Қазақстандағы кластерлерді ұйымдастырудың экономикалық – құқықтық формалары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ДАМУЫ МЕН ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

1.1. Кластердің сипаты мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

1.2. Кластердің экономикадағы шикізаттық құрылымын өзгертудегі рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

1.3 ТМД елдеріндегі кластерлік технологияларды құру және енгізу тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

2 ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДА КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІ ҚОЛДАНУҒА САРАПТАМАЛЫҚ ТАЛДАУ

2.1 Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйеге әлеуметтік . экономикалық сараптама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

2.2 Қазақстан Республикасында кластерлік жүйені іске асыру мәселелері мен шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35

2.2 Оңтүстiк Қазақстанда мақта.тоқыма кластерiн іске асыру мәселелері мен шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46

3. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІҢ ДАМУ БАҒЫТЫ

3.1. Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйенің даму тенденциясы мен перспективасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72
Елбасы Н.Назарбаев елімізді таяудағы он жылда дүние жүзіндегі бәсекеге барынша қабілетті 50 мемлекеттің қатарына енгізу міндетін қойып, оған жетудің алғы шарттары мен жолын саралап айтып, белгілеп берді. Оның бірден-бір және басты жолы - өңдеуші өнеркәсіпті дамыту болып табылады. Бұл бағытта қолға алынып, жүзеге асырылып жатқан игі істер де баршылық. Солардың бірі - кластерлік жүйе.
Президент Н.Назарбаев осыдан екі жыл бұрын Республикалық алқалы жиындардың бірінде: "Кластер дегеніміз - тізбектелген технология арқылы соңғы нәтижеге қол жеткізу" деген тұжырым жасаған болатын. Кейінгі кезде кластер ұғымына ғалымдар мен экономист мамандары әрқалай ғылыми түсініктер беріп келе жатқанымен оның түпкі мағынасы бәсекеге қабілетті салалар жиынтығы дегенді білдіреді. Ал, ғылыми сипаттамаларына үңілсек, кластер дегеніміз - қосымша құнды құру үрдісі барысында өзара байланыста жұмыс істейтін жеткізімшілер мен өндірісшілер, тұтынушылар мен өнеркәсіптік инфрақұрылым және ғылыми-зерттеу институтының біртұтас желісі болып табылады. Демек, кластер - тізбектелген өндіріс арқылы бірнеше өңделген өнім түрлерін шығаратын өнеркәсіптік топ екенін аңғаруға болады.
Елімізде экономиканың шикізаттық емес салаларын кластерлеу, яғни өңдеуші өнеркәсіп салаларын дамыту мақсатында Н.Ә.Назарбаевтің «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін» атты жолдауында бәсекеге қабілетті салаларды біріктіріп, кластер құру керек екендігі алға қойылған.
Аталған жолдаудағы бәсекеге қабілеттік, бәсекелік артықшылықтар және салаларды кластерлеу үлгісімен дамыту мәселелерін жүзеге асыру үшін «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» деген Қазақстан халқына жолдауында ел президенті экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ету үшін, сондай – ақ экономиканы тиімді дамыту үшін маңызы зор жеті пилотты кластерлерді атап көрсетті. Олар: туризм, мұнай – газ машиналарын жасау, тамақ және тоқыма өнеркәсібі, көлік – логистикалық қызмет көрсет, металлургия және құрылыс материалдары салалары.
Кластер – өнімді өндіруден бастап дайын тауар күйіне дейін жеткізудің толық технологиялық тізбегі. Осыған сәйкес шикізаттық салаға сүйеніп экономиканы дамыту тұрақты және ұзақ мерзімді өсуді қамтамасыз етуде сенімді тірек бола алмайтыны бәрімізге белгілі. Қазіргі уақытта экономиканың сыртқы факторларға тәуелділігі күшеюде. Ол төмендесе өндірістің құлдырау ықтималдылығы өседі.
Кластерлер даму стратегиясы, корпоративті басқарудың жетілуіне, өндіріс пен инвестиция үшін арнайы жағдайлармен қамтамасыз етілуіне, таңдап алынған кластерлерді қолдау мен дамытуға үкімет саясатының жетілуіне негізделген өндірістік шебер – жоспар жасалуы керек деп ойлаймыз.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2010 жылғы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Қазақстан халқына Жолдауы // Астана - 29.01.2010 жыл.
2. Назарбаев Н.Ә. «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін»// Егемен Қазақстан. -2004 -19 наурыз
3. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Астана 2005 – 3 наурыз
4. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Астана - 2006. - 1 наурыз.
5. ҚР Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы // Егемен Қазақстан. -2006 -1 сәуір.
6. Казахстанская модель рыночных преобразований: социально-экономические и правовые аспекты // Под ред. Аубакирова Я.А. – Алматы: КазНУ, 2003. – С.250
7. Тулегенова М.С. Финансовый капитал и интегрированные структуры: Учебное пособие. –Алматы: КазНУ - 2005 –С. 104
8. Тулегенова М.С. Кластерный подход в создании интегрированных структур // Вестник КазНУ: Серия экономическая, 2004. -№2(42). -С. 104-111
9. Портер М. Конкуренция. / Под ред. Заблоцкого Я.В. Санк-Петербург-Москва-Киев, 2000 –С.205-275
10. Серікұлы Б. Мақта кластерінің негізі – шаруа қожалықтарын қолдау жолдары // Қаржы–Қаражат – 2005 – №6 – 13–17 бет
11. Алимбаев А. Методологический подход выбора стратегии развития кластеров // Саясат - 2005 -№1. -С.83-87
12. Бишимбаев К. Конкурентность на основе региональных преимуществ (на примере ЮКО) // Саясат - №4 – 2005 – 74-76 бет
13. Байзақов С., Райхан Н. Қазақстан экономикасын кластерлер көтереді // Ақиқат - 2005 -№1. -15-22 б.
14. Байзақов С., Райхан Н. Қазақстан экономикасын кластерлер көтереді // Ақиқат - 2005 -№2 -19-28 б.
15. Бектурганов А., Мырхалыков Ж. Текстильный процесс: реалии и перспективы // Казахстанская правда - 2006 -12 мая – С.6
16. Воронов А.А. Кластеры – новая форма самооргонизации промышленности в услових конкуренции // Маркетинг - 2002 - №5 - С.37
17. Турсымбаева Қазақстан М.Ж. Республикасында кластерлерді мемлекет тарапынан қолдаудың маңызы // ҚазҰУ Хабаршысы – 2006 - №2 (54) – 54-57 бет
18. Казахстан сегодня: информационно аналитически сборник. Қазақстан Республикасының статисикалық агенттігі. Алматы 2005
19. Кошербаева А.Б. О конкурентоспособности экономики Казахстана // АльПари. 2003. -№3-4. –С.73-78
20. Қожан Б. Кластер мақталы өңірдің негізгі несібесі // Нұр-Астана. 2006. -1 наурыз - 4бет
21. Интернет сайты: www.google.kz
22. Мынбаев Қ. Контрасты Казахстана // РЦБК. –С.16-21
23. Назаров К. Кластерная инициатива в Казахстане // РЦБК. 2005. -№7. -С. 13-15
24. Нурпейсова Л.С. Кластерный анализ – база управления конкурентоспособностью на макроуровне // Вестник Казну: Серия экономическая, 2004. -№3(43). –С.104-111
25. По материалам www.cluster.kz «Конкурентоспособности через кластерную экономику» // РЦБК. 2005. -№7(111). -С.11-12
26. Рахимбеков Т.С. Проблемы и перспективы развития кластеров в пищевой промышленности Казахстана // АльПари. 2005. -№2. –С.103-104
27. Садуақасов А. Кластерлік бастамалар басты назарда // Нұр-Астана. 2006. -15 наурыз. -4 бет
28. Н.Чан. Проблемы создания и развития кластеров в Казахстане // Саясат - №10 – 2006 – стр. 47-50
29. Тұрсымбаева М.Ж. Экономиканың шикізаттық құрылымын өзгертуде кластердің рөлі // АльПари – 2005 - №4 – 42-44 бет
30. Спанкулова Л.С. Т.И.Какижанова. Проблемы развития кластерной экономики Казахстана на региональном и местном уровнях // АльПари. 2005. -№1. -с. 49-51
31. Айтжанова Д., Дүйсен Ү. Қазақстандағы кластерлік сызбалардың даму факторлары мен мүмкіндіктері // Саясат - №9 – 2006 – 56-59 бет
32. Тайжан Б. Мақта кластері: мүмкіндіктері мен мәселелер, межелер // Егемен Қазақстан 2005. -14 мамыр
33. Туребаева Ж. Мақта тазалау кәсіпорындарында басқарушылық есепті ұйымдастырудың жалпы қағидалары мен ерекшеліктері // Қаржы-қаражат. 2005. -№6. -62-66 бет
34. Шалабекова А.Л. Применение кластеров в управлении экономикой // АльПари. 2005. -№3. -с.54-58
35. Айбасов А. Өндірісі өркендеген өлке // Егемен Қазақстан – 2006- 8 қыркүйек - 3 бет
36. Ержанова Е. Оңтүстіктің жарқын келешегі мақта–тоқыма кластері// Егемен Қазақстан - 2006 – 19 тамыз - 2 бет
37. Матаева Б.Т. Қазақстан Республикасында туристік қызмет индустриясын дамыту мәселелері // АльПари – 2003 - №1- 141-143 бет
38. Қосақов Б. Бәсекеге қабілетті болу – стратегиялық мақсат // Егемен Қазақстан – 2006 – 17 ақпан- 1-2 бет
39. Оразова Ж Туризмге үміт арту // Егемен Қазақстан – 2007-6 сәуір 3 бет
40. Марат Р. Мақтамызбен қашан мақтанамыз // Егемен Қазақстан – 2005- 23 тамыз- 5 бет
        
        тақырыбы: Қазақстандағы кластерлерді ұйымдастырудың экономикалық – құқықтық
формалары
жоспары
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
1. Кластерлік жүйенің дамуы мен теориялық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ТМД елдеріндегі кластерлік ... құру және ... ... ... КЛАСТЕРЛІК ЖҮЙЕНІ ҚОЛДАНУҒА САРАПТАМАЛЫҚ ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... Республикасында кластерлік жүйені іске асыру мәселелері мен
шешу
жолдары.....................................................................
..................................35
2.2 Оңтүстiк ... ... ... іске ... ... ... Қазақстандағы кластерлік жүйенің даму бағыты
3.1. Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйенің даму тенденциясы ... ... ... ... таяудағы он жылда дүние жүзіндегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 мемлекеттің ... ... ... ... ... алғы ... мен жолын саралап айтып, белгілеп берді. Оның ... және ... жолы - ... ... ... ... ... Бұл
бағытта қолға алынып, жүзеге асырылып жатқан игі ... де ... бірі - ... ... Н.Назарбаев осыдан екі жыл бұрын республикалық алқалы
жиындардың бірінде: "Кластер дегеніміз - ... ... ... ... қол жеткізу" деген тұжырым жасаған болатын. Кейінгі кезде
кластер ұғымына ғалымдар мен экономист мамандары әрқалай ғылыми ... келе ... оның ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Ал, ғылыми сипаттамаларына үңілсек, кластер
дегеніміз - қосымша құнды құру ... ... ... ... жұмыс
істейтін жеткізімшілер мен өндірісшілер, тұтынушылар мен ... және ... ... ... желісі болып
табылады. Демек, кластер - тізбектелген өндіріс арқылы бірнеше ... ... ... өнеркәсіптік топ екенін аңғаруға болады.
Елімізде экономиканың шикізаттық емес салаларын кластерлеу, яғни
өңдеуші өнеркәсіп ... ... ... ... «Бәсекеге
қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, ... ... ... атты ... бәсекеге қабілетті салаларды
біріктіріп, ... құру ... ... алға ... ... ... қабілеттік, бәсекелік артықшылықтар және
салаларды кластерлеу ... ... ... ... асыру үшін
«Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел ... ... ... ... ... ел президенті экономиканың тұрақты ... ету ... ... – ақ ... ... ... үшін маңызы зор
жеті пилотты кластерлерді атап көрсетті. Олар: туризм, ...... ... ... және ... өнеркәсібі, көлік – логистикалық
қызмет көрсет, металлургия және құрылыс материалдары салалары.
Кластер – өнімді өндіруден бастап дайын ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес шикізаттық салаға сүйеніп
экономиканы ... ... және ұзақ ... ... ... етуде
сенімді тірек бола алмайтыны ... ... ... ... ... факторларға тәуелділігі күшеюде. Ол төмендесе
өндірістің құлдырау ықтималдылығы ... даму ... ... басқарудың жетілуіне, өндіріс
пен инвестиция үшін арнайы жағдайлармен қамтамасыз етілуіне, таңдап алынған
кластерлерді қолдау мен дамытуға үкімет саясатының ... ... ...... ... ... деп ... елдер кластерлiк саясатты пайдалануды кластерлiк бастама деп
таныды. Әлемде барлығы 500-ден астам кластерлiк ... бар. ... ... бастап қазақстандық үкiметтiң “кластерлiк бастамасы” қолданысқа
ендi, бұл жетi бағыт бойынша пилоттық кластерлердiң ... ... мен ... ... ... ... ... мұнай-газ машинажасау саласы, тоқыма
өнеркәсiбi, көлiк-логистика қызметi, металлургия және құрылыс материалдары
өндiрiсi. ... ... ... да ... болу ... Яғни кластерлер туралы ой-идеялар Қазақстанда аналитикалық
тұжырымдама ретiнде бекiмей жатып, экономикалық саясаттың құралына айналып
отыр десек те ... Және ... ... ... ... ... олардың ерекшелiктерiне түсiнiк бермей, түрлi типтерiн
ұқсастырмай-ақ практикада ... ... ... ... – экономиканың
жүйелi моделiнiң феноменi дегенге мән берiлмей жатқанын да ... ... ... ... ... ... мен ... шығармауына байланысты. Экономикалық агенттер қатысушысы көп рынокта
емес, ... ... ... ... немесе белгiлi бiр агенттерi бар
локалды рынокта әрекет етедi. Бұл ... ... ... дегендi тек
географиялық мағынада түсiнбеу қажет. Экономикалық өзара әрекет аумақтық,
сондай-ақ қатысушылардың ... және ... ... ... Мәселен, географиялық тұрғыдан жабдықтаушы жақын болғанымен,
егер ол сенiмсiздiк туғызса, онда ол әлеуметтiк жағынан шалғайда орналасқан
деп ... ... ... әдiсi ... ... ... ... негiзiндегi өзгешелiктерiн ескермейдi. Ал әлемдiк тәжiрибе
көрсеткендей, ... ... және орта ... да, ... ... iрi ... да ... мүмкiн. Университет базасында қалыптасқан,
ғылыми орталықтармен ... жоқ, ... ... салаларындағы
және жоғары технологиялы салалар кластерлерi бар. ... ... ... ... ... ... және құлдырауға дайын кластер түрлерi де
баршылық. ... ... ... ... да деректер бар.
Қазақстанда кластерлердi қалыптастырғанда ... ... және ... ... институттардың әлi де болса шикi
екендiгi аз ескерiлуде. Елiмiздегi кәсiпорындар ... ... ... өздерiне тән әдiстермен әрекет етедi. Кәсiпкерлiк мәдениетi де
әлi толық қалыптасып ... ... ... ... ... ... анайы
әдiстер осы экономикалық қоғамдастықтарды ойдан ... ... ... олар ... ... ... ... пайдалану болып қалуы мүмкiн және ұлттық экономиканың бәсекеге
қабiлеттiгiн арттыру жолында айтарлықтай пайда әкелмейдi.
Бұл ... ... ... ... ... маңызды болып
табылатын бәсекелік қабілеттіліктерді арттыру ... ... ... мәселесіне арналған. Мұнда кластер түсінігі,
қалыптасқан ... мен ... ... мен ... ... мен ... ... жолдары, артықшылықтары мен кемшіліктері, шетел тәжірибесі
және оның ... ... ... ... ... жұмысына таңдап алынған тақырыптың тағы бір маңыздылығы өңдеуші
салаларды айтарлықтай деңгейде ... және ... ... алғанда осы салалардың үлесін жоғарылату болып саналады.
Жоғарыда көрсетілген жеті кластерлерді, оның ішінде мақта ... ... ... ... ашып көрсетілген. Сонымен қоса тамақ
өнекәсібін ... ... ... ... қажеттіліктерін
толықтай қанағаттандыруға қол жеткізетінімізге толықтай сенемін. Негізінен
алғанда мақта кластері – бәсекеге қабілеттілікті арттыру арқылы ... ... ... ...... дақылға кіндік
байлаған бүкіл бір аймақтың әлеуметтік жағдайын жақсартудың алғы шарты.
Елімізде ...... ... дамытудың негізгі мақсаты да осы.
Диплом жұмысының ...... ... жаңа ... ... жүйенің бәсекелік ортаны дамытудағы теориялық және практикалық
аспектілерін зерттей отырып, шикізаттық емес ... ... ... ... айқындау.
Көзделген мақсатқа жету үшін келесі міндеттерді ... ... ... ... ... ... – экономикалық
маңыздылығын анықтау;
2) кластер жүйесін тиімді құрудың механизмін, оған әсер ... ... ... ... ... дамыған елдердің тәжірибесін зерттей отырып, отандық кластерлік
үлгіні қалыптастыру;
4) Қазақстан экономикадағы кластерлік ... ... ... баға ... зерттеу дәрежесi. Кластерлер теориясы әлi де жаңа деп
есептеледi, ол өткен ғасырдың 80-шi ... ... ... М. ... оның ... М. ... М. Сторпер, П. Кругман, Г. Джереффи күш-
жiгерiнiң арқасында ғана белсендi дамыды. Сондай-ақ кластерлердi ... ... ... ... даму проблемаларына
арналған Ф. Фукуяма, Р. Вайбер, Б. ДиМаджио, О. Уильямсон, А. Осборн ... ... ... ... ... ... аспектiлерi жайында А.А.
Әлiмбаев, С.Н. ... С.Б. ... У.Б. ... ... А.К. ... К.А. Сағадиев, О.С. Сәбден, Т.П. ... ... Р.А. ... Ж.Х. Давильбекова, Ф.М. Дiнiшев, В.Ю.
Додонов, Г.Н. Дугалова, Р.З. Жалелева, К.К. Қажымұрат , А.Г. ... ... Р.К. ... Н.К. ... К.О. ... және т.б. ... экономиканың бәсекеге қабiлеттiгiн арттыру мәселелерiне арналған.
Жалпы кластерлік мәселенаманы жасақтау енді ғана қолға алынып ... ... ... зерттеулер де жоқ. Қазақстандық жағдайды ескере ... ... ... ... ұғынуды, кластерлiк сызбаларды,
кластерлердi қалыптастыруда мемлекеттiң қатысу ... әлi де ... ... ... жүйенің дамуы мен теориялық аспектілері
1.1 Кластердің сипаты мен құрылымы
Кластер түсінігін экономикаға ... әлем ... ... ... ... Майкл Портер. Оның Аризона штатындағы (АҚШ) ... ... ... ... интеграцияланған құрылымның экономикалық
талдауының интеллектуалдық алғы шартын Альфред ... ... ... түсінігі ұлттық деңгейдегі сауданы талдау барысында
қолданылған. Лимер өзінің «Сауданы зерттеу» ... (1984) ... ... ... ... кластерін анықтаған. Сондай-ақ,
француздың бірқатар авторлары (Толенадо, 1978ж.; ... 1980ж., ... ... ... ... анықтама беру үшін «филерлер»
деген түсінікті қолданған. Филерлердің ... ... ... ... ... ... тәуелділігімен анықталады. Сонымен,
филерлер кластердің бастамасы ретінде саналады және ... ... бірі – ... ... ... ... ... үшін
экономика секторлары мен салалары арасындағы ... ... ... ... ... ... Кластерлік бағыт шведтік
авторлардың мақалаларында да қолданылған. Мұнда ұлттық экономика құрылымы
көрініс табады: шведтік көпұлтты ірі ... ... ... байланысқан. Дахмен (1950ж., 1988ж.) «Даму блогы» туралы тезисінде
бір ... ... мен ... ... ... ету ... байланыстың маңыздылығына ерекше көңіл бөлген. Дахмен ... ... бір сала ... ... тік ... деп
аталатын кезеңі туралы жиі айтады және бәсекелі артықшылықтарды иемдену
үшін ... ... ... ... ... бөледі.
Сондай-ақ, швед экономистері Х.Хаканссон мен Й.Йохансон «желілік
орталықтарға» қатысушылардың ... ... ... ... ... ... орталықтар» жекелей оқшауланған фирмалар арасындағы
байланыс нәтижесінде туындайды, ... және ... Осы ... «желіге» қатысушылар шикізаттардың, өнімдер мен ... ... мен ... ... ... етеді. Бұл байланыстар
ұзақтығы мен формаларына қарай әртүрлі және әртүрлі ... ... даму ... ... ... мен ... ... бір-бірінің көзқарасына бейімделуіне байланысты
қарастырылады.
Гарвард университетінің профессоры ... ... ... атты
кітабында «Кластер немесе өнеркәсіп топтарын белгілі бір ... ... және ... ... мен бірін бірі толықтыруымен сипатталатын
географиялық көршілес өзара байланысты компаниялар мен ... ... ... [8, 104 бет]. ... ... ... мен ... әртүрлі формада болады, ал көп жағдайда ... өнім ... ... ... өндірістік факторларын, ... ... ... ... тасымалдаушыларды; қаржы
институттарын, сәйкес сала фирмаларын қамтиды. ...... ... ... жинақталған, өзара байланысты компаниялар
тобы, маманданған ... ... ... компаниялар, сәйкес
саладағы фирмалар, сондай-ақ белгілі бір аймақта ... ... ... ... ... ... ... сауда
бірлестіктері) бәсекелесетін, сонымен қоса бірлесіп жұмыс жасайтын топ
жиынтығы.
Кластер тұжырымдамасы ... ... және ... экономикалардың
жаңа таным-тәсілін ұсынады, сонымен бірге бәсекеге қабілеттілікті арттыруға
ұмтылған компанияның, үкіметтің, ... да ... жаңа ... бағытталған. Бизнестің белгілі бір саласында айтарлықтай
бәсекелі жетістік үшін ... ... құра ... кластерлер әсіресе
прогрессивті экономикасы басым елдердің кластері, ... ... ... ... ... ... елдің экономикасының айрықша көрсетілген
ерекшелігі болып ... ... ... (ЭЕМ) ... ... құрылатыны
сияқты экономикада да ойдағыдай бәсекелесуші фирмалар тобы салалық, ұлттық,
әлемдік ... ... ... ... отырып, ұқсас нұсқадағы
құрамалар пайда болады. ... ... ... көрінісі ретінде
кластер дүниеге келеді, қалыптасады, кеңейеді, тереңдейді, бірақ, олардың
сондай-ақ, ... да, ... де, ... да, ыдырауы да
мүмкін.
Майкл Портер ұлттық деңгейде бәсекелестік ... ... ... ... ... ... Егер ... жағдайын
табиғи ресурстар, тек құндық факторлар және сол сияқтылар айқындаса, онда
іс басқа, ал ... ... ... ... ... – ол бір ... енді қозғаушы күш ретінде жаңалыққа, жаңалық енгізуге ... ... онда іс ... бір басқа. Кластерлер ... ... ... ... ескере отырып, біздер өз еліміздегі бәсеке
жағдайларын анықтаудың әдістемелік амалы ... ... ... ... осы тұрғыдан келіп, қайда және қандай кластерлер құруымыз,
қалыптастыруымыз керек екенін анықтауға ... ... ... екі ... айқын көрсетілген: Жапонияда
кластерлердің көлденең бағытта даму тенденциясы байқалады, өйткені, ... ... ... салаларға кіруге белсенді түрде тырысады, ... ... ... мен ішкі ... ... бейімділігі
мүмкіндік тудырады. Италияда кластерлер тік бағытта ... ... ... ... да көбірек маманданған орындарға қызмет көрсету үшін
бөлініп шығады және жабдықтаумен шұғылдана бастайды. ... ... ... ... ... ... ... және біртектес
салалар арасында ... ... мен ... ... ақпарат
алмасу жатыр. Осындай өзара алмасу жүзеге асырылған ... ... ... әр
салада белсенді бәсекелестік қолдау тапқанда бәсекеге қабілеттіліктің өсуі
үшін ең қолайлы ... ... ... ... ... құрған. Оларға:
1) Факторлық шарттар: табиғи және адам ресурстары, ғылыми – ... ... ... жатады.
2) Ішкі сұраныс заттары: сұраныс сапасы, халықаралық нарықта сұраныстың
дамуы, сұраныстың жалпы жағдайы.
3) Қызмет ... ... ... ... дайын өнім және
шикізаттардың ... ... ... ... ...... ... құрылымы және стратегиясы, ішкі ... ... ... ... ... менеджменті, ішкі
салалық бәсеке [8, 104 бет].
Майкл Портердің әдістемелік ұстанымы бойынша ... ... не ... ... не елді ... ... деңгейден іздеу дұрыс
емес. Германия типографиялық жабдықтардың, ... және ... және ... да жетекші өндірушілердің базасына айналғанын
қалай түсінуге болады? Немесе ... ... ... ... жетекшілері шоғырланған? Неге ауыр жүк машиналары және
тау-кен өнеркәсібі үшін ... ... ... ... ... ... Неге италияндықтар керамикалық плиткалар, шаңғы
ботинкалары, орайтын жабдықтар мен ... ... ... өте ... ... келеді? Неге Жапония тұрмысқа қажет электроника,
робот, фото, көшірмелік қондырғылар саласынан бірінші ... ... сол ... ... өз ... ... ... жасай алатынын және ұстап тұра алатынын себептерін
түсіне білу жеке фирманың саясатын жасау кезінде ғана ... ... ... міндеттерге жету үшін қажетті дұрыс амал.
Кластердің сипаты мен құрылымы
Кластерлердің пайда болу себептері ұлттық артықшылық ... ... және ... ... ... ... болып табылады.
Бәсекеге қабілетті бір сала ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін жасауға көмектеседі. Мұндай саланың өзі
тауарлар мен ... аса ... ... ... ... ... ... саланың
елде бар болуы жабдықтаушы ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бәсекеге қабілетті жабықтаушылар
да елде ... ... ... салалардың дамуына мүмкіндік туғызады.
Олар екіншілерін техологиялармен қамтамасыз ... ... ... ... ... жаңа ... туындатады.
Кластерлер қалыптасқан кезде оның құрамындағы барлық өндірістер бір-біріне
өзара қолдау ... ... ... ... байланысының барлық
бағыттары бойынша тарайды. Бір саладағы белсенді ... ... ... ... ... арқасында қосылған құн тізбегін өсіре
түседі.
Салаларда ... ... – ішкі ... тобы бар ... ... болу үдерісін тездетеді. Өзара байланысты салалар
кластерінің барлық ... ... ... та ... ... ... адам ресурстарына инвестициялар
жасайды, бұл өз кезегінде жаңа фирмалардың жаппай пайда болуына ... ... ... ірі ... ... және мамандануға мүмкіндік
тудырады.
Бәсекеге қабілетті салалар кластері оның жеке бөліктерінің жай ... ... ... ... Оның ... ... бар, ... бір
бәсекеге қабілетті басқасын туындатады. Мұндай өсудің бағыты кластерлердің
құрамына бағынышты және олар әр елде әр ... даму ... ... ... ... ... және ... салалар арасында қажеттілік, техника мен
технология ... ... ... ... ... ... алмасу жүзеге
асырылған кезде және сонымен қатар, әр ... ... ... ... ... ... өсуі үшін ең ... жағдай жасалады.
Ақпараттың жеңілірек қозғалысына, сондай–ақ көлденең және ... ... ... ... үйлестіруге мүмкіндік беретін
жағдайлар кластерлер арасында өзара алмасуға мүмкіндік тудыратын тетіктер
болып табылады.
Ақпарат қозғалысын жеңілдететін ... ... оқу ... ... ... ... атқару негізінде қалыптасқан
жеке қарым-қатынас;
• ғылыми ... ... ... ... ... ... географиялық жақындастықтан туған байланыс;
• салалық ассоциациялар, қызмет көрсетуші кластерлер;
• ұзақ мерзімді және баянды өзара қарым-қатынасқа ... ... ... ... ... сай келуін және кластер ішіндегі ... ... ... ... ... және отбасы төңірегіндегі байланыстар;
• өнеркәсіптік топ ішіндегі жалпы меншік;
• акционерлік меншіктегі үлестік қатысу;
... ... ... ... ... патриотизм [ 12, 74 бет].
Кластердің пайда болуы тәсілдеріндегі ұлттық айырмашылықтар фирмалардың
сол елге тән ... ... ... ... ... қабілетті салалар үшін қозғаушы күш тұтынушылар мен дайын ақырғы
өнімге ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мемлекеттің жалпы экономикалық
саясатына маңызды деңгейде әсер етеді. Ең ... бұл ... ... ... ... ... ... инфрақұрылым құру мен
білімге байланысты (1-ші сызбаға ... ... ...... ... ... ... мен технологияны қолдану үшін тиімді. Қатысуға қабілеттіліктің болуы
- кластерді қамтамасыз ететін фактор. Қазіргі ... ... ... ... ... Мысалы, Қазақстанда Менделеев кестесінің барлық
элементтері кездеседі, тек қана ... ... ... марганецтің
100 %-ы, трикосид вольфрам қорының 80%-ы, молибденнің 63,9%-ы және ... ... ... кездеседі. Сондай-ақ, түсті және қара металлургия,
органикалық синтез, радиоэлектроника, машина ... ... ... ... ... корпорациясы» АҚ, «Испат-Кармет» түсті және ... ... ... [19, 73 ... ... ... ҚР - да кластерлерді мемлекет тарапынан
қолдаудың маңызы // ҚазҰУ хабаршысы, №2 – ... 1- ... ... ... кластердің әсері
Кластер тірі, дамушы организм: уақыт өте келе оның құрамындағылар
жойылып, жаңа ... ... [7,104 ... кластерлер – аймақтық өнеркәсіптегі жаңа құрылымдық ... ... ...... ... жоғарылауы мен
капиталдың концентрациялануы. Кластерлер жекеленген кәсіпорындармен
салыстырғанда ... ... ... ... ... ... Кластердің
қалыптасуы - өнеркәсіптегі бәсекеге қабілеттіліктің өсуінің нақты тәсілі
мен осы көрсеткіш сапалы жаңа ... ... ... ... ... ... ... өзара байланысқан (мысалы,
салалық, технологиялық) ұйымдардың басқа да формалардың алдындағы ... ... ... ... – оның шеңберінде жағымды әсерлердің,
ең алдымен өндіріс ауқымы әсерінің туындауы. Оның ... - ... ... ... ... ... ... кластердің ядросы ретінде бір
фирманың болуы.
Кластерге тән ... бір ... әсер – ... ... ... ... ... бірнеше өнім түрін өндіру үшін қолданылуы мүмкін өндіріс факторлары
бар болған кезде туындайды. Бұл ... көп ... ... ... ... ... кезінде қамту әсері күшейеді,
себебі көп функциялы факторларды әртүрлі кәсіпорындарға оны ... ... ... төмендету мүмкіндігі туындайды.
Кластердің үшінші жағымды әсері - өнімді жалпы стандарттау кезінде
туындайтын синергия ... ... ... ... ... бойынша
таралады. Кластердің бір саласындағы белсенді бәсекелік іс – әрекет басқа
саладан ... жаңа ... ... ... бағыттарда ынталандырады
және жаңа стратегия мен ... ... үшін жаңа ... дамытуды жылдамдатады.
Инновациялы құрылым өнім көлемін арттыру арқылы инновациялық іс-әрекет
шығындарының орнын ... ... ... ... ... дамуы көп қаржылық шығындарды қажет ... ... ... ұзақ мерзімде жүзеге асады. ... ... ... ... ... қол ... сәйкесінше ең күрделі
ғылыми техникалық жобаларды жасауға мүмкіндік алады.
Сонымен қоса ... ... ... әсер ... ... Ол бастапқы инновация үшін көптеген ... ... ... ... асыру қажеттігі туындағанда пайда болады, нәтижесінде
базисті инновацияның пайдасы - қайта ұйымдастыру шығындарының төмен ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай жоғары.
Кластерде фирмалар әртүрлі инновацияларды енгізуге мүмкіндік ... ... ... өзгертулерге кеткен шығындарды азайтуы мүмкін.
Кластерге тән байланыс желісі технологияның тез ... ... ... ... ... ... біріктіретін желілерді
тік және көлденең деп бөлуге ... Тік ... бір ... ... ... ... ететін компанияларды біріктіру
арқылы қалыптасады [16, 37 бет]. ... ... ... желілерді
кейбір авторлар үдемелі және үдемелі емес деп ... ... желі ... қажетті және жалпы экономикалық өсуді арттыратын техникалық және
технологиялық жаңалықтарды жылдам шығаруға мүмкіндік тудыратын, ... ... бар ірі ... ... байланыс үшін сипатталған.
Үдемесіз типі аймақтық ортадағы ірі компаниялардың басым әсер ... Ірі ... жаңа өнім ... ... ... ... икемсіздік тән. Ірі компаниялар өз мүмкіндіктеріне қарай ... ... ... ... ... шағын, орта және ірі кәсіпорындардың өзара
ұйымдасқан ... ... Бұл ... ... ... ... ... жасауды жеңілдетуге мүмкіндік береді және жаңа енгізулерді жылдам
таратуға әсерін тигізеді. Индустриялы топтың экономикасында тік ... яғни ірі ... ... ... ... иерархиялық
құрылым басым болады және әртүрлі ... ... ... (ҒЗТКЖ, өндіріс, логистика, маркетинг және т.б.) өз мойындарына
алғанда желі ... ... ... ... ... Желілік
ұйымдардың мұндай типі Оңтүстік-Шығыс Азия мен ... ... ... айтылған екі полюстен басқа ұйымдық желілерде көптеген аралық
типтер қызмет етеді. Қарапайым мысал ретінде ... ... ... ... ғана ... бизнестен мультиұлттық кәсіпорынға дейін дамыған
атақты итальян ... ... ... ... ... ұйымның бұл
типі ұсақ фирмалардың көлденең желісі мен ... ... ... ... ... дезинтеграция мен тік құрылым арасындағы бір
орташа шаманы білдіреді [10, 13 бет].
Алынған көзі: ... А.Л. ... ... в ... // ... 2005. -№3. ... 2 - ... қалыптасуының институционалды ортасы
Кластердің қалыптасу үдерісіне қоғамның әртүрлі тұлғалары мен адамдар
категориялары қатысады (2-сызба). Яғни олар ... ... ... ... ... ... ... қоғам,
тасымалдаушылар, тұрғылықты халық, ... ... ... ... тек ... ... мен ... қолданып қана
қоймай, техникалық ақпараттардың ішкі көздерін де дамыту керек. Себебі, тек
шетелдік патенттерді, лицензияларды және ... ... ... ... мен қызметті шетелдік тасымалдаушыға тәуелділігін күшейтеді.
Ал, егер барлық екпін тек ішкі күшке ... онда ... ... ... ... ... ... таңдау азаяды.
1.2. Кластердің экономикадағы шикізаттық ... ... ... ... " ... ... жаңа ... болды деп саналады.
Кластерлік даму ... ... - ... алғаш рет 1990 жылы ... ... ... ... " ... бәсекелік
артықшылықтары " атты кітабында жазылған. Оның ... ... ... -
нақты бір салада қызмет ететін және ... ... ... ... ... ... ... компаниялар
(жабдықтаушылар, өндірушілер және басқалары) және ... ... ( ... беру ... ... басқару органдары,
инфрақұрылымдық компаниялар) тобы.
Майкл Портер ... ... ... жеке ... ... ... ішкі ... тиімді қолдануға
бейімделген әр түрлі саладағы фирмаларды біріктіретін кластер ... ... деп ... (2). ... ... ... тезисі
перспективті бәсекелік артықшылықтар ішкі ... ... ... ... ... ... ... есептемегенде, кемінде
тоғыз салалық сегментте ... ... ... ... ... Қазақстанның бәсеке ... ... ... ... ... " Austin ... " ... консалтингтік
компания мамандары мен ... ... ... ... жұмыстарының нәтижесімен анықталды (3).
Бәсеке қабілетті салалар бірнеше ... ... ... критерий -адамдық ресурстар саны мен сапасы;
... ... - ... ... ... ... ... шикізатты өндіретін, өңдейтін, қайта өңдейтін және
соңғы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... өзара байланыс жасауы, бір -біріне жақын
орналасуы. ... ... ... ресурстардың, инфрақұрылымының болуы
назарға алынып, ең ... ... ... ... ... осы ... ... талаптарға біздің бірде -бір
сала сай келмеді.
Майкл Портер перспективті ... ... ... ... жолы деп ... ... ... отандық
кәсіпорындарды қарастырады . Мұндай ... ... ... рөлін
экономиканың бәсеке қабілеттілігін бағалауда біршама ... ... ... ... ... ... болса, бұл
елдің бәсекелік артықшылықтарының көзі ... ... Бұл ... тауарларды төмен бағамен ... алу, ... ... ... ... ... ... сақталады. Кластер тек бір салада ... ... ... саладағы кәсіпорындардың жұмыс ... ... ... ... үшін ... ... ... керек. Мысалы, оның инфрақұрылым дамымауына
байланысты кластер пайда ... ... ... елдерде,
экономиканың бәсеке қабілеттілікке ... ... ... ... ... ... ... болады. Перспективті саланы
таңдағанда кластерді дамытуға тиімді алғышарттар мен ... ... ... жеке ... ... жасалатын тоғыз сала
көрсетілген:
1. ... ... ... ... ... сала;
3. Жеңіл өнеркәсіп;
4. ЖиҺаз өндірісі;
5. Тамақ өнеркәсібі;
6. Инвестициялық банк ... Жүк ... Тау -кен ... үшін ... ... ... ... өндірісі.
Келешегі бар экономика секторларын іріктеуде қолданылған
аталмыш критерийлерден ... ... ... ... ... ... ықпал ету деңгейі және ... құн ... ... - ... саласы аса маңызды болып ... ... ... ... ЖІӨ -нің 3 ... ... онда сала ... қорытынды жасады. Сонымен бірге, сала ішінде ... ... ... елдің ЖІӨ-і мен экспорттың өсуіне қарай ... үш ... ... қабілеттілікке ықпал етеді:
- фирмалар мен ... ... ... ... ... анықтайды және алдын-ала болжайды;
- кластердің кеңеюін және ... ... ... ... ... жеңілдетеді және ынталандырады.
Уақыт өте келе тиімді дамып келе жатқан кластерлер ... ... ... көлемде капитал жұмсауға тартымды болса,
кластер ... ... ... ... ... ... ... саналады, бірақ олар арасында бәсекелік ... Осы ... ... ... ... ... топтарынан
айырмашылығы болады. Кластерді дамытуда ... ролі ... олар өз ... ... қатысуға ынта білдірулері керек.
2010 жылға белгіленген жалпы ішкі өнім ... екі есе ... меже 2008 ... қол ... ... кластерлік модельмен
дамыту салмақты үлесін ... ... жылы ... жан басына
шаққанда ... ішкі өнім 2700 ... ... ... ... ... ... ақшамен есептесек, жаңағы, нәтиже көмегімен
биыл ол 30 ... ... Ал, 2010 ... ... жан басына
шаққандағы жалпы ішкі өнім 5800 долларды құрайды.
Алайда, ... ... ... ... ... кедергілер
де жоқ ... ... пен ... ... ... ... болмауы, жергілікті нарық сыйымдылығы мөлшерінің ... ... ... дамуы, менеджмент деңгейінің төмендігі,
инвестициялық ... ... ... және ... көрсетілген шарттар еліміздің ... ... ... ықпал жасайды:
- ішкі және сыртқы инвестицияны тартуға жағдайлардың болуы;
- ... ... ... мемлекет тарапынан қолдау көрсетуі
- ... ... ... ... ... бәсеке
қабілеттілігін жоғарылатуда негіз ... ... ... ... ... ... қорын жинақтау
құралы ретінде ... ... ... ... -ЖІӨ ... ... ... салалардың үлесін жоғарылату.
Жалпы кластерді дұрыс ... ... ол ... ... ... ... шектелмейді, сонымен бірге отандық
ғылымның ... ... ... ... ... облысындағы мақта ... ... ... осы үрдістің барлық қатысушыларын тиімді ... шешу үшін ... ... ... ... (ҒТО) ... корпорациясын құру қажет. Осы орталық ... ... ... ... ... 10-15 жыл бойы ... келе жатқан
ғылымның мүлдем жаңа бейнесін ... ... ... Жаңа ... ... ізденістер мен зерттеулердің ... ... ... ... ... дамытудыңбарлық құрамдас
бөліктерін жаңалаудағы инновациялық факторларға қайта ... ... ... ... ... ету мен тиімділігін көтеруге
негізделуіне байланысты туындап отыр.
«Мақта» ... ... ... ... А-да ... және ... ерекшеліктері өзгермей
тұрмайды. Олар ... даму мен ... ... ... ... ... ... сай жедел ... ... ... ... болуы керек. Алайда, ... және ... ... ...... ... - әрекеінің стратегиялық бағытын бұзбауы тиіс.
Шағын және орта ... ... ... ... оның ... ... керек. Мысалы, нарық және ... ... ... ... ... ... ... құрылым мен
стратегияға айналуы, табыстылығы, ... ... ... келуі,
жоспарланған шаралардың ... ... ... келешектегі міндеттерді
шешудегі рөлі.
Әрбір нақты жағдай үшін ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Ережемен қатар, ағымдағы
қойылған сұрақтарға ... ... ... мәліметтер дайындау
керек. Мәлімет көзі ретінде ең ... ... есеп ... одан басқа, мақта өңдеуші кәсіпорын ... ... ... басылымдар, бірлестік жайлы ақпараттар және ... ... ... ... ТМД ... ... технологияларды құру және еңгізу тәжірибесі
ХХ ғасырдың 90 – шы ... ... өз ... ... ... және салыстырмалы бәсекелі артықшылықтарын күшейтумен
сипатталады. 1995 жылы ... ... және даму ... ... ... ... туралы шешім қабылдады және ЭЫДҰ - ге мүше
мемлекеттерінде 2005 жылға дейін инновациялық ... ... ... ... және ... іс ... бағдарлама
бекітіліп қабылданды. Оған қоса 2000 жылы ЕО Лиссабондық ... ... ... даму ... мақұлданды. 2010
жылға дейін ... ... ... білімге негізделген, тұрақты
экономикалық өсуді қамтамасыз ететін, еңбек ету жағдайлары және ... ... ... ... құру ... ... тенденцияларды ескере отырып Дүниежүзілік экономикалық форум
(ДЭФ) 1998 жылдан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның бәсекелестік деңгейі әлі де болса
төмен, ол ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей өзінің
бәсекелестігін күшейту үшін ... ... ... ... ... ... қолданады.
Экономикалық дамыған және дамушы мемлекеттер арасында аз уақыт ішінде
(10-15 жыл) кластерлік ... ... ... Қазіргі кезде тәжірибенің
көрсетуі бойынша кластерлер өзінің ... бір ... ғана емес ... ... ... ... ... 2-3 жылда ТМД мемлекеттері арасында ұлттық кластерлік
концепциясын және ... ... ... топ аясында және
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жол іздеуге Украина мен Ресей кірісті.
1997-1998 жылдары әлемдік экономиканың ... ... ... өндірістік жүйесін еңгізудің бірінші әрекеттері болды. Олар ... ... және ... ... ... эксперимент
жүзінде болды. Оның мақсаты жергілікті мемлекеттік органдармен іскерлік ... ... ... ... ... ... сай серіктестік қарым-
қатынасты қалыптастыру болып табылады.
Ресейде кластер құрудың алғы ... ... күні ... ... құру үшін бес ... ... бар: Мәскеуде,
Санкт-Петербургте және Самар облысында машина жасау кластерін, Мәскеу
облысында, Тула және ... ... ... ... өндіріс
кластерін құруға болады.
Бірақ көрсетілген салаларда өзара байланыс әлемдегі ... сай ... ... ... ... ... және тұтынушылардың жақсы қойылған жүйесінен тұрады.
Самар облысында машина ... ... ... ... ... ... ... фактор: Бірінші кезекте кәсіпорын және билік органдарының
басшыларының, адамдардың дамудың ... ... ... ... болуы.
Самар облысының бұндай тәжірибе бар.
2. Ірі машина жасау кәсіпорындардың болуы: АвтоВАЗ, ... ... ... ... ... қарым-қатынас ортнатқан банктер тобы бар.
4. Бірқатар тұрақты жұмыс істеп жатқан кәсіптік ... ... ... бар, ... ... ... ... және автомобиль жасау мамандарын дайындайтын бірқатар
жоғары оқу орындары.
Кәсіпорындардың ынтымақтастығымен өзара байланысын реттеуде үлкен
мәселелер ... ... ... ... табысты фирма айналасына
біріктіруде мол ... ... және ... ... бар. ... ... ... жасалуына және дамуына мүмкіндік береді.
5. Кластер құрудағы келесі маңызды фактор болып кластер ... ... ... Оған билік, ғылым және өнеркәсіп өкілдері
кіреді.
Стратегиялық комитет орталық басқару фирмасын анықтайды және бақылайды.
Орталық басқару фирмасы ... даму ... ... ... оған қоса ... қайта дайындау, консалтинг, инвестициялық
портфельді қалыптастыру, ... ... ... ... ... мәселелерін шешеді. Оның басты ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтудың және шығынды төмендетудің жолын іздеу болып табылады.
6. Кластер құру және дамытудағы мемлекеттің белсенді қолдауы кластерлік
құрылым жасаудағы ... ... ... Германияның тәжірибесі
көрсеткендей қаржыландырудың жартысын федералдық және аймақтық
бюджеттен, ал қалған ... ... ... ... ... қаржысынан бөлінеді.
Мемлекеттік қолдаудың негізгі мәні мынадай:
- Үкімет ... ... ... көтеруге
ынталандырады, әсіресе шағын және орташа кәсіпорындарды.
- Өндірушілер, жабдықтаушылар, банктер мен ... ... ... ... ... ... ... тікелей немесе жанама байланысты үкіметтік мекемелерді
- (департаменттерді), түрлі қауымдастықтарды, кәсіподақтарды жұмыстарға
тарту.
- Жаңа ... ... табу және ... бағытталған
инновацияларды үкімет және жергілікті ... ... ... ... байланысты үдету мен жаңа жерлерге және шет
елдерге шығу ... ... ... ... ... жүзеге асқаннан кейін жиналған тәжірибені инновациялық
процестің басқа ... ... ... ... ... Рейн Вестфалиядағы
автомобиль жасау кластерін құрудағы тәжірибесін келтіруге болады.
Кластер қызметіне 750 компания және технологиялық орталықтар қатысты.
1999 ... ... 283 жоба ... оның 55 ... Рейн ... ... ... Кластер құру кезінде керекті шарт болып – сапа мәселесін шешу болады,
әсіресе Қазақстанмен Ресейдің дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) ...... ... ... ... ... Қазіргі кезде сапа
сертификатысыз әлемде ешқандай өнім мен ... ... сата ... ... ... ... ... шарт сапа мәселесін шешу ... ... ... ... көтеру болып табылады.
Сапа мәселесі тек сертификаттауда ғана емес, оған қоса ... ... ... ... ... ... және
өндірістегі өзгерістер мен түпкілікті жаңа ... ... ... ... ғылым өнім сапасын жақсарту саласында жақсы ... бұл ... ... ... Самар облысындағы жұмыс істеп жатқан әйгілі неміс фирмасы
«GOPA-Consultants» жаңа ... ... енді олар сапа ... оқытудағы нұсқаушылар бола алады.
8. Ресейде кластер құрудағы маңызды факторлар болып жергілікті билік
органдарының іс бастамасына ... ... ... ... өлкесінің
орман өнеркәсібінде, агроөнеркәсіп кешенінде (АӨК), көлік және
зергерлік өнеркәсіпте кластер жасау бастамалары бар. ... ... ... құру ... ол ... ... ... – Өңдеу – Сүт сату және Красноярск қаласының ... ... ... ... ... ... «Милко» АҚ–ның
айналасына шоғырландыру үшін 3 млн. доллар көлемінде несие тартылуда.
Тамақ өнеркәсібінің азнаулы қуатына, әйгілі брендтердің ... ... ... ... ... ... ... дамуына кедергі болады. Өлкеде кластер құруға арналған
лайықты инфрақұрылым дамымаған. Бүгінде Краснояр ... ... ... ... жоқ, ... пайда болуына мүмкіндік көп.
Жаңа өндірістік ... ... ұзақ ... ... болып
табылады және аймақтық өкіметтің қатысуымен болады.
Жаңа өндірістік жүйелерді – экономикалық кластерлерді қалыптастыру ... ... ... әрі ... мол екендігін өткен тәжірибелер
көрсетеді. Олар аймақтың бәсекелестігін күшейтеді және ... ... және ... ... ... жоғары сапасына жетеді.
Эксперимент жылдарында нарықтың шикілігімен және өндірістік кластер
құру процесінде кезігетін ... ... ... ... ... барлық өнеркәсіптік кәсіпорындарды, ғылыми-зерттеу орталықтарын,
коммерциялық, венчурлік, консалтингілік компанияларды және тұтынушыларды
біріктіреді. ... ... ... ... елдердің тәжірибесі
мынадай негізгі қиындықтардың пайда болуын көрсетті.
Басты қиыншылық, ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындардың бәсекелестігінен болып отыр. Бірақ бұл
келеңсіздіктерді ғаламдану жағдайында екі тығыз ... ... ... ... ... ... ... шешуге болады.
Бәсекелестік - кәсіпорындарды нарықта басымдылыққа жету жолдарын іздеуге
және өзінің ... ... ... ... Осыдан
экономикалық агенттердің және контрагенттердің бәсекелес ... ... ... ... ... ... ұмтылады.
Желінің ішіндегі трансакциялық шығындар желіден тыс ... ... ... ... мүшелері іс жүзінде көз ... ... ... ... бірігіп қолдану арқасында
ақпараттардың жоғалу қауіпі төмен болады.
Кластер ішіндегі кәсіпорындар мен ғылыми ... ... ... және ... ... ... жеке ... арасындағы
кооперация мәселесін білу керек. (3-сурет)
Сурет 3 Кластердің тура және кері байланыстары
Кластер ішіндегі кооперациялардың түрлі формаларының ... ... ... Трансформация кезеңіндегі мемлекеттер
экономикасы жетілмеген және толық дамымаған болады, бұл ... ... ... ... ... дұшпандықтан, серіктес сияқты
кластерге кооперациялануы әрқашан қиын болады. Кластерге қатыса ... ... ... ... ... ашылуына
қауіптенеді, бірақ кластерде құпияның ашылуы үлкен мәнді болмайды, ... ... ... Елде ... ... кезінде кластерге
қатысушы фирмалар кооперация мақсатынан тыс ... ... ... ... қарым-қатынасы өрши түседі. Шет елдер тәжірибесі көрсеткендей
дағдарыс кезеңінде кластерге қатысушылар, қиындықтарға бірігіп төтеп беруге
және нарықтағы ... ... ... мүмкіндігі көп болады.
Кәсіпорындардың кластерге қатысуы біріншіден кооперация арқасында ... ... ... ... пайда алумен байланысты, бірақ
шығындар мен қауіптер кластерге кіргеннен басталады, ал ... ... ... ... ... нарықтық мүддесі күшейгенде
кооперация процесін көп фирмалар қолдайды. ... ... ... қауіпті болып серіктестердің бәсекелес орта ... ... алуы ... ... ... ... монополияға қарсы заңнама және мемлекет
билігінің монополияға қарсы саясаты атқарады. Әр ... ... ... ... ... ... ... мүшелері ұстанбаған жағдайда
өзінің қаншалықты шығынға ұшырайтынын білуі тиіс.
Фирманың кластерге кіргенде қосымша шығындары ... олар ... ... ... дөңгелек үстелдер, семинарлар, оған қоса
дамуға арналған біріккен ... ... ... Инвестициялық
шығындардың үлкен бөлігі кластерге ... ... ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттердің аймақтық және жергілікті ... ... ... байланысты кластерлік құрылымдарды
қалыптастырудағы шығындардың қомақты бөлігін өз мойнына алады.
Қолдаушы институттар және кәсіпорындар арасындағы кооперация.
Аймақтарда кластер құру кезінде ... ... ... ... ... ... институционалдық құрылымдар (ғылыми орталықтар, қоғамдық
ұйымдар, қауымдастықтар) арасындағы қалыптасып жатқан қарым-қатынастар
едәуір әсерін ... ... ... ... мен ... институттар арасындағы ынтымақтастықтың қиыншылығы ... ... ... ірі кәсіпорындармен жұмыс істеуге бейімделген.
Сондықтан кластерге қатысушы ... ... ... ... мүмкіндігі болмайды. Көп кәсіпорындар қауымдастықтардың
құзіретінің әлсіздігіне сүйене ... ... ... бас
тартады.
Қатынасуды дамытуға тікелей қызығушылығы жоқ ғылыми және ... ... ... ... ынтымақтастықтың басқа да
қиындықтары бар. Мысалға: көптеген ... ... ... зерттеу
жұмыстарының тезірек жарық қалайды, ал жеке ... ... ... төлеген зерттеулерін жарыққа шығарғылары келмейді.
Көптеген оқу орындары тапсырыс берушілердің сұрауына сай ... ... ... ... ... ... жиі өзгеретін талаптарына
сай мамандарды дайындай алмайды. Мұнда қаржылық жағдайдан ... ... ... үшін лицензияны алу мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... фирмалар және мемлекеттік органдар мен ұйымдар арасындағы
кооперация. Өндірістік кластер құрудың және ... ... ... жасауға деген ынтасының төмендігі және жеке меншік фирмалармен
мемлекеттік институттар арасындағы ... ... ... ... ... кластер құру кезінде ... ... және ... ... ... сәтсіздікке ұшырайды. Бұнда
біріншіден чиновниктердің биліктерін шектейтін лайықты заң, екіншіден
олардың ... ... ... үшіншіден жергілікті және
аймақтық деңгейде өндірістік ... ... ... ... ... ... де ... мемлекет экономикасын кластерлеу бағдарламасын жасап және
ынталаса тамаша болар еді.
Үкіметтің көрсетілген шараларды ... ... ... және ... ... ... ... монополист фирмалар және
жергілікті әкімшіліктермен жеке үкімет құрылымдары күшті қарсылық ... ... мен ... кластерлік технологияларды еңгізу тәжірибесі
көрсеткендей ... ... және ... ... ... ... кластерлік модельдерді қолдану тиімді болады. Әсіресе
отандық кәсіпорындарға Қазақстанның созылмалы ... ... ... және ... өсу ... ... және ... болуы
мүмкін.
2. Барлық үш құрылымның жұмысын жергілікті және аймақтық деңгейде
біріктірумен басқару үшін ... ... ... үш ... ... ... ... жасау дұрыс болады.
3. Аймақтық кластерлік бірлестіктерге кластерлік технология мамандарын
дайындау орталықтарын құру ... ... ... ... де ... олар ... ... аймақтарда таратады және басымды
салалар мен аймақтарда кластерлік бірлестіктерді ... Оған қоса ... ... әкімшілік және қоғамдық ұйымдар жұмысшыларын
дайындайтын бағдарлама болуы тиіс, олар өз аймақтарында кластер
бірлестіктерін еңгізуге ... ... ... ... орталығы, кластерлік
модельдерді құруға және еңгізуге ықылас білдірген аймақтарға ... ... ... ... ... ЖҮЙЕНІ ҚОЛДАНУҒА САРАПТАМАЛЫҚ
ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан Республикасындағы кластерлік жүйеге әлеуметтік –
экономикалық сараптама
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... үкіметінің алдына келелі міндет қойып, былай
деді: «Біздің іс ... ... ... ... ... ... ... қажет. Соның бір мысалы индустрияны ... ... келу бола ... ... ... ... біздің келешегі бар барлық Қазақстандық,
ауқымды өңірлік және аймақтық кластерлерді ... ... ... ... алуымыз қажет. Даму институттары болса, алдағы
міндеттерді ... ... ... ... айналуы керек».
Ел басшысы үшінші рет шақырылған ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі секторларында
кластерлерді қалыптастыру мәселесіне ерекше көңіл бөлді. Мәселен, ол
жоғарырақ ... ... ... жаңа инустриялдық кластерлерді
қалыптастыруға баса ... ... ... ... экономикалық әлеуетін
анықтайтын экономика секторларын дамыту туралы ... Ол, ... ... ... ... ... құрылыс индустриясын және жеңіл
өнеркәсіпті ... ... ... ... бар ... ... мәселен Оңтүстік Қазақстанда мақта және шарап ... ... ... ауыл ... ... өңдеудің
болашағы бар.
Көріп отырғанымыздай, мемлекет басшысы мен Республика Үкіметі
экономикада ... ... ... көңіл бөледі және ерекше
маңыз береді. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай кластерлік тұрғыдан ... ... ... анықтайды және оның бәсекелік қабілетін
арттыруда үлкен рөл атқарады.
Бүгінде Қазақстан ... ... ... күші – ... ... ... қозғаушы күш – шикізат емес секторын қалыптастыруда
және ол болашақта негізгі басымдылықты сала болатына сенемін. ... ...... ... күшті қазіргі талапқа сай жаңарту ... ... ... ... мен ... ... төмендету мақсатымен казіргі кезде өндірістік ... мен ... ... ... ... ... концепциясы жасалуда.
Қазақстанда бүгінге дейін дамыған кластерлер болған емес. Қазіргі кезде
еліміздің ... ... ... ... ... ... тауарлар
құрамында бәсекеге қабілетті дайын тауарлар жоқ, экспорт арқылы негізінен
минералдық өнімдер, өңделмеген немесе шала ... қара және ... ғана ... Қазақстанда өндірілетін мұнай мен газдың, қара ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттің шетелдік және отандық ... ... ... жоқ, тек ... ... аз мөлшерде қатысынан басқа қомақты түрде қолға ұстары жоқ
[10, 13 бет]
Сондықтан ... ... ... дамыту мақсатында ел
президентінің 2005 жылдың көктемінде «Қазақстан экономикалық, ... ... ... жаңару жолында» деген Қазақстан халқына жолдауында: «Біз
бәсекеге ... ... ... таңдай отырып, бәсекелестікке қарымы
мол басым салаларды дамытуға кірістік, сол арқылы қазақстандық кластерлер
жүйесінің дамуына жол ... ... ... ... ... ... ... туризм, мұнай-
газ машиналарын жасау, тамақ және ... ... ... ... металлургия және құрылыс материалдары сияқты салаларда,
кемінде 5-7 кластерін жасау мен дамытудың жоспары болуы ... деп ... ... ... емес ... ұзақ мерзімдік мамандануын,
міне, солар айқындайтын болады»,- деген.
Бұл жобаны жасауға ат салысқандар J.E. Austion Associates Inc. Американ
консалтингтік ... ... ... ... ... Economic Competitiveness group (ECG), ал ғылыми кеңес беруші, жоғарыда
айтып кеткен – профессор М.Портер.
М.Портердің айтуынша Қазақстанның капиталы мен ... ... ... және күшті мүмкіндіктері бар. Қазақстанның бәсекеге ... ең ... ... ... ... даму болып табылады. ... ... ... тиіс ... ... бірі – ... Олар ... тұрмысын мемлекет пен оның ... ... тиіс деп ... ... көп ... ... ... байланысты және
елдің реформада алға жылжуына әркім жауапкершілікпен қарауға ұмтылуы керек.
Кластерді әзірлеушілер – тік және ... ... ... да, ... ... да, әлемдік тәжірибені де ескере
отырып, экономикамыздың басты ерекшеліктерімен де санасуы ... ... ... ... ...... ... яғни ағымдағы экономика мен
бизнестің ... ... ... ... табыстылық, бәсекелік
артықшылықтар көрсеткіші қарастырылды және 26 сала таңдалынып алынды.
Екінші кезең – рынок мөлшерінің анықталуы мен ... ... ... сала ... яғни осылардың негізінде кластерлік әдісті
қолданудың артықшылықтары мен мүмкіндіктері анықталады. ... ... ... ... ... ал ... 2005 ... ақпан-наурыз айларында
қолға алынды.
Үшінші кезең – кластердің бәсекеге қабілеттілігі ... ... ... ... ... әр бір жеті бағытқа салалық жоспарды жүзеге
асыру үрдісін жүргізуде (қосымша А). ... ... ... ... ... он ... ... тартуды жүзеге асыратын
конгресс-орталық жобасында жұмыс жасауда. Нәтижесінде ол барлық туристік
компанияларға қосымша табыс ... ... ... ... ... мен өз
идеяларын жүзеге асырғысы келетін ғылыми ұйымдар белсенді қосылуда.
Қазақстан дәстүрлі шикізат өндірісін есептемеген ... ... ... сегментте бәсекеге қабілетті екені ҚР Үкіметінің Қазақстанның
бәсекеге қабілеттілігін бағалау ... ... ... ... ... американдық консалтинг мамандары мен Гарвард университетінің
сарапшылары бірігіп жүргізген жұмыстарының нәтижесімен анықталды. ... ... ... ... ... ... ... критерий -
адамдық ресурстар саны мен сапасы. Екінші критерий – кластерге әлеуетті
қатысушы кәсіпорындардың ... ... ... өндіретін, өңдейтін,
қайта өңдейтін және соңғы нәтижесінде қосымша ... ... ... ... ... өзара байланыс жасауы, бір–біріне жақын
орналасуы. Бұдан кейін табиғи ресурстардың, инфрақұрылымның болуы назарға
алынып, ең ... ... ... ... ... ... ... осы зерттеулер нәтижесінде негізгі 7
«пилотты» кластерлерді құру ... ... ... яғни тамақ өнеркәсібі
(ауыл шаруашылық облыстарында), туризм ... ... ... ... ... логистика кластері, құрылыс материалдары
өндірісі (Алматы облысы), металлургия ... ... ... ... (Батыс Қазақстан облысы).
Алынған көзі: М.Ж.Тұрсымбаев Экономиканың ... ... ... рөлі // ... – 2005 - №4 42-43 бет
Сурет 4 – Салаларда құрылатын 7 «пилотты» кластер
Ал енді осы ... жеке ... ... ... ... ... азық - ... өнеркәсібі стратегиялық маңызы бар өнеркәсіп
салаларының бірі ... ... ол ... ... және ... бойынша
қажетті азық-түлікпен тұрақты қамтамасыз ... ... ... құрамына 30-дан аса мамандандырылған салалар, қосымша ... жеке ... ... ... ... ... шамамен
5151 өнеркәсіп кәсіпорындары мен өндірістері бар, олардың 80%-ы шағын және
орта кәсіпорындарының үлесінде. Салада жұмыс істейтін адамдардың саны ... жуық ... ... ... істейтіндердің 10,3%-ы. Республикадағы
халықтың нақты табысының өсуін ... ... ішкі ... ... ... өсіп, дамиды деуге негіз бар. Сонымен бірге шетелдік рынокқа шығу
негізгі стратегиялық мақсат ... ... ... Орта Азия ... ... шығыс бөлігі отандық өнімді ... ... ... ... Экспортқа стратегиялық күш-жігердің бағытталуы тамақ
өнеркәсібіндегі кластердің дамуының басты ... ... ... ... ... ... ... тыс тұрақты өсу үшін
маңызды мәнге ие. Бұл сала ... ... ... ¼ ... құрайды
және елдің ЖІӨ-нің 6,5%-на жуығын құрайды. Тамақ өнеркәсібінің өндірісі
Қазақстанның өңдеуші өнеркәсібіндегі қарқынды ... ... ... ... ... ... жылдық өсу қарқыны 108,2% – дан ... ... ... ... 2005 жылы нақты өсу 8,5%-ды құрайды, өнім ... 2000 жылы 1,5 ... АҚШ ... ... 2005 жылы 2,6 ... ... құрады.
Қатысушылардың жекелей алғанда ауыл шаруашылығы шикізатын ... ... ... ... ... жағынан жақындығы тамақ
өнеркәсібінің ... ... ... ... ... ... Мысалы, сүт өнімінің кластерін солтүстік-шығыс және оңтүстік
өңірлерде (Алматы, Шығыс Қазақстан, ... және ... ... - ... ... ... оңтүстік өңірде (Алматы, Жамбыл,
Оңтүстік Қазақстан облыстарында), ет ... ... ... өңірлерде
(Қостанай, Павлодар, және Солтүстік ... ... ... ... Ал ... қайта өңдеу өнімінің кластері бойынша
артықшылықтар солтүстік және ... ... ... Қарағанды, Қостанай
және Солтүстік Қазақстан), балық өнімін Атырау, Шығыс Қазақстан, Қарағанды
облыстарында және күріш өнімін ... ... ... ... ... және дамыту неғұрлым тиімді. ... ... ... үшін аталған облыстардың бірқатар артықшылықтарына қарамастан,
қазіргі кезде үш кластерді ерекше атап көрсету ... ... ... ... ... облыстары және СҚО); сүт өнеркәсібі (Қостанай
облысы); ...... ... ... ... және ... облыстары) [20].
Бұл таңдау тамақ өнеркәсібіндегі аталған сегменттердің үлесіне, осы
секторлардағы ұлттық өндірушілердің даму ... ... да бір ... ... ... ... ... негізінде анықталды.
Тамақ өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігін бағалауда тамақ өнімдерін
өндірудегі ... ... ... көш ... елдердің шығындарымен
салыстыра отырып жүргізілді. Тамақ өнеркәсібіндегі кластердің қалыптасуы
мен дамуы кезінде келесі ... ... - ... ... жетілуі
мен интеграцияланған байланыстың қалыптасуы ... ... ... ... бәсекеге қабіліеттілігін арттыру мен ішкі өндірісті
кеңейту үшін ... ... ... ... жету ... ... орындалуы керек:
1) кластерге қатысушылардың өзара әрекет ету механизмін жасау;
2) агроөнеркәсіптік технологияға негізделген ... ... ... және ... ... өндірісті енгізу;
4) мамандарды дайындау мәселесін шешу;
5) халықаралық деңгеймен теңестірілген техникалық ... ... ... ішкі және ... ... сату көлемін кеңейту;
7) отандық тамақ өнеркәсібінің брэндін қалыптастыру;
8) мемлекетттік реттеу механизмі мен нормативті құқықтарын ... ... ... ... ... туристік индустрия экономиканың басым
секторларының бірі ретінде танылуы оны дамытуға жаңа серпін берді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің туризм ... ... ... ... бірі – Қазақстанды орталықазиялық өңірдегі
туризм орталығына айналдыру.
Қазақстан Республикасының теңдесі жоқ ... және ... ... ... ... ... ... туризмнің туристік қызмет
көрсетулердің халықаралық саудасы жүйесіне оралымды кірігуінің табиғи ... ... ... ... ... және өзінің капитал сыйымдылығына
қарамастан, салынған капиталға қайтарымы жөнінен тиімді салалардың бірі
болып табылады.
Сарапшылардың пікірінше, ... ... ... ... ... ... бай ... әлеуетінде (экологиялық
туризм), өсіп келе жатқан іскерлік ... ... ... ... және ... (шұғыл) туризм сияқты демалыстың белсенді
түрлерімен шұғылдану ... ... ... ... парктерге келетін туристер
(мысалы, Кенияда, ... ... онда жыл ... 1 ... ... ... қалдырып кетеді. Қорықтарға, ұлттық парктерге тауарларды сату және
ақылы қызмет көрсетулер ... өз ... ақша ... ... ... парктер табатын қаржылық қаражат оларды дамытуға, сондай-ақ қорғау
мен қалпына ... ... ... ... шыға ... “Экономиканың басым секторларында пилоттық
кластерлерді жасау мен ... ... ... ... туралы”
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 25 маусымдағы № 633 қаулысымен
Алматы қаласы мен Алматы облысында “Туризм” пилоттық ... ... ... жөніндегі 2007-2011 жылдарға арналған Бағдарламасы бекітілді.
Туристік кластер жасаудың маңыздылығын ескере отырып, ... ... ... ... одан әрі ... ... ... Қазақстан өңірлерінің туристік әлеуетіне маркетингтік
зерттеулер жүргізу үшін 65 млн. теңге көлемінде ... ... ... ... ... үшін ... ... және туристік
қызмет көрсетулердің әлемдік нарығына туристік өнімді жылжытуда көшбасылық
орынды иеленуші “International consulting group on tourism ... ... ... көрсетулердің негізгі жеткізушісі ... ... ... ... ... ... ... асыру құқығына лицензиясы
бар 846 туристік ұйым мен 30 жеке ... ... ... ... ... мен ... үй шаруашылығы кәсіпорындарының басым көпшілігі Алматы
қаласында (605), Шығыс Қазақстан (124), ... (122), ... ... және ... ... (79). ... ... қызмет
көрсетулер нарығында 3,2 мыңға жуық адам, 1,5 мың ... гид ... ... ... Туристік нарықтың барлық ұйымдарының 98,3 %-ын
шағын кәсіпорындар (жұмыс істейтіндердің саны 50 ... ... ... ... аспайтын персоналы бар орташа кәсіпорындар 1,3%-ды, ал ірілер
0,4%-ды құрайды. ... ... ... ... ... ... орта ... құрайды, олар әлем елдерінің көбінде инновацияларға
негізделген экономикалық өсімнің ... ... ... ... ... ... ... жетпіс елімен ынтымақтаса жұмыс
істейді.
Бағдарламаның мақсаты: сырттан келушілер ... және ішкі ... ... есебінен мемлекет пен халық кірісінің тұрақты өсуін,
халықты ... ... ... ету үшін ... қабілетті туристік
индустрия құру.
Қойылған мақсатқа сәйкес Бағдарламаның бірінші ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту;
• туризмді мемлекеттік реттеу мен қолдаудың ... ... ... тартымды туристік имиджін қалыптастыру;
• туристік әлеуетті арттыру;
• рекреациялық шаруашылық мамандануы бар аймақтар ... ... ... ... ... ... кезеңінде мақта-мата иірім жібі
мен мата өндірісін жасау мен дамыту жөніндегі пилоттық кластерді ... ... ... ... ... мына ... байланысты: шикізаттың (мақтаның) қол
жетімділігі, жаңа ... ... салу және ... істеп тұрғандарын
қайта жарақтандыруды жүзеге асыратын бірнеше ірі компаниялардың ... ... ... ... ... ... және ... ерекше инфрақұрылымның болуы.
Қазақстан экономикасында мақта шаруашылығы елеулі орын ... ... 2005 жылы ... ... ... 124,1 мың ... мақта
талшығын 140,3 млн. долларға экспортқа шығарды. Экспорттың жалпы сомасының
1,1 ... ғана ... ... мақта талшығы Қазақстан ауыл
шаруашылығы экспортқа шығаратын екі өнімнің бірі. Мақтадан ... ... жаңа ... ... пайда болады, жұмыссыздық азаяды, жұмысшылар
жалақы алып, табыс табады, дайын өнім ... ... ... ... Бізде мақта талшығын сатуда да кемшіліктер бар.
Мақта өңдейтін кластер құра отырып, біз матадан бастап киім-кешектің,
төсек-орынның бірнеше ... ... ... ... ... тауарлар сияқты өнімдер өндіретін тігін өнеркәсібі, тамақ
өнеркәсібі, құрылыс, медицина ... ... ... ... ... ... ... кластердің құрамына мақтаны өңдеу мен матаны
өндіру, медициналық және техникалық ... және ... да ... ... шикізат ретінде мақтаны кешенді өңдеу енеді. Кластерді құру үшін осы
салаға қатысты ғылым саласын және ... ... ... ... ... кәсіпорындарында сала бойынша жаңа
технологияны енгізу жөніндегі экономикалық және маркетингтік зерттеулерді
дамытудың арнайы ... ... ... ... ... ... 6 бабының 2-ші тармақшасында Қазақстан Үкіметінің
құзіретіне кіретін ... ... ... шаруашылығындағы мемлекеттік
саясатты, мақта рыногының сату стратегиясын әзірлейді және іске ... Ең ... ... – ұсақ ... ... жер көлемін
бірлестіру, ірілендіру, мақта-жоңышқа ауыспалы егіс ... ... және жаңа ... кең ... ... ... Қазақстан облысының мақтаны өндіру және қайта
өңдеу саласындағы ерекшелік облыс аумағында “Оңтүстік” еркін ... құру ... ... ол ... ... жүйе ... ... табылмақ.
«Көліктік логистика» кластері.
Көлік-логистикалық кластердің мақсаты – көлік кешенін дамыту және оның
қызметінің Қазақстанның экономикасы мен ... ... ... ... жеткізуді және транзитік тасымалдардың ... ... ... ... ету болып табылады.
Көлік-логистикалық қызметтер кластерінің ерекшелігі аясында оның оқшаулануы
аумақтық - функционалдық ... ие және ... ... ... ... шешуші буыны жеткізу бағыттары, ірі тоғысу тораптары
мен жүк ағынын туындату, ... ... күші ... - логистикалық
және көмекші қызметтерді көрсететін кәсіпорындар орналасқан барлық аумаққа
қатысты болады. Жоғарыда айтылғандарға орай, бірінші ... екі ... іске ... көзделеді, олар Алматы қаласының орталығында көлік -
логистикалық орталықты ұйымдастыру және ... Жаңа ... ... Бірінші жоба қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға сәйкес
келетін көлік-логистикалық ... салу ... ... ең көліктік
толық торап – Алматы қаласында терминалдық парктің ... ... ... жоба ...... ... бағыты бойынша “жасыл” көлік
дәлізін ұйымдастыру арқылы ... ... ... Қазақстанның
транзиттік әлеуетін дамытуға бағытталған.
«Құрылыс материалдары» кластері.
Қазақстан Республикасы ... өсуі ... ... ... ... ... бес жыл ішінде Қазақстанда тұрғын үй
(оның ішінде ... ... үй - ... ... ... ... ... бағдарламасы шеңберінде) өндіріс құрылыстары
көлемдерінің, әлеуметтік - мәдени ... ... ... ... ... ... ... отыр. Құрылыстағы үлкен көлемдерді
орындау Елорданы астанаға ... ... ... ... ... үлестік белсенділігінің артуымен байланысты болып отыр.
Осыған байланысты қазіргі ... іске ... ... ... ... материалдары, бұйымдар мен құрастырмалар
өнеркәсібін дамытудың 2005-2014 ... ... ... ... ... өндірістік қуаттарды өсіруден, жаңа өндірістерді құрудан
өзге өндірушілердің өңірлік бірлестіктерімен байланысты ұйымдық ... ... ... элементі болып табылады. Бұл жағдайда рынокта
жекелеген кәсіпорын емес, ... ... ... барынша тиімді
пайдалануға мүмкіндік беретін компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік кешен бәсекеге түседі. Қазіргі уақытта 3 ... ... ... ... ... құрылыс материалдарының индустриялық
паркін құру болжанады – жер телімі бөлінетін болады, коммуникациялар,
кластерге ... ... ... шешілген. Алматы облысында сала
кәсіпорындарының өздері құрылтайшы болатын акционерлік ... ... ... ... ... ... бар кәсіпорындарды құра
отырып, құрылыс материалдары, бұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... базасында
кластер құру болжанады. Бірлестік мәселелердің кең ауқымын, - ... ... және ... жаңа ... ... түрлерінің өндірісін
ұйымдастыруға инвестицияларды тартудан ... ... ... үшін шикізатты, жинақтауыштарды т.б. көтере сатып алу есебінен
өнімнің өзіндік құнын төмендетуге дейін шешуге мүмкіндік ... ... ... ... зауытын салу жөніндегі жобаны
іске асыру негізінде кластер ... ... ... ... ... ... дамуын айқындайтын факторлардың бірі
дамыған тау-кен металлургия кешенінің ... ... ... Бұл ... қара және ... ... айтарлықтай үлесі Қарағанды
облысының аумағында орналасқан кәсіпорындарға тиесілі. Қарағанды облысы
жеткілікті өңдеуші кәсіпорындар ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін барынша ... бұл ... ... ... ғана ... өз ... өнім ... алып келетін бәсекелестіктің қажетті деңгейін қамтамасыз етеді
[20].
Қазақстанның тау – кен металлургиялық ... ... ... оны байытатын және шойын, болат, қара және ... ... мен ... ... бұйымдар түрінде өнім шығаратын 99
кәсіпорыннан ... Қара ... ... ... қай қалада, қандай
зауытта, қандай көлемде өндіру мәселесі әлі де ... көп ... жан ... ... ... ... ... Бұл саланың қожайындары Қазақстанның
ішкі мұқтаждарын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... салатынын және экспортқа қандай түпкі өнім
шығаратынын, ... бәрі үшін ... ... ... ... Ал ... ... келетін болсақ түсті, асыл, сирек кездесетін
және радиоактивтік металдарды өндірумен 65 кен орны, 20 байыту фабрикалары
және 9 ... ... ... белгілі. Бұл салада ... адам ... ... Өнімнің 45 түрі өндіріледі. Солардың ішінде
қорғасын, мыс, мырыш, ... ... ... ... ... ... тағы басқалары бар. Бұл сала негізінен экспортқа бейімделген, бірақ
шығаратын ... ... [13, 15 ... ... ... ... және дамыту жоспарында ұсынылған
іс-шаралар металлургияның 4 - 5 қайта ... ... ... жасау
өнімдерінің экспорты өсімін ынталандыруға, сондай-ақ экономиканың осы
секторына ірі металлургия корпорацияларымен бірігу ... ... ... орта кәсіпорындардың мүмкіндігінше көбін тартуға бағытталған.
«Мұнай - газ машиналарын жасау» кластері.
Қазақстан Республикасы мұнай мен газдың бай ресурстарына ие, ол ... ... ... ... күші ... ... Қай ... машина жасау саласы мемлекеттің өндірістік әлеуетінің стратегиялық
жағдайын анықтайтыны, ... отын - ... және ... ... пен ... ... ... пен тұтыну рыногының
өнеркәсібінің қызметін қамтамасыз ететіні белгілі.
Қазақстанның мұнай-газ саласындағы ірі ... бірі ... ... ... (КТҚБ) көмірсутегі ресурстарын игеру ... ... ... 2003 ... 16 ... жарлығымен Каспий
теңізінің қазақстандық секторын ... ... ... оның ... КТҚБ ... тиімді және қауіпсіз игеру
жолымен ... ... ... ... ... ... және ... өмір сапасын жақсартуға жәрдемдесу, елдің жанама индустриялық
салаларын дамытуға қол ... ... ... Ірі ... жобаларды
іске асыру мұнай мен газды барлау және ұңғылар бұрғылау үшін ... ... мен ... ... ... және ... шикізатын
өндіруге, тасымалдауға, сақтауға және ... ... ... ... ... кезде Батыс Қазақстан ... ... ... іске ... болжанып отыр. Мұндағы қуатты өндірістік, кадрлық және
ғылыми - техникалық әлеуеттің болуы, көліктің, ... ... бұл ... ... ірі инвестициялық жобалардың іске асырылуы
және ... ... ... ... ... ... ... ететін
Ресеймен шекараластық мұнай-газ машиналарын жасау саласында кластерлеу үшін
бұл ... ... ... ... ... ... жасау саласы бұрынғыша үш бағытта дамуға бағдарланған: ауыл
шаруашылығының жабдықтарға және ... ... ... ... ету; Қазақстан әскері үшін қару – жарақ шығару; мұнай ... – кен, ... және ... ... сондай – ақ өнеркәсіптің
басқа салалары үшін ... және ... ... ... ... байланысты «мұнай – газ машиналарын жасау» кластерін дамыту үшін
«Қазақстанның батыс қақпасы» атты арнайы экономикалық аймақ құру ... ... ... құру ... ... ... ... дамуын жеделдетеді, мемлекеттік және жеке ... ... ... ... Бұл ... іске асыру үш кезең бойынша
жүргізіледі. Біріншісі, Батыс Қазақстан облысы мен ... ... ... ... орталығын құру болады. Осы орталық
кедендік рәсімдеуді жеңілдетуі тиіс. Ал екінші ... «А» ... ... порт
құрылады. Ол Еуразиялық транзитке мүдделі халықаралық транспорттық ... ... ... ... ... отандық және шетелдік
инвестициялармен алдыңғы қатарлы технологияларды тарту үшін өндірістік
аймақ құру қажет ... Бұл ... ... – газ ... ... ... [13, 15 ... Қазақстан Республикасында кластерлік жүйені іске асыру мәселелері мен
шешу жолдары
Қазақстан Республикасының ... ... ... өз
дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 елдің ... кіру ... атты ... ... ... ... ... «Біз түпкі өнімдерін экспортқа
шығаруға бағдарланған өндірістерді, мұнай-газ, көлік саласына және машина
жасау мен ... ... мен ... ... басқа да
ішкі салаларда бірлескен кәсіпорындар құруға және дамытуға арқа сүйеуіміз
керек. Алдымызда халықаралық ұйымдырдың белсене қатысуымен ... ... ... ... ақпараттық технологиялар паркін
дамыту міндеті тұр.
Үкімет ұлттық тауарлар мен қызмет көрсетудің бәсеке ... ... ... ... ... ... Жеке меншік
бизнесті қолдаудың және оның тауарлары мен ... ... ... ... құрылымдар болуы шарт мұндай ұйымдардың әлемдік
тәжірибесін зерделеп, оны ... ... ... ... бұл ... ... жолдары Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2006-2008 жылдарға арналған ... ... ... байланысты әлемдік шаруашылық жүйесінде нақты «орынды» иеленетін
және жаңа экономикалық жағдайға ... ... ... ... ... ... арналған жағдайды қамтамасыз ету көзделіп, оны
шешу жолдары қарастырылған: «Пилоттық кластерлерді құру және дамыту, сондай-
ақ кластерлік ... ... ... ... іске ... жұмыс жасалған. 2006 жылдың аяғына ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде Оңтүстік
Қазақстан облысында ... ... ... ... ... Қазақстан облысында «Мұнай-газ машиналарын жасауды»,
Алматы қаласында және Алматы облысында «Туризмді» дамытудың егжей-тегжейлі
шебер жоспарларын әзірлейтін болады». ... ... ... мен ... ... дамыту» күтілуде. Біздің мақсатымыз – жоба
тек пилотты салаға ғана тоқталып қоймай, нағыз даму және өсу ... ету ... ... мен экономика, әсіресе Қазақстанның экономикалық жағдайымен
тығыз байланысты болуы керек. Қазақстандағы іскерлікті енгізудің ... ... ... қалыптасуының қолайлы жағдайын тудырады.
Бәсекеге қабілеттілік тұрғысынан іскерліктің ... ... ... ... ... желісінде жеткіліксіз
интеграциялануын, жаңа өндірістік технологияларды қолдаудың ... ... ... ... қабілеттілігін, антимонополиялық
саясаттың төмен тиімділігін, ... ... ... деңгейін,
қаржы секторының жеткіліксіз деңгейде дамуы мен венчурлық ... ... ... ... ... ... ... күшті
жағына білім беру инфрақұрылымы мен адамзат ресурстарының міндеті ... ... ... үшін қиындықтар, жол инфрақұрылымының жоғары сапасын,
сондай-ақ Қазақстан ішіндегі тасымалдаушылардың қол жеткізуінің ... ... ... ... Саясаты бәсекелік артықшылықтардың
белсенді дамуына ... ... ... Қазақстан өзінің күшті
жақтарын айтарлықтай тиімді ... ... ... ... ... мен инновация көлеміндегі саясаттың тиімділігін сипаттайтын
көрсеткіштердің адамзаттық және инновациялық ... ... ... жүзеге асуы төмен деңгейде тұр.
2005 жылдың бірінші жарты жылдығындағы ел ... ... ... ... кеңейтілген мәжілісінде Даниял Ахметов: біздің
экономиканың бәсекеге қабілеттілігін ... аса ... ... ... ... көтеру болып табылады деп мәлімдеді. ... ... ...... ... құны жоғары өнім алу үшін
тереңірек өңдеуді ұйымдастыру және экономиканың өңдеуші ... ... ... ... ... кластерін
қалыптастыру жөніндегі жұмысты жүйеге келтіру талап етеді.
Бұрынғы Үкімет басшысы Даму Банкінің жүйелі ... ... ... ... ... ... ... дамуына кластерлік тұрғыдан қарауын ... ... ... ... ... ... ... есілген жіп өндіру
жобасымен қатар, Семейде жүн ... және оны ... ... ... ... ... тапшылықты қолдану арқылы
мақта өндіру жобасы да ... ... ... жұртшылықтың аузында ақ алтын саналатын мақтаны
өсіруге жер жағдайы келетін бірден бір облыс. ... ... ... ... ... ... ... таңдап алынды. Себебі оны өндірумен облыста
көптеген адамдар шұғылданады. Әрі ... ... ... ... ... ... шығаратын басты өнімі. Негізгі пайда да осы өнім ... ... ... ... өзіне бірлік жылғаларды қосып ала отырып
мұхитқа барып құятын арналы өзен ... ... ... ... ... халықаралық рынокқа шыға алатын кең тынысты өндіріс түрі
саналғанымен әзірге осы өндіріс айналасында проблемалар да жоқ емес. ... ... оны ... ісі ... ... ары ... көп жылжымай
отырғандығы. Сондықтан Үкіметтің тоқыма ... ... ... бірі ... ... ... тереңдетіп өңдеуге қол жеткізе
отырып, осы өндіріс түрлерін дамыту болып табылады.
Осы ретте Үкіметке ... ... ... ісін ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың «Оңтүстік»
арнайы экономикалық аймағын құру туралы 2005 ... 6 ... ... ... айту ... Бұл жарлық ҚР - ның 2003 - 2015 жылдарға
арналған индустриалды инновациялық даму стратегиясын ... ... ... ... мақтаны қайта өңдеу өндірісі кәсіпорындарын,
тоқыма және тігін өнеркәсібін дамыту ... ... ... ... қызметтерін қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер
жүктелген. «Оңтүстік» арнайы ... ... 2015 ... 1 ... кезеңде толығымен құрылып, Оңтүстік Қазақстан облысы Сайрам ауданы
аймағында орналасады.
Президенттің жарлығы шығысымен - ақ ... да осы ... ... ... ... конференциясын өткізіп, шетелдік іскер топтар
мен білікті мамандар назарын Қазақстанға аударып, саланы дамытудың ... ... ... Үкімет кластерді жүзеге асыруға белсенділікпен
кірісіп те кетті. Арнайы экономикалық ... үшін ... ... ... ... 200 гектар жер бөлініп, осы жерде ... ... ... тарту жөніндегі шаралар қолға алынды.
Келешекте бұл аймақта 5000 ... ... ... 15 - тен ... іске ... деп ... ... ең алғаш болып салушы да
Үкіметтің өзі. Ол ... ... ... ... ... ... ... шараларға 821,4 миллион теңге, сондай - ақ мақта сапасын
саралау және оның сорттарын ... ... 4 ... сатып алуға 400
миллион теңге бөлу ... ... ... ... ... ... ... жаратылды: «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағының
құрылыс жұмыс жобаларын дайындау ... ... ... және ... ... құрылысы аяқталу сатысында; жоғары қысымды газ
құбырының құрылысы ... ... - ... ... ... ... жылдың сәуір айында «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағының 2015
жылға дейінгі даму стратегиясы туралы Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық аймағының 2015 жылға дейін даму
бағдарламасын дайындау, бір ай көлемінде аймаққа инвестиция тарту жөніндегі
ұсыныстарды ... ... ... ірі ... өнімдерін
өндірушілердің тізімін дайындау тапсырылған болатын.
Аталған тапсырмаларға сәйкес, «Ars Long» ЖШС ... және ... (АҚШ) ... ... ... ... облысының әкімдігі
мен ҚР Индустрия және Сауда министрлігінің бірлескен «Оңтүстік» арнайы
экономикалық ... даму ... ... ... ... жобасында мақта - тоқыма кластері мен тоқыма және ... ... ... ... ... талдаулар, сондай - ... ... ... мен ... оны іске ... ... мен ... толығымен қамтылған.
Оңтүстіктегі бәсекеге қабілетті экономиканы қалыптастыру мақсатындағы
7 кластерлік жоба арасында 1-ші болып ... ... ... ... ... Бұл ... ... басына келуі және оған әркімнің әртүрлі жауап
беруі мүмкін. Дегенмен, осы ... ... ... ... ... Ахметовтың төралығымен өткен жиында Үкіметтің бұл мәселеге барынша
мән беруінің себебін аңғаруға болатындай. ... ... ... ... халықтың неғұрлым тығыз шоғырланғанын, 2,2 млн ... ... ... ... жағдайы мақта өндірісіне тікелей байланысты
екенін, ал ... ... ... шаруа қожалықтарының орташа жер көлемі 5
гектардан аспайтындығын, яғни ... ... ... ... ... ... ... отырғандығы, сонымен қатар шикізаттың молдығы,
жаңа ... құру және ... бар ... ... ... ... шығындарының төмендігі, инфрақұрылымның дамуы және де ең
негізгісі – облысты мақтаны өндіріп баптаудағы қолайлы табиғи – ... айта ... ... ... ... ... ... облыстың
әлеуметтік – экономикалық жағдайын жақсартуға тоқыма кластерін жүзеге
асырудан үлкен үміт күтілетіндігін жиынға ... ... ... ... өте ... ... ... өңірде бәсекеге қабілетті
қуатты экономика қалыптастыру үшін барлық мүмкіндікті пайдаланып, жұмыла
жұмыс істеуіміз керек. ... ... өз ... және өз ... орындалуы тиіс, - деді Д.Ахметов.
Төмендегі диаграммадан көріп отырғанымыздай Оңтүстік аймақтағы шитті
мақта өндірісінің ... ... - ... ... ... 2006 жылдың
маусымында 466 мың ... ... Бұл 2003 ... ... 2 есе
артық.
Диаграмма 1 – Оңтүстік аймақтағы мақта өндірісінің көлемі
Алынған көзі: Казахстан сегодня: информационно-аналитический сборник –
ҚР ... ...... 2006 ... ... ... мақта - тоқыма кластері бағдарламасының
негізгі мақсаты - ішкі ... ... ... ... мен өңдеушілер
құқығы, бәсекеге қабілетті ... ... ... ... Ол ... бастап дайын бұйымға дейінгі ... ... ... ... рентабельділігіне қол жеткізу қажет. Егер мақтаның
70%-ын өзімізге өңдеп, оны ... ... ... ... жеткізетін болсақ,
пайдамыз 1 млрд. АҚШ долларына жетеді. Сонда осы салада ... ... ... жуық ... еңбегі ақталар еді. Ал әзірге еліміз 150-170 млн.
АҚШ долларды қанағат етіп отыр. Жоғарыда ... ... қол ... ... – мақта өндірісі үшін ... ... ... сапасына халықаралық стандарттарды енгізу, ауылшаруашылығы
өндірісіне жан-жақты қолдау көрсету және бірыңғай ... жүйе ... ... ... ... шешуші факторлар: өнімнің
сапасы және бағасы. Нарықтық қатынаста төмендегідей баға қолданылады:
• Тауар ... ... ... ... ... ... ... Көтерме сауда бағасы;
• өзара келісім бағасы;
• шарт бағасы;
• прейскуранттық баға.
АҚШ мақташыларының тәжірибесіне сүйене отырып, базалық тұрақты мақтаның
егістік көлемін ... ... ... ... оның ... ... 70-75% болғаны, жоңышқа, т.б. орналастыруға ауыспалы егіс
жүйесін ендіру жолымен жердің өнімділігін арттыруға ... ... ... ... ... ... үшін машина жүйесін қалыптастырып, еңбек ... ... ... ... ... ... қол ... мемлекеттік ғылыми-өндірістік орталық ... ... Жаңа ... сұрыптарды аудандастыру, элита және супер элита
сұрыптары өндірісін ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... үшін
шит дайындау (өңдеу, түксіздендіру, калибрлеу, улы препараттармен
өңдеу, т.с.с.) ... ... ... Жаңа агротехнология мен ауыспалы егіс жүйесін енгізуді жобалау, іс
жүзінде жүгізу;
4) Ақпарат-болжам орталығы, ... ... ... ... ... ... шаруа қожалықтарына жеткізу.
Төртінші, өндірушілерді қолдау жөніндегі негіздемелер, ... ... ... ... ... тәуелсіз орталық
ұйымдастыру, оның ... ... ... ... ... ... ... және
кіріктіру;
2) Сертиффикаттау;
3) өндіруші мен өңдеуші кәсіпорындарының арасындағы ... ... ... ... бәсекелестік стратегиясын дайындау
және жүзеге асыру;
Мамандардың пікірінше, мақтаның егіс алқаптарын ұлғайтуға Отырар, Арыс,
Шардара аудандарындағы жаңа ... ... және ... ... азайту арқылы қол жеткізуге болады.
Облыстағы 19 мақта тазалау кәсіпорнының жылына 800 – 950 мың ... ... ... ... мүмкіндігі бар. Олар жылына орта есепппен 150 мың
тонна мақта талшығын әзірлеп, ... ... ... ... отырады.
Осындай зауыттардың арасында неғұрлым озық технологиямен жабдықталған
«Меланж», «Альянс», «Ютекс» ... ... атап ... болады.
Енді осылардың қатарын өнімді неғұрлым тереңдетіп өндіретін ... ... ... ... ... жыл ... орта
есеппен 1 миллиард доллардың өнімін өндіруге болады екен.
Кластерлік дамудың бірінші кезеңінде төмендегідей технологиялық тізбек
қалыптасады деп болжануда:
• 330 мың ... ... 100 мың ... мақта талшығы алынады.
• 100 мың тонна мақта талшығынан 90 мың тонна кардты жіп шығарылады;
... ... ... ... 600 мың ... метр мата дайындалады;
• 600 мың шарша метр матадан  170 мың дана ... ... ... осы ... ... толық қалыптасып жұмыс істеген жағдайда
Оңтүстік өңірде 4-5 жыл ... ... ... ... ... алатын
бірнеше кәсіпорын пайда болатын болар еді [19, 4 ... ... жіп етіп ... ... ... ... Қазақстан
даму банкінен 13,1 миллион доллар мөлшерінде несие алып, ... ... ... ... ... «RITER» фирмасынан алынған,
жылына 6050 тонна мақта – мата жібін өндіріске бере ... ... ... ... ... ... айлық жалақысы 17 мың тенге. 2005 жылдың қаңтар
– наурыз айлары аралығында 34,2 миллион тонна тауар өндірді
Шымкентте жіп орау және мата ... ... ... ең ... жабдықталған «Ютекс» және «Қазақ – орыс тоқыма ... ... ... – орыс ... ... ... ырғақты жұмысына да көңіл
толықты. Жобаның құны 25 миллион еуро ... – ақ ... ... ... ... Мысалы: мұнда тоқылған матаның ені 3 метр 80 ... ... 7129 ... жіп, 12918 мың мата ... қабілетті.
Серіктестікте әзірге 184 адам жұмыс істейді, орташа жалақы - 31600 ... ... ... ...... ... ... экономикасының
басымды салаларының бірі болып табылады. Оның ... мен ... ... ... салаларының, тамақ және жеңіл өнеркәсібінің, көлік
және тағы ... ... ... өз ... ... және ... ... Олардың көпшілігі өздерінің дамуына өзіндік серпінін алып ... ... ... ауданында бұрынғы әуежай аумағында қуаттылығы 60
мың тонналық мақта ... ... ... зауытының құрылысы жүріп
жатыр. Сонымен ... ... ... ... ... ... тұқымымен
қамтамасыз ету мақсатында 2007 жылы облыста тұқым зауытын салу көзделуде.
Онда көптеген мақта ... ... осы ... өз мөлшеріндегі
аймақтандырылған сорттарын культивациялау апровациялау қолға алынады.
Сондай – ақ ... және ... ... ... ... Мақтаарал
ауыл шаруашылығы тәжірибе стансасы негізінде 2005 жылдың қараша ... ...... институты құрылып, оған 92,8 млн теңге ... ... ... ... ... ... сай мақта шикізатының және
мақта талшығының сапасын ... ... ... ... ... мен ... ... жұмыстар жүргізілуде. Жыл сайын
өсімдіктерді ауыл шаруашылық зиянкестерінен қорғау үшін 500 млн ... ... ... Одан ... 2006 жылы ... тұқымының дамуына – 24 млн,
минералды тыңайтқыштарды субсидиялауға - 245 млн, жанар – жағар май сатып
алуға – 672 млн, ... ... – 250,6 млн ... ... отыр.
Оңтүстік Қазақстан облысында қалыптасқан өндірістік-экономикалық
жағдайда, жоғарыда аталып өткен ... ...... ... ... ... ... Ол үшін топтағы өндіріс өнеркәсіптерінің
бір-бірімен өзара ... ... ... ашықтығы,
басымдылықтар анықталып, түбегейлі базалық топ ... ... ... ... ... шарт.
Кластерлік жүйеде баға белгілеу мен өнімді сату ... ... озық ... және ... ... тәсілдерді енгізудің тиімділігі мол. Ол үшін ақпараттық технологияны
енгізу, баға конъенктурасын қадағалау, сатудың тиімді ... ... ... ... ... ұйымдастыру ұлттық қажеттілікке сәйкес және мақта
тазалау өнеркәсібінің кәсіорындарының салалық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... Ұйымдастыру-құқықтық формасы
жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС) ... ... ... ... ... ... басқарудың үш деңгейін қамтиды:
Cурет 5 - Мақта тазалау кәсіпорынының басқаруды ұйымдастыру құрылымы
* ... үшін ... бір ... ... ... орны мен бір
зауыттан тыс мақта пункт бар деп есептейміз.
** АКК – ... ... Қ – ... ... ... Л –
лаборатория; С – қозаны сақтау орыны; КҚТ – ... және ... ... ... зонасы; З – тұқымнан тазалайтын тікелей зауыт; ДӨ -
дайын өнім зонасы (қойма); ЭЦ – ... цех; ЖМЦ – ... ... ... Мақта кластерін ұйымдастырудағы баға
белгілеудің маңызы // // Қаржы-қаражат. 2005. -№6. -58-61бет
Мақта ... ... ... ... ... барлық
кәсіпорындары мақта талшығын жақын маңайдағы темір жол ... ... ... ... ... ... ... стандарттарға сай
тауарларды темір жол және автомобиль көліктері, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... – бір
терминал «НИМЭКС корпорациясы» ЖШС болып табылады. Жүк ... ... ... жол және автотрасса оңтүстік – бастыстан шығысқа – Қытайға
қарай, сонымен қатар солтүстікке – Ресейге, ары ... ... және ... ... Олар ... негізінен технологиялық құрал – жабдықтар,
құрылыс материалдары, дайын ... тағы ... ... ... кездері қабылданған ҚР – ның Оңтүстік Қазақстан облысында мақта –
тоқыма кластерін дамыту ... ... ... мен ... кәсіпорындарда мақта шикізатының жеткілікті көлемде ... ... ... ... ... ... шикізатына деген сұранысын толық
түрде қанағаттандыру үшін ауыл шаруашылық дақылдарының, оның ішінде ... ... ... ... ... және ... жүйелерді
жандандыру үшін толық қанды шараларды іске асыру қажет. Бұл ретте негізгі
қолайлы ұсыныстар мыналар: Мақтаарал ауданындағы 136 мың ... ... ... ... жақсарту. Бұл аймаққа су Өзбекстаннан
ұзындығы 113 метр ... атты ... ... ... ... ... 2129,3 км суару тізбегінен, 964 км көлбеу кошекторлардан және 841 км
тік дренаждардан тұрады. Қазіргі кезде кейбір ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруге, жаңа суару мен
мелиоративтік жүйелерді салуға, жер асты суларының ... ... ... ... жерден тысқары жаққа ауыстыру есебінен аймақтың экологиялық
ахуалын жақсартуға бағытталған 53,8 мың ... ... ... ... ... ... Қалған 82,2 мың гектар
суармалы ... осы ... ... ... арада қолдануды қажет етеді.
Олай болмаған жағдайда, олар сорлануға ... ... су ... ... ... ... тарапынан шығып қалуы мүмкін.
Ауыл шаруашылығы министрлігі, парламент мәжілісінің депутаттары «Мақта
туралы» Заңның жобасын дайындап, мақташылар және ... ... ... ... қызу ... Экономикалық зерттеулер бойынша
мақта кластерінің ... ... ... ... ... жағдайда
шитті мақта өндіруші диқандар. ... ... ... тұрақты және
сенімді болса, кластердің даму динамикасы өрге басатындығы ... ... ... ... ... ... ... өндірушілерге басымдық берілуі керек, ең кемінде ... ... топ ... ... қажет.
Өкінішке орай, «Мақта туралы» Заңның ұсынылған, жарияланған ... ... ... ... ... орын ... ... Оңтүстік Қазақстан облысында жүзеге асқан мақта-текстиль
кластерінің қалыптасуының жетістікке жетпеудің негізгі себептеріне мақтаны
өсірудің ... ... ... сәйкес білімнің болмауы, осы
мәдениеттің ... ... мен ... ... ... ойымызша,
басты себеп - мақтаны өсірумен көптеген ұсақ шаруашылықтардың айналысуы.
Орташа үлесі 2-3 га-ға ... ... ... ... ... Сондай-ақ ұсақ шаруашылықтар қаржы ресурстарын тарта алмайды,
техника жалдауға мүмкіндік жоқ. Сондықтан мақта ... 90%-ын ... Бұл ... ... ... тек ауыл ... кооперативтерін
құру арқылы ұсақ шаруашылықтарды біріктіру болып табылады. ... ... ... қаржылық ресурстарына қол жеткізуге кеткен
барлық шығындарды қысқартуға мүмкіндік береді.
Мақта өсіру үшін ... ... ... өлшемдерін есептегенде соңғы 3
жылда түрлі мұқтаждықтарды қанағаттандыру үшін егілген алқаптың орташа
мөлшері тұрақты негіз етіп ... ... ... ... ... 5-25%
арасында өзгеріп тұрады, бұл көрсеткіш жыл ... ... ... ... ол қор ... ... және экспортқа
шығарылатын мөлшердің 30%-ын құрауы ... ... ... ... ауыл ... мемлекеттік реттеу бағдарламаларын дұрыс
жүзеге ... ... ... Бұл бағдарламалар өзгеріп тұрады,
өндірушілердің белсенді қатысуымен, ... ... алу ... ... ... ... негізгі қағидалары: табысты бағамен ... ... ... ... бағасы, егістік жерді қысқарту, т.б. өндірушілердің
тиімді шешім қабылдауы үшін ... зор. ... ... ... ... ... үшін болжамдағы рыноктық баға, мақтаның және ... сату ... ... ... ... ... қожалықтарында қалыптасқан 1 тонна
мақтаның өзіндік құны 40-56 мың теңгеге тең. Бизнес-жоспардағы ... ... үш ... ... өзіндік құнды есептеу жолымен: 1) 1 тоннаға
шағып қарыз беру мөлшері анықталады; 2) сол қарызды қайтару және ... ... алу үшін ... қолдау мөлшері анықталады. Әлемдік рынокта
қалыптасқан баға конъюнктурасына қарай бағаны немесе табысты қолдау мөлшері
айнымалы ... 3) ... ... 2004 жылы ... ... ... ... жасалған есептеулер 1 тонна шитті мақта
бағасын ... 13-15 мың ... ... болуы керек. Жалпы «Мақта
бағдарламасы және стратегиясын» жүзеге асыру үшін 40-50 млн. АҚШ ... 5,2-6,5 ... ... ... жұмсалуы керек.
Екіншіден, осы жолмен мақта ... ... 1 ... ... ... жағдайын жақсартуға ықпалы зор.
Үшінші, мақтаның еңбегі ауыр, оған ... ... ... ... ... Әр жылы 10-15% ... жерлерде диқандар
миллиондаған материалдық және қаржылай зиян шегеді.
Осы мәселелер Қазақстан Үкіметі мен өкілетті органдар тарапынан ... яғни ... ... ... ... кластерінің бәсекеге
қабілеттілігі, экономикалық кеңістікте өзінің тиімді рыногын жеңіп алу
мүмкіндігі ... ... ... Заңның негізгі мақсаттары ... ... ... ... қалыптасады.
Елімізде 95% мақта шетелге сатылады. Қазақстан өз мүмкіндігінің әлі
күнге дейін толықтай пайдалана ... ... Оның ... ... ... ... алу, ... және экспортқа шығару жұмыстарын несиелеуде
айқындық жоқ;
2) мақта зауытының материалдық техникалық базасы әлемдік ... ... Жер ... ... төмен деңгейде;
3) тыңайтқыштар мен жоғарғы сапалы тұқымды пайдалану жеткіліксіз, жердің
құнарлығы төмендей бастаған. Соның салдарынан ... 1/3-і ... ұсақ ... ... ... және олардың іріленуге, бірігуге
асықпауы қазіргі заманғы техниканың қолданылу мүмкіндігін шектеп отыр;
5) ішкі рынокта әділ ... ... ... ... жасалмаған[14, 5
бет].
Бүгінде жаңа жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... жіп және матаны өндіреді. Текстильді саланың ...... ... ... ... ... бәсеке орын алған, бір-біріне
деген сенімділік жоқ, кәсіпорын стратегиясы мен мамандану сегменттері нақты
анықталмаған. Әлемдік ... ... ... ... жалпы
стратегиясы жасалмаған да, компанияларды жеке мақсат-мүдделер толғантады.
Қазіргі кезде Оңтүстік ... ... ... ауданында 9
мақта зауыты бар. Сондай-ақ салынып жатқан кәсіпорындар да баршылық, олар:
1) Шымкентте қуаты жылына 30000 тонна мақта өңдейтін ... ... және ... ... ... Оның тауарлы өнімінің жылдық сомасы 10 млн.
АҚШ доллары болмақ.
2) ... ... ЖШС пен ... ... ... ... ... Ол біткен соң жылына 1000 тонна өнім (құны 3 млн. Доллар тұратын)
шығармақ.
3) «НИМЭКС корпорация» ЖШС қуаты 80000 ... ... ... ... ... салуда. Келешекте осы зауыт мақта майы мен мақтадан иірген
жіп шығармақшы.
4) «Қазақстан мақтасы» корпорациясы ... ... ... жылына
35000 тонна мақта өңдеуге жететін мақта зауытын салуда.
5) «INADA TEXTLE» ... ... ... ... ... 6000 ... ... салуда [11, 83 бет].
Бүгінде жұмыс істеп тұрған тоқыма ... ірі ... АММК ... ... мен ... «Эластик» галантереялық
фабрикасы. Тігін кәсіпорындарын келешекте Алматы қаласында дамыту тиімді
сияқты.
Негізгі қорлардың неғұрлым ... ... ... ... ... ... қана ... сонымен қатар
жаңа тұрақты нәтижелерге әкеледі. 2006 жылғы нәтижелер ... ... ... негізгі қорлардың жаңартылу коэффициенті 16.5% -ды
құраған. Құрал-жабдықтар, машина және техникалардың ... ... ... (13.3%) орта ... жоғары.
Бұл аймақтың тағы бір артықшылығы - жоғары ... ... Яғни ... ... ... ... бюджеттік
қаражаттардағы әртүрлі деңгейлердің жоғары үлесі саналады. Оны ... ... ... [11, 83 ... 2 - Негізгі қорларға ... ... ... ... 2006 жылы ... көзі: К.Бишимбаев Конкурентоспособность на основе региональных
преимуществ (на ... ЮКО) // ... – 2005 - №4 – 75 ... диаграммадан көріп отырғанымыздай ОҚО – дағы ... ... жеке ... ... ... ... «Оңтүстік» арнайы экономикалық аймағының құрылуы,
Үкіметтің тоқыма – ... ... ... жөніндегі қолға алған
шаралары тек Оңтүстік Қазақстан ... ... ғана ... ... ... ... тоқыма өндірісінің және басқа ... ... ... ... ықпал етеді деп ойлаймын.
2.2 Оңтүстiк Қазақстанда мақта-тоқыма кластерiн іске ... ... ... ... ... ... ... саясатында экономиканың
кластерлік құрылымын құру басты назарда. Елбасымыздың жыл сайынғы Қазақстан
халқына ... ... ... субаймақтық және аймақтық
кластерлер қалыптастыруда перспективалық бағыттарды анықтау ... . ... ... ... өнімдердің көп ... ... ... ... ішкі және ... ... өте ... себептен Қазақстан үшін экономиканың кластерлік құрылымын құрып, оны
дамыту ... ... ... анықтайтын факторларға мыналарды жатқызады:
- ІЖӨ-де, экспорттың жалпы көлемінде саланың үлесі;
- кластер қалыптастырудың шамаланған мерзімі;
- ... ... ... ... ... қызметкерлер мен
ұйымдардың саны, олардың бір-бірінен қашықтығы;
- кластердің калрлық, ғылыми-техникалық, ... және ... ... ... жалпы қосылған құнындағы әр сектордың үлесі;
- ішкі және сыртқы нарықтағы кластердің өткізетін потенциалы;
- әр сектордың кластердегі, ІЖӨ-дегі үлес салмағы.
Қазақстанда ... ... ... жағдайында кластердің аумақтық
шегаралары жөнінде бірнеше пікір бар. Біреулер республиканың ... ... ... кәсіпорындардың аумақтық бөлінуі кластерде
қайталануы ... деп ... яғни ... ... ... ... болуы керек.
Енді біреулер (олармен біз де келісеміз) мақсаттың біртұтастығымен
бірге кәсіпорындардың ... ... ... ... да ... ... ... анықтайды деп есептейді.
Батыс Европада кластерлік экономиканың классикалық дамуы аймақтық
негізге ... бұл, ... ... бір ... ... ... ... концентрациясына, екіншіден, европалық
мемлекеттердің шағын аумақтарына қатысты ... ... ... шоғыры деп қарастырған кезде
нақты аймақ пен аумақтар және ... ... ... сөз болады.
Біздіңше, аймақтың бәсекеге қабілеттігі компаниялардың, фирмалардың, жеке
тауар өндірушілердің, ... ... ... ... ... ... ... негізінде аймақ белгілі бір өнім спектрін
шығаруға маманданады.
Бұл М. Портердің ... ... ... ... ... ... бір саланың бәсекеге қабілетті фирмалары әдетте бір
аймақта шоғырланады. М. Портердің концепциясы бойынша кластерлер ... ... ... ... ету арқылы бірлесіп ... ... ... ... және ... ... ... мен
жоғары білікті жеткізушілерді қамтиды. Инновациялықты ... ... ... бағытталған экономикалық сала ... ... ... ... ... ... етуі жүзеге
асады .
Инновациялар өз маңында бәсекеге аса қабілетті компанияларды
көбейтіп, осы ... ... ... ... ықпал етеді. Аймақта «кластер» пайда болады ... ... ... ... олар ... ... және ... пен уақытта сәйкес процестердің
бірізділігіне байланысты. Олардың басты мақсаты – жоғары қосылған құны ... ... ... ... түзу, сол арқылы көптеген проблемаларды
шешу: еңбек, ... ... ... ... бюджеті толықтыру,
экспорттық мүмкіндікті кеңейту т.б.
«Маркетингтік және аналитикалық зерттеулер орталығы» АҚ ... ... ... ... үшін және осы ... ... кәсіпорындарды кластерлерге біріктіру ... ... ... ... ... ... компаниясымен
бірлесе отырып, аймақтық алғы шарттарды зерттеп талдаған соң Оңтүстік
Қазақстан ... ... ... ... құру ... ... ... параграфта аталған осы ... ... ... ... ... ... мен бастапқы өңдеуші ауыл
шаруашылық және ... ... ... ... өңдейтін
кәсіпорындар, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымдар қызмет етеді.
Импульстық факторлар ... ... ... ... ... бар ... және соңғы өнім өтетін потенциалы.
ОҚО-да агроөнеркәсіптік кешенде алғашқы кластердің қалыптасуы тегін
емес. Ауыл ... және ... ... ... ... ... мен қалыптасу қажеттілігінен АӨК дамыту қисыны
пайда болды. Профессор У.Б. Баймұратовтың айтуынша, АӨК дегеніміз – ... ... бір ... С.Б. ... ... де ауыл
шаруашылығының кластер құрудағы маңызды ролі ... ... ... киім ... ... тізбектің барлық
буындары бірден қалыптаспайды – бұл мақта кластерін құрудағы басты ой деп
саналмайды. ... ... ... ... ... ... өнімге үлкен
сұраныс болады деп күтуге болмайды. Алғашқы кезеңдерде мақта-талшық пен
жүннің шығарылуын қалыпқа ... алу ... Бұл ... ... ... ... Шикізат базасы мен өңдеуші кәсіпорындар ОҚО аумағында
орналасқан. Бұл ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындар бір-бірімен бәсекелесуден бас тартып, ішкі
нарықтағы импорттық тауарларды «ығыстырып ... және ... ... ... бар күш-жігерлерін біріктіреді.
Орта және ұзақ мерзімді перспективада маталар нарығын сала дамуының
келесі бір ... ... ... Бұл ... ... өте
күшті. Біз әлемге көйлек-көншек, тоқыма мата, киім, кілем ... ... ... ... ... ... мәліметі бойынша,
2010 ж. мақтадан жасалатын бұйымдарды тұтыну үлесі қысқарып, ... ... ... ... ... кластерін құрудың басты факторлары ретінде мыналар
жатады:
1. ... ... ... ... бір ... шығарды: Қазақстаның мақта және ... ... ... бар, оны ... және ... бастаманың көмегімен таяу
жылдары дамытуға болады. ... ... ӘСҰ ... ... ... ... әлемдік мақта нарығына кіруі тиіс.
2. Мақта индустриясының ... ... ... ... бір ... ... ... саласының қазіргі хал-жағдайы. Қазақстан 400 мың ... ... ... ... оны ... күйінде ең арзан бағамен
шетел өндірушілері сатып алады. Өз фабрикаларымыз 15-20 ... ... ... ... ... ... өз ... бар және
Өзбекстан, Тәжікстан, Түркіменстан тәрізді мақта «донорлары» ... ... ... ... нарық «қыспағында» орналасқан: қытайлық,
ресейлік, орталық-азиялық. Бүгінде Азия-Тынық мұхит аймағы мақта-мата жүнін
қажет етуі 16,5 млн. тоннаға, ... – 1,6 млн. ... ТМД ...... ... бағаланады.
6. Егер де төмен өндірістік ... мен ... ... аймақ
инфрақұрылымын ескеретін болсақ, экспортқа бағытталған өзінің өңдеуші
өндірісінің қалыптаса ... көп ... ... ... ... ... және ... өңдеуші ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік
түзілімдер құрылып қызмет етеді.
Мақта қозасы – ... келе ... ауыл ... дақылы, ол Орта
Азияда б.э.д. 6-5 ғасырлардан бастап өңделіп келеді. Оның әлемде ең ... және ... ... ... «Госсипиум гирзутум»
(Gossypium hirzutum) сорты Мексикадан әкелінген. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... пайда болған еді. 1907 ... ... ... жолы ... ... соң Түркістан және
Шымкент қалаларының ... ... ... ... ... ... бастады.
Мақта қозасы – бірегей өсімдік, барлық компоненттері құнды шикізат
болып есептелетін ... ... Ол ... ... ... Оның ... жүн, мата, арқан, жіп, мақта, жасанды жібек,
тасымалдау ... ... ... ... ... ылғалдылық, сорт,
талшық ұзындығы, тонина немесе метрлік метр және талшықтың ... ... ... ... ... қозасының тұқымы -
өсімдік майын өндіретін, машинажасау зәрулігіне қажет ... ... ... ... ... ... дайындайтын, дәрі-дәрмек , малға
жем т.б. үшін қажет шикізат. Мақта қозасының сабағы ... ... ... Шикізат-мақтаның 1 тоннасынан 345 кг талшық және
592 кг тұқым алуға болады. Осы ... – 2810 кг жүн ... ... алынады. Аталған тұқым санынан 113 кг май немесе 178 кг сабын, 11 ... я ... 250 кг ... 190 кг ... 25 л спирт, 13 кг киімдік
және 10 кг гигроскопиялық мақта, жалпы алғанда - түрлі ... ... ... ... (1-шы ... 1 – ... «тауарлық» құрамы
|Шикізат-мақтаның 1 тоннасы ... кг ... кг ... ... ... ... кг жүн |113 кг май ...... |
| | |178 кг ... |
| |11 кг | |
| ... | |
| | |250 кг шрот |
| | |190 кг ... |
| | |25 л ... |
| | |13 кг ... мақта |
| | |10 кг ... |
| | ... ...... автор ... ... ... ... күн ... ... суармалы жер менен ұзақ вегетациялық кезеңнің ... ... ... осы ... өңдеу орнын алдын-ала анықтады.
Сондай-ақ мақта шаруашылығын дамытуда оң әсер ететін факторлар деп
мыналарды қарастырады:
- басқа ауыл ... ... ... ... салыстырмалы жоғары рентабельділігі. Көптеген шаруашылықтарда
өнім ... 25-30 ... ... ... үшін: басқа ауыл
шаруашылығы дақылдары бойынша ... ... 15-20 ... ... ... ... ... шаруашылығын мұнай және
фармацевтика ... ... ... ... ішінде және одан тыс жерде шикізат-мақтасына, мақта ... ... ... ... ... ... ... тарапынан қолдаушылық көріп, мақта нарығының сәтті болуын
тұспалдау.
Аймақ экономикасының аграрлық ... және ... ... ... ... өңдеуді және оны қайта өңдеуді қамтиды: ... ... май, ... ... өндірісі (2-шы кесте).
Кесте 2 - Мақтаны ... және оны ... ... қатысатын аймақ
экономикасының саласы
|Өндіріс және |Өндіріс және өңдеу ... ... ... ... ... ... |атауы ... ... ... | ... |атауы | ... ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... | ... ... |кәсіпорындары | ... ... ... |Жүн, ... арқан, жіп, мақта, |
|талшығын өңдеу|Тоқыма кәсіпорындары ... ... ... |
| | ... т.б. ... ... |Өңдеуші:өсімдік майын |Мақта майы, мақта күнжарасы, ... ... ... ... ... зәрулігіне |
|өңдеу ... ... ... ... ... өзгерткіштер, мұнай|
| |өзгертетін, мұнай ... ... ... |
| |өндіруде ... ... |
| ... ерітіндіні | |
| ... ... ... Мақта |Өңдеуші: құрылыс |Ағаш-жаңқа тақталары ... ... ... | ... | | ... – құрастырған автор |
1. ... ... ... ... ... ... Қазақстанның 15
әкімшілік құрылымдарының 10-ында өңделеді: Мақтаарал, Сарыағаш, Шардара,
Ордабасы, Бәйдібек, Отырар, Сайрам аудандарында, Шымкент, ... ... ... ... аймақтарында. Мақта қозасы барлық егінінің 65-70
пайызы Мақтаарал ауданының үлесіне тиеді.
Мақта қозасының 1 га ... ... ... – 20-22 ц/га ... ... ... мақта қозасы Оңтүстік Қазақстанның көршісі - Қызылорда
облысында да аз көлемде (0,3-0,6 мың т.) өсіріледі. 2007 ж. осы ... ... 1 га ... үлес ... 7,3 ц/га, 2008 ж. – 13,3 ... бұл ... Оңтүстік Қазақстан облысының көрсеткіштерінен
анағұрлым төмен.
Кесте 3 – Оңтүстік Қазақстан облысында ауыл ... ... ... ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 |2009 ... ... егіс ... мың. га |153,4 |184,5 |170,5 |199,4 |223,1 |I |
|- ... егіс ... % |21,7 |25,8 |23,3 |26,9 |29,2 |Т ... сондай, % | | | | | | |
|- ... ... | |120,2 |92,4 |117,0 |111,9 | ... % ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |287,3 |416,5 |360,4 |402,0 |466,4 |t ... мың. т | | | | | | |
|- ... жылмен | |144,9 |86,5 |111,5 |116,0 | ... % ... | | | | | | ... | | | | | | ... ц/га |18,7 |22,7 |21,6 |20,5 |21,3 |IТ |
|- ... ... | |121,3 |95,2 |94,9 |103,9 | ... % ... | | | | | | ... | | | | | | ... – ОҚО ... жылнамасы негізінде автормен құрастырылған |
Шикізат-мақта өндірудің ... ... ... ... үшін ... ауыл шаруашылық жерінің үлес
өнімділігінің төмендігі;
- мақта өңдеумен айналысатын көптеген шағын жер ... (2-3 га) ... ... ... бас ... жоғарылығы;
- мақта өңдеуде агротехнологиялық талаптардың сақталмауы;
- қаржының жоқтығы.
Соңғы он жыл ... ... ... ... егіс ... көп ... ... Мақта қозасының егіс алқаптары орташа
есеппен 52 пайызға өсіп, бұл бүкіл егіс алқабының 1/3 ... тең. ... ... жиын өсімі егіс алқаптары өсімінен асып түсті.
А қосымшасында мақта өндірісі мамандары мен түрлі ... осы ... ... ... ... ... Олардың айтуынша, мақта қозасына бөлінген қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... деңгейімен
салыстырғанда 1/3-ге төмендеуінің себептері мыналар:
- өңдеу технологиясының төмен деңгейлігі, басқару дағдысының жоқтығы;
- негізінен, элитті ... ... ... бұзылуы;
- шаруашылықтардың бас бірікпеушілік деңгейінің жоғары болуы;
- тиімділігі төмен, қазіргі заман талаптарына сай емес ... ... ... әсіресе өнім жинағанда, қол еңбегі кезеңінде
олардың басым қолданылуы. Осыдан барып өнімділік деңгейі, қосылған ... ... ... ... ... маркетинг ұйымдастырудың және өнімді жүзеге асырудың күрделілігі;
- қаржы көздеріне шығуда мүмкіндіктің ... ... ... ... ... қатысушылардың бірыңғай «ойын ережесін» елемеуі;
- жергілікті тауар өндірушілердің қызмет шарттарынан көп ... ... ... ... ... баға конъюктурасына тәуелдігі;
Сондықтан қалыптасқан жағдайдан шығудың бірінші жолы - ... ... жеке ... ... сақтай отырып оларды ірі
шаруашылыққа біріктіру. Бұл ... қосу ... ... немесе мәртебесін сақтап қалған корпоративтік түзілімдер болуы
мүмкін.
Бірлестік жердің суаруы мен ... ... ... ... ... ... тартып қолдануын жеңілдетеді, қажеті жұмыс
түрлерін жүргізудің технологиялық тәртібін жақсартады, қолмен және ... ... ... ... арттырады. Сондай-ақ нарықтың үлкен
сегментін иеленуге, өзара тиімділікпен тауар нарығына қатысуға, ... ... ... ... ... ... өнімде баға диспаритетін болдыртпауға, өндірістік
шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар аграрлық ... ... шешу үшін ... ... жер ... (мелиорация, дренаж, егіс айналымы режимі,
өсімдіктердің тиімді тыңайтқыштары мен ... ... ... тұқым
шаруашылығы) қазіргі заманғы факторларын тарту арқылы ауыл шаруашылығы
жерлерінің ... ... ... және лизингтік қызметтердің қол жетімділігін жақсарту.
Мақта егісін көбейту, кепілді ... ... құру ... ... сай болуы керек.
2. Шикізат-мақтаны бастапқы өңдеу. Мақта өңдеу өнеркәсібі – Қазақстан
экономикасының ең ... ... ... Ол ... ... ... қатар пайда болды және өсіп-өркендеді. Алайда
алғашқыда мақта талшығының «өзіндік тұтынуы» 10 ... ... ... ... 1940-1960 жж. мақта өңдеу өнеркәсібі мен
оның шикізат ...... ... өндіріс көлемі жөнінен бір-біріне
сай болды.
50-шы жылдардың аяғы - 60-шы ж. басында жалпы ... 116 ... 6-ауы ... ... ... ... көпшілігі шикізат
базасынан қашық орналасқандықтан, бұл ... ... ... ... қосымша шығынды қажет етті.
Дегенмен 1960 ж. өндірісте және шикізат-мақтаны ... ... ... болды. Өткен ғасырдың 70-ші ж. бастап шикізат-мақтаны
жинауда және өңдеуде сәйкессіздік байқалды: жиналған ... көп ... ... ... және ... ... өңделді.
Кесте 4 – 1940-1990 жж. шикізат-мақта және мақта талшығы ... | | | | ... ... |91,2 |68,5 |67,5 |74,0 ... ААҚ |18,0 |13,5 |13,6 |75,6 ... ААҚ |15,0 |11,3 |8,0 |53,3 ... - ... ААҚ |20,0 |15,0 |17,4 |87,0 ... ААҚ |20,0 |15,0 |20,0 |100 ... ААҚ |10,0 |7,5 |4,6 |46 ... ЖАҚ |ft 0 |6,2 |3,7 |45,1 ... қ. | | | | ... ... ААҚ |12,0 |9,0 |3,2 |26,6 ... ... | | | | ... ӨК |8,0 |6,0 |8,0 |100 ... ... | | | | ... ... ЖАҚ |10,0 |7,5 |2,0 |20 ... қ. | | | | ... ААҚ |12,0 |9,0 |7,6 |63,3 ... |133,2 |100 |88,1 |66,1 ... – ОҚО ... ... ... ... құрастырылған |
4. Мақта тұқымдарын өңдейтіндер: «Шымкентмай» АҚ, ... АҚ, ... және т.б. ... Бұл ... ... ... майына үлкен
сұраныс есебінен шикізаттың «тұтыну көлемін» 2 және одан көп есе ... ... және ... ... ... тігін бұйымдарын –
«Восход» ААҚ (Шымкент қ.), шұлық бұйымдарын – «Эластик» ААҚ (Шымкент қ.),
шұлық бұйымдарын – ... АҚ ... ... ... ... ... ААҚ ... ауданы), тігін бұйымдарын – «Шұғыла» ЖШС (Төлеби
ауданы), «Фабрика Сенім» ЖШС ... ... және ... 2006-2007 ж. мақта-тоқыма саласындағы жаңа құрылыстарға және
әрекет ... ... ... салынған инвестициялар
аймақтық инвестициялардың жалпы сомасының 2,94-4,18 пайызын құрады.
Жақын ... ... ... ... ... талшығы
процесін тереңдетін жаңа технологиялар енгізу жоспарланып отыр ... 6 – ... мен ... ... ... жаңа және ... ... |«ЮТЭКС» |«Альянс ... ... ... зауыты, |ЖШС, |казахский-рус|ААҚ, Шымкент|
| ... ... ... |қ. |
| ... с. | ... ААҚ| ... күні |н.д. |2009 |2005 |2009 ... |1. Мақта өңдеу |Жіп өндірісі ... ... түрі ... | ... |
| |2. Жіп ... | | ... | ... | ... ... |60 мың т. | | | ... жібі |20 мың т. |11 |6мың ... | |
| | ... | | ... – ОҚО ... ... негізінде автормен |
|құрастырылған ... ... ... қ. ... ... ... ... аймақты құру, мұнда мақта
талшығын терең өңдейтін 15 тоқыма кәсіпорны орналасады;
- Ақсукент с. мен Арыс қ. ... ... ... 12 ... ... кіре беріс темір жолдары, кеден пунктері және
т.с.с.;
- «ЮТЭКС» ЖШС, «Альянс казахский-русский текстиль» ААҚ, ... ... БК ЖШС ... жаңа ... мен ... ... ... қолдану арқылы аймақ пен республиканың
дайын өнімге: мақта жібіне, маталарға, дайын киімге деген сұранысын қамтып,
соңғы жылдары қалыптасқан осы бизнес ... ... ... ... шығуға
көмектеседі. Біздің ойымызша, кластердің пайда ... ... ... ... ... ... ... өздеріне пайда табады, ал кластер
болса, аймақтық кәсіпкерлік бірлік ретінде ресурс болады да, ... ... ... қабілеттігін анықтап береді.
Кесте 7 – Енуге дайын инновациялық жобалардың тізбесі
|Инвестициялар бағыты|Инвестицияла|Инвестициялар салатын |Инвестициялар |
| |р, млн. тг ... ... ... |500 ... ... |ҚР Үкіметінің |
|құжаттаманы даярлау | ... ... ... |
|мүліктік кешенді | ... ... с. | ... алу | | | |
| |1000 | |ҚР ... |
| | | |2006 ж. |
| | | | |
| | | | ... қорғау |1500 | | ... ... | | | ... | | | ... |830 | | ... және 2006| | | ... өнім ... | | | ... | | | ... шаруашылығы |600 | | ... ... ... | | | ... | | | ... мен |5800 | ... Даму ... | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... ... |821 ... ... | |
| | ... ОҚО ... | |
| | ... Ақсукент с. | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | |30 мың т. ... ОҚО| |
| | ... ... ... |
| | |с. | |
| | ... | |
| | ... ОҚО ... | |
| | ... Арыс қ. | |
| |$13 млн. ... ЖШС – ... |
| | ... ... |даму банкі» |
| | ... жіп |ЖАҚ |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... ААҚ | |
| |$14 млн. ... ААҚ, ... | |
| | |қ. | |
| | | ... БК | |
| | |ЖШС | ... - [90] ... құрастырған автор. ... ... ... мен ... ... ... сай келіп, республикалық және аймақтық басқару ... ... ... беру және ... да ... мен ... өзара байланыс орнатып, тығыз қарым-қатынас жасау арқылы өз мәнін
ашады. Жүйелі басқару әдістері аймақтағы ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, экологиялық құндылықтар,
мақсаттар, нәтижелер балансын қамтамасыз етеді.
3 Қазақстандағы ... ... даму ... ... ... ... жүйенің даму тенденциясы
мен перспективасы
Бүгінгі таңда Қазақстан үшін ең бір ... ... бірі ... ... ... ... қабілеттілігін арттыру болып
табылады. Бұл шын мәнінде тек ... ... қана ... ... қатар
нағыз ұлттық масштабты жоғарғы деңгейлі маңыздылық. Бұл ... ... ... өндіріп және тұтынып отырғанымыз да ішкі және сыртқы
рыноктарда ... ... ... ... ... ... даму жағдайы ... ... ... себебі мұнай мен металдың бағасы жоғары ... даму ... ... Бұл «қара алтын» мен ... ... ... ... болып отыр. Осы жағдай экономика тек
шикізатты экспорттауға бағытталса, дағдарысқа ұшырататына мысал бола ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
жағдайын көтеру, ЖІӨ-ді ұлғайту және тағы басқалары жатады. ЖІӨ-нің ... ... пен ... ... ... ... жағдайын көрсететін маңызды көрсеткіш, оның
өндірісін келесі кестеден көруге болады:
Кесте 8 - 2005 жылдың ... ... ... ЖІӨ өндірісінін
сипаттайтын көрсеткіштер
| |ЖҚҚ, ... ... ... ... |2005 |
| ... ... ... |жылдың |
| ... ... |2005 ... ... таза ... ... ... пен ЖҚҚ |ркүйек |
| ... |ек ... ... ... ... |2004 жылдың | |2004 |
| ... ... ... |
| |тг. |ек ... | ... ... ... | ... |
| ... | ... |
| |ек ... | | ... | | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |
| | | |2005 жыл |к 2004 | |
| | | | |жыл | ... |5169,3 |108,9 |100 |100 |110,4 ... ... |2231,3 |109,4 |43,2 |42,1 |112,3 ... ... |107,4 |6,8 |7,0 |108,3 ... балық | | | | | ... | | | | | ... |1532,1 |104,2 |29,6 |29,4 |116,2 ... |350,2 |138,8 |6,8 |5,7 |103,8 ... көрсету |2736,8 |108,9 |52,9 |53,8 |108,6 ... | | | | | ... |625,0 |109,0 |12,1 |12,4 |107,7 ... және |624,5 |109,5 |12,1 |12,6 |105,1 ... | | | | | ... көрсету |1487,3 |108,5 |28,7 |28,8 |110,6 ... ... | | | | ... | | | | | ... бойынша |4968,1 |109,1 |96,1 |95,9 |110,5 ... | | | | | ... ... |316,4 |108,9 |6,1 |5,9 |113,7 ... таза | | | | | ... | | | | | ... ... |-115,2 |119,1 |-2,2 |-1,8 |120,8 ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... Информационно-аналитический сборник – ҚР
статистикалық агенттігі – Алматы, 2005
Диаграмма 3 – ... ... ... Казахстан сегодня: Информационно-аналитический сборник – ҚР
статистикалық агенттігі – Алматы, 2005
Бұнда:
1 – тауар өндірісі
2 – ауыл ... ... ... шаруашылығы
3 – өнеркәсіп
4 – құрылыс
5 – қызмет көрсету ......... және байланыс
8 – ... ... ... ... салалар.
ЖІӨ – нің өсуі экономиканың барлық
салаларында өсім болуына ... ... ... өнеркәсіп, ауыл
шаруашылығы, құрылыс, транспорт және ... ... ... және басқа
қызметтер.
Экономиканы толық қамтитын жеке ... мен ... ... ... болуы отандық экономикада құрылымдық дисбаланстың ... әсер ... ... – бір фактор, ал ЖІӨ – нің ұлғаюын және ... ... ... ету үшін ... қабілетті салалар болуы қажет.
Рыноктық жағдайда экономиканың салалық құрылымдары:
а) ... және ... ... бәсекеге қабілетті тауарлар мен
қызметтер өндіруді;
ә) қоғамдық ресурстарды тиімді пайдалануды;
б) өндіріс факторларының меншік иесінің ... ... ... ... салаға сүйеніп, экономиканы ... ... және ... ... қамтамасыз етуде сенімді тірек бола алмайтыны ... ... ... ... ... факторларға тәуелділігі
күшеюде, ол төмендесе өндірістің құлдырау ықтималдылығы жоғары. Экономиканы
мұндай бағытпен дамытудың ... жоқ ... ... осы ... ... ... жыл ... экономиканы әртараптандыруда негізгі мәселелерді
шешу үшін ұзақ ... ... ... ... - ... ... өңдеді. Осы уақыт ішінде жарғылық қоры 1 ... ... ... ... ... ... ... Стратегияда
экономиканы тығырықтан алып шығу және елдің бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған.
Қазіргі таңда осы бағытта әр ... ... ... жатыр.
Кластерлердің негізгі ерекшеліктеріне мыналар жатады:
1) Заңды тұлғалардың кластерді құру қажеттілігін сезіну.
2) Кластерге қатысушылардың ... ... Жаңа ... ... ... ... ... әрбір қатысушының
мүддесіне жету.
4) Нарық қатынасына ... ... ... ... және
формалды емес байланыстар торабының кластерде болуы.
5) Дайын өнімді өндіру мен сату үшін ... ... мен ... яғни ... ... ... ... ету.
Кластерлік бағыттың енгізілуі экономикалық өсудің қысқа және орта
болашақтағы «локомотиві», экономиканың ... ... ... ... емес ... ... отандық экономиканы диверсификациялау мен
жаңартудың маңызды құралы болмақ. Ұсынылып отырған кластерлеудің ... ... ... өзі ... ... ... ... енгізілуіне, өндірілген өнім мен қызметтердің әлемдік
стандарттарға ... ... және ... ... ұлттық экономиканың
бәсекеге қабілеттілігін арттыруға жол ашады. Сондықтан экспортты дамыту
экономикалық өсудің бірден – бір ... ... ... ... қағидаларын ескере отырып,
республика үшін кластерлеудің басты мәселесі мынада, біріншіден ресурстарды
өндіретін салалардан өндірмейтін салаларға ... ... ... ... ... өнімділікті арттыру, үшіншіден, қосылған құн ... ... ... мен ... өсіру.
Сонымен қатар кластерлер үш бағытта бәсекеге қабілеттілікке ықпал
етеді:
... мен ... ... ... Технологиялық үрдістерді анықтайды және алдын ала болжайды.
... ... және ... ... ... жаңа ... ... және ынталандырады.
Уақыт өте келе тиімді дамып келе ... ... ... ... ... ... капитал жұмсауға тартымды болса, кластер
ұлғая ... ... ... ... бірнеше қуатты компаниялар саналады,
бірақ олар арасында бәсекелік қатынастар сақталады. Осы арқылы ... ... ... ... ... ... Кластерді дамытуда
кәсіпкерлердің рөлі үлкен, яғни олар өз тарапынан кластерге қатысуға ынта
білдірулері керек.
2010 жылға белгіленген ЖІӨ ... 2 ... ... ... меже 2008 ... ... ... кластерлік үлгімен дамыту салмақты үлесін қосады.
2006 жылы елімізде жан басына шаққандағы ЖІӨ 4200 ... ... ... ... ... ... ... есептесек, ол 2006 жылы 30%-ға
өсті. Ал, 2010 жылы ... жан ... ... ЖІӨ 5800 ... кезде Қазақстанның қазіргі экономикасына келесідей мәселелер
тән:
1) заңдардың, ... ... және ... заңының жетілмеуі нәтижесінде
кәсіпкерліктің дамуына экономикалық ... ... ... ... ... сектордың дамуының төмен деңгейі мен көлеңкелі
экономиканың жоғарғы деңгейі;
3) ішкі және ... ... ... ... ... деңгейі;
4) көптеген кәсіпорындар мен салалардың монополизациясының ... ... ... көп ... өмір сүру ... ... ... сектордағы шағын және орта бизнестің үлес ... ...... ... ... ... ... жергілікті орындарда шағын бизнесті ... және ... ... ... ... жүзеге асырылмауы;
9) ақпаратпен алмасу және кәсіакерлікті қолдайтын мемлекеттік емес
институттармен ... ... ... ... және ... беру ... ... инкубаторлар,
технопарктер және т.б.) кері байланысты жүзеге ... ... ... ... артықшылықтарын бағалауда жүйенің оң қасиеттерін
ғана қарастырмай, экономикалық дамудың мүмкіндігін ... ... да ... ... ... сыртқы мүмкіндіктері елдің
географиялық, геосаяси және экономикалық жағдайымен анықталады.
Қазақстан үшін дамудың ... ... ел ... кең
көлемімен ауыл шаруашылық жерлері мен минералды ресурстардың бай қорымен,
әлсіз ... ... ... тең бөлінбеуімен және
салааралық байланыспен, су ... ... ... етілуімен
қамтылған. Қазақстан экономикасын кластерлік үлгімен дамытуда ... де жоқ ... ... пен ... ... ... ... болмауы, жергілікті рынок сиымдылығы ... ... ... ... ... ... деңгейінің төмендігі,
инвестициялық климаттың жеткіліксіз дамуы және тағы басқалар.
Ал, кластердің ... ... ... мен ... қажеттіліктер
төмендегідей:
1) бизнестің бәсекелестігін жоғарылату стратегиясын ... ... ... ... ... үшін нормативті және заң негіздерін
жасау;
3) жергілікті банк пен ел үкіметіне қолайлы ... ... ... мен ... тарта отырып, кластерлік құрылымның
қалыптасуы үшін жергілікті билік пен ел үкіметіне қолайлы ... ... ... ... даму ... ... ... істеу үшін семинар, дөңгелек стөлдер, тренингтер ... ... ... ... ... ортаны, фирма
жұмысшыларын, ғылыми зерттеу орталықтары мен ... оқу ... мен ... ... ... пен ... емес
ұйымдарға шаралар жасау;
6) кластерді құруда ұлттық, аймақтық және әлемдік рынок ... пен ... ... оның ... ... ... ... қабілетін, ел экономикасына потенциалды әсерін
ескеру керек [29, 51 бет].
Қазақстандық қоғам жағдайына кластерлік үлгі мен технологияларды, ... ... ... ... ... ел ... мен ... барлық қатпарының әлеуметтік,
экономикалық және саяси мүдделерін теңестіретін оптималды мемлекеттік ... ... мен ... ... ... барлық мүшелерінің
мәдени, білім және денсаулық деңгейін жоғарылатуы;
Ә) «алдымен адам мен ... ... ... ... мемлекет мүддесі»
принципі бойынша жалпы адамзаттық мүдденің ... ... ... ... бірге жеке меншік пен мемлекеттік сектордың қызметтестігі
экономикалық өзара пайдаға ... ... ... ... ... ... ... адамзаттардың конструктивті қатынастың қалыптасуы
арқылы кәсіпкерлік тұлғаларының мінез-құлқы мен адамзаттың ... ... және ... деңгейде салалық пен территориялық-салалық
кластерлердің құрылуы мен ... ... ... ... ... ... билік ұйымдарының ақпарат
алмасуы мен қызметтестілігі; жергілікті жерлердің және аймақтардың еңбек,
қаржылық және ... ... ... ... ... және аймақтық деңгейде білім мен ғылымның дамуы, билік
ұйымдарының, қоғамдық ұйымдардың ... және ... ... ... ... мен мәдени деңгейінің жоғарылауы;
Г) кәсіпкерлік құрылымның тиімділігінің жоғарылауы, өнім өндіруге жаңа
технологияларды енгізу, сондай-ақ ... ... ... енгізу,
өнімдерді бөлу мен тұтыну, өнім мен ... ... мен ... жеке меншік тауар өндірушілер мен қызметтің ... мен ... ... ... ... ... көмек көрсету,
салық салу жүйесінің, кеден туралы заңдарды жетілдіруі [29, 50 бет].
Бұл байланыста ... ... ... ... ... ... өседі. Алайда, көптеген аймақтарда ... жоба әлі ... Бұл ... себебі аймақтық билік пен іскерлерде, кәсіпкерлікте
аймақтық кластердің ... ... ... ... болып табылады.
Аймақтық билік салалық экономиканы ... ... ... ... Сыртқы әлеммен үнемі байланыста бола отырып қана
өзінің ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа бағыттарын анықтауға болады.
Өндірістік кластерге қатысушыларына өңдеуші кәсіпорындардан ... пен ... ... ... ... ... ғылыми
зерттеу орталықтары (ҒЗО), жанама қатысушыларға – құрылыс компаниялары
қаржылық және ... ... ... ... ... ... ... негізгі және қосымша ... ... ... ЖОО, ... құрылымындағы өндірушілер мүддесін
көздеген кәсіби ассоциациялар, мемлекеттік ведомстволар мен инфрақұрылым
бола ... ... ... жаңа ... үкіметтік құрылымдар
бұл процесте бағыт ... ... ... ... ... ... мардымды келешегінің болуы ел экономикасында маманданудың
оптималды ... ... ... ету, ... және ... бәсекеге қабілетті өнімді жасап шығаруға қабілеті бар тиімді
кластерлерді жедел түрде ... ... және ... ... ... экономиканың кластерлік құрылымы мемлекеттің жалпы
саясатына үлкен ... ... Бұл ... ... ... ... экспорттық қызмет, қажетті инфрақұрылым жасау
және ... ... ... байланысты. Сонымен қатар осы бағыттарға қосымша
шағын және орта бизнесті дамыту, жұмыссыздыққа қарсы жүргізілетін ... ... ... ... шағын және орта бизнестің дамуы,
жұмыссыздық деңгейінің ... кез ... ... ... ... дамуына әсер етеді.
Кластерлерді дамыту мемлекеттің қатысуынсыз ... ... Бұл ... ... жай, ... және ... ... ерекше жағдай
жасамайды, тек өз тарапынан экономиканың ... ... ... ... отыру жұмыстарын жүргізеді. Өйткені кластердің өзі оны құрайтын
кәсіпорындар арасында бәсекенің ... ... ... білікті мамандар
мен қаржы ресурстарын тиімді салаларға ... ... ... да
олардың даму тиімділігі мемлекеттің қолдау шараларына тығыз байланысты. Осы
жерде мемлекеттік реттеудің шетелдік тәжірибесіне тоқталуға болады. АҚШ ... ... 50% – ы, ... басым саны, ұлттық жұмыс күшінің 2/3 – і
кластерлік үлгімен дамыған шағын кәсіпорындардың үлесінде болғандықтан, ... ... ... АҚШ –та ... ... ... бар (1953 ... Негізгі міндеті – кәсіпкерлерге жаңалықтарды уақытында жеткізу,
тұтынушыға бағытталған сапалы, толық көлемді бағдарламаларды қалыптастыру.
Жапонияда кластерлерді мемлекеттік ... ... ... ... үшін ... құрылған. Негізгі шараларына орта және шағын бизнесті жаңғырту
үшін берілетін деңілдік несие және несиені сақтандыру мен ... ... ... ... алуды жеңілдету (мөлшері 1,05% 20 жылға
дейін), бизнес – инкубаторлар ... ... ... ... ... ... ... қолдау арқылы жаңа және
венчурлық ... ... ... ... ... және үкімет арасындағы
ынтымақтастық негізінде саудада жаңа өңдеулер мен ... ... ... ... ... ... айналысатын кәсіпорындар
үшін патенттік төлемдерді азайту және ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік жәрдемақы
арқылы бизнесте инновацияны қолдау. Сингапурде ... ... ... парктерді дамытуға қатысушы компаниялардың ішінде ... ... ... ... жеңілдіктер беріледі.
Инвестиция ғылыми – зерттеу ... ... ... ... ... есе азаяды. Технопарк аймағындағы өнеркәсіптік ғимараттарды пайдалануға
және құрылысқа салық ... ... ... басым бөлігі
мемлекеттік болып саналатын инфрақұрылымының обьектілері ... ... ... беретін жеке меншік және мемлекеттік
қорлар бар, бизнесті дамытуға қажетті қаржы көлемінің ¾ – ін ... ¼ – ін ... өз ... ... тәжірибесіне қарап, Қазақстан Республикасында кластерлерді
дамытуды қолдау мен реттеудің ел ... ... ... ескере
отырып, лайықты шараларды анықтауға болады:
• Кластерді ... ... көзі ... ... Шетел
инвестицияларына ең маңыздысы салық жүйесі. Сол себептен ... ... еш ... ... мазмұнда болуы керек.
• Қолдау ретінде салалар мен кәсіпорындарға салықтық және несиелік
жеңілдіктердің болуы маңызды.
• Келешегі бар ... ... ... ... ... ... болса, толықтырулар мен өзгертулер енгізу.
• Жаңалық ойлап тапқан жеке адамдар үшін ... ... ... ... ... ... – зерттеу жұмыстарына мақсатты дотациялар беру.
• Мүмкін болатын коммерциялық ... ... ... үшін ... енгізу қорын жасау.
• Жаңа өнім және технология жасауға кететін ... –ын ... ... ... ... ... ... Кластердің қызметін қолдап және реттеп отыратын жергілікті ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттырудағы рөлі
капиталдық салымдарды өз үлесін жоғарлату ... ... ... ... нақты секторын қаржыландыруға бағыттау.
• Кластерлік саясатқа тікелей байланысты бәсекелік, кәсіпкерлік,
салық және де ... ... ... ... ... органдармен қадағалау.
• Кәсіпқой мамандарды дайындау үшін жоғарғы оқу орындарында ... ... ... Кластердің ажырамас бөлігі өндірістік, рыноктық және әлеуметтік
инфрақұрылымдарды жетілдіру.
• Экономикалық стратегияның мақсаты – ЖІӨ ... ... ... салалық үлесін жоғарылату.
Осы жоғарыда айтылып кеткен бағытта қазір мемлекет келесі шараларды
жүзеге асыра бастады:
• Кәсіпкерлік ... ... ... заңдарға өзгертулер мен
толықтырулар енгізілу көзделіп отыр.
... ... ... қолға алынды.
• Инфрақұрылымды дамыту.
• Бизнес инкубаторлардың құрылуы.
• Микронесиелік ұйымдарды жасау.
• Инвестициялық климаттың болуына ... ... Әр ... мемлекеттік жергілікті басқару әкімшіліктерінде
кластерлік жобамен жұмыс істейтін ... ... [16, ... алғанда кластерлер жеткізушілердің, ... ... ... ...... ... оқу ... қамтиды. Кластер ерекше экономикалық жүйе ретінде
салалық және сала ішіндегі өзара ... ... ... ... өндіріс факторларының тиімділігінің тұрақты ... ... ... ... ... үшін
кластеризация зор мүмкіндік береді. Сондықтан ... ... ... ... ... кластерлерді
қалыптастыруды қажет болады. Бірақ осы жағдай төмендегі ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестік,
бірыңғай ақпараттық кеңістік.
Соңғы аталған екі фактор халықаралық ынтымақтастықты қалыптастыру үшін
өте қажет. Экономиканың бәсекеге ... ... ... ... ... және ... деңгейде), әлеуметтік,
экологиялық, тарихи, мәдени және тағы басқа. Біздің ... тау – ... және ... ... кластерлер классикалық сызба
бойынша қалыптасуы қажет. Кластер құрылған аймақтық фактор ерекше мәнге ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің маңызы
артады.
Мемлекет экономикасының даму деңгейі кластерді ... ... ... ... экономикалары үшін кластер сызбаларының вертикалды
интеграциясы тән. Сол себепті кластерлік тәсіл микро және мезоэкономикалық
процесстерді зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық бәсекеге қабілеттілік индикаторларына
мыналарды жатқызуға болады: 1) әлемдік саудадағы сала ... ... ... ... ... 2) ... ... экспорттың импорттан
артуы.
Кластерді дұрыс дамытқан жағдайда ол нақты бәсекеге қабілетті ... ... ... бірге отандық ғылымның дамуына үлкен ықпал
етеді.
Қорыта келгенде бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін ... ... ... кластерлерді дамыту керек. Әрине кластерлердің
барлығы нәтижелі болуы мүмкін ... ... оны ... ... ... ... ... мәселе – ортақ бизнес– жағдайлардың сапасы
қандай және экономикадағы нақты жағдайға жіберетін кластерлер көлемі ... ... ... ... ... ... «Қазақстан өзінің
күшіне сай таңдаулы қызмет көрсету ... құру ... ал ... болуы еліміздің күшті жақтарын көрсетеді. ... ... ... ... ... бар – ол әлемдік экономика үшін өте
маңызды».
Қазақстанда өндірістерді ... ... ... ... ... жоспарда
• жалпы дамуға мүмкіндіктерді және ... ... ... ... ... баға ... ... шикізатты үздіксіз
жабдықтауды қамтамасыз ету);
• өндірістік қуаттарды ... ... ... кіретін
кәсіпорындардың мамандануға мүмкіндіктері, өндіріс шығындарының азаюы,
тиімсіз өндірісті ығыстыру);
• коммерциялық тәуелділіктерді төмендету.
Бәсекелік ... ... ... жоғарылату (бизнестің ортақ стратегияларға
бағынуы, басқару жүйесінің өзгеруіне байланысты әкімшілік шығындардың
төмендеуі):
• шикізат ... ... ... ... ... ... қосымша
құнның барлық тізбегінде шығындарды төмендету;
• бәсекенің тиімді масштабын қамтамасыз ету.
Қаржы – экономикалық жағынан
... әдіс ... ... ... аралығында бюджеттік
аударымдардың тұрақты өсуін қамтамасыз етеді;
• нәтижелі құрылған кластер, көптеген байланысты ... ... ... ... кластерлер мемлекетпен инвестициялауда, сондай – ақ ... ... ... обьект болып табылады.
Жалпы осы кластерлік бағдарламаны жүзеге асырғаннан кейін Қазақстан
үшін келесідей маңызды нәтижелерге қол ... ... ... ... тұрақты артуы және бұл өсімнен түскен табыстарды
неғұрлым тепе – тең бөлуге қол жеткізу.
• Өңдеуші салаларды ... ... ... ... ... тартылған фирмаларда өнімділіктің өсуі, қосымша құны жоғары
өнімдер өндірісінің және экспорттың жоғарылауы, сондай – ақ ... ... ... Ішкі ... ... Іскерлік ортаның көрнекті сапасының жоғарылауы.
• Тікелей шетел инвестицияның өсуімен қолдау ... ... ... ел ... ... Көршілес елдермен оптималды сауда байланысының дамуы.
Қорыта айтқанда кластерлік ... ... ... ... ... орта ... ... экономиканың шикізаттық ұйтқысы болып
қана қоймай, сондай–ақ ... емес ... ... ... ... мен ... маңызды құралы болып табылмақ.
Яғни бұл бағытты пайдаланып дамудың нәтижесі болашақта нарықтың кеңеюіне,
алдыңғы ... ... ... ... өнім мен
қызметтердің әлемдік ... ... ... және түпкілікті түрде
ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға жол ашады ... ... ... ... экономикалық өсудің бірден – бір
құралы ... ... - ... ... көпшілігінің лексиконындағы
жаңа сөз. «Топтасу», «шоғырлану» (концентрация) дегенді ... ... ... даму ... да бір салада, туыс және
қолдаушы салада, сонымен бірге осы ... ... бар ... да
институттардың қосымша құн тізбегіндегі (шикізаттан дайын өнімге ... құн ... ... ... бірігуі.
2007 жылға дейін негізінен, ... ... ... аяқтау қажет. Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ... ... берген болатын. «Пилоттық
кластерлерді қалыптастыру процессін аяқтап, қазақстандық компаниялардың
бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... деп атап ... ... одан әрі әртараптандыру ... ... ... ... қол ... әсіресе, өңдеу секторында
еңбек өнімділігін арттыру бағытында жүргізілуі тиіс».
Қазіргі кезде ... үшін ең бір ... ...... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыру болып
табылады. Оның ... ... ... - ... ... салаларында
кластерді қолдану болып табылады. Экономиканың ... ... ... ... ... – ақ ... емес ... тиімді дамыту үшін
маңызы зор 7 «пилотты» кластерлер, яғни ... ...... ... ... және тоқыма өнеркәсібі, көлік – логистикалық
қызмет көрсету, құрылыс материалдары және металлургия ... ... ... ... құру және ... ... ... кластерлік
бастаманың географиясын кеңейту жоспарын іске ... ... ... ... ... ... отырғанымыздай, бұл
мемлекеттердің тұрақты ... ... даму ... ... ... ... кластерлердің қалыптасуы –
өнеркәсіптегі бәсекеге қабілеттіліктің өсуінің нақты ... мен ... ... жаңа деңгейге жетуін қамтамасыз етеді. Және де ... ... ... ... мүмкіндіктерді береді: біріншіден
кластер – өнімді өндіруден бастап дайын тауар ... ... ... ... ... қамтамыз етеді; екіншіден ... ... оның ... барлық өндірістер бір-біріне өзара
қолдау көрсете бастайды, тиімділік пайда байланысының ... ... ... ... ... ... құн тізбегін өсіре түседі;
үшіншіден өзара ... ... ... барлық фирмалары
маманданған, бірақ та біртектес технологияларға, ақпаратқа, инфрақұрылымға,
адам ресурстарына ... ... бұл өз ... ... ... ... болуына әкеледі, сондай – ... ... ... ... және ... ... ... төртіншіден
өндірістік қуаттарды рационалды ... яғни ... ... ... мүмкіндіктері және өндіріс шығындарының
азаюы.
Экономиканы кластеризациялау жаңа ... ... ... ... ... ... ... рөлін атқарулары тиіс, сонымен ... ... ... ... ... ... ... әсерін
тигізеді. Бұл ең алдымен ғылымды қолдау, инновацияға тәуекелділік,
зкспорттық қызмет, ... ... ... және ... ... ... ... бірге осы бағыттарға қосымша шағын және орта ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Себебі шағын және орта бизнестің дамуы, жұмыссыздық деңгейінің ... ... ... ...... дамуына әсер етеді. Жалпы
алғанда экономиканың кластерлік үлгіде дамуы бүкіл ... ... ... ... ... ... ... жүйеніңжағымды
әсерлері мол, бірақ та ұлттық экономиканы кластерлеу үлгісімен ... ... ... ... тұрғаны белгілі, яғни олар:
1) заңдардың, әсіресе салық және еңбек заңының жетілмеуі нәтижесінде
кәсіпкерліктің дамуына экономикалық еркіндіктің төмен ... ... ... сектордың дамуының төмен деңгейі мен көлеңкелі
экономиканың жоғарғы деңгейі;
3) ішкі және сыртқы рыноктағы бизнестің бәсекеге ... ... жаңа ... технологияларды қолдаудың төмен деңгейі;
5) қаржы – несие қорларын толық қолдана алмау, яғни ... ... ... ... ... орындарда шағын бизнесті дамыту және қолдауға
бағытталған мемлекеттік саясаттың ... ... ... ақпаратпен алмасу және кәсіпкерлікті қолдайтын мемлекеттік емес
институттармен (ассоциация, ... ... ... және ... беру ... бизнес инкубаторлар,
технопарктер және т.б.) кері байланысты жүзеге асыратын ... ... жүйе ... ... ... қалыптастыруда айрықша
маңызға ие екенін байқадық. Сондықтан осы жүйенің ... үшін ... үшін ... ... ... ... ... рационалды даму мақсатында жаңаша жұмыс істеу
үшін кеңес беруші компаниялардың, аудиторлық фирмалардың, ғылыми
зерттеу орталықтары мен жоғарғы оқу ... ... ... ... ... ... орынды оның инфрақұрылымы алады.
Мысалы бүгінгі күнде ... ... ... ... ... көліктің, конгресс–холдардың, ... ... мен ... ... ... ... ... сай келетін қызмет көрсету саласының
жетіспеушілігі байқалады. Сондықтан туризм саласында көлік, қонақ
үй, ... ... ... ... ... ... және жарнама компанияларының ақпараттық базамен
қамтамасыз ету, сондай–ақ ... беру ... ... ... ұсыну деңгейін жоғарылату қажет;
• туризм саласында туристерді ... тағы бір ... ... ... ... қоғамдық өндіріс
барысында қалдықсыз өнім өндіретін технологияларды ... ... ... ... ... мен ... ортаны өндірістік
қызмет процесінде қорғау мәселелері заңды–құқықтық жағынан қолға
алынуы тиіс;
• салалардың дамуында өндіріспен ... ұсақ ... ... ... ұсақ шаруашылықтар қаржы ресурстарын
тарта алмайды, жаңа техника жалдауға мүмкіндік жоқ. Бұл мәселенің
жетістікті шешілуі тек ... құру ... ... ... ... ... Бұл ... арзан қаржылық ресурстарына қол жеткізуге кеткен ... ... ... ... ... кластерінде мақтаның еңбегі ауыр, оған қосымша табиғи
құбылыстарға тәуекелдік мөлшері жоғары. Әр жылы 10-15% ... ... ... материалдық және қаржылай зиян
шегеді.Осы мәселелер Қазақстан Үкіметі мен ... ... ... ... ... яғни ... қолдау жасалса,
мақта кластерінің бәсекеге қабілеттілігі, экономикалық кеңістікте
өзінің тиімді рыногын жеңіп алу мүмкіндігі жасалады. «Мақта ... ... ... мен ... ... механизмі дұрыс
қалыптасады.
Кластер бір-бірімен тығыз байланысы бар ... ... ... ... ... ... ... сабақтасып жатқан технологиялық тізбек қалыптастырған жағдайда
экономикалық даму да өз ... ... ... үшін ... ... ... ... ықпалы бар белгілі бірнемесе бірнеше өнім түрі таңдап алынуы
тиіс.Сонан кейін оны ... ... ... ... дайын тауар
деңгейіне дейін жеткізу мақсатында қам-қаракеттер жасалынады.Ең ... ... ... ... ... пе,өзінің өткізу рыногын таба ала ма,ақыр
аяғында барлық мәселе ... ... ... ... ... дайын
тауардың немесе неғұрлым тереңдете өнделген өнімнің бағы жанған жағдайда,
ол ... ... ... оң әсер ... ... ... ... тіршілігі мен тұрмысы, яғни алдағы тағдыры да ... ... ... ... дамуға біздің елімізде де көп көңіл
бөлінуде.Елбасының ... ... ... ... ... ... ... сәйкес кластерлер құру жөнінде дайындық
шаралары қолға алына ... ... бұл ... ... кезекте Оңтүстік
өңірден бастауды жөн көріп ... ... ... өнім ... ... ... ... таңдап алынды.
Себебі, оны өндірумен облыста көпеген адамдар шұғылданады.Әрі ... ... ... ... ... ... шығаратын басты өнімі.
Негізгі пайда да осы өнім арқылы ... ... ... байланысты шитті мақта ... де ... түсу жөн деп ... ... ... ... алқаптарын ұлғайтуға Отырар, Арыс, Шардара аудандарындағы жаңа
жерлерді пайдалану және ... ... ... ... арқылы қол
жеткізуге болады. Сонымен қатар, облыстың Қызылқұм массивіндегі 60 мың
гектар ... ... ... 19 ... ... кәсіпорнының жылына 800-950 мың тоннаға
дейін шиітті мақта өңдеу мүмкіндігі бар. Олар жылына орта ... 150 ... ... талшығын әзірлеп, ... ... ... ... зауыттардың арасында неғұрлым озық ... ... ... ... секілді кәсіпорындарды атап
көрсетуге болады. Енді осылардың қатарын өнімді ... ... ... ... ... тізбекті қалыптастырған
жағдайда жыл сайын орта есеппен 1 ... ... ... ... екен.
Кластер дамудың бірінші кезеңінде төмендегідей технологиялық тізбек
қалыптасады деп болжамдалуда:
▪ 330 мың тонна шитті ... 100 мың ... ... ... ... 100 мың ... ... талшығынан 90 мың тонна кардты жіп шығады;
▪ 90 мың ... ... ... 600 мың ... метр мата дайындалады;
▪ 600 мың шаршы метр матадан 170 мың дана ... ... ... осы ... ... ... қалыптасып жұмыс істеген жағдайда
Оңтүстік өңірде төрт-бес жыл ... ... ... ... ... ... ... пайда болған болар еді. Ал ... ... ... арнайы экономикалық аймағына заң бойынша қолданылуға
тиіс кедендік, салықтық жеңілдіктер ықпал етер деп ... ... ... аймақтардан мүлік, жер, қосымша құн, корпоративтік
салықтар алынбайтындығы, тіпті алынған жағдайдың өзінде оған ең ... ... ... ... ... балға үйір болатыны секілді
әдетте мұндай аймақтарға инвесторлар үйір келеді.
Облыста шешімін ... ... тағы бір ... ... ... мақта
өндіруші жүздеген шаруа қожалықтарының жағдайы. Олар ... ... ... ...... ... ... бұл өнімнің қызығын
негізінен өнім ... ... ... өндіруші зауыттар көруде. Себебі,
шитті ... ... алу ... ... де, ... сапасын тексеретін
де осы зауыттар. Ал зауыттардың барлығы жеке меншік ... ... баға ... ... ... ... ... алмайды.Оған құқығы
да жоқ.
Сондықтан осы тығырықтан шығу мақсатында бірінші кезекте өнім ... төрт ... ... алып ... сол ... өнім ... айырудағы
зауыттарға тәуелділікті жою. Сондай-ақ осы облыстан қуаттылығы 100 ... ... ... ... ... ... саны ... құрал –
жабдықтармен жабдықталған үш зауыт орнату, шитті мақта рыногындағы бағаға
осы арқылы әсер ету ... де идея ... ... ... ... ... ... облыстағы шитті мақта өңдеу зауыттарының ... ... ... ... осы ... ... өзінде бірнеше
зауыттың іске қосылмай босқа ... ... жаңа ... ... ... ... ... сатып алған дұрыс деп пікір білдірушілер де болды.
Бірақ, бұл ұсынысқа Үкімет басшысы келісе ... жоқ. ... ... ... ... ... ... ондай ескі
технологиямен бәсекеге қабілетті ... құру ... ... ... ... Ахметов мәселені жан – жақты зерттей түсу жөнінде тапсырма
берді.Расында да ехнологиясы мықты, бәсекеге қабілетті зауыттар бос ... ... ... ... ... заң жобасының да әзірленіп жатқандығын, осы заң
жобасында зауыттардың монополистік билігіне шектеу салу жөнінде ... ... ... ... айта ... ... ... Сөйтіп,
мақта талшығын өңдеп сыртқа сатып, табыс табу өз ... енді ... ... ... де бәсекелестікке жол ашылмақ. Ең ... ... ... саласы жеңіл өнеркәсіпке жан біте ме деген үміт
мол. ... ... ... ... ... ... Үкіметтің тоқыма кластерін қалыптастыру жөніндегі ... ... ... ...... ... ... ықпал етер
деп ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының ... ... 2010 ... ... – жаңа экономикалық өрлеу – қазақстанның жаңа мүмкіндіктері»
атты Қазақстан халқына Жолдауы // Астана - ... ... ... Н.Ә. ... ... ... ... бәсекеге қабілетті
экономика үшін, бәсекеге қабілетті халық үшін»// Егемен ... -19 ... ... Н.Ә. ... ... ... және саяси жедел
жаңару жолында». Астана 2005 – 3 наурыз
4. Назарбаев Н.Ә. ... өз ... жаңа ... ... ... ... ... қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стратегиясы» Астана - 2006. - 1 наурыз.
5. ҚР ... ... ... ... бағдарламасы // Егемен
Қазақстан. -2006 -1 сәуір.
6. Казахстанская модель рыночных преобразований: социально-экономические ... ... // Под ред. ... Я.А. – ... ... 2003. –
С.250
7. Тулегенова М.С. Финансовый капитал и интегрированные ... ... ... ... - 2005 –С. ... Тулегенова М.С. Кластерный подход в создании интегрированных структур
// Вестник КазНУ: Серия экономическая, 2004. ... -С. ... ... М. ... / Под ред. ... Я.В. Санк-Петербург-Москва-
Киев, 2000 –С.205-275
10. Серікұлы Б. Мақта кластерінің негізі – шаруа қожалықтарын қолдау
жолдары // ... – 2005 – №6 – 13–17 ... ... А. ... ... ... ... развития кластеров
// Саясат - 2005 -№1. -С.83-87
12. Бишимбаев К. Конкурентность на основе региональных ... ... ЮКО) // ... - №4 – 2005 – 74-76 бет
13. Байзақов С., Райхан Н. Қазақстан экономикасын кластерлер көтереді ... - 2005 -№1. -15-22 ... ... С., ... Н. ... ... кластерлер көтереді //
Ақиқат - 2005 -№2 -19-28 б.
15. Бектурганов А., Мырхалыков Ж. Текстильный процесс: реалии и перспективы
// ... ... - 2006 -12 мая – ... ... А.А. ...... ... самооргонизации промышленности в
услових конкуренции // ... - 2002 - №5 - ... ... Қазақстан М.Ж. Республикасында кластерлерді мемлекет
тарапынан қолдаудың маңызы // ҚазҰУ Хабаршысы – 2006 - №2 (54) – ... ... ... ... ... сборник. Қазақстан
Республикасының статисикалық агенттігі. Алматы 2005
19. ... А.Б. О ... ... ... ... 2003. -№3-4. ... Қожан Б. Кластер мақталы өңірдің негізгі несібесі // ... ... ... - ... ... сайты: www.google.kz
22. Мынбаев Қ. Контрасты Казахстана // РЦБК. –С.16-21
23. Назаров К. ... ... в ... // ... 2005. -№7. ... ... Л.С. Кластерный анализ – база ... на ... // ... ... ... 2004. ... –С.104-111
25. По материалам www.cluster.kz «Конкурентоспособности через кластерную
экономику» // РЦБК. 2005. -№7(111). -С.11-12
26. Рахимбеков Т.С. ... и ... ... ... в ... Казахстана // АльПари. 2005. -№2. –С.103-104
27. Садуақасов А. Кластерлік бастамалар басты назарда // Нұр-Астана. 2006.
-15 ... -4 ... ... ... ... и ... ... в Казахстане // Саясат -
№10 – 2006 – стр. ... ... М.Ж. ... ... құрылымын өзгертуде кластердің
рөлі // АльПари – 2005 - №4 – 42-44 бет
30. Спанкулова Л.С. ... ... ... ... ... на ... и местном уровнях // АльПари. 2005. -№1. -с.
49-51
31. Айтжанова Д., Дүйсен Ү. ... ... ... ... мен ... // ... - №9 – 2006 – 56-59 бет
32. Тайжан Б. Мақта кластері: мүмкіндіктері мен ... ... ... ... 2005. -14 ... Туребаева Ж. Мақта ... ... ... ... ... ... мен ерекшеліктері // Қаржы-қаражат.
2005. -№6. -62-66 бет
34. Шалабекова А.Л. ... ... в ... ... ... 2005. -№3. ... ... А. Өндірісі өркендеген өлке // Егемен ... – 2006- ... - 3 ... ... Е. ... ... ... мақта–тоқыма кластері// Егемен
Қазақстан - 2006 – 19 тамыз - 2 бет
37. Матаева Б.Т. Қазақстан Республикасында туристік ... ... ... // ... – 2003 - №1- 141-143 бет
38. Қосақов Б. Бәсекеге ... болу – ... ... // ... – 2006 – 17 ақпан- 1-2 бет
39. Оразова Ж Туризмге үміт арту // ... ... – 2007-6 ... 3 ... ... Р. ... ... мақтанамыз // Егемен Қазақстан – 2005- 23
тамыз- 5 ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық орталығы бар «Мақта» корпорациясының үлгі
сызбасы
-----------------------
Ақпарат желісі және экономикалық ақпараттың ... ... ... ... ... дамуы
Шетел инвесторларын тарту
Ғылым мен технология шеңберіндегі саясат
Макрологистика
Білім беру
КЛАСТЕРЛЕР
КОРПОРАТИВТІК ОРТА
КОРПОРАЦИЯ
Тұрғылықты халық
Сыртқы орта
Персонал
Мемлекет
Акционерлер
Тұтынушылар
Қоғам
Тасымалдаушылар
Мемлекеттік сектор
Ғылыми орталықтар
Өндірістік кластер
«Мақта» ... ... ... ... зауыты
АКК**
Зауыт ішіндегі дайындау пункті
Зауыттан тыс мақта пункті
Мақта тазалау кәсіпорыны қозо дайындау, тасымалдау және өңдеу кешені
ретінде*
Инфрақұрылымдық бөлімшелер ... ... ... инженериялық бөлімшелер
Корпорацияның ғылыми-техникалық бөлімшелері
Технопарктегі шағвын ғылыми-өндірістік бөлімшелер
Статегиялық маркетингтцк орталық
«Мақтабанк» ... ... ... ... ... ... ... материалдары өндірісі
Көлік - логистика кластері
Тоқыма өнеркәсібі
Тамақ өнеркәсібі
Туризм кластері
Кластерлер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 84 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жарық сәуле шығаратын құрылым – ғылыми прогресс. Нанокомпозиттерді алу және зерттеу әдістері57 бет
Жеке – дара кәсіпкерліктің ғылыми теориялық және практикалық маңыздылығы95 бет
Каспий аймағының экологиялық мәселелері және себептері66 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Экономикалық жүйелердегі кластерлерді құрудың теориялық негіздері68 бет
Экономиканың инновациялық дамуы жайлы84 бет
Қазақстан Республикасы өнеркәсібін жоспарлаудың дамуы25 бет
Қазақстан Республикасында кластерлерді құрастырудың экономикалық тиімділігі63 бет
Қазақстан Экономикасын Кластерлер көтереді38 бет
Дәрілік формалар классификациясы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь