы қағаздардың әрбір түрі ... ... ... тіркелімі құрылады.
Ақпараттық –аналитикалық бөлім орталық ақпараттық қамтамасыз етумен
және бағамдық ауытқудың бақылауымен айналысады, ... ... есеп ... ... ... және кеңес берумен
айналысады, бағалы қағаздардың бағамы туралы ақпараттарды зерттеп отырады.
Әкімшілік –қаржылық бөлім қор ... ... ... ... ... үшін ...... қызметті жүзеге асырады.
Биржа ұлттық және халықаралық деңгейдегі барлық ... ... ... жағдайларға өте сезімтал келеді. Себебі, капиталдардың
ағымы осыларға тәуелді. Қандай да бір ... ... ... ... ... ... ынталандырады.
Бағалы қағаздардың бағамы туралы үнемі ақпарат алу үшін биржалық
индекстер құрылады және қызмет ... ... ... ... ... әр ел өз индекстерін қалыптастырады.
Биржалық механизм экономикалық қатынастарды (саудалық, ... ... ... ... ... ... және тауар
нарықтарының бақылауды және реттуді жүзеге асырады.
Қор нарығындағы бағалы қағаздар бағамының ... ... ... ... ... қаржы секторына көптеген шығындар әкеледі және сол ... ... ... ... ... ... инвесторлардың банкротқа ұшырау, фирмалар мен ұйымдардың қаржылық
жағдайына теріс әсер ... ... ... жүйе мен механизмді әрдайым
жетілдіріп, қолдап отыру керек. /9, 193 б/
Бағалы қағаздар рыногының жұмысын қамтамасыз етiп, оның ... ... ... яғни ... Ол ... баға белгiлеу үшiн және
қажеттi хабарлардытарататын кампютерлiк техниканы қажет етедi.
Бағалы қағаздар рыногының кәсiби мамандары:
1. Брокерлер делдал ретiнде келiсiмге ... ... ... ... ... ... табыстыруды көздейдi. Ол әрбiр жеке келiсiмдi
жасасуға арнаулы өкiлеттiк берiледi және сол өкiлеттiк шеңберiнде ғана
әрекет ... ... ... конъюнктурасын бақылаушылар.
3. Дилерлер өз капиталымен келiсiм жасайтын делдалдар.
Бұл мамандар мен қатар БҚ нарығында банк қызметкерлерi, инвестициялық
қорлардың ... және заң ... ... жөнiнен брокерлiк фирма дирекция, ... ... ... ... бағалы қағаздарды сату бөлiмi және хабарлама техникалық
бөлiмiнен тұрады. Шамамен фирмада 15-25 адам ... ... ... ... БҚ-ды шығару, олардың курсы және сапасы туралы хабар тарату;
2. Клиенттердiң тапсырмасын орындау;
3. БҚ нарығындағы ... ... ... Егер ... алу
баяуласа, онда БҚ-дың курсын тұрақтандыру мақсатында дилерлер өз
есебiнен операция ... ... ... ... ... ... ... қызметі
жалпы нарықтық қызмет және айрықша қызметтерге бөлінеді, яғни оны басқа
нарықтардан ... ... ... ... ... ... ... яғни осы нарықта пайда табу.
• Баға қызметiн, нарықтық бағаны және оның ... ... ... ... ... нарық өзiнiң қатысушыларын ақпаратпен қамтамасыз
етедi.
• Реттеушi қызмет, нарықтық құқықтар белгiлейдi, яғни ... ... ... ... ... ... ... Қайта бөлу, тарату функциясы.
• Баға және қаржы ... ... ... бөлу және ... ... үш ... ... Нарықтық қызметте ақша қаржыларын салалары бойынша қайта бөлу.
• Жинақ ақшаны ауыстыру, барлық халыққа ... ... ... формасында.
• Инфляциялық емес негiзде республикалық бюджеттiң тапшылығын
қаржыландыру. /4, 172 ... ... ... ... ... негізгі құрамдас бөлігі болып
табылатын қор нарығының экономикалық маңызы мен ... аша ... ... ... қор ... ... ... мен бағалы қағаздар
нарығына тоқтала келе келесі ... ... қор ... негізгі
операциялары туралы айтып өтсек.
1.2 Қор нарығының негізгі операциялары
Биржа операциялары кассалық және мерзiмдiк болып ... ... ... бойынша келiсiмге келген бойда есеп жүргiзiледi, ... ... ... үшiн ақша төлеп, орнына сатушыдан бағалы қағаздарды
алады. Мерзiмдiк операцияда есеп мәмiледе ... ... ... айдың ортасы немесе аяғы болуы, болмаса үш, алты ай және ... ... ... мүмкін. Онда касалық бағасы, мерзімдік мәмілеге түсетін
қағаздардың бағасына ... ... Шын ... ... ... да оның ... яғни қағаздың бағасында. Сондықтан мерзімдік
мәмілені ... ... деп ... ... ... ... ... сатып алу –сату бағасы арасындағы айырмасынан
пайда табу. Келесі суретте көрсетілгендей мерзімдік мәміле ... ... ... ... жоқ. Олар тек кейбір іс-әрекет варианттармен
ерекшеленеді. Сондықтан мерзімдік мәміленің барлық ... ... ... ... жай ... тоқтап өтейік.
Мерзімдік мәміле бойынша есеп айырысу, жоғарыда ... ... ... уақытта - әлбетте бір айдың ішінде ... ай ... ... есеп ... ... күнгі бағалы қағаздың курсымен
жүргізіледі. Егер мәміленің орындалу кезінде оның ... ... ... ... ... да, ... сатып алушы алады. /9, 196 б/
Сурет-3 - Биржа операциясының түрлерi
Қор биржаларының мәмiлеге қатысушыларын, яғни ... және ... деп ... ... ... ... – табанымен таптау. Ал
бұқа деп атау – жағымсыздық ...... ... iлу. ... ...... бағалы қағаз курсының төмендеуiне, ал “бұқа” оның
жоғарылауына iс-әрекет жасап ойнайды.
Мерзімдік мәміле бойынша жасалған шарт ... ... , ... ... мерзімге қашан сатылатынын көрсетеді. Мерзімдік мәмілелер үш түрге,
яғни: тұрақты ... ... ... және ... болып
бөлінеді.
Тұрақты мәмілеге қатысушылар бағалы қағаздар бумасын белгілі бір
мерзімде сатқанда онда көрсетілген ... ... ... ... ... Сату және сатып алу кезінде тек буманың бағасы туралы
өзара ... ... ... ... оған қатысушылардың бірі екіншісіне сыйлық
ақы беріп, өз міндеттемесін ... ... құқы бар. ...... ... ... бағалы қағаздың курсының өзгеруінен
келетін шығыннан ... ... ... ... және ... шартынан бас тарту құқын пайдалануы жөнінен төрт түрге:
• Алдын ала келісілген сыйлық ... ... ... ... ... ... ... жасалатын мәміле;
• Опциондық мәміле;
• Стеллаж болып табылады.
Мұндағы опцион мерзімдік мәмілеге кіргізілетін талап. Ол ... екі ... ... ... ... ... ... бірін талдау немесе оның
алғашқы ережесін өзгерту құқы ...... ... бойынша мерзімді мәміленің түрі, мұнда екі
жақтың бірі мәміле мерзімі басталғанда ... ... мен ... ... ... құқы болады.
Пролонгациялық мәміле – бағалы қағаздар бойынша жасалатын мәміленің
түрі немесе бағалы қағаздардың нарқының өзгеруіне ... есеп ... ... ... – мерзімді мәміленің түрі, мұнда бағалы қағаздың иесі ... бір ... ... ... ... жоғары бағамен сатып алуға
міндеттеніп, банкке сатылады; осы екі бағаның айырмасы репорт деп аталады.
Депорт – оған ... бір ... ... төмен курспен кері сату
шартымен бағалы қағаздарды сол ... курс ... ... алу ... ... акционерлiк қоғамдардың жұмысын қадағалап оны ... ... ... ... ... ... динамикасы (баға
қозғалысы) – акционерлiк қоғамның қаржы жағдайын ... ... ... ... ... ... ... акция
курсының қозғалысы баспасөзде жарияланып тұрады. /8, 94 б/
Қайталама нарықтың дәстүрлі формасы – қор биржасы.
Қор биржасы – бұл ... ... ... ... ... қағаздар
және басқа да қаржы құралдарының нарығы.
Ұйымдастырушылық – ... ... ... қор биржасы ресми
бекітілген ереже бойынша биржа делдалдарының ... қор ... ... мен ... ... ... мәмілелері жүргізілетін, жұмыс
уақыты белгіленген тәртіппен реттелген қаржылық делдалдық ... ... Бұл ... ... жарғысы, сондай – ақ мемлекеттік заңдылық
бойынша бекітіледі. Айта кететіні, қор ... мен оның ... ... ... жүргізбейді. Ол тек қана мәмілелердің жүзеге
асуына жағдай жасайды, мәмілерге қызмет ... ... мен ... алушыны
байланыстырады, қажетті орын ұсынады, кеңес беру және ... ... ... ... және де ... жүргізілуі үшін
барлық қажетті жағдайды көрсетеді.
Дүниежүзінде 200 – дей ... қор ... ... ... ... ... қалыптасқан өзіндік ұлттық жүйелері бар. Әлемдік
тәжірибеде құқықтық мәртебесі бойынша қор биржалары үш ... ... ... жеке және ...... мекеме (Германия және Франция) тұрғысынан алғанда
қор ... ... ... ... ... ... ... ережесін құруға қатысып, олардың орындалуына бақылап отырады.
Сондай – ақ биржада ... ... ... қамтамасыз етеді,
биржа маклерлерін тағайындайды.
Қор биржалары жек компаниялар (Ұлыбритания және АҚШ) ретінде ... ... ... Мұндай биржалар абсолютті өзіндік ұйымдар болып
табылады. Биржадағы барлық мәмілелер елдегі заңдылық ... ... ... ... бір құқықтық жауапкершілікке тартылады.
Мемлекет биржалық саудалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге және де ... ... ... ешқандай да кепілдік бермейді.
/10, 24 б/
Егер қор биржалары акционерлік қоғамдар ... ... ... кем ... 50% - ы ... тиесілі болса, онда олар аралас
ұйымдар қатарына жатады. Мұндай биржалардың ... ... ... ... ... ... ... қызметті қадағалауды жүргізеді
және биржа бағамдарын ресми түрде тіркейді.
Биржа жүйелерінің моноцентрлік және ... ... ... жүйесінің моноцентрлік жағдайында (Франция және Жапония)
елдің қаржы орталығында орналасқан нақтылай бір ... ... ... ал
қалған қор биржалары жергілікті сипатқа ие (Халықаралық ... ... ... жүйе ... ... басты қор биржасынан басқа
бірнеше ірі қор биржалары (Канада биржалары) қызмет ... АҚШ – ... ... ... ... ... биржа жүйесінің құрылуына алып
келді. Бұл елдегі Нью-йорк қор ... ... ... ... қор ... өз мүддесін сақтап, жалпы мемлекеттік биржа
жүйелері шегінде тұрақты қызмет етуде.
Қор биржасы ... ... ... бірі ... ... негізгі ролі біріншіден, қаржы және ссудалық ... ... ... бұл ... жинақтау және шоғырландыру;
екіншіден, мемлекет және ... ... ... несилеу және
қаржыландырудан тұрады. Қор биржасының негізгі қызметіне келесілер жатады:
- бос ақша құралдарын ... ... сату ... жинақтау және
шоғырландыру;
- мемлекет және басқа шаруашылық ... ... ... ... алу ... ... және ... бағалы қағаздарға салымдардың жоғары өтімділік ... ... ... ... ... және мерзімдік мәмілелердің санының өсуі
есебінен ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп ұзақ мерзімдік қолхат – вексельдер бола
бастады. Антверпен Бельгиялық порты ресми ... қор ... ... ... ... ... бірінші сауда 1592 жылы оның ... ... ... ... ролі ... ... өтеді,
алғашқы мерзімдік мәмілелер ... ... ... ... ... жоғары деңгейге жетеді.
Биржаның бастапқы құрылуы мемлекеттік табыстардың өсуімен байланысты
болды, себебі капиталдардың қазыналық вексельдерге, және де ... кез – ... ... ... ... мүмкін. Бірінші акционерлік
қоғамдардың пайда болуымен ... ... ... ... ... Саудагерлерді, кеме иелерін, өнеркәсіп иелерін, ... ... ... ... Жаңа елдеріне ... және ... ... ... ... ... ... маңызды капитал салымдарын қажет етті. Үлеске қосылу жалпы
капиталда өз үлесінің ... ... ... ... ... ... алатын жоғары пайдалары акция бағамдарының бірде
көтерілуіне және биржалық сауданың ... ... Қор ... ... (XVIII ... ... ... алғашқы жылдары және содан
кейінгі жылдар) Франция, ... ... АҚШ – та ... ... ... саны тез ... ... және олардың арасында тығыз қарым –
қатынастар қалыптасты. Сондықтан да ... ... ... ... ... бір деңгейде капиталдың алғаш жинақталуының маңызды факторы
болды, ол бірте – бірте қаржы – ... ... ... ... ... ... ... биржасының мәні XIX ғасырдың екінші жартысында акционерлік
қоғамдардың ... ... және ... ... ... ... жылдам өсті. Әсіресе, АҚШ – та бағалы қағаздар нарығының ... ... Егер ... бос ақша ... банк ... ... ... мүлікке салуды қажет етсе, ал Американың көптеген
кәсіпкерлері капиталдарын қаржы активтеріне салды. Міне, сондықтан да АҚШ
қор ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі уақытта ол құқықтық жағынан ұйымдастырылған және
демократиялық бағалы қағаздар нарығы болып есептеледі. /9, 199 б/
Бүгінгі ... ... бір ғана – қор ... ... (FEAS) және қор биржаларының халықаралық федерациясының
(FJBV) мүшелері болып табылатын Қазақстандық қор ... (KASE) ... ... ... нарығы қор нарығының ажырамас құрамы ретінде
Жалпы айтқанда ... ... ... деп ... ... ... ... айналымға жіберетін экономикалық қатынастар жиынтығын
айтуға болады.
Бұл ... ... ... ... басқа да тауарлар анықтамасынан,
мысалға мұнай нарығынан айырмашылығы болуы мүмкін емес. ... ... ... ... ғана ... ... ... номенклатурасы әлде
бір жеке тауар нарығына сәйкес емес, ... ... ... ... ... ары, егер тауарлар заводтар мен фабрикаларда шығарылған болса, бағалы
қағаздар айналымға кетеді. Тауар өз ... ... үшін ... өз жолы ... ... ал ... ... үшін өз жолы
қажет. Тауар бір не бірнеше рет сатылуы ... ал ... ... көп ... береді. Бағалы қағаздар нарығы - әр мемлекет нарығының
құрамдас бөлігі. Бағалы қағаздар нарығының негізі болып тауар ... ... ақша ... табылады. Тауар нарығы, ақшаға өндірістік байланыста
көмекші болады.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... біріктіреді. Айырмашылықтары:
1) Бағалы құжаттардың халықаралық және ұлттық нарығы
2) Ұлттық және аумақтық (территроиалды) нарығы
3) Бағалы ... жеке ... ... ... ... және тағы басқа)
4) Мемлекеттік (мемлекеттік ... және ... ... ... ... және ... ... қағаздар нарығы
Бағалы қағаздардың осы не басқа классификациясының мағынасы оның
тәжірибелік маңыздылығымен анықталады /11, 3б/.
Тауар экономикасының ең ... ... ... табу ... ... ... капитал салу нарығы болып табылады.
Ақша қаражаты өндірістік не ... ... ... мүлікке,
антиквариаттарға, қымбат металлдарға және т.б. салынуы мүмкін. Уақыт ... осы ... ақша ... егер дұрыс жол мен жағдайлар таңдалған
болса, ... есе ... ... әйткенмен қаралған жағдайда
капиталдық іске салыну үшін алдын ала қаржы жинау керектігі есепке ... ... ... ... ... салу үшін ... оны жинап алу
керек қой.
Капитал жинап, оны алу өрісі – қызметтің ... ... ... ... қатынастары басым нарықтары болып негізінен:
1) Банктік капитал нарығы
2) Бағалы қағаздар нарығы
3) Валюталы нарық
4) ... және ... ... ... тек ... ... ... не алғашқы нарық, және ... ... ... ... ... ... ... түсетін
қаржы нарығы сияқтыларды айыра білуіміз керек. Қаржы нарықтары не ... ... ... ... ... салатын алғашқы тұлғалар мен
олардың соңғы қолданушылары арасын жалғастырушы болып табылады.
Бағалы қағаздардың барлығы ... ... ... ... ... ... нарығы толығымен қаржы нарығына қосыла алмайды. ... ... ... тек ... ретінде қарайтын бөлімі, қор нарығы
деп аталады және осы ... ... ... ... бөлігі болып табылады.
Қор нарығы бағалы қағаздар нарығының ең көп бөлігін ... ... ... ... ... ... ... аздығына байланысты арнайы аталмай
жүр, сондықтан да бағалы ... ... мен ... ... ... сияқты болып келеді. Бұдан ары ... ... ... ... ақша ... және тауарлы бағалы қағаздар нарығы, не басқа бағалы
қағаздар нарығы деп атайық. Қалай айтқанмен бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... нарығының орынын екі бағытта қарауға болады: қаржы
мөлшерін әр түрлі ... ... ... ... және бос қаржы мөлшерін
әлде бір нарыққа жұмсау тұрғысынан.
Аталған нарықтар арасындағы қаржының кіріс шығысы негізінен төмендегі
факторларға байланысты ... ... ... ... табу ... ... салық салыну жағдайлары;
3) Капиталын жоғалтып алу және күткен табысын ала алмауы ... ... ... мен ... ... жеңілдіктер,
нарыққа жылдам кіріп шығу ... ... ... ... және ... қағаздар нарығын екі топқа бөлуге ... ... ... ... нарықтық қызметтер, барлық нарыққа бірдей келе
береді, және арнайы қызметтер, бұл оны нарықтардан ... ... ... ... ... қызметі, осы нарықтағы істелінген опрециялардан пайда
көзін табуға арналған қызметтер;
2) Бағалау қызметі, нарық бағаларының қойылу барысын қамтамасыз етіп,
олардың үнемі ... ... ... және ... ... ... ... өз қатысушыларына сауда объектілері
және оның қатысушылары жайында нарықтық ақпараттар жиып, хабарлап
отырады;
4) Реттеу ... ... ... және онда ... ... арасындағы дауларын шешіп, приоритеттер орнатып,
бақылау және басқару органдарын және т.б. құрады;
Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... бөлу ... Бағалық және қаржыландыру істеріндегі қауіпті жағдайлардан
сақтандыру қызметі;
Қайта бөлу қызметтері өз ішінде үшке ... ... ... қызметімен айналысатын салалар мен өрістері арасында қаржы
мөлшерін тарату:
2) халықтың жинақ ақшасын өндірілмейтін түрден өндіру түріне ... ... ... ... айналымға жұмсамай, мемлекеттік бюджет
дефициттарын ... ... ... /12, 38 ... және ... істеріндегі қауіпті жағдайлардан сақтандыру
қызметі туынды бағалы құжаттар: ... ... ... ... болды. Бұл қызмет пен хеджирования механизмі фьючерсті контрактқа
негізделген бөлім бойынша қарастырылады.
Бағалы қағаздардың құрамдас ... ... ... ... ... ... ... көреді. Осыған орай бағалы қағаздар нарығында ... ... алу ... ... және ... ... ... и вторичный)
2) ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған
3) биржалық және биржалық емес
4) дәстүрлі және ... ... және ... ... нарық – бұл бағалы қағаздарды өздерінің ... ... бұл ... ... іске ... ... сатысы; бұл өзінің
талаптары мен ержелері бар бағалы қағаздардың ... ... ... болуы.
Екінші ретті нарығы – бұл бұрын шығарылған бағалы қағаздардың айнлымға
жіберілуі; бұл бағалы қағаздардың бір ... ... ... ... ... ... қағаздардың ұйымдастырылған нарығы – бұл нарықтың ... ... ... ... бекітілген ережелері негізінде
лицензиатты мамандандырылған қатысушы –делдалдар арасында жүретін айналымы.
Ұйымдастырылмаған ... – бұл ... ... ... ... ... сақталмай айналымға кетуі.
Биржалық нарық – бұл қорлы биржаларда бағалы қағаздармен сауда ... ... емес ... – бұл ... ... тыс ... ... Биржалық нарық – бұл бағалы қағаздардың ұйымдастырылған нарығы,
оған себеп ... ... тек ... ... ... ... биржа ережелері бойынша, тек биржа делдалдарының ... ... іс. ... емес ... ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған да
бола алады. Ұйымдастырылған биржалық емес ... ... ... ... сол салада қызмет көрсетуде, тек ... ... ... ... ... қанды дамып отырған ұлттық экономикада
мемлекеттің экономиканы ... ... мен ... ... ... әсер ету ... қаржы көздері мен тұтқалары жатады. ... ... ... ... реттеудің бірі бағалы қағаздар
бойынша жүргізетін операциялары болып табылады.
Бүгінгі таңда мемлекет қаржы нарығында ... ... ... және бағалы қағаздарды сатып алу процесіне де қатысады. Яғни,
мемлекет бағалы қағаздар ... ... ... ... бос ... мен ... ... қаржыға мұқтаж және ұлттық
экономика үшін ... ... ... ... ... егемен Қазақстанда бағалы қағаздар рыногының алғашқы
нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының негiзiнде 90-шы ... ... ... бола ... Елде ... бағалы қағаздар нарығы қалыптасуы үшiн
оның құрамдас бөлiктерi болуы қажет. Олар:
• Сұраныс пен ... ... мен ... қатысушылар;
• Нарықтық инфрақұрылым, яғни коммерциялық банктер, қор биржалары,
инвестициялық институттар және ... ... ... және ... ... ... осы құрамдас бөлiктерi қазiргi уақытта ... ... Бұл ... ... экономикалық жүйенi реформалауды тереңдету
жолында қабылданған Қазақстанда мемлекетiк меншiктi жекешелендiру ұлттық
бағдарламасы бағалы қағаздар ... ... ...... құрылуын тездетуде шешушi роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы жағдайында толыққанды БҚН
болуы мүмкiн ... ... ... ... даму ... көп ... ... байланысты. Себебi бағалы қағаздарға сұраныс халықтың
тұрмысын айқындайды. Сондықтан халықтың табысының өсуi – Қазақстанда ... ... ... ... ... болып табылады. /8, 117 б/
Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономиканың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... және оның мемлекет ... ... ... экономикасының дамуының маңызды индикаторы. ... ... ... ... ... ... экономикаға
инвестицияларды тартудың механизмінің болуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... сату және ...... алу
мәмілелерін қамтамасыз ету үшін қызмет етеді. Ол капиталдың ақша формасынан
өндірістік ... ... ... ... ... ... экономика сфералары мен салалары арасында қайта бөлінуі
жүргізіледі.
Осылайша, ... ... өмір сүру ... ... кезеңдерден
тұрады:
- бағалы қағазды шығару;
- бағалы қағаздың алғашқы орналастырылымы (алғашқы эмиссия);
- бағалы ... ... ... алу - ... ... ... және т.б.) бағалы қағаздарды өтеу (сатып алу).
Осы ... ... қор ... ... екі ... яғни ... және
қайталама нарығы қарастырылады.
Алғашқы нарық – бағалы қағаздардың алғаш ... ... ... ... ... қатысушылары болып бағалы ... мен ... ... ... ... мұқтаж эмитенттер
қор нарығында бағалы қағаздардың ұсынылымын ... ... ... тиімді салаға жұмсауда бағалы қағаздарға ... Осы ... ... ... бос ақша ... және оның ... инвестициялануы жүзеге асырылады. Алғашқы
нарықта бос ақша ... ... және ... экономиканың
сфераларына қайта бөлінуі жүреді. Нарықтық ... ... ... ... бағалы қағаздардан түсетін пайда болып табылады.
Бұл деген алғашқы қор нарығы нарықтық экономиканы нақты ... ... Ол ... бір деңгейде елдегі инвестициялар мен жинақтардың
мөлшерін анықтайды. Алғашқы нарық эмитенттермен жаңа ... ... ... ... эмитенттер корпорациялар, үкіметтер бола
алады.
Бағалы қағаздарды сатып алушы жеке және ... ... ... Осылардың арасындағы қатынас экономиканың даму ... ... және ... ... ... тәуелді. Дамыған елдерде
бағалы қағаздар нарығында институционалды инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... қорлар, өзара қорлар және т.б.
Қазақстанда ең ірі ішкі институционалды инвесторлар зейнетақы қорлары
болып табылады. Зейнетақы реформасын ... ... ... ... 3,7 ... ... ... /13, 6 б/
Алғашқы нарықта бағалы қағаздарды орналастыру екі формада жүзеге
асырылады:
1. ... ... ... ... ... делдалдар арқылы.
Қазақстандық инвесторлар ретінде банктер, компаниялар, зейнетақы ... ... және т.б. ... ұсынылған. Қазақстандық бағалы
қағаздар нарығындағы ... ... ... ... Қаржы
Министрлігі және Ұлттық Банк тұлғаларындағы мемлекет ... ... емес ... ... ірі компаниялардың акциялары мен
облигациялары түрінде берілген (Сурет ... 4. ... ... нарығы қатысушыларының жүйесі.
Қайталама нарық – бағалы қағаздардың алдында шыққанын қайта сату және
басқа да формасындағы ... ... ... ... ... ... мен инвесторлар емес, бағамдық айырмашылық
түріндегі пайданы алуды көздейтін алып – ... ... ... ... ... негізгі мәні тұрақты түрде бағалы қағаздарды
сатып – алу – сатудан тұрады. ... ... ... ... сату ... ... ... болып табылады.
Қайталама нарықта міндетті ... алып – сату ... ... қайталама нарықта тұрақты түрде бір ... – ұсақ ... ірі ... иелеріне меншіктің қайта бөлінуі жүреді.
Капитал миграциясы қажетті ... ... және ... артылғаны бар
салалар, кәсіпорындардан жылжу түрінде жүзеге асырылады.
Осылайша, қайталама ... ... ... ...
инвестициялар көлемі мен елдегі жинақтарға әсер етпейді. Ол ... ... ... ақша ... ... ... ... өмірдің
барлық субъектілері арасында қайта бөлінуін ғана қамтамасыз етеді.
Алайда, қайталама нарықтың ролі бұнымен шектелмейді. ... ... ... ... ... ... олардың алғашқы
орналастырылымы үшін қолайлы ... ... ... ... кез ... ... қолма – қол ақша формасына ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қайта сату мүмкіндігі – инвесторлардың ... ... ... ... алуында ескеретін маңызды факторы. Қайталама ... қор ... ... және ... қамтамасыз ету болып
табылады.
Қайталама нарықтың екі ұйымдастырушылық түрлері бар: ... ... және ... – биржадан тыс. Өз кезегінде екі түрі ... ... ... ... ... ... ең жай ... стихиялық нарық. Бұл жерде
сатушылар мен сатып алушылар өзара (Интернет, телефон арқылы) ... ... мен ... ... ... бір – бірімен тікелей
келісімдер жүргізеді.
Биржадан тыс айналымдағы сауданы мамандар: брокерлер мен ... жиі ... ... қоса ... ... биржадағы
сауданы жүргізудің қатал ережелерімен салыстырғанда биржадан тыс айналымның
ережелері бойынша ... ... ... /10, 25 б/
Елiмiздегi бағалы қағаздар нарығының құрылымы және бағалы қағаздардың
өтімдісі қандай деген сұраққа келесiдей жауап беруге болады:
Республикада ... ... ... БҚ-дың ең көлемдiсi
және ең өтiмдiсi мемлекеттiк қарыз мiндеттемелерi (МҚМ). МҚМ ... оған ... ... ... бағалы қағаздардың эмитентi – Қаржы Министрлiгi;
Екiншiден, Ұлттық банк – оның (Қаржы Министрлiгiнiң) Қаржы ... ... ... ... бағалы қағаздарының дилерi. Дегенмен,
бағалы қағаздар нарығына бұл ... ... ... ... мен оларды айналымға түсiру шартарын ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк қазыналық облигациялар;
• Қазақстан Ұлттық банкiнiң қысқа ... ... ... ... /9, 352 ... ... векселдер мен ... ... iшкi ... қарыз мөлшерiнде мемлекеттiк ... ... ... Министiрлiгi шығарады. Ал қысқа мерзiмдi
ноталарды банк ... ... ... қамтамасыз ететiн қаржы қорын
толтыру мақсатында ... банк ... ... купондары
аукцион арқылы сақталған мемлекеттiк кәсiпорындарды жекеменшiктендiруге
пайданалынды, ал оның ... ... жеке ... ... осы ... ... ... орындар банкротқа ұшырап, жұмыс iстемей тұрған қазiргi
кезде жекеменшiктендiру купондарының ... ... ... ... әлi ... (пайда) түсiре қойған жоқ.
2 ҚАЗАҚСТАН ҚОР НАРЫҒЫНЫҢ ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ... ... қор ... (KASE ) ... және даму тарихы
Әлемдiк тәжiрибеде, сондай-ақ республикадағы рыноктық қатынастарды
дамыту барысы көрсеткендей, бағалы ... ... ... ... ... ... ... ресурстар мен тұрғындардың жинаған
ақшаларын топтастырудың, ... ел ... ... түрде
бөлiнуiнiң, адамның шынайы меншiк иесi ретiнде белсендiлiгiн арттырудың
құралы ... ... ... ... ... ... экономикаға
өтуi қоғамдық өндiрiстiң сипатын өзгертуде. Олар ... ... ... ... мен оның ... ... механизмi;
олардың өзара қаржылық ... ... ... ... ... ... ... дәрежесi. Сонымен қатар
елiмiздегi мол табиғат ресурстары ... мен ... ... ... мақсаттарын қорландыру және қор жинау
механизмдерiн жоғалтып, бүгiнгi ... ... ... ... отырған қаржы
тапшылығын жауып отыр. /14, 15 б/
Ал бұл механизм несиеге негiзделген. Басқаша ... ... ... ... ... қол қойып, өздерiне бағалы қағаз
түрiнде ... ... ... өзара жасаған дәл ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстанда ен алғаш қаржы жүйесінде биржалық қызмет 1991 жылы 11
маусымда ... ... ... қағаздар айналысы және қор нарығы” туралы
Заң қабылданды. ... ... ... ... ... ... ... телевизионный канал) тiркелдi. Ол өз қызметiн ... ... ... арқылы iске асырып отырды. Осы жылы елiмiзде бағалы
қағаздар ... ... ...... мен ... ... ... Алматыда қор нарығы құрылып, өзiнiң бағалы қағаздармен
алғашқы ... ... ... ... 1995 жылдың 11 қаңтарында Қазақстан Республикасының
президентi “Бағалы қағаздардың ұлттық комиссиясы” туралы Жарлығы шықты. Осы
жарлыққа сәйкес ... ... ... ... ұлттық комисия (БҚЖҰК)
құрылды. Биржа өнеркәсiп циклын және ... ... ... ... ... ... Оның толық мәнi экономикадағы атқаратын мынадай
қызметтерден көрiнедi:
• қор нарығында биржалық делдалдардың бағалы қағаздарды сату ... бос ... ... ... және шоғырландыру;
• өндiрiстi және ел үкiметiнiң шығыстарын несиелеу және қаржыландыру;
... ... ... ... ... пен ... ... бағаларды белгiлеу және ... ... ... ... рыногының барометрi болып табылатын қор ... 1991 жылы ... ... ... байланысты
елiмiздiң қаржы рыноктары мен ... ... ... Ең ... қор ... ... Қазақстандық және Қостанай қор
биржалары құрылды. Бiрақ елiмiзде алғашқы кезеңдерде қор ... ... ... ... ...... деңгейлiк рынок ретiнде
бағалы қағаздар сату мен сатып алу процестерi жүргiзiледi. Ал ол үшiн
экономикадағы кәсiпорындар жекеменшiк немесе корпорациялар ... ... едi. ... 1992 жылы ... меншiктегi
кәсiпорындар мен өндiрiс орындары жекешелендiру туралы ұлттық
бағдарлама қабылданды. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының жағдайы
жақсара бастады.
1994 жылы желтоқсанда Алматы және Қазақ қор ... ... ... Азия қор ... ... ... және ... ең алғашқы
саудасы 1995 жылы 19 сәуiрде басталды. 1995 жылы осы қор ... ... ... ... Шымкентте, Павладарда
филиалдары ашылды. Қазақстан ... ... ... қор ... оның минималды жарғылық капиталы 10 мың минималды еңбекақыдан кем
болмауы керек. Елiмiздегi қор ... KASE ... емес ұйым ... Оның ... ... ... айналысуына құқығы жоқ.
Оның негiзгi мақсаты бағалы қағаздардың ... және ... ... ... ... ... және сатылуын, жеке және институционалды
инвесторлардың ұзақ мерзiмдi салымдарын бағалы қағаздармен алуын қамтамасыз
ету, инвесторлар ... ... ... мен ... ... ... қорғау болып табылады.
Елiмiздегi бағалы қағаздардың дамуының қазiргi кезеңдерiне ... оның басы 1999 ... ... 1999 жылы қор ... 442 млрд. Теңгеге, яғни 3,534 млн. ... ... ... ... бiз ... 1999 жылдан бастап елiмiздiң ЖIӨ-нiң
көлемi 10%-дан астам ... ... өсiп ... ... өзi елiмiздегi қаржы
рыногының тұрақты дамуынан және бағалы қағаздар рыногының тиiмдi iске ... ... көре ... Бұған дәлел ретiнде елiмiздiң бүгiнгi таңда
ТМД елдерi iшiнде қаржы рыногы ең тиiмдi дамыған сала ... ... ... Осының негiзiнде елiмiзде бағалы қағаздардың дамуы да нашар
емес. Өйткенi, бүгiнде бағалы қағаздар ... ... ... ... стандарттарға өттiк және елiмiздiң экономикалық дамуы, өндiрiстiң
жандануы, жекешелендiрудiң аяқталуы, инфляция деңгейiнiң ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың даму
болашағына деген сенiмдерiнiң артуына себеп болды.
Мемлекеттiк БҚ-дар келесi мақсаттар үшiн ... ... ... ... ... орын ... заемдардың орнын толтыру,
коммерциялық банкiлер мен ... да ... ... ... ... ету, ... ... бар мекемелермен ұйымдарды
қолдауды атқарушы өкiметтiң органдары атқаратын мақсаттық бағдарламаларды
қаржыландыру.
Қазiргi кезеңде әлемнiң ... ... ... ... ... үкiметтерi алдында мемлекеттiк шығындардың кiрiстерден
асып кету мәселесi тұр. Мұнда бюджет толтырудың негiзгi ...... және ... ... ... ... ресурстарды қарызға алу.
Қазақстанның бюджетi қаржыландырудың экономикалық ... ... – iшкi ... ... БҚ-ры (МБҚ) шығару және олардың
арасына жайғастыру арқылы бос қаражатын тарту. Мұнда, ... ... ... ... ... ... инвесторлардың бос ... ... да ... ... ақша ... инфляциялық
процестер туындамайды. /14, 19 б/
Қазақстанда 94-шi жылдан берi заңды және жеке ... ... ... ... (МҚМ) ... ... ... түрде сатып алуда. Осы уақытқа дейiн МҚМ ... ... ... ... ... алу бағасы (олар жеңiлдiкпен сатылады) және
тиiсiнше сол бойынша кiрiстiлiгi аукциондық ... ... ... ... ... ... ... мақсаттардың бiрi – коммерциялық
банктер мен ... да ... бос ... салудың жоғары ликвидтi
объектiлерiмен қамтамасыз ету.
Қазақстан үкiметiнiң жүргiзiп отырған экономикалық реформалаоры және
ұлттық банкiнiң инфляция ... ... ... ... ... негiзде iштей қарыз алу саясатын жүргiзуде де және МҚМ ... ... ... ... ... ... осы нарықтық
туындыларын кеңейтуiне мүмкiндiк бередi.
ҚР-сы үкiметi мемлекеттiк iшкi жинақ заем ... ... ... ... ... ағымдық тапшылығын қаржыландыруға
арналған ұлттық жинақ облигацияларын (ҰЖО) шығару iске ... ... ... ... ... ... және ... айлық айналым мерзiмдерiндегi МҚМ-дiң кiрiсiне байланысты тағайындалады.
ҰЖО-ның тағы бiр ерекшелiгi – оның айналымдылығы. ҰЖО-ның белгiлi бiр
ликвидтiгiн ... ... ... ... ... өздерiнiң
облигацияларын кез-келген заңды және жеке тұлғаны нарықтық баға бойынша
сатып жiберуiне және өзiнiң ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң ең маңызды мiндетi. Ондағы ...... ... ... ... мен құқығын сақтауды қамтамасыз
ету. Бағалы қағаздар нарығында қызмет ... ... ... ... мен ... ... органдарға жүктелген.
Республикада ондай органдар болып бағалы ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк, Мүлiктi басқару жөнiндегi
Мемелекеттiк комитет саналады. Осы БҚН реттейтiн мемлекеттiк органдардың
ең негiзгiсi – ... ... ... ... ... ... ... қаңтарында анықталып, сол жылғы ... ... ... ... ... және қор ... ... жарлығына сәйкес
оның құқықтық статусы, қызметi және өкiлеттiгi бекiтiлдi.
БҚЖҰК оның төрағасы және төрт комиссия мүшелерiнен ... ... ... мiндеттелген жауапкершiлiкпен толық өкiлеттiлiктi
атқарады. Комиссия ... мен оның ... ... ... жыл мерзiмге республика президентi бекiтедi. Комиссияның тұрақты ... ету үшiн оның ... ... ... жүзiлiк тәжiрибеде БҚ-дар нарығын мемлекеттiк реттеу екi түрлi
жолмен жүргiзiледi: мемлекеттiк органдар уәкiлi қатысумен тiкелей ... ... ... ... нарыққа жанама араласу. БҚН өзiмен бiрге
барлық ұйымдасқан механизмдердi қамтиды. «Рынок» пен ... ... ... пен ... қа байланысты товар шығарады, ал айырмашылығы
ор биржасының товары бұл бағалы қағаз. Қ-да 1991 жылы үш қор ... ... ... және Қостанай биржалары болды. 1994 жылы ... ... ... қор ... ... ... ... Азия қор биржасы
(ОАҚБ) құрылды. ҚР-сы заң актiлерi бойынша биржа мүшелерi жеке ... ... бола ... /15, 21 ... ... төрт ... ... болады. Бiрiншi категория
бұл компаниялар, негiзгi БҚ-мен операция жүргiзедi. Компания деректерi ҚР-
сы бойынша тiркеледi. Екiншi ... ... ... ... ... делдалдық мақсатта құрылады. Үшiншi категория ҚР-да тiркелген,
бiрақ шетелдiк меншiк болып табылатын компаниялар. ... ... ... ... яғни шетелде құылған және тiркелген. Қор
нарығын мемлекеттiк реттеудiң қажеттiгiн әлемдiк тәжiрибеде көрсетiп бердi.
Ол әр елдегi ... ... ... ... ... мемлекеттiк
реттеудiң формалары мен әдiстерiнiң ортақ үлгiсiн жасайды.
Қазақстанда ендi қалыптасқан қор нарығы әзiрге ... ... Оған қол ... үшiн ... ... қорғайтын және БҚН-
ның тұрақтылығын қамтамасыз ететiн заңдылықтарды тез арада одан әрi ... Қор ... ... ... жасаумен қатар оған қатысушылардың iс-
әрекеттерiн реттейтiн бiртектес ереже шығарып, оның ... ... ... Қазiргi кезде Қазақстанда екi қор биржасы, яғни
Қазақстан банкаралық валюта қор ... (KASE) және ... Азия ... ... ... ... ... БҚН қалыптасып, даму шағында. Оның даму
жолында алғашқы iс-шаралар жүргiзiлуде. Бюджеттiң ... ... ... ... ақша белгiлерiн шығармай, оның орнына
мемлекеттiк ... ... ... ... қысқа мерзiмдi вексельдi
шығаруда. Алайда БҚН-ның ... ... ... ... ететiн экономикалық
және әлеуметтiк-психологиялық мәселелер көп.
Экономикалық мәселелерге:
• Нарықты реттейтiн ... ... БҚН ... ... ... ... жоқтығы;
• Заңдардың мүлтiксiз орындалмауы;
• Салымдарды тiркеу жүйесiнiң жоқтығы.
• БҚН-ның материалды-техникалық негiзiнiң аздығы
... ... өсу ... төмендiгi. /14, 29 б/
Ал, әлеуметтiк-психологиялық мәселелерге БҚН-да маман ... мен ... ... ... ... ... ... мамандарды бағалы қағаздар жөнiндегi Ұлттық Комиссияның осы
iспен шұғылдануғы ... ... оқу ... ... ... ... ... комиссия төрағасының жарлығына сәйкес
құрылған Аттестациялық ... ... ... ... құрамына ұлттық комиссияның бiр мүшесi оның басқармасы болып,
ал мүшелерi және ... ... БҚН ... Бас басқарманың мамандары
кiредi. Қазiргi уақытта оқуды табысты бiтiрiп, мамандық туралы ... ... ... ... адам брокерлiк, дилерлiк iспен айналысуға
құқық алды.
Бағалы қағаздар рыногының құқықтық ережелермен ... ету ... ... бағалы қағаздардар айналымы тиiмдi және мағыналы
болуы үшiн белгiлi-бiр ... ... ... ... және сол ... ... мүддесi мен халық керегiн ... ... бет ... ... ... экономикалық заңдарына сай
келуi. Қазiргi кезде Қ-ның мемлекеттiк заңдарына мемлекетiмiздiң егемендiк
алғаннан бергi ... ... ... жарлықтары және үкiметтiң
қаулылары, сонымен қатар ... ... ... комиссияның құқықтық
актiлерi жатады. Бағалы қағаздар ... ... ... ... мәселесiне ақшалы қарыз мiндеттемелерiнiң айналысы (яғни оларды сату
және сатып алу) және белгiлi-бiр ұйымдық-құқықтық түрде ... ... ... мен ... ... ... құқығы кiредi.
Қазақстанда ендi қалыптасқан қор нарығы әзiрге жеткiлiксiз ... Оған қол ... үшiн ... мүддесiн қорғайтын және БҚН-
ның тұрақтылығын қамтамасыз ететiн заңдылықтарды тез арада одан әрi ... Қор ... ... бақылау жасаумен қатар оған қатысушылардың iс-
әрекеттерiн реттейтiн бiртектес ереже шығарып, оның ... ... ... ... ... ... екi қор ... яғни
Қазақстан банкаралық валюта қор биржасы (KASE) және Орталық Азия ... ... ... /16, 26 ... елiмiздiң облигация рыногындағы жалпы жағдайын шетелдiң басқа
елдерiмен салыстырып көрейiк. Оны 4-шi суреттен көре ... Бұл ... ... ... ... ... ... Еуропа және Балтық
түбегi елдерiнен әлi де болса артта, ал ТМД елдерi ... ... ... көре ... ... ... ... құрамында 2008 жылдан бастап
бағалы қағаздар рыногын ... ... ... 2010 ... ... ... ... ұйымдар есеп беру мен қызмет көрсетуде
халықаралық ... өттi. 2010 жылы ... ... ... ... көлемi 33,7 млрд. АҚШ долларына жеттi.
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | ... - ... ... ... ... ... ... жұмыстың екінші тарауының бірінші бөлімінде ... ... ... мен даму ... осы уақытқа дейін талдай келе, келесі
екінші бөлімде қаржы ... қор ... ... ... мен ... ... қағаздар айналысының құрылымын көре аламыз.
|Инвестиция |Материалды активтерге |Қаржылық ... емес ... ... |активтерге |активтерге ... |
| ... ... ... |
| | ... | ... өндірістік |Акциялар, |Патенттер, |Білім беру, |
... ... ... ... ... емес ... |сауда |сақтау, |
| | ... ... ... |
| | ... ... – |шаралары |
| | |т.б. ... ... ... т.б. |
| | ... |өнімдер т.б. | ... ... ...... ... ... ... |секторы |банктік орта |лық орта ... ... | | | | ... ... ... ... ... беру |
|ы |матер|аспай |ық ... ... ... ... ...... |
|мақсат |ұ ... ... ... |техникалық |сақтаудың |
| |ативт|алдықи|толтыру ... ... ... |
| |еді ... | ... және ... |
| ... | | ... ... |
| |ту ... | | ... |
| | ... | |н ... ... ... | |у | | | | ... байлық пен материалдық емес ... ... ... құндылықтардың көлемін ұлғайту ... | ... | ... ... ... қор ... ... экономикасы қазіргі даму кезеңінде экономикалық өсу үшін
қажетті ... ... ... елеулі институционалды
өзгерістерді ... ... ... ... ... ... негізгі индикаторларының бірі қор нарығының даму
деңгейі ... ... Қор ... үшін ... ... реттеуші ролі
қаржы ресурстарын қайта бөлуді, инвестициялық ... ... ... ... ... қор ... қалыптастыру құқықтық, экономикалық ... ... ... іс ... ... ... та, ... қор
нарығы арқылы тарту механизмінің жоқтығы – отандық қор нарығының ... ... ... 1 – ... ... қор ... ... анықтама берген кезде оның тек мағыналық ... ... ... ... ... ... да ... маңызды. Осы тұрғыдан
қарағанда, ... ... ... өнім ... ... ... ... құрайтын жаңа технологияны, материалдарды және
басқа да еңбек құралдарын ... ... ... ... және жұмыс
жағдайын жақсарту мақсатында жұмсалатын қаражаттардың активтерге салыну
болып табылады.
ҚР – ның ... ... ... Заңында «Инвестициялар»
дегеніміз табыс табу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... және оны иемдену
құқы деп жазылған.
Инвестициялау процесі инвестициялық ... ... және ... емес ... ... процесі.
Инвестициялау процесі сурет түрінде бейнеленген (3 – сурет).
Инвестициялардың қандай түрлері болмасын капитал әлемінде ... ролі ... ... де, ... ... ... маңызы зор.
Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... үлес ... ... ... портфельдік
инвестициялардың пайдалануы өте төмен ... ие ... ... бұл ... ... ... қағаздар нарығының аса дамымауымен
байланысты. /18, 78 б/
Қазіргі таңда, Қазақстанның қазіргі дамуы алдында ... ... бірі ... ... ... ету. Осы ... өсімге
жету үшін әлемдік тәжірибе көрсеткеніндей, инвестициялық ... ... ... ... механизмін құру болып табылады. Осыған
орай тиімді қызмет етуші қор ... ... кез - ... ... ... ... ... 2011 жылға дейінгі ЖІӨ-ді еке есеге көбейту ... жыл ... - нің 8 – 9 ... ... ... ... Сондықтан да экономикалық өсім
жылдам болу үшін маңызды инвестициялар қажет. Қазіргі уақытта қор нарығының
инвестициялық процеске әсері ... үшін КАSE ... қор ... ... ... ... қарастыру міндет. Қазақстандық қор
нарығын инвестициялардың негізгі көздерінің бірі ... ... ... капиталға инвестициялар үлесінде оны ең кем дегенде үш есеге дейін
көбейту керек. Қазіргі кезде оның үлесі 10 % - дан ... ал ... оның ... 40 – 60 %-ға ... жылдың қорытындысы бойынша бағалы қағаздардың эмиссиясы
көмегімен АҚШ – тың ... ... ... ... ... %-дан жоғары, Австралияда – 50 %, Германияда – 35 %, ... – 40 ... ... ортаның тұрақтылығы ... ... ... мен ... ... үлес қосады деген маңызды
негіздеулер бар. Қазақстанның банк саласындағы мұндай жағдай қор нарығын
капиталдарды ... ... және қол ... ... көзі ... ... көрсетеді, сондықтан да баламалы мүмкіндіктерді
іздеуге тура келеді. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі мұндай көздерге
қор нарығы ... яғни 30 – 70 %-ға жуық ... ... қор ... ... ... ... қор нарығы ресурстарды
тартудың шын мәніндегі көзіне айналған жоқ. Оның ... мен ... үшін ... ... бойынша әлі де болса жаңа қалыптасу
кезеңінде және де қалыптасуы мен ... ... ... ... ... экономика үшін маңыздылығы болуы мүмкін.
Қор нарығы дамыған елдерде бұл көрсеткіштердің маңыздылығы жоғары.
Мысалы, ... ... ... кірмеген бағалы қағаздарға нарықтық
айналымның 85 % тисе, ал Францияда 55 % ... ... ... өз ... ... үшін ... ... қағазы – корпоративті облигациялар болып табылады. Оның
алғашқысы биржаның арнайы ... 1989 ... 1 – ... тіркелді. Бұл
бағалы қағаздар нарығының тез даму деңгейі оның қаржы ... ... ... ... ... ... ... бойынша дәл осы сала KASE – те
айналымдар өсімі бойынша көшбасшы болды. /19, 20 ... қор ... 103 ... ... 180 мемлекеттік емес
бағалы қағаздары айналымда. Соған қарамастан келісімдердің көп ... ... өте ... ... ... ... ... 2009
жылдың ақпанында 10 эмитентпен болған келісім нарық ... 61,7 ... ... ... 2. 2009 ... ... ... саудаланатын ондықтың
мемлекеттік емес бағалы қағаздары.
|БҚ |Компания ... ... ... | |дер |дер, |ім- ... |ың |
| | ... ... |дер ... ... | |мың |млн. ... | |уі, % |
| | ... ... | | | ... ... ... АҚ ... ... |17 |15,0 |+0,55 ... ... | | | | | |
| |АҚ ... ... |6 |8,5 ... ... АҚ |7 511,2 |977,5 |13 |6,4 |+0,65 ... ... ... АҚ |7 349,2 |956,0 |11 |6,2 |-0,45 ... ... ... |841,7 |15 |5,5 |+0,60 ... ... ... ... |814,9 |20 |5,3 |-1,48 |
|ASBNb3 |«Альянс Банк» АҚ ... |605,4 |4 |3,9 |+7,28 ... ... Кұс» ААҚ ... |602,6 |8 |3,9 |-25,82|
|ASFI |«Астана ... АҚ ... |558,8 |83 |3,6 |-9,09 ... ...... | | | | | |
| ... АҚ ... |515,1 |16 |3,4 |+1,72 ... бойынша мемлекеттік |72 777,0 |9 469,3 |193 |61,7 | ... ... ... ... | | | | ... ... |100,0 |- ... ... 1 ... ... ... ... корпоративті облигациялардың көлемі 379,1 млрд. теңге болып, бір
жылда 96,5 % - ға өсіп, ЖІӨ-нің 8,4 % ... ... ... 3. ... ... ... ... көлемі
|Жыл |Жыл соңына қарай айналымдағы |Жыл соңына қарай шығарылымға |
| ... ... ... корпоративтік |
| ... ... ... |
| |млн. ... |ҚР ЖІӨ - |млн. теңге|млрд. |ҚР ЖІӨ - |
| | ... ... % | ... ... % |
|2007 |88 085,555|0,58 |2,7 |236 442 |1,57 |7,3 ... ... |4,9 |284 639 |1,83 |7,5 |
| |3 | | | | | ... ... |8,2 |379 104 |2,6 |8,5 |
| |1 | | | | | ... ... ... қағаздар нарығы арқылы Қазақстан
экономикасына инвестицияларды ... ... ... болып табылады.
Алайда, 2009 жылдың 1 сәуіріндегі мәлімет бойынша потенциалды ... өте ... ... ... ... облигациялар саны 75 болған.
Сонымен қатар, шығарылған облигациялардың 48–і (29 эмитент) KASE-тің ресми
тізімінің «А» категориясы бойынша және 11–і (11 ... «В» ... ... ... ... ... ... болып
инвесторлардың эмитенттерге сенімсіздігі және ... ... саны ... ... қарамастан, нарықтың бұл
сегменті жыл сайын 100 %-ға ... ... ... келе ... және ... ... салыстырғанда өсу болашағы бар (кесте 4).
Кесте 4. Эмиссиялық бағалы қағаздардың ... ... ... пакетін және репо секторын қоспағанда), млрд. теңге
| |2007 |2008 |2009 |2010 ... |12,08 |21,76 |40,20 | 8,96 ... ... |24,97 |40,32 |89,89 |31,32 ... ... облигациялар нарығының инвестициялық тиімділігі
қарқынды өсіп жатса, акция секторында ондай өсу жоқ. ... ... үш ... қазақстандық акция нарығының сыйымдылығының өсуі байқалады. Акция
нарығының капитализациялануы бір жылда 66,4 %-ға ... 2010 ... ... ... ... 347,5 ... теңгені құрады. Бұл көрсеткіш
Қазақстанның ЖІӨ-дегі орташа үлесінің 7,8 % құрайды.
Қазақстандық ... ... ... ... ... KASE-тің ресми тізіміне енгізілген акциялар капитализациясының
өсуіне біріншіден, листингтік компаниялардың жарғылық ... ... осы ... бағаның өсуі; үшіншіден, биржаның ... ... ... өсуі ... ... /16, 28 ... ... Қазақстандағы ұйымдастырылған нарықтағы қазақстандық
компаниялардың капитализациялануы және оның ЖІӨ-ге қатынасы әлі де ... және баяу ... ... ... ... ... ЖІӨ-ге қатынасы Ұлыбританияда – 107 %, АҚШ–та – 103
%, Ресейде – 51 %, Германияда – 33%, ал ... ... ...... 25
% құрайды.
Бағалы қағаздары KASE-тің ресми тізіміне тіркелген компаниялар
капитализациялануының көрсеткіштерін салыстыру 5 – ... ... 5. ... ... KASE-тің ресми тізіміне тіркелген компания
капитализациялануының көрсеткіштері.
|Жыл ... ... |
| |млн. ... ... доллар |ҚР ЖІӨ-ге % ... ... |1,204 |5,59 ... ... |1,341 |5,58 ... ... |2,425 |7,81 ... – ақ, ... ... ... нарығының әлсіз жақтарының
бірі листингтік компаниялардың жеткіліксіздігі. 2009 ... 5 ... ... ... ... 2875 ... қоғамдардың КASE-ке тек қана
акциялардың 56 эмитенті тіркелген, яғни оның барлық ... 1,9 % ... ... ... ... ... ... шығындардың болуымен,
сондай – ақ сауданы ұйымдастырушылардың ресми тізімінде бағалы ... ... ... ... қор ... «А» ... ... тізіміне тіркелген акционерлік қоғамдар үшін транзакциялық
шығындары мыналардан құралады:
- біржолғы – 376 мың ... 114 млн. ... ... жыл ... – 4,9 млн. ... 61,5 млн. ... дейін;
- жиынтық – 8,2 млн. теңгеден 157,7 млн. ... ... ... міндетті шығындардың орташа көрсеткіші 22,4 млн. теңгені,
яғни листингтік компаниялардың жекеменшік капиталы орташа мәнінің 0,06 ... бір ... ... ... ... ... 0,32 % құрайды.
Бағалы қағаздары KASE-тің «А» категориясына ... ... ... ... ... ... ... жатады:
қаржылық кеңесшілерге, аудиторларға, андеррайтерлерге, маркет – мейкерлерге
төленетін комиссиондық төлемдер, сондай – ақ ... ... есеп ... ... ... ... ... біржолғы
шығындары – бағдарламалық қамсыздандыруды сатып алу және ... ... ... маңызды бабын заңның талаптарына сәйкес өз
қызметі туралы ақпаратты жариялауға кететін шығындар құрайды.
Бағалы қағаздары KASE-тің «В» категориясының ресми тізіміне ... ... үшін ... шығындары құралады:
- біржолғы – 550 мың теңгеден 6,9 млн. теңгеге дейін;
- жыл сайынғы – 261,1 мың теңгеден 15,5 млн. теңгеге ... ... – 305,8 мың ... 22,3 млн. ... ... ... ... шығындардың орташа көрсеткіші 3,7 млн. теңгені,
яғни бұл компанияның меншік ... ... ... 0,1 % және бір ... ... ... мәнінің 0,5 % құрайды.
Ұдайы өндірістік ... ... қор ... роль ... ... нарықта эмитенттердің санаулы салалы
көрінісінде қалыптасуына әкелді. ... ... 2009 ... ... қор нарығының барлық капитализациялануының 61,7 % құрады.
Облигациялар бойынша капитализациялануында қаржы секторының үлесі – 90,1 ... млн. ... ... ... – 33,3 (1311,3 млн. ... ...... 6. KASE ресми тізімінің салалық құрылымы (акциялар ... ... ... ... |
| ... |млн. ... |% ... – кен кешені |571,2 |14,5 |897,6 |37,0 ... |1311,3 |33,3 |652,0 |26,9 ... ... |708,4 |18,0 |497,3 |20,5 ... |585,3 |14,9 |276,0 |11,4 ... ... |38,1 |1,0 |29,4 |1,2 ... |726,4 |18,4 |72,1 |3,0 ... |3940,7 |100,0 |2424,5 |100,0 ... ... KASE-тің ресми тізіміндегі акциялардың
салалық құрылымы ... тау – кен ... ... және ... секторынан
тұрады. Алайда, көпшіліктері акцияларының нарықтық бағасының растығы айқын
күмәндар ... ... ... жай ... ... іс ... емес ... қоғамдар үшін жыл сайынғы шығындардың
орташа мәні 260,3 мың ... яғни ... ... минималды жарғылық
капиталының 0,6 % құрайды. Жоғарыдағы келтірілген мәліметтер акционерлік
қоғамдардың шығындары акцияларды Қазақстанның қор ... ... ең ... категориясына қосқан кезде өсетіндігін куәландырады.
Қаржы секторында акциялар бойынша ... ... ... ... ... ... жетекші банктер арасында
бөлістірілген.
Капитализациялануы бойынша ... ... ... ... ... нарығының құрылымынан бірнешеге өзгешеленеді (8 – кесте).
8 – ... ... ... ... ... тізімінің салалық құрылымында ... ... ... ... ... да, қор ... біршама тар, өтімділігі төмен, ал ондағы бағалар
елдің ... ... ... ... ... ... он жылдықтағы қор нарығының қалыптасу мен даму тарихы оның
экономиканың өндірістік саласына инвестициялық ресурстарды ... ... бола ... ... ашып ... ... ... 7. KASE ресми тізімінің салалық құрылымы (облигациялар нарықтық құны
бойынша).
| ... ... |
| ... ... құны |
| ... |% |млн. ... |% ... |4751,1 |90,1 |2071,6 |79,6 ... ... |249,2 |4,7 |298,4 |11,5 ... |37,6 |0,7 |57,8 |2,2 ... ... |50,6 |1,0 |45,1 |1,7 ... – кен ... |66,4 |1,3 |38,3 |1,5 ... |- |- |30,3 |1,2 ... |120,9 |2,3 |60,8 |2,3 ... |5275,8 ... |100,0 ... ... ... ... ... KASE – нің қаржылық есептемесінен |
|алынды ... бұл қор ... шығу ... ... ... Сонымен қоса, Қазақстандық кәсіпорындар
инвестицияларға көптеп қажетсінуде. ... ... ... ... ... ... жылына 10 млрд. долларды құрайды.
Осылайша тек қана Қазақстанның электроэнергетика саласына 2015 жылға дейін
3,5 млрд. доллар ... ... деп ... Дегенмен, ұлттық
өндірістің капитал сиымдылығын ескере отырып, ... ... ... ... ... мөлшері 10 млрд. доллардан
да асып, кейбір бағалаулар бойынша тіпті 50 млрд. долларды құрайды.
Екіншіден, бұл кәсіпорындар ... ... ... ... сай, ... ... тобы немесе ... ... ... әсер ... ... Бұл ... қызметінің
қаржылық нәтижелерінен асып түсетін ... емес ... ... ... ... үстінен бақылауды белгілеу қажеттілігімен
түсіндіріледі. Бақылауды алу кем дегенде 67 % дауыс акциясының шоғырлануын
тудырады. Тек қана осы ... ... ... ... нарыққа шығару
қажеттілігін түсіндіруге мүмкіндік туады.
Үшіншіден, нарыққа шығу кезінде ...... ... ... ... ... ... күні Қазақстанда ... ірі ... ... қалыптасты. Акцияның біріктірілген және
бақылаушы меншік иелері жекешелендірудің қиын-қыстау кезеңінде алып ... ... ... ... ... ... Көптеген
меншік иелерінің институционалды және шағын инвесторлар арасында ... ... үшін ... ... ... ... ... бағалауы бойынша эмиссиялардың 90 %-дан көп бөлігі ... ... ... ... ... нарықтық бағасын көтеру,
пайда табу емес, кәсіпорындардың ақша ағымдарына қол жеткізу және ... ... ... ... ...... төмен капитализациялануы.
Қазақстандық кәсіпорындардың көпшілігінде жекешелендіру кезінде қалыптасып
қалған азғантай ғана ... ... бар. ... ... көптеген
компаниялар өздерінің активтерінің нақты нарықтық құнын анықтау ... ... ... Осының барлығы компания-эмитенттің қаржы
құжаттрына сәйкес құнының өте төмен болуына әкеледі. Әрине, ... ... қор ... ... ... ... ... кедергі болып табылады. Сондықтан да, бағалы ... ... ... ... ... ... көтеруге байланысты қайта
бағалау мен техникалық эмиссия ... ... ... ... ... бір жолы ... ... бөлшектілігін максималды көтеру
үшін акцияларды бөлшектеуді жүргізу қажет. Бұл, өз кезегінде кәсіпорын
үстінен ... ... ... көмектеседі, ал қор нарығына бөлшектелген
акция капиталы ... ... ... ... ... компания-
эмитенттерінің бағалы қағаздар нарығын салыстырмалы түрде өтімді етеді.
2.3 Қазақстан Республикасы қор нарығы ... ... ... жылы KASE - да ... ... ... сатып алу – сату
операцияларының көлемі жергілікті ... ... ... 631,8 ... (4754,2 ... ... жоқ және 2009 жылмен
салыстырғанда 16,1% төмендеді. Ал 2009 жылы сәйкесінше мемлекеттік бағалы
қағаздардар ... ... 753,1 ... (5558,6 ... ... 2010 жылдың әрбір айына мемлекеттік бағалы қағаздарады
сатып алу-сату келісімдерінің көлемі және ... ... ... қатар
2009 жылдың берілген мәліметтерімен салыстыру көрсетіледі.
2010 жылы желтоқсанда KASE – да мемлекеттік бағалы қағаздарды ... – сату ... ... ... 40 467,0 млн. теңге (302,5 млн. ... 155 ... ... /21, 10 ... ... ... ... алу – сату секторында жалпы сомасы
22 655,3 млн. ... ... 111 ... тіркелген, 2010 жылы қараша айында
12,2% төмендеді.
Кесте 8 - 2010 жылдағы мемелекеттік бағалы қағаздардың биржалық
нарығы, млн.теңге
|Айлар | МБҚ ... ... ... ... |
| ... ... ... ретті нарық, | |
| ... ... ... | ... | ... | 47 121,1 | ... ... | ... | ... | ... |
|Наурыз | ... | ... | ... ... | ... | ... | ... |
|Мамыр | ... | ... | ... ... | ... | 40 905,60 | ... ... | 0 | ... | ... ... | 0 | ... | ... ... | 0 | ... | 59 189,60 |
|Қазан | 0 | ... | ... ... | 0 | ... | ... ... | ... | ... | ... ... | ... | ... ... ... ... | | | ... |0 ... ... ... | х | 0,68 | 0,84 ... ... ... ... аралығында KASE – нің қаржылық есептемесінен |
|алынды ... ... ... ... ... операцияларының өзгеру
динамикасын көрсек, қыркүйек, қазан айларында өскенін содан кейін кемігенін
байқаймыз.
Ал бірінші ретті орналастыру ... ... ... ... 6 - KASE – да 2010 ... ... ... қағазадарды сатып
алу-сату операцияларының динамикасы
Сурет 7 - KASE – да 2010 ... ... ... қағазадарды бірінші
ретті орналастыру
2010 жылы KASE – да мемлекеттік емес бағалы ... ... ... ... ... орналастыруды және акция пакетін
(МАП)қоса 367,8 млрд. ... ... млн. ... құрады сонымен қатар
алдындағы жылмен ... 119,8 ... (926,3 ... өсті
немесе 1,41 есе (1,51есе) өсті [19, 9бет].
Кестеде KASE – да 2010 жылы әрбір ай ... ... емес ... ... көлемі және 2009 жылдың мәліметтерімен ... жылы ... емес ... қағаздардың сатып алу-сату
келісімдерінің көлемі 248,0 млрд. ... (1830,0 млн. ... ... жылы ... ... емес ... қағаздар бойынша барлық
нарық секторында жалпы сомасы 60 736,3 млн.теңге немесе 453,8 млн.доллор
болатын 682 келісімдер тіркелген.
Кесте 9 - 2010 ... ... емес ... қағаздардың айналым
құрылымы мен келісім көлемі мың долл.
|Айлар | МЕБҚ ... ... ... ... |
| ... ... |Екінші ретті | | |
| ... ... ... |МАП | |
| | ... | | ... |18 554,4 ... |0 ... |
|Ақпан |0 ... |0 ... ... |0 |126 0,36,6 |0 ... |
|Сәуір ... ... |0 ... |
|Мамыр |14 822,9 ... |0 ... ... |0 ... |0 ... ... |0 ... |2 186,6 |226 738,1 |
|Тамыз ... ... ... ... ... ... ... |0 ... ... ... |241 012,1 |0 ... ... ... ... |0 ... ... ... ... |0 ... |
|Барлығы |124 742,20 ... ... ... |
|2009 жылдың |156 280,70 ... ... ... |
|қаңтар-желтоқсаны| | | | ... |0,8 |1,56 |2,75 |1,51 ... ... 2009-2011 жылдар аралығында KASE – нің қаржылық есептемесінен |
|алынды ... емес ... ... ... құрылымы келесі түрде көрінеді:
1) Сатып алу-сату секторының үлесіне барлық жасалған келісім
көлемінің 92,9% ... мың ... ... Бастапқы орналастыру үлесіне 7,1% (32 429,4 мың доллор) келеді.
Мемлекеттік емес ... ... ... 2010 жылы ... ... Сатып алу-сату секторының үлесіне барлық жасалған келісімдер көлемінің
88,5% (249 470,3 мың доллор) келеді.
2) Бастапқы орналастыру ... 11,7% ... мың ... 8 - KASE – да 2010 жылға мемлекеттік емес бағалы қағаздарды
сатып алу-сату операцияларының динамикасы.
Сурет 9 - KASE – да 2010 ... ... емес ... ... ... ... жылдың қаңтар – ақпан айларындағы КАSE – дағы ... ... ... ... 4425, 3 ... ... ... 9 миллиард теңге эквивалентіне жетті 2010 ... осы ... ... ... ... биылғы операциялар көлемі
1, 37 ретке долларлық эквивалентте өскен, теңгелік эквивалентте 1, ... ... ( ... ... – ның ... ... ... үлкен өсу қарқынымен
айырықшаланады. Егер де 2010 жылдың қараша – желтоқсан айларында ... ... ... осы сектордың үлесі 12 – ге тең
болса ол 2011 ... ...... ... 20, 7 – құрады. ... ... ... ... өсуі ... айналыстың
құрылымын жалпы өзгертті.
Теңгенің тұрақтануы КАSE – ның ... ... кері ... ... келісім шарт операцияларының көлемінің төмендеуі, осы
нарықты ... ... ... ... ... Осылайша жедел
келісім шарт операциялар көлемі 2011 жылдың қаңтар – ақпан айларында КАSE
секторларында жасалған операциялар ... 5, 4 – ын ... ... қараша – ақпан айларында осы сектордың үлесі 99,7% -ға ... 2011 ... ... ... ... ... ... 0, 011%
құрады.
2011 жылдың қаңтар – ... ... 2010 ... сйкес кезеңімен
салыстырғанда осы сектор ... 99, 7% - ға ... ... ... ... ... ... министрлігінің жаңадан шығарған орта мерзімді 2007 жылдың қаңтарында
КАSE – да ... ... ... ... жоқ ... ... сай келді, бұл ... ... ... ... ... одан әрі ... түсті.
Егерде 2011 жылдың қаңтар – ақпан ... ... ... ... 246, 4 ... ... ... яғни КАSEлық секторында
жасалған операцияларының жалпы ... 7, 6 % ... 2010 ...... ... 9,6 – ын ... ал 2011 жылдың қаңтар –ақпан
айларында 2010 жылдың осы айларымен салыстырғанда 70,2 % -ға ... ... ... көрсеткіш оның алдындағы жылдың көрсеткішімен салыстырғанда
35,9 % - ға кеміді. ... ... ... емес ... ... секторы білдіреді. 2011 ... ...... ... ... осы ... істелген операциялар
көлемі КАSE ... ... ... ... ... 2,4 % - ын ... және 2010 жылдың сәйкес ... 91,4 % ... емес ... қағаздар нарығындағы секторда негізгі айналым
корпоративті облигациялар бойынша ... РЕПО ... ... ... Осы ... инвесторлардың босаған
ақшалары бағытталған, себебі оның ... ... ... ... ... ... 10. КАSE – да ... операциялардың көлемімен құрылымы
|КаSE нарығының ... |2010 ... ... ... айға ... ... ... | |
| |2011 | | |
| | ... ... ... ... |
| | |– ... ... |
| | |2010 | |н 2010 | |
| | |жыл | |жыл | |
| | | ... | ... |
| | | | | | |л | ... валюталар |914, 2 |291, 2 |+263, 0 |+213, |815, 8 |+98, 4 |+12, 1|
| | | | |9 | | | |
| |20, 7% |96 0% | | |127 0% | | ... ... |0,500 |174, 8 |-174, 3 |-99, 7|267, 0 |-266,5 |-100, ... | | | | | | |0 |
| |0, 011%|5,4 % | | |3, 9% | | ... ... |419, 4 |246,4 |-173, 0 |+70,2 |645, 5 |-235,1 |-35,9 ... | | | | | | | |
| |9, 5 % |7, 6 | | |9, 6 % | | ... емес |105,7 |55,2 |+50,5 |+91,4 |302,4 |-196,7 ... ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| |2,4 % |1,7% | | |4,4 % | | ... барлығы |2985,4 |2466,8 |+518,5 |+21,0 |4778,1 ... |
| |67,5 |76,3 | | |70,1 % | | ... ... |45,3 |590,4 |-133,1 |-22,5 |1458/,3 ... ... ... | | | | | | | ... бойынша | | | | | | | ... Репо | | | | | | | |
| |10,3 |18,3 % | | |21,4 % | | ... ... |2473,0 |1853,4 |+619,5 |+33,4 |3230,8 |-757,8 |-23,5 ... ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... Репо | | | | | | | |
| |55,9 % |57,3 % | | |47,4 % | | ... ... |45,5 |23, 0 |-22,5 |+98, 0|86,4 |-40,9 |-47,3 ... емес | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... Репо | | | | | | | |
| |1,03 % |0, 7 % | | |1,3 % | | ... ішінде |9,6 |0 |+9,6 | |2, 6 |+7, 0 ... емес | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... Репо | | | | | | | |
| |0, 096 |0 |+0,096 | |0 |+0, 096| ... |0,002 %|0 % | | |0 % | | ... |4425, 3|3234,5 |+1190,8 |+36,8 |6817,9 ... |
| |100 % |100 % | | |100 % | | ... ... ... ... аралығында KASE – нің қаржылық есептемесінен
алынды.
Осы секторда істелген ... ... 2011 ... ...... 2985,4 ... ... құрады, 2010 жылдың осы кезеңімен
салыстырғанда сектордың 21%- ға ... ... ... КАSE – да
жасалған жалпы опрециялар көлемін ... ... ... ... секторда жасалған операциялар үлесі төмендігін
байқаймыз. Егерде 2011 жылдың қаңтар- ... ... бұл ... 3 % ... 2007 ... дәл осы ... ... үлесі 67, 5 %ға
дейін төмендеді, бұл ... ... ... Бұл бір ... ... ... дамуына жаңа
құралдардың жетіспеушілігіне ... ... ... ... ... ... ... тиімсіз динамикасын.
Сектордың операция құрылымында мемлекеттік бағалы қағаздар бойынша
авторепо оаерациялары ... үлес ... 2473 ... ... ... – да ... операциялардың барлық көлемінің 55,9 – ын ... үлес 2010 ... ... ... ... 57,3 % -ын ... ... Көзге түсетін факт келесі болып ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы ... ... ... активінің үлесі 2010 жылдың ...... ... 47,4 – дан 55,9 % -ға ... ... ... 23,5 - ға ... Алдында айтылғандай жыл аяғы, әдетте ... ... ... ... өсу ... ... кезегінде мемлекеттік ... ... ... тік ... 2007 ... қаңтар - ақпан айларында 2010 ... ... ... 18,3% - дан 10,3 % -ға ... ... ... – ақпан айларында 2010 ... осы ... ... емеа бағалы қағаздар бойынша тік ... ... 0,7 % -дан 1,03 % - ға өсті және ... ... ... ... авторепо операциялары 0 % - дан 0,217% -дейін
өсті. Корпоративті вексельдермен ... ... ... ... ... ... мәнсіз көлемге ие. Мұнда осындай
құралды ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы 2011 жылдың ...... КАSE - дағы ... ... қағаздың сату – сатып ... ... 64726,0 ... жетті және және 2010 жылдың
осы кезеңімен салыстырғанда 1,73 есе ... ( ... ... - ... ... ... ... қағаздың екінші
нарықтағы сату сатып алу көлемі 64726,0 ... ... ... ... ... қаңтар – ақпан айымен салыстырғанда 1,73%- ға өсті. КАSE –
да 2011 ... ... ... ... ... ... сату сатып алу
айналымының құрылымы және 2010 ... ...... ... ... млн. теңге.Кесте 11.
Мемлекеттік бғалы қағазды сату сатып алу айналымының құрылымы
|Айы ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... |Екінші нарық, | |
| ... ... ... - | |
| ... |алу | ... |0 |339286 |33928,6 ... | |307974 |30797, 4 ... | |64726, 0 |64726, 0 ...... |0 |37405,7 |37405,7 ... | | | ... реттік |- |1, 73 |1, 73 ... – 2010 ... ... ... ... ... 302 ... жасалды жалпы соммасы 30797,4 миллион теңге
құрады. /12, 20 – ... ... ... қағаздарды сату сатып алудың айналыс құрылымы
және операциялар көлемі 2011 жылдың қаңтар – ... ... ... 228 операция жасалып оның жалпы соммасы 33928, 6 ... ... ... ... ... бір ... биржадағы
айналысы 9,23 %- ға ... ал 2010 ... ... 2,3 есе 17252, 6 миллион теңгеге өсті.
2010 жылдың ақпан айындағы ... ... ... 16,7% - ға ... Ең ... ... ... эмиссияның
евроноталары ие болды. Сатып алушы үшін ... ... ... 2011 жылдың ақпан айының аяғында 3,8% ... ... ... ... сату ... бойынша екінші ... ... ... ... ... ... үшін орта табыс 5,61 % ... ... ... ... сату ... ... үшінші орынды купондық
мемлекеттік ... ... ... ... ... 3359,8 ... Алдыңғы аймен салыстырғанда ... ... ... ... сату ... алу ... 30,1 % - дан 10,9% -ға дейін
төмендеді, және ... ... 67,1 ... Ең үлкен сұранысқа
төлеу мерзімі 730 күннен аз ... ие ... ( ... ... ... ... 6,72% ), және төлеу мерзімі 1461 – 1825 күн ( ... 7,45%) 7 ... ... ... ... сату ... алу ... биржадағы жалпы айналымы
ақпан айында 85,2% ... ... ... ... 2011 жылдың ақпан ... 3 ... ... ... ... ... құны 297,4
миллион теңге. ... емес ... ... ... айынад
тіркелген жоқ. Акциялардың алты ... ... ... құны 286,7
миллион теңге, жоққа шығарылды. 2011 жылдың алғашқы екі ... ... да ... емес ... ... мен ... операциялар
көлемі 105714,6 мың долларды құрады және былтырғы жылдың осы кезеңімен
салыстырғанда 50484,9 мың ... өсті ... 91,4% -ға ... 12 - КАSE – да ... емес ... қағаздармен жасалған
операциялар көлемі 2010 ж.
|Айлар ... |ГПА ... ... |
| ... лар | | | ... |23, 19 |0 |76179,6 |78498,9 ... |85, 4 |0 |27130, 3 |27215, 7 ... |2404, 7 |0 |103309, 9 |105714, 6 ... |0 |0 |55229, 4 |55229, 7 ... жыл. | | | | ... бір |х |х |1, 87 |1, 91 ... 2010 ... ... ... емес бағалы қағаздар операциялар
көлемі туралы есептемесінен алынды.
2010 жылдың ақпан айында КАSE – да ... емес ... ... 109 ... ... оның жалпы соммасы 4,2 миллиард теңгені
құраған. 2011 жылдың қаңтарымен салыстырғанда операциялар ... ... ... ... ... 2,88 ... 10. ... емес бағалы қағаздар бойынша сату –
сатып алу операцияларының көлемі
Ал 2006 ... ... ... салыстырғанда операциялар көлемі 499,8
мың долларға өсті ... 1,9 есе. ... емес ... қағаздарының
КАSE – дағы айналым құрылыым 2011 жылдың ақпанында келесідей ... ... – алу ... ... ... ... жасалған
операциялардың 99,7% - ға тең болды. ... ... ... ... ... 0,3 % ( 85,4 мың доллар) ... ... ... емес ... қағаздарды сату бойынша жасалған
операциялар ... ... 2011 ... ... ... |Операция |Операция |Бағалы ... |аты ... мың ... ... |я саны ... | ... |теңге |операциялар | |
| | | | ... | ... |Turan Alem B. V |5473, 11 |837,23 |4875300 |2 ... ... ... Кредит |4527, 05 |692,84 |3380847 |24 ... 2 ... ... |3386, 81 |520,38 |5123000 |6 ... 2 |Банк Туран Алем |2630, 49 |406,88 |27000 |2 ... ... |1942, 57 |300, 00 |1200000 |2 ... 1 ... ... Банк |1141, 38 |176,14 |10940 |5 ... 1 |Шахармун айгаз |1081, 798 |167,60 |11735 |10 ... 1 ... Ойл |1026,03 |158,59 |978000 |5 ... ... Кус |994,65 |152,48 ... |10 ... ... Казахмыс |871,56 |133,10 |13693 |7 ... 1 ... |858,59 |131,12 |8360 |2 ... ... ... |858,59 |131,12 |8360 |2 ... 1 |Альянс Банк |652,73 |99,12 ... |1 ... 3 ... |5454,33 |85,37 |500000 |1 |
| ... B .V | | | | ... 1 |Хоп |399,90 |60,65 |3960 |1 ... |Нефтебанк |251,44 |38,94 |29334 |2 ... ... ... Алем |223,63 |34,63 |2447 |4 ... 1 ... Туран Алем |106,09 |16,43 |940 |2 ... 3 ... Банк |85,41 |13,17 |680 |3 ... 1 ... ҒINANCE B.|81,49 |12,44 |75000 |1 |
| |V | | | | ... ... |44,63 |6,89 |10000 |2 ... |ССГПО |42,16 |6,51 |16284 |2 ... ... |26,61 |4, 05 |847 |2 ... 1 ... ... |1,57 |1600 |1 ... ... Казахстана|5,45 |0,84 |14004 |1 ... ... ... |5,31 |0,82 |4794 |2 ... |Казахтелеком |4,80 |0,74 |300 |1 ... 1 ... |1,03 |0,16 |10 |1 ... |Банк Каспийский |0,11 |0,02 |100 |1 ... ... КАSE ... емес бағалы қағаздарды сату бойынша
жасалған операциялар көлемі ... 2011 ... ... ... ... динамикасы 2011 жылдың ақпанында мемлекетік ... ... ... ... ... бұл ... және ... облигациялар ... ... бұл ... ... тырысты бірақ ұсыным сұраныс
таппады облигация құнының ... ... ... ... ... ... әкеледі. Бірақ мұндай
фактордың нарыққа әсері аз, бірақ валюталық ... ... ... ... ... жоқ, және бұл ... ... кезде кеш болды. Акция нарығына капитализациялау 11 ақпанда
1439, 7 ... ... күрт өсті ... 11).
| ... 11. ... ... индикаторының динамикасы
Бұл “Банк ... Ашық ... ... ... және “Корпорация Казақмыс” Ашық ... ... ... курсының өсуімен байланысты ... ... ... нарығы дами бастаған, бұл сектордың операцияларының
көбі нарықтық емес ... ... 2011 ... ... нарығының капитализациялануы бірте – бірте өсе бастады және
осы талдап отырған ... ... 1243, 389 ... ... ... айдың аяғында дамуы ... өз ... ... байланысты.
Сонымен қатар себепті айдың аяғымен және ... да ... ... болады. Нарықтағы негізгі тенденция сол қалпында
қалады: облигацияның шығу көлемінің ... оған ... жоқ ... ... - дағы репо – ... секторы 2011 жылдың қаңтар – ақпан
айларындағы репо операцияларының көлемі 460931,0 миллион теңгеге ... ... ... осы кезеңімен салыстырғанда 1,23 есе өскен.
Кесте 14 - КАSE – дағы репо ... ... және ... ... қаңтар – ақпан айларына
|Айы | Автоматты репо ... ... ... |
| | ... репо | ... |737,6 |195 101,3 |3025,6 |38752,7 ... ... |741,7 ... |8989,3 |31876,5 |460931,0 ... |0 ... |3485,4 |89667,0 ... ... |х |1,36 |2,01 |0,79 | ... - | | | | | ... | | | | | ... ... | | | |1,23 ... ... KASE – дағы репо ... 2010 ... ... ... ... жылдың қаңтар – ақпан айларында мемлекеттік емес ... ... репо ... дами ... жылдың осы кезеңінде мұндай жүргізілімегендіктен 2011 жылдың
қаңтар – ақапн ... ... деп айта ... Осы ... емес бағалы ... ... ... ... операциялар көлемі 1479,3 миллион ... ... ... ...... ... ... жылдың осы айларымен
салысытырғанда мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... ... 136% -ға өскен, операция көлемі 381807,5 миллион
теңгені құрады. 2011 ... ... ... КАSE – дағы ... ... 1774 операция жүргізілген, операциялардың жалпы
көлемі 223,3 ... ... ... 2010 ... қаңтар айын ... ... ... салыстырғанда операциялар көлемі 14,3 миллиард
теңгеге ... 6% - ға ... 2010 ... ... салыстырғанда операциялар көлемі 31, 6
миллирад теңгеге ... КАSE - дағы репо ... ... айналымы
келесідей болған: автоматикалық репо секторының айналымы –83, 9% ... ... Тік ... ... ... репо операциялар
көлемі сектордың жалпы айналымының 16,1 % құрады ( 35,9 миллиард ... ... ... ... ... репо секторы ... 83,6 % - ын ... Бұл ... ең үлкен үлес бір
күндік мерзімдегі теңгелік ... ... репо ... Операциялар көлемі 79835,1 миллион теңгені құрады, репоның ... ... ... ... ... ... бойынша, мерзімі жеті ... ... . ... ... ... көлемінің 5,6% құрайды,
сауда көлемі 5180, 0 миллион теңге, орта ... ... ... ... ... мерзімі 14 күн теңгелік құралдар бойынша
репо операциялары. Нарық ... ... 4,3 ... ... ... миллион теңге орта өлшемдік қойылым 5,55 %. ... ... ... ... ... репо ... КАSE – дағы ... 0, 3 % иеленеді.Осы сектордағы ең ... ... ... Ашық акционерлік қоғамы иеленеді. ... ... 0 ... ... Орта ... репо қойылымы 10, 88%. ... ... ... ... ... репо ... екінші
орынды “ Халық банк” облигациялары ... ... ... – 23,5%
Кесте 15.
Мемлекеттік бағалы қағаздармен автоматикалық репо ( нарықтың 83,6%)
|Мерз | |Млн. ... | ... |я саны ... | ... |
|вал/ | | | ... | | | |
| ... % репо ... | | |
| ... |Мини-малды|Макси-малд|Соңғы |Орташа | | |
| ... | |ы ... ... | | |
| ... | | ... | | | ... |46,5 |1, 00 |8, 00 |1, 00 |4, 00 |79835, |608 |
| | | | | | |1 | ... |5,00 |3,50 |5,75 |3,85 |4,62 |525,0 |7 ... |3,90 |3,90 |5,00 |4,70 |4,74 |775,0 |7 ... |5,70 |4,00 |6,00 |4,60 |5,15 |5180,0 |52 ... |5,70 |4,10 |6,20 |4,60 |5,55 |3975,0 |41 ... |6,00 |5,50 |6,50 |6,00 |6,14 |1485,0 |18 ... | | | | | ... ... ... Мемлекеттік бағалы қағаздар мен автоматикалық репоның
есептемесінен алынды.
Облигациялары нарық ... 23,5% ... репо ... 14 күн , сауда
көлемі 80, 0 миллион теңге, орта ... репо ... – 6,50 ... емес ... қағаздар бойынша автоматикалық репо
секторында үшінші ... тағы да “ ... ... ... ... ... 22,1 %.Репо мерзімі - 28 күн, сауда көлемі 165 ... орта ... репо ... жылдық 7%.
Репо секторының мемлекеттік бағалы қағаздарымен тік ... ... репо ... КАSE – дағы репо ... 14,3% –ын
иеленеді бұл секторда ең үлкен үлесті ... ... бір ... ... 7102,9 ... ... 42 операция жасалған. Орта
өлшемдік репо қойылымы жылдық 4,03 % ... ... 8) Осы ... ... ... мерзімі 14 күндік операциялар алады. 2300 миллион
теңге соммасына 4 опреация ... Орта ... репо ... 5, 98 ... ... ... – ақпан айларындағы мемлекеттік бағалы қағаздар
биржалық нарығының ... ... Осы ... операциялар
жасауға Ұлттық банктен басқа жиырма компания қатысқан. 2011 ... ... ... емес бағалы қағаздар биржа нарығындағы
операторлар компанияларының ... Ә - ... ... ... екі ... ... А – ... көрсетілген.
Сонымен қатар КАSE соңғы уақыттағы Қазақстандағы ... ... ... ... ... анықтайды. 2007 жылдың
ақпан айындағы ... Б – ... ... И. А. Ф. Р. “ Ирбис”
берген ... ... 2007 ... ... алғашқы ондыққа
келесідей компаниялар енді:
2011 жылдың алғашқы екі айында KASE ... репо ... ... ... В – ... көрсетілген осы
кезеңдегі операцияларға ... ... отыз төрт ... ... ... КАSE – дағы алғашқы орналастыру секторында бір
ғана алғашқы ... ... 2011 ... 12 ... ... Ашық ... қоғамының атаулы облигацияларды сатуы бойынша
үшінші эмиссия ... ... КASE – ның бес ... ... олар
өз аттарынан, және өздерінің клиенттерінің атынан тоғыз ... ... ... ... ... эмитент соммасы 13166910,50 теңгеге
680 облигация ... ... үш ... қанағаттандырды. Максималды
орналастыру бағасы 94,4500% ... ... ... ... 26,5% ... ... қорының активтерімен сатып
алынды. 73,5% - диллер ретінде жұмыс істеген брокерлік ... ... Ашық ... ... ... ... көлемінің 1,9%-ын орналастырды, ... ... ... ... ... 20 ... КАSE– да “Арна” Ашық акционерлік қоғамының
атаулы облигацияларымен сауда ... ... КАSE ... А ... ... қағаздар тізіміне 2010 жылдың 20 ақпанынан енгізілді
маркет – мейкер статусы “Туран – Алем ... ... ... берілген.
Қазақстан қаржы нарығында зейнетақы қорларымен банктер, ... ғана ... бұл өз ... ... инвестициялықты
жеткіліксіз қылады. Қазақстан эмитенттерінің бағалы ... ... және ... ... ... ... көбінесе бағалы қағздарға салуға ... ... ... және ішкі ... ... аздығы, шетелдік ... ... ... ... ... 2010 ... 31 ... бағалы қағаздар
қоржыны, және акцияларға бөлінген инвестициялар ... 47,6 % ... ... ... қоржынның көлемі 42,4 %- ға ... ... ... ... 18,6% -дан 6,8% -ға ... ... қағаз үлесі 50,2 % - дан 17,3 % -ға төмендеді.
Кесте 16 - 2010 – 2011 ... ... ... ... мен
инвестициялар көлемінің өсу қарқыны, млн. теңге
|Бағалы қағаздар және инвестициялар |2010 жыл |2011 жыл ... ... |13, 758 |27,568 ... ... бағалы қағаздары |13,275 |23,040 ... Репо ... ... |- |3,089 ... ... сатуға жарамды |169 |1,219 ... ... ... ... |314 |220 ... | | ... ... |1,774 |2,047 ... ... | | ... ... қағаздармен |15,532 |29,615 ... | | ... |2,688 |14,880 ... ... 2010 - 2011 жылдар арасындағы «Қаржы және қаражаттар»
журналынан алынды.
Евробондар АҚШ долларында ... және 200000 ... ... ... құны ... ... ... “Казкоммрец
интернешнл Б.В.” компаниясы эмитент болып табылады, кепілдік беруші ... ... ... ... ... ... екі рет 8 ... қарашада төленеді. /21, 15 – 17б,/
2010 жылдың 28 желтоқсанында банк ... ... ... ... ... ... ... тіркеуді
және орналастыруды банк 2011 жылдың бірінші тоқсанына ... ... ... 2010 жылдың және 2010 ... 31 ... ... ... ... ... тіркелген және
бөлшектеліп ... ... ... 2010 ... ... 125000000 акция жарияланағн және тіркелген 55763155
акция бөлініп ... ... құны 10 ... 2009 ... ... 125000000 акция жарияланып ... ... ... акция бөлініп төленген номиналдық құны 10 теңге. 2010 ... ... ... 2010 ... ... акциялары
бойынша 346642 мың теңге төлеу шешімі қабылданған. Девиденттреде 2010 жылы
есептеліп төленген.
3 ҚАЗАҚСТАН ҚОР ... ... ... ДАМУ ... МЕН ... Қор ... ... қаржылық дағдарыс кезіндегі даму мәселелері
Әлемдік қаржы дағдарысының белең алу ... ... ... ... ... ... ... тамыз айының басында АҚШ-тың ірі ипотекалық
несиелеуші компаниясының операцияларын тоқтатқаннан кейін күрт ... жылы 59 ... ... ... ипотекалық несие берген American
Home Mortgage компаниясындағы осы дағдарыс бұқаралық ақпарат құралдарының
айтысына ... ... ... ... басы ... ... рынокта басталған дағдарыс басқа салаларға да ... ... ... көтерілген. Қарапайым тілмен айтсақ, ... тыс ... ... несиенің мардымсыз қайтымы қаржы тапшылығына әкелген.
Осыған байланысты ипотека секторындағы американдық өзге ... ... ... ... ... және ... тапшылығын еңсеру үшін
көптеген қаржы құрылымдары өз активтерін нақты ... ... ... ... ірі қор ... индекстер түсе бастады. Мұның
салқыны дереу Еуропа нарығына, одан асып ... ... да ... Мысалы, «Литер» газеті тамыздың 17-сі ... ... ... ... ... ... өткен аптада 3 пайызға түскенін,
дағдарыс ... ... да ... ең ... ... ... ... 0,5-1 пайызға көтергенін жазды. /22, 13 б/
Мұхиттың арғы жағынан басталған дүрбелеңнің Еуропа мен ... ... ... ... мен Капитал.kz басылымдары да жарыса
жазуда. Олардың деректеріне сенсек, Еуропаның орталық банктері ... ... алу үшін ... ... қолға алып жатыр.
Дүние өстіп дүрлігіп жатқанда, қазақстандық қаржы құлағын ұстаған
банкирлер қаржы дағдарысы қазақ экономикасына ... ... ... болжамдар жасап, мейілінше сабыр танытуға ... ... банк ... 29-ынан бастап, елдегі коммерциялық банктерге қатысты
ең төменгі резервтік талап ... ... ... ішкі ... ... 5 пайыз көлемінде белгілеп, сыртқы, яғни шетелдік қарыз
берушілер алдындағы міндеттемелеріне қатысты минималдық ... ... ... ... ... ... шара белгілі бір дәрежеде екінші
деңгейлі банктердің сырттан мол қарыз алуын тежейтіндіктен, оны бір ... ... ... ... ... ... ... алатын қарыздарының
көлемі бұдан былай олардың өздерінде бар резервтің шамасына тәуелді болады.
Ал ең төменгі резервтік талапты өзгерту ... ... мұны ... ... ... ... Мысалы, ТұранӘлемБанкінің сыртқы талдау
және болжау басқармасының сарапшысы Сергей Скороходов Интерфакс-Қазақстан
агенттігіне берген сұхбатында Ұлттық ... бұл ... ... қойматынын
білдіреді. Мұндай жағдайда ең ... ... үшін баға ... ... ... өсімі тежеледі дегенді айтады. Оның
айтуынша, Ұлттық банктің ақша-несие саясатын қатайтуы ... ... ... ... ... ... тұрақсыздықпен, халықаралық
ставкілердің көтерілуімен тұспа тұс келіп отыр. Осы екі факторды ескерсек,
екінші деңгейлі банктердің сырттан алатын қарыздарының ... ... ... ішкі ... ... ... де ... Осыған ұқсас
пікірді ҚазКоммерцБанктің департамент директоры Сергей Мокроусов та айтқан.
Оның сөзіне сенсек, мұндай ахуал инвестициялардың ... ... ... ... ... ... ... шикізаттық емес секторға келетін
инвестиция негізінен банктердің сырттан алатын қарыздары деуге болады.
Елiмiз инфляцияны жою және ақша ... ... ... ... үстiнде. Инфляцияға қарсы саясаттар елiмiзде тiкелей және
жанама реттеулер негiзiнде жүзеге асып отыр. ... ... ... ... ... ... ... Ол елдегi жалақы мен бағалардың
өсу нысаналарын белгiлеу негiзiнде көрiнiс ... ... Ал ... ... ... ... үлесi елiмiзде басымырақ деп те айтсақ ... iске асып ... ... ... ... ... және фискалдық саясаттың “дефляциялық” шаралары жатады.
Ұлттық банк инфлияцияны тежеу үшiн ақша ... ... ... пайыз қойылымыныңкөлемiне, ұлттық валюталық бағам
саясатына, ашық рыноктағы бағалы ... ... ... ... ... ... отырады. Өйткенi бұл өтпелi экономиканың талабынан
туындайды. ... ... ... саясаты – бұл айналыстағы
ақша жиынын, несие көлемiн, сыйақы ... ... ... ... ... ... ... шаралар жиынтығы. Ақша-несие
саясатының макроэкономикалық деңгейдегi субъектiсi – Ұлттық банк ... Ал ... ... ... банк тарапынан реттеу
объектiлерiне экономикадағы қолма-қол және қолма-қол ... ... ... /19, 21 ... макроэкономиклық тұрақтылығы, қаржы секторының жедел әрі сапалы
дамуы, соңғы жылдардағы сыртқы ... ... ... ... жаңа сапалы кезендік дамуына көшуіне себеп болды. Бұл банк
стратегиясы ... ... ... ... осы ... ... қызметтері мен активтілігін дамытуды және ақша ... ... ... ... ... ... ... инфляцияны
минимизациялауға бағытталуды, яғни тек қана ақша агрегаттары мен ... ... ... ауыл ... ... ... және ... бағаларды реттеп отыру шаралары болып табылады.
Қазақстан Ұлттық банкi ... ... ... ... жүзеге асыратын орган болып табылады. Қазақстан Ұлттық банкi ... ... ... мақсаты: ұлттық валютаның тұрақтылығын, яғни оның
төлемқабiлеттiлiгi мен ... ... ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз етудi көздейдi.
2008 жылы еліміздегі инфляция деңгейі жылдың басында өсу қарқыны тым
жоғары деңгейде болып, ал жылдың ... ... ... ... ... кеміді. Оның басты себебі әлемде болып жатқан қаржы ... ... ... ... ... ал ... ... қарай соңғы
бірнеше айда әлемде барлық шикізаттар мен ... ... ... ... ... түсе ... Себебі, әлемдік нарықтың тұтыну
қабілеті дағдарыстық жағдайға байланысты ... ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... - ... ... инфляция деңгейі
Сонымен Қазақстанның ұлттық валютасы теңге соңғы жылдары тұрақты төлем
құралы ғана ... ... ... ... ... шексiз
айырбасталады және бүгiнгi таңда теңгемiздiң тұрақтылығы, сондай-ақ ... ... ... ... отыр. Әрине бұл жетiстiктер елiмiздiң
қаржы және ақша реформаларын тиiмдi жүргiзiп, ТМД ... ... ... ... ең ... ... ... отыр.
2007 жылдың соңғы айларындағы және 2008 жылдың осы уақытқа дейінгі
аралығындағы ... ... ... орын ... ең ... ... ... қаржы дағдарысы болып табылады. Осы аталған қаржы дағдарысы
салдарынан бүгінде әлемнің барлық елдері экономикалық дағдарысыты ... ... Ол ... қаржы саласын, оның ішінде несие нарығында бастау
алып, өзімен бірге ... ... ... ... ... ... қарқыны негізінен халықтың инфляциялық жағдайды күту
процесі, қаржылық активтердің төмендеуі, тұтыну ... ... ... ... деген бағалардың жоғарғы қарқынмен өсуі болып табылады.
Сонымен ҚР Статистика агенттігінің болжам мәліметтері бойынша 2007
жылы инфляцияның ... ... ... 10% ... ал биылғы 2008 ... ... 13-15% ... ... соңғы жылдардағы ең жоғары
деңгейге көтерілсе, ал 2009 жылы ... ... ... ... 9%
шамасында болды . Жалпы еліміздегі 2005 жылдан бергі ЖҰӨ мен инфляцияның
жылдық көрсеткіштерін ... ... көре ... ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... LM |34 218,00 ... |13 |7,54 | - ... | | | | | ... ... ... |32 926,80 |4 414,00 |37 |7,25 | 0 ... АҚ | | | | | ... ... ... ... |5 |7,06 | 2,44 |
| | | | | | ... | | | | | ... банкі” | | | | | ... ... ... ... |2 656,90 |5 |4,37 | 0 ... | | | | | ... ... - ... ... |43 |3,6 |-3,65 ... | | | | | ... “Темірбанк” АҚ |16 187,10 |2 163,70 |34 |3,57 |-1,61 ... ... ... ... |2 154,20 |15 |3,55 |-2,07 ... ... ... АҚ |14 9801,20 ... |7 |3,3 |13 ... ... АҚ|12 904,10 |1 728,90 |4 |2,84 | - ... ... ... |8 |2,64 |0,17 ... ... ... |171 |45,72 | ... МЕБҚ ... ... |682 |100 | ... жылдың алғашқы 4 ... ... ... ... ... ... алу ... көлемі Қазақстан қор нарығында 214,6
млрд. теңгеге жетті. Бұл өткен ... осы ... ... ... Ал 2009 ... ... ... бойынша бағалы қағаздардың
қайталама рыногындағы ... ... 753,1 ... ... ... ... жылы ... МБҚ сату-сатып алуға байланысты 47,9 млрд. теңгені
құрайтын 232 мәміле жасалды. Бұл жалпы биржа айналымының 5,1% ... қор ... ... 2009 жылы ... ... ... ... басты себептері инфляцияның қарқыны өсуіне байланысты сұраныстың азаюы
болып отыр.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар шығару 2009 жылдың 4-ші ... ... ... ... оның 527,2 ... теңгесі акциясының үлесіне
тиді. Ал облигацияның мемлекеттік емес ... ... ... (8,9 ... ... отыр.
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ...... емес ... ... ... секторларында
орналасуы бойынша үлесі [13, 17 стр]
Биылғы 2009 жылы қаңтар-қыркүйек айлары аралығында KASE–де мемлекеттiк
емес бағалы қағаздармен 531 операция ... Оның ... ... ... ... құрады немесе 158,6 млн доллар шамасында. Оның құрамы барлық
операциялардың 1% құрады. Мұндағы мемлекеттік емес бағалы қағаздармен, ... ... ... ... АО ... ... ... АО «Усть-Каменогорский титано-магниевый комбинат» және АО
«Казахтелеком» компанияларын айтсақ болады.
Қор нарығы акционерлiк қоғамдардың ... ... оны ... ... тәрiздi. Биржадағы акция курсының ... ...... ... қаржы жағдайын жақсартатын немесе
нашарлататын маңызды фактор. Экономикасы ... ... ... ... ... ... ... Мұндай мағлұматтар
акционерлердiң өз қолындағы акциялардың бағасын қазiргi таңдағы курсымен
салыстырып қорытынды жасауға ... ... ... ... ... ... ең ... мiндетi. Ондағы
мақсаты – БҚ-мен келiсiмге қатысушылардың заңды мүдделерi мен құқығын
сақтауды ... ету. ... ... ... ... ... қаржы
инстуттарының iсiң бағыттау мен реттеу мемелекеттiк органдарға жүктелген.
Кесте 18
2009 жылғы KASE-нiң операциялар айналымы құрылымы
|KASE ... ... |2009 жыл |2009 жыл |2009 ... 2009 ... |
| ... трендi |
| |ек |йек ... % ... ... |21216,4 |8398,0 ... |152,6 |
| |20,7% |13,9% | | ... келiсiм шарттар |0 |0 |0 |0 |
| |0% |0% | | ... ... |3666,1 |3776,8 |-110,7 |-2,9 ... | | | | |
| |3,6% |6,2% | | ... емес |3470,8 |1825,2 |+1710,3 |185,5 ... қағаздар | | | | |
| |3,4% |2,9% | | ... (МБҚ, ... |74348,2 |46601,8 ... |+59,5 ... | | | | |
| |72,4% |77,0% | | ... |0 |0,017 |-0,02 |х |
| |0% |0% | | ... |0 |0,096 |0 |0 |
| |0 |0,0003% | | ... ... |60 551,7 |+42,159,9 |+69,9 |
| |100% |100% | | ... №19, 2010 г. 12-23 стр. ... ... органдар болып бағалы қағаздар жөнiдегi ұлттық
комисия (БҚЖҰК), Қаржы Министрлiгi, Ұлттық банк, Мүлiктi басқару ... ... ... Осы БҚН ... ... ... негiзгiсi – Бағалы қағаздар жөнiндегi Ұлттық комиссияның құрамы ... ... ... сол ... ... ... ... «Бағалы қағаздар және қор биржасы туралы» жарлығына сәйкес
оның ... ... ... және ... бекiтiлдi.
БҚЖҰК оның төрағасы және төрт комиссия мүшелерiнен құрылады. Олар
республика ... ... ... толық өкiлеттiлiктi
атқарады. Комиссия төрағасы мен оның ... ... ... жыл мерзiмге республика президентi бекiтедi. Комиссияның тұрақты қызметiн
қамтамасыз ету үшiн оның атқрушы аппараты құрылған.
Қазақстанда ендi қалыптасқан қор нарығы ... ... ... Оған қол ... үшiн ... ... қорғайтын және БҚН-
ның тұрақтылығын қамтамасыз ететiн заңдылықтарды тез арада одан әрi ... Қор ... ... бақылау жасаумен қатар оған қатысушылардың iс-
әрекеттерiн реттейтiн бiртектес ереже ... оның ... ... ... Қазiргi кезде Қазақстанда екi қор биржасы, яғни
Қазақстан банкаралық ... қор ... (KASE) және ... Азия ... жұмыс iстейдi. /15/
Қазiргi кезде республикада БҚН қалыптасып, даму шағында. Оның даму
жолында ... ... ... Бюджеттiң кемшiлiгiн толтыру
мақсатында ... ... ақша ... ... оның ... ... қағаздар, мысалы мемлекеттiк қысқа мерзiмдi вексельдi
шығаруда. Алайда БҚН-ның дамуы ... ... ... ... ... әлеуметтiк-психологиялық мәселелер көп.
Экономикалық мәселелерге:
• Нарықты реттейтiн механизмнiң жоқтығы;
• БҚН дамытатын бiрыңғай көзқарас жүйесiнiң ... ... ... ... ... ... жүйесiнiң жоқтығы.
• БҚН-ның материалды-техникалық негiзiнiң аздығы
• Нарық инфрақұрылымы өсу деңгейiнiң төмендiгi. /14, 29 б/
Ал, әлеуметтiк-психологиялық мәселелерге ... ... ... мен ... ... ... ... деңгейлiгi жатады.
БҚН-на мамандарды бағалы қағаздар жөнiндегi Ұлттық Комиссияның осы
iспен шұғылдануғы рұқсат ... оқу ... ... ... ... ... комиссия төрағасының жарлығына сәйкес
құрылған ... ... ... ... ... ... ұлттық комиссияның бiр мүшесi оның басқармасы ... ... және ... ... БҚН ... Бас басқарманың мамандары
кiредi.
Бағалы қағаздар рыногының құқықтық ... ... ету ... ... бағалы қағаздардар айналымы тиiмдi және мағыналы
болуы үшiн белгiлi-бiр жағдай ... ... ... және сол ... ... ... мен ... керегiн қанағаттандырып, нарық
қатынастарына бет ... ... ... ... ... ... ... кезде Қ-ның мемлекеттiк заңдарына мемлекетiмiздiң егемендiк
алғаннан бергi шыққан заңдар.
Сондай-ақ бағалы қағаздар нарығын реттеп ... ... ... ... Қор Биржасы» (KASE) болып табылады. (KASE)-нің негiзгi
мақсаты бағалы қағаздардың тиiмдi және толық ... ... ... ... және сатылуын, жеке және институционалды инвесторлардың ұзақ
мерзiмдi салымдарын бағалы қағаздармен ... ... ету, ... тудыру, клиентер мен биржа өкiлдерiн қолдау мен ... ... ... ... қор ... ... және олардың
атқаратын мiндеттерi ұқсас болып келедi. Бiздiң елiмiздегi Қазақстандық қор
биржасы ... ... ... ... атап ... ... Бағалы қағаздарды сату және сатып алу биржалық операциясына ... ... ... ... ... және ... сұраыптау жұмыстарын жүргiзiп
отыру;
• Бағалы қағаздар рыногына қатысушылардың арасындағы ... ... ... ... ... iшкi және ... капиталдар ағымын және олардың бағалы
қағаздардағы үлес салмағын анықтап отыру;
• Ағымдағы бағалы қағаздардың барлығының құнын және олар ... ... ... ... ... қатысушыларға ақпаратпен
қамтамасыз етiп отыру;
• Қор ... ... ... ақпараттық және консултативтiк
қызметтерi.
• Қор рыногына қатысушылардың мамандық ... ... және ... әлемдiк стандарттарға өтуiн қадағалау.
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгi 2009 жылы 126,2 ... ... ... ... ... бұл ... 2009 жылмен
салыстырғанда 20,1%-ға артық. Жалпы орналастыру көлемiндегi ... ... 40,4%, орта ... ... 59,6 %-ды ... Қаржы министрлiгi
мемлекттiк бағалы қағаздарын өтеу сыйақы төлеудi қоса алғанда 2009 ... ... ... ... ... Қаржы министрлiгiнiң айналыстағы бағалы
қағаздарының көлемi 2009 жылғы желтоқсанның соңында 2008 жылдың желтоқсан
айымен салыстырғанда 229,5 ... ... ... ... ұлғайды.
Бүгінде бағалы қағаздар рыногында 62 брокер-дилер, 18 ... ... ... ... ... инвестициялық басқаруды жүзеге
асыратын 10 ұйым және инвестициялық портфельді басқаратын 21 ұйым ... ... ... ... 47 акция шығарылымы, 2 облигациялық ... ... құны 3,4 ... теңге болатын 2 облигация шығарылымы, жалпы
көлемі 17 млрд. теңге болатын 5 облигация шығарылымы облигациялық бадарлама
аясында тіркелді және 38 ... ... күші ... ... ... ... 2619 ... акциялар шығарылымы және
жиынтық номиналдық құны 554,9 млрд. ... ... 138 ... ... ... ... айналыста болды.
Қазақстан Республикасында рынотық қатынастардың дамуы мен қалыптасуы
жобасында ... ... ... ... жаңа ... болады. Олар: серiктестiктер, акционерлiк қоғамдар және жеке меншiк
компаниялар шеңберi едәуiр кеңейедi. Ал осы ... ... ... ... қаржы айналымын бағалы қағаздар рыногы жүзеге асырады ... ... ... ... ... ... болады.
Сонымен 2009 жылдың 9 айындағы мәліметтері бойынша ... ... (KASE) ... ... ... ... ... млн долларға
тен мәмілелер жасалды. Аталған мерзімнің өткен 2009 жылмен салыстырғанда
операциялар көлемі 69,6% доллар бойынша және 59,7% ... ... ... ... ... келе ... қор ... дамытуды одан әрі
жетілдірудің қажеттігі және Қазақстанның алдауы уақытта БСҰ ... ... ... қаласының халықаралық сауда орталығына
айналуына байланысты қор ... одан әрі ... оның ... ... ... негіздеудің қажеттігі туындап отыр. Жалпы бүгінгі еліміздегі
қор нарығын елімізде қарқынды дамыту үшін ең біріншіден ... ... жеке және ... ... қор ... мен ... ... деген
сенімділігін арттыруымыз керек.
Қорытынды
Қазіргі кезде Қазақстанда дамыған қор нарығын ... ... ... қазіргі кезеңде біздің елімізде қалыптасуы 1991 жылдан басталған
бағалы қағаздар нарығы туралы заң қабылданған; ... ... ... ... ... ... қор нарығы ... алып ... ... бұл ... әлі де ... шешілмген
мәселелер бар. Ең алдымен, екіншілікті қор нарығының өте баяу ... ... қор ... ... ... атап ... ... қаржы нарығында ірі инвесторлар болып тек қана зейнетақы
қорлраы мен ... ... бұл ... өз кезегінде инвестициялық
белсенділіктің төмендеуіне ... ... ... ... ... қағаздарының көлемінің
төменділігі және нормативті шектеулер инвесторларға қаражаттарын
көбінесе ... ... ... ... ... етеді;
Жеткіліксіз қайтарымдылық және ішкі қаржылық құралдардың көлемдернінің
аздығы шетелдік ... ... ... ... ... осы бағалы қағаздар ... ... рөлі ... айтатын болсам: банктердің бұл нарықтың дамуында жалпы ... ... ... банктің алатын рөлі өте зор деп ... ... ... бар. Оның ... мен ... ... ... толық ашып қарастыруға тырыстым, бірақ сонда да ... ... ... ... қор ... – бұл бағалы қағаздардыңдың бiрқалыпты
айналысы үшiн қажеттi жағдайлармен қамтамасыз ететiн ұйым және ... ... ... және ... ... ... ... қағаздар нарығының толық қанды дамуын және оған ... ... ... ... ... осы нарықтың тиімді дамуын
ұйымдастырып, реттеп отыратын ... ... қор ... ... ... ... қор нарығының мәнін түсіну үшін оның негізгі қызмететрінен
көруге ... қор ... ... ... ... ... сату ... бос ақшалай қаражаттарды жұмылдыру және шоғырландыру;
• өндiрiстi және ел үкiметiнiң шығыстарын ... және ... ... ... ... ... шоғырландыру, сұраныс пен
ұсыныс деңгейiн көрсететiн бағаларды белгiлеу және жалған ... қор ... өз ... биржалық операциялар негізінде
қалыптастырады. Өз кезегінде биржалық операциялар ... және ... ... ... ... ішінде мерзімдік операция нарықтағы
алыпсатарлық операция болып табылады. Осы операция ... қор ... ... мен брокерлер өздерінің негізгі қызметтерін атқарады.
Қазақстан Республикасының нарықтық қатынастарға өтіп, өзінің қаржы
саласын дамытуына байланысты ... қор ... ... ... Осы ... ішінен негізгі қор нарығы болып 1996 жылдан бастап
KASE ... қор ... ... ... қор ... KASE ... ұйым ... табылады. Оның басқадай рынокта қызметтермен айналысуына
құқығы жоқ. Қазақстан қор нарығының басты ... ... ... және ... ... ... ... ұйымы ретінде
мемлекеттің саясаты аясында қызме тету ... ... ... ... негiзгi мақсаты бағалы қағаздардың тиiмдi және толық рыноктық
қолайлы жағдайда сатып алынуын және ... жеке және ... ұзақ ... ... ... ... алуын қамтамасыз
ету, инвесторлар қызығушылығын тудыру, клиентер мен биржа өкiлдерiн қолдау
мен қорғау болып табылады.
Мысалы, 2009 жылғы КАSE – дағы ... ... ... ... ... банктер қатысып және басым рөлді атқарған.
КАSE – дағы ... ... ... және ... мұнда да басым рөлді банктер ... Бұл ... 5 ... ... ... Және де банктердің бағалы қағаздар нарығында
басқа қатысушыларға ... алға даму ... бар ... өту ... ... ... қазіргі кезеңде банктер заң ... ... ... ... жобалардың бірін мен өзімнің жұмысымның
үшінші тарауында қарастырдым. ... ... ... ... мәселесі – бұл жобаны жалпы қарастырсақ, мұнда банк
негізінен ... ... ... ... яғни ... ... ... тырысқан, бірақ банк мүндай ... ... ... да ... ... ... ... дамуы және асуы менің
ойымша қор ... ... ... ... ... ... мен өзімнің курстық жұмысымды жазу ... ... ... – ның ... ... секторы үлкен өсу ... Егер де 2008 ... ... – желтоқсан айларында КАSE
опрецияларының жалпы көлемінде осы ... ... 12 – ге ... ол 2009 ... ... – ақпан айларында 20,7 – құрады. Шетелдік
валютамен ... ... ... өсуі ... айналыстың
құрылымын жалпы өзгертті
2008 ... 28 ... банк ... ... эмиссиясын
тіркеді. Қарапайым акциялардың ... ... ... және
орналастыруды банк 2009 жылдың бірінші тоқсанына ... ... ... 2007 ... және 2008 жылдың 31 желтоқсанында 375000000 акция
жарияланған 294220100 ... ... және ... ... ... 2009 жылдың 31 желтоқсанында 125000000 акция
жарияланағн және тіркелген 55763155 ... ... ... ... ... ... 2008 ... 31 желтоқсанына 125000000 акция ... ... ... 55590138 ... ... ... ... 10 теңге. 2009 банк акционерлерінің жалпы ... 2009 ... ... ... 346642 мың теңге төлеу шешімі қабылданған.
Девиденттреде 2009 жылы ... ... ... ... ... барлық ірі банктердің өздерінің
қоржынында коммрециялық ... ... және ... ... бағдарламаларын банк қызметтерінің нарығында белсенді алға бастырып
отырғанын көрсетеді.
Қазақстандық қор нарығы KASE-нiң ... ... ... ... атап өтсек болады:
• Бағалы қағаздарды сату және ... алу ... ... ... ... Бағалы қағаздар қозғалысына және оларға сұраыптау жұмыстарын жүргiзiп
отыру;
• Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
• Экономиканың iшкi және сыртқы капиталдар ағымын және олардың бағалы
қағаздардағы үлес салмағын анықтап отыру;
• Ағымдағы ... ... ... ... және олар ... ... ... қағаздар рыногына қатысушыларға ақпаратпен
қамтамасыз етiп отыру;
• Қор нарығының қосымша ... ... және ... Қор ... ... мамандық деңгейiн көтеру және олардың
қызметтерiнiң әлемдiк стандарттарға өтуiн ... ... ... келе Қазақстан қор нарығы әлемдік қор
биржаларының ешқайсысынан кем емес екенін және оның одан әрі ... ... ... ... ... ... ... тиімді қызмет етуі және
елдің өндірісінің өсуі ... ... ... ... ... ... әлемдегі дамыған елдерді қатарына қосылуы
үшін жоғары бәсекеге қабілетті экономика жолға қою болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... әлі көптеген
мәселелер бар. Қазіргі жағдайда қаржы секторындағы даму жағынан сақтандыру
сферасы ең соңғы ... ... ... ... көп көніл қажет етеді.
Бұл инфраструктураның болуы, қаржы инструменттердің көбеюі және т.б. Соңғы
жылдары әлемдік қаржылық бизнес сферасында ... ... ... ... соның бірі банктік және сақтандыру интеграциясы. Екі ... ... бұл ... сату ... және сату ... Сондықтанда, мұндай қызметтерінің түрін еңгізу ... үшін ... ... ... ... ... ... қаржы саласын дамытуда ең
алдымен олардың материалдық негізі болып табылатын қаржы қорларын, яғни
ақша қаражат қорларын ... ... мен ... ... ... қатынастар дамыған экономикада жоғары болып табылады.
Глобализация ұлттық қаржылық нарықтардың либерализация процесіне
әкеледі. Банктік ... ... ... ... ең ... сомасы
болып қалуда. Бірақ та қазіргі кезде бүкіл ... ... ... ... бақылау жасау әлсіретілуде. Коммерциялық және инвестициялық
банктер, ... ... ... ... сақтандыру
компаниялары, брокерлік фирмалар, капиталды басқару бойынша компаниялар бір-
бірінің қызмет ету аясына аса көп әрі тез енуде.
Сонымен дипломдық ... ... келе ... ... жүйеленді:
- Қазақстанның қаржы жүйесі тарапынан экономиканың келешегі ... ... ... ... ... ... үшін ... және банктердің өңірлік экономикалық жобаларға, соның ішінде
– мемлекеттік жеке меншік әріптестік шеңберінде қатысуын ... ... ... қуатты банктердің капиталын ұлттық ауқымдағы, әсіресе,
энергетикалық, инфрақұрылымдық және ... ... іске ... ... ... маңызды мәселені шешу қажет.
- Капиталдың қозғалысы саласындағы негізсіз шектеулерді алып тастау
жайындағы мәселеге тағы да ... ... Бұл ... ... ... ... ... қолдау қажеттігін есепке ала отырып
қарастырған жөн. Біздің банктеріміз сыртқы қаржыландыруға шектен ... ... ... өзі еліміздің сыртқы жиынтық қарызының бақылаусыз
ұлғаюына әкеп соқтыруы мүмкін.
- Біз тиімді жұмыс істейтін қор ... ... ... ... өзінің
жинақ ақшасын бағалы қағаздарға салуға кеңінен тартпайынша оның дамуы
мүмкін емес.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ...... ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы ... ... ЖАҢА ... ... ... ... ... ҚР-ның заңы. 1997ж 10 шiлде.
3. «Акционерлiк қоғам туралы» ҚР-ның заңы. 1998ж. 10-шiлде.
4. Ақша, несие, ... / ... .С. – ... : ... ... Көшенова Б.А. / Бағалы қағаздар нарығы : Оқу құралы – ...... ... Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 ... ... и ... на РЦБ / Алматы 2002.
8. Рынок ценных бумаг. / Галанова В.А. Басова А.И. – Москва 1996.
9. Миркин Я.М. / Ценные ... и ... ... Москва 1995г.
10. Байдельдинов Ж.Б. Развитие инфраструктуры рынка ценных бумаг в РК. ... ... ... «О ... ... на ... ... // Банки Казахстана,
№ 8- 2009г. 2-4стр.
12. Бауржан ... « ... ... ... ... // РЦБК №11, 2009 ... «О ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №10, - 2010 г. 2-
6 стр.
14. «Итоги развития ... ... ... за январь-сентябрь 2010
года» // РЦБК №19, 2010 г. 12-23 стр.
15. Жаксыбаев М.И. ... ... қор ... ... ... 2008, ... ... С.А. «Қазақстанның қаржы секторының даму перспективасы».
КазЭУ Хабаршысы. 2009, №3
17. Абдрахманова Г.Т., ... ... ... ... ... в ... Алматы., 2004-340 бет.
18. Сейткасимов Т.С., Ильясов А.А., Ценные бумаги и фондовый ... ... ... ... ... Г. Интеграционные процессы в корпоративном секторе и
фондовый рынок // Рынок ... ... №13 2010 г-19-21 ... ... А.К. ... Инвестиционного Фонда Р.К на рынке ценных
бумаг // Банки Казахстана №6 2010г -24-25стр.
21. Арыстанбаева С. ... ... ... ... на ... ... бумаг // Қаржы қаражат №4 2010г - 10-11
бет.
22. Аналитическая служба. Итоги ... ... ... за ... ... ценных бумаг №1 2011г- 11-19бет.
23. Важинская Е. Итоги развития биржевого фондового рынка за 2009 год //
Рынок ценных бумаг №1-2 ... ... ... газетінің желтоқсан айларындағы нөмірлері
2007 ж
[2] Жаксыбаев М.И. «Алматы аймақтық қор ... ... ... 2008, ... ... ... ... нарығында келісім жүргізуге мүмкіндік береді
Бағалы қағаздар шығарады
Бағалы қағаздармен операцияларды жүзеге асырады
эмитенттер
Қор нарығының инфрақұрылымы
инвесторлар
Қор делдалдары
Тіркеушілер
(меншік ... ... ... ... және келісімдерді салыстырып тексеру)
басқарушылар
дилерлер
Клирингтік ұйымдар
Депозитарийлер (бағалы қағаздарды басқару және ... және ... ... ... ... операциялар
.
Кассалық
Мерзiмдiк
Прологанциялық
Фьючерстiк (тұрақты)
Шартты
Қайтарылатын сыйлық
Алдын ала келiсiлген сыйлық ақы.
Опциондық ақы
Стеллаж
Репорттық
Депорттық
Бағалы қағаздар нарығы
Нарықтың кәсіби қатысушылары
Эмитенттер
Инвесторлар
Орталық депозитарий, Бағалы қағаздар бойынша Комиссия және ... ... ... (банктер, брокерлер, дилерлер, қаржылық кеңесшілер)
РЦБК №11, 2010 г.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инвестициялық процеске қор нарығының әсері12 бет
Қазақстан Республикасында қор нарығының қалыптасуы12 бет
Қазақстан Республикасындағы қор нарығының қызметінталдау34 бет
Қаржы нарығы және қор биржасы32 бет
Қор нарығының қазіргі замандағы жай-күйі және халықтың жинақтарын инвестицияларға айналдырудың негізгі механизмдері100 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Азаматтық құқық объект жүйесіндегі бағалы қағаздар95 бет
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь