Қазақстандағы ақша-несие жүйесін реттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Ақша.несие жүйесінің теориялық негіздеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Ақша.несие жүйесінің құрылымы, мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Орталық банктің ролі мен ұйымдастыру негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.3. Орталық банктің реттеу және бақылау ережелеріне сипаттама ... ... ... 14

2. Қазақстандағы ақша.несие жүйесін реттеудегі ұлттық банктің рөліне талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.1. Қазақстан Республикасында банк жүйесінің қазіргі жағдайы ... ... ... ...38
2.2. Қазіргі кездегі ақша несие саясатының ерекшеліктеріне талдау ... ... ...42
2.3. Коммерциялық банктердің қызметін реттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... 48

3. Ұлттық банктің ақша.несие жүйесін реттеуді жетілдіру жолдары ... ..59
3.1. Банк қызметін экономикалық және құқықтық реттеудің жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59
3.2. Банктің несиелік тәуекелдіктің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
3.3. Банктік жүйелердегі бәсекелестікті қадағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. .68
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...72
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...75
Ұлттық банк - бұл ақшалай резервтерді құрайтын, оған қоса меншікті алтын валюта резервтерден, басқа да материалдық бағалықтардан тұратын мүліктерге ие болып табылатын заңды тұлға.
Ұлттық банк өзінің атқаратын мәні жағынан біртұтас ұйым болып табылады, ал мемлекет тек оның жарғылық қорының иесі. Бүгінгі жарғылық қордың мөлшері - 28 млрд. теңгені құрайды. Негізгі қорлары ғимараттардан, құрылғылардан, құрал-жабдықтардан, көліктік құралдар мен басқа бағалылықтардан, ал айналым қорлары банкке тиселі болып табылатын меншікті ақшалай қаражаттардан тұрады.
2006 жылдан бастап, "Ұлттық банкі туралы" ҚР заңына жасалған соңғы толықтырулар мен өзгерістердің кейінгі Ұлттық банкінің басты міндеті - еліміздегі баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Сол сияқты, Ұлттық банкке мынадай қосымша міндеттер жүктелді;
- мемлекеттің ақша-несие саясатын жасау;
- төлем жүйесінің қызмет етуін қамтамасыз ету;
- қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамысыз ету;
- банктік қызметті реттейтін нормативтік құқылық актілерді қолдану арқылы қарыз берушілер мен клиенттер мүддесін қорғау және олардың орындалуына бақылауды жүзеге асыру.
Соңғы уақытта Қазақстанның банкілік жүйесінің қалыптасуында маңызды өзгерістер болды. Банк-жетекшілер анықталды, банкілік мамандандырудың негізгі бағыттары қалыптасты, қаржы институттары арасында тапсырыскерлер қорын бөлу аяқталды.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуін, оның жұмыс істеу тиімділігінің артуын, қажетті инфрақұрылымның құрылуын несиелендіру қатынасын қолданбай және оны ары қарай өркендетпей қамтамасыздандыру мүмкін емес.
Несиенің пайда болу және өркендеу мүмкіндігі капиталдың ауыспалы айналымымен және айналымымен байланысты. Капиталдың негізгі және айналымды қозғалысы процесінде ресурстарды босатып алу жүреді. Еңбек құралдары өндіріс процесінде ұзақ уақыт қолданылады, олардың құны дайын өнімдер құнына бөлшекті беріледі.
Қазіргі кезде Қазақстандағы шағын бизнестің өркендеу жағдайы қоғамның қажетсінуіне алыс сәйкестікте емес. Бұл тарихи түсінікті жағдай. Нарыққа өтпес бұрын Қазақстан экономикасын ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар – социалистік индустрияның флагмандары құрды. Одан өзге, онымен қатаң және компромиссіз күрес жүргізілді, өйткені шағын кәсіпкерліктің өркендеуі социалогиялық идеология негізінің беделін түсіретін еді.
2007 жылдың ішінде байқалған, ұлттық валютаның нығаюы тенгемен берілетін несиелердің артуына және соған сәйкес несиелік салымдардың долларлану дәрежесінің төмендеуіне әкелді, бұл бәрінен бұрын тенге бағамының АҚШ долларына қатынасы бойынша нығаюымен түсіндіріледі.
1. Закон Республики Казахстан «О банковской деятельности » от 30 марта 1996 года.
2. "Правила выдачи, отзыва разрешения на создание, реорганизацию банка, лицензии на проведение банковских операций и иной банковской деятельности, их ануллировния и приостановления, дачи, отзыва согласия на открытие, слияние филиалов и открытие представительства банка" (29.02.04г.,постпновление N50);
3. "Положение о предоставлении права банкам второго уровня на открытие корреспондентских счетов друг у друга" (28.03.04г.,пр.№7);
4. "Положение об экономических нормативах" (28.03.03.,пр№7);
5. "Положение о классификации ссудного портфеля и порядке формирования резервов (провизии) для покрытия убытков от кредитной деятельности банками второго уровня Республики Казахстан"(20.05.04г., постановление N76);
6. "Инструкция о порядке предоставления банками Республики Казахстан данных для пруденциальных (экономических) нормативов" (20.07.04г.,постановление N95);
7. "Положение о пруденциальных номативах"(29.02.02г);
8. "Инструкция о порядке предоставления банками Республики К азахстан данных для пруденциальных (экономических) нормативов" (20.07.04г.,постановление N95);
9. "Положение о выдаче , аннулировании лицензии на право проведения аудиторской проверки банковской деятельности и требованиях, предъявляемых к уполномоченным аудиторам" (29.02.00.,пост.N49);
10. "Положение о пруденциальных нормативах"(29.02.02);
11. Нәумбетов Қ.С Вестник Каз НУ."Инспекциялық қадағалау механизмі"2005 ж, маусым. И4 (75);
12. Абильпейсова.А.А Жедел жаңару жолындағы эканомикалық бағдарламалар. Халықаралық ғылыми тәрбиелік конференция материялдары. "Пруденциялық нормативтер коммерциялық банктер қызметтерін реттеудің инструменті". 2005жыл 18-20мамыр, 271-278 бет.
13. "Перечень банковских операций, проводимых инвестиционным банками в Республике Казахстан" (19.10.04г., постанавление И181);
14. Мақыш.С.Б. Қаз ҰУ хабаршысы. Коммерциялық банктер тәуекелін рейтингтік бағалау жүйесі.эканомика сериясы. 2004 жыл, маусым.(И3,137-136);
15. "ҚР-ғы банктер және банктік қызмет туралы "ҚР заңы. 31.08.1999ж.
16. Абдуллина.Н.К Банковская система за десять лет независимости Кахахстана,под редакцией. 2001,стр 110;
17. Аралбаева.А.А Банки Казахстана. "Бүгінгі таңдағы банктік қызметті реттеуге арналған заңдық дамуының кейбір мәселелері" 2005жыл И11, 37-38бет;
18. Давыдов.М, Айманов.Д "Банковское право республики Казахстан": учебное пособие Жеті жарғы,Алматы 2003г.,352 стр;
19. Абрамов.М.А Александрова.Л.С. Финансы, денежное обращение и кредит.М: институт международного права и эканомики, 2004г;
20. "Временная инструкция о порядке прохождения экспертизы в Национальном банке РК проспектов на выпуск акций, облигаций, эмитируемых банками и организациями, осуществляющими отдельные виды банковских операций на территории РК" (18.05.03);
21. Турысова К.Т., Есентугелов.А Экономические реформы, состояние экономики, пути и перспективы экономического развития.Алматы, 2000г;
22. Колесникова.В.И, Кроливецеой.Л.П под редакцией\Банковское дело:М, Финансы и статистика 2001г;
23. Бралина.А.Г. Вестник Каз НУ, серия экономическая. Денежно- кредитная политика коммерческого банка. 2006г,И2 (48);
24. Информационный бюллетень. Национальный Банк Казахстана.2006г.И14;
25. Лаврушина.М.,Под ред\Банковское дело.,1992г,
26. Қазақстан Ұлттық банкінің стстистикалық бюллетенінен. 2006жыл.,маусым.,И6(103);
27. Гражданско-правовое регулирование банковской деятельности. М.,Юринформ,1999.Гвирцман.М.В.Правовое регулирование банковской тайны\\Деньги кредит.2004г №6.С.57;
28. Банки Казахстана, Банктің хұқтық актілері, 2007жыл., ақпан И5(45);
29. Қарымсақов. Ғ. С. Вестник КазНУ., Банкқызметіндегі тәуекелдік.2005жыл.,И3 (50);
30. Уткин.Э.А. Справочник банкира.2002г;
31. Қарымсақов. Ғ.С. “Вестник КазНУ”. Банк қызметіндегі валюталық пайыздық тәуекелдер. 2006ж.,№3 (70) ;
32. Павлодский Е.А. Прововое регулирование расчетных и кредитных отношении//право и экономика 2002 №3,4. стр.30.
33. Ефимова А.Г. Сборник оброзцов банковских документов. М: кодекс,2004г;
34. Қарымсақов Ғ.С. “Вестник КазНУ” Несие тәуекелдік 2005ж. №3 (55) ;
35. Новоселова Л.А. “Денежные расчеты в предпренимательской деятельности” М: Юринформ 1999г. Стр.145.
36. Ефимова Л.Д. Комерческий банк: предприятие или учереждение// хозяйство и прово. 2000г. №7. стр.100.
37. Жалгасов М.Ж. “Вестник КазНУ” Ақша несие саясаты. 2006ж. №6.
38. Закон РК от 30 марта 1995г. «О Национальном банке РК ».
        
        Мазмұны
Кіріспе …………………………………………....…….................................….3
1. Ақша-несие жүйесінің ... ... ... ... ... Орталық ... ролі мен ... ... ... ... және ... ... Қазақстандағы ақша-несие жүйесін реттеудегі ұлттық банктің рөліне
талдау………………................................................................
..................................38
2.1. ... ... банк ... ... ... ... ақша несие саясатының ерекшеліктеріне
талдау...........42
2.3. ... ... ... ... ... ... Ұлттық банктің ақша-несие жүйесін реттеуді жетілдіру жолдары......59
3.1. Банк қызметін экономикалық және құқықтық реттеудің ... ... ... тәуекелдіктің жолдары…………………..……….…..61
3.3. Банктік ... ... ... ... тізімі…………………………………...…..........72
Қосымшалар…………………...……….…...............................................
.......75
Кіріспе
Ұлттық банк - бұл ақшалай резервтерді ... оған қоса ... ... ... ... да материалдық бағалықтардан ... ие ... ... ... ... банк ... ... мәні жағынан біртұтас ұйым болып табылады,
ал мемлекет тек оның жарғылық қорының иесі. Бүгінгі жарғылық қордың мөлшері
- 28 ... ... ... Негізгі қорлары ғимараттардан, құрылғылардан,
құрал-жабдықтардан, көліктік құралдар мен басқа бағалылықтардан, ал айналым
қорлары банкке тиселі ... ... ... ... қаражаттардан
тұрады.
2006 жылдан бастап, "Ұлттық банкі туралы" ҚР ... ... ... мен ... кейінгі Ұлттық банкінің басты міндеті -
еліміздегі баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... ... ... жүктелді;
- мемлекеттің ақша-несие саясатын жасау;
- төлем жүйесінің ... ... ... ... қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамысыз ету;
- банктік қызметті реттейтін нормативтік құқылық актілерді қолдану арқылы
қарыз берушілер мен ... ... ... және ... ... ... асыру.
Соңғы уақытта Қазақстанның банкілік жүйесінің қалыптасуында маңызды
өзгерістер ... ... ... ... ... бағыттары қалыптасты, қаржы институттары арасында тапсырыскерлер
қорын бөлу аяқталды.
Қазақстанның нарықтық ... ... оның ... ... тиімділігінің
артуын, қажетті инфрақұрылымның құрылуын несиелендіру қатынасын қолданбай
және оны ары қарай өркендетпей қамтамасыздандыру ... ... ... болу және ... ... ... ауыспалы
айналымымен және айналымымен байланысты. Капиталдың негізгі және ... ... ... ... алу жүреді. Еңбек құралдары
өндіріс процесінде ұзақ уақыт қолданылады, олардың құны ... ... ... беріледі.
Қазіргі кезде Қазақстандағы шағын бизнестің өркендеу жағдайы қоғамның
қажетсінуіне алыс ... ... Бұл ... ... ... ... бұрын Қазақстан экономикасын ірі ... ... ... ... флагмандары құрды. Одан өзге, онымен қатаң және
компромиссіз күрес жүргізілді, ... ... ... ... ... ... ... түсіретін еді.
2007 жылдың ішінде байқалған, ұлттық валютаның ... ... ... артуына және соған сәйкес ... ... ... ... ... бұл бәрінен бұрын тенге
бағамының АҚШ долларына қатынасы бойынша нығаюымен түсіндіріледі.
Шағын және орта ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекет басшысымен және Үкіметімен оның
өркендеуіне кедергі ... ... ... ... ... ... халқына үндеуінде Президент Н.А. Назарбаев ... ... шеше ... ... және орта ... беріктендіру қажет:
- салықтық алымды төмендету;
- меншікті және активті жариялы ету;
- несие ресурстарына шығуды жеңілдету;
- әкімшілікті ... мен ... ... ... және ...... органдарынан қору;
- шағын және орта бизнесті қолдаудың регионалдық орталықтарын құру,
маркетингтік ... ... ... ... ... құруда көмек көрсету».
Қазақстан халқына мемлекет басшысының жолдауындағы ережелерге сәйкес,
қазіргі этапта агроөнеркәсіптік ... ... ... Осыған
байланысты шағын және орта кәсіпкерліктің өркендеуінің басымды бағыты,
қаралатын кезеңдегі, ... ... ... ауыл ... жасау, жеңіл және тамақ ... ... ауыл ... ... ... ... ... шағын және орта бизнестің өркендеуін
қамтамасыз ететін Үкіметпен қабылданған шараларға қарамастан, ... ... осы ... өркендеуіне кедергі келтіретін
келесідей проблемалардың бар екенін куәлендіреді :
- ... және орта ... ... қолдауға бағытталған,
қабылданған заңдық және бағдарламалық құжаттардың толық
орындалуы жеткіліксіз;
- тиімді ...... ... үшін ... ... ... ... өркендемеуі;
- несиелік ресурсқа шығу қиындығы;
- өнімнің, ... ... ... ... ... жүйесінің қолданудағы жүйесінің жетілмегендігі,
ол отандық тауар өндірушілерге шет елдік ... ... ... бермейді.
Бұл қазіргі кезде жұмыс істейтін кәсіпорындардың, әсіресе ауыл
шаруашылығы өнімдерін ... ... ... ... шығарушы
және металл бұйымдарын жасаушы, резеңке және синтетикалық шайырлар шығарушы
кәсіпорындардың. Экономиканың қаралатын секторындағы жұмыстың күрт өзгерісі
болуы үшін ... ... және орта ... ... және ... ... ... осы мәселелерді жоятын шаралар
енгізу қажет.
1. Ақша-несие ... ... ... сипаттама
1. Ақша-несие жүйесінің құрылымы, мәні
Орталық банк мемлекеттік ақша-несие жүйесін анықтайтын және ... ұйым ... ... ... ... ... ... валютаның тұрақтылығын,
яғни оның төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... негізінен айналыстағы ақша массасын, несие көлемін,
сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін өзгертуге, жалпы банк ... ... ... шаралар жиынтығын жүргізеді.
Ақша-несие жүйесінің макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі – орталық
банк болып табылады. Ақша-несие жүйесінің Ұлттық банк ... ... ... ... және қолма-қолсыз ақша массасының
жиынтығы жүргізеді.
Ақша-несиежүйесінің ... ... ... ... және теңгенің
тұрақтылығын қамтамасыз ету. Бұл мақсатқа жетуде Ұлттық банк қатаң ақша-
несие жүйесін ... ... ... ... банк ... ... ... құралдарды қолданады:
1. Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
2. Ең төменгі ... ... ... ... Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және ... ... ... операцияларды жүргізу;
4. Банктерге және укіметке несиелер беру;
5. ... ... ... ... ... ... операциялардың жекелеген түрлерінің
деңгейі мен ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесі - ақша нарығының жалпы жағдайына,
несие бойынша сұраныс мен ... ... және ... ... байланысты белгіленеді. Ұлттық банкінің заң актілері, ҚР
Президентінің ... ... ... ҚҰБ ... жеке ... ... заем операциялары бойынша қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі - ақша нарығының жалпы
жағдайына, ... ... ... пен ... ... ... және Ұлттық банктің коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу
операцияларында қолданылады. Ресми есептік ... ... ... ... болып табылады және ол айналыс мерзімі алты айлық
вексельдерді ... ... ... ... ... Ұлттық банктің айналыстағы ақша массасының көлемін
реттеу мақсатында екінші реттегі нарықта мемлекеттің бағалы қағаздарып сату
және сатып алумен байланысты операциялары ... ... ақша ... коммерциялық банктердің өтімділігі және
несиелік жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып табылады. Оның
негізгі мәні ақша ... ... ... ... ... ... шектеуді білдіреді.
Жалпы ақша-несие жүйесіндегі жүргізілетін негізгі қызметтер:
- несиелік операциялар;
- валюталық интервенция;
- бағалы ... ... ... ... ... банк ақша-несиежүйесінің атқаратын қызметтің негізгі ... банк пен ҚР ... ... ... ... ... ... негізгі
мақсат біртіндеп инфляциялық таргеттеу принципіне өту, яғни ақша базасы мен
алтын-валюта резервтері бойынша мақсатты ... ... ... көрсеткіштерге көшу.
Ақша-несие жүйесі Ұлттық банктің инфляцияны төмендету мақсатындағы
саясатына толық жауап ... және ... ... ... ... деген нарықтың қатысушыларының үлкен сенемін қамтамасыз етеді.
Ақша-несие ... ... ... ... сактауға, сақтандыру
нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк жүйесінің
ңығая түсуіне, экономиканың нақты ... ... ... әрі қарай
өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы ... ... ... ... ... ... ролі мен ... негіздері
Қазақстан Ұлттық Банкiн орталық банк деп атаймыз. Қазақстан орталық банк
iнiң құрылымы және ... ... ... ... және ... ... ... тiкелей бағынуын сиапттайтын орталықтандырылған
біртұтас құрылымды бiлдiредi.
      Басқарма мен Директорлар кеңесi ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң құрылымына
департаменттерден және басқа бөлiмшелерден ... ... ... ... және ... кiредi. Қазақстанның Ұлттық Банкi
орталық аппарат бөлiмшелерiнiң, өз ... ... ... ... ... және тексерудi жүзеге асырады. ... ... ... ... Басқарма болып табылады. Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң Басқармасы тоғыз адамнан тұрады. Қазақстанның ... ... ... ... Ұлттық Банкiнiң Төрағасы және Қазақстан
Ұлттық ... төрт ... ... Қазақстан Республикасы
Президентiнiң бiр өкiлi және Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң екi өкiлi,
сондай-ақ ... ... ... ... ... Президентiнен, Қазақстан Республикасы
Yкiметiнен және Қазақстанның Ұлттық Банкiнен Қазақстан ... ... ... тиiсiнше Қазақстан Республикасының Президентi,
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... және босатады. Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасыныңқұзыретiне:
:
- мемлекеттiк ақша-кредит саясатын мақұлдау;
банк қызметiнiң, бухгалтерлiк есептiң, ақша төлемдерi мен ... ... ... ... және олардың сақталуын
қадағалауды ... ... ... ... ... заң
актiлерiнде және Қазақстан Республикасы Президентiнiң нормативтiк құқықтық
актiлерiнде көзделген жағдайларда ... өзге де ... ... ... Банкiнiң нормативтiк құқықтық актiлерiн бекiту;
 - Қазақстан Республикасы Президентi бекiткен тұжырымдама негiзiнде
банкноттар мен монеталардың номиналдық құнын, ... ... ... ... ұлттық валютасы банкноттары мен ... ... мен ... дизайны немесе нысаны өзгерген кезде
оларды ауыстыру, сондай-ақ ескi және ... ... мен ... ... ... ... ... қабылдау;
  - коллекциялық және инвестициялық монеталарды шығару тақырыбын,
дайындау таралымын, ... ... ... мен ... ... ... елдердiң тапсырыстары бойынша коллекциялық монеталар соғу
туралы шешiм ... ... ... ... мен ... сату және ... ... айқындау;
ресми қайта қаржыландыру ставкасын белгiлеу;
қызметiнiң ерекше түрi шетел валютасымен айырбастау операцияларын жүргiзу
болып табылатын уәкiлеттi ... ... ... валютасымен айырбастау
операцияларын ұйымдастыруға берiлген лицензияны қоспағанда, "Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... банк ... ... түрлерiн
жүргiзуге лицензия беру, қолданылуын тоқтату және қайтарып алу ... ... ... ... сенiмхат берудiң тәртiбiн белгiлеу;
алтынвалюта активтерiн басқарудың негiзгi принциптерiн айқындау;
монетарлыққа жатқызылатын қызметтi айқындау;
Қазақстан Ұлттық Банкi, оның ... ... және ... ... жағдайын, оған ақы төлеудi, әлеуметтiк-тұрмыстық
қамтамасыз етудi, бiліктiлiгiн арттыруды және қайта даярлауды айқындау және
бекiту;
уәкiлеттi ... ... ... бойынша оны қаржыландырудың жалпы сомасын
бекіту;
"Қазақстан ... ... ... ... ... халықаралық және өзге де ұйымдарға ... ... ... ... ... ... ... Банкi Директорлар кеңесiнiң ... ... ... мен ... ... ... және ... Ұлттық
Банкiне жүктелген ұйымдар үшiн бухгалтерлiк есеп шоттарының ... ... есеп және ... ... ... нормативтік
құқықтық актiлердi, ... ... ... есептiлiк
стандарттарымен реттелмеген және оларға қайшы келмейтiн мәселелер ... есеп ... және ... ... ... есеп және ... ... жүйесiн реттеу жөнiндегi
уәкiлеттi органның келісiмi бойынша бекiту;
банк ... ... ... тұлғаларға Қазақстан Ұлттық Банкінде банктiк
шоттар ашудың шарттарын айқындау;
Қазақстан Республикасының аумағында шығарылатын немесе аумағына әкелiнетін
вексель ... ... ... ... талаптарды, сондай-ақ
вексель қағазына қойылатын техникалық талаптарды бекiту;
Қазақстанның Ұлттық Банкi ... ... ... ... және ... ... Ұлттық Банкi алдындағы берешегiн қайта құрылымдау
шарттарын айқындау;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң құрылымын, ... штат ... ... ... ... ... ... және Қазақстанның Ұлттық Банкi туралы
ереженi, сондай-ақ оларға өзгерiстер мен ... ... ... ... ... ... бекiтуiне ұсыну;
банктер үшiн ең төменгi резервтiк талаптардың нормативiн бекiту;
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының инвестициялық ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық қорын
сенiмгерлiк басқару нәтижелерi туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Парламентiне Қазақстан Республикасы Ұлттық қорын
сенiмгерлiк басқару нәтижелерi туралы жыл сайын ақпарат беру;
өкiлеттiгiне Қазақстан ... ... ... ... ... ... шешiмдер қабылдау кiретiн лауазымды тұлғаны (өкiлеттi өкiл),
(Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi ... ... ... ... ... ... ұлттық валютасының ресми бағамы белгіленетiн шетел
валюталарының тiзбесiн айқындау;
бағалы қағаздар эмитенттерiнiң кредиттiк рейтингiсiнiң ең төменгi ... ... ... консультативтiк-кеңесшi органдарын құру туралы
шешiмдер қабылдау;
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... және қайта
айырбастау ережелерiн бекiту;
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының активтерiне сыртқы ... ... ... ... бекiту;
банктерге және банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдарға реттелуi Қазақстан Ұлттық Банкiнiң құзыретiне ... ... ... ету ... және ... қолдану тәртiбiн айқындайтын
ережелердi бекiту кiредi.
      ... ... ... Басқармасы Қазақстан Ұлттық Банкiнiң
құзыретiне кiретiн кез келген мәселенi қарауға әрi шешiм қабылдауға ... ... ... Басқармасының отырыстары қажеттiгiне
орай, бiрақ ... ... бiр рет ... ... ... Қазақстан
Ұлттық Банкiнiң Төрағасы, ол болмаған жағдайда оның ... ... ... ... ... ... ... демалыс және
мереке күндерiн қоса алғанда, кез ... күнi және ... кез ... ... ... ... отырыстары өткiзiлетiн ... ... ... ... не оның ... адам ... Басқарма отырыстары қажеттiгiне орай бiрнеше күн бойы өткiзiлуi
(жалғасуы) мүмкiн. ... ... ... ... ... күнi ... күн болып саналады. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы, не оның
орнындағы адам, не Басқарма мүшелерiнiң жалпы ... ... ... ... ... және ... мәселелердi талқылау үшiн Басқарманың кезектен тыс
отырыстарын өткiзудi талап етуге құқылы.
      Басқарма отырысына нақты мәселе бойынша қатыса ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің Төрағасы айқындайды.
      Басқарма шешiмi арасында Қазақстан Ұлттық ... ... не ... адам ... ... ... ... жалпы санының кемiнде
үштен екiсi қатысқан жағдайда ... ... жай ... дауысымен
қабылданады. Дауыстар тең болған жағдайда Қазақстанның Ұлттық Банкi
Төрағасының ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi
Басқармасының шешiмi ... ... да ... ... ... Банкiнiң Төрағасы Басқарма шешiмiн өзiнiң
қарсылықтарымен бiрге қайталап талқылау және дауысқа салу үшiн бiр ... ... ... ... Егер ... ... санының үштен
екiсiне тең дауыспен бұрын қабылданған шешiмдi бекiтсе, Қазақстан ... ... ... қол ... ... мүшелерiнiң тұрақты жұмыс орны Қазақстанның
Ұлттық Банкi орталық аппаратының ... ... ... ... ... ... ... кейбiр мүшелерi қызметтiк iссапарларда
болу немесе өзге де дәлелдi себептермен ... ... ... ... ... ... ... олармен телефон не басқа да
байланыс құралдарын пайдалана ... ... ... ... алады.
Қабылданған шешiм бойынша олардың кейiннен өз көзқарастарын ... ... қол қою ... ресiмделедi.
     Басқарма өз құзыретiне жатқызылған мәселелер бойынша қаулы ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Басқарма отырысы басталғанға дейiн жазбаша бiлдiрiлген және осы ... ... ... таппаған, сондай-ақ Қазақстанның Ұлттық Банкi
Төрағасының, не оның орнын басатын ... ... ... ... ... ... Басқарма отырысында хаттама жүргiзiледi.
Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... не оның орнындағы адам Қазақстан Ұлттық ... кез ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкiнiң өзге де
қызметкерiне жүктеуі мүмкiн. Басқарма ... ... ... материалдар қаулыны шығаруға (ресiмдеуге) тiкелей жауап беретiн,
оларды алдын ала ... үшiн ... ... ... ... дейiн он күннен кешiктiрмей жiберетiн Қазақстан Ұлттық Банкiнiң
бөлiмшесiне берiледi. Басқарма Төрағасы ... ... ала ... қысқа мерзiм белгiлеуге ... ... ... ... жұмыс тәртiбi оның регламентiмен айқындалады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... ... ... органы болып табылады және Қазақстан Ұлттық ... мен ... ... оның ... ... мәселелердi қоспағанда, Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... ... ... құрамына
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы, оның ... ... ... ... ... ... ... Банкi бөлiмшелерiнiң басшылары
кiредi. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Директорлар кеңесiнiң ... ... ... ... ... Ұлттық Банкiнiң Директорлар кеңесiнiң отырысы ... ... ... ... бiр рет өткiзiледi. Қазақстан Ұлттық Банкi
Директорлар ... ... ... Ұлттық Банкiнiң Төрағасы, ал ол
болмаған жағдайда, оның ... адам ... ... ... Банкiнiң Директорлар кеңесiнiң отырыстары демалыс
және мереке күндерiн қоса ... кез ... күнi және ... ... ... өткiзiлуi мүмкiн. Директорлар кеңесiнiң отырысы өтетiн
орынды Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы не оның ... ... ... кеңесiнiң отырысы қажеттiгiне қарай бiрнеше күн бойы
өткiзiлуi (жалғасуы) мүмкiн. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... күнi шешiм қабылданған күн болып
саналады.
      Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы не оның ... ... ... ... ... жалпы санының кемiнде үштен бiрi неғұрлым
шұғыл және маңызды мәселелердi талқылау үшiн Директорлар ... ... ... ... ... ... құқылы.
      Директорлар кеңесiнiң отырысына ... ... ... ... тобын (Директорлар кеңесi мүшелерiнен басқа) Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң Төрағасы айқындайды. Директорлар кеңесiнiң шешiмдерi ... ... ... ... арқылы да қабылданады. Шешiмдер отырыста ... ... ... ... ... үштен екiсi, оның iшiнде Қазақстан
Ұлттық Банкiнiң ... ... оның ... адам ... ... ... кеңесiнiң қатысып отырған мүшелерiнiң жай көпшiлiк дауысымен
қабылданады. Дауыстар тең ... ... ... ... ... даусы шешушi болып ... ... ... ... жөнiндегi шешiм Директорлар кеңесi құрамының жалпы саны ... ... ... ... Ұлттық Банкiнiң Төрағасы Директорлар кеңесiнiң шешiмiн
қайта талқылау және дауысқа салу үшiн ... ... ... бiр ... ... ... ... Егер Директорлар кеңесi қабылданған
шешiмдi жалпы дауыс санының үштен екiсiмен ... ... ... ... ... қол қояды.
Кейбiр мәселелердiң жедел шешiлу қажеттiгiн ескере отырып, жекелеген
жағдайда шешiм ... ... ... ал ... ... мүшелерi қызмет бабымен iссапарда жүрген немесе олар басқа да
дәлелдi себептермен болмай ... ... ... мәселелердi
Қазақстан Ұлттық Банкi Төрағасының олармен ... ... ... байланыс
құралдарын пайдаланып сөйлесу арқылы келiсуi мүмкiн. ... ... ... өз көзқарасын кейiннен растауы Директорлар ... қол ... ... ал ... ... ... ... қаулыға ескерту түрiнде ресiмделедi.
      Директорлар кеңесi өз құзыретiне жататын мәселелер ... ... ... ... ... ... ... бойынша
Директорлар кеңесiнiң мүшелерi түбегейлi келiспеушiлiктер білдiрсе, олар
оны Директорлар кеңесiнiң ... ... ... ... бiлдiрген және
осы отырыс басталғанға дейiн ... ... ... ... ... ... ... не оның орнындағы адамның шешiмiмен Директорлар
кеңесiнiң ... ... ... ... ... ... отырысы хатшысының қызметiн Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы не
оның ... адам ... ... ... ... ... кез келген
мүшесiне немесе Қазақстан Ұлттық Банкiнiң өзге қызметкерiне жүктей алады.
Директорлар кеңесiнiң отырысына ... ... ... ... ... ... қаулының шығарылуына (ресiмделуiне)
тiкелей жауап беретiн бөлiмшесiне тапсырылады, ол мұны алдын ала ... ... ... ... ... кемiнде бес күн бұрын Директорлар
кеңесiнiң мүшелерiне жолдайды. ... ... ... ... ... ала ... ... қысқа мерзiмiн белгiлеуге құқылы.
Директорлар кеңесiнiң жұмыс тәртiбi оның регламентiменайқындалады.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Директорлар кеңесiнiң ... ... ... Президентi бекiткен Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң құрылымы негiзiнде ... ... ... ... аппараты
бөлiмшелерiнiң құрылымын, филиалдарын, өкiлдiктерiн, олар ... ... ... ... Банкi ұйымдарының жарғыларын бекiтедi;
   2. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... ... және ... ... есебiн тыңдайды;
3. "репо", "керi репо" операциялары және "овернайт" заемдары
бойынша сыйақы ставкаларын белгiлейдi;
4. Қазақстан ... ... ... ... ... ... айқындайды;
  5. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң орталық аппаратының ... және ... ... ... ... ... 6. ... Ұлттық Банкi ұйымдарының бизнес-жоспарын және еңбекақы
төлеу қорын бекiтедi;
7. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ұйымдарын құру, қайта құру және ... ... ... ... ... мен ... ашу және
жабу жөнiнде шешiм қабылдайды;
8. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы ... ... ... ... ... ... адамдарын қызметке тағайындауға және
қызметтен босатуға ... ... ... ... ... ... Банкi Басқармасының қарауына
енгiзiлетiн мәселелердi алдын ала қарайды;
10. ... ... ... ... ... ... ететiн және
(немесе) нарық инфрақұрылымының бөлiгi болып ... ... ... оның ... ... Ұлттық Банкiнiң қатысуы туралы мәселенi
шешедi;
11. Қазақстан Ұлттық ... ... ... үшiн ақы ... ... бекiтедi;
12. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Директорлар кеңесi Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... кез келген өзге мәселенi қарауға
және шешiм қабылдауға құқылы.
13. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасын ... ... ... ... ... 6 жыл ... тағайындайды.
Төраға Қазақстанның Ұлттық Банкiнiң атынан iс-әрекет етедi және мемлекеттiк
органдармен, ... ... ... ... және ... қатынастарда сенiмхатсыз Қазақстан Ұлттық Банкiнiң атынан
өкiлдiк ... ... ... ... ... орнынан түсу туралы
өзiнiң жазбаша өтiнiшiн Қазақстан Республикасының Президентiне екi ай ... ... ... құқылы. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасын қызметтен
Қазақстан Республикасының Президентi босатады.
      Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
Банкi туралы" Қазақстан Республикасының Заңында және Қазақстан ... ... үшiн осы ... ... ... ... Ұлттық Банкi қызметiнiң барлық мәселелерi бойынша жедел ... ... ... ... ие, оның ... 1. ... ... Банкi Басқармасының және Директорлар кеңесiнiң
отырыстарын жүргiзедi;
2. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... актiлерi, Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiң құқықтық
актiлерi, Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының және ... ... ... және/немесе оларды орындау үшiн Қазақстан Ұлттық Банкi
қызметiнiң мәселелерi бойынша бұйрықтар мен ... ... ... ... ... және Директорлар кеңесiнiң қаулыларына қол
қояды;
3. Республикада және шет ... өз ... ... Қазақстан Ұлттың
Банкiнiң атынан өкiлдiк етедi;
4. Қазақстан Ұлттық Банкiнен сайланған Қазақстан Ұлттық ... ... ... және ... ... ... Президентiнiң тағайындауы үшiн Қазақстан
Ұлттық Банкi Төрағасының орынбасарларына үмiткерлердi ұсынады;
6. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң ... ... ... бекiтiлген номенклатураға сәйкес Қазақстан Ұлттық Банкiнiң лауазымды
тұлғаларын тағайындайды және ... ... ... көзге түскен
қызметкерлердi көтермелейдi, тәртiптiк шаралар қолданады;
8. Қазақстан Ұлттық Банкi Төрағасының ... ... ... өз орынбасарларының және Қазақстан Ұлттық Банкiнiң
орталық ... ... ... өкiлдiктерi мен ұйымдары
басшыларының жұмыс тапсырылған учаскедегi iстiң жай-күйi үшiн жауапкершiлiк
дәрежесiн белгiлейдi;
9. Қазақстан ... ... ... Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң жалпы штат саны негiзiнде Қазақстан Ұлттық ... ... ... өкiлдiктерiнiң штат кестесiн бекiтедi;
10. жоғары кәсiби бiлiктiлiкке ие және аса ... ... ... ... жеке ... ... ... Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң барлық мүлкi мен ... ... ... ... Банкi атынан сенiмхат бередi, мiндеттемелерге қол қою және
сенiмхат беру тәртiбiн белгiлейдi;
12. ... ... ... атынан шарттар (келiсiмдер, келiсiм-
шарттар)жасайды;
13. Қазақстан ... ... ... ... бөлiмшелерiн,
филиалдарын, өкiлдiктерi мен ұйымдарын тексерулер және аудит жүргiзу
нәтижелерiн қарайды;
14. Қазақстан ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты операцияларды жүргiзуге лицензия беру,
сондай-ақ лицензиаттың атауы, орналасқан жерi өзгерген жағдайда ... ... ... ... Ұлттық Банкi берген
лицензияларды ... ... ... ... ... ... туралы шешiм қабылдайды.
      Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы (не ... ... ... ... ... Республикасының заңнама актiлерiне сәйкес
қаралуы Қазақстан Ұлттық Банкiнiң құзыретiне жатқызылған әкiмшiлiк ... ... ... ... ... жаза ... ... шешiм
қабылдайды.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Төрағасы Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының
және Директорлар кеңесiнiң айрықша құзыретiне жатпайтын кез ... ... ... ... ... өз ... кiретiн жекелеген
мәселелердi шешудi өзiнiң орынбасарларына, Қазақстан Ұлттық Банкi ... ... ... ... және ... тапсыруға құқылы.
      Қазақстанның Ұлттық Банкi Төрағасының және оның орынбасарларының жеке
жалақыларының мөлшерiн Қазақстан Республикасының Президентi ... ... ... ... ... Қазақстанның
Ұлттық Банкi Төрағасының ұсынуымен Қазақстан Республикасының Президентi
Қазақстан ... ... ... ... ... ... 6 ... тағайындайды.
Төрағаның орынбасарлары Қазақстан Ұлттық Банкiнiң атынан сенiмхатсыз
өкiлдiк етедi, өз құзыретi шегiнде құжаттарға қол қояды және ... ... ... ... ... ... ... өзге де мәселелер бойынша
Қазақстан Ұлттық ... ... ... үшiн ... ... Төрағаның орынбасарларын Қазақстан Ұлттық Банкi Төрағасының ұсынуымен
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Банкi Төрағасының орынбасарлары Қазақстан Ұлттық
Банкi Төрағасымен келiсiлген жазбаша өтiнiшiн ... ... ... ... кете ... ... Ұлттық Банкi
Төрағасының орынбасарлары Қазақстан ... ... ... және ... ... ... мiндеттерi негiзiнде
мәселелер қарайды және шешiм қабылдайды.
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң орталық аппараты бөлiмшелерiнiң басшылары өз
қызметiн ... ... ... ... ... ... осы
бөлiмшелер туралы ережелер негiзiнде жүзеге ... ... ... реттеу және бақылау ережелеріне сипаттама
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң негiзгi мақсаты,
мiндеттерi, қызметтері , өкiлеттiктерi және құқықтары.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
   Қазақстанның Ұлттық Банкiне мынадай мiндеттер жүктеледi:
- мемлекеттiң ақша-кредит саясатын әзiрлеу және жүргiзу;
төлем ... ... және ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге жәрдемдесу.
Қазақстанның Ұлттық Банкi өзiне жүктелген ... ... ... ... ... Республикасында мемлекеттiк ақша-кредит саясатын жүргізу;
Қазақстан Республикасының аумағында банкноттар мен монеталардың ... ... банк ... ... ... Республикасы Үкiметiнiң банк, қаржы жөнiндегi кеңесшiсi және
агентi функцияларын және Үкiмет пен ... да ... ... ... ... өзге де ... көрсетудi жүзеге асыру;
төлем жүйелерiнiң жұмысын ұйымдастыру;
Қазақстан Республикасында валюталық реттеудi және валюталық ... ... ... ... ... ... басқару;
қаржы ұйымдарының қызметiн бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру, сондай-ақ
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң құзыретiне жатқызылған ... ... ... ... ... Банкi мемлекеттiк ақша-кредит саясатын жүргiзу
мақсатында:
1. ақша ... ... ... ... ... ... ... инфляция деңгейiне және инфляциялық күтулерге байланысты ресми
қайта қаржыландыру ставкасын белгiлейдi;
2. қаржы нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету мақсатында ақша-кредит саясатының
негiзгi операциялары бойынша сыйақы ставкаларының деңгейiн белгiлейдi;
3. ең төменгі резервтiк ... ... ... ... ... ... ... асырады;
4. ерекше жағдайларда, инфляция процестерiн ақша-кредитпен ... ... ... мүмкiн болмаған кезде Қазақстанның Ұлттық Банкi
операциялардың жекелеген түрлерi бойынша кредиттеу ... ... ... ... ... доғару, операциялардың жекелеген түрлерi
мен мәмiлелер бойынша ... ең ... ... ... ... ... ... ынталандыру немесе ұстап тұру мақсатында
кредиттiң нақты түрлерiн тiкелей реттеу жолымен ... ... ... және ... ... ... ... енгiзуге
құқылы;
5. ақша-кредит саясатының қабылданған бағдарларына сәйкес банктердiң
Ұлттық Банктен қарыз алуының жалпы көлемiн реттейдi, ... ... ... ... және өтеу ... ... мерзiмдерi мен
лимиттерiн айқындайды;
6. депозиттер қабылдауды жүзеге асырады, ... ... ... беру және өтеу ... ... ... ... мен
лимиттерiн айқындайды;
7. валюта нарығындағы интервенцияны, сондай-aқ iшкі ... ... ... ... мен ... ... ... және талдауды
жүзеге асырады;
8. өзiнiң бағалы қағаздарын - мемлекеттiк ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қысқа мерзiмдi ноталарын шығаруды
жүзеге асырады, сондай-ақ қысқа мерзiмдi ... ... ... ... және өтеу ... шарттарын айқындайды;
9. жүзеге асырылатын ақша-кредит саясаты шеңберiнде мемлекеттiк және
басқа бағалы қағаздарды сатып ... және ... ... ... қаржыландыру ставкасына сәйкес коммерциялық
вексельдерді қайта есепке ... ... ... ... қайта есепке алу тәртiбiн және коммерциялық вексельдердi
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң қайта ... ... ... қойылатын
шарттардыбелгiлейдi.
Қазақстанның Ұлттық Банкi ... ... ... мен ... ... ... іске ... мақсатында:
- Қазақстан Республикасының Президентi бекiткен ... ... мен ... ... ... ... банкноттар мен монеталардың қажеттi санын айқындайды және олардың
дайындалуын қамтамасыз етедi;
- банкноттар мен монеталар шығарудың, ... ... ... ... ... және айналыстан алудың ерекше
құқығына ие болады. Сонымен қатар айналысқа ... мен ... жеке және ... ... ... сату ... ... Ұлттық
Банкi жүзеге асырады.
- Қазақстан Ұлттық Банкiнiң инвестициялық және коллекциялық монеталарды
сату және ... алу ... ... сондай-ақ жеке және ... ... сату ... белгілейдi;
- бұрын қолданыста болған банкноттар мен монеталардың ... және ... ... ... айналыстан алу, сақтау
және жою тәртiбiн белгiлейдi;
- қолма-қол банкноттар мен монеталарды есепке алу, сақтау, ... ... ... ... банкноттар мен ... ... және ... ... ... қатысады,
банкноттар мен монеталардың резервтiк мемлекеттік қорларын ... ... ... ... банк функциясын жүзеге
асыру мақсатында:
1. ... ... ... қаржыландыру жүйесiн
ұйымдастырады;
2. "Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
Ұлттық Банкiнде ашылған банк шоттарының ... бiр ... ... ... ... ... бағалы қағаздармен және басқа
активтермен қамтамасыз етiлген ... ... ... деңгейдегі банктер үшiн соңғы сатыдағы кредитор болып
табылады, соған байланысты ... ... ... ... ... ... және мерзiмге қамтамасыз етiлген, сол сияқты
қамтамасыз етiлмеген ... ... және ... ... ... ... қате ... фактiсi анықталған жағдайда оны клиенттiң
банк шотынан алуға ... бар, ... ... банк ... ... берген келiсiмiн растайтын құжаттар болған жағдайда, оның банк шотын
дебеттеуге құқылы;
5. ... ... ... ... ... тәртiппен және
шарттармен банктерге және басқа ұйымдарға берiлген кредиттер ... ... ... Банкi алдындағы берешектерiнiң ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң банк, қаржы
жөнiндегi кеңесшiсi, агентi функцияларын жүзеге асыру және ... пен ... ... ... ... ... отырып өзге де қызмет көрсету
мақсатында:
- өзiнде ... ... ... ... ... шоттары бойынша төлемдер жасайды және өзге де ... ... ... оған ... да ... көрсетедi.
- Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... жөнiндегi орталық уәкiлеттi орган Қазынашылық
комитетiнiң және Астана, Алматы ... ... ... ... ... ... ... валютасындағы
шоттарына қызмет көрсетедi;
- Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... алу ... ... және iске асыру,
мемлекеттiң ақша-кредит ... ... ... бойынша бюджет
саясатын қалыптастыру жөнiндегi ұсыныстарын қарайды;
- ... ... ... ... ... оның ... ... көрсетуге қатысады және ... ... ... борышына қызмет көрсетедi;
- Қазақстан Республикасы ... ... ... шығарылған
мемлекеттiк бағалы қағаздармен операцияларды жүзеге асырады.
  ... ... ... ... ... ... ... органның мемлекеттiк бағалы қағаздары бастапқы нарыққа
орналастырылған ... ... өз ... ... ... ... ... мемлекеттiк бағалы қағаздар шығарудың және Үкiметтiң мемлекеттiк
борышын өтеудiң ай сайынғы көлемiн, ... банк ... ... және ... ... ... ... ала отырып,
Үкiметтiң шешiмi бойынша шығарылған мемлекеттiк бағалы қағаздарды бастапқы
орналастыруға қаржы ... ... ... ... ... атқарылуы жөнiндегi орталық уәкiлеттi органмен келiсе
отырып, Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... қағаздарының айналысын реттеудi жүзеге
асырады;
- Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына ... ... ... ... ... бойынша қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттік органның (бұдан әрi ... ... ... мен ... қорғауды жүзеге асырады;
- заемшыларға кредиттер жiберудi жүзеге асырады басқада қызметтер
көрсетед.
Қазақстанның Ұлттық ... ... ... ... ... ұйымдастырy
жөнiндегi функцияны жүзеге асыру мақсатында:
      - төлем жүйелерiн ұйымдастырады, үйлестiредi, реттейдi, ... ... ... ... ... ... төлемдердi және ақша аударымдарын жүзеге асыру тәсiлдерiн,
төлемдердi және (немесе) ақша ... ... ... ... қолдану
ережелерi мен ерекшелiктерiн, төлем ... ... ... ... белгiлейдi;
қолма-қол ақшаны пайдалана отырып төлемдердi жүзеге асыру тәртiбi мен
шарттарын ... банк ... ... ... ... ... өздерi пайдаланатын автоматтандырылған жүйелердiң сенiмдiлiгiн,
қауiпсiздiгiн және банк ... ... ... ету ... ең
төменгi талаптарды белгiлейдi;
өз құзыретi шегiнде халықаралық (мемлекетаралық) ... ... ... құқылы;
банк шоттарының түрлерiн және құқықтық режимiн, ... ашу, ... және жабу ... мен ... ... операцияларын жүргiзген кезде электрондық банк ... ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында жұмыс iстеуiнiң
тиiмдiлiгiн және сенiмдiлiгiн қамтамасыз етуге ... ... ... ... жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қадағалауды ... ... ... ... ... ... ... және жұмыс iстеу шарттары мен ... ... ... ... ... ... жұмыс iстеу мониторингiн жүзеге асыруға және оны
жүргiзудiң тәртiбiн ... ... ... және ... ... ... және банк ... жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдардың ... ... ... ... ... шараларға және бағдарламалық-техникалық құралдарға
қойылатын талаптарды белгiлейдi;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң нормативтiк ... ... ... ... қатысушыларының қызметiн тексеруді жүзеге асыруға құқылы.
Валюталық ... және ... ... ... ... ... Банкi:
Қазақстан Республикасында шетел валютасы және ... ... ... ... ... және тәртiбiн айқындайды, резиденттер мен
резидент еместердiң ... ... ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасы
резиденттерiнiң шоттар ашу тәртiбiнiң ережесiн белгiлейдi; V032436
валюталық реттеу және валюталық бақылау ... ... ... ... ... ... басқа мемлекеттiк органдар әзiрлеген
валюталық реттеу және валюталық бақылау мәселелерi бойынша ... ... ... ... ... ... әкелу және Қазақстан
Республикасынан әкету және ... ... ... тәртiбiн
белгiлейдi; V011561
валюталық операцияларды және валюталық құндылықтарды пайдалануға байланысты
қызметті лицензиялау, ... ... ... ... ... ... тәртiбiн белгiлейдi және лицензиялар, тiркеу куәлiктерiн,
валюта операцияларын хабарлау жөнiндегi куәлiктер бередi;
Қазақстан Республикасының аумағында қызметiн ... ... ... валюталық операцияларының мониторингiн (валюталық мониторинг)
жүзеге асыру тәртiбiн белгілейдi;
сұраныс пен ... ... ... ... валютасын iшкi валюта
нарығында пайдалану бағыттары мониторингiн жүзеге асырады;
айырбастау пункттерiн тiркеу тәртiбiн ... ... ... ... және ... ... ... сәйкес олардың қолданылуын тоқтатады;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Басқармасы айқындаған тiзбеге сәйкес шетел
валюталарына ... ... ... ... валютасының ресми
бағамын белгілейдi;
мемлекеттiк ... ... ... олардың келiсiмi бойынша
Қазақстан Республикасындағы ... және ... ... ... ... ... ... есепке алу мен есептiлiктiң тәртiбiн
және нысандарын белгілейдi;
алтынвалюта активтерiмен операцияларды қалыптастырады және ... есеп ... ... шет ... ... және ... айырысу қатынастарын жетiлдiредi;
жасалған мемлекеттiк шарттарға сәйкес шетелдiк және халықаралық ұйымдардан
шетел валютасын тартады;
Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген валюталық реттеу ... ... ... өзге де ... ... Ұлттық Банкi валюта құндылықтарымен және ... ... ... ... ... ... сатып алады және сатады;
Қазақстан Республикасының Yкiметi шет мемлекеттердiң үкiметтерi немесе
халықаралық қаржы ... ... және ... ... ... ... қағаздарды, оның iшiнде Қазақстан Ұлттық Банкi
Басқармасының шешiмiнде көзделген ... ... ... ... ... алады, сатады немесе операциялар жүргiзедi;
банктерде, шетелдiк орталық ... және ... ... ... ... тиiстi құқығы бар банктерде, қаржы
институттарында, сондай-ақ халықаралық қаржы ұйымдарында шоттар ашады;
шетелдiк орталық ... ... ... ... ... ... құқығы бар банктер және басқа ... ... ... мен ... ... үшiн, ... халықаралық ұйымдар үшiн
шоттар ашады және жүргiзедi, өкiл немесе корреспондент ретiнде iс-әрекет
жасайды;
тазартылған алтынды, ... ... асыл ... және ... ... ... және ... жүзеге асырады;
Қазақстан Республикасының аумағында және сыртқы нарықта тазартылған алтынды
және басқа қымбат металдарды сатып алу және сату ... ... ... ... заңнамасында белгiленген тәртiппен
валюта құндылықтары мен қымбат металдарды Қазақстан Республикасына әкеледi,
сондай-ақ оларды ... ... мен ... қаржы ұйымдарындағы
өзiнiң шоттарына орналастыру үшiн шет елдерге ... ... ең ... ... ... Ұлттық Банкiнiң
Басқармасы айқындайтын эмитенттер шығарған бағалы ... ... ... ... ... операциялар жүргiзедi;
банкаралық депозиттер, репо мен керi репо, депозиттiк ... ... және ... ... ең ... ... Ұлттық Банкiнiң Басқармасы айқындайтын эмитенттер шығарған басқа
да борыштық мiндеттемелерi сияқты ақша нарығының құралдарымен операцияларды
жүзеге асырады;
кредиттiк рейтингтерi ... ... ... ... ... ... емес қарсы әрiптестермен форвард ... ... және ... ... ... ... ... құралдарымен
операцияларды жүзеге асырады;
Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi бойынша басқа да операцияларды
жүзеге ... ... ... ... ... басқару мақсатында:
1. Қазақстан Республикасының қымбат металдармен және асыл ... ... ... заңнамасына сәйкес, аталған металды
қазақстандық және өзге өндiрушiлерден (сатушылардан) тазартылған ... ... ... Республикасының резиденттерінен және резидент еместерiнен,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының Үкiметiнен ... ... ... ... және ... монеталарын қоса алғанда) және шетел
валютасын сатып алады;
депозиттерді ... ... ... ... дилинг
операцияларын және шетел валютасында деноминацияланған ... ... ... ... сондай-ақ шетел валютасымен кредиттер бередi;
тазартылған алтынмен, күмiспен, платинамен және платина тобындағы басқа
металдармен ... ... және ... операцияларды жүзеге асырады;
халықаралық қаржы ұйымдарынан, шет мемлекеттердiң орталық ... ... ... ... ... валютасымен ақы төленетiн консультациялық, ақпараттық-баспа және
басқа қызметтер көрсетедi;
ақша-кредит саясатын және айырбас бағамы ... ... ... ... iшкi ... ... сұраныс пен ұсыныстардың ... ... iшкi ... ... валюта сатып алады және сатады;
өнiм (жұмыстар, көрсетiлген қызметтер) импортына, оған қоса шет елдердегi
дипломатиялық және өзге де ... ... және ... ... үшiн, ... ... ... есебiнен және Қазақстан Ұлттық
Банкiнiң бюджетi (шығыстар сметасы) есебiнен Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... көрсету үшiн теңгенi шетел валютасына
айырбастауды жүзеге асырады;
басқа шетел валютасын сатып алу үшiн шетел валютасын сатады;
алынған ... ... ... ... ... және ... сомасын
қайтарады, сондай-ақ комиссиялық және олардың басқа да iлеспе шығыстарын
төлейдi;
қалыптастырылған ... ... ... ... ... ... шығарады;
алтын-валюта активтерiнiң өтiмдiлiгiн және сақталуын, сондай-ақ бiрқалыпты
тәуекел деңгейi кезiнде ұзақ мерзiмдi болашақта кiрiстiлiгiн ... ... ... ... ... ұйымдарының қызметiн лицензиялау, бақылау және қадағалауды
жүзеге асыру, сондай-ақ олардың қызметiн реттеудi Қазақстан Республикасының
заң актiлерiне сәйкес ... ... ... ... ... ... түрi ... валютасымен айырбастау операцияларын
ұйымдастыру болып табылатын заңды тұлғаларға шетел ... ... ... ... ... операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге ... ... ... және ... сейф ... карточкаларын шығаруға лицензия бередi;
инкассация бойынша операцияларды Қазақстан Ұлттық Банкiнiң лицензиясы
негiзiнде ... ... ... ... сондай-ақ қызметiнiң ерекше
түрi шетел ... ... ... ... болып табылатын
заңды тұлғалардың жарғылық капиталының ең төменгi мөлшерiн және ... ... ... түрi шетел валютасымен айырбастау ... ... ... ... ... ... тiркелуге рұқсат бередi;
Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен белгiленген жағдайда, уәкiлеттi
органға уәкiлеттi органның банк ... ... ... ... беру мүмкiндiгi туралы қорытынды бередi, ... ... беру ... және ... айқындайды;
Қазақстан Республикасының заң актiлерiмен көзделген жағдайда мемлекеттiк
органдардан, ұйымдардан және азаматтардан өзінiң ... және ... ... ... үшiн ... ... ... мемлекеттердiң уәкiлеттi органдарымен, орталық банктерiмен және
қадағалау органдарымен ынтымақтастықта ... және ... ... ... ... ... ақпаратпен алмасуға құқылы;
Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде айқындалған ... ... ... ақша ... және аударымы, валюталық операцияларды жүзеге
асыру және өзге де мәселелер бойынша барлық ... банк ... ... ... ... ... және олардың клиенттерi
орындауға ... ... ... актiлер шығарады, сондай-ақ олардың
сақталуын қадағалауды жүзеге асырады;
барлық ... ... ... ... ... есеп жүргiзудi автоматтандыру мәселелерi бойынша нормативтiк
құқықтық актiлердi әзiрлейдi және бекiтедi, ... ... ... ... негiзiнде банк операцияларының жекелеген ... ... ... ... ... ... және
бухгалтерлiк есеп стандарттары туралы Қазақстан Республикасының заңнамасы
талаптарын сақтауын ... ... ... есеп ... автоматтандыру жүйелерiне қойылатын талаптарды
барлық қаржы ұйымдарының сақтауын ... оның ... ... ... ... ... ... тексерулер арқылы
жүзеге асырады;
мынадай банк операцияларын жүргізу ... ... ... ... операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ... ... ... және ... ... тиесiлi тазартылған қымбат металдардың нақты
саны ... осы ... ... ... ашу және ... операциялары;
есепке алу операциялары;
жеке және заңды тұлғалардың, оның iшiнде корреспондент банктердiң банктік
шоттары жөнiндегі ... ... есеп ... ... асыру; 
банкаралық клиринг;
сейф операциялары; 
төлем карточкаларын шығару;
банкноттарды, монеталарды және ... ... ... ... чек кiтапшаларын шығару;
аккредитивті ашу (қою) және растау және ол бойынша мiндеттердi орындау;
банктерде ... ... ... беру тәртiбiн белгiлейдi;
тиiстi уәкiлеттi органдардың келiсiмi ... ... мен ... ... ... ... асыратын ұйымдардың үй-жайларын
күзету және құрылысын ұйымдастыру жөнiндегі ... ... ... есеп және қаржылық ... ... ... ... ... ... отырып қаржылық ... ... ... және ... қайшы келмейтiн мәселелер бойынша
бухгалтерлiк есептiң стандарттарын, сондай-ақ ... ... ... және бекітеді;
уәкiлеттi органның келісімi бойынша ... ... ... көзделген жағдайларда, қаржы ұйымдарының және ... ... ... ... халықаралық
стандарттарға сәйкес келетiн тiзбесiн және нысанын, сондай-ақ ... мен ... ... Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде өзгеше көзделмесе, ақша
төлемдерiн және аударымдарын ... ... ... ... келісiмi бойынша банктер, банк операцияларының ... ... ... ... және ... ... ... жүзеге
асыратын банк шоттары бойынша төлем жасау ... ... ... ... мен мәмілелерінің жекелеген түрлерi бойынша ... ... және банк ... ... түрлерiн жүзеге асыратын
ұйымдарға олар банк қызметi, есепке алу, ақша төлемдерi мен аударымдары,
валюталық ... ... ... ... жөнiндегi нормативтiк
құқықтық актілердi бұзған жағдайда өз құзыретi шегiнде ықпал ету шараларын
және банктік және ... ... ... санкцияларды  қолдану
тәртiбiн айқындайды және ... ... және банк ... түрлерін жүзеге асыратын ұйымдарға өз құзыретi шегiнде санкциялар
қолданған кезде Ұлттық Банк бұл жөнiнде уәкілеттi органға хабарлайды;
лицензиаттарға ... ... ... және ... ... үшін өз ... шегiнде ықпал ету шараларын және санкциялар
қолданады;
бағалы ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының заң актiлерiнде айқындалған банк қызметiн және кәсiби
қызметтi жүзеге ... ... ... реттеу функциялары Қазақстан Республикасы
қаржы жүйесiнiң тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... Республикасының Ұлттық қорын сенiмгерлiк басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мен Қазақстан Республикасының Үкiметi
арасында жасалатын және ресми басылымдарда жарияланатын ... ... шарт ... Қазақстан Республикасының Ұлттық қорын ... ... ... ... ... ... орталық уәкiлеттi органмен келiсiм
бойынша Қазақстан Республикасы ... ... ... ... асыру тәртiбiн айқындайды;
3. Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының активтерiн айырбастау
және қайта айырбастау тәртiбiн ... ... ... Ұлттық қорының активтерiне сыртқы
басқарушылар таңдау тәртiбiн айқындайды.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкiне жүктелген функцияларды жүзеге ... ... және ... ... ... ... бiр бөлiгi болып
табылатын ұйымдарды құруға және оның қызметiне қатысады;
Қазақстан Республикасы ... ... ... және өз ... және ... ... жариялайды;
елдiң есептiк төлем балансын, халықаралық инвестициялық позицияны және
жалпы ... ... ... ... ... балансының қысқа
мерзімді, орта мерзiмдi және ұзақ мерзiмдi болжамдық ... ... ... операцияларды тiркеудi, мемлекеттiк кепiлдiктерi жоқ
мемлекеттiк емес сыртқы қарыздар бойынша ... ... ... Республикасының аумағында қызметiн жүзеге асыратын резидент
еместердiң ... ... ... (валюта мониторингiн) жүзеге
асырады;
мемлекеттiң ақша-кредит және қаржы статистикасын қалыптастырады;
статистика жөнiндегi ... ... ... келiсiм бойынша оның
құзыретiне кiретiн мәселелер бойынша төлем балансы, ... ... ... және ... ... ... статистикалық есептiлiк тiзбесiн,
нысандарын, ұсыну мерзiмiн белгiлейдi және оны жинауды жүзеге асырады;
мемлекеттiк органдар мен қаржылық ұйымдар үшiн кадрлар даярлауға және ... ... ... ... және ... Республикасының Үкiметi немесе басқа
да заңды тұлғалар арасында жасалатын сенiмгерлiк басқару туралы шарттардың
негiзiнде активтердi ... ... ... ... ... ... және ... Республикасының Үкiметi арасында жасалатын сенiмгерлiк
басқару туралы шарттар ресми баспасөз ... ... ... ... ... өтеу ... бiр ... коммерциялық вексельдерiн қайта есепке алады;
депозиттер қабылдайды, ақша төлемдерi мен аударымдарын жүзеге ... ... мен өзге де ... ... және ... болған жағдайда Қазақстан Республикасының аумағында және одан тыс
жерлерде банктерде және ... ... ... ашады;
сыртқы борышты басқарудың мемлекеттiк саясатына сәйкес банктер үшiн ... ... ... ... ... ... ... стандарттарын ескере отырып Қазақстан
Ұлттық Банкi үшiн ... есеп ... және ... ... заңды және жеке тұлғаларды шарт жасау жағдайында ... ... және ... ... қамтамасыз етедi, банк iсiн
ұйымдастыруға консультациялық және iс жүзiнде көмек ... және ... ... ... негiзде банк операцияларын жүргiзедi және ... да ... оның ... ... ... ... ... өзге де
қорлар мен ұйымдарды басқару жөнiнде қызметтер көрсетедi және
бюджеттiң атқарылуы жөнiндегi орталық уәкiлеттi ... ... ... өзге де ... көрсету үшiн ақы алмайды;
Қазақстанның Ұлттық Банкi кредиттердi қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... борыштық бағалы қағаздарды сатып алады
және сатады;
туынды қаржы құралдарымен ... ... ... жазады және вексельдер бередi;
Қазақстан Республикасының аумағында шығарылатын немесе аумағына әкелiнетiн
вексель қағазының қорғалу ... ... ... ... ... ... ... бекiтедi;
егер бұған "Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы" Қазақстан
Республикасының Заңымен тiкелей тыйым ... өз ... ... ... басқа да банк операцияларын, сондай-ақ мәмiлелердi жүзеге асырады;
оларды ... ... ... Банкiнiң құзыретiне жатқызылған ... ... ... ... ... ... ... актiлерiне
сәйкес қарайды;
Ұлттық Банк қызметкерлерiн даярлауды және бiлiктiлiгiн арттыруды жүзеге
асырады;
Қазақстан Республикасының заңнамасына ... өзге ... мен ... ... ... екінші деңгейдегі
банктердің қызметін реттеу Ұлттык банктің Қаржылық ... ... ... ... Мұндағы басты міндеттерінің бірі - ... ... ... ... тиімді жолмен ... ету, яғни ... ... ... мен тұрақтылығын қолдау.
Ал, ол міндетті шешуде банктердің қызметін қадагалаудың 2 негізгі әдісін
қалай ... ... ... ... ... ... қадагату әдісі және ииспекциалық әдісі.
Қашыктан қадағалау әдісі - бұл ... ... ... беру ... ... пруденциалдық қадағалау әдісі.
Сурет 1 - Қашықтан қадағалау механизмі
Ақпараттык, есеп базасы. Банктердің қызметін кешенді ... ... ... және ... көздері болып табылатын банк балансы мен
қаржылық есеп есебін талдау барысында жеке ... ... ... мен ... өтімділігін анықтауға, меншікті және
тартылған қаражаттардың көздерін, олардың белгілі бір ... ... бір ... ... ... ... ... банк
жүйесіндегі жеке бір банктердің қызметінің мамандануы мен ... ... ... ... мақсаты - енді пайда болып келе жатқан мәселелерді
қаржылық түрақсыздыққа ұшырауга дейін айқындау. ... ... ... ... есеп ... және осы ... ... басқа да
ақпараттардан (басқару сапасы ... ... ... ... ... есеп ... ... туралы ақпараттар) алынатын қаржылық
ақпараттарды талдауды жүзеге асырумен іске асады.
Қашықтан талдау жүргізетін мамандар мынадай міндеттерді шешеді:
1) ... ... ... мен ... ... басқа да
нормалар мен лимиттерді, резервтік талаптар және күмәнді қарыздарға қарсы
провизияларды құру барысының ... ... ... ... қызметін қарастыру, оның болашақтағы жұмысы мен
дамуы жайлы ой ... оның ... ... ... ... ... ... бағалау.[7,75-80]
Активтердің сапасын талдау. Банктің активтерінің сапасы банктік
операциялардың барлық аспектілеріне ... ... Егер ... ... қарыздарын кайтармайтын болса және олар бойынша пайызды төлемейтін
болса, онда банктің таза пайдасы азаяды. Ал пайдасының ... өз ... ... әкеп ... ... Таза пайданың түрақсыздығы
банк кагшталын кебейтуге мүмкіндік бермейді және активтер ... ... ... ... ... ... Осы ... салдарынан
банктердің төлем қабілетсіздікке ұшырауы мүмкіндігі туындайды.
Активтердің сапасын қашықтан бақылау мен талдау банктердің ... ... ... бір ... болып табылады. Қашықтан бақылаудың
талдаушысы банк активтерінің жалпы сапасының нашарлауы ... ... ... және ... тексеру кезінде зерттелетін
факторлардың ... ... ... ... ... басқарудың тиімділігі
банк беретін ақпараттардың сапалылығымен ғана шектеледі. Ал ... ... ... мәліметтерді алу үшін, банкте ... ... жэне ... ... ... ... ... беретін
активтердің ішкі талдау жүйесі болу қажет. Сонымен қатар, ... ... ... қазіргі уақытта берілетін жаңа ссудаларға
байланысты болады.
Табыстар мен ... ... ... ... ... жағдайының ең
маңызды көрсеткіштерінің бірі дедік. Ал капиталдың тұрақты жағдайын, ... ... ... ... Банк ... ... ... жасаған
сайын, соғүрлым жыл сайын өзінің капиталын толыктырып және акционерлеріне
пайда беріп отырады. Акционерлер банктің одан ары ... ... ... ... ... капиталын азайтып немесе жойып ... ... ... ... ... акционерлер капиталды инвестициялауды тоқтатып,
сонын салдарынан банк банкротқа ұшырауы мүмкін.
Сондықтан банктің табыстарын үздіксіз қашықтан ... ... өз ... ... ... ... көптеген банктік операцияларды
жүргізеді.
Операцияларды жүргізуде пайыздық, пайыздық емес және басқа да шығындары
болады. Банк осы операцияларды жүріізуге арналған ғимараттары, ... ... ... оның ... ... да ... Ал осы
шығындарды жабу көзі банктің табысы болып табылады. ... банк ... ... болу ... ... бос ... қысқартьп, табыстын,
көп бөлігін банктің дамуына, өсуіне және капиталдануына жұмсауы керек. Осы
орайда банктің шығындарын талдау қашықтан ... ... орын ... ... талдауда қарастыратын негізгі мәселелер мыналар:
- шығындардың құрылымы;
- пайыздық шығындардың көлемі;
- пайыздық емес шығындар мен басқа да шығындардың көлемі;
- әкімшілік ... ... ... ... ... оның ... қызметінің
көрсеткіштеріне әсер етеді.
Банктің өз міндеттемелері бойынша жауап бере алмауы ... ... ... өкеп ... ... ... өтімділікті қашықтан
талдау мен қадағалауда өтімділікке әсер ететін банктің барлык көрсеткіштері
мен жағдайлары ескеріліп, өтімді активтердің ... мен ... ... ... өтімділігі бойынша объективті көрсеткіштерге коңіл
аударылады. Сондай-ақ банктің өтімділігін кең түрде талдау қарастырылады.
Екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банктің электронды жүйесінің (BOSS) Ұлттық
Банк алдында мынадай міндеттері ... банк ... ... және тиімді байланыста болу;
- өз бақылауындағы банктердің жағдайы туралы банктік ... ... ... ... ... беріп түру;
- банк басшылығы мен директорлар ... ... ... мен ... ... мәселелерді шешуде өздерінің шаралар
жоспарын Ұлттық Банктің басшылығына ... ... ... бекітілген банкке қатысты әсер ету шараларының орындалуын
бақылау және олардың тиімділігін бағалау.
Банктердің ... жаңа ... ... ... ... ... талдау жүргізеді.
Апта сайын ашық валюта позициясының ... және ... ... ... ... есептерін тексереді.
Банктердің өтімділігін бақылап отыру үшін куратор банктің апта сайын
берілетін ағымдағы өтімділікті орындағаны жайлы есеп ... ... ... ... ... ... банктердің қызметін реттеуде ең маңызды ... ... ... ... ... ... ... олардың
дүрыс есептслмеғені және орындалмағаны жағдайында ... ... ... жасайды.
Жалпы пруденциялық реттеу тәжірибесі екінші деңгейдегі ... ... ... ... сенімді ішкі аудит жүйесін және
дұрыс ... ... ... ... ... ... ... банктер Ұлттық банктің Қаржылық ... есеп ... ... ... тапсырады:
- 700 Н формасы бойынша күнделікті балансы;
- ашық валюталық позицияның лимиттері және ... ... ... ... ... ... орындалганы жайлы апта сайын есеп беру (талаптар
мен міндеттемелерінің өзара салыстыру кестесі).
- ... ... ... туралы ай сайын есеп беруі;
- активтердің және шартты талаптар мен ... ай ... ... сайын унемі қаржылық есеп беруі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі пруденциялық нормативтері туралы
ережесіне сәйкес, кі, к2, кЗ,1, кЗ,2, к4,15 к4,2 және к5 ... ... есеп ... ... ... ... сегізінші күнінен
кешіктірмей Қаржылық қадағалау департаментіне тапсырады. Кураторлар әр ай
сайын нормативтердің дүрыс ... ... үшін ... ... ... ... ... отырады.
Қазақстан Республикасыньщ Ұлттық Банкі ең төменгі резервтік талаптар туралы
ережесіне сәйкес банктерді мүмкін және күтпеген шығындардан ... ... ... ... ... банк ... резервтік талаптардың
нормаларын орындауы міндетті. Осыган байланысты банктер банктік қадағалау
департаментіне ай сайын резервтік ... ... ... есеп ... Ең
төменгі резервтік талаптардың көлемі, банктің банктерден басқа заңды ... ... ... ... ... ... белгіленген
пайыз мөлшерінде анықталады. Қазіргі кезде белгіленген резервтік мөлшерлеме
6%-ға тең.[9,45-52б]
Банктердің ең төменгі резервтік талаптарды орындаудың екі әдісі ... ... - ай ... ... ... ... орналастыру,
ондағы резервтік активтердің орташа айлық сомасы айдың өрбір ... ... ... ... ... сомасынан пайыз түрінде
есептелінетін ең төменгі резервтік талаптардың орташа айлық көлемінен кем
болмауы керек.
2) ... - ... ... ... ... ... ол ... қалдығы айдың бірінші жұмыс күні бойынша депозиттік
міндеттемелердің пайыз түрінде есептелген ... ең ... ... тең болуы қажет.
Қазақстан Республикасыньщ Ұлттық банкі белгіленген екінші деңгейдегі
банктердің қаржылық есеп беру ... ... ... ... Қаржылық
қадағалау департаментіне тоқсан сайын халықаралық стандарттарға негізделген
қаржылық есеп ... ... есеп беру ... ... ... мен ... нәтижелері туралы накты мәліметтерді қамтитын отыз бес кестеден
тұрады.
Кестеде берілген мәліметтер BOSS жүйесінің көмегімен автоматтандырылған
әдіспен өнделеді және осы ... ... ... ... ... ... ... алуға болады және салыстырмалы банктердің топтарында
банктің рейтингісін анықтауға болады.
Сонымен ... мен эр ... есеп ... ... ... қызметкерлері тоқсан сайын ... - ... деп ... ... ... - банктің ағымдағы қаржылық жагдайын ... ... ... ... ... барысында қашықтан қадағалау қызметкерлері "CAEL"
("CAEL", яғни М-менеджментті қарастырмағанда, CAMEL ... ... ... ... ... беру ... ... баға тек қана ішкі арналымдарға ғана қолданылады және банкке
санкцияларды қолдануға негіз бола алмайды.[10,86]
Бұл құжатты ... ... банк ... ... үсыныстар
берумен қатар соңғы шешім қабыддау үшін Қаржылық қадағалау департаментінің
басшылығына беріледі.
Статус-Репортта ... ... ... ... мен ... да
мәліметтерге мыналар жатады:
1) Банк туралы жалпы мәліметтер.
2) Меншікті капиталының көпемі мен құрылымы.
3) Банктің активтері.
4) Банктің міндеттемелері.
5) Банктің табысы мен шығысы.
6) ... мен ең ... ... ... ... акпараттар.
Сонымен қашықтан қадағалаудың талдаушысы екінші деңгейдегі ... ... ... әр ... есеп ... ... ... барысьнда банктің ағымдағы қаржылық ... ... ... ... ... деген қысқаша қорытыңды құжат жасайды.
Қашықтан қадағалау қызметкерлері сондай-ақ жыл соңында төрт тоқсан
бойынша ... ... ... ... ... ... қашықтан қадағалау талдаушысы:
- банктерді ашу үшін табыс ететін құжаттарды қарастырады;
- банктерге банктік операцияларды жұргізуге лицензия беру ... ... ... ... ... бойынша Ұлттық
банктің біліктілік комиссиясында қаралатын ... ... ... ... бағалы қағаздар проспектілерінің эмиссияларын сараптаудан
өткізеді және оларды шығару қорытындылары мен орналастыруын қарасхырады.
- банктің ... ... ... ... сондай-ақ оларға
санкциялар немесе шектелген ықпал ету ... ... ... ... және Банктік қадағалау департаментіне жүктелген басқа да
қызметтерді атқарады.
Қашықтан қадағалау жеке бір ... ... ... баланысты
мәселелердің пайда болғаны туралы қадағалау қызметкерлерін ... ... ... ... ... етеді. Өз кезегінде ... ... ... ... ... жиі ... ... және
барлық субъективтік негізгі аспектілерін жарыққа шығара алмайды.
Қашықтан қадағалаудың артықшылығы - онда банктердің ... ... ... ... ... ... және ... жиі жаңартылып түрады. Соның өзінде тәуекелдің аспектілеріне
жеткілікті көңіл ... ... ... және ... ... ... оның ... өтпегеніне толық сенуге болмайды.
Инспекциялық қадағалау механизмі 2-суретте берілген.
Сурет 2 - Инспекциялық қадағалау ... ... - ... орналасқан жерінде тексеру арқылы
олардың жагдайлары туралы нақты мәліметтер алуға ... ... ... ... ... ... ... - банктің барлық операциялары мен
тәуекелін тиянақты тексеру, сондай-ақ банктің ... ... ... ... болады. Сонымен қатар инспекциялар сирек - кейбір жағдайда
бірнеше жылда біррет- жүргізіледі, ... ... ... ... ... ... ... жасай алмайды.[11,32-51]
Инспекциялауды жүзеге асыру үшін қадағалау органдары ... пен ... ... ... ... ... мамандардан
түратын топ немесе топтарды құруы қажет. Инспекциялық тексерулерді жүргізу
үлкен еңбек көлемін ... ... ... ... қадағалау орғандары
тексерулер өткізілу кезенділігін (өрбір банк ... ... бір ... және ... ... көлемінің жалпы немесе
шектеулілігін анықтау қажет. Банктерді инспекциялау банк тәуекелін жалпы
тексеру ... ... ... ... ... айқындауға, сондай-ақ
кемшіліктерді жоюды. қажет ететін жақтарын ескеруге негізделеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... реттеу
механизмі қазіргі кезде көптеген елдерде қолданылатын осындай екі ... ... ... ... ... ... ... жедел тексеруді қажет
ететін банктерді анықтаудың негізі болып табылатын көрсеткіштерді айқындау
үшін қолданылады және ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды қамтамасыз етеді.
Қашықтан қадағалау, инспекциялау барысында анықталған мәселелерді жою
бойьшша жұмыстардың нәтижесіне бақылау ... ... ... ... ... ... есеп ... тексеру, инспекциялау
ісінде біліктілігі мен кәсіптілігі болу керек.
Қазақстан Республикасы екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеу
механизмінің ... ... ... ... ... ... қызметін
реттеу және қадағалау бойынша нормативтік құқықтық актілермен анықталады.
1995 жылы 31 ... ... ... және ... қызмет туралы"
ҚР заңының 41-бабына сәйкес, ҚР Ұлттық банк ... ... ... ... қамтамасыз ету, олардың салымшыларының ... ... ... ... жүйесінің тұрақтылығын қолдап
отыру мақсатында аталған банктердің қызметін ... ... ... асырады:
- пруденциялық нормативтер белгілеу;
- банктердің орындауына міндетті ... ... ... ... ... тексеру;
- банктің қаржылық жагдайын сауықтандыруға байланысты ұсыныстар беру;
- банктерге ықпал ететін шектеу ... ... ... ... ... ... тұлғаларына санкциялар беру.
Ұлттық банк халықаралық банктік тәжірибеде қолданылатын пруденциялық
нормативтер мен орындауға міндетті ... да ... мен ... ... Ол, ... ... банктердің пруденциялық нормативтерді
және орындауға міндетті ... да ... мен ... ... үшін
жауапкершілікті белгілейді.
Қойылған талаптарға банктің қаржылық жағдайының сәйкестігі ... шешу ... ... банк ... ... банктің капиталының
көлемін анықтауға құқылы.
Пруденциялық нормативтер немесе орындауға міндетті ... да ... ... ... ... мен ... ... белгіленген
күнге банктің капиталының көлемін, ашық валюта позициясының лимиттерін және
оларды есеитеу тәртібін, резервтік талаптар ... және ... ... есеп ... ... ... мен оны тапсыру мерзімін Ұлттық банк
белгілейді.[12,24-33] ... ... ... ... ... табу мақсатында банктер резервтік қор құруға міндетті. Резервтік
қорлар банктердің ... ... ... ... есебінен
құрылады. Банктер резервтік қорларының көлемін Ұлттық банк белгілейді.
Банктер жүргізетін операцияларының түрлері мен келеміне ... ... ... бақылауды қамтамасыз ету үшін олар
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... сәйкес, Ұлттық банк
бекіткен тәртіпте күмәнді және үмітсіз қарыздарға қарсы арнайы провизиялар
құру арқылы берілген несиелер мен ... да ... ... ... ... ... шараларының ішіндегі ең маңыздысы ... 2006 жылы 3 ... ... банк ...... ... "Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық
нормативтер туралы" ережеге сәйкес оларға ... ... ... ... ең төменгі мөлшері;
2) меншікті қаражаттардың жеткілікті коэффициенті;
3) бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері;
4) өтімділік коэффициенті;
5) ашық валюталық ... ... ... ... және ... ... емес активтерге жұмсалынған
банк инвестициясының ең жоғары мөлшерінің коэффициенті.
1. Банктің жарғылық капиталының ең ... ... ... ... ең ... ... банк Басқармасы бекітеді. Банк акционерлерден өзінің ... ... ... ... ... сондай-ак ондай сатып алу кез
келген пруденициялық нормативтер мен орындауға міндетті басқа да ... ... ... ... ғана ... ала алады.
2. Меншікті қаражаттардың жеткілікті коэффициенті Меншікті капитал (К)
- бұл I деңгейлі капитал мен II ... ... (I ... ... ... қосындысынан банктің инвестицияларын шегеру арқылы
есептеледі.
Банк инвестициясы - акцияның (жарғылық капиталда қатысу ... ... ... ... ... ... ... субординирленген
қарызына жұмсалымдар сомасы.[13,25-31]
Ұйымдардың субординирленген қарызына жұмсалымдар мынадай шарттардың
біріне сәйкес ... ... ... ... заңды тұлғалардың қаржылық есебі ... ... ... және ... ... ... ... жоғары аталған заңды ... ... ... ... ... тізімінің "А" категориясына енуге тиіс;
- жоғары ... ... ... ... ... Standard & Poors және
басқа халықаралық рейтиштік агенттіктердің "А" рейтингінен төмен болмауға
тиіс.
Бірінші деңгейлі капитал (К1) мыналардан құралады:
- ... ... ... ... ... ... жылдардағы белінбеген таза табыс (өткен жылдардағы таза табыс
есебінен құрылған қорлар, резервтер);
- шегерілген (-):
- материалдық емес ... ... ... ... ... сәйкес банктің негізгі кызметінің ... ... ... ... ... ... зиян;
- ағымдық жылдағы шығыстардың ағымдық жылдағы табыстардан артық сомасы.
Екінші деңгешгі капитал мыналардан құралады:
- ағымдық жылдағы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар мен негізгі құралдарды қайта бағалау мөлшері;
Тәуекелді есепке алып елшенген активтер ... ... ... ... ... ... ... бірінші деңгейлі капитал сомасының 50%-нан аспайтын сомадағы банктің
субординарлық қарызы;
Банктің субординарлық қарызы - бұл ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген міндеттемесі:
1) депозит немесе міндеттеме болып табылмауға тиіс;
2) банктің ... ... ... ... тұлғалар талаптары
бойынша кепілдік ретінде қамтамасыз етуілмеуте тиіс;
3) алдын ала (толық немесе ... ... ... ... ... ... соңғы кезекте қанағаттандырылуға
тиіс (акционерлер арасында ... ... бөлу ... субординарлық қарызы - бастапқы қаістару мерзімі 5 жылдан
жоғары болып келетін, ... ... ... ... ... ... қарызға және меншікті капиталға жатуы мүмкін,
егер, ол ҚР-ның заңдылықтарына сәйкес шығарылса.
Банктің субординарлық қарызы меншікті капитал ... ... ... бес жыл ... ... ... ... қалғаны қайтарылады:
1-ші жылы - субординарлық қарыздың 80% сомасы;
2-ші жылы - субординарлық қарыздың 60% сомасы;
3-ші жылы - ... ... 40% ... жылы - ... қарыздың 20% сомасы;
5-ші жылы - субординарлық қарыздың 0% ... ... ... ... ... ... ... көмегімен есептеледі:
Банктің бірінші деңгейлі капиталының барлык активтер сомасына қатынасы
0,06 - дан кем ... ... I - ... ... I - ... ... меншікті капитал;
ИК - банктің акцияға жұмсаған инвестициялары және басқа да ... ... ... - банктің жиынтық балансына сәйкес барлық активтерінің сомасы.
Банктің меншік капиталының тәуекел ... ... ... ... 0,12 -ден кем ... ... = --------------
(2)
Ар-Пс
Мұндағы:
К - банктің меншік капиталы;
Ар - тәуекел дәрежесіне ... ... ... және ... ... ... ... дөрежесіне байланысты өлшенген активтерді .
есепке алу барысында ... ... ... ... қабылданған
ақшалар есепке алынбайды;
Пс - арнайы резервтер (күменді және ... ... ... ... қосылған меншікті капиталға қосылмаған, құрылған жалпы
резервтер сомасы ... ... ... ... ... активтер
сомасының 1,25, % асатын сомасында).
3. Бір қарыз алушыга келетін тәуекелдің ... ... Бір ... ... ҚР-ның заңдарында немесе жасалғаң келісім-шартта көзделген негізде қарыз
алушы немесе үшінші бір ... ... ... 2 ... ішінде не белгісіз
мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан туындайтын талаптары ... жеке және ... ... ... ... ... ... мөлшері мьшалардың сомасынан
түрады:
1. банк балансында есепке ... ... ... ... банк ... соңғы бес жыл ішінде банк балансынан шегерілген; қарыз алушыға
қатысты банк талаптары;
3. ҚР заңдарында немесе ... ... ... ... ... ... ... бір тұлғаның алдында алдағы 2 айдың ішінде не белгісіз
мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан ... ... ... ... ... алушының міндеттемелері бойынша қамтамасыз ету
сомалары, оның ішінде:
- банк қарамағына берілген депозиттегі ақшасы, ҚР ... және ... ... мемлекеттік бағалы қағздары, құйма бағалы металдары,
Standard & Poors және ... ... ... ... ... ... банк кепіл-хаттары;
- ҚР Үкіметі және Ұлттық банкіне қатысты талаптары;
- Standard & Poors және басқа халықаралық ... ... ... ... емес ... ... ... бар банктердің
ашқан корреспонденттік шотарына қатысты талаптары.
Бір қарыз алушыға келетін тәуекел мөлшері қарыз алушының ... ... ... (Т) ... ... ... (К) ... есептеледі:
Т
кЗ = ---------
(3)
К
Мұндағы:
Т – тәуекел мөлшері (несие лимиті); К - банктің ... ... -тің мәні ... екі ... ... Банкпен ерекше қарым-қатынастағы қарыз алушылар үшін, - 0,10-ден
аспауға тиіс;
- Басқа да қарыз алушылар үшін - ... ... тиіс ... ... - баланстан тыс міндеттемелермен ... ... ... ... ... ... ... тіркелген Казахстан
Республикасының бейрезиденттерге берілген несиелер бойынша).
4. Ағымдағы өтімділік коэффициенті.
Өтімділікті ... ... ... ... ... ... есебін береді.
Өтімділік коэффициенті екі коэффициент көмегімен анықталады:
- банктің ағымдағы өтімділік коэффициенті (к4.1); ... ... ... ... ... өтімділік коэффициентінің ең төменгі мәнін Ұлттық банктің
басқармасы бекітеді.
Ағымдағы ... ... (к4) ... ... активтердің
орташа айлық шамасының талап ... ... ... айлық
шамасына қатынасы арқылы есептеледі.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті (к4.2) төмендегідей түрде есептеледі:
Аор
К4.1=-----------, ... ... ... ... айлық шамасы; Мор - талап етілетін
міндеттемелердің орташа айлық шамасы;
К4 - ағымдағы өтімділік коэффициенті
Өтімділігі ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің бағалы қағаздары және Қазақстан ипотекалық компаниясының
борыштық бағалы қағаздары, ... ... ... ... да ... ... қымбат бағалы металдар;
- Ұлттык банктегі Standard & Poors және ... ... "А" ... емес ұзақ мерзімді рейтингі бар ... ... ... ... ... Standard & Poors және ... ... агенттіктердің "А" төмен емес
ұзақ мерзімді рейтингі бар ҚР банктерге ... ... ... ... ... ... мыналар есептеледі:
- клиенттердің және банк-корреспонденттердің талап етуге ... ... ... несиелері;
- есеп айрысу мерзімі көрсетілмеген ... да ... ... ... ... ... ... коэффициенті (к5) үш ай мерзімнен
аспайтын етелу мерзімі бар ... ... ... шамасының үш ай
мерзімге дейін ... ... ... ... ... ... қатынасы арқылы есептеледі:
Аор
К4.2
=----------------- ... ... ... үш ... ... ... орташа айлық шамасы;
Мор - үш ай мерзімге дейін тартылған ... ... ... ... ... - ... ... өтімділік коэффициенті.
Өтімділік коэффициентін есептеуде мынадай баптар есепке алынбайды:
1) стандартты активтерден басқа активтер;
2) сенім туралы келісім-шартына сәйкес және касто-диандық ... ... ... ... инвестицияланбаған қаражат
қалдықтары;
3) Ұлттық банктің офшорлық аймақ тізіміне ... ... ... ... ... талаптар.[14,55-71]
2. Қазақстандағы ақша-несие жүйесін реттеудегі ұлттық банктің рөліне талдау
2.1. Қазақстан Республикасында банк жүйесінің қазіргі жағдайы
Елімізде қабылданған ... ... ... ... банк ... ... ... Ұлттық банкі - мемлекеттік орталық банк ретінде бірінші деңгейді
білдіреді.
Ұлттық банк - бұл ... ... ... ... ... ... ... банктен орталық, эмиссиялык банкке
ауысқан, банктердің банкісі болып табылады. Іс жүзінде Ұлттық ... ... ... ... және ... ... ... түсуі
Ұлттық банктер мекеме-лерінің коммерциялық банктер кассасын толтыру арқылы
арқылы жүзеге асырылады. Барлық ... ... есеп ... банк ... ... жүргізе отырып, қажет жағдайларда Ұлттық
банктен несие ала алады.
Ұлттық банк - бұл ... ... ... оған қоса ... ... ... ... да материалдық бағалықтардан тұратын
мүліктерге ие болып табылатын заңды тұлға.
Ұлттық банк өзінің атқаратын мәні жағынан біртұтас ұйым ... ... ... тек оның ... ... ... ... жарғылық қордың мөлшері
- 20 млрд. теңгені құрайды. Негізгі қорлары ... ... ... ... мен басқа бағалылықтардан, ал айналым
қорлары банкке тиселі болып табылатын ... ... ... жылдан бастап, "Ұлттық банкі туралы" ҚР ... ... ... мен ... ... ... банкінің басты міндеті -
еліміздегі баға тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... банкке мынадай қосымша міндеттер жүктелді;
- мемлекеттің ақша-несие саясатын жасау;
- төлем жүйесінің ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамысыз ету;
- банктік қызметті реттейтін нормативтік құқылық ... ... ... ... мен ... мүддесін қорғау және ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей көздерден құралады:
- меншікті қаражат есебінен;
- басқа банктерден тартылған және ... ... ... ... ... қаражаттар есебінен;
- ҚР төңірегінде тартылған қаражаттардан;
- арнайы мемлекеттік қорлар мен бюджеттің уақытша бос жатқан ... ... ... ... ... банкі - тігінен басқарылатын жүйедегі біртұтас
орталықтандырылған құрылымды білдіреді. ... ... ... органына:
Басқарма және директорлар Кеңесі (Директорат) жатады.
ҚҰБ-нің жоғары басқару органы Басқарма болып табылады және ... ... ... жүктеледі:
- мемлекеттің ақша-несие саясатын дайындау;
- банк қызметтіне қатысы бар ҚҰБ-нің ... ... ... ... ... банктермен операциялары бойынша ... ... ... белгілеу;
- жекелеген банктік операциялар түрлерін жүргізуге лицензиялар беру
туралы шешім қабылдау;
- банктер үшін резервтік талаптар нормасын бекіту;
- ... ... ... баскарудың негізгі қағидаларын анықтау;
- ҚР валютасының айырбас ... ... ... бекіту;
- ҚҰБ жұмыс туралы жылдық есепті қарау, қабылдау және Президенттің
бекітуіне ... ... ... ... және табыс мен зияны туралы есебін қарау және
бекіту;
- ҚҰБ ... ... оның ... ... мен ... ... тәртібі, негізгі құралдарды және өзге де ... ... ... ... ... ... және ... департамент
директорларын, филиалдардың, өкілеттіліктердің және ұйымдардың жетекшілерін
тағайындау туралы нормативтік құқықтық актілерді бекіту;
- ... үшін ... ... мен ... да міндетті
нормаларды және шектерді бекіту;
- еңбек жағдайын, оған ақы төлеу жүйесі мен ... ... ... ҚҰБ-нің халықаралық және басқа да ұйымдарда қатысуы туралы шешім
қабылдау;
- Директорлар ... ... ... ... ... ... қазақстандық стандартын ескере отырын, ҚҰБ-не
арналған ... ... ... және ... ... ... Басқармасы тоғыз адамнан тұрады. Ұлттық ... ... ҚҰБ ... жене бес лауазымды тұлғалары,
- ҚР Президентінен бір өкіл;
- ҚР Үкіметінен екі өкіл кіреді.
Ұлттық ... ... ... ... директорлар кеңесі болып
табылады. Директорлар кеңесі ... ... банк ... ... жене құрылымдық бөлімшелердің жетекшілері кіреді.
Ұлттық банк тек қана ҚР ... ... есеп ... Есеп ... ... Парламенттің келісімімен ҚР Президенті ҚҰБ-нің төрағасын 6 жылға
сайлайды және қызметінен босатады;
- ҚҰБ ... ... да ҚҰБ ... ... ... 6 ... ... және қызметінен босатады.
- ҚҰБ-нің жылдық есебін ҚР Прзеиденті бекітеді;
- Ұлттық валютаның - ... ... ... ҚР ... ... ҚР ... сұрауы бойынша өзінің қызметіне байланысты
ақпараттарды беріп отыруы.
Ұлттық банк өзінің негізіі қызметтерін жергілікті жерлердегі ... ... ... ... арқылы атқарады. Бұл филиал Ұлттық банк
атынан жұмыс ... ҚҰБ ... мен ... өз ... ҚҰБ
бекіткен өкілеттігі шегінде ғана жүзеге асырады.
Ұлттық банктің функциональдық құрылымына департаменттер мен ... ... ... ... аппараты, филиалдары, өкілетіліктері мен
ұйымдары кіреді.
Ұлттық банктің орталық аппаратында мынадай департаменттер мен ... ... ... және ... ... ... операциялары департаменті;
- ішкі операциялар басқармасы;
- монетарлық операциялар департамент;
- сыртқы байланыстар бөлімі;
- заң қызметі департаменті;
- әкімшілік ... ... ... ... ... басқарма;
- инженерлік қауіпсіздік жүйесін пайдалану бөлімі;
- бухгалтерлік есеп департаменті;
- есептеу жұмыс орталықтарының департаменті;
- операциондық ... ... ... ... ... және ... департаменті;
- персоналдармен жұмыс жасау басқармасы;
- халықаралық қаржы ұйымдарының жобаларын іске асыру бөлімі;
- ... ... және ... ... белімі. Сонымен қатар,
ҚҰБ құрылымына мынадай дербес
бөлімшелер де кіреді:
- ... ... ... ... ... Ұлттық банк екілеттігі;
- Банкноттық фабрика;
- Монета сарайы;
- Қазақстан банкаралық есеп айырысу орталғы (ҚБЕО);
- Қазақстан ипотекалық компаниясы;
- Ипотекалық несиелерді ... ... ... ... ... ... ... сервистік бюро;
- Ұлттық ақпараттар технологиясы;
- Автобаза.[18,44б]
2004 жылдан бастап, Үкіметтің қаулысымен Ұлттық ... ... ... және қаржы ұйымдарының қызметіне ... және ... ... ... ... ... құрамына: банктің қадағалау, бағалы қағаздар нарығын реттеу және
сақтандыру ұйымдарының қызметін реттеу департаменттері кіреді.
Осындай өзгерістерге ... ... ... ... ... де
қысқарып, яғни тек қана классикалық қызметтер қалды.
Ұлттық банк мынадай классикалық қызметтерді атқарады:
- ақшаны ... ... ... ... ... ... ... төлем балансын құру;
- валюталық реттеу және валюталық ... ... банк ... ... ... кластық эмитенттермен шығарылатын алты айлық қайтару
мерзімдегі міндеттемелерді қайта есепке
алады;
- ... ... ... ... алады және
сатады;
- депозиттік сертификаттармен қайтару мерзімі бір жылға ... ... ... ... алады және сатады.
- депозиттік және есеп айырысу операцияларын жүргізе ... ... ... да ... сақтауға және басқаруға қабылдайды;
- қаржы құралдарымен операцияларды жүзеге асырады;
- қажет кезінде банктерде және қаржы ұйымдарында ... ... ... ... ... ... ... қайшы келмейтін өз міндеітемелеріне сай келетін басқа да
банктік операцияларды жүзеге асырады.
Өзге банктердің барлығы (Мемлекеттік даму ... ... - ... ... ... да ... ... екінші деңгейдегі
банктер деп атайды.[15]
Бүгінгі тандағы Қазақстанда қызмет ететін банктік жүйенің не бары ... ... ... бар. Бұл ... ... ... ыдырауының
нәтижесінде еліміздің өз тәуелсіздігін алуының себеп болғандығын айта кету
керек. Содан бері банк жүйесінде ... ... ... ... - ... ... қызметін халықаралық стандарта еткізу болып
отырғандығы да жасырын емес. Бұл талаптарға жауап бермейтін банктерге басқа
банктерге ... не банк ... ... ... ... ... болып құрылу кажеттігі ұсынылады.
Орталық банк еліміздің эмиссиялық және ... ... ... ... және ... саясатын анықтайды. Оның қызметінің басты мақсаты пайда
табу емес, тек ... ... ... және еліміздің банк жүйесіне
жетекшілік етуге бағытталады.[16, 48-49б]
Кесте 1- ҚР-ғы несие жүйесі туралы мәліметтер ... ... ... элементтері |12.2005 |12.2006 |06.2007 ... ... ... банктердің |44 |38 |36 ... | | | ... ... | | | ... |2 |2 |2 ... |1 |- |- ... капиталының қатысуымен, оның | | | ... - ... аса, оның |16 |17 |17 ... ... банктер |9/6 |9/6 |10/4 |
| |11 |11 |10 ... ... ... ақша-несиелік реттеудің негізгі объектісіне
экономикамыздағы жалпы қолма-қол және қолма-қолсыз ақша массасы жатады.
Әлемдік тәжірибеде орталық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің 100% қатысуымен капиталын құрайтын ... ... ... ... ГФР, ... Канада, Ресей, Қазақстан);
- акцияның бір бөлігі мемлекетке тиеселі немесе мемлекеттің ... ... ... ... ... ... банктің функцияларын біртұтас аткаратын теуелсіз банктер
жүйесі (АҚШ-та).
АҚШ-та орталық банктердің ... ... ... олардың
капиталы Федеральды резервтік жүйеге мүлік иесі болып келетін коммерциялық
банктердің қосқан ... ... ... ... ақша ... ... ... талдау
Қазақстан Ұлттық банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын орган болып табылады.
ҚҰБ ақша-несие ... ... ... - ... ... яғни оның ... ... мен басқа шетел валюталарына
қатысты тұрақтылығын қамтамасыз етуді көздейді.
Ақша-несие саясаты - бұл айналыстағы ақша ... ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің
қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы.
Ақша-несие ... ... ... субъектісі - Ұлттық
банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк ... ... ... ... және ... ақша ... ... конъюктурасының жағдайына байланысты ақша-несие саясатының
екі типі ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты - екінші деңгейлі банктердің несиелік
операциялар көлемін шектеуге және қатаң шарт белгілеуге, ... ... ... ... бағытталатын шаралар ... ... ... - ... беру ... ... ... өсуіне бақылаудың әлсіздігімен және сыйақы
мөлшерлемесінің төмендеуімен байланысты шаралар.
Соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... ... және теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету. ... ... ... банк ... ... ... ... Заңға
сәйкес Ұлттық банк мынадай ақша-несие ... ... ... ... ... мөлшерлемелерін белгілеу;
- Ең төменгі міндетті резевтер нормасын белгілеу;
- мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және ... ... ... ... ... банктерге және укіметке несиелер беру;
- валюталық нарықта интервенциялау;
- кейбір жағдайларда, несиелік операциялардың жекелеген ... мен ... ... ... шектеулер енгізу;
Қазіргі уақытта жоғарыда аталған ... ... ... ... ... сыйақы мөлшерлемелері, қысқа ... ... ашық ... операциялар.[19,221б]
Ұлттық банк өзінің жүргізетін операциялары бойынша мынадай ресми сыйақы
мөлшерлемелерді белгілейді:
- ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі;
- ресми ... ... ... РЕПО және кері РЕПО ... ... ... мөлшерлемесі;
- "овернайт " займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
- күндізгі займдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі.
Ресми қайта ... ... - ақша ... ... ... ... ... мен ұсынысқа, инфляция және күтілетін ... ... ... ... ... заң актілері, ҚР
Президентінің актілері негізінде ... ҚҰБ ... жеке ... ... заем ... ... қолданылады.
Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлемесі - ақша нарығының ... ... ... сұраныс пен ұсыныс көлеміне байланысты
белгіленеді және Ұлттық банктің коммерциялық вексельдерді қайта ... ... ... ... ... (дисконттық) мөлшерлеме жылдық
пайыздық мөлшерлеме болып ... және ол ... ... алты ... ... ... ... және кері РЕПО операциялары бойынша сыйақы мөлшерлемелері - жылдық
пайыздық молшерлемелер, ішқі ... ... ... ... және ... ... ... операциялар жүрғізуде
қолданылады. РЕПО-ның мақсатты мелшерлемесінен ауытқу жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе ... ... РЕПО ... сыйақы
мөлшерлемелерді реттеу арқылы сыйақы мелшерлемелердің елеулі ... ... ... ... мөлшерлемесі - Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары бойынша ... ... ... ... ... бір ... ... заемдары
"бойынша қолданылады.
Күндізгі заемдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері Ұлттық банктің екінші
деңгейдегі банктерге, олардың ҚҰБ-ғы теңгеде ... ... ... ... ... ... ақшалай аударымдар жасауға қажстті ақша
қаражаттары ... ... не ... ... займдар бойынша
қолданылады.
Ұлттық банктің ресми сыйақы ... ... ... ... 2- ... ... ... сыйақы мөлшерлемелері пайызбен*
|N |Сыйақы мөлшерлемесінің |01.2003 ж. |01.2004 ж. ... |
| ... | | | ... ... қаржыландыру |14 |9 |7,5 ... ... ... |12,5 |8 |8 ... ... займдары бойынша |20 |12 |9 ... ... ... ... | | | |
| ... ішінде: | | | |
| ... |- |5 |5,5 |
| |1 жұма |6,5 |5 |5,5 |
| |1 жұма |5,5 |5,5 |5,5 ... ... ... ҚҰБ статистикалық бюллетенінен алынған. |
Ескерту: РЕПО операциялары ... ... 8.12.00 ... ... ... күн ... ... төменгі резервтік талаптар.
Ақшалай нарықтағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде, банктің өтімділік деңгейін реттеуде және ... ... ... ... сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің мүдделерін ... ... ... банк ... ... талаптар механизмін қолданады.
Резервтік талаптар ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық банктерді ... ... ... ... ... жатады. Қазақстан банк жүйесінің бүгінгі ... ... ... бір жағынан, сақтандыру институттарының жоқ
кезінде, коммерциялық банктердін. депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші
жағынан, ... ... ... ... ... ... ... бұл құралы 1993 жылы 1 қаңтарда енгізілген "ҚР
коммерциялық кооперативтік және жеке ... ... ... ... сәйкес, міндетті резерв нормативі 18-20% мөлшерінде бекітілген
болатын. Қазіргі уақытта ол төмендеп, 6%-ды құрайды.[12,66-65б]
Ашық нарықтағы ... Ашық ... ... - бұл ... айналыстагы ақша массасының ... ... ... екінші
реттегі нарықта мемлекеттің бағалы қағаздарып сату және сатып ... ... ... ақша ... ... банктердің өтімділігі және
несиелік жұмыстарды реттеудің ыңғайлы әдістерінің бірі болып табылады. ... мәні ақша ... ... ... банктердің несиені эмиссия-
лауын шектеуді білдіреді.
Ұлттық банк ... ... ... сату ... оны ... алушылардың
резервтік шоттарынан тиісті соманы ұстап қалады. ... ... ... ... және ақша ... ... ... Ұлттық
банк бағалы қағаздарды сатып алады да, тиісті ... ... ... қайта аударады.
Несиелік операциялар.
Несиелеу және қаржыландыру операцияларына соңғы жылдары Ұлттық банктің
қызметінің алдағы уақыттарда классикалық ... ... ... ... қолданды. Қазіргі уақытта екінші деңгейдегі ... тек қана ... ... ... ... ... ... тапшылығын жабу үшін Үкіметке несие беру бюджет ... яғни ... ... республикалық бюджетті несиелеуден бас тарту
мақсатында жүргізілді. Жеңілдікпен ... ... беру ... ... үшін ... ... жасауын - қарастыру болған жоқ.
Ұлттық банктің несиелерін орналастыру аукциондар ... ... ... сол ... ломбардтық несиелеу негізінде жүзеге асырылады.
Валюталық интервенция.
Ұлттық банктің валюталық интервенциясы - деп ... ... ... ету максатында орталық банктің шетел валютасын сату және сатып алу
жолымен валюталық нарықтағы операцияларга араласуын ... ... ... ... интервенция дербес түрде кез келген
банктер және валюталық биржалар арқылы кез ... ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.[21,66б]
Ұлттық банк ақша-несие саясатының бағыттарын бір жылға ... ... ... ... ... үш ... алдын-ала анықтау тәжірибесіне көшті
және әр жыл өткен ... ... ... оған Ұлттық банк пен ҚР
Үкіметі біріге ... ... ... ... мақсат біртіндеп
инфляциялық таргеттеу принципіне өту, яғни ақша ... мен ... ... ... ... инфляция бойынша мақсатты
көрсеткіштерге ... ... ... қана ... ... ... ... саясатына толық жауап береді және сонымен ... ... ... ... ... қатысушыларының үлкен сенемін
қамтамасыз етеді. Басқа елдердің тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... бола алады:
бюджеттің тұрақты жағдайы, макроэкономикалық тұрақтылықты кепілдендіру,
қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы өзара байланысты түсіну, ақпараттың
ашықтығы.
Ақша-несие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын ... ... ... ... ... әрі ... ... және банк жүйесінің
ңығая түсуіне, экономиканың нақты секторын ... ... әрі ... үшін ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларының
жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады.[22,55б]
Кесте 3 - 2005 - 2008 ... ... ... ... ... ... |2005(бағалау) |2006 |2007 |2008 ... ... |780 |972 |1183 |1407 ... % |29,4 |24,6 |21,7 |18,1 ... ... ... | | | ... | | | | ... ... |940 |1225 |1520 |1844 ... % |39,8 |30,3 |24,1 |21,3 ... тұлғалардың теңгедегі |10,0-11,0 |9,0-10,5|8,0-9,5 |7,0-9,0 ... ... | | | | ... ... өлшемді | | | | ... % | | | | ... ... ... |14,5 |12,0-13,|11,0-13,|10,0-12,0 |
|теңгедегі ... ... | |5 |0 | ... ... | | | | ... % | | | | ... таргеттеу тұсындағы ақша-несие саясатынын, ... ... ... ... ... оның ішінде РЕПО операциясы
және вексельдерді қайта ... алу ... ... 2003 жылы ... өзінің ресми мөлшерлемелерінің (оның ішінде РЕПО және вексельді есепке
алу мөлшерлемелері бойынша) ролін нығайту үшін шаралар қолданбақ. Бұл ... ... ... ... ... инфляциялық таргеттеуге
өтуіне дайындық үшін қызмет етеді.
2003 жылы Қазақстан Республикасында валюталық режимді либерализациялау,
бірінші кезекте ... ... ... мен ішке ... ... ... мен ... шараларын жұмсарту, яғни кейбір капитал
қозғалысымен байланысты операциялар үшін ... алып ... ... ... ... ... Жалпы алғанда, валюталық режимді
либерализациялау үш кезенде өтеді. 2 кезең ... 2005 ... ... бағдарламасы толығымен 01.01.2007 жылға
аяқталады деп күтілуде.
Жалпы 2003 жылы ... ... ... ... ... қамтамасыз етті, сонымен қатар елде жоғары экономикалық өсуді
сақтауға белгілі бір дәрежеде ықпалын тигізді.
2003 жылы ... ... ... 6,4% ... Жыл бойы ... нарығында
теңге АҚШ долларына қатысты 12,4%-ға нығайды, ал еуро және ... ... ... және ... ... жылға арналған ақша-несие саясатының ңегізгі корсеткіштерінің
болжамы 3-кестеде беріледі.
Кестеден көріп отырғанымыздай, 2005-2008 жылға ... ... ... ... орташа жылдық базалық йнфляцияны - 2005 жылы 4-6 %
және 2006-2007 жылдары 3-5 % ... ... жылы ... банктің таза халықаралық резервтері 58%-ға 4958,9 млн.
долл. дейін ұлғайды, бұл 4,8 айдан астам ... ... мен ... ... орнын жабуды қамтамасыз етеді. Елдің халықаралық резервтері
тұтастай ... ... 8565,2 млн. ... ... өсті.
Ұлттық банктің таза халықаралық резервтерінің өсуі ақша агрегаттарының
кеңеюіне алып келді: ақша базасы: ... 316,9 ... ... ... ... - ... 969,9 млрд. тенгеге дейін, қолма-қол ақша 47,6%-ға 238,7
млрд. теңгеге ... ... ... 2005 жылы ... 17,3%-дан 22%-ға дейін өсті.
2005 жылы қаржы секторының негізгі сегменті - банк ... ... ... ... жылы ... ... банктердің жиынтық активтері 46,5%-ға 1,7
трлн. теңгеге дейін (11,7 млрд. АҚШ доллларына жуық), ал жиынтық меншікті
капиталы - ... 233,9 ... ... ... үлғайды. 2005 жылы халықтын
(резидент еместерді есептегенде) ... осуі ... ... олар ... 343,2 ... тенгеге дейін (2,4 млрд. АҚШ долларына жуық) өсті. 2005 жылы
банктердің ресурстық базасының айтарлықтай өсуі банктердіц ... ... ... ... ... 978,1 млрд. теңгеге дейін (6,8
млрд. долл. жуық) осуіне ықпал етті.[23,41-52б]
2.3. Коммерциялық банктердің ... ... ... банктердің жаңа жүйесі келісілмеген нормативтік құжаттар
шығаруды, бөлімшелер үшін шамадан тыс жүктеме, ... ... ...  Бұл банк ... ... ... деп аталған теріс жақтарын
жою жөнінде қосымша шаралар  қабылдауды талап етті.
Банк ... ... әрі ... ... ... басқару үлгісіне
көшірумен тұспа-тұс келді. Осыны есепке ала отырып, банк ... де ... ... қызметін реттейтін заңдар шығарылды. Екі деңгейдегі
банк жүйесі құрылды. Бірінші ...... ... ал ... ... ... Республикасының Жоғарғы Кеңесі аса маңызды екі құжат
қабылдады – «Қазақ КСР-індегі ... және банк ... ... 1990 ... ... Заң ... Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің «Қазақ КСР Ұлттық
Мемлекеттік Банкінің Жарғысы туралы» 1991 ... 20 ... ... ... банк ... меншігіне көшті және Орталық банк
болып табылды. ... ... ... ... ... ... 1993 ... 13 сәуірдегі Заңымен Қазақ КСР ... ... ... ... ... болып қайта аталды
«Қазақстан Республикасының банк жүйесi екi ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының орталық
банкi болып табылады және Қазақстан Республикасы банк ... ... ... деп атап ... ... 14 ... ... Республикасындағы банктер туралы» Заң
қабылданды.
Осылайша, Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес  тарихта
тұңғыш рет дербес банк ... ... ... ... Банктің басқарушы және
атқарушы билік органдарынан  тәуелсіздігіне, оның Жоғарғы Кеңеске және
Қазақстан ... ... ғана есеп ... баса ... кезде «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Қазақстан
Республикасының 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155 Заңы қолданыста.
ҚР-ғы ... ... өз ... 1995 жылы 30 ... "ҚР ... ... және 1995 ... 31 тамызында қабылданған "ҚР-
ғы банктер және банктік қызмет туралы" ҚР ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкi (бұдан әрi - Қазақстанның
Ұлттық Банкi) Қазақстан Республикасының орталық ... ... ... ... банк жүйесiнiң жоғарғы (бiрiншi) деңгейiн бiлдiредi,
"Қазақстан ... ... ... туралы" Қазақстан
Республикасының Заңында белгiленген шекте ... ... есеп ... өз ... Ұлттық Банкi туралы", "Қазақстан Республикасындағы банктер
және банк қызметi туралы" Қазақстан Республикасының заңдарын және Қазақстан
Республикасының ... да ... ... және заңнама актiлерiн,
Қазақстан Республикасы Президентiнiң актiлерiн, Қазақстан ... ... ... ... осы ... ... алады.
  2. Қазақстанның Ұлттық Банкi мемлекеттiк мекеменiң ұйымдық-құқықтық
нысанындағы заңды тұлға болып табылады, өзiнiң ... ... бар, ... өкiлдiктерiмен және ұйымдарымен бiрлесiп тiкелей бағыну
схемасындағы бiртұтас орталықтандырылған құрылымды құрайды.
      ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнама
актiлерiне сәйкес Қазақстан Республикасында және одан тыс ... ... ... ... ... ... ... мен өкiлдiктерiн аша алады.
      3. Қазақстанның Ұлттық Банкi өз қызметiн Қазақстан ... ... және ... тұрақты консультациялар өткiзiп отырады.
      Қазақстанның Ұлттық ... ... 2030 ... ... ала ... Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң
экономикалық саясатын ескерiп отырады және егер ол ... ... ... мен ... саясатын жүзеге асыруына ... ... оны ... ... жәрдемдеседi.
      Қазақстан Республикасының Үкiметi Қазақстан Ұлттық Банкiнiң
мiндеттемелерi ... ... ... сол ... ... ... де ... жауапкершiлiк алған кезде болмаса, Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк билiк органдары Қазақстан
Ұлттық Банкiнiң, оның филиалдарының, өкiлдiктерiнiң және ... ... ... ... ... ... ... құқылы емес.
          4. Қазақстанның Ұлттық Банкi Қазақстан Республикасының заңдары
негiзiнде және оларды орындау үшiн өз ... ... ... ... ... аумағындағы барлық банктердiң, банк
операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ... және ... ... да ... және жеке ... ... үшiн мiндеттi
нормативтiк құқықтық актiлер шығарады.
     Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Банкiнiң Хабаршысы", "Вестник Национального Банка
Казахстана" ... ... ... және орыс тiлдерiнде
жарияланып отырады.
    5. Қазақстан Ұлттық Банкiнiң Қазақстан ... ... ... және ... атауы жазылған мөрi, сондай-ақ өзiнiң
эмблемасы болады. Қазақстанның Ұлттық Банкi филиалдарының, өкiлдiктерiнiң
және ... өз мөрi ... ... - ... ... екінші деңгейін білдіреді. Олар
банктік ресурстарды шоғырландыра отырып, заңды және жеке ... ... ... операциялар мен қаржылық қызметтерді жузеге асырады.
Қазіргі коммерциялық банктер жүйесі 1990 ... ... ... яғни ... ... ... небары он бес жылдық тарихы
бар. Коммерциялық банктердің ... ... ... сандық құрамы 1-кестеде
берілген.
90-шы жылдың басында банктердің саны 200-ден асты, әрине бұл, олардың
экстенсивті жағынан ... ... сол ... орта ... бастап, күні
бүгінге дейін банктеріміздің саны біртіндеп азаюда, әрине бұл ... ... ... ... болады.
Лицензияның өзіндік стандартты формасы бар және онда ... ... ... түрі ... ... ... ... шет елдерден айырмашылығы әмбебаптығы болып табылады.
ҚР-ғы банк қызметінде ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді жүзеге асырады
және т.б. Қазақстандық банктер бағалы қағаздар ... да ... ... ... 4- ҚР -ғы коммерциялық банктердің сандық құрамы ... ... ... |01. 01 |01.02 |01. 03 ... ... ... ... |1 |0 |0 ... ... ... коэффициенті|2 |3 |0 ... | | | ... ... жетюлікті коэффициенті |2 |5 |0 ... | | | ... ... ... бір ... |6 |1 |1 ... келетін тәуекелдің жоғарғы мөлшері | | | ... | | | ... ... ... бір ... ... |5 |1 |0 ... төуекелдің жоғарғы мөлшері (кЗ.2) | | |1 ... ... ... (к4.1) |3 |3 |0 ... ... ... және ... |3 |2 |0 ... ... ... ... | | | ... мөлшері (к5) | | | ... ... ... ... |7 | |0 ... ... ... |29 |15 |1 ... саны | | | ... * ... Ұлттық банкінің статистикалық бюллетенінен N 6
(103) маусым 2006 жыл
Пруденциялық нормативтерді бұзатын банктердің санының ... ... ... ... банктердің етуіне байланысты бағдарлама
шегінде жасалып отырған банктердің ... ... ... ... ... ... нәтижесінде анықталған банк заңдарының
бүзылуъша жол берген екінші ... ... ... ... ... мен ... қолдану банк заңдарына сәйкес жузеге асырылды.
Банктер пруденциялық нормативтер мен ... ... ... да
нормалар жэне лимиттерді, сондай-ақ Ұлттық банктің ... ... ... ... ... мен ... ... жағдайына және түрақтылығына, немесе депозиторлары ... ... ... ... ... ... жасаса, онда
Ұлттық банк шектелген ықпал ету ... ... ... ... ... талап ету;
б) ескерту жасау;
в) орындауға міндетті буйрық хат беру.
г) банкпен жазбаша келісім жасау;
Міндеттеме хаты - банктің бар ... ... банк ... ... түрде белгіленген мерзім ішінде жою бойынша дайындығы.
Жазбаша келісімі - анықталған кемшіліктерді ... жою және ... ... ... бекіту туралы банк пен Ұлттық банк арасындағы
кслісімі.
Ескерту хаты - Ұлттық банктің банктік заңңылықпен ... ... ... ... ... ... хат - ... банктің айқындалған кемшіліктерді белгіленген
мерзімде жоюға ... ... ... ... ... ... банк төртіп бұзушылықтың түріне қарай жоғарыда аталған ықпал ету
шараларының біреуін ... ... ... ... банк ... ықпал ету шараларын қолданумен ... ... ... көрсетілген санкцияларды қолдану мүмкіндігін де
пайдаланады.
Банкке шектелген ықпал ету шараларының бір ... ... оған ... ... шараларды тоқтатпайды.
Егер де банк өзіне қолданған шектейтін ықпал ету шаралары қарастыратын
мівдсттерді орындамаса, Ұлттық банк оған ... ... ... ... ... беруге немесе филиал ашуға рүқсат беруден
бас тартуы мүмкін.
Санкциялар. Ұлттық банк банкке ... ... ету ... ... ... ... ... Ұлттық банк төмендегідей шараларды
жүзеге асырады:
а) Қазақстан Республикасы зан актілерімен белгіленген негізде айыппүл
салу және ... ... ... ... жеке бір ... ... ... лицензияларды
жою;
б) банкті консервациялау;[28,69-79б]
3. Ұлттық банктің ақша-несие жүйесін реттеуді жетілдіру жолдары
3.1. Банк ... ... және ... ... ... ... көшу ... банктік салада банк әр ... ... ... ... қабылдайтын тәуекелдік ... ... ... ... экономикаға өтуін, оның жұмыс істеу тиімділігінің
артуын, қажетті инфрақұрылымның құрылуын несиелендіру ... ... оны ары ... ... ... ... ... қатынастардың қалыптасуына байланыеты тәуекелдік ... ... ... ... ... ... жағдайында банктер қатал
түрде КСРО Мембанкісінің жоспар-нұсқауы бойынша қызмет етті, сондықтан
банктік ... ... ... ... те ... жоқ. Егер клиенттің
шотында есеп айырысу құжаттарын төлеу кезінде ақша ... ... банк ... түрде оған төлем несиесін ұсынатын.
Ұлттық банк халықаралық банктік тәжірибеде қолданылатын пруденциялық
нормативтер мен ... ... ... да ... мен ... ... Ол, ... қатар банктердің пруденциялық нормативтерді
және орындауға міндетті ... да ... мен ... ... ... ... талаптарға банктің қаржылық жағдайының ... ... шешу ... ... банк ... ... банктің капиталының
көлемін анықтауға құқылы.
Пруденциялық нормативтер немесе орындауға міндетті басқа да нормалар
мен лимиттердің ... ... мен ... ... ... ... капиталының көлемін, ашық валюта позициясының лимиттерін және
оларды есеитеу тәртібін, резервтік талаптар нормасын және ... ... есеп ... ... ... мен оны ... ... Ұлттық банк
белгілейді.[28,44-46]
Банктік қызметті жүзеге асырумен байланысты шығындарды табу мақсатында
банктер ... қор ... ... ... ... банктердің
дивиденттерді төлеуге дейінгі табысының есебінен құрылады. ... ... ... Ұлттық банк белгілейді.
Банктер жүргізетін операцияларының түрлері мен келеміне ... ... ... ... ... ету үшін ... банктер туралы заңға сәйкес, Ұлттық банк ... ... және ... ... ... ... ... құру
арқылы берілген несиелер мен басқа да активтерді жіктеуге міндетті.
Ұлттық банк өзінің негізіі қызметтерін жергілікті жерлердегі ... ... ... ... ... атқарады. Бұл филиал Ұлттық банк
атынан жұмыс ... ҚҰБ ... мен ... өз қызметтерін ҚҰБ
бекіткен өкілеттігі шегінде ғана жүзеге асырады.
Ұлттық банктің функциональдық құрылымына департаменттер мен басқа да
бөлімшелерден ... ... ... ... ... ... ... кездегі банктік нарық тәуекелдіксіз мүмкін емес. Ол кез келген
операцияда ... тек ... әр ... ... болуы мүмкін. Сондықтан
банктік қызмет үшін тәуекелдікті мүлдем жою ... оны ... ала ... ... ... ... жеткізу маңызды болып табылады./29,9б/
Тәуекелдік негізінде ықтималдылықты, ал нақтырақ ... ... ... ... ... өз ... ... бір бөлігін
жоғалту немесе қосымша шығын шығару қаупін түсіндіреді. Банктік қызмет
зиянсыз ... үшін ... ... ... ... ... ... қызметке тән тәуекелдікті сипаттайтын жалпылама ... ... ... ... ... ретінде түсінеміз. Осы
көрсеткіш өзінде ... мен ... ... ... тәуекелдік
деңгейін жақсы бейнеде сипаттайды. Тәуекелдік пен ... ... ... байланысты. Сол себептікті тәуекелді жоғалту ... ... сан ... да ... болады. Бұл тәсіл тәуекел ... үшін ... ... табылады.
Шығындар. Банктер өз қызметі барысында бегілі бір шығындар шығарады.
Бұл салымшыларға төленетін пайыздар; ... ... ... қарызға
алынатын несиелік ресурстар үшін төлем; есеп айырысу операцияларымен,
бағалы қағаздармен байланысты шығындар; ... ... ... ... шығындар. Шығын категориясына қатысты тәуекелдік, көзге
көрінбейтін ... ... ... ... көбірек шығын шегу
нәтижесінде пайда болады.[30,49-61б]
Табысты толық ала алмай немесе көзделген мөлшерден артық шығынның
жүмсалу ... ... ... ... ... ... ... талдаудың жеткіліксіздігінен немесе ... ... ... ... Сол ... залалдар тәуекедігі нашар
несиелік портфельмен (ресурстарды нашар орналастыру), конъюктураның толық
есептелінбеуімен байланысты болғанда банкке ... ... ... ... ... ... кез келген қызмет түрі міндетті түрде
белгілі бір тәуекелмен байланысты. Нарық ... ... ... кез
келген кәсіпорын сияқты банк те жоғалтулар мен банк тәуекелдігіне ... да, банк ... ... ... ... ... шығын
мен зиянды барынша азайтуға ұмтылыс жасайды.
Мұның барлығы белгілі бір шамада бірбіріне қарама-қайшылық тудырады,
оған банк иелері мен оның ... ... ... ... ... ... қосымша пайда табу үшін тәуекелдікке баруға дайын
болса, ал екіншілер үшін, банкке сеніп ... ... ... маңызды. Табыстылық пен тәуекелдіктің арасындағы ықшамды қатынасты ұстап
отыру, банкті басқарудың біршама күрделі мәселелерін құрайды.
Банк үшін неғізгі тәуекелдік түрлері оның ... ... ... яғни ... ... жұмсалынған қаржылық активтермен
байланысты.
Тәжірибеде төрт басты портфельдік тәуекелдік түрлері белгілі: ... ... ... ... тәуекелі, валюталық тәуекелдік.
Несие тэуекелдік - қарыз алушының өз қаржылық ... ... ... ... бойынша төлем төлемеу тәуекелдігі.
Ол қарыздар ... ... ... ... ... үш ... ... болады: қиянатшылық жасау тәуекелідігі, шетел
несиелері бойынша тәуекелдік, ішкі займдар ... ... ... ... - ... жж. ... ... банктің
үмітсіз қарыздарының неғүрлым көп таралу себебі.
Тексеру ... ... ... ... астық жинауға,
меншікті қаражаттарды толықтыруға бөліңген мақсатты ... ... ... ... ... көптеген фактілері анықталған.
Мұндай жеңілдік ... ... ... ... несиелер бойынша қарызды
етеуге машиналар сатып алуға бағытталған. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... сатып валютаға
айналдыру, т.б. жағдайлар жиі болып отырған.
Қиянатшылық жасау - банктік ... ... ... ... ... ... АҚШ-ғы барлық банкрота ұшыраған банктердің жартысынан
астамы тускен. Бұл ... банк ... мен ... лауазымды
қызметкерлердің әріптестеріне, туыстарына, достарына, "достық" несиелерді
ешқандай да ... ... және ... алушының қаржылық жағдайын
тексерусіз ... ... сөз ... ... бойынша тәуекелдіктер - дамушы елдердің қарыз
алушыларының ... ... ... төлем төлемеуіне байланысты ... ... Бұл ... ... ірі ... ... ... болған.[31]
Ішкі зиймдар бойынша төлемдік қарыз алушының төлем қабілетіне ықпал
ететін барлық факторларды есепке алу қиындығымен ... ... ... ... ... жолдары.
Несиелік тәуекелдікті төмендетудің бірнеше тәсілдері бар:
1. Банктік қарыздар портфелін диверсификациялау, яғни бір ... ... ... ... ... ... белгілеу арқылы
азайту. Бұл тәсіл банк клиентінің ... ... ... ... ... қолданылады. Қысқартылған несие мөлшері, оны
қайтармаған жағдайда зиян шегу ... ... ... ... Несие қабілетін талдау, яғни қарыз алушының несиені өтеу мүмкіндігін
талдау. Көптеген банк осы әдісті қалайды, себебі ол ... ... ... болар барлық зиянның алдын алады.
Несиелік қабілетті бағалау қарыз ... ... ... және ... ... ... ... есебін
білдіреді. Ондай көрсеткіштерге келесілер жатады:
- абсолюттік өтімділік коэффициенті - бұл ақшалай қаражаттар + ... ... ... ... ... ... өтеу ... - бұл ақшалай қаражаттар + бағалы қағаздар
+ есеп айырысудағы ... ... ... ... ... ... жабудың жалпы коэфициенті - бұл айналым капиталы қарыз алушының қысқа
мерзімді міндеттемелеріне ... ... ... ... ... ... ... көзі ретінде
ақшалай түсімдерді, сондай-ақ қарыз ... ... ... де ... ... ... ... банктік тәжірибеде қарыз алушыны баллдық ... ... ... әдіс ... ... Ол ... рейтингін
жасауды ұсынады.
3. Несиелерді сақтандыру, ... ... қалу ... ... ... ... толық өтеуін сипаттайды. Несиелерді
сақтандырудың ... ... бар, ... оларды іске асырумен байланысты
шығындардың барлығы қарыз алушыға тиісті ... ... ... несиелерді сақтандырумен сақтандыру компаниялары
айналысады.
Өтімділік ... Ең ... оны ... өтімділік
тәуекелдігі деп атау керек. Ол қаржылық активтерді тез арада шығынсыз төлем
қаражаттарына айналдыру мүмкінсіздігімен байланысты. ... ... ... екі түрі ... ішкі және ... ... - инвестордың көзінше ақшаны орналастырудың сенімді
объектісі болып табылатын, ... ... бар тез іске ... ... мемлекеттің бағалы қағаздары - 1,3,6,9 ай ішіндегі қазыналық
вексельдер ... ... оның ... қаражаттар қорын ұлғайтатын кейбір
міндеттемелерді банктің ... ... алу ... ... ... қорлардың қалдықтарын сатып алу, қолдан-қолға ауыспалы салым
сертификаттарын, т.б. ... алу) ... ... ... де ... ... тез іске асырылатын активтер құру арқылы ішкі
өтімділікті қамтамасыз етуге ұмтылған болса, ал қазір олар ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
тырысады.
Бұл тұста ұсақ банктер өтімді активтер кұруды дұрыс көрсе, ірі ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды сата отырып,
кейіннен қайта қайтарып алу туралы келісім-шарт ... ... ... ... алу, ... бағалы қағаздарды қолма-қола шығару
жәые т.б.) жүргізуді қалайды.
Бұл тәуекелді Ұлттық ... ... ... ... ... жолымен, сол сияқты орналастырылған активтер мен банк ... ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз ету тәсіліне төмендегілер жатады:
- пайыз мөлшерлемесін өзгерту жолымен жаңа депозиттер тарту;
- ... ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар портфелінің бір бөлігін сату;
- пассивтерді диверсификациялау, яғни ... ұсақ ... ... ... ... алу;
- Ұлттық банктен, т.б. несиелер алу.[33,12б]
Қажетті өтімділік деңгейін ұстап отыру үшін, банк пас-сивтің ... ... ... ... ұлғаюы, яғни коньюнктуралық ... ... ... ... ... тәуекелідігі - бұл пайыз мөлшерлемелерінің
ауытқуы салдарынан мүмкін болатын зияндар. Соңғы уақытгарда, ... және ... ... ... ... ... ... байқалуда. Пайыз мөлшерлемесінің артуы, тұрақты пайыз әкелетіи
бағалы қағаздар бағасының түсуіне жол беріп, нәтижесіне ... ... және ... зияндардың болуына әкеледі. Әр ... ... ... ... секірмелі өзгерісі ... ... ... эсер ... ... нарықтық деп атауға болады, егер ол ... ... ... ... ... ... болса. Мүндай
тәуекелдік бірқатар себептерге байланысты пайда болады. Солардың ... ... ... ... ... (акция туралы сөз
болса) пайдалығы мен қаржылық жағдайыныц, сондай-ақ инфляцияның өзгерісі де
бар. Бірінші фактордың ықпалы ... ... ... құны мен ... ... ... кері байланыстан анықталады (пайыз
мөлшерлемесінің өсуі бағалы ... ... ... ... ... акция бағасының оларға толенетін дивидентгерге байланысты
анықтамасын ескерсек, онда ол өз ... ... ... ... ... инфляциялық құнсыздануы тіркелген кірісі бар
бағалы қағаздар бойынша нақты табыстың томендеуіне жол беріп, ... ... ... және ... ... ... қарыздар мен тартылған қаражаттардың қайтару
мерзімдері сәйкес келмесе немесе активтік және ... ... ... әр ... тәсілдермен белгіленген жағдайда пайда
болады. ... ... ... Ұлттық банк ресурстарды жоғары пайыздық
жеңілдікпен несиеге берген жағдайдан коруге болады.
Пайыз тәуекелділігін келесідей тәсілдер көмегімен; ... ... ... ... ... - несиелік тәуекелдіктен сақтану
сияқты тәуекелділікті толығымен сактандыру үйымына беруді ... ... ... ... ... беру - ... ... жағдайда, соған сәйкесі пайыз мөлшерлемесін өзгертуге мүмкіндік
береді;
- ... ... - банк пен ... ... ... ... ... жасау, яғни қарызды келісілген мерзімде белгілі бір ... ... ... беру ... ... жасаумін байланысты
тәуекелден қорғану әдісі;
- пайыздық фючерстік ... ... Олар ... ойындар үшін пайдаланылатын ... ... Шарт ... ... ... ... депозитті) белгілі бір мерзім
өткеннен кейін, келісілген ... ... ... ... ... ... ... опциондар — опцион ұстаушыға қысқа ... ... ... ... ... мерзімді қарыз белгілі бір күн жеткенге дейін
сатып алуға немесе ... ... ... ... ... ... ... - бұл белгілі бір сомаға, бірақ әр түрлі шартпен
жасалатын несиелік міндеттеме ... ... ... ... ... ... әр түрлі қарыздық капиталдар нарығындағы
мөлшерлемелерге бағытталған немесе ... ... ... ... тәуекелдік - ұлттық валютаға қатысты ... ... ... ... валюталық (бағамдық) зиян шегу қаупі.
Валюталық тәуекел бір валюта бағамдарының әр ... ... ... келмеуінен немесе эр түрлі уақыт кезеңінде валюта ... ... ... табыс алуға тырысатын банктерде өте
жоғары келеді.
Валюталық тәуекелдікті ... ... ... ... ... ... ... валюталық фьючерс контрактілері,
валюталық опциондар, валюталық своптар. Сонымен қатар, несиелік ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты
өзгерісінің алдын алу үшін төлем ... ... ... ... таңцау
әдісі (әрине, ұлітық валютаны таңдауға болады егер американ доллары тұрақты
пайдаланыланатын болса) ... ... ... үшінші бір ел
валютасы немесе халықаралық ақша ... (СДР, ЭКЮ) де ... ... ... тәуекелдігін төмендету үшін шетел валюталары
бағамдарының ауытқуын үнемі бақылау (диверсификация), сақтандыру, ... ... және ... да ... қолданылуда.
Сонымен, біз қай тәуекелдіктің банктік ... ... және ... ... ... ... Мұндай шараларды жасау
тәуекелдік шеңберіндегі банк ... ... ... болып
табылады.
Демек, нарық шаруашылығындағы банктік қызметтің басты тәуекелдікті және
банкротты төмендету арқылы ... ... ... барынша
жоғарлатудан тұрады.[34,77б]
Банк стратегиясы төмендегідей қағидалардан құралады:
- қалай да арзанға сатып алу;
- рентабельдік мөлшерлеме бойынша оны және ... ... ... жолдармен тәуекелдік зияндарын төмендету: сенімді клиенттер
таңдау және кепілдемелер алу, операцияларды диверсификациялау және әр ... ... ... ... ... ... ... қадағалау
Әдетте бәсеке деп белгілі бір ... ... ... ... ... Теорияға сәйкес ол - қарсыластың сол нарықтағы ... мен ... ... ... ... операцияларының
ауқымына байланысты анықталады. Егер де біз банктік бәсеке туралы айтсақ,
онда оның еркін нарықтағы бірқатар ... ... ... белгісі - капиталдар нарығында қаржылай қызмет көрсететін
көптеген ... ... ... ... - ... ... ... толық ақпараггар көлемінің
болуы. Онсыз ол әрекетін дүрыс таңдай алмайды.
Үшінші белгісі - барлық қатысушылардыц нарыкка шығарылатын ... ... ... және ... да ... ... ... - ешбір қатысушы басқа қатысушылардың қабылдаған
шешімдеріне ықпал ете алмайды.[36,56б]
Бәсекелестік кез ... істе ... және ол ... ... ... бар жерде кез келген қызмет тиімді болады, ... ... ... баға ... және тұтынушыларға тиімді. Осыған байланысты
банктік капиталы неғұрлым мол ... ақша ... ... ... аз шоғырланған нарыққа қарағанда, жоғары болуы ... ... ... ... да ... ... болады деген қорытынды туады.
Әйтсе де, банк ... ... ... ... ... болжамдардың
болу мүмкіндігін сөзсіз құптамайды.
Зерттеулердің біреуі банктердің көп болған сайын пайыз ... ... ... ... ... - ... яғни банктердің
шоғырлануымен несие үшін пайыздық мөлшерлеме деңгейі арасындағы байланыс
әлсіз екенін көрсетеді.
Тәжірбиеде ірі банктер ... ... ... ... ... пайыз төлейді, қарыз бойынша төменірек пайыз алады.
Ірі банктердің ірі ... ... ... ... ... ... қарыз берулеріне қарағанда азырақ тәуекелге барып, әрі ... ... ... болады. Сонымен қатар, ірі ... ... ... ... ірі депозиттік сертификат нысанында
болып табылады, олар бойынша басқарушылық ... ... ... ... ... ... ... төлейді. Ірі банктер ынталылырақ болады
және олар банк ... жаңа ... ... ... ... ... көп ... несиелік операцияларға бағыттайды.
Біріншіден, банктік индустрия интернационалдану тенденциясына ие болды.
Бұл шетелдік бәсекелестік нарықтарға өзара енуіне ... ... ... ... ... ақшалай банктермен болады. ... ... ... банктер жаңа банктік ... жаңа ... т.б. ... ... ... ... қызметтердің түрлерін
өздерімен бірге ала келді.
Екіншіден, ... ... ... өзгертетін дәстүрлі
капиталдардың жаңа нарықтары ашылды. Банктердің ... ... ... келе ... ... ... багалы қағаздардың әр түрлерін шығару
мен сатудың және сол сияқтылардың арқасында басқа банктердің қаражаттары
есебінен ... ... ... ... оны ... ... ... тежеуге
қарамастан көптеген елдерде диверсификациялана бастады. Банктер - ... ... ... ... маңызы бойынша әмбебап несиелік мекемелер
болды. Банктердің бөлек ... ... ... ... - ... ... ету сферасы үшін бәсекелестікті нығайтты.
Төртіншіден, өткір бәсекелестіктің көрінісінің бірі ... ақша ... ... ... ... мекелердің акцияларын құру, не ... ... ... жаңа ... және есеп айырушылық, инвестициялық, ... ... ... емес ... ... мен ... ... басып кіруін атауға болады.
Бесіншіден, бәсекелестік банктік қызметтегі жеке түлғаларға қызмет
көрсету бойынша да өсе ... ... және ... ... ... бойынша
жүргізілетін салымшылардың қаражаітарын тиімді тарту олардың коммерциялық
банктермен бәсекестігін шиеленістіре түсті. Олар салымшылардан ... ... ... ... ... қаржылық қызметтері әлде қайда кеңейтгі,
олардың сапасын жоғарылатты - бұл ... ... ... ... ... ... және ... кепілге салулармен
операциялар, т.б. Көптеген банктердің депозиттік қоймасының негізін, ... ... ... ... қатал күрес жүріп жатқан клиенттердің аз
табысты контингенті құрайды.
Сонымен, қазіргі ... ... ... көбірек бәсе келестік
қабілетгі болды.
Әр түрлі қаржылық институттар арасындағы болған дәсі түрлі ерекшеліктер
тез өшірілуде. ... көбі өз ... ... ... ... ... ... глобальды көлемде қызмет ете алды. Бұдан басқа заң
жағынан қойылатын ... ... ... ... ... ... бұл ... бәсекелестік күресте сөзсіз артықшылық берді.
Біздің елде банктік жүйедегі өткір бәсекелестік туралы айту әлі ... ... саны көп, ... олар әлі де бәсекелестікке қабілетсіз деп
Ұлттық Банк ... ... ... ... жасауға болады..[38]
Қорытынды
Банктегі ақша-несие жүйенің ел экономикасында алатын ролі мен ... ... ... банкі мемлекеттік ақша-несие саясатын анықтайтын
және жүзеге асыратын орган болып табылады. Ақша-несие ... ... ... ... ... яғни оның ... қабілеттілігі мен
басқа шетел валюталарына қатысты тұрақтылығын қамтамасыз ететінін ... ... ... ... ақша массасын, несие
көлемін, ... ... ... ... ... ... ... реттеуге бағытталған шаралар жиынтығын жүргізеді.
Ақша-несие жүйесінің негізгі бағыты: инфляцияны төмендету және
теңгенің ... ... ету. Бұл ... ... ... банк ... жүйесін жүргізуде. Заңға сәйкес Ұлттық банк мынадай ... ... ... қолданады:
1. сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
2. ең төменгі міндетті резевтер нормасын белгілеу;
3. мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және ... ... ... ... ... банктерге және укіметке несиелер беру;
5. валюталық нарықта интервенциялау;
6. кейбір жағдайларда, несиелік ... ... ... мен ... ... ... шектеулер енгізу болып отыр.
Қазіргі уақытта жоғарыда аталған ... ... ... ... ресми сыйақы мөлшерлемелері, қысқа мерзімді
ноттарды эмиссиялау, ашық ... ... ... ... ... ... - ... болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк тарапынан реттеу
объектісіне экономикадағы қолма-қол және ... ақша ... ... ... ... ... ақша-несие саясатының
екі типі болады:
І.Рестрикциялық ақша-несие саясаты;
2.Экспанциондық ақша-несие саясаты.
Соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету. Бұл
мақсатқа ... ... банк ... ақша-несие саясатын жүргізуде.
Ұлттық банк өзінің жүргізетін операциялары бойынша мынадай ресми сыйақы
мөлшерлемелерді белгілейді:
- ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесі;
- ресми есептік (дисконттық) ... РЕПО және кері РЕПО ... ... сыйақы мөлшерлемесі;
- "овернайт " займдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі;
- күндізгі займдар бойынша сыйақы мөлшерлемесі.
Ресми қайта ... ... - ақша ... ... ... ... сұраныс мен ұсынысқа, инфляция және күтілетін инфляция
деңгейіне байланысты белгіленеді. Ұлттық ... заң ... ... ... негізінде немесе ҚҰБ Басқармасының жеке қаулылары
бойынша жүргізілетін заем операциялары ... ... ... ... қамтамасыз етуде, банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде, банктің өтімділік деңгейін ... және ... ... ... ... сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында Ұлттық банк ... ... ... ... ... несие жүйесінде Ұлттық банктің айналыстағы ақша массасының көлемін
реттеу мақсатында екінші реттегі нарықта мемлекеттің бағалы қағаздарып ... ... ... байланысты операцияларын атқарады. Бұл біршама ақша
массасын, коммерциялық ... ... және ... ... ыңғайлы әдістерінің бірі болып табылады. Оның негізгі мәні ақша
эмиссиясын тоқтату арқылы банктердің ... ... ... ... ... ... ... қызметтер:
- несиелік операциялар;
- валюталық интервенция;
- бағалы қағаздар нарығы;
-зейнетақы қорлары;
- сақтандыру қорлары бойынша жүргізілетін барлық операциялар.
Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... банк пен ҚР ... біріге қадағалау жасап отырады.
Мұндағы негізгі мақсат біртіндеп инфляциялық таргеттеу принципіне өту, ... ... мен ... ... бойынша мақсатты көрсеткіштерден
инфляция бойынша мақсатты көрсеткіштерге көшу.
Ақша-несие жүйесі Ұлттық банктің инфляцияны төмендету ... ... ... ... және ... ... ... ақша-несие
саясатына деген нарықтың қатысушыларының үлкен сенемін қамтамасыз етеді.
Ақша-несие саясаты қаржы ... ... ... ... ... қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк ... ... ... ... ... ... ... әрі қарай
өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы ... ... ... талаптар ашық нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық банктерді жанама ... ... ... ... жатады. Қазақстан банк ... ... ... ... талаптар, бір жағынан, сақтандыру институттарының жоқ
кезінде, коммерциялық банктердін. депозиттерін сақтандыру қызметін, екінші
жағынан, ... ... ... процессін реттеу қызметтерін
атқарады.
Ақша-несие саясаты Ұлттық ... ... ... мақсатындағы
саясатына толық жауап береді және ... ... ... ... ... нарықтың қатысушыларының үлкен сеніммен қамтамасыз етеді.
Басқа елдердің тәжірибесі көрсеткендей, инфляцияның мақсатты көрсеткіштерін
енгізуге мынадай факторлар негіз бола ... ... ... жағдайы,
макроэкономикалық тұрақтылықты кепілдендіру, қаржы жүйесінің тұрақтылығы,
Орталық банктің тәуелсіздігі, Орталық банктің ... мен ... ... байланысты түсіну, ақпараттың ашықтығы.
Ақша-несие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
нарығының, бағалы қағаздар нарығының әрі қарай дамуына және банк ... ... ... ... ... банктердің несиелеуін әрі қарай
өсіру үшін ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларының
жетілдірілуіне мүмкіндік туғызады.
2005-2008 жылға арналған ақша-несие саясатының негізгі ... ... ... ... ... ... саясатының басты
мақсаты орташа жылдық базалық инфляцияны - 2005 жылы 4-6 % және ... 3-5 % ... ... жылы ... ... таза халықаралық резервтері 58%-ға 4958,9 млн.
долл. дейін ... бұл 4,8 ... ... ... ... мен ... ... орнын жабуды қамтамасыз етеді. Елдің халықаралық резервтері
тұтастай ... ... 8565,2 млн. ... ... ... ... таза халықаралық резервтерінің өсуі ақша агрегаттарының
кеңеюіне алып келді: ақша базасы: -52,2%-ға 316,9 млрд. теңгеге дейін, ақша
массасы - ... 969,9 ... ... дейін, қолма-қол ақша 47,6%-ға 238,7
млрд. теңгеге ... ... ... 2005 жылы ... ... 22%-ға дейін өсті.2006 жылы қаржы секторының
негізгі сегменті - банк секторында ... ... ... ... жылы ... деңгейдегі банктердің жиынтық активтері 46,5%-ға 1,7
трлн. теңгеге дейін (11,7 млрд. АҚШ доллларына жуық), ал ... ... - ... 233,9 млрд. теңгеге дейін үлғайды. 2006 жылы халықтын
(резидент еместерді есептегенде) салымдардыц өсуі жалғаса түсті, олар ... 343,2 ... ... дейін (2,4 млрд. АҚШ долларына жуық) өсті. 2006 жылы
банктердің ресурстық базасының айтарлықтай өсуі ... ... ... ... несиелерінің 45,5%-ға 978,1 млрд. теңгеге дейін (6,8
млрд. долл. жуық) өсуіне ықпал етті.
Жалпы Ұлттық ... ... ... ... ... жолында,
жасалған экономикалық көрсеткіштер нәтижесіндегі мәселелерді ... ... ... ... Банк жетекшілері пайданы жоғарылатып, шығын мен зиянды ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие жүйесіндегі қызметтіне
тікелей ... ... ... өз ... ... ... ... жақсару мақсатында Халықаралық деңгейдегі
сапалы басқару жүйесінің талаптарын орындау;
4. Ақша нарығына ... ... ... ... ... ... не ... алу жолымен өзіне жаңа несиелік және
есеп айырушылық, инвестициялық, т.б. операцияларды ... емес ... ... ... мен ірі ... құру;
5. Қолма-қол бөлшекті қаржылық қызметтерін кеңейту және олардың
сапасын жоғарылату, яғни ... ... ... ... ... және қайталанбалы кепілге
салулармен операцияларында;
6. Республикамызда банктерді бақылау мен ... ... ... және басқа да заңдарының сақталуын
қамтамасыз етуде, шаруашылық-қаржылық қызметті және ... ... ... ұйымдастыруда кезеңдік тексеруге
бағытталған кешенді шаралар жасау.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Закон Республики Казахстан «О банковской ... » от 30 ... ... ... ... ... ... на создание, реорганизацию банка,
лицензии на проведение банковских операций и иной ... их ... и ... ... ... на ... слияние филиалов и открытие представительства
банка" (29.02.04г.,постпновление N50);
3. "Положение о предоставлении права банкам второго уровня на ... ... друг у ... ... ... об ... ... (28.03.03.,пр№7);
5. "Положение о классификации ссудного портфеля и порядке формирования
резервов (провизии) для покрытия убытков от ... ... ... ... ... ... ... "Инструкция о порядке предоставления банками Республики Казахстан
данных для ... ... ... ... ... о ... номативах"(29.02.02г);
8. "Инструкция о порядке предоставления банками Республики К азахстан
данных для ... ... ... N95);
9. "Положение о выдаче , аннулировании лицензии на ... ... ... ... ... и ... к уполномоченным аудиторам" (29.02.00.,пост.N49);
10. "Положение о пруденциальных ... ... Қ.С ... Каз ... ... ... ... И4 (75);
12. Абильпейсова.А.А Жедел жаңару жолындағы эканомикалық бағдарламалар.
Халықаралық ғылыми тәрбиелік конференция материялдары. "Пруденциялық
нормативтер ... ... ... ... ... ... 271-278 ... "Перечень банковских операций, проводимых инвестиционным банками в
Республике Казахстан" (19.10.04г., постанавление И181);
14. Мақыш.С.Б. Қаз ҰУ ... ... ... ... ... ... ... 2004 жыл, маусым.(И3,137-
136);
15. "ҚР-ғы банктер және банктік қызмет туралы "ҚР заңы. 31.08.1999ж.
16. Абдуллина.Н.К ... ... за ... лет ... ... ... 110;
17. Аралбаева.А.А Банки Казахстана. "Бүгінгі таңдағы банктік қызметті
реттеуге арналған заңдық дамуының кейбір мәселелері" 2005жыл И11, ... ... ... ... ... ... ... пособие Жеті жарғы,Алматы 2003г.,352 стр;
19. Абрамов.М.А Александрова.Л.С. Финансы, денежное обращение и кредит.М:
институт международного права и ... ... ... ... о порядке прохождения экспертизы в Национальном
банке РК проспектов на выпуск ... ... ... банками и
организациями, осуществляющими отдельные виды банковских операций на
территории РК" (18.05.03);
21. Турысова К.Т., Есентугелов.А Экономические ... ... пути и ... ... развития.Алматы, 2000г;
22. Колесникова.В.И, Кроливецеой.Л.П под редакцией\Банковское дело:М,
Финансы и статистика 2001г;
23. ... ... Каз НУ, ... ... ... ... коммерческого банка. 2006г,И2 (48);
24. Информационный бюллетень. Национальный Банк Казахстана.2006г.И14;
25. Лаврушина.М.,Под ред\Банковское дело.,1992г,
26. Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... банковской деятельности.
М.,Юринформ,1999.Гвирцман.М.В.Правовое регулирование ... ... ... Банки Казахстана, Банктің хұқтық актілері, 2007жыл., ақпан И5(45);
29. Қарымсақов. Ғ. С. ... ... ... ... Уткин.Э.А. Справочник банкира.2002г;
31. Қарымсақов. Ғ.С. “Вестник КазНУ”. Банк қызметіндегі валюталық
пайыздық ... ... (70) ... Павлодский Е.А. Прововое регулирование расчетных и ... и ... 2002 №3,4. ... ... А.Г. Сборник оброзцов банковских документов. М: кодекс,2004г;
34. Қарымсақов Ғ.С. “Вестник КазНУ” Несие тәуекелдік 2005ж. №3 (55) ... ... Л.А. ... ... в ... ... ... 1999г. Стр.145.
36. Ефимова Л.Д. ... ... ... или ... и ... 2000г. №7. стр.100.
37. Жалгасов М.Ж. “Вестник КазНУ” Ақша несие саясаты. 2006ж. №6.
38. Закон РК от 30 марта 1995г. «О Национальном ... РК ... ... ... валютасы бойынша валюталық позиция және валюталық нетто-
позициясы туралы есебі
"_____"______________ 200___ж.
(банктің ... ... ... |Аптаның күндері бойынша операдиоидық күннің |
| | ... ... |
| |1 |2 |
| ... ... ... ... ... ... операциондық күннің соңындағы калдык |
|3 |4 |5 ... ... ... ... птар ... |Міндстте мелер сомасы |Позиция |Талаптар ... ... ... ... ... сомасы |Позиция | |
Нормативтерді есептеген кездегі соңғы есептік күндегі ... ... шет ... ... ... ашық ... ... жоғарғы мөлшері (шет ... ... ... ... келген шетел валютасы бойынша есептік апта ішінде ашык валюталық
позиция лимиті артық ... ... ... ашық ... ... лимитін
және валюталық нетто-позициясының лимитін үш апта ... 5 %-ға ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь