Инфляцияның әлеуметтік экономикалық орны оны тоқтатудың шаралары қр-дағы инфляцияның даму процесі

КІРІСПЕ
ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРНЫ ОНЫ ТОҚТАТУДЫҢ ШАРАЛАРЫ ҚР.ДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ДАМУ ПРОЦЕСІ
1. Инфляцияның әлеументік экономикаға әсері және оның азайтуына қолданатын шаралар
2. ҚР.ғы инфляция процесі даму барысы оны шешудің түрлі жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Инфляция термині латын сөзі inflatio – ( вздутие) – қампаю, тұңғыш рет Солтүстік Америкада 1860 – 1865 жылдардағы азамат соғысы кезінде пайда болып, айналымдағы қағаз ақшалардың тым көбейіп кету процесін білдірген. ХΙХ ғасырда бұл термин Англия мен Францияда қолданыла бастады. Экономикалық әдебеттерде инфляция түсінігі ХХ ғасырда бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін жиі қолданылып, кеңес өкіметінің экономиклық әдебиеттерінде 20- жылдардың орта кезінде көрінді.
Инфляцияның жалпы әдеттегі анықтамасы – айналымдағы ақша массасының қажеттіліктен тыс артып кетуі. Бұл ақша өлшемінің құнсыздануына және тауарбағаларының соғұрлым өсуіне әкеледі. Алайда инфляцияны айналым процесін құнсызданған ақшамен толтыра беру деп түсіндіру жеткіліксіз. Инфляцияға тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен, ол ақшаға ғана тән "ғажайып құбылыс" емес. Ол- күрделі әлеументтік экономикалық құбылыс, оны тұтынушы рынок шаруашылығының түрлі саласындағы ұдайы өндіріс сәйкестілігінің бұзылуы. Инфляция дүние жүзіндегі көптеген елдердің экономикалық өміріндегі ең өткір проблемаларының бірі болып табылады.
Ақша тауарларды сатып алу қабілеті күшті валютамен салыстырғанда алтынға қатысты құнсыздануы, алтынды бұрынғыша жалпылама эквиволент деп қарастыруда. Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың ұсынысынан артық болуымен байланысты. Белгілі тауар рыногінде сұраныс пен ұсыныстың сәйкестілігінің бүзылуы әлі инфляция емес. Инфлятция елдегі баға денгеиінің өсуі.
Инфляция – қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктен туындайтын бағананың өсуі ретінде анықталады. Ұзақ мерзімді болашақта, сондай – ақ ақша массасының өсуі ірі масштабқа жеткенде, инфлияцияның басты факторы ақша массасындағы өзгеріс болып табылады.
Дүниежүзілік қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляция өршуінің сан түрлі себептері бар.Алайда бұл құблыстың қоздыратын факторлардың комбинациясы жекелеген елдің нақты экономикалық жағдайына байланысты.
Инфляцияның ішкі және сыртқы факторларын айыра білу қажет. Ішкі факторлардың арасында ақша жатпайтын және ақшалай – монетарлық факторларды бөлуге болады.
Ақшаға жатпайтындары – бұл шаруашылық сәйкестігінің бұзылуы, экономиканың циклдық дамуы, өндірістің монополизациялануы, инвестициялардың теңгерімсіздігі, әлеументтік – саяси сипаттағы ерекшк жағдайлар және басқалары.
Ақшалай факторларға – мемлекттік қаржының дағдарысы – бюджет тапшылығы,мемлекеттік борыштың өсуі, ақша эмиссиясы, сондай – ақ кредит жүйесінің кеңеюі, ақша айналысы жылдамдығының артуы нәтижесінде кредит құралдарының өсуі және басқалары жатады.
1. Жатқанбаев Е.Б. Күренкеева Г.Т. Бимендиева Л.А. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы.Каз ГНУ им. Аль-Фараби.-Алматы, 2007 жыл.(249-252 бет)
2. Ілясов. Қ.Қ, Құлпыбаев.С. Қаржы, оқулық ΙΙ-бөлім, Алматы: 2003 жыл. (359-375 бет)
3. Мақыш С.Б. Ақша және ақша айналысы.(147-189 бет)
4. Көшенова Б. Ақша, несие, бактер.(58-79 бет)
5. Әубәкіров Я.Ә. Экономикс.Оқу құралы. Алматы: Экономика, 1995.(135-146 бет)
6. Гордиевич Т.И. Инфляционные процессы в переходной экономике: Генезис и роблемы регулирования:(На примере Республики Казахстан): /Университет “Туран”.-Алматы, 1997.(189-204 бет)
7. Макроэкономика: Учебное пособие/Под ред. И. П. Николаевой. - Москва: Финстатинформ, 2000.(245-257 бет)
8. Жүнісов Б.Ж. Нарықтық экономика негіздері. Оқу құралы. Алматы. 1994.(158-176 бет)
9. Саниев М.С. Ақша, Несие, Банктер. Оқу құралы-Алматы: Алматы экономика және статистика институты, 2001.(178-189 бет)
10. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер Оқулық-Алматы: Экономика, 2001.(69-77 бет)
11. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент в условиях инфляции.-Москва: Преспектива, 1994(197-203 бет)
12. Сембиева Л.М. Социальные аспекты инфляции:/ КазГНУ им. Аль-Фараби.-Алматы, 1995.(167-168 бет)
        
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
ИНФЛЯЦИЯНЫҢ‭ ‬ӘЛЕУМЕТТІК‭ ‬ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРНЫ ОНЫ ТОҚТАТУДЫҢ ШАРАЛАРЫ ҚР-ДАҒЫ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ ДАМУ ПРОЦЕСІ
1.‎ ‏Инфляцияның әлеументік экономикаға әсері және оның ... ... ... ... ... ... даму барысы оны шешудің түрлі жолдары
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

КІРІСПЕ
Инфляция‭ ‬термині латын сөзі inflatio‭ – (‬ вздутие‭) ... ... рет ... ... ... –‬жылдардағы азамат соғысы кезінде пайда болып,‭ ‬айналымдағы қағаз ақшалардың тым ... кету ... ... ‬ХΙХ‭ ‬ғасырда бұл термин Англия мен Францияда қолданыла бастады.‭ ‬Экономикалық әдебеттерде инфляция түсінігі‭ ‬ХХ ғасырда бірінші ... ... ... ... жиі ... ... өкіметінің экономиклық әдебиеттерінде‭ ‬20-‭ ‬жылдардың орта кезінде ... ... ... ... ... –‬айналымдағы ақша массасының қажеттіліктен‭ ‬тыс артып кетуі.‭ ‬Бұл ақша өлшемінің құнсыздануына және тауарбағаларының соғұрлым ... ... ... ... ... процесін құнсызданған ақшамен толтыра беру деп түсіндіру жеткіліксіз.‭ ‬Инфляцияға тауар бағаларының өсуінен көрінгенімен,‭ ‬ол ... ғана ... ... ... ... ... ... ‬әлеументтік экономикалық құбылыс,‭ ‬оны тұтынушы рынок шаруашылығының түрлі саласындағы‭ ... ... ... ... ... ... жүзіндегі көптеген елдердің экономикалық өміріндегі ең өткір проблемаларының бірі болып табылады.
Ақша тауарларды‭ ‬сатып алу ... ... ... ... ... ... құнсыздануы,‭ ‬алтынды‭ ‬бұрынғыша жалпылама эквиволент деп‭ ‬қарастыруда.‭ ‬Ең алдымен бағаның өсуі тауарға сұраныстың ұсынысынан артық болуымен байланысты.‭ ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың сәйкестілігінің бүзылуы әлі инфляция емес.‭ ... ... баға ... ...
Инфляция‭ –‬қоғамдық ұдайы өндіріс процесіндегі сәйкессіздіктен туындайтын бағананың өсуі ретінде анықталады.‭ ‬Ұзақ мерзімді болашақта,‭ ... ... ақша ... өсуі ірі ... ... ‬инфлияцияның басты факторы ақша массасындағы өзгеріс болып табылады.
‎ ‏Дүниежүзілік‭ ‬қоғамдастықтың барлық елдерінде де инфляция өршуінің сан түрлі ... ... бұл ... ... ... ... ... елдің нақты экономикалық жағдайына байланысты.
Инфляцияның ішкі және сыртқы факторларын айыра білу қажет.‭ ‬Ішкі факторлардың арасында ақша жатпайтын және ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық сәйкестігінің бұзылуы,‭ ‬экономиканың‭ ‬циклдық‭ ‬дамуы,‭ ‬өндірістің монополизациялануы,‭ ‬инвестициялардың теңгерімсіздігі,‭ ‬әлеументтік‭ –‬саяси сипаттағы ерекшк жағдайлар және басқалары.
Ақшалай факторларға‭ ... ... ... ... ... ... өсуі,‭ ‬ақша эмиссиясы,‭ ‬сондай‭ –‬ақ кредит жүйесінің кеңеюі,‭ ‬ақша айналысы жылдамдығының ... ... ... ... өсуі және ... жатады.
‎ ‏ ИНФЛЯЦИЯНЫҢ‭ ‬ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРНЫ ОНЫ ТОҚТАТУ ШАРАЛАРЫ ҚР-ДАҒЫ‭ ... ДАМУ ... ... ... ... және оның ... ... шаралар
Инфляцияның зардаптары‭ ‬күрделі және көп түрлі болып келеді.‭ ‬Инфляцияның жоғары деңгейі‭ ... мен ... ... ... ‬уақытша‭ ‬конъюктураны‭ ‬жандандырады.‭ ‬Процестің‭ ‬у шығуы‭ ‬барысында инфляция‭ ‬ұдацйы ... ... ... ... ... ... ... ‬шиеленістерді‭ ‬тереңдетеді.‭ ‬Инфляция аттың‭ ‬текіректеп шауып,‭ ‬бой бермеген кезіндегідей‭ ... ... ... ... зиян ... ... ... ‬жүргізуге‭ ‬жол бермейді.‭ ‬Бағаның әр түрлі өсуі экономика‭ ‬салаларының арасындағы‭ ‬сәйкестілікті‭ ‬бұзып,‭ ‬тұтынушылар ... ... ... ... ... ... қиындатады.‭ ‬Мұндай инфляция‭ ‬тұтынушының ақшадан‭ ... ... ... ‬бұл процесті таудан аққан тасқынға айналдырып,‭ ‬тауарға тапшылық тудырып,‭ ‬ақша қорлануына‭ ‬ынтаны жойып,‭ ... ... ... бұзады.‭ ‬Бұдан басқа халықтың‭ ‬жинағы құнсызданады,‭ ‬банктер,‭ ‬несие ... ... зиян ... ‬Өндірістің‭ ‬интернационалдануы инфляцияны бір елден екіншісіне аударады,‭ ‬халықаралық валюта және несие ... ... ... ... да ... ‬ол ұлттық табысты қайта бөледі,‭ ‬халыққа салық үстіне салық болып,‭ ‬номиналды және ... ... өсу ... ... мен ... бағасының‭ ‬күрт өсуінен кейін қалдырады.‭ ‬Инфляция зардабын барлық жалдамалы жұмысшылар,‭ ‬еркін ... ... ... ... ‬басынан өткізеді.‭
Кейбір экономистер инфляцияның онша жоғары емес деңгейі экономикалық конъюпктураны жандандырады дейді.‭ ‬Тәжірибеде инфляцияның келесі негізгі әлеуметтік-экономикалық ... орын ... ... пен ... ... ... ... несие берушілердің арқасында қарызы бар адамдар байиды.‭ ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір сатып алу қабілеті бар кезінде алынады да,‭ ‬ол сомаға аз сатып алу қабілеті бар кезінде қайтарылады.‭ ... ... бар ... ... ... және‭ ‬мемлекеттің қарызы бар үкімет те ұтады.‭ ‬Себебі инфляция оған қарыздарын сатып алу қабілеті болатын теңгемен төлеу мүмкіндігін береді.‭ ... ... ... ... ‏тез және баланссыз өсетін болса,‭ ‬онда бұл жағдай нарықтық экономикадағы кейбір субъектер үшін пайдалы,‭ ‬ал басқалары үшін зиянды ... ... ... бірден тез өсуін жоспарламай кәсіпкер мен кәсіподақ арасында коллективті шарт жасалса,‭ ‬баға өскен жағдайда жалданбалы ... ... ... ... ... мен ... ... өскен жағдайда кәсіпкерлер де зардап шегуі мүмкін.‭ ‬Сонымен ... ... пен ... ... ... ... пайдасына,‭ ‬ал номиналды және ұзақ уақытқа,‭ ‬белгіленген шарт негізінде‭ (‬несиеге ... ... ... ... ... зиянына бөледі.‭ ‬Осындай қайта бөлуді инфляцияның жылдамдығы,‭ ‬кездейсоқтық пен баланссыздығын күшейтеді.
‎ ‏Инфляция жылжымайтын мүлік құнын жоғарылатады.‭ ‬Сондықтан ... ... ... бар ... мен ... бай ... ... ақша табыстарының нақты төмендеуіне алып келеді.‭ ‬Номиналды табыс-бұл адамның жалақы,‭ ‬рента,‭ ‬пайда немесе пайыз ... ... ақша ... ... ... ... ‬номиналды табыс сомасына сатып ала алатын тауарлар мен қызметтердің санымен анықталады.‭ ‬Егер номиналды табыс тұрақты болса немесе инфляция ... ... баяу ... ... ... ... төмендейді.‭ ‬Сондықтан инфляцияда белгілі табысы бар адамдар көп зардап шегеді.‭ ‬Егер табыстың өсуі инфляция ... ... ... ‬онда жанұя,‭ ‬фирманың қаржы жағдайы жақсарады.‭ ‬Егер сұраныстың икемсіз жағдайында фирма өз өнімінің бағасын инфляция өсуіне‭ ‬дейін тезірек ... ... ол ... ... ... ‬Бірақ көп фирмалардың ондай мүмкіндіктері жоқ,‭ ‬демек инфляция кезінде олардың қаржылық жағдайы нашарлайды.‭
Инфляция кезінде нарықта сұранысқа ие ... ... ... құндылықтардың бағасы өседі.‭ ‬Сондықтан халық пен кәсіпорындар өздерінің тез құнсызданатын ақша қаражаттарын пайдалануға асығады,‭ ... де ... пен ... ақша ... ... пайда болады.‭ ‬Заттардың көп сатып алынуының нәтижесі сұраныс инфляциясының нығаюына әкеледі.‭ ‬Оның алдын алу үшін мемлекеттің ... ақша ... ... ұзақ ... ... жасау ешкімге пайдалы емес,‭ ‬себебі инвестицияға белгілі бір ақша салынады да,‭ ... ... ... ... алады.‭ ‬Инвестицияның өсу қарқынынан жоғары тиімділікті қамтамасыз ететін инвестиция ... ... ... ... ұзақ болған сайын құнсыздану көп болады.‭ ‬Мәселен,‭ ... жоба ... ... ... ... ... керек болсын.‭ ‬Бірінші жылдың соңында‭ ‬100‭ ‬мың теңге табыс,‭ ‬екінші жылдың ... ... ... теңге,‭ ‬ал үшінші жылдың соңында‭ ‬50‭ ‬мың теңге табыс табылады деп жоспарлансын.‭ ‬Бірақ инвестицияны қазір шығару керек,‭ ‬ал ... ... ... соң ғана ... ... ақша табысын уақытша бағалау үшін дисконттау операциясы қолданылады.‭ ‬Егер инфляция қарқыны‭ ‬15%‭ ... ... ... ... бірінші жылдың соңында табыс мынаны құрайды.‭ ‬100‭ ‬мың теңге/‭(‬1+0,15‭)=‬87‭ ‬мың теңге.‭ ... ... ... ... ... деп ... ... уақыт факторын есепке алғанда олар мынадай болады:‭ ‬200‭ ‬мың теңге/‭(‬1+0,15‭)‬²‭=‬151,5‭ ‬мың теңге.‭ ‬3-жылдың соңында инвестициядан ... ‬50‭ ... ... ... теңге құрайды.87+151,5+33,3‭=‬271,8‭ ‬мың теңге.‭ ... бұл жоба ... ... те ... ... ... ... сонымен қатар фирманың амортизациялық қорының құнсыздануына әкеледі,‭ ‬ол ұдайы өндірістің қалыпты процесін ... ... ... ... құндылықтарын да,‭ ‬бұл банктегі салым,‭ ‬облигация,‭ ‬сақтандыру немесе қолма-қол ... да ... ... ... ... тырысады.‭ ‬Фирмалар пайдасының жартысын ағымдағы тұтынуға бағыттайды,‭ ... да ... ... қорының азаюына,‭ ‬өнеркәсіптің бәсеңдеуіне әкеледі.
Инфляция салық арқылы халық пен кәсіпорындардың қаржыларын жасырын конфиске-леуіне алып келеді.‭ ‬Номиналды табысы өскен ... ... ... ... ... ... ... тобынан‭ (‬жоғары проценпен)төлейді.‭ ‬Осылайша,‭ ‬халық пен кәсіпорындардың пайдасы деп есептелінбейтін және ағымдағы ... ... ... бір ... ... ... ... жағдай тудырмас үшін дамыған Батыс елдері инфляция қарқынын есепке ала отырып,‭ ‬салық ставкасына индексация жүргізеді.‭ ‬Өкінішке орай,‭ ‬мұндай ... ... аз ... ... баланстанбаған баға өсу кезінде байлықты қайта бөлуіне әкеп соқтырады,‭ ‬номиналды табыстың нақтыдан ажырауының күшеюі және бұл да әртүрлі топтарда,‭ ‬әртүрлі ... және ... ... ... ... ... ... нәзік айырылымдарды қамти алмайды,‭ ‬ол барлық табыстарды заңды түрде бағалайды.‭ ‬Сонымен қатар инфляциядан мемлекет те зардап ... ... ... ... ... ... уақытқа дейін олар құнсызданады.
‎ ‏Ұлттық шаруашылықты басқарудың нашарлауының бірі-инфляцияның тұрақсыздығы және өзгермелі-лігі.‭ ‬Инфляция кезінде бағалар тез өзгеріп ... ‬ол ... ... ... ... ‬Болашақтағы табыстарға деген сенім-ділік төмендейді,‭ ‬шығындар мен пайданы болжау қиынға соғады
.‎ ‏Осылардың барлығы кәсіпкерлікке деген ... ... ... ... ... үй ... ... мен мемлекетке тигізетін салдарын қарап шықтық.‭ ‬Осы талдаулардан байқағанымыз,‭ ‬инфляция қатты жоғары емес қарқында өндірісті өсіру ... ... ... ... ... процестің одан да көп бұзылуына алып келеді.‭ ‬Нәтижесінде инфляция қарқыны өседі де қоғамда гиперинфляция болу қаупі төнеді.‭ ‬Ол да ... ... ... ... ... баратын күйретуші салдарлар алып‭ ‬келеді.‭ ‬Гиперинфляцияның ең қауіпті ... ... ‬-‭ ... ... ... делдалдық қызметке ауысудың болуы.‭ ‬Фирмалардың болашақта баға өседі деп шикізаттар мен дайын өнімдерін жинап отыруы инфляциялық ... ... ... ... ... ... ... қалыпты экономикалық қатынас бұзылады.‭ ‬Кәсіпкерлер тауарларына қандай баға қоюды,‭ ‬ал тұтынушылар қанша төлеуді ... ... ... ... ... тез ... алғысы келеді,‭ ‬өйткені ақша тез уақытта құнсызданып кетеді.‭ ... ... ... ... тапшылығы мен мемлекет қарызы өседі.‭ ‬Ақшалар шындығында өз қызметтерін атқаруын қояды.‭ ‬Нәти-жесінде де ... ... ... ... ... пен ... ... айналады және соңында экономикалық,‭ ‬әлеуметтік және саяси бей-берекеттік болуы да мүмкін.‭ ... ... ... ... ... даму ... оны ... түрлі жолдары
Қазақстанның‭ ‬1993‭ ‬жылдың Қазанына дейін Ресейдің рубльдік аймағында болып келгені белгілі.‭ ‬Сондықтан Ресейдің ... ... ... ... пен ... күшейтуші жағдайлар Қазақстанның экономикасына тікелей таралды.‭ ‬Оның үстіне,‭ ‬көрші елдердің Ұлттық валюталарын енгізгендері,‭ ‬Ресейдің‭ ‬1961-1992‭ ‬жылдарда шығарылған ақшасын ... ... ... ақша ... ... ... ... жан-жақтан миллиардтаған ескі,‭ ‬айналымда жоқ,‭ ‬Кеңес және Ресей ақша белгілері құйыла бастайды.‭ ... ... мен ... ... ... құру ... ... келіссөздер ешқандай нәтиже бермеді.‎ ‏Олардың қойған шарттарын қабылдаған күнде,‭ ‬Қазақстан іс жүзінде өзінің егемендігін ... ... ... қиын ... шығу үшін ... ... ұлттық ақша‭ –‬теңгені айналымға шығаруды жөн деп тапты.‭ ‬Шынында да бұл қиындықтан шығудың бірден-бір жолы еді.‭ ‬Бір жақсысы,‭ ‬үкімет ... ақша ... ... ала ... ... ‬Ең маңыздысы жеткілікті мөлшерде теңге басылып,‭ ‬әкелініп,‭ ‬енді айналымға шығуға дайын болатын.‭ ... ... ... ... ... ... келді.‭ ‬Әрине бұл инфляцияны жүгендеуде шешуші орын алды.‭ ‬Бірақ,‭ ‬осы кезге ... ... ... ... ... көрмеген деңгейге жеткен болатын.‭ ‬Мысалы,‭ ‬10‭ ‬дана жұмыртқа үшін‭ ‬15000‭ ‬рубль,‭ ‬1‭ ... ‬ет ... ... ... ‬1‭ ... ... ... үшін‭ ‬150000‭ ‬рубль төлеу керек болды.‭ ‬1993‭ ‬жылдың өткен‭ ‬9‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬ал бағаның бір айлық орташа өсу қарқыны‭ ‬87‭ ‬процентке жетті.‭
Осындай жағдайда тұрлаулы бағамды ұлттық ақшаның шығуы инфляцияның өсу қарқынын ... ... әсер ... ... ... ... ... қаулысымен әдейі ұлттық ақша енгізудің жағдайында бағаны шектеудің төтенше шараларын бекітті.‭ ‬Оның ішінде,‭ ‬көптеген тұтынуға қажет тауарлардың бағасына шек ... ... ... ‬аз ... ішінде болса да,‭ ‬баға мен инфляцияның өсуі тоқтатылды.
‎ ‏Бірақ кең өріс алып кеткен ... ... ауыл ... ... және энергия қуатының көздеріне бағаны босату,‭ ‬бюджеттің өскелең жетіспеушілігі,‭ ‬экономиканы долларландыру,‭ ‬т.с.с.‭ ‬жағымсыз жағдайлар,‭ ‬үкіметтің инфляцияға қарсы қолданған ... ... ... ‬1‭ ... инфляцияның орташа өсу қарқыны‭ ‬32,2‭ ‬процент болды,‭ ‬ал теңгенің бағамы‭ ‬4‭ ‬есеге жақын төмендеп,‭ ... ... ... ... ... ‬19‭ ‬теңге‭ ‬94‭ ‬тиынға теңелді.‭
Кейінірек Үкімет пен ... ... ... ... ... ... ‏қоғамдық меншікті жекешелендірудің және басқа елдерден инвестиция жұмылдырудың нәтижесінде инфляцияның деңгейі едәуір төмендетілді.‭ ‬Оған әсер еткен себептердің ішінде ... ... ... маңызы көбірек.‭ ‬Олай дейтініміз сол кезеңде айналымдағы ақша жинағы‭ ‬7,4‭ ‬процентке,‭ ‬оның ішінде қолма-қол ақша‭ ‬12‭ ‬процентке ... ‬ал ... ішкі ... өсуіне сәйкес көбеюдің орнына азайып кетті.‭ ‬Осының салдарынан айналымның ақша жиыны мен ... ... сол ... ‬9,5‭ ‬%-ақ болды.
‎ ‏Ақшаның айналымдағы саны азайса бір жағынан,‭ ‬оның бағамын бір ... ... ... ... ... (‬ол жақсы‭)‬,‭ ‬ал екінші жағынан,‭ ‬ел ішінде төлем қабілеті бар сұраным ... ... ... ... ақша ... ... алуға мүмкіншілік жоқ.‭ ‬Ұсынымның көбеюі бағаны өсірмейді,‭ ‬ал кей ... ... ... ... ... ... инфляцияны бағалайтын көрсеткіші болып табылатын,‭ ‬тұтыну қоржынының жиынтық индексі баға мен инфляцияның төмендегенін көрсетеді.‭ ‬Осыған байланысты кейбір ресми көрсеткіштердің дұрыстығына ... ... ... Қазақстандағы ең төменгі шегі‎ ‏1998‎ ‏жыл болды,‭ ‬бұл жылы инфляцияның орташа өсуі‭ ‬1,9%‭ ‬болды.‭ ‬1999‭ ... тағы да ... ... ... ... ‬ал‭ ‬2000‭ ‬жылы‭ ‬9,8%‭ ‬болды.
Қазақстандағы инфляция барлық ТМД елдері ... ел ... ... ... ... ... өту кезіндегі өзгерістерге байланысты.‭ ‬КСРО-ның халық шаруашылығындағы инфляция көптеген жылдар бойы мойындалған жоқ.‭ ‬Социализм жүйесінің экономикасы ... ... ... мүмкін емес,‭ ‬ол тек капиталистік өндіріс тәсіліне тән деген үзілді-кесілді тұжырымдар айтылды.
‎ ‏Қазақстандағы қазіргі инфляцияның себептерін ... ... ... ... ... факторлардан іздестіру керек.‭ ‬Олардың ең бастысы-шаруашылықты басқарудың жоспарлы‭ –‬бөлу жүйесі.‭ ‬Ол ... ... ... ... ... ... ‬материалды-ақшалық үйлесімсіздіктің тууына мүмкіндік жасап,‭ ‬экономиканың барлық салаларына зиян шеккізді.‭ ‬Әсіресе:
-‎ ‏ұлттық өнімді жинақтау қорына және тұтыну ... ... ... ... ... ... жүргізуде‭;
-‎ ‏құрал-жабдықтарды өндіру және тұтыну тауарларын өндіру салаларында‭;
-‎ ‏мемлекеттік баға белгілеу ... ... ... ... мен ... ‏несиелік және қаржылық ресурстарды қалыптастыруда байқалды.
Қазіргі инфляцияның бір көрінісі‭ –‬тауар тапшылығы біздің экономикада ондаған жылдардан бері ... ... ... ... ... КСРО-ның‭ ‬20-жылдар аяғынан бастап бұрынғы нарықтық құрылымдарды жоя бастауы‭;
екіншіден,‭ ‬бұрынғы КСРО-ның экономикасында көп ... бойы ... ... ... ... жағынан,‭ ‬өндірістік құрал-жабдықтар‭ ‬шығаратын ауыр өнеркәсіп жедел қарқынмен дамыса,‭ ‬екінші жағынан,‭ ‬тұтыну құралдарын өндіретін ... ... жәй ... ‬Ол ... –‬ауыл шаруашылығы,‭ ‬тамақ,‭ ‬жеңіл және басқа өнеркәсіп салалары.‭ ‬Статистика мәліметтері бойынша,‭ ... ... ... А ... ... ... ... ‬ж.-39,5%,‭ ‬1940ж.-61%,‭ ‬1960‭ ‬ж.-72,5%‭ ‬болды‭;
Үшіншіден,‎ ‏бұрынғы КСРО-ның ұлттық табысының жартысына ... ... ... ... ‬ал ... ... өркендеген мемлекеттерде ол‭ –‬-25‭ ‬процент болды‭;
Төртіншіден,‎ ‏бұрынғы КСРО-да ... ... ... ... ‬проценті ғана тұтыну қорын қараса,‭ ‬өркендеген елдерде ол ... ... ... болды.‭ ‬Жалақы да өте төмен,‭ ‬яғни ол ұлттық табыстың‭ ‬1/3‭ ‬бөлігін құрады,‭ ‬ал өркендеген капиталистік елдерде ол‭ ... ... ... ... ... (‬бұрынғы КСРО-ның бір республикасы болғандықтан‭) ‬инфляцияны тудыратын себептер көп жылдар бойы қалыптасты.‭ ‬Бірақ жоспарлы-әкімшілік экономика жағдайында ол басылыңқы сипатта ... ... да ... баға белгілеу халықтың күнделікті қажет заттарының бағасын тұрақты ұстауға мүмкіндік береді.‭ ... ... ... ... ... пен ... өзгерістерді есептемей тұрақты қалыпта немесе төмен деңгейде‭ ‬ұстап тұру кейбір тауарлар мен ... ... ... ... ... ... көп ... әкеп соқтырды.‭ ‬Мемлекет жүйелі түрде көтерме,‭ ‬сатып алу бағаларын ... ... ‬ал ... ... ... ... ... қалыпта қалдырды.‭ ‬Бұл бағалар еңбектің қажетті қоғамдық ... мен ... ... ... ... қасиетін,‭ ‬оларға сұраныс пен ұсыныстың‭ ‬арақатынасын көрсеткен жоқ,‭ ‬ол әлемдік деңгейден біраз ауытқыды.‭
Сөйтіп тауардың көтерме,‎ ... ... ... ... ... ... ... арасындағы‭ ‬үйлесімділік‭ ‬жылдан-жылға‭ ‬тереңдей түсті.‭ ‬Оған мемлекеттік‭ ‬бюджеттен‭ ‬дотация‭ ( ‬жәрдем қаржы‭) ... ... ... ... өндірушілердің‭ ‬көтерме және дара бағаларды‭ ‬көтере белгілеуге‭ ‬деген ұмтылысын күшейтіп,‭ ‬соның әсерінен‭ ‬кейбір ... ... ... ‬кейбіреулерінің‭ ‬сауда орындары мен‭ ‬өнеркәсіпте‭ ‬жиналып ... ... ... ... ... ... ... ‬оның өз құнын‭ ‬төмендетуге‭ ‬ынтасы болмады.‭ ‬Нәтижесінде жылма-жыл‭ ‬сауда орындарында‭ ... кем ... ... ... ... ... жазылып отырды‭ (‬жылма-жыл‭ ‬1,5-2‭ ‬млрд.‭ ‬сом‭)‬.‭ ‬Осының бәрі‭ “‬жабық‭” ‬инфляцияның айғақ белгілері.
‎ ‏Қазақстанда‭ ‬1992‭ ‬жылдан бастап нарықтық ... ... ... баға ... ... ... ... кенет көтерілуіне,‭ ‬сонымен бірге инфляцияның қарқындап өсуіне әсер етті.‭ ... ... ... ақша массасы‭ ‬6,3‭ ‬есе,‭ ‬ал баға‭ ‬21,7‭ ‬есе өсті‭; ‬1994‭ ‬жылы ақша массасы мен ... ... ... ‬845‭ ‬және‭ ‬125‭ ‬%‭ ‬өсті‭; ‬осы көрсеткіштер‭ ‬1995‭ ‬жылы‭ ‬216‭ ‬және‭ ‬160‭ ‬процент болды.‭ ‬Ал‭ ‬1996‭ ... ақша ... өсу ... одан әрі ... ... ... төмендеуін байқатты.‭
Жалпы экономикадағы инфляция деңгейін тұтыну бағасының индексі көрсетеді.‎ ‏Ол үй ... ... ... ‬үлес салмағын есептеу негізінде‭ ‬бірсыпыра тауарлар мен ... ... ... өсу ... қорытындысымен есептелінеді.‭ ‬Қазақстанда ТБИ‭ ‬1991‭ ‬жылы белгіленді.‭ ... ... ... ... ‬275‭ ‬тауарлар мен қызмет түрлері кіреді.‭ ‬Бағаның және ... ... ... өзгеруі ескеріліп ТБИ-нің құрылымы да әлсін-әлі қайта қаралады.‭ ‬1995‭ ‬жылғы әр отбасының бюджетін тексеру нәтижесіне байланысты‭ ‬1996‭ ... ... ... ... ... ... құрамы бекітілді:‭ ‬азық-түлік‭ –‬,6‭ ‬процент‭ (‬бұрынғысы‭ ‬58,2‭)‬,‭ ‬азық-түлік емес тауарлар‭ –‬,2‭ ‬процент‭ (‬бұрынғысы‭ ‬30‭)‬,‭ ‬көрсетілетін ақылы қызмет‭ ... ... ... ... [‬24‭;‬48‭]‬.‭
Тәуелсіз Қазақстанның тәжірибесі инфляцияға қарсы күресте энергоресурстарына,‎ ‏монополды құрылымдардың өніміне және транспорт қызмет-теріне баға белгілеуде,‭ ... ... пен ауыл ... ... баға қайшысын жоюға мемлекеттік реттеудің қажеттілігін аңғартты.
1-‎ ‏кесте.‭ ‬2007‭ ‬жылдың қазанында Қазақстан Республикасының инфляция‭ ‬0.7%‭ ‬құрады

2007‎ ... ... ‏ж‭ ... ... ‬ж ... ‏ж қыркүйегінде
ж желтоқсанында
ж қазанына
Барлық тауарлар мен қызметтер
,7
,6
,2
,6
Азық-түлік тауарлар
,5
,9
,6
,9
Азық-түлік‭ ... ... ... ... ... рыногында өткен айда жұмыртқаның бағасы‭ –‬,9%-ға,‭ ‬сүт өнімдерінің бағасы‭ ‬-‭ ‬2%-ға,‭ ‬ет және ет ... ... ... ... ... мен ... ... бағасы‭ ‬0,4%-ға,‭ ‬жармалар бағасы-0,8%-ға,‭ ‬нан мен күріш‭ ‬-0,6%-ға өсті.Жеміс-көкөніс өнімдерінің ... ... ... бағасының деңгейі‭ ‬1,7%-ға төмендеді.
‎ ‏Азық-түлік емес таурлар тобына киім және аяқкиімнің бағасы‭ ‬0,7%-ға,‭ ... ... ... мен ... бағасы-0,6%дан өсті.Кеңсе тауарларының және үй тұрмысында пайдаланылатын ... ... ... ... ... және жеке ... тауарлар бағасының өсімі-0,2%-дан құрады.Бензин мен көмір‭ ‬2,3%-ға,‭ ‬дизель отыны‭ ‬0,8%-ға қымбаттады.
Ақылы қызметтер саласында жолаушылар көлігінде жол жүру ... ... ... ... ... ... ... көлігінде-0,4%-ға,‭ ‬темір жол көлігінде-0,2%-ға қымбаттады.‭ ‬Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық қызметтерінің бағасы‭ ‬1,5%-ға өсті,‭ ‬ыстық сумен ... ... ... және газ жабдықтау тарифтері-0,9%-дан өсті.‭ ‬Денсаулық сақтау ... ... ... ... беру-0,6%-ға,‭ ‬мәдениет қызметтері-0,4%-ға қымбаттады.‭ ‬Мейрамханалар мен қонақ үйлер қызметтерінің бағасы‭ ‬0,6%-ға өсті.
Инфляция деңгейін ... ... ... индексі халықтың жеке тұтыну үшін сатып алатын тауарлары мен қызметтері бағасының өзгеруі көрсетеді.Тауарлар мен ... ... ... ... ... тіркеу меншіктің түрлі нысандарындағ сауда және қызметкөрсету саласы кәсіпорындарының іріктеме жүйесі бойынша барлық облыс орталықтарында,‭ ‬астанада және ... мен ... ... нақты шеңберінде жүргізіледі.Біріктіру үшін пайдаланатын салмақ жүйесі олардың‭ ‬шығыстары бөлшегінде өткен жылғы үй‭ ‬шаруашылықтарын зерттеу ... ... ... ... –‏сурет.‭ ‬2007‭ ‬жылдағы‭ ‬қазақстан‭ ‬республикасындағы барлық ... мен ... ... ... ‬құрады бұл көрсеткіш алдынғы жылмен салыстырғанда‭ ‬0,4%-ке көп ... ... ... ... ‬жылы қаңтарында Қазақстан Республикасынндағы инфляция‭ ‬1,1%құрады.
2007‎ ‏жылдың ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер
,1
8,5
,5
Азық-түлік тауарлар
,6
,6
,0
Азық-түлік‭
емес тауарлар
,3
,0
,4
Ақылы қызметтер
1,1
,0
,8
Азық-түлік тауарлары рыногында өткен айда жеміс-көкөніс бағасы‭ ‬5,2%-ға жұмыртқаның ... ... ... мен ... ... бағасы өсімі‭ ‬1,9%‭ ‬құрады‭ (‬нан бағасының өсімі‭ –‬,3%,‭ ‬күріш‭ –‬,5%‭)‬.Сүт өнімдерінің бағасы‭ ‬1,5%-ға өсті‭ ... ... ... –‬,3%-ға,‭ ‬ашыған сүт өнімдері‭ –‬,3%-ға,‭ ‬ірімшік мен сүзбе-0,8%-ға,‭ ‬сары май-0,7%-ға‭)‬.Балық ... ... ... ‬ет және ет ... ... ... –‬,8‭ ‬%‭ ‬-‭ ‬ға өсті‭ ‬,‭ ‬ал қант бағасының денгейі‭ –‬,4‭ ‬%‭ ‬-ға төмендеді‭ ‬.
... ... ... ... ... ... ... аяқкиімнің бағасы-0,7%-дан,‭ ‬жеке гигена таурларының бағасы0,6%-ға,‭ ‬аудиовизуалдық жабдық бағасы-0,5%-ға өсті.Кітаптар мен газеттердің бағасының өсімі‭ ‬1,2%,‭ ‬құрылыс материалдарының ... ... отын ... ... ... ‬дизель отыны бағасының деңгейі-1%-ға өсті,‭ ‬ал бензин бағасының деңгейі-3,1%-ға төмендеді.
‎ ‏Àçûқ ... ... ... үé‭ ... ... ... áàғàñû‭ ‬1,3‭ ‬%‭ ‬-ғà өñò³.‭ ‬Қîқûñ æèíàó òàðèôòåð³‭ ‬10,5‭ ‬%‭ ... ... ... ... ‬%‭ ... ‬,‭ ‬ãàç òàðèôòåð³‭ –‬,5‭ ‬%‭ ‬-‭ ‬ғà ... ... ... ... ... ... ‬%‭ ‬-‭ ‬ғà ... ‬àë êәð³ç æәíå ñóìåí æàáäûқòàó òàðèôòåð³‭ –‬,6‭ ‬%‭ ‬-‭ ‬äàí ... ... ... æîë æүðó àқûñû‭ ‬-‭ ‬1,1%‭ ‬-ғà өñò³.Äåíñàóëûқ ñàқòàó ìåêåìåëåð³í³ң қûçìåòòåð³‭ ‬-‭ ‬1,9‭ ‬%‭ ‬-‭ ‬ғà,‭ ‬ìәäåíèåò қûçìåòòåð³‭ ... ‬%‭ ... ‬,‭ ... áåðó ... –‬,6‭ ‬%‭ ‬-ғà қûìáàòòàäû.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда қазіргі инфляция саны қилы,‎ ‏көп факторлы күрделі‭ ... ‬ол ... бір ... ... ... ... ... жоғары қарқыны елдің,‭ ‬халықтың экономикалық дамуына көптеген зиян келтіреді.‭ ‬Инфляция көп факторлы құбылыс,‭ ‬бірақ оның мынандай негізгі ... ... тыс ... және инвестициялық шығындар
қоғамдық байлық өсуіне
тауар өндірісі шығынының өсуі
мелекеттік қаржы ділгерлігі мен қарыздың өсуі
ақша белгілерінің шамадан тыс ... ... ... ... ... тыс экономикалық пайдасыз несиелеу.‭ ‬Алғашында фирмалардың есебіне пайда болып,‭ ‬олар бірт–бірте қолма–қол ақшаға айналып,‭ ‬экономиканы бос ақшамен ... ... ... ... өз ... бағаны көтеруі.
-‎ ‏Жалақының пайдасыз көтерілуі.
Инфляцияның негізгні салалары:
-‎ ‏адамдардың ... ... ... ... ... ... кәсіпорын–монополистердің,‭ ‬мемлекеттің экономика пайдасына бағаны өсіру және тұрғын халықтың таза пайдасын төмендету арқылы бұру.
-‎ ‏бағаның өсуінде пайда ... ... ... ... ... ... ... ‬саудагерлік пен‭ "‬көлеңкелі экономиканың өсуі‭"‬.‭(‬5‭)
Сонғы кезде инфляцияның дамуында жаңа құбылыстар пайда болды‎ ... ... ‬,‭ ‬ол ... ... ... ... де ... ‬.
Жұмысты қорытындылай келе I‭ –‬тарауда жалпы инфляцияның мәні мағанасы жайлы және оның себептері,‭ ‬түрлері экономикаға тигізетін әсері жайлы болды.‭ ‬II–тарауда ... ... ... және қазіргі кездегі Қазақстандағы ерекшеліктері,‭ ‬осы ерекшеліктеріне сәйкес Қазақстан Республикасы агенттігінің статистикалық көрсеткіштері бойынша‭ ‬2003‭ ‬жылдың қаңтар айы көрсеткіштеріне ... ... ... ... ‬жылдың қаңтар айы бойынша‭ ‬0.7%.Қазақстандағы жылдық көрсеткіш‭ ‬2001‭ ‬жылы‭ ‬6.4%,‭ ‬2002‭ ‬жылы-6,6%,‭ ‬2003‭ ‬жылы-6%‭ ‬құрайды‭ ‬деп болжануда.‭ ‬Яғни бұл ... біз ... ... ... ... ... көріп отырмыз.‭ ‬Ақша‭ –‬несие саясаты‭ ‬2003‭ –‬жылдарға ... ... ... ... сүйенетін болсақ инфляция‭ ‬2002‭ ‬жылы‭ –‬.6%,‭ ‬2003‭ ‬жылы‭ ‬-‭ ‬4-6%,‭ ‬2004‭ ‬жылы‭ ... ... ... –‬-5%‭ ‬құрайды деп болжануда.‭ ‬Ал‭ ‬2007‭ ‬жылы бұл көрсеткіш‭ ‬0,7%‭ ... ... ... ... ... ... ‬құрады.‭ ‬Инфляция зардаптарын бейтараптандыру мақсатымен мемлекет инфляцияға қарсы саясат жүргізуі қажет.‭
ҚОЛДАНЫЛҒАН‭ ‬ӘДЕБИЕТТЕР‭ ‬ТІЗІМІ:
1.‎ ‏Жатқанбаев Е.Б.‭ ... ... ... ... ... ... бойынша практикалық оқу құралы.Каз ГНУ им.‭ ‬Аль-Фараби.-Алматы,‭ ‬2007‭ ... ... ... ... ‬Қ.Қ,‭ ‬Құлпыбаев.С.‭ ‬Қаржы,‭ ‬оқулық‭ ‬ΙΙ-бөлім,‭ ‬Алматы:‭ ‬2003‭ ‬жыл.‭ (‬359-375‭ ‬бет‭)
3.‎ ... ... ... және ақша ... ... ‏Көшенова Б.‭ ‬Ақша,‭ ‬несие,‭ ‬бактер.‭(‬58-79‭ ‬бет‭)
.‎ ‏Әубәкіров Я.Ә.‭ ... ... ... ... ... ... ‏Гордиевич Т.И.‭ ‬Инфляционные процессы в переходной экономике:‭ ‬Генезис и роблемы регулирования:‭(‬На ... ... ... ‬/Университет‭ “‬Туран‭”‬.-Алматы,‭ ‬1997.‭(‬189-204‭ ‬бет‭)
.‎ ‏Макроэкономика:‭ ‬Учебное пособие/Под ред.‭ ‬И.‭ ‬П.‭ ‬Николаевой.‭ ‬-‭ ... ... ... ... ‏Жүнісов Б.Ж.‭ ‬Нарықтық экономика негіздері.‭ ‬Оқу құралы.‭ ... ... ... ‏Саниев М.С.‭ ‬Ақша,‭ ‬Несие,‭ ‬Банктер.‭ ‬Оқу құралы-Алматы:‭ ‬Алматы экономика және статистика институты,‭ ‬2001.‭(‬178-189‭ ‬бет‭)
.‎ ... ... ... ... ... Оқулық-Алматы:‭ ‬Экономика,‭ ‬2001.‭(‬69-77‭ ‬бет‭)
.‎ ‏Стоянова Е.С.‭ ‬Финансовый менеджмент в условиях инфляции.-Москва:‭ ‬Преспектива,‭ ‬1994‭(‬197-203‭ ... ... ... ‬Социальные аспекты инфляции:/‭ ‬КазГНУ им.‭ ‬Аль-Фараби.-Алматы,‭ ‬1995.‭(‬167-168‭ ‬бет‭)

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция процесі32 бет
Қазақ тарихи-этнографиясының экспозицияда алатын орны (тұжырымдама)14 бет
В.С. Библердің мәдениет диалогы мектебі идеясын жоо-да оқытудың тәжірибесіне енгізу13 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Тәттіні көп пайдалану неге алып келеді?4 бет
ҚР-дағы жекешелендіру мәні, кезеңдері және оны жүргізу әдістері3 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
IT технологиялар. оның PR-дағы орны3 бет
Turbo Pascal - дағы енгізу және шығару операторлары26 бет
Turbo Pascal-дағы графика y=f(x) функциясының графигін салу27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь