Кәсіпорынның негізгі құралдары есебі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 Негізгі құралдардың экономикалық мәні, маңызы және теориялық аспектілері

1.1 Негізгі құралдардың мәні мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Негізгі құралдар, оларды жіктеу және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

2 «Торғай.Петролеум» АҚ.ның негізгі құралдарының есебін ұйымдастыру және талдау

2.1 «Торғай.Петролеум» АҚ.ның техника.экономикалық сипаттамасы және негізгі құралдарының құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
2.2 «Торғай.Петролеум» АҚ.ның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігі және олардың тозуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
2.3 «Торғай.Петролеум» АҚ.ның негізгі құралдарын жаңартудың экономикалық тиімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78

3. Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігін жетілдіру

3.1.Өндіріске жаңа негізгі құрал енгізу қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..88
3.2 Негізгі құралдарды тиімді пайдалану жолдарын жоғарлату ... ... ... ... ... ..93

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...102
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .106
Диссертациялық жұмысының өзектілігі. Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып, қоғамның экономикалық-әлеуметтік жағдайларына сай өзгерістерге ұшырап келе жатқан, сондай-ақ өмірде өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып табылады. Белгілі ғалым Б. Дс Солозано осы ғылым туралы "Бухгалтерлік есеп барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес»- деген болса, оның әріптесі Р.А. Фаулки "Есеп — бұл барлық бизнестің тілі, яғни философиясы" - деп атаған. Бухгалтерлік есеп ұйымның қаржылық ақпараттарын өлшейтін, өңдейтін, есептейтін және оны пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басқару жүйесінде ең маңызды орындардың бірін иеленеді. Бұған дәлел ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының 1992 жылы өткізген конференциясында "Есептей алмаған, басқара алмайды" — деген сөздің бекер айтылмағандығын атап өтуге болады. Жалпы, бухгалтерлік есеп ұйымға оның қаржылық жағдайын жоспарлау, бағалау, бақылау және талдау секілді функцияларды орындауы үшін қажет. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері, капиталы және өндірілген өнімдері мен олардың сатылғандығы туралы ақпараттарды жинақтап көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің соңғы қаржылық нәтижесін анықтауға болады. Бухгалтерлік есептің ақпараттық жүйесі қаржылық (сыртқы) және басқарушы (ішкі) есеп болып екіге бөлінеді.
Қазіргі таңда біздің мемлекеттің өз алдына қойып отырған мақсаттары мен міндеттері бар. Олар келесідей көріністе: бәсекеге қабілетті экономиканы құру; аймақтық көшбасшы тұғырын қалыптастыру; отандық өндірістердің қосылған құны жоғары өнімдерді шығаруын қамтамасыз ету; ішкі нарықтағы отандық өнімдердің үлесін арттыру және т.б.
Бірақ осы мақсаттарға жетуге көптеген бөгеттер бар. Солардың ішіндегі ең негізгі проблемалары ол: экономиканың бір жақты дамуы; жемқорлық; экономика салаларын дамытуға инвесторлардың құлықсыз болуы; әлемдік ірі державалардың астырын саясаты және т.б.
Біз экономикамыздың бір жақты дамуынан бас тарта алатын болсақ, ол біз үшін өте тиімді нәтижелерді әкелетін еді. Себебі ірі державалар біздің мемлекетті тек шикізат көзі ретінде ғана қабылдайды. Ал біз бұл бағыттан тайюымыз керек. Ол үшін біз отандық өнеркәсіпті барынша жетілдіріп, дамытуымыз қажет және осы мәселе Қазақстан Республикасының 2003 – 2015 жылдарына арналған индустриалды – инновациялық бағдарламасында көрініс тапқан.
1. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2007-жылдың 28-ші ақпанындағы №234-ІП Қазақстан Республикасының Заңы.
2. Бухгалтерлік есеп стандарттары және әдістемелік ұсынымдар Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі Ұлттық комиссиясы бектікен 13.11.1996 №3 (өзгерістер мен толықтырулармен)
3. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін бекіту туралы» 29.10.2002 жылғы № 542 бұйрығы.
4. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп, Маркет, А. 2005,
5. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Жантаева Қаржылық есеп, А., Экономика. 2001 ж-400 бет.
6. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау, А., Экономика. 2001 ж-378 бет.
7. Назаров В.Л, Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп. Оқулық. Алматы.Экономика 2005ж.
8. Родостовец В.К, Ғабдулин Т.Ғ, Родостовец В.В, Шмидт О.И, Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Қазақстан – орталық аудиті тәуелсіз аудиторлық компаниясы А., 2003ж-410 б.
9. Типовой план счетов бухгалтерского учета, утвержденный приказом МФ РК от 23.05.2007г. № 185
10. Андросов А.М., Викулова Е.В., “Бухгалтерский учет”. – М.: Андросов, 2001г.
11. Артеменко В.Г., Белленир М.В. “Финансовый анализ”. – М.: Издательство «ДИС», НГАЭиУ, 2001.
12. Ковалева О.В., Константинова Ю.П. “Аудит. Организация аудиторской деятельности. Методика проведения аудиторской проверки”.- М.: ПРИОР, 2000.
13. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. “Бухгалтерский учет на предприятии”. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
14. Библиотека бухгалтера и предпринимателя №4 (153) апрель 2003 год «Исчисление среднего заработка для оплаты отпускных».
15. Кеулимжаев К.К. “Корреспонденция счетов хозяйственных операций по генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов”, Алматы, БИКО, 2000г.
16. Кеулимжаев К.К. "Финансовый учет на предприятии" Алматы, Экономика 2003
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. “Бухгалтерский учет на предприятии: Издание 2-ое дополненное и переработанное” - Алматы: Центраудит- Казахстан., 2002г.
18. Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета» г. Алматы. Независимая аудиторская компания «Центраудит - Казахстан», 2000.
19. Савин А.А., Сотникова Л.В.; Под ред. проф. В.И. Подольского – Н: “Аудит”, ЮНИТИ, 1997г.
20. Сатубалдин С.С. «Азиатский кризис: причины и уроки» – г. Алматы 2000г.
21. Сейдахметова Ф.С. “Бухгалтерская отчетность, ее виды и назначение”. Изд. «LEM» 2001, 46с.
22. “Система бухгалтерского учета в РК”, 2002г. Тулешова Г.К., монография
23. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика». 1998. – 294с.
24. Дюсембаев К.Ш. «Аудит и анализ в системе управления» – г. Алматы, 1998г.
25. Ержанов М.С., Ержанова А.М. “Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г.)” Алматы, 2003. Аудиторская фирма «Ержанова и К».
26. НК. РК. “О налогах и других обязательных платежах в бюджет (с зменениями по состаянию на 01.01.2007 г.)”
27. Нурсеитов Э.О. “Учебно – Практическое пособие по применению МСФО” ЦДБ, Алматы – 2006 г.
28. Есқалиев М., Мұсабаев С., Нұрмаханов А. “Нарықтық экономика терминдерінің қазақша-орысша-ағылшынша сөздігі”. Алматы-1998 ж.
29. “Налоговый учет ОС и НМА при переходе с КСБУ на НСФО или МСФО”. Издательскии дом “Бико” Алматы - 2007 ж.
30. Абленов Д.О. “АУДИТ негіздері ” Алматы – 2005 ж.
31. Байдәулетов М, Байдаулетова С.М. Аудит, А., Қазақ университеті. 2004-226 бет.
32. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления финансами, А., Экономика. 2000ж-320 бет.
33. Ержанов М.С., Аудит-1. (Бозовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
34. Коволев В.В, Волкова О.Н, Анализ хозяиственной деятельности предпрятия, М., Сервис. 2000г-450с.
35. Козлова Г.Н, Бухгалтерский учет в организациях, М., Дело. 1999г-520
36. Кондраков Н.П, Кпаснова Л.П, Принципы бухгалтерского учета, ФБК-Пресс. 1997г-450с.
37. Кутер М.П, Краснова Л.П, Принципы бухгалтерского учета, М., Финансы и статистика. 2000г-543с.
38. Төлегенов Ә.Т, бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика. 2001ж-200 б.
39. Хорнгрен Ч.Т, Фостер Дж. Бухгалтерский учет: управленческий аспект: Пер. С англ. Под. Ред. Я.В.Соколова, М.,Финансы и статистика. 2000г-416с.
40. Бюллетень бухгалтера. №18(196), 2009 ж.
41. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля №14 (139), январь 2009г.
42. Бухгалтер бюллетені, №10,12,15, қаңтар, 2009 ж. БИКО.
43. Экономика и жизнь №12,14,15-2009г.
44. Торғай-Петролеум» АҚ 2007-2009 жж. қаржылық қорытынды есептері материалдары.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
............................................................................
.........................................3
1 Негізгі құралдардың экономикалық мәні, маңызы және теориялық аспектілері
1.1 Негізгі құралдардың мәні мен ерекшеліктері
................................................7
1.2 ... ... ... ... және ... ... АҚ-ның негізгі құралдарының есебін ұйымдастыру және
талдау
2.1 «Торғай-Петролеум» АҚ-ның техника-экономикалық сипаттамасы және негізгі
құралдарының құрамы
............................................................................
.48
2.2 «Торғай-Петролеум» АҚ-ның негізгі ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарын жаңартудың экономикалық
тиімділігін талдау
.......................................................................78
3. Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігін жетілдіру
3.1.Өндіріске жаңа негізгі құрал енгізу қажеттілігі
..........................................88
2. Негізгі құралдарды тиімді ... ... ... әдебиеттер тізімі
.................................................................106
КІРІСПЕ
Диссертациялық жұмысының өзектілігі. Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар
бойы басқа ғылымдар ... ... ... ... сай ... ... келе ... сондай-ақ өмірде өзінің
ерекшелігімен оқшауланатын ... ... ... ... ... Б. Дс
Солозано осы ғылым туралы "Бухгалтерлік есеп ... ... мен ... ... ... ... ... өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... оның әріптесі Р.А. Фаулки "Есеп
— бұл барлық бизнестің тілі, яғни ... - деп ... ... ... ... ... өлшейтін, өңдейтін, есептейтін және оны
пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе ... ... ... ... жүйесінде ең маңызды орындардың бірін иеленеді. Бұған дәлел ретінде
Біріккен Ұлттар Ұйымының 1992 жылы ... ... ... басқара алмайды" — деген сөздің бекер айтылмағандығын атап өтуге
болады. Жалпы, бухгалтерлік есеп ұйымға оның ... ... ... бақылау және талдау секілді ... ... үшін ... қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері,
капиталы және өндірілген өнімдері мен ... ... ... ... ... Тек қана бухгалтерлік есеп арқылы ұйымның
табыстары мен шығындарын және шаруашылық ... ... ... ... ... ... есептің ақпараттық жүйесі қаржылық
(сыртқы) және басқарушы (ішкі) есеп болып екіге бөлінеді.
Қазіргі таңда біздің мемлекеттің өз алдына ... ... ... ... бар. Олар ... көріністе: бәсекеге қабілетті
экономиканы ... ... ... ... ... ... қосылған құны жоғары өнімдерді шығаруын қамтамасыз ету; ішкі
нарықтағы ... ... ... арттыру және т.б.
Бірақ осы мақсаттарға жетуге көптеген бөгеттер бар. Солардың ішіндегі
ең негізгі ... ол: ... бір ... ... ... ... дамытуға инвесторлардың құлықсыз болуы; әлемдік ірі
державалардың астырын саясаты және т.б.
Біз экономикамыздың бір ... ... бас ... ... болсақ, ол біз
үшін өте тиімді нәтижелерді әкелетін еді. ... ірі ... ... тек ... көзі ... ғана ... Ал біз бұл бағыттан
тайюымыз ... Ол үшін біз ... ... ... ... ... және осы мәселе Қазақстан Республикасының ... 2015 ... ... ...... бағдарламасында
көрініс тапқан.
Стратегия Қазақстанның 2015 жылға дейiнгi ... ... ... ... ... және ... салаларын
әртараптандыру арқылы дамудың шикiзаттық бағытынан қол үзу арқылы елдiң
тұрақты дамуына қол ... ... ... ... және қызмет көрсету саласында бәсекеге түсуге
қабiлеттi және ... ... ... ... және ... ... индустриялық-инновациялық саясаттың басты нысанасы
болып табылады.
Бәсекеге түсу қабiлетi дегенiмiз қазақстандық ... ... ... ... қабiлетiн бiлдiредi. Басқаша
айтқанда, өңдеушi өнеркәсiптiң өнiмi ... ... ... ... керек және баға бойынша бәсекелесуге қабiлеттi болуы тиiс.
Өндірістік қорлар ... ... ... аса ... ... Осы жазылғалы отырған курстық ... нақ осы ... ... ... тиімділігін талдау жайлы болмақ.
Себебі олар - өндірістік кәсіпорынның тиімділігіне тура ... ... оның ... ... ... әкелуі мүмкін.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, өндірістік емес
(әлеуметтік) ... да ұзақ ... бойы ( бір ... ... қызмет етеді.
Негізгі құралдар дегеніміз ұзақ уақыт жұмыс ... ... ... құндылықтар ( ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар, жабдықтар,
көлік құралдары, құрал – ... ... және ... ... ... және өнім ... мал, және тағы басқалар).
Ақшалай бағаланған негізгі қорлар негізгі құралдар деп ... ... ... осы ... көрінеді және субъект балансында көрініс
табады. Негізгі құралдар ұзақ уақыт бойы, көптеген өндіріс циклы ... олар ...... ... және өзінің қасиеті мен түрін
сақтай отырып, өз құнын бірте – бірте ... ... ... ... (
мысалы, станок немесе автомашина өндірісте бірнеше жыл бойы ... ... ... ... және ... құнын құрайтын негізгі ... бірі ... ... ... ... көтеру немесе түсіру өндіріске
жұмысалатын шығынның, жалпы табыстың көлемінің бұзылуына ... ... ... кіріспе, қорытындыдан және үш бөлімнен тұрады. Оның
бірінші бөлімі жалпы ... ... ... ... Екінші бөлімі «Торғай Петролеум» кәсіпорнының ... ... және ... ... ... ... Үшінші
бөлімде негізгі құралдарды пайдалану тиімділігінін арттыру және жетілдіру
жайында ... ... ... ... ... ... ... құралдар деп
өндіріс үдерісінде ұзақ ... ... яғни бір ... ... ... ... ... түрін, көлемін сақтай отырып, құнын
шығарылған өнімге, ... ... ... ... ... аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек
құралдарын, яғни материалдық ... ... ... ... ... мүлік, жер учаскелері, ... мен ... ... ... мен ... ... және реттеуіш аспаптары мен
құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және ... ... ... тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруашылық
құрал-саймандары, өнім және жұмыс ... көп ... ... ішкі ... тағы да басқалар жатады.
Барлық «негізгі құралдар» өздерінің өндіріске ... ... және ... емес ... екі топқа бөлінеді. Өндірістік
негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім ... ... ... ... ... ... ... арналған үйлер,
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, құрылыс машиналары, көлік тасымалдау
құралдары, әр ... ... ... ... өлшеуіш
аспаптар және тағы басқалары жатады. Өндірістік емес ... ... ... өндірістен басқа салаларында пайдаланатын негізгі
құралдар жатады.
«Негізгі құралдарды» халық ... ... ... ... ... ... шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар
мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы ... ... ... мен ... ... ... бәрі тек қана
ұйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана қызмет ... ... онда бұл ... ... құралдардың барлығы түгелімен сол
кәсіпорынның атқаратын қызметі саласындағы ... ... ... ... ... ... және ... қызметіне қарай
әртүрлі топтарға бөлінеді.
Негізгі құралдар есебі Қазақстан ... ... ... 1996 ж. 13 ... ... ... № 6 ... құралдар
есебі» бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес іске асырылады.
Мақсаттық белгілеуіне және ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық бухгалтерлік есеп бойынша 1996
ж. 18 қарашадағы №6 қаулысымен ... ... ... ... ... Бас ... сәйкес негізгі ... ... ... мақсатты белгілеу мен орындалатын іс-қызмет аясына
байланысты жіктеледі.
Негізгі құралдарды бастапқы құнына ... ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі бағаларға сәйкес.
Қолданыста ... ... орай ... ... ... 1997 ... ... №1174 Қаулысы мен Қазақстан Республикасы Статистика жөніндегі
агенттіктің 2002 ж. 3 ... № 03-1а-8 ... ... ... ... ... қатынас хаты) объектілерде қайта бағалау
өткізілді, оның нәтижесінде ... ... ... және есеп ... құн бойынша көрсетіледі. Бухгалтерлік есепте қайта бағалау сомасы
негізгі құралдардың 12 ... ... ... ... ... ... ... бастапқы құнын арттырады және қатар бір мезгілде 541
«Негізгі құралдарды қайта бағалаудан ... ... ... капитал» 54
бөлікшенің баланстық шоты бойынша көрсетілді.
Зерттеу жұмысының міндеттері. Жоғарыда көрсетілген жұмыс мақсаттарына
байланысты мынадай міндеттер ... ... ... ... және практикалық негіздерін зерттеу;
- негізгі құралдардың техникалық ... және ... ... негізгі құралдың тозуының және амортизациясының есебін қарастыру;
- ... ... ... ... ... анықтау;
- негізгі құралдардың түрлерін, атқаратын қызметтерін бағалау.
Бухгалтерлік есеп ... ... ... дүниежүзіндегі
кез келген ... іс ... ... мәнін айқындап,
бағалауға мүмкіндік береді. Қоғамның дамуы барысында ... ... ... ... барынша ақпаратты, әрі дәл жасау;
2) оның қарапайым және арзан болуына қол ... ... ... ... ... дер ... ақпарат алу.
Алайда бұл міндеттер едәуір шамада ... ... ... ... өйткені меншік иесінің, ... ... ... ... мен ... ... ... осы қарама-қайшылықтар есепті регистрде міндетті түрде бейнеленеді.
Зерттеу жұмысының құрылымы. ... ... ... ... ... үш ... қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер
тізімінен қалған. Кіріспе жұмысының негіздері мақсаттары және оларды ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.Екінші тарауда меншікті негізгі ... ... ... ... ... негізгі құралдарды пайдаланудың
жағдайы және ... ... ... ... ... мәні, маңызы және теориялық аспектілері
1.1 Негізгі құралдардың мәні мен ерекшеліктері
Экономика ғылымы ... ... ... ... ... ... ... капитал» деген экономикалық категорияға бiрiктiредi.
Бұны адам еңбек құралы ... ... ... өз қажеттiлiгiн толығымен
қанағаттандырады.
«Капитал» терминiнiң түсiнiгi мен мағынасын экономика ғылымдарының
барлық iрi мектептер мен бағыттарының ... ... ... ... қалыптасуының ұзақ тарихы бар. А. Смит капиталды зат немесе
ақшаның жинақталған қоры деп сипаттайды. Ал Д. ... оны ... ... ... ... адамның қолындағы таяғы,тасы оған қазiргi
машина мен зауыт сияқты капитал элементi болып көрiнедi» ... К. ... ... ... ... әлеуметтiк сипаттағы категория
ретiнде түсiндiредi. Ол «капитал - бұл ... ... ... ... ... ... Өсу құны ол тек ғана жалдамалы жұмысшылар деп
есептеледi. Сондықтан ... ... - бұл ең ... қоғамның әр түрлi
қабаттары арасындағы ... ... ... ... ... мен ... ... деп қарастырады. Америкалық
экономист Ирвинг Фишердiң (1867-1947) пiкiрi бойынша, капитал ... ... ... ... тудырады. Қандай да бiр капиталдың қызметi
қаншалықты жоғары бағаланған сайын, ол соншалықты табыс ... ... ... одан алынған табыс деңгейi негiзiнде бағалау керек. [4]
Негізгі құралдар еліміздің ұлттық байлығының аса ... ... ... ... ... бойы ... саласында жұмыс
істейтін, материалдық игіліктерді өндіруге қатысып, өзінің заттай түрін
сақтайтын, бірте-бірте тозатын және ... ... ... жаңа ... ... қарай амортизаторлық жарна ... ... ... ... өндіріс қоры үнемі қозғалыста болып, айналымда болады.
Олар өндіріс шеңберінен, айналым өндірісіне, ал одан ... ... ... оралады.
Өндіріске қатысу нәтижесінде негізгі құралдар-өндірістік ... емес ... ... ... құралдар-бұл қор өндіріс үрдісіне тікелей қатысатын-машина
күштері мен жабдықтар немесе оның іске ... ... ... ... ... ... ... және қойма бөлімдері кіреді. ... ... ... үрдісіне тікелей қатыспайтын (кәсіпорын балансындағы
жұмысшыларға қызмет ететін объектілер)-өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... үй қоры,
мәдени-тұрмыстық қызметке арналған ғимараттар мен құрылыстар, ... ... ... ... т.б. ... кіреді. Өндіріс
үрдісінде және табиғи ... ... ... ... ... болып бөлінеді:
- жер;
- ғимараттар – негізгі, қосалқы, көмекші цехтар мен ... ... ... қондырғылар – бұған ... және газ ... ... ... темір жолдар жатады;
- тарату жүйелері – бұған газ және мұнай құбырлары, су ... ... ... ... байланыс жүйелері, жылыту
жүйелері, канализация жүйелері жатады;
- машиналар мен құрал – жабдықтар – оған ... ... ... ... Олар күш ... ... есептеледі. Ал
жұмыс машиналары мен құрал – жабдықтарға: комбайн, тігін машиналар,
сонымен қатар өлшенетін және қадағалайтын ... ... ... ... ( компьютерлер) жатады;
- транспорттық құралдар – бұған барлық қозғалатын құралдар ... ... ... суда ... ... және ... өндірістік және шаруашылық инвентарь - өндірістікке: механизациялар
мен инструменттер ( қысатын, итеретін) ... ал ... ... ... кілемдер жатады;
- жұмыс және аналық мал;
- көп жылдық өсімдіктер – гүлдер, ағаштар, алма бақтар және ... ... ... ... сай негізгі құралдардың мынандай
үш белгісі бар:
- материалдық формасының болуы;
- міндетті түрде кәсіпорын қызметінде ... ... ... бағытталмауы керек;
- кәсіпорында ұзақ уақыт пайдаланылуы тиіс. [5]
Иелігінде болуына қарай негізгі құралдар меншікті және жалға ... ... ...... ... және оның ... ... негізгі құралдар. Белгіленген мерзімге шарт бойынша ... ... ... ...... ... ... болып
саналады.
Негізгі құралдар өндірістік процеске ... ... ... ... ... бөлінеді.
Активті негізгі құралдарға өндірістік процеске тікелей қатысады.
Мысалы, ... ...... ... ... және т.б. Ал ... құралдарды пассивтіге жатқызуға болады. Себебі олар, өндірістік
процеске тікелей қатыспайды, бірақ процестің дұрыс ... ... ... ... ғимараттар, қондырғылар.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар жұмыс істеп тұрған, істемей
тұрған ( тоқтатылып қойған ) және ... ... деп ... ... ... пайдаланудағы құрал – жабдықтар жатады. Жұмыс істемей тұрғандар ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты уақытша
пайдаланылмайтын негізгі құрал – жабдықтар. Қорда сақтаулы негізгі ... ... ... ... ... жоспарлы түрде ауыстыру үшін құрылғын
қордағы объектілер жатады.
Заттық құрамына ... ... ... мүліктік және мүліктік емес
болып бөлінеді. Мүліктікке заттай ... бар, ... және ... ( үйлер, ғимараттар, машиналар, жабдықтар ) ... ... ... жер, ... суға ( ... ... ... салымы, яғни заттық нысаны жоқ шығындар ( жер ... ... ... жерді өңдеу, жалға алынған негізгі құралдарға күрделі
қаржы жұмсау, және т.б.) жатады.
Негізгі құралдардың сапалық жағдайын талдау үшін оның ... ... ... ... ... ... ... өндірістік құрылымы
2) технологиялық құрылымы
3) тұтыну уақытына байланысты құрылымы
Өндірістік құрылым деп - ... ... ... ... ...... құрылымы бойынша олардың орташа ... ... ... ... ... ... құрылымның негізгі
көрсеткіштері болып – ... ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның өнім шығаруының, ... ... және ... ... көрсеткіштерінің жұмысының өндірістік
негізгі құралдардың активті бөлігінің көлеміне тәуелді ... ... оның ... ... ... дейін көтерілуі -
өндірістік негізгі ... ... ... бсым бағыттарының бірі
болып табылады. [4]
Өндірістік негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері; ҒТП-ң
жеделдетілуі; шоғырлану деңгейі; мамандандырылуы; өндірісті кооперациялау;
құрамдастыру мен ... ... ... және ... ... құралдардың технологиялық құрылымы оның
кәсіпорындағы құрылымдық ... ... ... ... ... үлесінде бейнеленуін сипаттайды.
Пайдалану сипатына қарай негізгі құралдар былайша бөлінеді:
Қолданыстағы – бұл ... ... ... ... ... немесе басқа да себептерге байланысты уақытша
қолданылмай тұрған негізгі құралдар.
Запаста тұрған- ... ... ... құралдардың жөнделуі,
жойылуы, апатқа ұшырауы жағдайында оларды алмастыру үшін запас ... ... ... негізгі құралдың құндарының жалпы өндіріс қорына үлес
салмағын (%) ... ... ... ... құралдар құрылымы
салаларда, бірлестіктерде және кәсіпорындарында өзінің қолдануына,
бағытына, көлеміне ... ... ... ... кейбір бөлігі үйлер, ғимараттар, машиналар мен
жабдықтар, өндіріс және ... ... өнім ... тікелей
қатыспауы мүмкін-ол тек еңбек тіршілігіне, өндірістің ... ... ... ... ... ... бөлігін-енжарлы бөлігі
дейді. Ал, беріліс қондырғылар, ішкі зауыт көліктері, әсіресе ... ... мен ... яғни негізгі өндіріс қордың белгілі
бөлігі өндіріс бөлімшелерінде өнім өндіруде ... рөл ... ... ... ... ... ... мүлкінің және оның айналымнан ... ... ... ... ... құралдар – негізгі қорларды сипаттайтын бағалық өлшеуіштер.
Негізгі құралдар - ... ... ұзақ ... ... ...... формасын сақтай отырып, шығарылатын өнім мен
қызметтерге біртіндеп өз ... ... ... ... мен
қызметтерді жеткізуде үшінші жаққа жалға берілетін құндылықтар.
Оларға кем дегенде бір жыл мерзімінде қолданылатын құралдар жатады.
Өндіріс ... ... ... ... материалдар, сатып алынатын
жартылай фабрикаттар) және еңбек құрал – жабдықтары болып ... ... ... – жабдықтарының қатысуымен жүзеге асырылады. Еңбек ... ... ... ... бір заттарды жатқызу олардың сыртқы
белгілеріне қарап емес, ... ... ... ... ... Мысалы, заводта дайындалған бу қазаны ол үшін дайын өнім болып
санала-ды, ал орнату үшін субъект сатып алған осы ... ... ... болып
табы-лады.
Негізгі құралдар функционалдық бағытталуына байланысты келесідей болып
бөлінеді: өндірістік және өндірістік ... ... ... - өндірістік процеске тікелей қатысатын
(машиналар, құрал – жабдықтар), оның қызмет етуіне жағдай ... ... ... электр жүйелері және т.б.) және еңбек
заттарын сақтау мен ауыстыруды ... ... ... ... ... өндірістік құралдардың пайдаланылуын сипаттайтын жинақтаушы
экономикалық көрсеткіш – ... ... бір ... ... ... немесе ақшалай түріндегі өнім ... ... ... ... емес ... құрал – жабдықтар – тұтынуға арналған құрал –
жабдықтар. Олар ұжымның мәдени – ... ... ұзақ ... ... ... Олар өндірістік процеске тікелей қатыспайды, бірақ
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау мекемелері жатады.
Негізгі құралдарды иеленушілері бойынша ... ... ... ... және ... ... осы құралдардың қатысуымен
өндірілген өнімдер немесе жасалған қызметтер экономиканың қай ... ... қай ... ... ... ... соған жатуы керек деген
ережеге сүйенеді. Мысалы, ... ... ... ... өнеркәсіп өнімдерін шығару процесімен тікелей байланысты негізгі
құралдар жатады.
«Тар» ауқымда технологиялық құрылым келесідей түрде берілуі мүмкін:
мысалы, ... ... ... ... ... бір түрлі станоктардың
үлесі ретінде немесе жалпы көлік санындағы автосамосвалдың үлесі ... ... ... ... ... құрылымы олардың мерзімдік
топтарына бөлінуін сипаттайды ( 5жылға дейін, 5 жылдан 10 жылға ... ... 15 ... ... 15 жылдан 20 жылға дейін, және 20 ... ... ... ... мерзімі орта өсімнің көлемі секілді есептеледі.
Мұндай есеп кәсіпорын бойынша толық түрде, сонымен қатар, ... ... ... ... ... да ... ... негізгі мақсаты болып - өндірістік негізгі ... тыс ... ... ... активті бөлігін), себебі, физикалық
және моральды тозу деңгейі ... ... ... келеді, яғни, жалпы
айтқанда кәсіпорынның жұмысының нәтижесі де осыған тәуелді болып келеді.
Негізгі ... ... ... ұйымдастырудың басты шарты оларды
бағалауда қабалданған біртұтас принципі болып табылады. Негізгі құралдарды
ақшаға шағып бағалау ... ... ... ... ... ... және ... жоспарлауға мүмкіндік береді. Негізгі құрал –
жабдықтардың бастапқы құны, ... ... ... құны және кейбір
жағдайларда жойылу құны қарастырылады.
Бастапқы құн – ... ... ... ... ... және ... кеткен нақты шығындардан және сатып алу барысында төленген салық
сомаларынан, сондай – ақ ... ... тағы сол ... кез келген
негізгі құралдарды жұмыс істеу жағдайына жеткізуге қатысты ... ... ... негізгі құралдардың кәсіпорынға келіп ... арта ... ... ... ... ... кәсіпорынға
келіп түсу тәсіліне байланысты олардың бастапқы құны келесі ... ... ... ... ... ... ... салымдары бойынша;
- кәсіпорынның өзінде дайындалған, сонымен қатар басқа тұлғалар мен
кәсіпорындардан ... ... – осы ... орнату
( құрастыру ) немесе сатып алумен байланысты нақты ... ... ... және ... байланысты шығындарды
қоса алғанда;
- басқа кәсіпорындар мен тұлғалардан қайтарымсыз түрде алынған,
сонымен қатар мемлекеттік ... ... ... ... ... немесе қабалдау – табыстау құжатардың мәліметтері
бойынша;
- жақтардың келісімі бойынша ұзақ мерзімге жалға алынғандар.
Негізгі құралдардың ағымдағы құны – бұл ... ... ... мерзімдегі нарықтық бағасы бойынша бағаланған құны. Негізгі құралдардың
ағымдағы құнның оның бастапқы құнынан ауытқу көлемі – ... ... ... деңгейіне және т.б. байланысты болады. ... ... әрі ... ... ... ... кезекте оның жай
және ұлғаймалы өндірісі үшін үлкен маңызға ие.
Инфляция жағдайында негізгі құралдарды қай бағалау кәсіпорынға:
- ... ... ... ... ... ... ... мен оның өткізілуіне қажетті шығындарды нақты, әрі
дәйекті анықтауға;
- ... ... ... ... ... амортизациялық
аударымдардың көлемін нақты, әрі дәл анықтауға;
- өткізілетін негізгі құралдардың сатылу мен жалға беру ... ... ... ... ... ... қалдық құны – бұл өндірілген өнімге, орындалған
жұмысқа және ... ... әлі ... құн. Қалдық құнды
анықтау үшін бастапқы құннан негізгі құралдар объектісінің ... ... ... ... ... өсе ... ... тозу құнын алып
тастайды.
Негізгі құралдарды олардың қалдық құны бойынша есептеу олардың сапалық
жағдайын анықтау үшін қажет.
Жойылу құны – ... ... ету ... біткен негізгі құралдарды жою
кезінде пайда болатын қосалқы бөлшектердің, металл сынықтарының болжамды
құны.
Негізгі құралдарды бағалау оларды ... алу ... ... үшін және
жоспарлау үшін, сонымен қатар салынатын капиталдың көлемі мен ... үшін ... ... ... есептеу. Негізгі құралдар өндіріс процесіне
қатыса отырып біртіндеп тозады. ... екі түрі бар: ... ... ... ... яғни ... талабына сай келмеуі.
Негізгі құралдардың физикалық тозуы. ... ... ... ... отырып, оларды тұтынудың және ... ... ... ... байланысты біртіндеп өзінің бастапқы қасиеттерінен
айырылады. Физикалық тозу ... ол- ... ... ... ... ... табылады.
Негізгі құралдардың табиғи тозуы – негізгі құралдардың бастапқы
сапасына, оларды тұтыну деңгейіне, негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... персоналдың білім дәрежесіне,
жөндеулердің уақытылы өткізілуіне және т.б. ... ... ... осы ... ескеру, негізгі құралдардың физикалық жағдайына
үлкен әсеін тигізуі ықтимал.
Негізгі құралдардың физикалық ... ... үшін ... ... құралдардың физикалық тозу коэффициенті
К ф.т. = Т/Бқ*100
Т- негізгі ... тозу ...... ... ... ... ... физикалық тозу коэффициенті жекелеген инвентарлы
объектілері бойынша және олардың ... ... ету ... ... ... ... та есептелінеді.
Нақты қызмет ету мерзімі нормативтіден төмен болған объектілер үшін
ол келесі формуламен есептелінеді
Кф.т. = Тн/Тнор*100
Тн мен Тнор – ... ... ... ... және ... ету ... нақтылы қызмет ету мерзімі нормативтіге тең, немесе одан асып
түсетін ... үшін ... тозу ... ... ... = Тн/ ... – мүмкін болған берілген объектінің қызмет ету мерзімінің қалдығы.
Әдетте ол сарапшылық жолмен анықталады.
Негізгі ... ... ...... ... ... ... физикалық жағдайын көрсетеді және келесі формула
арқылы есептелнеді
Кж = ... ... ... ... жарамдылық коэффициенті физикалық
тозу негізінде де анықталуы мүмкін
Кж = 100 –Кф.т.
Осы ... ... ... құралдардың біркелкі тозуын
қарастырады, біріақ ол ... тура келе ... Осы оның ең ... ... ... ... ... (моральды) тозуы. Негізгі құралдардың
сапалық (моральдық) ... ... ... ... ... және жаңартуға байланысты. Техника мен технологияны жетілдіру
жұмыс істеп тұрған негізгі құралдардың ұқсас өнімдерінің ... ... ... орай ... ... құралдар өздерінің құнының
бөлігін жоғалтып, құнсызданғандай болады.[8]
Машиналардың, жабдықтардың, ... мен ... ... ... ... түрлерін, малдардың жаңа немесе жақсатырылған өнімді
тұқымдарын, ... ... ... мен ... ... байланысты пайдаланылып жүрген негізгі құралдарды бұдан әрі
қолдану экономикалық ... ... ... ... ... ... тозуы дегенді кең мағынада қолдану мына
факторлардан туындайды:
- өндірісте немесе жаңартудағы жаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... процесті жетілдіру – жаңа технология қолданған кезде
пайдаланудағы машиналар мен жабдықтарды тұтыну ... ... ... өнім номеклатурасын жаңарту және өзгерту, мұндайда жаңа
өнім шығару үшін ескі машиналар мен ... ... ... ... ... ... субъектіден бұл тауарларды
шығаратын машиналар мен жабдықтар санын қысқартуды талап етеді;
- жұмысшы күшінің еңбекке қамтылуындағы, жұмысшылар біліктілігіндегі,
ө ндірісті ... ... ... ... ... машиналар мен жабдықтар санының азайтылуын талап
етуі мүмкін;
- өндірістің өңдеуші саласындағы өнімнің жекелеген түрлерін шығаруға
қажетті ... ... ... ... өндіретін
салаларында өндіріс көлемінің қысқаруына әкеліп соғуы мүмкін. [8]
Моральдық тозудың әсері нәтижесінде табиғи тозу мерзімі келгенге ... ...... ... ... ... ... түрлерімен
ауыстырады.
Моральдық тозуды болдырмау мақсатында негізгі құрал – ... ... ... ... ... жүргізеді. Мұражай және
көркемтуында ... ... ... фильм қорларынан,
сәулет және өнер ескерткіштері ... ... ... мен ғимараттардан
басқа барлық негізгі құралдар моральдық тозуға ұшырайды.
Жер өндіріс құралы ретінде, еңбектің маңызды заттай факторларының бірі
– еңбек ... ... ... ... ... сату ... бола тұра
және субъект балансында есептелінгенімен тозуға жатпайды.
Барлық субъектілер меншік түріне ... ... ... ... ... мұражай және көркем туынды құедылықтарын,
сахналық қойылым құралдарын, сәулет және өнер ескрткіштері ... ... мен ... өнім ... ... ... ... және
бұғыларды, пайдалану жасына жетпеген көп жылдық өсімдіктерді, хайуанаттар
паркіндегі және ... ... ... хайуанаттар әлемінің
экспонаттаррын, үлгілерді, қолданыстағы және қолданылмайтын модельдерді,
кабинеттер мен ... және ... ... ... мен құралдарды қоспағанда, негізгі құралдардың барлық ... ... ... ... ... ... тозу ... қарай, мүліктік карточкаларда көрсетілген объектінің бастапқы
құны, оның ... ... ... уақыты және амортизациялық
аударымдардың қолданылған нормаары негізінде белгіленеді. ... ... ... бойынша амортизация есептелмейді.
Егер негізгі құралдар объектілері бойынша тозуды есептеу ... онда ... ... ... мүліктік карточкаларда түрлі
түсті қарандашпен амортизация нормасы және қай кезден ... ... ... ... ... ... ... немесе
пайдалану орындарындағы мүліктік карточкаларда « тозды» деген белгі
жасайды.
Негізгі ... ... ... ... амортизацияны есептеу
нормалары мен әдістеріне қарап көрініс табады. Есепте қолданылатын «тозу»
терминін табиғи тозу деп ... осы ... ... объектінің нарықтық
құнының төмендеуі депемес, пайдалы қызмет еткен уақыты ішінде ... ... ... деп ... жөн. ... негізгі құралдардың құнын
өндіріс шығындарына немесе айналымға біртіндеп апаруды ... ... – ақ ... ... ... балансына бұрын пайдаланылған
негізгі құралдар объектісі түскен жағдайда, ал азаюы – ... ... ... ... ... ... ... берген (сыйлаған)
кезде болады.
Амортизациялық аударымдар өнімнің, жұмыстардың және қызметтердің
өзіндік ... ... ... ... бірі ... ... аударымдар сомасын көтеру немесе ... ... ... және ... табыстың көлемінің бұзылуына әкеледі.
Амортизация ( латынның өтеу деген сөзінен) – ... ... ... құнын олардың көмегімен өндірілетін өнімге аударатын объективті
процесс; арнайы ақша қаражаттарын – негізгі құралдарды ( негізгі капиталды)
қарапайым және ... ... үшін ... ... ... ... ... аударымдарды пайдалану. Амортизация үшін еңбек
құралдарының ... ... және құн ... ... ерекшеліктері
объективті негіз болады. Негізгі құралдардың қызмет мерзімінің ұзақтығы
нәтижесінде ... құны ... бір ... ... ... ... ... сапалық тозуына қарай бөлек – бөлек өтетін болады. Өнімгің құнының
бөлігі ретінде амортизация бірнеше кезеңнен өтеді: ... ... ... ... - ... өнім элементі болып қызмет етеді. Оның бітпеген
өндіріс және ... өнім ... ... ... қаражаттарының
аванстандырылуын (алдын – ала ақша жұмысалуын) талап етеді.
Амортзациялық аударымдар қатардан шыққан ... ... ... үшін ... ... да ... етуінің бүкіл кезеңіндегі
амортизациялық аударулар мөлшері ... ... таза ... ... ... ... құнына тең болуы керек.[5]
Тиімді пайдалану мерзімі – бұл негізгі ... ... ... ... пайда әкелуге немесе оның мақсатына жетуге
бағытталған кезеңі болып табылады. Жекелеген негізгі құралдардың түріне ... ... ... ... қызметтердің көлемінің натуралды
көрсеткіштері арқылы анықталады.
Амортизациялық аударымдар амортизация ... ... ... Амортизация нормасы – амортизациялық аударымдардың ... ... ... ... ... ... процентпен көрсетілген
қатынасы. Нормалар еңбек құралдарының өтелуінің ... ... ... тиімді қызмт мерзіміне қарай белгіленеді. ... ...... және ... – заттық ерекшеліктеріне
қарай бағаланатын негізгі құралдардың қанша мерзімге арналғанына ... ... ... ... ... пайдаланудағы машиналар мен
жабдықтардыың, нақты жасына; қолданылып жүрген еңбек құралдарының ... ... ... қатысты.
Қызмет ету мерзімі пайдалы қазбалар қорларын өңдеу мерзіміне қатысты
және қорларды ... ... ... ... ... ... мақсаттарға
қолданыла алмайтын тау – кен өндірісі ( көмір, сланец, тау ... ... асыл ... ... мен кен емес ... ... негізгі өндріс қорлары бойынша амортизациялық аударымдар
нормасы өтелетін қорлардың ( қазып алу мен ... ... ... ... ... және ... белгіленеді.
Мынандай негізгі құралдар бойынша амортизация есептелмейді: өнім
беретін ... ... ... ... ... ... көріктендіру ғимараттарына; ведомстволық әкімшіліктерге; ортақ
пайдаланылатын ... ... ... ... ... бюджеттік ұйымдардың қорларына.
Кәсіпорындар негізгі құралдардың белгіленген амортизациялау нормасына
және баланстық құнына ... ... ... ... жекелеген топтар
немесе мүліктік объектілер бойынша ай сайын аморртизациялық ... ... ... ... толық қалпына келтіру үшін амортизациялық
есептеу белгіленген норма бойынша 15 жыл жүргізіледі, ал газ ... ... ... ету ... ... 12 жыл бойы ... ... амортизацияланбаған мұнай және газ скважиналары бойынша толық қалпына
келтіру үшін амортизациялық аударымдар алдын ала, олардың баланстық ... ... газ және ... ... көшкенше есептелетін болады.
Есептелген амортизация сомасы ай сайын өндірілген ... ... ... ... ... өзіндік құнына апарылады; маусымдық
өндірістерде амортизациялық аударымдардың ... ... ... ... ... істеу кезеңінің өндірістік шығындарына қосылады.
Бір жыл ішінде осы ай үшін ... ... ... ... ... ... аударымдар сомасына сүйеніп,
ілгерідегі айдағы негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... ... қызмет ету
мерзімі өтуіне байланысты белгіленген нормаларға сай реттеліп жасалады.
Жаңадан пайдалануға берілген негізгі құралдар ... ... ... ... айдан кейінгі айдың бірінші күнінен басталады, ал
шығып кеткен ... ... ... – шыққан айдан кейінгі айдың бірінші
күнінен бастап тоқтатылады.
Негізгі құралдардың амортизациясын есептеудің әдістері.
«Негізгі құралдардың есебі» бухгалтерлік есеп ... ... ... ... субъектілері өзінің есептік ... ... ... әдістердің бірін қолдануға құқылы:
1) сызықтық
2) өндірістік
3) қалдық құн
4) кумулятивтік
Негізгі құралдардың құны бойынша амортизацияны ... ... яғни ... құны оның ... ету ... ішінде өндіріс
шығындарына біркелкі апарылады.
1) Сызықты әдіс. Бұл әдіс негізгі құралдардың тозуы оның ... ... ... байланысты деп пайымдауға негізделген және ол
бухгалтерлік есептің ... ... ... ... ... үшін амортизациялық жарна сомасы амортизациялаушы құнды ( ... ... оның ... ... алып ... ... ... бөлу арқылы есептелінеді. Амортизациялау нормасы тұрақты болады.
[10]
Есептеу формуласы:
АА = ( БҚ – ЖҚ)/ ... ...... құралдардың бастапқы құны;
ЖҚ – негізгі құралдардың жойылу құны;
Тқызм. – негізгі құралдардың нормативті қызмет ету ... ... ... Бұл ... өнім мен ... ... көлеміне
үйлесімді негізгі қаражат амортизациясын есептеу әдісі. Бұл әдіс ... ... тек ... ... болып табылады және оны есептеу
процесінде уақыт бөліктері ешқандай роль ... ... ... ... = ((БҚ – ЖҚ)/ ∑ШӨ)*Шөі, мұндағы:
∑ШӨ - пайдалану кезеңіндегі шығарылатын өнім немесе орындалатын
жұмыстың болжамды мөлшері;
Шөі – і ... ... өнім ... ... ... Қалдық құн әдісі – бір қалыпты әдісте қолданылатын амортизацияның
көбейтілген ... ... ... негізгі қаражаттың баланстық құнына
көбейтумен анықталатын негізгі қаражаттың ... ... ... ... = ( БҚ * 2АН )/100, ... :
БҚ – тиісті жылдағы негізгі құралдардың баланстық құны;
АН – амортизация есептеудің қалыпты әдісіндегі негізгі ... ... ( ... ... ... ... ... пайызы).
4) Кумулятивті әдіс – латын тілінен аударғанда - өсу, ... ... ... яғни ... қосу ... ... ... есептеу коэффициентінің бөлімі болып табылатын, объектіні
қызмет ету ... ... ... қосу арқылы анықталады.
Есептеу формуласы:
АА = ( Б) – ЖҚ) * Кеа; мұндағы:
Кеа – есеп ... ... ... ... жылы үшін ... анықталады:
Кеа = Ni/Шс, мұнағы:
Ni – объектінің қызмет ету мерзімінің өтуіне дейін қалған жыл саны;
Шс – объектінің қызмет ету ... жыл ... ... ... соңғы екі әдіс амортизацияны есептеудің жеделдетілген әдістері
болып ... Бұл ... ... ... пайдаланылатын негізгі
құралдардың көптеген түрлері бойынша пайдаланылады, бірақ ол оның ... ... ... ... ... ... күрт ... оларды іс жүзінде пайдаланудың өзі екіталай.[6]
Қазіргі кезде ... ... алып ... та ... есеп ... негізгі құралдардың алатын ... күн ... ... да негізгі құралдар бухгалтерлік ... ... ... орны зор. Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыруда оларды
бағалауда кездесетін ... ... ... Өйткені олар тікелей
өндіріске немесе басқа да ... ... ... ... ... ... олардың амортизациялық аударымдарын дұрыс есептеу мен
есептік әдістерін таңдау барысында олардың әр түрі ... ... ... ... ... дегеніміз - өндірісте ұзақ уақыт бойы, яғни бір
жылдан ... ... бойы ... ... ... ... нысанын
(пішінін, түрін) сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған ... ... ... ... есептелген амортизациялық
аударым мөлшерінде ... ... ... яғни ... ... ... ... ұйымның қозғалмайтын мүлік, жер
учаскелері, үйлер мен ғимараттар, өткізгіш ... ... ... ... және ... ... есептеуіш машиналар мен
техникалары және олардың ... ... ... ... ... ... және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және
жұмыс малдары, көп жылдық ... ... ішкі жолы тағы ... ... ... ... ... азды-
көптілігіне (арзанды-қымбаттылығына) қарамастан пайдалану ... ... ... ... ... негізгі құралдардың қатарына жатпайды.
Сонымен қатар негізгі құралдардың құрамына ұйымның қоймаларындағы ... ... ... саналатын жабдықтар мен машиналар, ... ... ... монтаждауды (құрастыруды, орнатуды) қажет
ететін жабдықтар, жасалып, салынып біткен бірақ әлі ... ... ... мен ... ... құрылыс-монтаж жұмысының өзіндік
құнының құрамында қаралған қосымша шығындардың есебінен салынған титулдық
тізімге ... ... мен ... , сонымен бірге жас малдар, яғни
мал төлдері де жатпайды. Негізгі құралдардың бухгалтерлік ... ... ... үшін ... ... ... және ... зерттеу
керек. Жалпы алғанда барлық негізгі құралдар өздерінің ... ... ... және ... емес ... ... үлкен топқа бөлінеді.
Негізгі құралдарды халық шаруашылығының салаларына қарай ... ... ... шығарылған өнімдердің немесе орындалған жұмыстар ... ... қай ... ... ... ... ... негізгі құралдардың ... тек қана ... ... ... ғана ... ... болса, онда бұл ұйымдағы негізгі
құралдардың барлығы түгелімен сол ұйымның атқаратын қызметі ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы болсын
шаруашылықта алатын орны ерекше. Қай ... да ... ... ... ... ... да ... пайдаланылуын және де оларға
амортизация есептеуде бухгалтерлік ... ... ... ... - материалдық активтер олар:
а) компания немесе тауарлы-материалдық қорларды жабдықтау және қызмет
атқару үшін, ... ... ... беру үшін ... ... ... қолданылатын;
ә) әрбір кезеңнен астам уақыт ішінде қолданылуды болжайды.
Негізгі қаражаттың объектілері үшін ... ... ... ... ... ... ... болжанып, күтілетін (есептік) кезең;
ә) компания активті пайдаланып, жасауды ... ... ... ... негізгі құралдарды пайдаланудың экономикалық пайдасын алу
болжанатын кезең.
Материалдық активтерді негізгі құралдар деп ... ... ... ... ... шарт болып табылады. 6 «Негізгі құралдар есебі» БЕС
мен 16 «Негізгі ... ... ... ... ... ... бойынша
бағаланады: [7]
• бастапқы күн немесе өзіндік құнмен - активті немесе ғимаратты алуға
сол ... ... ... ... әділ ... ... төленген ақшалай
каражаттың немесе оның баламасының сомасы;
• ағымдағы құнмен белгілі бір ... ... ... ... ... негізгі қаражаттық құны;
• өткізу құнымен (әділ бағаның) – мәмілеге дайын және ... ... ... арасында жасалған операциялар кезінде активті ауыстыруға
болатын сома;
• жойылу құны - шыққан ... ... ... ... соңында
субъект актив алатын деп үміттенетін таза сома немесе сынған ... ... ... ... ... ... - жойылу құнын алып тастағандағы өзіндік
құнның орнына есеп беруде көрсетілген басқа сома мен ... ... ... ... ... - жинақталған тозу және баға түсуден жинақталған
залал сомасын алып тастағанда ... ... ... ... ... ... болатын залал - активтің баланстық құны онын ... ... ан ... ... ... табыс бөлігінің көп болуын көздейді. Сондықтан да
олардың есептілікті өз ... ... ... ұмтылуы да түсінікті,
оларға қаржы тапшылығы кезінде аман қалуы үшін несие ... өз ... ... және т.б. ... және де егер ... ... салу
жүйесі тиімді дамыса, онда шаруашылық субъектісінің ... ісі ол ... ... қалу және салық төлеуден қашу болып табылады. Мұнда тек
қана біздің республикалық емес, ... да ... үшін ... отыр.
Салық ұйымдары кәсіпорынның тиімді жұмыс істеуіне мүдделі, өйткені ... ... ... арттырады, ал бүл болса олардың жалақысын өсіреді.
Негізгі құралдардың есебі кәсіпорынның бухгалтериясында жүргізіледі.
Олардың талдамалық есебі ... ... ... ... ... Түгендеме (инвентарълық) объектісі деп ... ... яғни ... ... керекгі жабдықтармен, саймандармен сатылып
алынған, орнатуды керек етпейтін ... ... ... ... (үйлері мен ғимаратгарды), өздерінің құрылымы (конструкциясы)
бойынша жекеленген немесе бірімен-бірі құрылымы ... ... ... бір зат ... саналып, белгілі бір қызметті атқаратын бұйымдарды
айтады.
Кәсіпорындарда негізгі құралдың есебін дұрыс жүргізу үшін және олардың
тиісті түрде ... ... ету ушін ... ... ... ... беріледі. Ол тұрақты түрде белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, бұзылуына, басқа ... мен ... ... тағы да ... жағдайларға байланысты есептен
шығарылғанда оның нөмірі ұйымның жаңадан кіріске алған негізгі құралдарына
берілмейді. ... ... ... ... ... ... ... өзіне бояумен жазылады. Түгендеме объектілерді (заттарды)
реттік сериялық жүйесімен нөмірлеу ұсынылады. ... ... ... жіктеу
тобына кіретін негізгі құралдарға ... ... ... ... ол ... ... ... негізгі құралдардың қандай жікгелу
тобына ... ... етіп ... ... ... ... ... түгендеме нөмірі оның түгендеме
карточкасында және бір ... ... ... орын ауысуы үшін толтырылатын
алғашқы құжаттарда көрсетілуі тиіс. [12]
Кәсіпорындардың бухгалтериясында негізгі қүралдардың әрбір ... ... ... ... ашылады. Егер жеке бірінсіз-бірі
қызмет ете алмайтын бірнеше бұйымдар, саймандар, ... жэне ... ... бір ... ... құрайтын болса, онда оның
түгендеу карточкасына сол объектінің құрамына ... ... ... ... Егер ... бір ... құралдың (инвентардың),
аспаптың немесе басқа да негізгі құралдардың бір түрінің (аты, ... ... ... ... бірнешеуі бір уақытта келіп кіріске
алынса, онда олар түгендеу карточкаларында тобы ... ... ... жоғарыда айтылғандарға қарамастан ол негізгі ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың барлық түрлерін,
сондай-ақ ұйымға күнтізбелік (календарлық) бір ай ... ... ... өндірістік-шаруашылық қызметінің бір түрін ... жеке ... ... мен ... ... ... құралдарды
есептеуде үлгілі түрі НҚ-6 ведомоствоаралық ... ... ... ... ... ... тиісті топтары
бойынша тіркеледі.
Негізгі құралдары көп емес шағын ұйымдар мен ... ... ... ... үшін ... ... орнына үлгілі НҚ-11
санды түгендеу кітапшасын пайдалана алады. Бүл кітапша негізгі құралдардың
есебін жүргізуге ... ... ... және онда ... ... ... топтары бойынша бөлек есептелінеді. Негізгі ... ... ... ... ... тізімі жүргізілмейді.
Негізгі құралдардың сақталып және жұмыс істеп тұрған жері ... түрі НҚ-13 ... ... ... ... ... ... бүл тізімдеме келіп-түсіп, кіріске алынған объектілер бойынша тек
қана ... ... яғни ... ... ... ... нөмірі, түгендеу карточка немесе түгендеу кітапшаға жазылған
нөмірі, басқа да мәліметтері жазылады. Ай ... ... ... негізінде
үлгілі түрі НҚ-13 түгендеу тізіміне кіріске алынған және шығыс ... ... ... мәліметтер жазылып, бухгалтерлік ... ... ... отырады. Бұл түгендеу тізіміне
көрсетілген объектілер мен ... құны ... ... ... ... керек. Есеп құжаттарын қолмен өңдегенде аралық шоттар бойынша
негізгі құралдардың қозғалысын, яғни ... мен ... ... үшін ... НҚ-12 ... ... қолданылады. Ол карточка ұйымдарда негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... толтырылады. Бұл карточкада негізгі кұралдардың жіктелу топтары
мен ... есеп ... ... ... құны ... ... ... мен шығысы көрсетіледі. Карточканың НҚ-12 санды үлгілі түрінің
мәліметтері негізгі құралдар жайлы есеп ... ... Ұйым ... ... кірісі мен шығыс етілуін есептейтін үлгілі түрі ... ... ... ай сайын бас кітаптағы негізгі құралдардың
мәліметтерімен салыстырып, тексеріліп отырады.
Кәсіпорындарда түгендеу ... және ... ... ... ... мен ... ... мен көліктерге арнайы техникалық
төлқұжат толтырылады. Мұндай төлқұжаттарда негізгі құралдардың техникалық
сипаттамасы және істейтін жұмыстарының ... және тағы да ... ... тиіс.
Халық шаруашылығының алдына қойған міндеттерін ... ... ... буындары – экономиканың нақты секторындағы ұйымдарды басқаруды
жетілдірудің ... зор. ... ... ... ... бір ... ... дамытудың материалды техникалық базасы болып
табылады. Сондықтан да, ... ... әрі ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Қоғамдық өндірістің
тиімділігі едәуір дәрежеде ... ... ... ... ... ... даму барысында ұйым қызметінің қаржылық
мәселелері күшейе түсуде. Осыған сәйкес ұйым ... ... ... ... ұйымдастырылуына мән беріліп отыр. Әсіресе, ... ... ... жаңа ... есеп стандартарының
енгізілуі ел экономикасының дамуына оң ... ... Бұл ... даму ... оның ... ... ... кезеңінде маңызды болып саналады.
Бүгінгі таңдағы ауқымды өзгерістер кезеңі қоғам ... ... ... ... Сол ... ... ... мүлдем
жаңартып, экономикалық-әлеуметтік және рухани ... жол ... ... құруға сай экономикамызды нарықтық қатынастарға
көшірді. Осы ... ... ... ... шешу – ... күннің
басты талаптарының бірі болып саналады. Әсіресе, соңғы жылдары экономика
ілімінде түбірлі өзгерістер орын алуда. Мұның өзі ... және ... ... ... жаңа ... мен ... тікелей
байланысты. [13]
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының нарықтық қатынасқа ... ... ... заңдарына сәйкес өнімді ... ... ... өте ... орын ... Себебі, қандай болмасын
өнеркәсіп өзі шығарған өнімдерінің өзіндік құнын ... яғни ... біле ... оны ... ... ... Ол ... сапалы
және бағасы жағынан арзан, яғни сұранысқа деген талабына сай ... ... ... Сондықтан мұндағы шығындардың есебін жүргізудегі
негізгі көрсеткіштердің бірі бұл – негізгі құралдардың амортизациясы ... ол ... ... ... есептің басқару жүйесінде басты
орындардың бірін алып отыр.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ең
негізгі көрсеткіштердің біріне жатқызылады. Сондықтан да бухгалтерлік
есептегі оның мәні мен ерекшелігі өте ... ... ... ... ... және бағалау
Неізгі құралдар – материалдық активтер олар:
А) компания немесе тауарлы – ... ... ... ... атқару үшін, басқа компанияларға жалға беру үшін немесе ... үшін ... бір ... ұзақ ... бойы ... уақыт ішінде қолданылуды
болжайды.
Негізгі қаражаттың объектілері үшін ... ... ... бұл:
А) компания активтік пайдалану болжанып, күтілетін (есептік) кезең;
Ә) компания активті пайдаланып, жасауды көздейтін бұйымның саны.
Басқаша ... ... ... ... ... пайдасын
алу болжанатын кезең. [1]
Негізгі құралдардың объектісі актив ретінде мынандай жағдайларда пайда
алады деп ... ... ... ... ... ... ... экономикалық пайда алады деп
сендіруге болатын болса;
Ә) активтің ... құны ... ... ... дегеніміз – ұзақ уақыт бойы (бір жылдан астам)
материалды өндіріс саласында да, ... емес ... да ... ... іс - ... ететін материалдық активтер ұлттық комиссиясы.
Негізгі құралдар ... ... ... ... ... № 6 ... ... есебі» Қаржылық Есептіліктің ... ... іске ... ... ... және ... іс – қызмет аясына байланысты,
сонымен қатар Қазақстан Республикасы ...... ... ... ... Типтік жоспарына сәйкес негізгі құрамдар
мынандай топтар бойынша ... ... мен ... іс – қызмет
аясына байланысты жіктеледі.
1. Жер – субъектінің меншік құқығымен алынған ... саны мен ... ...... етуге, тұруға, халыққа әлеуметтік – ... ... және ... ... сақтауға жағдай жасау үшін
белгіленген архитектуралық – құрылыс объектілері. Әрбір жеке тұрған ... ... ... саналады.
3. Ғимараттар – еңбекке керек – жарақтардың емес (зат ... және т.б.) ... ... емес ... іс – қызмет
аясын ... ... ... ... ... асыруға арналған
инженерлік – құрылыстық объектілер.
4. Машиналар мен жабдықтар – ... ... егер ол ... ... ... ... ... тетік, құрал – аспаптармен,
қоршаулармен, тірек – тұғырымен мүліктік ... ... ... құралдардың бұл тобы 5 топшадан тұрады:
• Күш қуатты машиналар мен жабдықтар – жылу және ... ... ...... әр түрлі энергияны механикалық, яғни қозғалыс
энергиясына айналдыратын машина – ... ... және ... ... бу ... трубиналар, электр двигательдері және
т.б.);
• Жұмыс машиналары мен жабдықтары – еңбек өнімін жасау процесінде керек –
жараққа механикалық, термиялық және ... әсер ету үшін ... ... мен ... (токарлық – винт, бұранда ... ағаш ... ... ... ... ... (жол құрылысына пайдаланылатын машиналар және
т.б.);
• Өлшеуіш және реттегіш құрал – ... ... ... мен ... ... лабороториялық жабдықтар) – ... ... ... үшін ...... ... мен керек – ... ... ... су ... және ... ... техника – процестерді түзету мен автоматтандыруға ... ... ...... ... – аспаптар (компьютерлер мен
басқа есептегіш техника);
• Басқа да машиналар мен жабдықтар – ... ... және ... ... станцияларының, радио тораптарының жабдықтары, ... ... ... ... – электр, механикалық және жылу ... беру ... ... ... ... Көлік құралдары – адамдарды, жүктерді тасуға арналған (теміржол, су,
әуе автомобиль ... арба ... ... ... ... да негізгі құралдар: [1]
• Аспап – қол еңбегінің механикаландырылған және механикаландырылмаған
немесе металь, ағаш және т.б. өңдеуге ... ... ...... ... соққыгер, езуші, тығыздап нығайтылған –
электр қол ... бояу сыр ... ... қысқыштар):
• Өндіріс мүлік пен олардың керек - жарақтары – өндірістік операцияларды
орындау немесе жеңілдету үшін қызмет етуге арналған ...... ... ... ... ... ағаш шабатын,
кесетінұзынша үстелі);
• Шаруашылық мүлкі – кеңселік және шаруашылық мүлік (үстелдер, шкафтар,
кілемдер және ... ... малы және ... мал. ... малы – ... өгіз, түйе және тағы
басқа жұмыс малы. Өсімтал мал – ірі қара мал, тұқымдық айғырлар және
тұқымдық бие; ... нар мен ... ... ... ... мен
еркектері, қабан шошқа, ешкі, саулық және қошқар. Мүліктік объект -
әрбір үлкен мал.
... ... ... – қолдан егілген, жасына қарамайтын көпжылдық
егістер (жеміс – жидек беретін, ... ... ... ... бұтадан (өсімдіктен) жасалған қоршау, қаша, танапты
қорғайтын ... Жас ... ... ... ... беру ... ұшар ... түйісуі);
• Жерді (ғимаратсыз) жақсарту жөніндегі күрделі шығындар – ауыл
шаруашылығына пайдаланатын жердің ... ... ... мүліктік
сипаттағы шығындар (жер учаскесін жоспарлап, жүйелеу, алаңды егіндікке
арнап тамырмен жұлу, жерді ... ... ... да ... ... – кітапхана қорлары, спорттық мүлік, мұражай
құндылықтары.
8. Бітпеген құрылыс.
Қолда бар ... ... ... ... ... үнемі қолданылмайды,
өйткені олар:
• Тоқтатылып қойылады (жұмыс жасамайды) – уақытша қолданылмайды;
• Қоймада тұрады (қорда) – жөнделген, жоқтатылған, апат ... ... ... ... ... үшін қор құрайды;
• Жалға берілген немесе алынған – басқа ұйым тапсырған немесе басқа
ұйымнан алынған жал ... ... ... ... ... ... ... құралдар деп танитын тұста бағалауға
бірыңғай қарау қажетті шарт болып табылады. 6 ... ... ... ... 16 ... ... ҚЕХС – на сәйкес негізгі құралдар мыналар ... ... ... құн ... ... ...... немесе ғимаратты алуға
сол сәтінде берілген, басқа ... әділ ... ... ... ... немесе оның баламасының сомасы;
• Ағымдағы құнымен белгілі бір күнде қолданыста жүрген ... ... ... ... ... ... ... (әділ бағаның) – мәмілеге дайын және жақсы ... ... ... ... ... ... активті
ауыстыруға болатын сома;
• Жойылу құны – шыққан ... ... ... ... соңында
субъект актив алатын деп үміттенетін таза сома немесе ... ... ... көзделетін бағасы;
• Амортизациялық құнымен – жойылу құнын алып тастағандағы өзіндік құнның
орнына есеп беруде көрсетілген басқа сома мен активтің өзіндік құны;
... ...... тозу және баға түсуден ... ... алып ... ... баланста актив мойындалатын
сома. Баға түсуден болатын ...... ... құны оның орнын
толтыратын құннан артқан сома[1].
Негізгі құралдарды бастапқы құнына ... ... ... ... ... кейбір кезде іс жүзіндегі ... ... ... заңдарға орай (Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1997 ж.
24 шілдедегі № 1174 ... мен ... ... ... ... 2002 ж. 3 ... № 03–1а –8 ... құралдардың құнын
арттыру индекстері туралы» ... ... ... ... ... оның ... негізгі құралдар есепте және есеп ... құн ... ... ... ... ... бағалау сомасы
негізгі құралдардың 2400 «Негізгі құралдар» бөлімшесінің тиісті баланстық
шоты бойынша тікелей ... ... ... және ... бір ... 5420
«Негізгі құралдарды қайта бағалауға жұмсалған резерві» 5400 бөлікшенің
баланстық шоты бойынша көрсетілді. ... ... ... ... жазу ... аса көп ... ... – ақ
едәуір тозу дәрежесі бар негізгі құрал объектілерінің бастапқы индекстерін
белгілегенде негізгі құралдардың қызмет ету мерзіміне ... ... ... ... ... есеп мәліметтері бойынша
тозу дәрежесі бар негізгі құрылғылардың құнын ұлғайтушы алынған бастапқы
индекстері 1 графасынан 30% - кем, ... - 50%-ға ... тозу ... ... 51%- дaн -64% -ға дейінгі тозу ... 3 ... 65%- ... -ға дейінгі тозу дәрежесі – 4 графадан, 80%- нан жоғары тозу ... ... ... өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді,
ал ол ... ... және ... ... болып бөлінеді. Бұл арада еңбек
құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс ... ... ... ... ... ... ... саласында да, өндірістік емес
салада да ұзақ уақыт бойы қызмет етеді.
Оларға: ... ... жер ... ... мен ғимараттар,
өткізгіш тетіктер, машиналар мен ... ... және ... аспаптары мен
қондырғылар, есептеу машиналары мен техникалары және олардың бағдарламалық
құралдары, ... ... ... ... ... және ... өнім және жұмыс малдары, көп ... екпе ... ішкі ... тағы да ... ... ... ... құралдардың есеп бірлігі болып
табылады. Инвентарлық объекткүрделі әрі жай ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың басты шарты оны жіктеу ... ... ... ... ... ... тікелей қатысатын
объектілер жатады, олардың ... ... ... ... ... ... ... Негізгі өндірістік құралдардың пайдалануын
сипаттайтын шолушы экономикалық көрсеткіші қорқайтарымы болып ... ... ... бір ... шаққандағы өндірілетін заттай немесе
ақшалай түріндегі ... ... емес ... ... – тұтынуға арналған құрал
жабдықтар. Олар ұжымның мәдени тұрмыстық қажеттіліктерін ұзақ ... ... ... ... ... ... ... және жалға алынған болып
бөлінеді.
Мүлікке көрінісі бар, яғни санауға және өлшеуге болатындар жатады.
Мүліктік ... ... жер, ... ... су ... жатады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебі №6 БЕС сәйкес ұйымдастырылады.
Осы стандарт негізгі құралдардың есебін жүргізудің, ... ... ... ... пен ... ... ... анықтайды.
Меншікті дегеніміз – субъектігі тиесілі және оның балансында көрініс
табатын негізгі ... ... ... шарт ... басқа
субъектіден алынған негізгі құралдар, жалға алынған құралдар ... ... ... ... балансында есептейді.
1 сурет. Негізгі құралдардың жіктелу сызбасы
Қолданыстағы жұмыс істеп тұрған негізгі құралдар, ... ... ... ... Жұмыс істемей тұрғандар – бұл жұмысы тоқтатылған
немесе басқа жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған құрал жабдықтарды
жоспарлы түрде олардың ... ... ... үшін ... есептеледі.
Әр субъектіде негізгі құралдар пайдалану мақсатына және ... ... ... ... ... Жер, ... ... машиналар және құрал жабдықтар күш ... ... ... ... ... ... және реттеу аспаптары және қондырғылар
мен ... ... ... ... ... машиналар мен құрал
жабдық, көлік құралдары, құрал сайман, өндірістік мүлік және ... ... ... және өнім ... мал, көп жылдық екпе ағаштар,
жемді жақсартуға шыққан күрделі шығын, басқадай ... ... ... ... ... құрамына енетіндер:
Жер – субъект меншігіне сатып алған жердің көлемімен құны. ... ... бар ... онда олар құқық актісі мен расталуы керек. Ондай
актісі берілген ... ... жер ... ... ... ... – халыққа еңбек етуге, тұруға, ... ... ... ... ... және ... құндылықтарды сақтауға арналған
әлеуметтік құбылыс объектілері. Әр бір ... үй ... ... ...... заттарын өзгертуге қатысы жоқ белгілі ... ... ... ... ... ... ... арналған
инженерлік құрылыс объектілер. Барлық жағдайлары бар ... жеке ... ... ... табылады.
Қондырғылар – электр, жылу немесе механикалық энергияны өткізу
қондырғылары. Электр ... ... ... ... ... ... желісі немесе генератор клемаларынан бөлу қондырғыларына
дейін, ... ... және ... ... ... мүліктік
объекті бола алады.
Машиналар мен жабдықтар – күш ... ... және ... ... және ... ... және ... аспаптары және
қондырғылар мен лабораториялық жабдықтар, әрбір машина, егер ол ... ... ... ... оған ... ... құралдарды,
соған тиісті заттарды, аспаптарды, қоршауды, фундаменті қоса ... ... ... саналады. Негізгі құралдардың бұл тобы бес топтан
тұрады:
Күш ... ... және ... – жылу және ... ... генератор машиналар, түрлі энергияны механикалық энергияға, яғни
қозғалыс ... ... ... ... мен ... – еңбек өнімдерін жасау процесінде
еңбек затына механикалық, жылу және химиялық әсер етуге арналған ... және ... ... ... және ... ... ... және лабораториялық
жабдықтар - өлшеуге, өндірістік процестерді ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын приборлар мен
аппаратуралар.
Есептеу техникасы – ... ... және ... ... ... ... ... жабдықтар – машиналар, аппараттар және басқа
құрал жабдық.
Көлік құралдары – адамдар мен жүктерді тасымалдауға ... ... ... ... ... ... барлық бейімдегіш құралдары мен
заттарын қоса алғанда мүліктік объект болып табылады.
Құрал-сайман – қол ... ... ... ... металдарды, ағашты және т.б.
өндеу үшін машиналарға бекітілген кесетін, соғатын және нығздайтын ... ... ... ... ... ... ... ғана мүліктік
объект болып табылады.
Өндірістік мүлік және соған жататын заттар - өндірістік ... ... ... үшін ... ... ... ... еңбекті
қорғауға көмектесетін жабдықтар; сұйық, сусымалы және ... ... ... ... ... ... арналымы бар басқа да заттар.
Басқа ... ... ... ... ... және ... мәні ... мүліктік объекті бола алады;
Шаруашылық мүлік – ... және ... ... ... ... ... ... мәні бар әрбір объект – мүліктік
объекті бола ... ... өнім ... мал – ат, ... түйе және ... пайдаланылатын малдар; өнім беретін мал – мүйізді ірі қара мал;
асыл ... ... мен ... ... мен ... ... маралдар,
еркек шошқалар мен мегежіндер, ешкілер, саулық қой мен ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер – қолдан егілген, көп жылдық өсімдіктер. Жас
өсімдіктер даму деңгейі толық жетілген өсімдіктерден бөлек есепке ... ... ... ... ... – ауыл ... пайдалану үшін ауыл шаруашылығына пайдалану үшін жер қыртысын
жақсартудың ... ... ... емес ... да ... ... – кітапхана қорлары, спорт мүлкі және басқа
да салымдар. [14]
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың ... ... орын ... және ... дұрыс құжаттық
рәсімделуінжәне бухгалтерлік есепке уақытылы көрсетілуін, ... ... ... бекітілуін және сақталуы мен ұтымды
пайдаланылуын бақылайды; ... ... ... ... ... ... ... дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ есептелген амортизация
сомасының есепте ... ... ... ... қор ... жаңа ... және оны ... жаңа ... ... ... жөндеу бойынша шығындардың сенімі есебін;
негізгі құралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгіліне жасауын ... ... ... ... ... ... сату және олардың
басқаша шығу нәтижелерін есепке нақты көрсетілуін қамтамасыз етуі керек.
Жалпы негізгі құралдар – деп өндірісте ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... ... құнын шығарылған өнімге,
орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... яғни
материалдық активтерді айтады. Шаруашылық ... ... ... №6 «Негізгі қорлар есебі» - деп аталатын бухгалтерлік
есеп ... ... ... ... ... есебін дұрыс ұйымдастыру үшін оларды
бағалау принципі үлкен роль атқарады.
Бухгалтерлік есептің жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... 1 кестеде көрсетілген.
1 кесте
Негізгі құралдарды бағалаудың түрлері
|№ |Атауы ... ... ... ... құн |Төленген ақша қаражаттарының немесе |
| | ... ... ... не |
| | ... ... сатып алу немесе салу |
| | ... оны ... ... ... |
| | ... ... ... |
|2. |Амортизацияланушы (тозушы) ... ... алып ... ... |
| |құн ... ... құны немесе өзіндік |
| | ... ... ... ... ... | ... басқа сома. ... ... құны ... ... ... қызмет ету |
| | ... ... оны ... |
| | ... ... ... |
| | ... алып тастағаннан кейінгі |
| | ... деп ... таза ... ... ... ... құн |Бір-бірінен жақсы хабардар тәуелсіз |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... айырбастауға |
| | ... ... ... ... құн ... тозу мен ... ... | ... ... алып ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... құны ... ... алу
сәтінде көрсетіледі. Оған барлық қажетті нақты өндірістік шығындар, негізгі
құралдарды орнату және сатып алу шығындары, ... ... ... алу ... ... ... ... мен алымдар;
- Жеткізу, монтаждау, орнату, пайдалануға қосу ... ... ... ... ... ... үшін проценттер;
- Активті жұмыс жағдайына келтіруге байланысты басқа да шығындар
жатады.
Жер учаскесінің бастапқы құнына ... ... ... ... сату ... ... мүлік жөніндегі агенттерге комиссиялық сыйақы;
- Сатып алу-сату кркаттарын рәсімдеу бойынша заңгердің көрсеткен
қызметін ... ... мен ... Жерді мақсатты пайдалануға әзірлеу жөніндегі шығындар. Үйлер мен
ғимараттардың құрылысы кезінде бастапқы құнға ... ... ... ... қосылады:
- Материалдар;
- Еңбекақы төлеу;
- Үстеме шығындардың тиісті үлесі;
- Сәулетшінің, заңгердің ... ... ... кезеңіндегі сақтандыру шығындары. Құрылыс кезеңіне берілген
кредиттер бойынша проценттер.
Негізгі табынқа қосылған жас ... ... құны ... ... ... ... ... Негізгі табынты қалыптастыру үшін
сатып алынған малдар бойынша жеткізу жөніндегі шығындарды қоса ... алу ... және ... ... ... өзге де ... ... - қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен жабдықтар, ... ... ... мен құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және
олардың программалық құралдары, ... ... ... ... және ... ... өнім және ... малдары, көп
жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы тағы да ... ... ... ... ... ... азды ... қарамастан
пайдалану мерзімі бір жылдан аспайтын өндіріс құралдары негізгі құралдардың
қатарына жатпайды.
Сонымен ... ... ... құрамына шаруашылық субъектісінің
қоймаларындағы дайын бұйымдар болып саналатын жабдықтар мен машиналар,
күрделі ... ... ... монтаждауды қажет ететін жабдықтар,
жасалып біткен, бірақ әлі пайдалануға берілмей тұрған ... ... ... ... ... өзіндік құнының құрамында
қаралған қосымша шығындардың есебінен салынған титулдық тізімге ... мен ... ... ... жас ... яғни мал ... ... құралдарды» халық шаруашылығының салдарына қарай топтастырған
кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, ... ... ... ... ... қай ... жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі ... бәрі тек ... ... ... ... ғана ... істейтін болса, онда
бұл субъектідегі негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол шаруашылық
субъектінің атқаратын ... ... ... ... құралдар кімнің меншігінде, иелігінде екендігіне ... яғни ... ... өзіне тиісті және уақытша ... ... ... ... Шаруашылық субъектісі уақытша жалға алынған
негізгі құралдарды баланс сыртындағы
Материалдық активтер сатылып алыну мақсатына қарай төмендегідей ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық қорлар;
б) қаржылық инвестициялар.
Мысалы: субъектінің шаруашылық қызметін атқару барысында қажет болып
табылатын өзінің пайдалануы мақсатында ... ... ... ... ... құрамында есептелінсе, ал сату үшін сатып алынған көлік құралдары
тауарлы-материалдық қорлар құрамында есептеледі.
Негізгі құралдардың есебін ... ... ... ... ... қабылданған принципі болып табылады. Негізгі құралдарды ақшалай
өлшеммен бағалау олардың көлемін, құрылымын, ... ... ... өндіруді
жоспарлауға мүмкіндік береді. №6 БЕС бойынша бастапқы, ағымдағы, баланстық
құндарды, сату құнын және жою құнын ажыратуға ... ... ... ... 2400 ... ... оларда
субшоттар бастапқы бағасымен немесе ағымдағы құнымен ескеріледі. Есептелген
тозу сомаларын есепке алуға пассивтік 2420 шоттары арналған.
Негізгі ... ... ... ... бағалаудың маңызы зор
болып табылады. Негізгі құралдар бастапқы құнмен, баланстық ... ... ... ... және ... ... ... [1]
Негізгі құралдардың бастапқы құны – ол активті салуға, сатып алуға,
әкеліп ... ... ... ... ... ... ... төленген салық сомаларынан, құрылысты салу кезінде алынған несие
үшін төленген пайыз сомалары мен бұл ... ... ... ... ... ... келтіру мен тікелей байланысты кез келген ... ... ... құралдарды тасымалдау кезінде болған ақауларды
жөндеуге кеткен және басқа да қажет болып ... ... ... ... ... ол ... ... шығыны ретінде есепке
алынады. Негізгі құралдардың әр түрі бойынша оның ... ... ... ... жер ... бастапқы құны:
Жерді сатып алу бағасы, қозғалмайды мүлік жөніндегі агенттікке
төленген комиссиялық ... ... ... ... келісім шартты
рәсімдеу үшін заңгердің қызметіне төленетін төлем және ол үшін ... мен ... ... ... ... пайдалануға әзірлеуге кеткен
шығындар енгізіледі.
ә) құрал-жабдықтардың бастапқы құнына:
Құрал-жабдықты сатып алу ... оны ... ... ... ... шығындар оның ішінде тасымалдау кезінде ... ... ... ... ... мақсатында
кеткен шығындар, тағы да басқалар енгізіледі.
Алайда, құрал-жабдықтарды монтаждау, тасымалдау кезінде болған бүліну
нәтижесін жөндеу үшін кеткен ... ... ... ... ... ... несиеге алынған болса, ол үшін төленген процент сомасы да
ағымдағы шығын қатрына жатады және де ... ... ... құнына
қосылмайды.
Кәсіпорынның өзі салған үйлер мен ғимараттардың бастапқы ... ... салу үшін ... ... ... ... қызметкерлерге
төленген еңбекақы сомалар, еңбекақы бойынша бюджетке жасалған ... ... үшін ... пайыздар сомасы, заңгерлерге
архитекторларға төленген төлемдер, құрылысты салу үшін рұқсат алу ... мен ... да ... ... ... ... және сол ... салынған үйлер мен ғимараттарды бір
тұтас ретінде пайдалануға сатып ... онда осы ... ... ... ... ... объекті бойынша бөліп көрсету керек. Себебі үйлер
мен ғимараттардың пайдалану ... шек жоқ, яғни ... ... ... ... ... бұл жағдайда жер учаскесі ғана пайдалануға алынып, ал үйлер мен
ғимараттар бұзылатын ... ... ... онда ... ... әрбір
объектінің бойынша жекеленіп бөлінбейді. Бұл жағдайда тек қана жер сатылып
алынған болып есептелінеді. Және оның бастапқы құны бұл ... ... ... ... мен ғимараттарды бұзуға кеткен барлық объектілердің шығынның
қосындысынан, бұзғаннан алынған материалдардың бағасын ... ... ... жер ... және сол ... орналасқан үй мен
бірге 500000 теңгеге сатып алды делік. Бұл жерде орналасқан үй ... ... ... сатып алу барысында төленген шығындарды 25000
теңге. Үйді ... ... ... 40000 ... ... алынған
материалдарды сатудан түскен табыс 20000 теңге. Жерді тазалау ... ... ... 15000 ... Осы ... ... болсақ,
сатылып алынған жердің бастапқы құны 560000 теңгені құрайды. ... ... ... құны былайша анықталады:
• үлес қосушылыр мен құрылтайшылар негізгі құралды жарғылық қорға
өзінің үлесі ретінде ... онда ... құны ... ... ... ... негізгі құралдарды өзі дайындап, яғни жасап шығарғанда
немесе сатып алған кезде ... ... ... ... ... Кәсіпорын негізгі құраладрды басқа заңды тұлғалардан немесе жеке
адамдардан тегін алған кезде қабылдау-өткізу актісінің мәліметтері
бойынша әексепттік жолымен.
Негізгі ... ... құны – бұл ... белгілі бір
уақыттағы, яғни бүгінгі күнгі негізгі құралы нарықтың ... ... ... ... құны – бұл ... бухгалтерлік
есебінде немесе қаржылық есеп беру ақпараттарында көрсетілген негізгі
құралдардың бастапқы ... ... тозу ... алып ... құны ... ... ... қалдық құны – негізгі құралдың пайдалану мерзімі
аяқталғаннан кейін оны бұзу, ... ... іске ... бөлшектерінің
құнынан объектіні есептен шығаруға байланысты жұмсалатын ... алып ... ... анықталатын негізгі құралдарды сатушы мен
алушының арасндағы келісілген құн болып табылады.
Бухгалтерлік ... ... ... құралдарды бастапқы құндары
тек мына жағдайларға ғана өзгертіледі:
1. Негізгі құралдардың пайдалы қызмет атқаратын мерзімін ұзартатындай
немесе қысқартатындай оның ... ... әсер ... ... ... ... немесе ішінара бұзылғанда, жойғанда және бөлшектегенде.
2. ҚР үкіметінің шешімдері ... ... ... ... ... құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі құралдардың келіп
түсуін, кәсіпорын ішінде орын ... және ... ... ... және ... ... уақытылы көрсетілуін, олардың
материалдық жауапты адамдарға ... және ... мен ... ... негізгі құралдарды есептелген амортизациясы мен тозу
сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қор қайтарымын
анықтауды, жаңа ... және оны ... жаңа ... ... ... ... ... шығындардың сенімі есебін;
негізгі құралдарды түгелдеуді және ... ... ... ... ... ... есепке көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және олардың
басқаша шығу нәтижелерін есепке нақты көрсетілуін ... етуі ... ... ... әрбір бөлек объекті бойынша бүтін сомада
жүргізіледі. Сол ... ... ... ... оның ... ... ... құны тең болады, себебі пайдалануға берген ... ... ... ... ... ... жоқ.
Уақыт өткен сайын негізгі құралды өндіруге, салуға жұмсалынатын
материалдың ... және ол үшін ... ... шығыны,
жұмысшылардың еңбек ақысы – жалпы негізгі ... ... салу ... ... ... құны – бұл кез ... екі ... яғни
белгілі бір себептермен өзгеріп отырады. Негізгі құралдардың белгілі бір
уақыттағы құны сол ... ... ... ... ... қажет болатын,
жұмсалатын қоғамдық қажетті еңбекпен анықталады. Осыған байланысты ... ... өте ... ... ... құралдарды қайта
бағалау үкіметтің қаулысымен барлық ... ... ... бір ... ... ... ... қайтадан бағалау кезінде оның осы кездегі, яғни
бүгінгі салу, ... құны ... Бұл ... ... ... құны деп ... ... негізгі құралдарды тиісті түрде қайта
бағаланғаннан бастап оларды баланста қалпына келтіру құнымен есептейді.
Негізгі құралдардың бастапқы бағасын белгілі бір ... ... баға ... ... ... объектілерді қайта бағалау
жүргізіледі. Қайта бағалау жүргізілген кезінде ... ... ... тозу сомасы олардың құндарының өзгеруіне қарай
түзетіледі. Қайта бағалау сомасы ... ... ... ... субъектіде қолданатын амортизациялық аударым сомасын есептеу әдісіне
сәйкес ... ... ... табысқа апарылады. Қайта бағалаудың
барлық сомасы бөлінбеген табысқа актив есептен шығарылған ... ... ... ... ... ... бөлігінің құны ... ... ... ... ... ... ... жоғарылап, кәсіпорынның техникалық деңгейі және қуаттылығы
артады.
Негізгі ... ... ... және ... ... бірге
негізгі құралдардың өндіріс қуаттылығын анықтағанда табиғи және құн түрдегі
көрсеткіштері қолданылады.
Жұмыс істеп ... ... ... ... ... бастапқы құны бойынша, оған қорға ие болғандағы құны, оның жеткізу ... ... ... ... ... ... құны бойынша, яғни оған негізгі құралдарды қайта бағалау
нәтижесіндегі құны жатады;
- қалдық құны бойынша, яғни ... ... ... ... ... тозу ... ... анықталады.
Негізгі құралдардың қалдық құнын мына формуламен анықтауға болады:
Ққ=НҚбқ-(НҚбқ*Ма/100*t)
Мұнда, ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру амортизациясының мөлшері, %;
t-негізгі өндіріс қорының нақты жұмыс істеген уақыты, жыл
Негізгі құралдарды бағалаудың ... ... ұзақ ... ... ... ... және осы уақыт аралығындағы қайта ... ... ... түрі ... ... құралдардың бастапқы
құны, қайта өндіру құны және қалдық құны.
Негізгі құралдардың бастапқы ... ... ... ... кеткен шығындардың жиынтығы.
Қайта өндіру құны (қалпына келтіру)-негізгі құралдарды қайта өндіруге
кеткен шығындардың жиынтығы.
Қалдық құн-негізгі құралдардың ... алып ... ... ... ... құны.
Негізгі құралдардың құрылымына мынадай факторлар әсер етеді:
шығарылатаны өнім ... оның ... ... ... ... деңгейі, мамандандыру және бірлестіру деңгейі, кісіпорын
орналасуыың климаттық және географиялық жағдайлары және т.б.
Негізгі құралдардың жағдайын ... ... ... ... үш ... бөлінеді:
1. Пайдалану деңгейін сипаттайтын:
- негізгі құралдардың орта жылдық құны;
- қор қайтарымы;
- қор сыйымдылығы;
- қормен қарулану.
2. Жылжуын сипаттайтын:
- жаңару коэффициенті;
- шығу ... ... ... ... тозу ... ... ... талдауда, есепте және жоспарлауда біріншіден еңбек
құралдарының қозғалысын және жағдайын, екіншіден, ... ... ... анықтау үшін көптеген көрсеткіштер жүйесін қолданады. Оларды
екі топқа бөлуге болады: жинақтаушы және жеке ... ... ... ... ... тиімділігін айқындайтын негізгі бір
жинақтаушы көрсеткіш-қорқайтарымдылық.
Қорқайтарымдылық дегеніміз жалпы өнім ... ... ... ... ... ... (Ққ) ... төмендегі формуламен есептеледі:
ҚҚ=Жө/Нқ*100%
Мұнда Жө-жыл бойы өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... ... ортажылдық құны;
Қорқайтарымдылық көрсеткішінің кері қатынасы өнімнің қорсиымдылығын
көрсетеді:
Қор сыйымдылық ... ... ... өндіріс қорының орта
жылдық құнының жалпы өнім құнына қатынасы.
ҚС ... ... ... ... ... ... ... қолдану деңгейін тікелей
сипаттайтын және өндіріс ... ... ... ... ... ... жеке көрсеткіштеріне жататыны:
А)жабдықтарды пайдаланудың экстенсивті коэффициенті-негізгі өндіріс
қорының белсенді бөлімін ... ... ... ... көрсеткіш,
немесе жабдықтардың нақты істеген жұмыс сағат санының, жоспар ... ... ... ... ... анықталады.:
КЭКСТ=Ун/Ужт
Мұнда, УН-машина және жабдықтардың нақты жұмыс жасаған уақыты;
УЖТ-жұмыс тәртібіне сәйкес машина және жабдықтардың ... ... ... қоры.
Өндірісте негізгі қорды пайдаланудың экстенсивті тобында төмендегідей
коэфициенттерді қолданады:
- жабдықтарды ... ... ... ... ... ... жұмыс тәртібінің алмасуын пайдалану коэффициенті.
Б) жабдықтарды пайдалануда интенсивті коэффициентінің маңызы өте зор.
Ол машинаны және ... ... ... ... ... Бұл көрсеткішті есептеу үшін төмендегі формуланы қолданады:
КИНТ=Өн/Өм
Мұнда ӨН-машина және жабдықтардың нақты өнімділігі;
ӨМ-машина және ... ... ... өнімділігі
(жабдықтардың паспорты бойынша анықталады).
В) жабдықты интегралды пайдалану коэффициенті-машина және жабдықтарды
пайдалану деңгейін ... және ... ... ... ... мына формуламен анықтауға болады:
Кинтег=Кэкс*Кинтен
Негізгі өндіріс қорларын пайдалануда ... ... бар ... ... ... мүлкінің рентабельдігі (Рм) жеке құрал
рентабельдігі (Ржқ) және өндіріс ... ... ... ... ... жылдық құны*100%
Ржқ=пайда/жекеліктегі құралдардың орташа жылдық шамасы*100%
Негізгі өндіріс қорын пайдалану деңгейін сипаттайтын көрсеткіш-оның
рентабельді болуы (РҚОР)
Р=пайда/негізгі ... ... ... ... қалдық құны*100%
Субъектінің шаруашылық іс - әрекетінде ... ... ... ... негізгі құралдар құрамына көрсетіледі. Алып – сату
мақсатымен алынған негізгі қорлар – ...... ... ал ... өзі ... үшін ... ұзақ ... қаржы салу
мақсатымен алынатын негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... үшін 2400 ... құралдар»
бөлімшесінің синтетикалық шоты қолданылады.
Негізгі құралдар құралына объектілердің ... алу ... ... ... ... ... ... – тапсыру
актісімен ресімделеді. Субъектілер пайдалы қызмет ету ... ... ... ... ... алу ... ... нормативті
қызмет мерзімін (субъект белгіленген нормаларға сәйкес ... ... ... ... және ... құнын (пайдалы қызметі мерзімі біткен
соң, күтілген шығыны істен шыққан соң ... ... ... ... ... ... қалдықтар, қосалқы бөлшектердің болжанатын бағасы) өз
бетінше белгілейді.
Негізгі құралдарды қабылдау – ... ... ... ... да мүліктік карточка ашылып, негізгі құралдардың таңдамалы
есебі жүргізіледі. Негізгі ... ... ... мүліктік нөмір
беріледі. Нөмірлеу әдетте реттік нөмір беріледі. Нөмірлеу ... ... ... жүйе бойынша жасалады. Мысалы, үй үшін 0001-ден 0299 ... ал ... үшін ... ... ... және т.б. ... Мүліктік нөмір негізгі құралдарды қабылдау – тапсыру актісінде
келтіріледі және ол ... ... ... бойы ... ... ал
істен шыққанда қайта түскен объектіге ұзақ ... бойы (бес ... ... Толтырылған мүлік карточкалары әрбір жіктеуші топ бойынша бір
данада жүргізілетін «Негізгі құралдарды ... ... ... ... тіркеледі. Істен шыққан негізгі құралдар
бойынша категорияларды «Архив» картотекасы бөліміне қояды. [25]
Негізгі құралдарды тұрғызу, салу ... алу ... ... ... қажетті шығындар, соның ішінде сатып алынғанда ... ... ... ... (үйлер мен жаңа автомобильдерді алу кезінде төленген
ҚҚС, сатып алу келісімшартты жасаған кезде төленетін мемлекеттік баж ... т.б.), ... ... пайдалануға беру, құрылыс кезінде берілген
кредит үшін проценттер, белгілеуі бойынша ... үшін ... ... ... ... ... басқа да кез келген шығындар кіретін
бастапқы баға бойынша кіріске алу сәтінде негізгі құрал – жабдықтар кіріске
алынады.
Қажетті ... ... ... ... кезінде алынған зиянды
жоюға кеткен шығындар, ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... құнға кірмейді, ал ағымдық шоттағы шығындар
ретінде ескеріледі.
2-кесте. Негізгі құрал объектілерінің бастапқы құны былайша ... ... | ... | ... | Сома ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... |5110 |5010 ... |1000,0 |
|капиталына олардың салымдары |«Төленбеген |капиталына | ... ... ... ... мен | ... | ... | ... қатысушылар | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... ... |2400-2410 |5110 ... |600,0 |
| ... ... | |
| ... | | ... өзі ... ... |2400-2410 |3310 |324,0 ... ... ... ... ... | ... ... ...... ... |мен ... | ... сомасы бойынша | ... ... мер- | |
| | ... ... | |
| | |лық ... | ... ... немесе жеке |2400-2410 |6160«Басқадай |127,8 ... ... ... ... ... | ... ... ... |құралдар» |түскен та-быстар»| ... ... ... | | ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... ... |3310 |300,0 ... ... түзетіліп, |«Негізгі |«Жабдықтаушылар | ... ... ... |мен ... | ... ... активтердің құны | ... ... мер- | ... ... ... | ... | ... | ... | |
| | ... | ... есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2007-жылдың 28-ші |
|ақпанындағы №234-ІП ... ... ... ... ... бастапқы құнына шотта көрсетілген сатып алу бағасы,
жылжымайтын мүлік бойынша агенттерге комиссиялық сыйақылар, сатып алу ... ... ... ... ... ... төлеу, мұндайда
туындайтын салықтар мен салымдар, жерді мақсатты пайдалану үшін дайындауға
кететін шығындар (үйді бұзу кезінде ... ... ... түскен
кірістерді шығарып, шегеріп, ескі үйлерді бұзу, ... ... ... ... ... алынған жабдықтың бастапқы құнына алу ... ... ... ... ... кезіндегі сақтандыру, монтаж, пайдалануға
берілетін жабдықтың жорамдылығын тексеру мақсатымен сынақ өткізу ... мен ... ... ... ... құрылыс жөніндегі шығындар:
материалдар, еңбекті төлеу, қосымша ... ... ... ... ... ... ... кезінде
сақтандыруға жұмсалатын шығындар, ... ... ... ... ... рұқсат алу үшін шығатын шығындар.
Негізгі құралдар қоймада резерв ретінде ... ... ... ... ... ... негізгі құралдар тәртібін іс-
жүзіндегі заңдарға сәйкес ... ... ... ... және ... құралдардың істен шығуы.
Негізгі құрал объектілері субъектінің бухгалтерлік балансынан
мыналардың нәтижесінде есептен шығарылады:
- ... ... ... ... ... ... пайдаланылмайтын объектілерді өткізуде;
- Басқа субъектілерге негізгі құралды ... ... ... беру;
- Басқа заңды немесе жеке тұлғаларға өтеусіз беру,
- Объектілерде ұзақ ... ... ... ... Кем шығу, табиғи апат және басқа есептер.
Негізгі құрал ... ... беру ... ... ... субъектіге қатысушылардың жалпы жиналысында қабылданады.
Негізгі құралдардың жарамсыздығын, оларды қалпына келтіріп, ... ... және ... ... ... сондай – ақ есептен
шығаруға қажетті құжаттаманы ресімдеу үшін субъект ... ... ... ... ... ... құрылады.
Комиссия объектіні қарайды, есептен ... ... ... мерзімінен бұрын істен шығаруға кінәлі адамдарды табады,
пайдалану ... ... және ... ... ... ... ... «Негізгі құралды есептен шығару актісі» және
«Автотранспорттық құралдарды есептен шығару актісімен» екі ... ... ... тек ұйым ... ... ... ... ғана
кіріседі.
Негізгі құрал объектілеріне байланысты 16 ... ... ... Есептіліктің Халықаралық Стандарттарына сәйкес кейінгі шығындар
актив жағдайын жақсартқанда, оның ... ... ... жоғарылатып, арттырса ғана актив есебінде танылады. Болашақтағы
экономикалық тиімділікті ұлғайтуға және ... ... ... ... ... мысалдар мыналар:
1. Негізгі құрал объектілерінің пайдалы қолдану мерзімін ұлғайтатын,
оның қуаттылығын арттырып, жетілдіру;
2. Өндірілетін өнімнің ... ... үшін ... тетіктерін,
детальдарын жеткізу;
3. Бұрын есептелген өндірістік шығынды едәуір қысқартуды қамтамасыз
ететін жаңа өндірістік ... ... ... ... ... мен ... мақсатымен жасалатын
негізгі құралдарды жөндеу мен пайдалануға жұмсалатын шығындар ... ... ... ... болу ... ағымдағы шығындар ретінде
танылады.
Негізгі құрал жабдықтарды алғаннан кейін шығындарды есептеу тәртібі
бастапқы бағалауда ... ... және ... ... ... ... ме деп мойындауға байланысты.
Қазақстан Республикасының «Салықтар және басқа бюджетке міндетті
төлемдер туралы» Кодексінің 113б. 2 ... ... ... ... ... (күрделі, ағымдағы) арналған нақты іс жүзіндегі сома
негізгі құралдардың әрбір тобы бойынша ... ... ... ... ... белгіленген проценті шегінде жылдық ... ... ... ... ... ... ... нақты іс жүзіндегі
сома негізгі құралдардың ... ... ... ... балансын
ұлғайтады. Жылдық жиынтық табыстан шегерілуге ... ... ... ... ... ай ... ... үшін, сондай-ақ топтың құндық
балансына қосылуға тиісті соманы анықтау үшін ... салу ... ... ... ... есептеу тізімдемесі» қолданылады. [26]
«Салық салу мақсаты үшін негізгі құралдарды жөндеуге шығатын шығындар
есебінің тізімдемесі» қолданылады.
Салық салынатын табыстан ... ... ... ... ... ... тұлға «Негізгі құралдарды жөндеу мен амортизацияға
аударымдар тізімдемесін» жүргізеді.
2007 жылдың 1.01 бастап ... ... ... тобы ... негізгі
құрал-жабдықтардың нақты іс-жүзіндегі шығындар сомасы салықтық кезең
соңында топтың ... ... ... ... ... ... ... баланстық құнынан шегерілу мөлшерлемесі
|Топ № |Топ ... ... |
| | ... % |
|1 |2 |3 |
|I ... құрылыстар |15 ... ... мен ... |25 ... ... ... мен ... |15 ... ... ... басқа топтарды қоспай |15 ... ... ... ... ... қосылған құн салығы,
яғни «Салықтар және ... ... ... ... ... ... 1т. ... қосылған құн салығы атап көрсетілген шот – фактуралар
ұсынылуы ... ... ... ... ... салық
сомасы да есепке жатқызылуы тиіс[3].
Егер салық төлеуші басқа есепті кезеңді ... онда ... ... ... ... ... құндық балансына белгіленеді.
Республикалық және жергілікті бюджеттерден алынған ... ... ... ... шығындары ұстап қалуға жатқызылмайды және
топшаның құндық балансын ұлғайтпайды.
Егер ... ... ... ... ... салу ... ... жүргізілсе, топша құндық балансының ... 5 ... ... ... ... шығын жұмсалған тиісті негізгі құралдардың
құнын өсіруге жатқызылады.
Ұйымдастыру – ... ... ... ... сипаты,
олардың қауырттығы бойынша күрделі және ... ... ... айқындайды.
Ағымдағы жөндеу негізгі құралдарды дұрыс және жұмысқа жарамды жағдайда
ұстауға арналады, мұндайда ... ... ... ... ... ... ... жөндеуге, бояуға, қабырғаларды әктеуге және ... ... ... қамтамасыз ету мақсатымен жабдық механизмдерін
реттеу жасалады. Ағымдағы жөндеу кестеде алдын - ала қарастырылған ... ... ... ... ... пайдаланатын жерде немесе
арнайы бөліп берілген жерде жөндеу бригадаларының күшімен атқарылады. [29]
Жөнделетін ... ... ... тозған тораптарды,
детальдарды және конструкцияларды қалпына ... ... ... ... ... ... жөндеу деп саналады. Жабдықтар мен
транспорт құралдары үшін – бұл ... бір ... ... ... ... ... тозған детальдар мен тетіктерді
ауыстыру немесе ... ... ... ... ... және түзеу
жасалатын жөндеу. Автотранспорт ... үшін ... ... ... ... 20-дан 50 мың км.-ге дейінгі ... ... ... ... мен ғимараттар үшін бұл – тозған конструкциялармен
детальдарды алмастыру ... ... ... ... мүмкіндіктерін
жақсартатын, олардан гөрі берік және тиімділеріне ауыстыру жасайтын ... ... ... үшін ... ... ... ететін басқарушы
құжат–ақаулар тізімдемесі. Мұнда кестеде көзделген жөндеу мерзімдері,
негізгі ... осы ... үшін ... ... ... ... ... детальдер, тетіктер, жөндеудің ... ... ... ... ... күрделі жөндеуді жоспарлауды және
негізгі ... ... беру ... ... жеңілдетеді. [1]
Ақаулар тізімдемесі негізінде күрделі жөндеу бойынша жұмысқа наряд-
тапсырыстар жазылады. Бұған жұмыстың техникалық шарттарын, жұмыс сы ... ... ... бір ... ... шеберханасына, екіншісін
бухгалтерияға, үшіншісі бас механик бөлімінде қалады. Субъектінің жөндеу
цехтарында ... ... ... көп сызық жолды карточкалар ... ... ... жинақтайды.
Егер жөндеу қосалқы өндіріс жұмысшыларының күшімен, яғни жөндеу
цехымен атқарылса, шығындар 8300 ... ... ... ... ... мынадай жазбалар жазылады:
4-кесте. «Қосалқы өндіріс» бөлімшесінің шотындағы жазбалар
|№ |Шаруашылық ... ... ... |
| ... | | | |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... ... |8310 ... ... «Шикізат |58,0 |
| ... ... ... ... - | |
| ... ... ... да босалқылар» | |
|2 ... |8310 ... |3350 ... ақы ... |42,0 |
| |еңбекақы есептелді |өндіріс |бойынша ... ... |
| | ... | |
| | |ң ... ... | | |
|3 ... |8310 ... |3150 ... |6328 |
| ... салық) |өндіріс «Еңбек |салық» | |
| ... |ақы ... | | |
| | ... | | |
|4 |Ай ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... есебін | | | |
| ... үшін ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| |а) ... |8310 «Қосалқы |8310 ... ... |58,0 |
| ... ... ... | |
| |ә) ... өтеу |8310 ... |8310 Қосалқы өндіріс |42,0 |
| ... ... ... ... ... |
| | | |ақы ... | |
| |б) ақша ... |8310 «Қосалқы |8310 Қосалқы өндіріс |6328 |
| | ... ... ақы ... | |
| | | ... | |
| ... ... | | | |
|5 ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| |бір ... | | | |
| ... ... | | | |
| |а) бір ... |8310 ... |8410 «Үстеме шығындар»|21,0 |
| |қосалқы өндіріске |өндіріс «үстеме | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | | |
| |ә) ... |8310 ... |8410 ... шығындар»|21,0 |
| |өндірістің қосалқыға|өндіріс» | | |
| ... ... | | | |
| |б) ... өткізу |8310 «Қосалқы |8210 «Меншікті |7,0 |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... | ... | |
| ... | | | |
| ... | | | ... есеп және ... есеп беру туралы» 2007-жылдың 28-ші |
|ақпанындағы №234-ІП ... ... ... ... ... ... соң ... «Жөнделген, қайта құрылған және
жаңғыртып, жетілдірілген объектілерді қабылдау-тапсыру ... ... ... ... жыл бойы бір ... ... ... онда мұндай
біркелкі еместіктің өнімнің өзіндік құнына әсерін шығарып тастау қажет.
Шығындарды өндіріс шығындарына ... ... үшін жыл ... ... қажет. Бұл үшін шаруашылық жүргізуші субъект жөндеу қорын құрады және
ай сайын шығарылған ... ... ... ... ... жылдық жоспарлық шығындардың 1/12 мөлшерінде ақша аударады.
5-кесте. Шаруашылық операциялары мазмұндарының сомалары
|№ |Шаруашылық | ... | ... ... |
| ... | | | |
| ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... қорын |7210 «Әкімшілік |3390 ... да» |70,0 |
| ... ... 7110 |қысқа мерзімді | |
| | ... сату мен ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... | | |
|2 ... |3390 ... да» ... |3310 |53,4 |
| ... ... кредиторлық |«Жабдықтаушылар | |
| |келісім-шарттық |борыштар» |мен ... |
| ... ... ... мерзімді | |
| |шоты ұсынылады | ... | |
| | | ... | |
|3 ... құн |1420 ... құн |3310 |8010 |
| ... ... ... ... | |
| |(16%) | |мен ... |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
|4 ... құн |3130 ... құн |1420 ... |8010 |
| |салығы есебіне |салығы» |құн ... | |
| ... | | | |
|5 ... |3310 |1030 ... |61944 |
| ... ... |«Жабдықтаушылар мен |банктік | |
| | ... ... ... ақша | |
| | ... ... ... | |
| | ... | | |
|6 ... ... |7210 ... |3390 ... да» |16,6 |
| ... іс ... |шығындар», 7110 ... ... | |
| ... шығын |«Тауарларды сату мен |кредиторлық | |
| ... ... ... көрсету бойынша|борыштар» | |
| ... жыл ... ... 8410 ... | |
| ... |шығындар «Негізгі | | |
| ... ... ... ... | | |
| | |2410 ... | | |
| | ... | | |
|7 ... ... қоры |2410 ... |1310 - 1350 |56,0 |
| ... және ... 8410 Үстеме |«Шикізат және | |
| ... ... ... |материалдар» - | |
| ... ... ... ... да | |
| ... ... |7210 ... ... 3310| |
| |тыс ... ... 7110 ... | |
| ... жөндеу |«Тауарларды сату мен |мен мердігерлерге| |
| ... ... ... ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | | ... 3350 | |
| | | ... ақы ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | |3150 ... | |
| | | ... | ... есеп және ... есеп беру туралы» 2007-жылдың 28-ші |
|ақпанындағы №234-ІП Қазақстан Республикасының Заңы. ... ... ... ... ... қосалқы
бөлшектерге, тетіктерге, құрылғыларға жұмсалатын шығындардан, ақша
аударылатын және ... ... Олар ... ... негізгі құралдарды жөндеу шығындарына ұқсас көрсетіледі.
Негізгі құралдарды түгендеу олардың сақталуын бақылау мен нақты бар
екендігін анықтау ... ... ... ... № 6
«Негізгі құралдардың есебі» ҚЕҰС–тарына сәйкес ... ... ... ... құжаттардың бар-жоғын тексеру
керек, құжаттар жоқ болса, оларды алу немесе рәсімдеу ... ... ... ... ... ... ... қарайды және «Негізгі құралдарды
түгендеу тізімдемесіне» олардың толық ... ... ... ... және ... техникалық және пайдалынылатын көрсеткіштерін
жазады. Есепке алынған объектілер табылғанда, сондай-ақ бухгалтерлік есеп
регистрін оларды сипаттайтын ... жоқ ... ... ... ... тізімдемесіне және мүліктік карточкаларына жетіспейтін,
сонымен ... сол ... ... ... ... ... енгізуге тиісті. [1]
Егер коммисия күрделі сипатта жасалған жұмыстарды немесе құрылыс пен
орнатылғандарды ... ... ... ... ... ... ... объектінің баланстық құнын арттыруды немесе түсірудің
сомасын анықтауды ... және ... ... ... ... мәліметтер
келтіруі керек. Коммисия бір уақытта кінәлі адамдарды әрі сол және ... ... ... ... есеп ... ... анықтауға тиіс.
Түгендеу сәтінде кәсіпорындағы сыртқары жерде тұрған негізгі құралдар
олар істен шыққанша түгенделеді.
Пайдалануға жарамсыз және ... ... ... ... ... ... құралдарды түгендеумен бір уақытта жалға алынған және жауапты
сақталуда тұрған негізгі құралдар да тексеріледі. Бұл ... ... ... тізімдемелері жасалады, оларда бұл объектілерді жалға алу
немесе жауапты сақталуға қабылданғандығын ... ... ... ... мәліметтерден басқа кәсіпорынның атауы,
жал немесе сақтау мерзімі көрсетіледі. Түгендеу тізімдемесінің бір данасы
осы кәсіпорында болады.
Түгендеу нәтижелерін айқындау үшін ... есеп ... ... ... де қоса жазған «Негізгі құралдарды түгендеу
нәтижелерін ... ... ... коммисиясы негізгі құралдардың кем немесе артық шығу
фактілерін анықтағанда материалға ... ... ... ... ... ... ... есебінен шығарылған, жаңа түгендеу
карточкалары жазылады: карточкалар ... ... ... «Торғай-Петролеум» АҚ-ның негізгі құралдарының есебін ұйымдастыру және
талдау
2.1 «Торғай-Петролеум» АҚ-ның техника-экономикалық сипаттамасы және ... ... ... алғаннан кейінгі жүргізген экономикалық
реформалары, нарықтық экономикаға өту, ... ... пен ... ... ... ... мен өнімді өткізу нарықтарының
өзгеруі өнеркәсіп салаларының нәтижелеріне айтарлықтай әсер ... ... ... ... жаңа ... мен жаңа міндеттер
қойылды. Мұндай талаптарға жауап беру мен міндеттерді шешуде кәсіпорынның
негізгі ... ... ... назар аудару қажет. Зерттеу объектісі
ретінде алынған «Торғай Петролеум» АҚ – ның ... ... ... ... ... оның ...... қызметінің
сипаттамасына тоқталайық.
«Торғай-Петролеум» Ақционерлік қоғамы 2001 жылы 27-ші ... ... ... тіркелген. [44]
Ақционерлік қоғам қаржылық және өндірістік қызметі шаруашылық-даралық
негізінде жүзеге асады. Ақционерлік қоғамынің өзінің жеке (дара) ... есеп ... және өзге де ... ... және ... ... мөрі бар. ... қоғамынің қызметінің мақсаты - пайда тауып,
оны Серіктестіктердің мүддесінде, өндірісті дамытуға, кәсіпорын ұйымының
және қоғамға қарайтын ... ... ... жақсартуға пайдалану.
Қоғам этикеткалық орамдық, кітаптық, газеттік-журналдық, ... және өзге де ... өнім ... ... ... ... саудамен, кәсіпорындарға, ұйымдарға, жеке тұлғаларға қызмет көрсетумен
және ... ... ... тиім ... қызмет түрімен
айналысады.
"Торғай-Петролеум" Ақционерлік қоғамы бухгалтерлік есебінде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... арнайыландырылған
типтік және типтік унифициалданған құжаттар қолданылады. Кәсіпорындағы есеп
толығымен компьютерлендірілген. ... ... ... қағида бойынша құрылған.
Ақционерлік қоғамы тауарлық материалдық қорлар есебіне оперативтік-
бухгалтерлік әдіс қолданады. Өндіріске кеткен шығындар ... ... ... ... ... шаруашылық қызмет туралы есеп беру Қаржылық
Есептіліктің Ұлттық ... № 2 ... ... ... Ақционерлік қоғамынің қаржы шаруашылық қызметін талдап көрсету
үшін оның негізгі "қаржы шаруашылық қызметінің ... ... ... ... ... ... ... айнылымдылығы = негізгі құралдардың орташа жылдық құны /
өнімді өткізуден түскен табыс
2. Қор ... = ... ... ... ... құны / ... ... ... Қор ... = ... өткізуден түскен табыс / ... ... ... ... Сату рентабельділігі = Таза табыс / өнімді өткізуден түскен табыс
5. Активтердің рентабельділігі = Таза ... / ... ... ... ... ... ... қаржы шаруашылық қызметінің негізгі
көрсеткіштері
|№ ... ... |2007 жыл ... |
| | | | ... |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... |299862,2 |382993311 |+ 37999469 |- |
| ... ... (мың тг.)| | | | |
|2 ... ... құны ... ... |+ 36863566 |- |
| |(мың тг.) | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
|3 ... ... (мың тг.) |8398,8 ... |+ 11434623 |- |
| | | | | | |
|4 ... шығындар |43795,8 |58680207 |+ 58636412 |- |
| |(мың тг.) | | | | |
| | | | | | |
|5 ... ... |23667, 1 ... |-47260853 |- |
| ... ... (мың | | | | |
| |тг.) | | | | |
|6 ... табыс (мың тг.) |23667,1 |-47237186 ... |- |
|7 ... ... |134 |1081 |+ 947 |8,067 |
| ... ... құны | | | | |
| |(мың тг.) | | | | |
|8 ... |45 |3125 |+ 3080 |69,44 |
| ... | | | | |
| |(мың тг.) | | | | |
|9 |Қор ... |0,14 |0,23 |0,09 |1,64 |
| |(мың тг.) | | | | ... |Қор ... |0,30 |0,001 |0,699 |11,09 |
| |(мың тг.) | | | | ... ... |0,19 |0,098 | | |
| ... (рет) | | | | ... |Сату табыстылығы |0,0006 |0,004 |0,0034 |6,4 |
| ... % | | | | ... ... |0,0004 |0,005 |0,0046 |12,5 |
| ... | | | | |
| ... % | | | | ... АҚ ... жж. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... туралы есеп
беруден және баланстан алынды. Есептеулерге келсек, онда олар жоғарыда
көрсетілген ... ... ... ... ... ... жылы ұйымда қызмет көрсету, сату көлемі біршама көбейгенімен табыстық
мөлшері жоқ. Сату көлемі ұлғайып, ... ... ... ... құны ... ... 2006 жылы 291463,4 тг. ... 2007 жылы 371550290 тг.
болған.
2007 жылы сатудан түскен табыс 382993311 тг. болып, ... ... ... ... Ал, кезеңдік шығындар мөлшері тым ... ... тг. ... байланысты ұйым банкроттыққа ұшыраудың аз алдында тұр.
Өйткені, кезең шығындары мен өнімнің ... құны тым ... ... ... отырғанымыздай активтер деңгейі жоғарылағанымен, сондай-ақ
табыс табу деңгейі де ... ... ... қарай шығындар мөлшері де көп.
Сондықтан ұйым корпоративтік табыс салығын төлемейді. Өйткені салық
салынғанға дейінгі табыс мөлшері ... тг.). ... ... ... ... ... ... 2007 жылы сатудан түскен табыстың
мөлшері 382993311 тг. болса 2006 жылы 299862,2 тг. яғни ... ... тг.) ... Мұнда көріп отырғанымыздай өткен жылмен
салыстырғанда сату мөлшері ... тг.) ... Ал, ... ... ... тг.) ... ... менің ойымша ұйымның банкроттыққа
ұшырау ... ... ... ... ... ... ... мұнда
әсіресе кезең шырындарының үлесі артып отыр.
Ұйымның есепті жылғы, яғни 2007 жылғы ... ... ... ... бойынша қарыздар өтелмеген. Және де өткен
жылға қарағанда керісінше жоғарылаған. Мысалы, ... ... ... 2006 жылы 3491636 тг. болса, 2007 жылы 12766806 тг. жоғарылаған.
[44]
Бөлінбеген пайда 2006 жылы (-48424407 тг.) ал, 2007 жылы ... ... Ал, ... ... ... артуы, едәуір
дәрежеде активтердің ұйымды пайдаланылуына байланысты болып келеді. Ұйым
қаражаты оның ішкі және сыртқы (дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ осы ұйымның ... ... де атап ... болады. Төлем қабілеттілігі
дегеніміз - бұл ұйым өзінің шұғыл міндеттемелері бойынша дер ... ... ... айтады. Яғни, ұйымның төлем қабілеті бұл белгіленген
мерзімде ... және ... өз ... өтеу ... ... осы ... табысының болмауын сипаттайтын болсақ, мұнда әсіресе есеп
айырысу ... ақша ... ... яғни 2004 жылы 79448 тг., 2005 ... тг. болғандығын көруге болады. Сондай-ақ ... өтіп ... бар ... және ... инвестициялық, тиімді баға
саясатының жоқтығы, ... ... ... Ол ... яғни ... тұрақтандыру үшін кредиторлық "мезгіл дефицитін" кеміту қажет және
айналым ... ... ... ... ... ... де ... болады.
Экономиканың қай саласында болмасын, әсіресе ... ... есеп ... ... ... ... болады. Яғни ұйымның ең
негізгі ақпарат көзі ... ... Біз одан ... табыс көзін,
қызметін, есебінің жүргізілу ... тағы да ... ... ... АҚ-ның есеп саясаты 13-тараудан тұрады. Онда ... ... ... ... ... Оны біз ... жұмыстың
жоғарыда жазып өткенбіз. Яғни онда ұйымның аталуы, ашылған және ... ... және де ... ... қызмет түрі, өндіретін өнім түрі,
өнім атаулары ... ... ... ... қатысушылары,
олардың үлестері, құқықтары мен міндеттері келтірілген.
2-тарау. Ұйымның есеп саясатының жалпы ережелері жазылады.
3-тарау. Өнімнің өзіндік ... ... ... және ... ... ... ... цехтық құрылымдарына ие. Әр цехта өндірістік шығындар
қойылған номенклатура ... ... және ... ... ... шығындар баптары бойынша есептеледі. Өндірістік шығындардың
жиынтық есебі №10 журнал-ордерде және ... да ... ... ... ... ... элементтері бойынша жазылады. Ал,
шығығындар және өнім ... ... ... ... ... әр ... ... жүргізіледі. Аяқталмаған өндіріс есебіне әр айдың
соңында инвентаризация жүргізіліп отырады. Инвентаризациялау мәліметтері
өндірілген ... ... ... анықтауда да әсерін тигізеді. Жалпы
өндірістік шығындар ай сайын өндірістік есеп ... ... ... ... ... шоттар жоспарының 8 - бөлімінде есепке алынады.
Яғни, 8100 - “Негізгі ... ... ... ... 8200 - “Өзіндік
өндірістің жартылай фабрикаттары” ... ... ... 8300 –
“Қосалқы өндіріс” бөлімше шоттары (8300-8310), 8400 – ... ... ... ... ... ... құнына еңбейтін жалпы
өндіріс шығындары ай сайын 7200 – ... ... ... ... ... ... ақауы бар өнімдер және ... ... құны 8100 - ... ... ... ... есептелінеді.
Шығындар есебі барлық өндірісте нормативтік әдіс бойынша есептеледі.
Норманың өзгеруі яғни ауытқулар ... ... ... ... ... Өнімді өндіру және оны сату қарастырылған.
Өндірістегі дайын өнім ... 1320 – ... ... ... ... Онда өнім нақты өзіндік құны бойынша есептеледі. Дайын өнімнің
бухгалтериядағы және қоймадағы есебі ... ... ... ... жөнелту және сату бойынша коммерциялық шығындар 7100 –
“Тауарларды сату мен қызмет көрсету бойынша ...... ... Және де бұл ... шығындары есепті кезеңнің соңында 5500 ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды сату және
есептен шығару сондай-ақ материалдық емес ... сату және ... 7410 – ... ... шығу ... ... есепке
алынады. Тауарлар есебі 1330 “Тауарлар” шотында кіріс етілген ... ... ... ... ... сату ... ... қолма-
қолсыз есеп айырысу жолымен жүргізіледі. ... ... ... ... Негізгі құралдар мен материалдық емес ... ... ашып ... Онда негізгі құралдардың есебі ... ... ... ... ... жасалынады. Кәсіпорын
негізгі құралдардың қозғалысы үшін алғашқы типтік құжат ... ... ... ... 1 рет (1 ... ал қозғалмайтын
мүлік үшін 3 жылда – 1 рет ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Амортизацияны
есептеу қойылған нормаларға ... ... ... ... ... ... АҚ салық заңдылығына сәйкес
негізгі құралдардың ... ... ... және технологияның құрал-
жабдықтармен негізгі ... ... ... МЕА сатып алу ... ... ... егер кәсіпорынның өзінде тәжірибелі түрде
пайда болса, онда тәуелсіз аудитордың ... ... ... ... ... мерзіміне байланысты есептелінеді.
6-тарау. Ақша-қаражат салымдарының есеп саясаты.
ҒТП-ң жаңа құралдарын алу үшін, АҚ ұзақ мерзімде несиелер мен қаржылық
инвестицияларды тартуды ... ... ... ... ... ... 3010 – ... мерзімді банктік зайымдар” деп аталатын бөлімше
шотында есептелінеді.
7-тарау. Тауарлы - материалдық ... есеп ... ... құндылықтардың есебі қоймаларда карточкалармен (№М–17)
және машинограммаларда жүргізіледі. Бухгалтериядағы есеп ... ... әдіс ... ... ... ... ... құныдылықтар келесідей ретпен бағаланады:
- құрылуға құрылғылар - әр бірлігінің құнымен;
- материалдар мен шикізаттар – орташа өзіндік құнымен;
- ... ... ... фабрикаттар – алғашқы сатып ... ... ... ... ... ... ... түрінің есебінде де типтік
құжаттар қолданылады.
Өндіріске жіберу қатаң нормаланады: есептен ... ... ... ... ... ... инвентарлау мен
қайта бағалау қойылған реттен ... Ақша ... есеп ... ... ... ... ... есеп айырысу, валюталық және басқадай
шоттарға ие болады. 1010 – “Кассадағы ақша ... - ... ақша ... қозғалысы есептеледі.
1030 – “ Ағымдақ банктік шотында ақша қаражаттары, (ұлттық валюта түрінде)”-
шотында есеп жүргізеді.
9-тарау. Есептеудің есеп ... өз ... ... ... ... ... қатаң белгіленген
нормативті актілерге жалпы мемлекеттік есеп саясатына ... ... ... бюджеттік және бюджеттік емес есептеулерін 1430 – «Басқа
да салықтар мен бас ... ... ... ... ... ... нәтижелерді талдау пайданы, қорларды, заимдардың
есеп саясаты.
Алынған табысты белгілі ... ... ... ... ... шешеді. Арнайы қорлардың қаражаттарын
шығындау, сол ұйымның тұжырымдалған ... ... ... ... ең маңызды, басыңқы бағыт – табысты салымдарға салу және өндірісті
дамыту. Банктен кредит алу мен заимдар алу тек қана ... ... ... Мақсатты қаржыландыру көздері алынбайды.
11–тарау. Салық салу мен салық есебінің есеп саясатын ... өз ... ... ... және ... есептің Қазақстан
Республикасының Салық Кодексінде берілген талаптарға сай келуі керек. АҚ
табыстар мен ... ... ... ... ... есеп
регистрлеріне сүйене отырып ұйымдастырады. АҚ бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... [44]
12-тарау. Есепті жалпы ұйымдастыру, есепші қызметкерлердің мамандығын
жоғарылату мен дайындаудың есеп саясаты.
Өз бухгалтерлік есебінде АҚ ... ... ... ... ... ... және типтік жекеленген құжаттарды
қолданады. Кәсіпорындардағы есеп жүргізу – компьютерленген. ... ... ... ... АҚ ... -
материалдық құндылықтарды есептейтін жедел-бухгалтерлік ... ... ... ... ... нормативті әдіске сәйкес
жүргізіледі. Бухгалтер мамандардың квалификациясын ... 3 ...... ... ... өндірістік қажеттілік туса, не болмаса қысқа мерзімді
семинарларды ұйымдастыру арқылы болады.
13-тарау. Ішкі және ... ... ... ету есеп саясаты.
Өтіп жатқан шаруашылық операцияларға алдын-ала жүргізілетін ішкі
бақылау – бас ... ... ... ... ... ішкі
бақылауды ревизиялық комиссия жүргізеді, ал ... ... ... ... Сыртқы аудит “К-AUDIT” АҚ аудиторлық қызмет көрсетуші
компаниямен келісім-шарт арқылы ... ... ... 7 ... ... ... комиссиясымен жұмыс істейді. Ішкі және сыртқы бақылауды
жүргізу жоспары осы АҚ-ның тұжырымдамасымен болады. АҚ-ның есеп ... ... ... ... ... бір-біріне тең. Бірінші дана – аудандық
салық инспекциясы үшін;Екінші дана – ... ... ... үшін; Үшінші
дана – “Financial Management Group” АҚ құрылтайшысы үшін; Төртінші дана ... АҚ ... Кез ... ... ... ... ... мақсаты - өз жұмысындары қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету. Бұл
мақсатқа жетудің күрделі жолы, ... ... тек ... ... ... ... қатар, пайда табуды тұрақтандыру, ал бұған жету оңай мәселе
емес. Кәсіпорын егер де өзінің жұмысында белгілі бір ... ... ... бернесін орындаса, алдына қойған мақсатына жетеді. Осыған орай
кәсіпорындардың негзгі міндеттеріне жататындар:
- жоғары сапалы өнімдер өндіру, оларды жүйелі түрде жаңалау және ... ... ... ... сай ... ... өзара алмасушыларын ескере отырып, ... ... ... ... бет ... стратегиясы мен тактикасын әзірлеу және
жағдайлардың өзгеруіне байланысты оларды өзгертіп отыру;
- ғылыми-техникалық ... мен озық ... ... және ... ... ... ... өздерінің қызметкерлеріне жағдай жасау, олардың сыныптамаларының өсуін
және еңбектерінің ... ... ... ... деңгейлерін
арттыру, еңбек ұжымдарында қолайлы саяси-психологиялық ахуалды
жақсарту;
- ... ... ... ... жарамдылығын
қамтамасыз ету, кәсіпорынның жақсы ... ... баға ... ... жүргізу және басқа да функцияларды іске асыру.
Қорыта айтқанда, ең ... ... ... функциялары
межелеген стратегияны іске асыруға және алдарына ... ... ... жөн. ... ... ... өзінен-өзі тіршілік ете
алмайды, ол ... ... ... байланысты, бірінші жарынан -
өндіріс факторы рыногы, екінші жағынан - өткізу рыногы арқылы. ... ... ... жеке ... ... шаруашылық құрылымдарымен
қатынасатын рынокпен зерделеуге тиіс. ... ол ... ... ... де жеке кәсіпорынның мүддесі ретінде көзқарасты қарайды. Кәсіпорын
экономикасы микро және ... ... ... Микроэкономика
бұл сала, кәсіпорындар, отбасылар, яғни жекелеген экономикалық құбылыстарды
қамтитын экономикалық ғылымның бір бөлігі. Осы салалардағы ... ... ... ... ... фирмалар мен кәсіпорындарды, тағы
басқаларды қамтиды. Ал, ... әр ... ... ... ... ... пайда тауып оны серіктестіктердің мүддесіде,
өндірісті дамытуға, кәсіпорын коллетивінің және қоғамға ... ... ... жақсартуға пайдалану. Қоғам ... ... ... ... ... және өзге де
полиграфиялық өнім өндіріп өткізумен, көтерме және жеке ... ... жеке ... қызмет көрсетумен және Қазақстан
Республикасының заңдарымен тиім салынбаған қызмет түрімен айналысады.
Серіктестікте негізгі құралдардың ... ... және ... ... ерекше көңіл бөлінеді. Себебі, бұлар серіктестіктің ұзақ
мерзімді активінің үлес салмағының көп бөлігін ... ... ... өндірістің маңызды факторының бірі болып
табылады. Олардың жағдайы мен тиімді пайдаланылуы ... ... ... ... әсер ... қатынастың құрылуы түрлі тауар ... ... ... ... ... бар ... ... тиімді
пайдаланатындары ғана жеңе алады.
Нарықтық экономикаға көшу шарттары еңбек ұжымдарын өндірістің ...... ... ... ... ... ... тиімді
пайдалануды арттыру резервтерін үнемі іздестіруге итермелейді. Бұл
резервтерді дәл ... ... ... ... және ... ... ... жағдайы мен пайдалануы талдау жұмысының аса ... бірі ... ... ... дәл ... ... ... іске асырушылар, ал ғылыми-техникалық прогрес кез-
келген өндірістің ... ... ... факторы.
Корпорацияның негізгі қорларын барынша толық және ұтымды пайдалану
оның бүкіл ... ... ... яғни ... өсуіне, қор қайтарымының артуына, өнім өндірудің ұлғаюына,
оның өзіндік құнының ... ... ... ... ... ... ... қоғамы өндірістік даму дәрежесі
негізгі ... ... ... пайдалануына байланысты. ... АҚ ... ... ... ... үшін негізгі қорлардың
көлемін, құрылымын, динамикасын және техникалық жағдайын ... ... қуат ... қорлардың құрамының әркелкі болуына тікелей
байланысты болады. Қордың бір бөлігі өндірістік процеске тікелей қатысады,
өндірілген ... ... тура ... ... Енді бір ... ... ... қатыспағанымен өндірістің қалыпты барысын қамтамасыз ету
үшін қажет болады.
"Торғай-Петролеум" Ақционерлік қоғамы негізгі ... ... ... және өндірістік емес негізгі құралдар болып бөлінеді. Міне
осы негізгі құралдардың құрамын және құрылымын талдау үшін ... ... ... ... ішінде өндірістік негізгі құралдар 2005
жылы 69,14 пайызды, 2006 жылы 67,12 ... және 2007 жылы 69,41 ... 2007 ... 2005 жылмен салыстырғанда 0,27 пайызға және 2006 жылмен
салыстырғанда 2,29 пайызға жоғарлағанын көреміз, ал өндірістік емес негізгі
құралдар ... 0,27 ... ... отыр. Олар 2005 жылы 30,86
пайызды, 2006 жылы 32,88 пайызды және 2007 жылы 30,59 ... ... ... ... ... пайдаланған сайын, соғұрлым ... Бұл ... ... ... ... ... оң ықпал
етеді. Сондықтан негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін бағалауды ... ... ... мен ... талдау жасаудан бастайық.
Кәсіпорынның негізгі құралдарының құрылымдық жағдайын келесі кесте (2 –
кесте) ... ... ...... «Торғай Петролеум» АҚ-ның 2008 – 2009 жылдардағы негізгі
қорларының ... ... | ... ... |
| ... қорлар | | |
| | |2008 |2009 |+ - |% |
|1 ... мен ... |60 517 |60 890 |+ 373 |100, 6 |
|2 ... мен ... |48 304 |65 671 |+ 17367 |136,0 |
| ... ... ... | | | |
|3 ... ... |9 154 |7 280 |- 1847 |79,5 |
|4 ... де негізгі құралдар |2 025 |1 995 |- 30 |98,5 |
| ... |120 000 |135 836 |+ 15836 |113,2 ... АҚ ... жж. ... қорытынды есептері |
|материалдары. ... 2 – ... ... ... ... ... ... АҚ-гі қалдық құны бойынша анықталған негізгі құралдардың
жалпы құны 2008 жылмен салыстырғанда 2009 жылы ... ... ... Бұл өсім ... ... ... активті бөлігінің,
яғни машиналар мен құрал-жабдықтар және өткізгіш тетіктер құнының 36%-ға
дейін артуына байланысты ... ... Ал ... мен ... ... ... ғана ... көлік құралдары бойынша 1 874 000теңгеге
(20,5%-ға), өзге де негізгі құралдар құны 30 000теңгеге (1,5%-ға) кеміген.
«Торғай Петролеум» АҚ-ның негізгі құралдарын құрылымдық тұрғыда ... ... 2008 жылы ... мен ... – 50,4%, ... ... жабдықтар, өткізгіш тетіктер – 40,3%, көлік құралдары – 7,6%, өзге ... ... – 1,7% ... 2009 жылы ... мен құрылғылар –
44,8%, машиналар мен құрал жабдықтар, өткізгіш тетіктер – 48,3%, ... – 5,4%, өзге де ... ... – 1,5% ... Яғни, 2009 жылы
негізгі құралдар құрамында оның активті бөлігінің (машиналар мен ... ... ... ... (8%-ға) ұлғайып, оның пассивті
бөлігі ... мен ... өзге де ... құралдар)біршама
кемігенін көріп отырмыз. Бұл кәсіпорынның негізгі құралдарының құрамы мен
құрылымы жылдан – ... ... ... ... әсіресе негізгі
құралдарының активті бөлігінің ұлғаюы кәсіпорын қызметінің тиімділігіне оң
әсер етеді.
8-кесте. ... ... ... қорлардың көлемі және өндірістік
пен өндірістік емес негізгі құралдардың пайыздар (%) өсу мен ... ... ... ... |Көрсеткі|2005 жыл |2006 жыл |2007 жыл ... (+;-) |
| |ш- | | | | |
| |тер | | | | |
| | |Млн тг |% |Мың тг |% |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... ... ... |44869,23 |
|2 ... |1357,22 |729,45 |768,34 |1318,33 |
|3 ... | | | | |
| ... |807,09 |1768,33 |1850,04 |725,38 |
|4 ... мен | | | | |
| ... |12467,50 |5298,13 |4738,43 |13027,2 |
|5 ... ... |1372,15 |2437,54 |615,38 |3194,31 |
|6 ... да негізгі|28844,76 |2284,43 |4355,68 ... |
| | | | | | |
| ... ... ... |36376,39 |89907,96 |
| |Барлығы | | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
| |- өндірістік |29651,85 |4052,76 |6205,72 ... |
| |- ... | | | | |
| ... | | | | ... кестеден көріп отырғанымыздай 2007 жылдың басында "Торғай-
Петролеум" ... ... ... құралдар көлемі 90180,82 ... ... Осы жыл ... 36103,53 млн ... ... ... ... шыққан. Жыл соңында негізгі құралдар көлемі 89907,96 млн ... ... жыл ... 45332,10 млн ... болды. 23585,65 млн
теңгенің ғимараты алынып, 24048,52 млн ... ... ... 729,45 ... жаңа ... салынып, 768,34 млн теңгенің тозуы есептелді.
Берілістік құрылғылар жыл ... 807,09 млн ... ... Жыл ... млн ... ... алынып 1850,04 млн теңгенің ... ... Жыл ... 725,38 млн ... ... Сол сияқты машиналар
мен жабдықтар 5298,13 млн теңгеге алынды, 4738,43 млн теңгенің ... ... ... ... ... Олар жыл басында 12467,50 млн
теңгені және жыл ... 13027,2 млн ... ... Ал ... құралдары жыл
басында 1372,15 млн теңгені және жыл соңында 3194,31 млн теңгенің көлігі
алынып, 615,38 млн теңгенікі ... ... ... да негізгі құралдар жыл
басында 28844,76 млн теңге болды, 2284,43 млн ... ... ... млн ... құралдары істен шығарылды. Жыл ... ... млн ... ... ... ... негізгі құралдардың рөлі әртүрлі. Олардың бір
бөлігі еңбек затына тікелей әсер етеді де, ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасайды және пассивті ... ... ... ... ... ... ... мен
жабдықтарды, транспорт құралдарын жатқызады. ... ... ... мен құрылыстар құрайды. Алдағы есептеулерде негізгі құралдардың
актив бөлігіне өндіріс көлемінің өсуіне, еңбек өнімділігінің ... қор ... құны ... ... әсер ... ... ... құны жатқызылады.
Қордың актив бөлігінің үлес салмағын арттыру техникалық жарақтанудың
өсуіне, қоғамның өндірістік қуатының ... қор ... ... ... ... бірге, негізгі құралдардың пассив бөлігі де аз ... ... ... ... жағдайдың болмауы кадрлардың ... ... ... төмендеуіне әкеледі. Бұдан басқа, оның
өндірістік емес салаларының қызмет аясын кеңейтуге, олардың хал – ... ... ... ... ... ... ... өз кезегінде өндіріс
тиімділігінің өсуіне әсер етеді.
Барлық негізгі құралдардың ішінде өндірістік негізгі ... ... ... ... және 30170,67 млн ... істен шығарылды, ал өндірістік
емес негізгі құралдар 4052,76 млн теңгеге алынды және 6205,72 млн теңгеге
істен шығарылды.
2.2 «Торғай-Петролеум» ... ... ... ... тиімділігі және
олардың тозуы
Кәсіпорындағы негізгі құралдарды қалыптастыру мен ... ... оның ... ... ... ... қамтамасыз
етілгендігін және ... ... ... және ... ... ... ... өзгеру себептерін талдау,
негізгі құралдарды пайдаланудың өнім көлеміне және басқа да ... ... ... ... ... ... ... арттыратын ашу мақсатында жүзеге асырылады. Негізгі құралдарды
тиімді ... ... ... капитал салымдарынсыз өнім көлемін
арттыруға, еңбек өнімділігінің өсіміне, ... ... ... ... ... ... ... салымдарын
үнемдеуге, тиімділік алуда уақыт үнемділігіне қол жеткізіледі. [34]
Негізгі қорлар ... ... ... ... ... негізгі
үлес салмағын алады. Олардың ... ... ... ... қоғам қызметінің соңғы нәтижелері байланысты болады, яғни өнім
шығару, өнімнің өзіндік құны, пайда, рентабельділік, қаржылық ... ... ... ... ... ... сипаттау үшін ... ... қор ... ... өнім құнының негізгі
өндірістік қордың орташа ... ... ... қор сыйымдылығы (қор
қайтарымына кері көрсеткіш), рентабельділік (табыстың орташа ... ... ... ... ... және ... ... үнемдеу
анықталады.
Эопф = ОПФ1 – ОПФ0 х 1 ВП
Мұндағы:
ОПФ0 және ОПФ1 – негізгі өндірістік ... ... және ... ... ... құны,
ВП - өнім өндірісі көлемінің индексі.
Қордың орташа жылдық құнын есептеу кезінде меншікті негізгі ... ... және оған ... ... ... сақтауда тұрған қорлар
енгізіледі.
Жеке көрсеткіштер машиналардың, жабдықтардың, өндіріс алаңының және
түрлерін ... ... үшін ... ... көзі ... мыналар саналады, АҚ-ның бизнес
жоспары, техникалық даму жоспары, серіктестігінің ... ... ... ... ... ... туралы есеп, өндіріс
қуатының балансы, ... ... ... бағалау туралы мәліметтер,
негізгі құралдар есебінің инвентарлық ... ... ... және ... ... ... пайдаланудың ең негізгі көрсеткіші қор
рентабельділігі болып табылады. Оның ... қор ... ғана ... ... өнім ... де ... ... байланысын
былай көрсетуге болады. [34]
Rопф = П/ОПФ=ВП/ОПФхП/ВП= ФОхRвп
немесе
Rопф = П/ ОПФ= РП/ ... ... R опф - ... ... ... ... П - өнім
өткізуден түскен табыс, ОПФ – негізгі өндірістік қордың орташа жылдық құны,
ВП – және РП – ... ... және ... өнім ... ФО – ... Rвп, Rрп - ... немесе өткізілген өнім рентабельділігі.
10-кесте. Негізгі құралдардың тозуын талдау (2009 жыл есебімен)
| ... ... |Жыл ... ... |
| | ... | | |( +, - ) |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 ... ... | | | |
| | |мың тг. |110029 ... |- 42,7 |
| ... құны | | | | |
|2 ... ... | | | |
| | | | | | |
| ... |мың тг. |19848 |26573 |+ 6725 |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| 3 ... ... | | | |
| | | |0,1804 |0,2416 |+ 0,0612 |
| ... деңгейі | | | | |
| ... ... | | | |
|4 | | |0,8196 |0,8174 |- 0,0022 |
| ... ... | | | | ... көріп отырғанымыздай, негізгі құралдардың бастапқы құны
жыл басында 417772 млн теңгені құрап отыр. ... келе 215219 ... ... ... Ал ... құралдардың пайдалану уақытындағы
тозуы 51641 млн теңгеге жоғарлап отыр. Ол жыл ... 35399 млн ... жыл ... ... ... құрады. Негізгі құралдардың пайдалану
уақытындағы тозуының жоғарлауына байланысты тозу ... де 0,034 ... ... Жыл басында тозу деңгейі 0,174 пайызды және жыл соңында
0,208 пайызды құрады. Тозу ... ... ал ... ... ... ... құралдардың технологиялық жағдайы жақсы екенін
көрсетеді.
11-кесте мәліметтерінен көріп отырғанымыздай ... ... ... ... ... ... ... 0,005 пайызға жоғары.
Оның қор қайтарымы мен өнім рентабельділігі есебінен ... ... үшін ... ... ... қолдануға болады.
Қор қайтарымы деңгейінің өзгерісіне бірнеше факторлар әсер етеді.
Негізгі қордың рентабельділігін ... ... ... ... тиімді пайдалануын талдау үшін бастапқы
ақпараттар
|№ ... |2008ж |2009ж ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 ... өндіру көлемі (ВП) млн | | | |
| ... |30500 |31414,5 |+ 914,5 |
|2 ... ... ... ... | | | |
| |млн ... |31000 |31414,5 |+ 414,5 |
|3 ... ... ... млн ... | | |
| |- ... ... қор | | | |
| ... |88500 |89907,9 |+ 1407,96 |
| |- ... ... (ОПФ) |15800 ... |+ 421,51 |
| |- ... бірлігі (Ц) |543,7 |561,68 |+ 17,98 |
|4 ... ... ... | | | |
| |- ... ... ... (УД) |0,17 |0,18 |+ 0,01 |
|5 |Қор ... (R), % |0,146 |0,154 |+ 0,008 |
|6 ... ... (P), % |0,425 |0,441 |+ 0,016 |
|7 |Қор ... теңге | | | |
| |- ... ... қор (ФО) |0,345 |0,349 |+0,004 |
| |- ... ... (ФО) |1,930 |1,936 |+0,006 |
|8 ... жылдық технология-лық | | | |
| ... ... (К) |170 |173 |+3 |
|9 |Жыл ... ... |1088 |1107,2 |+19,2 |
| ... (Т), млн ... | | | |
| ... ішінде жабдық бірлігінде;| | | |
| ... (Т) | | | |
| ... (СМ) |1619,2 |1612,8 |-6,4 |
| |-күн (Д) |253 |252 |-1 |
| | |253 |252 |-1 ... ... ... ... | | | |
| ... (Ксм) |1,5 |1,4 |-1 ... ... ... ... (П) |8 |7 |-0,1 ... ... 1 ... | | | |
| ... ... ... |0,50 |0,51 |+0,01 ... ... ... ... көлік қызмет» жабық
акционерлік қоғамында 2003 жылы 761950 млн теңге көлемінде өнім өндірілсе,
2004 ... ... 924144 млн ... ... 229661 млн ... артық өнім
өндірілді. Осыған байланысты өнім өткізуден түскен ... де 520546 ... ... ... ... ... ... жылдық құны 2003 жылы 1799816 ... ... ... бөлігінің орташа жылдық құны да, жабдық бірлігі ... және 29809 млн ... ... ... өндірістік қор мен оның актив бөлігінің құнының жоғарлауына
байланысты қордың актив бөлігінің үлес ... 0,11 ... ... ... сияқты қор рентабельділігі 0,005 пайызға және өнім рентабельділігі
0,016 пайызға жоғарлады.
Өндірілген өнім ... мен ... ... ... ... ... жоғарлауына байланысты негізгі өндірістік қор қайтарымы 0,013
пайызға, ал оның актив ... 0,021 ... ... ... технологиялық жабдық көлемі артық шықты. Ал, жыл ішінде
барлық жабдықтың өндірісі 19,2 млн теңгеге жоспардан артық орындалды. ... ... ... 6,4 сағатқа, яғни 1 күнге жоспардан қалып отыр.
Жабдық жұмысының смендік ... 0,1 ... және ... ... 1 сағатқа кеміді. Ал өнімнің 1 машина – сағаттағы өндірісі ... ... ... ... ... ... таза ... көлемінің немесе
жалпы өнім көлемінің негізгі өндірістік қордың бастапқы құны ... ... ... ... ... ... ретінде анықталады. Ол өнім
көлемінің немесе негізгі ... ... ... ... ... және ... факторлардың ықпалымен қалыптасқан
қатынастарды сипаттайды.
Қор қайтарымының өзгерісі ... ... ... ... ... өзгерісі және актив бөлігі қайтарымының өзгерісі. Актив бөлігі
қайтарымының ... ... ... тұрған жабдық көлемінің өзгерісінен,
жабдық бірлігінің жұмыс уақытының ( ұзақтығының ) өзгерісінен және ... ... ... ... ... ... тұрады.
Қор рентабельділігінің өзгерісі:
- негізгі өндірістік қордың қор қайтарымы есебінен: ∆Rопф =
ФoхRвпил = ... ... өнім ... ... ... ∆Rопф =
∆OфхRвп=0,503х(0,441-0,425)=0,008%.
Негізгі ... ... қор ... әсер ... бірінші
деңгейдегі негізгі өндірістік қордың жалпы сомадағы қордың актив ... ... және ... ... ... қор ... өзгерісі
жатады.
ФО=УД²хФО²
11-кесте мәліметтері бойынша ... ... ... ... ... теңге,
∆Oфo=(ФОф²-ФОпл²)УДф²=(0,839-0,818)х0,6=0,0126 теңге.
Барлығы 0,0134 теңге
Қордың актив бөлігінің қор қайтарымы (технологиялық жабдықтың) оның
жұмыс ... ... мен ... ... ... ... үшін ... факторлық үлгіні пайдаланамыз:
Жабдықтың қор қайтарымының факторлық ... ... үшін ... жұмыс уақытын аяқталған жұмыс күні ... (Д), ... (Ксм) және ... ұзақтығына (П) көбейтеміз.
Технологиялық жабдықтың орташа жылдық құны оның көлемі (К) ... ... (Ц) ... ... ... көбейтіндісіне тең:
Жабдықтың қор қайтарымының өсуіне әсер ететін факторларды есептеуді
тізбектік ауыстыру әдісімен орындауға болады:
теңге
Қор ... ... ... көрсеткішін анықтау үшін жабдық
бірлігінің жоспарлы орташа жылдық құнының ... ... алу ... бағалары бірдей болған жағдайда құрылымы есебінен ғана өзгеруі
мүмкін.
теңге
Жабдықтың құрылымын өзгерту ... қор ... ... ... ... (2,703 – 2,792).
Келесі кезекте жабдықтың нақты ... және ... ... ... ... қор ... қандай болатынын қалыптастыру керек:
теңге
Қор қайтарымының -0,011 теңгеге төмендеуі жабдықтың ... ... құн ... ... нәтижесі (әрбір бірлікке орташа алғанда 5 күннен)
болып табылады.(2,692 – 2,703).
Қор қайтарымының ... ... ... оның ... ... өтелген
күннің нақты көлемі, ауысымның нақты коэффициенті және басқа факторларды
жоспарлы деңгейде есептейді:
теңге
Жабдық жұмысының ... ... ... ... оның қор
қайтарымы -0,179 теңгеге төмендеді (2,513 – ... ... ... ... ... есептеу кезінде орташа
сағаттық өндіріс деңгейі ғана жоспарлы болып қалады.
теңге
Ауысымның нақты ұзақтығы жоспарлыдан 1 ... ... ... бірлігінің жылдық өнімділігі де төмендейді, ал қор ... ... ... (2,198 – ... ... өндірісі кезінде қор қайтарымы мынаны құрайды:
Мұнда нақты көрсеткіш жоспарлыдан 0,044 ... ... (2,242 ... ... негізгі өндірістік қордың қор қайтарымына қалай әсер
еткенін білу үшін алынған нәтижелерді негізгі ... ... ... қордың актив бөлігінің нақты үлес салмағына көбейтуіміз керек:
∆Охі =ФОхі ªхУДф ª
Негізгі өндірістік қордың қор ... ... ... ... ... - ... = -0,0534
- толық күнді тұрып қалу есебінен - ... = ... ... ... ... - ... = ... ішкі смендік тұрып қалу есебінен - ... = ... ... ... ... есебінен + 0,044х0,60 = ... 0,55 - ... ... ... ... ... бөлігінің қор қайтарымы
деңгейіне әсерін есептеу үшін ... ... ... оларды
өзгертуге байланысты өнім өндірісінің ... ... ... ... Осы ... ... ... кейінгі кезеңдегі ескі және
жаңа жабдықтың өнім ... ... ... ... ... ... нақты орташа жылдық құнына бөлеміз:
∆Oнª = (ТіхЧВні - ТіхЧВсі )/ОПФфª = (32500х0,7 – 32500х0,5)/37744,47 =
6500/37445,47= 0,174 теңге,
мұндағы; Ті – і-ші ... іске ... ... ... ... ... жұмыс уақыты;
ЧВн және ЧВс- і-ші жабдықты ауыстырғаннан кейінгі 1 машина – ... өнім ... ... ... қор ... мен өнім ... ... анықталады:
∆Oнтпª = (ТіхЧВн - ТіхЧВс)/ОПФфª = (22700х0,56 – 22700х0,41)/ 37445,47
= 3405/37445,47=0,091 теңге.
Берілген факторлардың негізгі өндірістік ... қор ... ... і-ші ... ... жабдықтың қор қайтарымының өсімін
қордың актив бөлігінің нақты үлес салмағына көбейту арқылы анықталады. Өнім
өндірісінің ... ... ... білу үшін ... ... ... ... қордың нақты орташа жылдық қалдығына ... ... ... ... орташа жылдық құнының өзгерісін негізгі
өндірістік қордың қор қайтарымының жоспарлы ... ... ...... ... Қор ... ... талдаудың нәтижелері
|Фактор |Қор ... ... |
| ... теңге |өндірісінің |
| | ... ... | ... |
| ... ... | |
| ... ... |
| ... ... |ік қор | |
| ... | | |
|1 |2 ... деңгей ... = +102,44 ... ... ... ... ... = -49,927 |
|жылдық құны ... = -786,354 ... ... ... ... | ... ... бөлігінің қайтарымы | ... ... = -836,28 ... деңгей | ... ... ... ... = ... = ... ... күнді тұрып қалулар |-3332,64 ... ... ... ... = ... = |
|3.2.4. Ішкі смендік тұрып қалулар |-411,899 ... ... ... ... |-0,179х0,60 = -0,1074х62409,07 = |
| ... |
| ... = ... = |
| ... |
| ... = ... = |
| ... ... |-0,55 ... = |
| ... ... ... | ... Жабдықтарды ауыстыру |+0,174х0,60 = +0,104х62409,07 = |
| ... ... ҒТП ... ... |+0,091х0,60 = ... = |
| ... ... ... ... ... = -0,1326х62409,07 = |
| ... ... |+0,044 +0,0254 |
| ... ... ... ... қор ... деңгейі мен өнім
өндірісі көлеміне қордың актив ... ... ... ... жабдық
үлесінің жоғарлауы және техниканың жоспардан тыс ... ... және ... ... ... кері ... ... отыр. Келесі талдау барысында бұл
тұрып қалудың себебін анықтау керек және оларды азайту ... ... ... ... тыс тұрып қалуын азайту есебінен қоғамның ... ... 19246,95 млн ... (411,899 + 6702,734 + ... ... ... қор қайтарымы өзгерісі факторларының
әсері і-ші фактор есебінен қор қайтарымының ... ... ... ... ... ... арқылы анықтаймыз (№ 13-
кесте)
13-кесте. Қор рентабельділігін факторлық ... ... |Қор ... ... |Қор |
| ... | ... ... |ің ... |2 |3 |4 ... ... | | | ... ... ... | | | ... |-0,0008 ... ... ... ... ... | | | ... |-0,0126 ... ... ... |-0,0134 ... |-0,00569 |
|Екінші деңгей | | | ... ... |-0,0534 ... |-0,022 |
|3.2.2.Толық күн тұрып | | | ... |-0,0066 ... |-0,0028 ... ... |-0,1074 |-0,1074х0,425 |-0,0456 ... ... ... | | | ... |-0,189 ... |-0,0803 |
|3.2.5.Орташа сағаттық | | | ... |+0,0264 ... |0,01122 ... |-0,3354 ... |-0,1425 ... ... | | | ... | | | ... |+0,1044 ... |+0,04437 |
|1 |2 |3 |4 ... ... | | | ... |+0,0546 ... |+0,0232 |
|3.2.5.3.Әлеуметтік | | | ... |-0,1326 ... |-0,0563 ... |+0,0254 ... ... |
Осы есептеу негізінде негізгі өндірістік ... ... ... ... резервтерін қалыптастыруға болады.
Жабдықтың жоспардан тыс толық күнді және ішкі ... ... ... тыс және
смендік коэффициенті жоспарлы деңгейіне дейін жоғарлату есебінен қоғамға
негізгі қордың рентабельділігін 0,12 ... (0,0028 + 0,0456 + ... ... ... ... ... негізгі құралдардың істен
шығуы (есептен шығуы) мынандай бухгалтерлік жазбалармен көрсетіледі:
14-кесте. Негізгі құралды өткізу
|Шаруашылық ... ... ... |
|операциялар-дың | | | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... |7410 ... істен |2400-2410 «Негізгі |800,0 |
|баланстық құны |шығу шығындары» ... | ... ... |2420 ... ... ... ... |200,0 |
|тозу сомасына |тозуы» ... | ... ... |1210 ... алушылар мен|6210 «Активтердің |1500,0 |
|ҚҚС – сыз ... ... ... ... ... | ...... ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... |1210 ... ... ... ... |300,0 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | ... шот |1030 ... ... |1210 ... алушылар|1800,0 |
|бойынша сатып |шоттардағы ақша |мен ... | ... ... ... |қысқа мерзімді | ... ... ... 1030 ... ... қарызы» | |
| ... ... ақша | | |
| ... | | |
| ... ... 1010 | | |
| ... ақша | | |
| ... дебеті | | ... ... |5500 ... ... | 7410 ... |800,0 ... ... залал)» |істен шығу шығындар»| |
|а) шығындар – | | | ... ... | | | ... | | | ... ... – |6210 ... істен |5500 «Бөлінбеген |1500,0 |
|жиынтық кірісті |шығуынан түскен ... ... | ... ... ... | ... ... ... ... ... ... сапалық тозу
бойынша) істен шығуы
|Шаруашылық операциялардың |Дебет ... ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... |7410 ... «Негізгі |70,0 |
| ... ... | |
| ... шығу | | |
| ... | | ... ... тозу ... ... ... «Негізгі |180,0|
| ... ... ... | |
| ... | | |
| ... өтеу |7410 |3150 ... |3,6 ... ... ... |«Активтердің |салық» | ... ... шығу | | |
| ... | | ... ... |7410 |3310 «Жабдықтау- | ... ... ... ... ... мен мерді- |3,4 |
|бөтасығаны үшін автошаруашылық|істен шығу |герлерге қысқа | ... ... ... |мерзімді кредитор- | |
| | |лық ... | ... ... ... |1350 Басқа да |6210«Активтердің |1,6 ... ... ... |босалқылар |істен ... | ... ... кіріске алынды |«Материалдар» |түскен табыстар» | |
| | | | ... ... ... мен |5500 ... ... |99,7 |
|шығыстар жиынтық кірісі |табыс ... шығу | ... ... ... ... |шығындар» | ... ... ... ... |5500 ... |1,6 ... шығындар | ... ... | ... ... ... | ... | ... кірістер | | | ... ... ... |5420 ... |5510 ... |2,0 ... бағалау сомасына |құралдарды қайта|табыс (есепті | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | ... ... ... ... | ... | ... |Сома |
|операциялардың | | | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... ... «Негізгі |800,0 |
|құралдардың ... шығу ... | ... құны | | | ... ... |2420 ... ... «Негізгі |200,0 |
|тозу сомасына ... ... ... | ... беру |7410 ... |3150 ... |15,0 ... есептен|істен шығу шығындар»|салық», 3310 | ... | ... мен | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | ... салынатын |7210 «Әкімшілік |3130 «ҚҚС» |120,0 ... ... | | ... ҚҚС | | | ... (15%) | | | ... ... |5500 ... |7410 ... ... ... ... ... ... |шығу шығындар» |935,0 ... ... ... |7440 ... | ... ... | ... | ... | | | ... ... ішкі ... |2 |3 |4 ... ... ... |2400-2410 |2400-2410 |500,0 ... ... ... ... | ... ... ... |құралдар» | ... ... ... апат салдарынан (сақтандыру жағдайында) істен
шығуы
|Шаруашылық операциялардың|Дебет ... ... ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... тозу ... |2420 «Негізгі |2400-2410 |20,0 |
| ... ... ... | |
| | ... | ... ... |3410 ... ... |80,0 ... ... |мерзімді кепілді |«Негізгі | ... ... ... | ... өтеу |1030 ... |3410 ... |70,0 ... ... ... ... | |
| ... ... |міндеттемелер» | |
|Өтелмейтін шығын сомасына|7210 «Әкімшілік |3410 ... |10,0 |
| ... ... ... | |
| | ... | ... ... кем ... ... ... ... |
|мазмұны | | | |
|1 |2 |3 |4 ... ... |7470 ... да ... |700,0 ... құны ... ... | |
| | ... | ... ... тозу |2420 ... ... |300,0 |
|сомасына ... ... ... | |
| | ... | ... шығу кінәлі адамның |1250 «Жұмыскерлердің |7470 «Басқа да |700,0 ... ... ... ... | |
|* баланстық ... ... ... | | |
|* кем ... ... |1250 «Жұмыскерлердің |4420 «Алдағы |50,0 |
|құралдардың нарықтық және|қысқамерзімді ... | ... құны ... ... ... | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 |
|* кем ... ... |1030 ... ... | ... ... ақша ... |750,0 |
| ... (ұлттық |қысқамерзімді | |
| ... ... 1010 ... | |
| ... ақша ... | |
| ... | | |
|* ... ... ... |4420 ... уақыттың|6160 | 50,0|
|жатқызылады ... ... |
| | ... ... да | |
| | ... | ... ... табылмаса |7210 «Әкімшілік |7470 «Басқа да | ... сот ... ... ... ... |700,0 ... ... | | | ... ... және ... ... жағынан тозу, апат, стихиялық
апат, пайдаланудың ... ... ... ... құрылысқа,
кеңеюге, қайта құруға және тағы басқа ... ... ... ... ... – жабдықтарды кәсіпорын балансынан есептен шығарылады.
Негізгі құралдардың жарамсыздығын, оның қалпына келтіретін жөндеудің
мүмкін еместігін ... ... ... субъект басшысы, бас
бухгалтер, қызмет мамандары құрамына кіретін, тұрақты ... ... ... тұрақты жұмыс істейтін комиссия жойылатын объектіні
тікелей қарап, байқау өткізеді, оларды есептен шығару ... және ... ... ... ... анықтайды, оларға бақылау
жүргізеді. Негізгі құрал - ... ... ... ... ... ... ... қызмет нәтижесі болып негізгі құрал-жабдықтарды
есептен шығару актісі табылады, оның ... ... ... ... ... ... объектінің бастапқы ... есеп ... ... тозу ... ... бөлшектегенде
алынған материалдық құндылықтарды құнын, тарату бойынша шығындар мөлшерін,
өткізудің ықтималдылығы мен таратудың жалпы ... ... ... апат пен апат ... ... негізгі құрал-жабдықтар
брйынша актіге құзырлы органның стихиялиқ апат ... ... ... ... мен айыптылары көрсетілген аврия туралы актінің көшірмесі
тіркелуі тиіс. ... ... ... ... ... сондай-ақ
бөлшектеуден немесе түскен материалдар пайдаланылуы ықтимал бағамен кіріске
алынады. Сатудан түскен қаржы шаруашылық жүргізілетін субъектінің қарауында
қалады.
Негізгі ... ... ... беру ... ... ... ... қатысушылардың жалпы жиналысында қабылданады.
Амортизация – негізгі қорлар құнының олардың көмегімен өндірілген ... ... ... ... ауысуы; тозығы жеткен негізгі қорлардың
орнын толтыруға арналған мақсатты ақша қаражатының қорлануы[4].
Амортизацияланатын құн дегеніміз – бастапқы құн мен ... ... ... ... болатын қосалқы ... ... ... ... ... бағасы арасындағы айырма.
Амортизациялық аударымдар мөлшер бойынша ... және ... ... үшін шығын есебінде танылады.
Мысалы. 95760 компьютері алынды, қызмет мерзімі 5 жыл, болжанатын
жойылу құны ... тура ... ... ... ... ... ... |Бастапқы |Жойылу |Амортизаци|Қызмет |Амортизация |Жылдық |
|кезең |құн ... ... құн ... % ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |95 760 |1850 |93910 |5 |20 |18782 ... |95 760 |1850 |93910 |5 |20 |18782 ... |95 760 |1850 |93910 |5 |20 |18782 ... |95 760 |1850 |93910 |5 |20 |18782 ... |95 760 |1850 |93910 |5 |20 |18782 ... ... тізімдемесі
|Есепті |Бастапқы құн|Жылдық |Жинақталған тозу ... ... | ... ... |2 топ – 4 ... | 2 | 3 | 4 | 5 |
|1 | | | | ... |95 760 |18782 | 18782 |76978 ... |95 760 |18782 |18782 + ... |58196 ... |95 760 |18782 |37564 + ... |39414 ... |95 760 |18782 |56345 + ... |20632 ... |95 760 |18782 |75128 +18782 =93910 |1850 ... ғылыми-техникалық жетістіктер енгізу түзету мен негізгі
құрал жабдықтарды жаңартуға қызығушылықты арттыру үшін ... ... ... ... ... ... есептеу, (кумулятивті
тәсіл) сомасы бойынша құнды есептен шығару, кемітілген қалдық ... ... ... ... (кумулятивті тәсіл) құнды есептен шығару тәсілі
есептік коэффициентті табудан ... ... ... ... ... мерзімі сомасына, ал алым қызмет ету мерзімінің соңына дейін
қалған жыл соңына тең болады.
Амортизацияны әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... ықпал ететін негізгі құрал ... ... ... ... ... немесе артуына мүмкіндік
беретінін айқын аңғартты. [6]
Пайдалануға алғаш берілген кесімді белгіленген ... ... ... салықтық кезеңінде амортизациялық аударымдар кесімді
белгіленген ... ... ... үш жыл ... ... ... алу
мақсатында қолданған жағдайда ... қос ... ... ... объектілерінің салықтық есебі есепті ... ... ... ... үшін негізгі құралдардың
амортизациясын есептеу ... ... ... ... ... қарағанда пайдалануға берілген
алғашқы жылдары жоғары болады. ... ... ... ... ... 95760 ... алынды, қызмет ету мерзімі 5 жыл,
болжанатын жойылу құны 1850.
22-кесте.
Амортизацияны есептеу бойынша кумулятивті тәсіл
|Есеп- |Бас-тап|Жойы-лу ... ... ... |қы құн ... ... |вті сан |ету |коэфф-т |аморти-за|
|кезең | | ... | ... |6/5 |ция |
| | | | | ... |4×7 |
| | | | | ... | | |
| | | | | |жыл | | |
| | | | | ... | | |
|1 |2 |3 |4 |5 | 6 |7 |8 ... |95760 |1850 |93910 |15 | 5 |0,333 |31303 ... |95760 |1850 |93910 |15 | 4 |0,266 |25043 ... |95760 |1850 |93910 |15 | 3 |0,2 |19782 ... |95760 |1850 |93910 |15 | 2 |0,133 |12521 ... |95760 |1850 |93910 |15 | 1 |0,066 |6261 ... тозу ... ... |Жылдық ... ... ... |құн ... |сомасы |соңындағы баланстық|
| | | | |құн |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 ... |95760 |31303 |31303 |64457 ... |95760 |25043 |31303 + 25043 = |39414 |
| | | |56346 | ... |95760 |18782 |56346 + 18782 = |20632 |
| | | |75128 | ... |95760 |12521 |75128 +12521 = |8111 |
| | | |87640 | ... |95760 |6261 |87640 + 6261 = |1850 |
| | | |93910 | ... ... ... ... ... бойынша есеп:
Бұл тәсілде амортизация сомасы объектіні бірінші жыл ... ... және ... төмендейді.
Кемігіш қалдық тәсілінде амортизацияны есептеу бастапқы ... ... ... ... ... амортизация мөлшері екі есе ... ... ... құны ... бұған жойылуға
дейінгі қалдық құнды кеміту, үшін қажетті шамамен ... ... ... жыл ... – 95760 алынды, қызмет ету мерзімі 5 жыл, болжанатын ... 1850, тура ... ... амортизация мөлшері 20%, кемігіш ... екі есе (40%) ... ... ... тура ... және ... қалдық тәсілі
|Есепті |Бастапқы |Жойылу |Амортиза-ция|Қызмет ... ... |құн ... |лық құн ...... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... | 95760 | 1850 | 93910 |5 |40 ... ... ... |95760 |1850 |93910 |5 |40 ... ... |95760 |1850 |93910 |5 |40 ... |
|2008 |95760 |1850 |93910 |5 |40 ... ... ... |95760 |1850 |93910 |5 |40 ... ... ... тозу ... ... ... |Жылдық |Жинақталған |Есепті ... ... ... % ... ... ... |кезең |
| ... | | | ... |
| ... | | | ... |
| |құн | | | |құн 2 топ -|
| | | | | |3 топ |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | 95760 |40 | 38304 |38304 | 57456 ... | 57456 |40 | 22982,4 ... |
| | | | |1286 | ... | 34474 |40 | 13789,6 ... |
| | | | |5076 | ... | 20684 |40 | 8274 ... |12410 |
| | | | |83350 | ... | 12410 | | 10560 ... |
| | | | |10 | ... ... ... үшін кестеге үш тәсілмен есептелген
компьтердің жылдық амортизациясы сомасын кіргіземіз.
26-кесте.
Әр түрлі тәсілмен есептелген амортизация қорытындыларын салыстыру
|Есепті ... тура ... ... |Сан ... бойынша |
|кезең |(біркелкі) тәсілмен ... ... ... ... |
| ... ... | ... тәсіл) |
|1 |2 |3 |4 ... |18782 |38304 |31303 ... |18782 |22982,4 |25043 ... |18782 |13789,6 |18782 ... |18782 |8274 |12521 ... |18782 |10560 |62661 ... ... (амортизацияны орындалған ... ... ... ... ... ... нәтижесі ғана
болуына, уақыттың бір бөлігі оны ... ... ... ... негізделген.
Бұл тәсілді пайдалану мерзімі техникалық көрсеткіштермен не болмаса
ұйымның шаруашылық қызметіндегі өзгерістермен шектелген жағдайда ... ... әр ... сан түрлі тәсілдерді қолдануға
болады. Субъект таңдаған амортизацияны есептеу ... есеп ... тиіс және бір ... ... ... ... ... қоғамы негізгі құралдардың есебі үшін
мынандай ... ... бар 2420 ... ... ... пассивті шоттары қолданылады:
2420 «Үйлер мен ғимараттардың тозуы»
2420 «Машиналардың, жабдықтардың, беріліс құрылғыларының тозуы»
2420 «Транспорт құралдарының тозуы»
2420 «Басқа да негізгі ... ... ... ... әр ... ... ... ашуға
болады:
1. Меншікті негізгі құралдардың тозуы
2. Ұзақ мерзімге жалға ... ... ... ... ... ... ... бойынша тозу сомасы
есептелінбейді.
Тозуды ... 8400 ... ... ... ... 8410 ... шығындар - Негізгі құралдардың және материалдық емес
активтердің істен шығуы» қолданылады.
Тозуды есептегенде:
8410 «Үстеме шығындар - Негізгі құралдардың және ... ... ... ... ... ... ... мақсаттағы және коммерциялық құрылымдардың негізгі
құралдарының тозуы 7210 «Әкімшілік шығындар» шотында ескеріледі.
Тозуды есептегенде:
7210 дебеті, 2420 ... ... ... ... ... ... құралдар
бойынша 7110 «Тауарларды сату мен қызмет көрсету бойынша шығындар» шотында
негізгі құралдардың тозуы көрсетіледі.
Тозуды есептегенде:
7110 дебеті 2420 ... ... ... ... ... тозады, тозған
бөлшектерін жөндеуді ... ... иә ... ... объектіні
түгелімен ауыстыруды талап етеді. Сондықтан негізгі құралдар объектілеріне,
пайдалы қолданылатын барлық ... ... ... ... қаржы және
ағымдағы шығын жұмсайды. 6 «Негізгі құралдардың ... ... ... ... және оған ... ұсыныстарға сәйкес
негізгі құралдарға кейінгі күрделі қаржы жұмсау пайдалы қызмет ету ... ... ... түскен болашақ экономикалық тиімділікті
ұлғайтқан ... ... ... ... ... ... шығындар
жасалған кезеңдегі шығындар деп танылуы тиіс.
Мөлшер – амортизациялық ... ... ... ... ... ... жылдық сомасының қатынасы.
Негізгі құралдар бойынша есептеу қайтадан пайдалануға берілгендеріне
байланысты, ал істен шыққандары бойынша – бұл ... құны ... ... қызметтің) өзіндік құнына ... ... ... ... ... ... ... алғашқы күндерінде доғарылады.
Қайта құру мен техникалық ... ... ... олар ... және ... құрал – жабдықтарды тоқтатып қойған жағдайда
амортизацияны есептеу жүргізілмейді.
Жалға алынған ... ...... ... ... жал ... ... және шарт талаптарына сәйкес жалға беруші
немесе жалға алушы атқарады.
6 ҚЕҰС пен 16 ҚЕХС «Негізгі ... ... ... ... ... ... ... [2]
Құнды біркелкі (тура сызықты) тәсілмен есептен шығару тәсілі – объект
құны ай сайын тең сомамен есептен шығарылады.
2.3 «Торғай-Петролеум» ... ... ... жаңартудың экономикалық
тиімділігін талдау
Өндірістік әлеуеттің жағдайы кәсіпорынның ... ... ... ... ... Негізгі құралдарды тиімді
пайдаланғанда оларға деген қажеттілік төмендейтіндігін дәлелдеу қажет емес.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... Осы
мақсатта әртүрлі көрсеткіштер қолданылады. Олардың кейбіреуі кәсіпорынның
жалпы қызметін сипаттайды, ... ... ... деп атайды.
Басқалары жекелей жұмыс орындарындағы, кәсіпорын бөлімшесі шегіндегі
қорлардың пайдаланылу ... ... ... береді. Оларды жеке
көрсеткіштер деп атайды. Жалпылама көрсеткіштерге қор ... ... және ... ... ... ... жүруін қамтамасыз ету үшін негізгі
құралдармен қажетті деңгейде қамтамасыз етіп қана қоймай оларды жыл ... ... және ... ... ... ... ... төмен бөлігін басқа мақсатта пайдалануға немесе мүлдем есептен
шығаруға да мән берілу қажет. Бұл ... ... ... ... мен ... үшін де маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
Банктер және басқа инвесторлар қоғамның ... ... ... ... ... деңгейіне, өнімділігіне, экономикалық
тиімділігіне, физикалық және моральдық жағынан ... көп ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... іске қосу және
негізгі құралдарды жөндеу бойынша жоспардың орындалуы ... ... ... көлемінің үлесі және әрбір бөліктің үлесі бойынша, сонымен
қатар автоматталған жабдықтың үлесі анықталады. Жас ... мен ... ... үшін қорлар пайдалану ұзақтығы бойынша топталады (5,5-10,
10-20 және 20 жылдан жоғары).
Негізгі құралдар қозғалысының жалпылама бағасын ... ... ... және ... ... ... ... сонымен қатар ... ... ... ... ... (Ко) жыл ... ... түскен негізгі құралдардың
құнын (Фп) жыл аяғындағы негізгі құралдар құнына (Фк) бөлеміз.
Ко = Фп / ... Ко = 17454 / 175751 = ... ... ... ... құралдар, оның актив бөлігі,
өндірістік негізгі құралдардың жеке ... және ... ... ... ... сай етіп ... керек. Сонымен қатар оларды барлық келіп
түскен ... ... ... және ... ... ... жеке-жеке
есептеуге болады. Соңғы жағдайда бұл коэффициентті енгізу коэффициенті деп
атайды (кв). [7]
Талдау ... ... ... ... актив бөлігін барлық
негізгі құралдармен ... оның қай ... ... көп септігін
тигізіп отырғанын анықтау керек. ... ... ... ... ... ... жаңару осы актив бөлігінің есебінен болып отырғанын ... ол қор ... ... әсер ... ... ... жаңадан сатып алу немесе қолда бар
құралдарды модернизациялау есебінен болуы мүмкін.
Істен шығу ... ...... ... ... ... құнын
(Фвыб) жыл басындағы негізгі құралдардың құнына (Фн) бөлеміз.
Квыб = Фвыб / Фн
Осы 2004 жылы істен шыққан негізгі ... ... ... шығу ... ... ... құралдар, оның актив бөлігі,
өндірістік негізгі құралдардың жеке топтары және ... ... ... мақсатқа сай есептеу керек. Сонымен қатар оларды барлық
істен шыққан негізгі құралдар бойынша және жою ... ... ... ... жағдайда бұл коэффициентті өтімділік коэффициенті (Кликв) деп
атайды.
Талдау жүргізу кезінде істен шығу коэффициентінің актив бөлігін барлық
негізгі құралдармен салыстырып, оның қай ... ... ... көп ... ... ... ... Істен шығу коэффициентінің актив бөлігінің
көп болуы қоғамда істен шығу осы актив бөлігінің есебінен болып ... және ол қор ... ... әсер ... ... (Кпр) – бұл ... өндірістік қордың өсу сомасын
(Фпр) жыл басындағы негізгі өндірістік қордың құнына (Фн) ... = Фпр / ... = 319507 / 654624 = ... ... салыстырмалы талдау методикасы негізгі құралдардың
жаңару және істен шығу коэфициенттерінің талдау методикасына ұқсас.
Талдау жүргізу кезінде негізгі құралдардың ... ... шығу және ... ... ... ... Қосымша мәліметтер алып негізгі
құралдардың жаңару жаңа құрылыс ... ескі ... ... жоғары
жаңасына ауыстыру есебінен жүргізіле ме, соны анықтап негізгі құралдарды
пайдалану тиімділігі туралы тиісті қорытынды жасалады.
Негізгі құралдардың ... ... ... капитал салымының
негізгі құралдардың енгізілетін құнына қатынасы ретінде анықталады.
Негізгі құралдардың ... ... ... көрсеткіші тозу және
жарамдылық коэффициенттері болып табылады.
Тозу коэффициенті (Ки) – негізгі құралдардың тозу сомасын (И) ... ... ... (Ф) ... = И / Ф
Ки = 13120 / 654624 = 0,02
Жарамдылық ... (Кг) – ... ... ... ... ... ... бастапқы құнына (Ф) бөлеміз.
К г Фо / Ф 1 – ... / 654624 = ... және ... ... ... басы мен соңына есептеледі.
Тозу коэффициенті төмен (жарамдылық коэффициенті жоғары) ... ... ... техникалық жағдайы жақсы болады.
27-кесте. Негізгі қордың жаңару, істен шығу және өсу ... ... ... (2007 жыл ... ... |Есептеу ... |
| | | |тер ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... ... | | |
| |- ... келіп түскендері | | |
| ... (Ко) ... / 89807,96 |0,356 |
| ... ... ... ... / 89807,96 |0,356 |
|2 ... қордың жаңаруы | | |
| |- ... ... ... ... / 89807,96 |0,356 |
| ... (Ко) | | |
| |- іске ... ... ... / 89807,96 |0,356 |
| |(Кв) | | |
|3 ... өндірістік қордың | | |
| ... ... ... | | |
| |- ... келіп түскендері |7735,67 / 1621,51 |0,477 |
| ... (Ко) | | |
| |- іске ... ... |7735,67 / 1621,51 |0,477 |
| |(Кв) | | |
|4 ... ... ... ... | | |
| ... | | |
| |- ... ... ... ... / 90180,82 |0,335 |
| ... (Квыб) | | |
| |- ... ... |9436,50 / 90180,82 |0,105 |
| ... | | |
| | | | |
| | | | |
|5 ... ... ... | | |
| ... шығуы | | |
| |- ... ... ... ... / 90180,82 |0,335 |
| ... ... | | |
| |- ... бойынша |9436,50 / 90180,82 |0,105 |
| ... | | |
|6 ... ... ... | | |
| ... ... ... шығуы | | |
| |- ... ... ... |5353,81 / 13839,65 |0,387 |
| ... ... | | |
| |- ... ... |1280,90 / 13839,65 |0,093 |
| ... | | |
|7 ... (Кпр) | | |
| |- ... ... ... |1880,1 / 90180,82 |0,0208 |
| ... |1880,1 / 90180,82 |0,0208 |
| |- ... ... ... |2381,86 / 13839,65 |0,172 |
| ... | | |
| |- ... ... ... | | |
| ... ... бойынша | | ... ... ... ... ... жаңару коэффициенті
жоғары болып отыр, ол 0,48 пайызды құрайды. Жаңа ... ... көп ... ... ол 0,48 ... ... Бұл қоғамдағы жаңару осы актив
бөлігінің есебінен ... ... ... ... ... қордың
көпшілігі пассив бөлігінің әсерінен болғанын көрсетті. ... ... өсу ... 0,11 ... ал оның ... ... 0,42 ... Бұл негізгі өндірістік қордың өсуі актив бөлігінің ... ... ... АҚ– де ... ... жаңарту мен пайдалану
тиімділігін оның құрамы мен құрылымын талдау арқылы ғана ... ... ... ... жасау қажет. Кәсіпорында негізгі құралдарды
ұтымды пайдалану, оларды ... ... ... ... ... ... өнім өндіру сапасына, ... ... ... және табысының ұлғаюына, ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды пайдалану жағдайын абюсолютті
көрсеткіштер арқылы ғана талдау ... ... бұл ... құралдарды пайдалану тиімділігін объективті әрі ... ... ... ... ... ... пайдалану
тиімділігін бағалаудың салыстырмалы көрсеткіштерін есептеп, бірқатар
тұжырымдар ... ... ... ... ... ... жаңару
коэффициенті, негізгі құралдардың шығу коэффициенті, негізгі құралдардың
тозу коэффициенті, негізгі ... ... ... ... Бұл ... ... кесте (28-кесте) түрінде көрсетуге
болады.
28 – ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштері
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... |
| | | | |+ - |% |
|1 ... ... ... | | | | |
| ... млн ... ... ... |+28 011 |120,6 |
|2 |Негізгі қорлардың қалдық құны, | | | | |
| |млн ... ... ... |+ 15 836 |113,2 |
|3 ... тозу ... , млн |15 707 |27 882 |+ 12 175 |177,5 |
| ... | | | | |
|4 ... келіп түскен негізгі | | | | |
| ... ... млн ... |12 011 |28 028 |+ 16 017 |233,3 |
|5 ... шыққан негізгі қорлар | | | | |
| ... млн ... |169 |17 |- 152 |10 |
|6 ... ... ... | | | | |
| ... |0,09 |0,17 |+ 0,08 |188,9 |
|7 ... ... шығу | | | | |
| ... |0,001 |0,0001 |- 0, 0009 |10 |
|8 ... ... тозу |0,12 |0,17 |+ 0,05 |141,7 |
| ... | | | | |
|9 ... ... ... | | | | |
| ... |0,88 |0,83 |- 0, 05 |94,3 ... АҚ ... жж. ... қорытынды есептері ... |
28 – ... ... ... ... ... ... «Торғай Петролеум» АҚ– де негiзгi құралдарды жаңарту ... ... ... ... Бұл 2009 жылы келiп түскен негiзгi
құралдардың құны ... ... ... ... ... болуынан, яғни,
28 028 000теңгені құрап 133%-ға артуымен байланысты болып отыр. Оған
жоғарыда айтып ... ... мен ... ... ... ... сатып алуы және жаңа ғимараттар мен құрылыстардың
пайдаланылуға берілуі ... ... ... ... шығу ... айтарлықтай төмендеген. Бұл
2009 жылы кәсіпорындағы негізгі құралдардың істен ... ... ... дейін азайған. Яғни 2008 жылы ... ... ... ... 2009 жылы ... ... ... құралдар құны
17 000теңгені ғана құрады. Осыған байланысты негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... бір ескеретін
жағдай бұл көрсеткішті есептеу кезінде есепті кезеңнің ... ... ... құны ... ... Бұл ... есепті кезеңде істен
шыққан негізгі құралдар құнын кезең басындағы негізгі құралдардың бастапқы
құнына бөлу ... ... Бұл ... ... кезеңде істен
шығарылған негізгі құралдарды сипаттайды. [44]
Кәсіпорында негізгі ... ... ... ... үшін ... ... басындағы негізгі құралдардың
бастапқы құны, есепті кезең соңындағы негізгі құралдардың бастапқы ... ... ... ... ... тозу ... ... амортизация
сомасы туралы мәліметтер қажет болады. Осы мәліметтер ... ... ... ... ... ... қол жеткізе аламыз.
Кәсіпорын қызметінің қалыпты жүруін қамтамасыз ету үшін ... ... ... қамтамасыз етіп қана қоймай оларды жыл сайын
жаңартып отыруға және өндірістік үрдісте пайдаланылмайтын, ... ... ... ... ... ... пайдалануға немесе мүлдем есептен
шығаруға да мән берілу қажет. Бұл ... ... ... ... мен ... үшін де маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
Кәсіпорындағы негізгі ... ... ... ... тозу және ... ... ... сипаттауға болады.
«Торғай Петролеум» АҚ– де бұл көрсеткіштердің мәні 2009 жылы 0,17 және ... ... ... ... тозу ... 17% болса, жарамдылығы 83%-
ды көрсетіп ... Бұл ... мәні ... негізгі
құралдардың тозу дәрежесіне және қалыптасқан амортизациялық ... ... ... ... экономистердің бағалауы бойынша тозу
коэффициентінің мәні 50 % -дан жоғары болған жағдайда кәсіпорын қызметіне
кері ... ... ... ... ... ... ... материалдық – техникалық базасын нығайтуға және жаңартуға баса
назар аударылуы тиіс. Ал, жаңа техникалар мен ... ... ... ... ... нәтижесiне, өнiм сапасына, өзiндiк құнға
және басқа да көрсеткiштерге оң әсер ететiндiгi белгiлi.
Кәсіпорындағы негізгі құралдарды пайдалану ... ... ... ... ... қор ... қор сыйымдылығы,
қормен қарулану, негізгі ... ... және т.б. ... ... өндірістік үрдіске тікелей әсер ететін негізгі
құралдардың активті ... ... ... да ... ... ... АҚ–гі бұл көрсеткіштердің мәндерін есептеп, келесі кесте
(5-кесте) түрінде көрсетуге болады.
Кәсiпорындардың мүлiктiк жағдайын, ... ... ... ... ... құралдарды пайдалану тиімділігін талдаудың
маңыздылығы жоғары. Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерінің басым бөлігін
оның негізгі құралдары ... ... осы ... ... жалпы жағдайы, активті бөлігінің үлесі мен
пайдалану тиімділігі оның соңғы нәтижелеріне, яғни, өнім ... ... ... ... құны, табысы мен табыстылығына да айтарлықтай
әсер етеді. Сондықтан да оларды ұтымды ... ... және ... негізгі құралдарды едәуір жаңаларымен алмастыру, өндірістік үрдіске
қатыспайтын немесе еңбек өнімділігі және қызмет тиімділігі төмен бөліктерін
азайту ... ... ... ... ...... ... қорларды пайдалану тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер |2008 жыл |2009 жыл ... |
| | | | |+ - | % |
|1 ... ... орташа | | | | |
| ... ... млн ... ... ... |+ 7843,5 |106,5 |
|2 ... ... табыс, млн |956713 |1109798 |+ 153 085 |116,0 |
| ... | | | | |
|3 ... ... активті | | | | |
| ... ... млн ... |57458 |72951 |+ 15493 |127,0 |
|4 ... ... млн ... |97462 |48613 |- 48 849 |49,9 |
|5 ... ... адам |405 |439 |+ 34 |108,4 |
|6 ... қорлардың активті | | | | |
| ... ... % |47,9 |53,7 |+ 5,8 |112,1 |
|7 |Қор ... ... |7,97 |8,68 |+ 0,71 |108,9 |
|8 |Қор ... ... |0,13 |0,12 |- 0,01 |92,3 |
|9 ... ... млн ... |296,5 |291,4 |- 5,1 |98,3 ... ... ... | | | | |
| ... ... |0,8 |0,4 |- 0,4 |50,0 ... АҚ 2007-2009 жж. қаржылық қорытынды есептері ... ... ... ... ... ... көріп
отырғанымыздай «Торғай Петролеум» АҚ– де 2008 жылмен ... ... ... ... ... 2009 жылы ... өсіп ... құрады.
Яғни, барлық негізгі құралдардың жартысынан астамын оның ... ... ... ... ... ... ... 2009 жылы енгізілген
негізгі құралдардың ішінде активті ... құны ... ... 1,5 ... ... Бұл ... ... құралдардың активті
бөлігінің үлесінің артуына тікелей әсер еткен.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... қор сыйымдылығы және қормен қарулану көрсеткіштері негізгі
құралдарды пайдалану ... ғана ... ... кәсіпорын қызметінің
тиімділігін сипаттайтын көрсеткіштер ретінде де қарастырылады. Негізгі
құралдардың табыстылығы 2009 жылы ... ... ... екі есеге
төмендеген. Яғни, негізгі құралдардың әрбір ... ... таза ... 2008 жылы ... ... 2009 жылы 400теңге ғана болған. ... күрт ... ... ... таза табыстың 2 есеге төмендеуімен
байланысты болып ... ... ... ... ... тағы бір ... көрсеткіш қор қайтарымдылығы болып табылады.
Ол белгілі бір кезең ішінде өндірілген өнім (орындалған жұмыс, көрсетілген
қызмет) ... ... ... ... ... құнына қатынасы арқылы
анықталады. Бұл көрсеткіш тек өнім көлемімен ғана емес, ... ... ... өнім ... арқылы да анықталуы мүмкін. Біздің талдау
жасап отырған кәсіпорында бұл көрсеткіштің мәні ... өнім ... ... отыр және 2009 жылы біршама ұлғайғанын көріп отырмыз. Нақты атап
айтар болсақ, кәсіпорындағы пайдаланылып ... ... ... ... ... ... ... көлемі 2008 жылы 7970теңге болса, 2009
жылы ... ... ... 2009 жылы ... ... салыстырғанда
710теңгеге өсіп отыр. Ал осы ... кері ... қор ... Ол ... құралдардың орташа жылдық құнын өнім көлеміне бөлу
арқылы анықталады. Бұл көрсеткіштің экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... құнын көрсетеді. «Торғай Петролеум»
АҚ– де қор сыйымдылығы аз шамаға болса да ... ... ... ... үшін ... құбылыс болып табылады және негізгі ... ... ... ... көрсетеді. Жалпы алғанда қор
қайтарымдылығы көрсеткіші жұмыс істеп тұрған ... ... ... талдау үшін пайдаланылса, қор сыйымдылығы негізгі құралдарға ... ... үшін ... болады. Сонымен қатар негізгі құралдарды
пайдалану тиімділігін ... ... ... ... көрсеткішін есептеудің
маңыздылығы жоғары. Ол кәсіпорын ... ... ... ... шамасын көрсетеді. Бұл көрсеткіштің мәні 2009 жылы
5100теңгеге ... Ашып ... ... 2008 жылы әрбір қызметкерге
келетін ... ... құны ... ... ... ... азайған. Мұны 2009 жылы кәсіпорындағы қызметкерлер санының 8,4%-ға,
ал негізгі құралдардың ... ... ... ... ғана өсуімен
байланысты түсіндіруге ... ... ... ... ... ету үшін олардың негізгі құралдармен жеткілікті
мөлшерде қамтамасыз етілуі өте маңызды.
Сонымен ... ... АҚ– де ... ... ... ... ... жақсара түскен. Мұны ... ... ... ғана ... ... оның ... үрдіске тікелей қатысатын
активті бөлігінің үлесі ұлғая түскенімен, негізгі құралдарды ... ... қор ... ... және ... ... түсіндіруге болады. Ал, қор ... мен қор ... ... жаңа ... ... енгізу арқылы ғана емес, машиналар мен құрал-жабдықтардың
өнімділігін өсіру, олардың тоқтап ... ... ... мен құрал-
жабдықтарды ұтымды жүктеу, негізгі өндірістік қорларды техникалық ... де қол ... ... ... ... ... ... ету үшін негізгі
өндірістік құралдармен қажетті деңгейде қамтамасыз етіп қана қоймай оларды
жыл ... ... ... және ... ... ... мен тиімділігі төмен бөлігін басқа мақсатта пайдалануға немесе
мүлдем есептен шығаруға да мән ... ... Бұл ... ... меншік иесі мен басқарушысы үшін де маңызды мәселелердің бірі
болып табылады.
Қазіргі кезде отандық кәсіпорындардың көпшілігінде негізгі қорларының
тозу ... ... ... ... ... қызметінің соңғы нәтижелеріне,
тиімділігіне айтарлықтай кері әсерін тигізетіндігі белгілі. ... ... ... лизингті пайдалану кәсіпорын үшін негізгі қорларды
жаңартудың ең тиімді ... бірі ... ... ... ... ... ... пайдалану тиімділігін арттыруға кәсіпорынның
нақты жағдайына байланысты белгілі – бір іс – шараларды да ... ... ... ... Петролеум» АҚ– де негізгі құралдардың жағдайы,
олардың құрамы, құрылымы, жаңаруы, жарамдылығы және басқа да көрсеткіштері
бойынша оң ... ... ... ... ... ... мен даму болашағына оның техника – технологиялық деңгейін жақсарту,
негізгі қорларды пайдалану ... ... ... ... ... мен ... ... ғылыми – техникалық прогресстің дамуы
жағдайында кәсіпорында алдыңғы қатарлы озық ... мен ... ... ... Оларды ұтымды пайдалану жоғары
экономикалық нәтиже беретіндігі белгілі.
Дегенмен ... ... ... мен ...... даму ... ... алдыңғы қатарлы техникалар мен
технологияларды жүйелі түрде жаңарту мен тиімді пайдалануға баса ... ... ... ... ... ... ... жаңарту мен
пайдалану тиімділігін арттырудың негізгі бағыттары анықталуы тиіс. [17]
Құрал жұмысының ауысуы коэффициенті тәулік ... ... ... ... ... ... анықталады:
КҚЖА=МА/ЖМС
Яғни КҚЖА-құрал жұмысының ауысу саны;
МА-тәулік бойы нақты жұмыс істеген ... ... ... ... саны.
Негізгі құралдарды интенсивті пайдалану көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... Негізгі
көрсеткіштер қатарына келесілер ... ... ... ... өндірістік ауданның 1 шаршы метріне келетін өнім ... ... ... ... ... өзіндік құнының азаюына, еңбек
өнімділігінің көбеюіне алып келеді.
3. КӘСІПОРЫННЫҢ НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРЫН ... ... ... жаңа ... ... ... қажеттілігі
Ұлттық экономика шикізатты өндіруде техниканың жаңа үлгілерін
пайдаланып, ...... ... ... ... өнім ... ... кейін тұтынушыға дейін өнімді
жеткізуге дейін барлық ... ... жаңа ... ... ... ... жетістіктерге негізделуі тиіс.
Жаңа техникамен қаруландыру әртүрлі ... ... ... түрде
капиталдарды тарту, инновациялық үрдістерді ... жаңа ... ... туып ... қор, ... ... ... жақсарту еңбек
өнімділігінің артуына, өндіріс тиімділігін көтерудің ең басты факторы болып
табылады. Өндіріс тиімділігін көтерудің басты ... ... ... ... ... ... шикізат, материал, энергия, тауарлар
өндіретін салаларды жедел турде дамыту жатады.
Негізгі қорлардың ... ... ... ... ... ... өнім ... ықпалын тигізеді, өндіріске инвестиция
салудың тұрақты ... өсуі өнім ... ... ... ... ... мен капитал және қор сыйымдылықтарының ... ... ... ... байланысты. Қазқстан экономикасының шикізаттық бағыты
капитал және қор сыйымдылығы жоғары саладарды дамытуда экстенсивті ... ... ... Қазақстан Біріккен Сауда Ұйымына мүше 144 ... ... ... қарым-қатынастарын жасауда. БСҰ-на мүше болу өнеркәсіпте ... мен ... ... ... пайдалануға, ішкі нарықта
бәсекелестікті дамытуға, шетелдің ... ... оған ... ... ... ... ... жол ашады. Қазіргі таңда
елімізде мысалы, машина жасау саласында станоктар паркінің ... ... ... ... 55 ... ал оның ... белсенді бөлігі 90
пайызды құрайды. Бұл отандық өнімнің сыртқы нарықта ... ... ... ... ... ... ... зауыттарды
жекелей модернизациялау үшін және 7000-нан астам станоктарды ауыстыру ... 100 млрд ... ... ... ... ... Әрине мұндай қаржыны бюджет
көтере алмайтыны белгілі. Сондақтан дамаған мемлекеттерде ... ... ... ... ... механизмін қолданған жөн. Батыста
оның ... ... ... ... ... ... компаниялар
сатып алып, содан кейін оларды кәсіпорындарға жалға өткізеді. ... ... мен ... ... алу 1 пайызды ғана құрап
отыр. Жалға алған ... ... өтеу үшін 5-7 жыл ... ... ... жағдайы кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының
негзгі қызметінің тиімділігін арттырудың негізгі ... ... ... ... ... ... құрамын және пайдалану
тиімділігін бақылап отыру қажет. Өйткені бақылау арқылы негізгі ... ... ... ... болады, сонымен қатар кәсіпорынның
жақсы жұмыс істеуіне кері әсерін тигізетін жағдайларды ... ... Сол ... де кәсіпорынның негзгі құралдарын тиімді пайдалану
әрбір кәсіпорынға маңызды. Негізгі құралдарды тиімсіз ... ... ... ... әрине ол табысқа әсер етеді.
Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану ... ... ... мәселе. Ресейде басты проблемалардың бірі осы негізгі құралдардың
тиімділігін арттыру жолдарын табу. Кәсіпорынның өнеркәсіптік ... , оның ... ... ... қабілеттілігі негізгі құралдардың
тиімді пайдаланылуына тікелей байланысты болып келеді.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... арттыруды, шығындарды төмендетуді және өндірісті
жоғарылату жолдарын іздестіруге болады.
Бухгалтерлік есептің халықаралық стандарты (IAS) ... ... ... ретінде анықтайды, олар:
- тауарларды сатуға немесе өндіруге, қызмет көрсетуге, жалға ... ... ... ... ... ... ... кезең бойы қолдану болжанады;
- одан басқа IAS негізгі құралдарды анықтаудың екі ... ... ... ... ... болашақта экономикалық табыс әкеледі
деген болжам ... ... үшін ... құны ... ... ... ... болашақта экономикалық пайда әкелу мүмкіншілігі, ол
сол негізгі құралдарды пайдаланудың арқасында түскен ... ... ... ... негізгі құралдардың құнын тиімді анықтауды, негізгі
құралдардың бағасы жазылған құжаттарды алуды білдіреді. Егер де ... ... ... ... ... ... материалдардың
пайдаланылуы, жұмысшы күшін жалдау және басқа да шығындар ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін өсіру резервтері. Кез-келген
кәсіпорын өзінің өндірістік қорларын ... ... ... қажет екендігі айқын. Бұл өнім өндіру көлемін өсірудің кепілі болып
табылады. Ал өнім көлемін өсіру табыстың табыстың өсуіне алып ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды
пайдалну тиімділігін максималдау кез-келген ұйым үшін ең ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану оларға
деген қажеттілікті ... бұл ... яғни ... ... ал ... аз ... өз ... өндіріс үрдісіндегі
рентабельділік деңгейін жоғарылатады, қолданыстағы негізгі құралдар
физикалық ... және ... ... ... ... ... ... өсіру және олардың тозу деңгейін төмендету үшін
кәсіпорын келесідей шараларды жүзеге ... ... ... ... ... көбейту;
2. құралдың өндірістік қуатын пайдалану деңгейін өсіру;
3. ауысымішілік тұрып қалуларды азайту;
4. пайдаланушылардың біліктілігін ... ... ... ... ... ... түбегейлі жөндеу жұмыстарын, жоспарлы-алдын-алу шараларын өз
уақытында істеу;
7. еңбек тәртібін жақсарту;
8. станоктар паркінің оптималды құрамы;
9. өндірісті ... ... ... ... ету;
10. материалдармен қамтамасыз ету.
Аталған шаралардың барлығы кез-келген ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдалану тиімділігін
жоғарылатуға бағытталған.
Қазіргі кезде кәсіпорын өндірісті өндірістік ... ... ... ... ... ... келеді. Кәсіпорынның
ғылыми – техникалық саясаты игерілген өнімнің сапалық сипаттамаларын үнемі
жақсартып ... ... және ... ... негізінде
жүзеге асырылып отырады.
Өндірісті шығарылатын өнімді техникалық жаңартуға ... ... ... ... және ... ... ... балама өнімдердің
техникалық – экономикалық көрсеткіштеріне қол жеткізу мақсатында ... ... ... ... ... мәселелерді шешуді
ескереді.
Өндірісті жақсартылған қасиетке ие бұйымдарды шығаруға ... ... ... азайту мен өндіріс технологиясын жетілдірудің тұрақты
қажеттілігін ескерумен ... іс - ... ... ... мен
тиімділігін анықтауды қажет етеді.
Мұндай саясатты жүзеге асыру НИОКР-ға ... ... ... ... ... ... шығару кезінде стандартталған
бөліктері мен бөлшектерді қолданудың арқасында ... ... ... өндіріс шығындарына негізделген жақсы пысықталған ... ... ... саясат тауарлардың меншікті әзірлемелеріне – ... ... жаңа ... ... негізделумен жасалған ... ноу – ... ... алудың нәтижесінде өзге фирмалардың
ғылыми – техникалық ... ... ... жетілдірілген өнімді
шығаруды, сондай – ақ бұйымдардың жаңғыртылуы мен ... ... ... ... ... ... ... жаңа құрылымның
компоненттері мен бөлшектерін алу ... ... ... кооперацияға
негізделумен шығаруды ескеруі мүмкін.
Өндірісті құрылымды жаңғыртудың арқасында қасиеттері жақсартылған және
жаңа пішінімен ... ... ... ... ... – ға жаңадан
қаржы бөлуді қажет етпейді, оның ... ... ... ... инженерлердің жұмысын үздіксіз түрде жетілдіріп отыруды ескереді.
Бұйымдарды жаңғырту ... ... ... ... ... өзгертілерді енгізумен және өзінде оларға ұқсас ... ... ... – ала ... қойған сегменттеріне енгізумен де жүргізііп
отыруы мүмкін. Былайша айтқанда, ... ... ... ... жаңғырту ісі жүргізілуде.
Өндірісті өте ескірген, алайда басқа ... ... ие ... ... арнап бағыттау өнімнің дәстүрлі техноогия бойынша
реттелген өндірісін сақтап қалу ... пе ... жаңа ... ... пе ... ... ... мәселені шешуді қажет етеді. Бұл ... өнім ... ... ескіру дәрежесін, әртүрлі нарықтардағы бір
ғана өнім түрінің өмірлік циклының сатыларын ... ... ... ... ... ...... саясат өндірістік бөлімше үшін
маңызды мағынаға ие ... ... ол ... даму ... ... ресурстарды шаруашылық іс - әрекеттің келешегінен үміт күттіретін
бағыттарына шоғырландыру ... баға ... ... ... ... шығарылатын өнімнің үздіксіз түрде жетілдірілуі мен
жаңартылуын қамтамасыз етуі ... ал бұл ... ... ... мен ... өнімді игеру және оны жаппай түрдегі өндіріске
енгізу ... ... ... әңгіме мұндай іс - әрекетке жұмысалатын шығындар ... ... ... түрлерін жүзеге асырудың мерзімдері туралы да болып
отыр. Ғылыми – техникалық ... ... ... ... ... ... әзірлеу арқылы іске асырылады, аталмыш бағдарламада нақты
міндеттер, ... қол ... ... мен ... ... ... фирманың ғылыми – техникалық әлеуетін келесі жаңа
әзірлемелерді енгізу үшін арттыруға ықпал ... ... ... ... ... – ды жоспарлаудың
негізін құрайды.
Кәсіпорынның техникалық саясатын ... ... ... Олардың құрамына бас технолог қызметтері, ... ... ... ... ... ... ... кітапхана кіреді.
Техникалық саясатты әзірлеу ісіне сервис және маркетинг қызметтері
белсенді түрде ат ... ... ... ... ... Жаңа ... өндіру технологияларын, технологиялық нұсқаулықтар мен ... ... ... ... ... – жаңа прогрессивтік
технологияларға көшу; жабдықты айырбастау және жаңалау; НИОКР-ды өткізу,
жобалау, құрылысқа арнап ... ... ... ... өнімнің сапасын,
ақаулар мен шағымданулардың себептерін бақылау және талдау, ... ... ... өзге фирмалардағы ғылыми – техникалық прогресті (ҒТП)
қадағалап отыру.
Негізгі құралдарды жөндеу мен жетілдіру. Өндірістік процесте ... ... ... ... ескіреді, соған орай оларды жұмысқа
жарамды қалпында ұстау үшін оларды тұрақты түрде жөндеуден ... ... үш түрі ... ... ... ... ... және күрделі немесе толық жөндеулер.
Қалпына келтіру жөндеулері – бұл ... ... ... ... топан су, өрт, жер сілкінісі және т.б.), ... ... ... ұзақ ... бойы қызмет істемей тұруына байланысты ... ... ... ... ... жөндеулері мемлекеттің арнайы
қаражаттары есебінен жүргізіледі. [4]
Ағымдағы ... – бұл ... ... ... ... ... алмай жасалатын ұсақ жөндеулер. Ол өндірістік процесті ... ... Ұсақ ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстары жүргізіледі.
Күрделі немесе толық жөндеулер – бұл негізгі құралдардың толығымен
қайта ... ... оның ... ... ... толығымен
ауыстырылып, жөнделген қалпы бастапқы қалпына жақын болуы тиіс.
Модернизациялау. Ол – негізгі құралдардың ... ... Ол ... ... ... жою мен оның технико –
экономикалық көрсеткіштерін жаңа құралдардың деңгейіне дейін ... ... ... ... ... ... және толық модернизацияны
қарастырады. Модернизацияны өткізу мен әдістемесіне қарай толық ... ... ... ... ... – бұл көп сериялы
конструкциялардың бір типті өзгерістері, толық ... бұл ... ... байланысты жетілдірулер.
Ескірген бөлшектерді қалпына келтіру:
- кейбір бөлшектердің жеткіліксіздігін (тапшылығын) жою және барлық
жөндеулерді уақытылы өткізуге;
- ... ... ... себебі, бөлшектерді қалпына келтіру,
оларды қайта сатып алу немесе жаңа өндірілгендерге қарағанда ... ... ... табылады;
- бөлшектерді кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... ... келтіретін бөлшектер орта, әсіресе ірі
кәсіпорындарда экономикалық тұрғысын өзін - өзін ... ... ... ... тиімді пайдалану жолдарын жоғарлату
Ұлттық экономика шикізатты ... ... жаңа ... ...... ... ... өңдеуден өнім өндіруге, содан кейін тұтынушыға дейін ... ... ... ... тізбектілік жаңа техника,
технологияға, алдыңғы қатарлы инновациялық ... ... ... ... ... ... жолмен кәсіпорынға белсенді түрде
капиталдарды тарту, инновациялық үрдістерді басқарудың жаңа ... ... туып ... қор, ... ... ... жақсарту еңбек
өнімділігінің артуына, өндіріс тиімділігін көтерудің ең басты факторы болып
табылады. Өндіріс тиімділігін көтерудің басты шартына ... ... ... қамтамасыз ететін шикізат, материал, энергия, тауарлар
өндіретін салаларды жедел турде дамыту жатады.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... жағдайына: өнімді өндіруді ұлғайту, өзіндік құнды
төмендету, өнімнің сапасын ... ... ... ... ... ... ұлғайту арқылы әсер етеді.
Кәсіпорында негізгі құраларды пайдалану ... ... ... болады:
- кәсіпорынды артық құралдардан босату, яғни машиналар және басқа да
негізгі құралдарды жалға беру арқылы;
- толық және күрделі жұмыстардың ... және ... ...... ... ... негізгі құралдарды сатып алу арқылы;
- негізгі құралдардың, әсіресе активті бөлігінің уақылы ауыстырылуы
олардың шектен тыс табиғи ... ... ... ... ... ... мен ... өндірістік процеске дайындау деңгейін
жоғарылату;
- кәсіпорынның ... мен ... ... ... пен ... ... ... – жұмыс уақытын
жоғалту мен машиналар мен құралдардың ... ... ... ... қорлардың ұдайы түрде жаңаруы, кәсіпорында ... ... өнім ... ... ... ... ... салудың тұрақты
түрде өсуі өнім өндірудегі ағымдық ... ... ... ... капитал және қор сыйымдылықтарының тұрақты түрде өсіп отыруымен тығыз
байланысты. Қазқстан экономикасының шикізаттық ... ... және ... ... ... ... ... дамуға бағытталуы тиіс.
[7]
Қазіргі кезде Қазақстан Біріккен Сауда Ұйымына мүше 144 елдің 135 ел
мен сауда ... ... ... мүше болу ... ... мен ... ... әдістерін пайдалануға, ішкі нарықта
бәсекелестікті ... ... ... ... оған мұқтаж өндеу
өнеркәсібіне инновациялық қызметке пайдалануға жол ... ... ... ... машина жасау саласында станоктар паркінің табиғи тозуы
негізгі қорлар бойынша 55 пайызды, ал оның ... ... ... ... ... Бұл отандық өнімнің сыртқы нарықта бәсеке қабылеттілікке
шыдай алмайтындығын көресетеді. Мамандардың ... ... ... ... үшін және ... ... ... ауыстыру үшін
75-тен 100 млрд дейін теңге қажет болады екен. Әрине мұндай қаржыны бюджет
көтере ... ... ... ... ... ... қорларды лизинг арқылы жаңарту механизмін қолданған жөн. Батыста
оның сегіз бөлігі жағдайында өнеркәсіптік құралдарды ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға жалға өткізеді. Ал
Қазақстанда ... мен ... ... алу 1 ... ғана құрап
отыр. Жалға алған өнеркісіптік құралдарды өтеу үшін 5-7 жыл ... ... ... ... ... ... өнімдерінің әлемдік
нарықтағы бәсекелік қабылеті төмен, оның басты себептеріне: өндеу өнеркәсіп
кәспорындарының, мысалы, ... және ... ... ... өнеркәсіп,
фармацептика жйне тағы ... ... ... артта қалуы;
кейбір салаларды ... ... ... 50-60 ... және тозған
құралдардың үлес салмағы 10 – 20 % - ға ... ... ... ... экономикасын жетілдіруде соңғы жылдары бір қатар іс – шаралар
дайындады. Оларға ... ... ... ... ... ... – инновациялық дамыту, әлеуметтік проблемаларды
шешу, инвестициялық саясатты жүргізу жатады.
Қазақстанда жалпы негізгі капиталға жұмсалған инвестициялар 2006 ... ... ... болды, бұл 2007 жылмен салыстырғанда 102 есе көп. 2006
жылы инвестицияның өсуі 2007 жылмен ... ... 15 ... ... ... ең көп өсуі ... ... Атырау (1,5) есе,
Алматы, Шығыс Қазақстан, Оңтустік Қазақстан (1,4) есе, Қарағанды (1,3) есе,
Ақмола, ... ... (1,2) есе ... және Алматы (3,5) есе,
Астана (9) есе, қалаларында тіркеледі. ... ... ... ... ... ... жүргізуші субъектілердің меншік қаражаты 56,8 %
және ... ... 25,2 % ... ... қаражаты 12,6 % қарыз
қаражаты 5,4% құрады. Бидай өнімдерін өндіру негізгі капиталға жұмсалған
инвестициялардың ... ... 33,9%, ... ... операциялар
21,1% , көлік және байланыс 14,8 %, өңдеу өнеркәсібі 10,4% ... ... ... ... ... турде дамуы, нарықтардың
жаһандандырылуы, инновациялық теорияны әрі ... ... ... ... ... және ... ... отыратындығын аңғаруға болады.
Шетелдік әлеуетті инвесторлар мен келіссөздер жүргізу арқылы ... ... және ... даму ... құру ... іс – ... ... әкеп отыр.
Стратегияда көзделген мақсатқа қол жеткізу үшін мемлекет бүгінде баяу
инвестициялық саясаттан белсенді саясатқа ... ... ... ... алмақ. Президенттің халыққа жолдауында әртараптандырылған
және сапасы жоғары ... ... ... оның ... мен ... дамыту, бәсеке қабілетті елді қалыптастыруда міндеттер қояды, ол
индустриялық – ... ... ... ... ... ... ... көзіне инвестиция жатады. Бірақ
кәсіпорын немесе фирмада инвестиция көлемі көп ... олар ... ... ...... жаңартуға жұмсалады. Керісінше
инвестицияның аз көлемін кәсіпорын ... ... өнім ... ... ... ... көп ... әрқашан инновациялық
өнім шығаруды көбейтуге алып келе ... ... ... ... ... ... үшін
қолайлы инвестициялық климат қалыптастыру және жаңа технологияны қолдана
отырып, кеңейтілген және жаңартылған ... ... ... және жаңа ... орындарын құру, қолданыстағы қорларды сақтап
қалу, қоршаған ... ... ... Бұл ... ... ... ” заңының басымдылығы болып отыр.
Қазіргі кезде технологиялық ... ... мен ... ... ... ... ... әруақытта сақтап қалады.
Қазіргі кезде еліміздің экономикасының даму бағытында алда шешілшуі
тиіс біршама ... тобы ... ... ... 50 ... кіру ... кәсіпорындардың дамуы жағдайына ықпал етуші негізгі
тетіктерді қолданудың маңызы зор:
- бәсекеге ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай жасау;
- кәсіпорындардың бәсеке қабілеттілігін арттыруда оларға преференциялар
түрінде жеңілдіктер беру;
- кәсіпорынды ... ... ... дамушы елдерде негізгі
құралдарды сатып алудағы банктік ... ... бола ... банк ... ... өсіп ... ... жасайды,
сонымен бірге лизинг капитал салымдарының өсіріп, және тауар өткізу
мүмкіндіктерін ашады;
- амортизациялық саясатты жетілдіру;
- өндірісте ... ... мен ... ... ... ... біліктілігін көтеру.
Кәсіпорында негізгі капитал пайдаланудың тиімділігін арттыруда тікелей
және жанама мемлекеттік қолдауды талап ететін инвестициялық және
инновациялық саясатты ... ... зор. ... мен ... ... ... өнеркәсіпке бағыттау қажеттілігі бүгінде басты
мәселе болып отыр.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... және көп сатылығын білдіреді. Талдаудың бірінші ... жаңа ... және ... ... ... ... техникалық деңгейдегі жеке көрсеткіштер және жаңа ... ... ... [8]
Техникалық – ... ... ... тиімділігін
арттыру көрсеткіштері және өз деңгейінің көрсеткіштері, яғни техниканың,
технологияның, ұйымдастырудың, басшылықтың және ...... ... ... жөніндегі көрсеткіштерді әдіснамалық тұлға айыру
қажет. Ең ... ... ...... ... ... негізгі қорларын пайдалану деңгейінде байқалады. Міне, сондықтан
да мұндай экономикалық көрсеткіштер, еңбек өнімділігі, қор ... ... ... қаражатының айналымдылығы ретінде өндірістің
қарқынды ресурстарын пайдалануды қамтитын жаңа техника мен технологияны
экономикалық деңгейін ... ... ... ... ... аталған
көрсеткіштер (еңбек өнімділігі, қор қайтарымы, материалды қажетсіну және
айналым қаражатының ... ... жеке ... ... Кәсіпорында техника мен ... ... ... ... анықтау төрт кезеңнен тұрады:
Бірінші кезең – бұл инновациялық шараларды іске асыру үшін қажетті
шығындарды анықтау;
Екінші кезең – бүл ... ... ... анықтау;
Үшінші кезең – бұл жаңа техника мен тнхнологияны өндіріске енгізудегі
экономикалық тиімділікті бағалау;
Төртінші кезең – бұл ... ... ... арқылы
салыстырмалы жаңалықтардың тиімділігін бағалау.
Жалпы түрінде ғылыми – техникалық пргресті жеделдету тиімділіктің ... ... ... ... ... және ... нәтижелілік – бұл еңбек өнімділігінің артуы, еңбек және
материалдық сыйымдылықтарды төмендету, ... ... ... ... ... және ... онан әрі арттыру.
Ресурстық нәтижелілік – бұл кәсіпорында ресурстарды босатып ... ... және ... ... – бұл жаңа ... мен технологияны ашу,
өнертабыс және оңтайландыру ұсынысы, ноу – хау басқа да жаңа енгізілімнің
пайда ... ... – бұл ... ... және ...
тұрмыстық деңгейінің артуы, ... ... және ... ... ... жағдай және техниканың еңбек қауіпсіздігін
жақсарту, ауыр қол еңбегінің үлесін төмендету және тағы басқалар.
Бұл ... қол ... ... егер де ... ... ... ... прогресті жеделдетуге толық жағдай жасалса.
Кәсіпорындағы инновация ұғымы – ... мен ... ... ... ... экономикаға қаржы жұмсау. Ғылыми – техникалық
пргрестің жетістігі нәтижесіндегі жаңа техника және ... ... ... – ол ... ... ірі жаңалықтарды
жарыққа шығару болып табылады.
Инновациялар ... ... ... технология негізінде инвестиция ... ... ... және ... істеп тұрған өндірісті қайта құруды
қамтамасыз етеді.
Негізгі қорға қаржы жұмсау(өндірістің негізгі қоры) босалқы ... ... –ақ ... ... және ... да табыс табу
мақсатымен құнды қағаздар шығаруға ұзақ мерзімді капитал бөлуді инвестиция
деп атайды. ...... ... - ол ... ... және ... емес обьектілер, жабдықтар, машиналар және тағы
басқалар, сонымен қатар, ол – ауыстыруға ... ... ... ... ... ... инвестициялық тауарларды анықтауға
бағытталған.
Өндірістегі жалпы инвестиция өнім инвестициясы деп ... Ол ... ... ... ... ... Жалпы инвестиция
біріктірушінің екеуінен қосылады. Оның ішінде біреуі – амортизация. Ол ... ... ... ұдайы тозу және оның құнын өндірілетін ... ... ... таза ... – бұл ... ... жұмсау
негізгі қорларды арттыру, өсіре беру, ғимараттар салу, өндіру және қондыру,
қосымша жабдықтар, қолда бар өндіріс қуаттылығын ... ... ... ... ... ...... капиталдың ұдайы өндірісіне
(қолдданыстағы негізгі қорларды қайта құруға, ... және ... ... ... бағытталған инвестиция.
Кәсіпорындағы инвестициялау – бұл қарапайым және ... ... ... ... ... ... негізгі қоры,
машиналар мен ...... ... ... және ... ... олар өндірістік процесс барысында ұдайы ауыстырылып отырады.
Кәсіпорынның дамуы, оның ... ... ... ... ... жаңа
үлгідегі техника мен технологияны тартуға, оны техникалық ... ... және ... ... ... тікелей байланысты
Өндірісте қорлар орнын толтыру процесінде кәсіпорын тиімділіктің
мына екі түрімен кездеседі: орнын басатын ... ... бір ... ... ... мен ... өзгертеді; өндіріс көлемінің
артуынан туындайтын тиімділік.
Капитал шығынының өсуі ... ... ... ... ал бұл, ... ... деген сұранымды арттырады.
Кәсіпорында техникалық және ... ... ... ... шаралары мына төмендегі топтарға бірігеді:
- еңбек өнімділігінің үстелуі, ... ... саны және ... ... ... ... материалдық қайтарымның үстелуі, материалдық ресурстардың шығындарының
салыстырмалы ауытқуы;
- негізгі өндірістік ... қор ... ... төмендеуі) негізгі өндірістік қорлардың салыстырмалы
ауытқуы;
- айналым қаражатының айналым жылдамдығының ... ... алу ... ) ... ... ... ауытқуы;
- қарқындату есебінен еңбек, материалдық және қаржы ресустарын тиімді
пайдалануда өнімді шығару мөлшерінің ... ... ... ... ... құнының үстелуі ;
- кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және ... ... ... техникалық және технологиялық шешімдердің үдемелілігі
өндірісті мүмкіншілігімен тығыз ... ... ... ең ... ... техникалық әдістік заттарға технологиялық
қарқындылық және технологиялық ... ... ...... деңгейіне әсер етуіне байланысты болады.
Инвестициялық қаржы жағынан анықтамалылығы – бұл табыс табу мақсатында
шаруашылық ... ... ... барлық түрлері. Ал экономикалық
жағынан экономикалық анықтамалылығы – ол ... ... ... құруға,
негізгі капиталды техникамен жарақтандыруға, сол сияқты ... ... ... емес өзгерістерге жұмсалатын шығыстар деп
түсіндіруге болады. Шынын айтқанда, тауар – материалдық ... ... ... ... ... жұмсалатын шығыстар қозғалысын
түсіндіреді.
Күрделі қаржы – капитал жасаушы инвестицияның құрамды бөлігі. Олар жасауға
және ... ... ... ... ... шығындар. Күрделі қаржы
кәсіпорынның тіршілік етуінің қажетті жағдайы болып табылады.
Күрделі қаржы ... ... ...... ... шығындар; негізгі қорларды ... ... ... ... ... ... - жабдықтар) ; ғылыми зерттеу, жобалау –
іздестіру жұмыстарының шығындары және тағы ... ... ... және ... да кәсіпорын шығындары жатады. Сонымен қатар,
жаңа ... ... ... ... жаңа ... салу,
қолданыстағы кәсіпорындарды техникамен ... ... яғни ... игеру, механизациялау, автоматтандыру және өндіріс учаскелердің
және агрегаттардың техникалық деңгейін арттыру.
Егер де кәсіпорын ... ... ... ... сапасын арттыратын,
шығындарды азайтатын, өндіріс қуаттарын ... ... ... бәсекеге жарамдылығын арттыратын және ... ... ... ... онда капитал салу қажет және оны салу пайдалы.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... ... көбейе түскені мәлім. Қазіргі кезде
республикамыздағы инвестициялық тапшылық аса ... ... ... ... ... орай, өндіріске және меншік инвестицияларды уақытша
ынталандырудың қажеттілігі туып ... ... ... жаңа ... тек ... ... ... түрмен қатысуы мен олар
үшін барынша қолайлы жағдай жасалуымен ғана қол ... ... ... ішкі ... ... ... жеткіліксіз.
Қазіргі кезде кәсіпорын өндірісті өндірістік процесті ... ... ... ... ... келеді. Кәсіпорынның
ғылыми – техникалық саясаты ... ... ... ... ... ... бағытталған және бағдарламаларды құрастырудың негізінде
жүзеге асырылып отырады.
Өндірісті шығарылатын өнімді техникалық жаңартуға ... ... ... ... және ... ... ... балама өнімдердің
техникалық – экономикалық көрсеткіштеріне қол ... ... ... жетілдірулерді енгізудің тиімділігі тәрізді мәселелерді ... ... ... ие ... ... ... ... шығындарын азайту мен өндіріс технологиясын жетілдірудің тұрақты
қажеттілігін ескерумен мұндай іс - ... ... ... ... анықтауды қажет етеді.
Мұндай саясатты жүзеге ... ... ... ... аз
шығындарды, бұйымдардың көптеген түрлерін шығару кезінде стандартталған
бөліктері мен бөлшектерді ... ... ... түрде жоғары
болмайтын өндіріс шығындарына негізделген жақсы ... ... ... ... ... меншікті әзірлемелеріне – нарықта пайда
болған жаңа ... ... ... ... ... ноу – ... ... алудың нәтижесінде өзге фирмалардың
ғылыми – техникалық ... ... ... ... ... ... – ақ ... жаңғыртылуы мен олардың техникалық –
экономикалық сипаттамаларының ... ... ... жаңа ... мен ... алу ... өнімді фирмааралық кооперацияға
негізделумен шығаруды ескеруі ... ... ... ... қасиеттері жақсартылған және
жаңа пішінімен ерекшеленетін бұйымды шығаруға бағыттау НИОКР – ға жаңадан
қаржы бөлуді қажет етпейді, оның ... ... ... ... ... ... ... түрде жетілдіріп отыруды ескереді.
Бұйымдарды жаңғырту әрекеті бұйымдарды пайдалануды ... ... ... енгізумен және өзінде оларға ұқсас бұйымдар ... ... – ала ... ... сегменттеріне енгізумен де жүргізііп
отыруы мүмкін. Былайша айтқанда, шығарылатын бұйымдарды нақты ... ... ісі ... өте ... ... басқа нарықтарда сұранысқа ие дәстүрлі
тауарларды шығаруға ... ... ... дәстүрлі техноогия бойынша
реттелген өндірісін сақтап қалу керек пе немесе жаңа ... ... пе ... тиімділігі туралы мәселені шешуді қажет етеді. Бұл ретте
нақты өнім түрлерінің моральдік ескіру ... ... ... ... өнім түрінің өмірлік циклының сатыларын анықтау маңызды ... ... ... ...... ... ... бөлімше үшін
маңызды мағынаға ие болады, себебі ол нарықтың даму ... ... ... ... іс - ... ... үміт ... шоғырландыру мүмкіндіктеріне баға беруге мүмкіндік береді.
Мұндай саясат шығарылатын ... ... ... жетілдірілуі мен
жаңартылуын қамтамасыз етуі тиіс, ал бұл ... ... ... мен ... ... ... және оны жаппай түрдегі өндіріске
енгізу мәселесін шығарады.
Бұл ретте әңгіме мұндай іс - ... ... ... ... да,
жоспарланған жұмыс түрлерін жүзеге асырудың ... ... да ... ...... ... ... асыру өндірістік бөлімшеде НИОКР
бағдарламасын әзірлеу арқылы іске асырылады, аталмыш ... ... ... қол ... ... мен әдістері қалыптастырылады.
Мұндай программалар фирманың ғылыми – техникалық әлеуетін келесі жаңа
әзірлемелерді ... үшін ... ... етеді.
Техникалық саясатты әзірлеудің нәтижелері НИОКР – ды жоспарлаудың
негізін құрайды.
Негізгі құралдарды ... мен ... ... ... ... ... ... байланысты ескіреді, соған орай оларды ... ... ... үшін ... ... ... ... өткізіп отыруы
қажет. [16]
Жөндеудің үш түрі қарастырылады. Олар: қалпына ... ... және ... немесе толық жөндеулер.
Қалпына келтіру жөндеулері – бұл әртүрлі жағдайларға: табиғи апаттарға
( топан су, өрт, жер сілкінісі және т.б.), ... ... ... ұзақ уақыт бойы қызмет істемей тұруына байланысты ... ... ... ... ... жөндеулері мемлекеттің арнайы
қаражаттары есебінен жүргізіледі.
Ағымдағы жөндеу – бұл өндірістік ... ... ... ... ... жасалатын ұсақ жөндеулер. Ол өндірістік процесті ... ... Ұсақ ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстары жүргізіледі.
Күрделі немесе толық жөндеулер – бұл негізгі құралдардың толығымен
қайта ... ... оның ... ... ... толығымен
ауыстырылып, жөнделген қалпы бастапқы қалпына жақын болуы тиіс.
Модернизациялау. Ол – негізгі құралдардың техникалық ... Ол ... ... ... жою мен оның технико ... ... жаңа ... ... ... ... етеді. Жаңару деңгейіне қарай жартылай және толық модернизацияны
қарастырады. Модернизацияны ... мен ... ... ... ... ... ... Екелеген модернизация – бұл көп ... бір ... ... толық модернизациялау бұл -
өндірістің қажеттіліктеріне байланысты ... ... ... ... кейбір бөлшектердің жеткіліксіздігін (тапшылығын) жою және барлық
жөндеулерді уақытылы өткізуге;
- жөндеу шығындарды ... ... ... ... ... ... ... алу немесе жаңа өндірілгендерге қарағанда әлде
қайда тиімді болып табылады;
- бөлшектерді кәсіпорындарға ... ... ... ... береді.
Тәжірибе көрсеткендей қалпына келтіретін бөлшектер орта, әсіресе ірі
кәсіпорындарда ... ... өзін - өзін ... ... ... пайдаланудың тиімділігін жоғарылату кәсіпорын
қызметінің қаржылық жағдайына: өнімді ... ... ... ... ... ... ... мүлікке салықты төмендету мен
баланстық табысты ұлғайту арқылы әсер етеді.
Кәсіпорында негізгі ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды артық құралдардан босату, яғни машиналар және басқа да
негізгі ... ... беру ... ... және ... жұмыстардың уақытылы және сапалы өткізілуінің
жаспарлық – ... ... ... ... құралдарды сатып алу арқылы;
- негізгі құралдардың, әсіресе активті бөлігінің уақылы ауыстырылуы
олардың шектен тыс табиғи немесе сапалы тозуын ... ... ... мен ... өндірістік процеске дайындау деңгейін
жоғарылату;
- кәсіпорынның автоматизациялану мен механизациялау ... ... пен ... ... ...... уақытын
жоғалту мен машиналар мен құралдардың жұмысын тоқтатуды қысқартуға
мүмкіндік береді.
Қорытынды
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... қатаң
стратегия мен саясатты ұстану қажет, ол нарықтың талабы. ... ... ... ... ... ... ... қызметінің тиімділігін тұрақтандыру және көтеру
экономиканың басты ... ... ... ... байланысты кәсіпорын
қызметінің көлемдік сипаты, өндіріс шығынын және тиімділігін анықтау әдісі
экономиканы басқарудың ... ... ... ... мағынасы
болуы тиіс. Экономикалық кадрларды даярлау барысында, әсіресе, студенттерге
негізгі және айналым ... ... ... және ... ... кәсіпорынның экономикалық тиімділігін және оның инвестициялық
қызметін бағалау әдістерін мен өнім ... ... ... ... ... ... оқыту қажет.
Негізгі капиталсыз кәсіпорынның іс - әрекеттерінің жүзеге асырылуы
мүмкін емес. Шикізаттық бағыттан арылу бүгінгі ... ... ... ... ... салаларды дамытудың маңызы зор. Олардың тұрақты
дамуына әсер ететін ... ... ... техника сапасының
төмен деңгейі болып отыр. Негізгі капиталдың моральдық және ... ... ... ... ескі ...... жұмыс істеуі
импорттың аналогтармен бәсекеге түсе алмайтын сапасы төмен өнім өндіруге
әкеп ... ... ... ... ... қуат та ... ... кезде кәсіпорын өндірісіне қолданылатын техниканың
ішінде моральдық және табиғи тозығы жеткен құрал – жабдықтардың ... ... ... ... ... тұрған құрал – жабдықтарды іске қосу ... ... ... ... отыр. Жалпы моральды және табиғи тозығы
жеткен өндірістік ... ... ... ...... ... ... байқалады. Бұндай капиталды ұзақ уақыт сақтау еліміздің
өндірістік аппаратының әрі қарай ескіруіне әкеп соқтырады, ... ... ішкі ... және ... нарықта бәсекеге қабілетті жоғары
өнім өндіруге мүмкіндік бермейді. Еліміздің техникалық ... ... ... және ол жыл ... ... ... ғылыми – техникалық әлеуеттің
толық жойылуына әкеледі.
Өндірісті дамытудың негізі ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорында үнемі
негізгі капиталдарды жетілдіріп отыру, ... ... ... ... ... ... ... қайта жарақтандыру шараларын
ұдайы ... ... ... ... ... экономикаға қол
жеткізіледі. “Торғай Петролеум” АҚ – нің ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қордың шамадан
тыс ескіріп қалмауына жол ... ... ... ... ... қорларды тиімді пайдалану үшін капиталды
жөндеу жұмыстарын сапалы әрі дер кезінде ... ... ... ... ... ... ету, ... қорлардың тозу ысырабын
азайту, өндірісті және еңбекті жетілдіру негізгі қорларының құрылымын
жетілдіру, жабдықтардың ... бос ... ... ... арқылы олардың
тиімділігіне қол жеткізіледі.
Негізгі қорларды пайдаланудың халық шаруашылығындағы нәтижелігін
бағалау қиын. Бұл ... шешу ... ... өнім ... жоғарлатады,
халық қажеттілігін толық қанағаттандырады және өндіріс ... ... ... ... ... қор ... – ақ нарықтық қатынастар жағдайында амортизациялық аударым
мөлшері ... ... ... ... ... ... тым жоғары деңгейі өндіріс шығындарының мөлшерін
көбейтеді, осыған орай өнімнің ... ... ... ... бұл кәсіпорынның экономикалық ... ... ... ... аударымның кемітілген үлесі негізгі қорларды
сатып алуға құрылған ... ... ... ұзартады, ал бұл олардың
ескіріп қалуына әкеп соғады.
Қазақстан Республикасының индустриалды – ... даму ... ... ... басты бағыт болып отыр. Өнім ... ... ... техникалық, амортизациялық
саясатты жетілдіру және ... ... ... мен қайта даярлау
жүйесін құру, сыртқы нарықта ... ... және ... әртараптандыруды
қамтамасыз ететін жаңаша инфрақұрылым құру қазіргі ... ... ... ... азаматы және болашақ экономист
ретінде еліміздің қазіргі даму ... ... ... ... ... ... Қазақстан бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіру
аясында өз экономикасының жарқын болашағын таңдап алды деп ойлаймын.
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... процесі халықаралық тәжірибеге бағдарламамен белсенді өтуде.
Бұл негізінен, ... жаңа ... ... ... Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық ... ... ... ... ... есеп әдетте
кәсіпорын туралы ақпараттарды дайындау процесі ретінде қарастырылады.
Диссертациялық ... ... ... ... ... оның ... ... негізінен онда жүргізілетін ... ... ... ... ... негізгі құралдар есебін сәйкесті құжаттармен
жүргізіліп отыратыны белгілі. Осыған орай орталық қызметі бойынша негізгі
құралдарға байланысты ... ... ... ... ... жұмысты қорытындылай отырып, ұйымның негізгі құралдар
есебін қарастыру барысында мынадай қорытындылар мен ұсыныстар ... ... ... құралдардың операциялары барысындағы
негізгі құралдар қозғалысының есебі 2400 «Негізгі құралдар» деп
аталатын бөлімінің шоттарында ... ... ... ... Стандартқа сай ұйымдастыры-
лады
- Ұйымда Қаржылық Есептіліктің Ұлттық Стандарттар мен бухгалтерлік
есеп шотының типтік жоспарын қолдануда ... ... ... ... ... ... құжаттармен өз
уақытында толтырылмайды. Мұның бәрі қателіктердің туындауына
жағдай жасайды.
- Ұйымның негізгі өндірістік қорларды тиімді ... ... ... тиімділігін арттыру қажет.
- Қор қайтарымы деңгейінің өзгеруіне біршама ... ... ... өнім мен қор қайтарымын шығаруды ... ... ... орнатылмаған жабдықты іске қосу, оны ауыстыру
және модернизациялау, толық ... және ішкі ... ... ... оны ... ... ғылыми–техникалық
прогресс шараларын енгізу қажет;
- Қор қайтарымын жоғарлату және өнім шығаруды ... ... ... ... Ағымды және перспективалы резервтерді анықтау кезінде ... ... ... ... ... ... есептеу керек.
Негізгі капиталсыз кәсіпорынның іс - әрекеттерінің жүзеге асырылуы
мүмкін емес. ... ... ... ... ... басты мақсаты.
Отандық өнеркәсіпте өңдеуші салаларды дамытудың маңызы зор. Олардың тұрақты
дамуына әсер ететін ... ... ... ... ... деңгейі болып отыр. Негізгі капиталдың моральдық және табиғи тозуға
ұшырауы, кәсіпорындардағы өндірістің ескі құрал – ... ... ... ... ... түсе ... сапасы төмен өнім өндіруге
әкеп соқтырады. Өнімге сұраныстың ... ... қуат та ... Қазіргі кезде кәсіпорын өндірісіне қолданылатын техниканың
ішінде моральдық және табиғи тозығы ... ...... ... көп
деп айтуға болады. Тоқтап тұрған құрал – жабдықтарды іске қосу ... ... ... ... ... ... ... және табиғи тозығы
жеткен өндірістік аппарат басым. Өндірістегі құрал – ... ... ... ... Бұндай капиталды ұзақ уақыт сақтау ... ... әрі ... ... әкеп ... экономиканың
жоғары қарқынмен ішкі дамуына және сыртқы нарықта бәсекеге қабілетті жоғары
өнім өндіруге мүмкіндік бермейді. Еліміздің техникалық ... ... ... және ол жыл ... ... жинақталған ғылыми – техникалық әлеуеттің
толық ... ... ... ... ... ... мысалында негізгі құралдарды
пайдалану тиімділігі талданды. Талдау барысында ... ... ... ... ... ... құрылымы, пайдалну тиімділігі
бағаланды. ... ... ... ... негізгі құралдар тиімсіз
пайдаланылғандығын көрсетеді: 0,34 ... ... қор ... мен
рентабельділігінің 0,2 теңге деңгейіне сәйкес қор қайтарымдылығы 2,96 теңге
болды. Нәтижелердің төмен болуына жетілдірілмеген ассортименттік ... ... ... ... ... АҚ-ның өндірістік қуаттарының
жүктелуі жеткіліксіздігі ... ... ... ... ... ... ... нарықтарымен жұмыс істеген болса (өнімнің көп бөлігі
мемлекеттік ... ... ... ол тұтынушыларды өзі ... бұл үшін ... өнім ... ... бола ... Соңғы
айларда онда әкімшілік тұрып қалу жағдайында, яғни жұмысшылардың 1 ... ... ... ... тұрған кәсіпорынның негізгі құралдарын
пайдалану тиімділігі жоғарылату туралы айту қиын.
Жұмыс барысында негізгі құралдардың ... ... ... ... ... құралдарының жағдайы кәсіпорын үшін ... ... ... Яғни негізгі құралдарды пайдалану тиімділігін
масималдау кез-келген ұйым үшін ең ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану оларға деген қажеттілікті
азайтады, бұл үнемдеуге, яғни шығындар ... ... ... аз ... өз ... ... үрдісіндегі рентабельділік
деңгейін жоғарылатады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2007-жылдың 28-ші
ақпанындағы №234-ІП ... ... ... Бухгалтерлік есеп стандарттары және әдістемелік ұсынымдар Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі Ұлттық комиссиясы бектікен
13.11.1996 №3 (өзгерістер мен толықтырулармен)
3. ҚР ҚМ ... ... және ... ... ... ... ... жылғы № 542 бұйрығы.
4. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп, Маркет, А. 2005,
5. Кеулімжаев Қ.К., ... З.Н., ... Н.А. ... ... А., ... 2001 ж-400 бет.
6. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдау, А., Экономика. 2001 ж-378 бет.
7. Назаров В.Л, ... ... ... ... ... ... 2005ж.
8. Родостовец В.К, Ғабдулин Т.Ғ, Родостовец В.В, Шмидт О.И, ... ... ...... ... ... ... А., 2003ж-410 б.
9. Типовой план счетов бухгалтерского учета, утвержденный приказом МФ РК
от 23.05.2007г. № 185
10. Андросов А.М., ... Е.В., ... ... – М.: ... ... В.Г., Белленир М.В. “Финансовый анализ”. – М.: Издательство
«ДИС», НГАЭиУ, 2001.
12. Ковалева О.В., Константинова Ю.П. “Аудит. Организация аудиторской
деятельности. Методика проведения ... ... М.: ... ... В.К., ... В.В., Шмидт О.И. “Бухгалтерский учет на
предприятии”. Алматы: Центраудит – Казахстан, ... ... ... и ... №4 (153) апрель 2003 год
«Исчисление среднего заработка для оплаты отпускных».
15. Кеулимжаев К.К. ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерского учета финансово-хозяйственной
деятельности субъектов”, ... ... ... ... К.К. ... учет на предприятии" Алматы, Экономика 2003
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. “Бухгалтерский учет на
предприятии: ... 2-ое ... и ... - ... ... ... ... В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности
бухгалтерского учета» г. ... ... ... ... - ... ... ... А.А., Сотникова Л.В.; Под ред. проф. В.И. Подольского – ... ... ... ... С.С. ... кризис: причины и уроки» – г. Алматы 2000г.
21. Сейдахметова Ф.С. ... ... ее виды и ... «LEM» 2001, ... ... бухгалтерского учета в РК”, 2002г. Тулешова Г.К., монография
23. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового ... ... ...... Дюсембаев К.Ш. «Аудит и анализ в ... ... – г. ... ... М.С., ... А.М. ... ... учета и новая
корреспонденция счетов (с 1 ... 2003 г.)” ... 2003. ... ... и ... НК. РК. “О ... и ... обязательных платежах в бюджет (с
зменениями по состаянию на 01.01.2007
г.)”
27. Нурсеитов Э.О. “Учебно – ... ... по ... ... ... – 2006 ... Есқалиев М., Мұсабаев С., Нұрмаханов А. “Нарықтық экономика
терминдерінің қазақша-орысша-ағылшынша сөздігі”. Алматы-1998 ж.
29. ... учет ОС и НМА при ... с КСБУ на НСФО или ... дом ... ... - 2007 ж.
30. Абленов Д.О. “АУДИТ негіздері ” Алматы – 2005 ж.
31. ... М, ... С.М. ... А., ... университеті. 2004-
226 бет.
32. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в ... ... ... ... 2000ж-320 бет.
33. Ержанов М.С., Аудит-1. (Бозовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
34. Коволев В.В, Волкова О.Н, ... ... ... М., ... ... ... Г.Н, ... учет в организациях, М., Дело. 1999г-520
36. Кондраков Н.П, Кпаснова Л.П, Принципы бухгалтерского учета, ФБК-Пресс.
1997г-450с.
37. Кутер М.П, ... Л.П, ... ... ... М., Финансы и
статистика. 2000г-543с.
38. Төлегенов Ә.Т, бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика. 2001ж-200
б.
39. Хорнгрен Ч.Т, Фостер Дж. Бухгалтерский учет: ... ... С ... Под. Ред. ... М.,Финансы и статистика. 2000г-
416с.
40. Бюллетень бухгалтера. №18(196), 2009 ж.
41. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля №14 (139), январь ... ... ... ... қаңтар, 2009 ж. БИКО.
43. Экономика и жизнь №12,14,15-2009г.
44. ... АҚ ... жж. ... ... ... Назарова В.Л. “Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі Бухгалтерлік есеп”
Алматы – 2005 ж. 115-бет.
[2] НК. РК. “О ... и ... ... ... в ... ... по ... на 01.01.2007 г.)”
[3] НК. РК. “О налогах и других обязательных платежах в ... ... по ... на ... ... ... М., Мұсабаев С., Нұрмаханов А. “Нарықтық ... ... ... - ... ... Алматы – 1998 ж. ... ... ... процеске қатысу сипатына қарай
Мүліктік емес
Мүліктік
Өндірістік емес
Өндірістік
Пайдалану
сипатына
қарай
Істемей тұрған
Істеп тұрған
Қор ретінде тұрған

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 121 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның негізгі құралдары70 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдарын жаңарту нысаны ретінде лизингті дамыту27 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдалану тиімділігінің теориялық негіздері33 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдарын пайдаланудың теориялық негіздері60 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдарының есебі9 бет
Кәсіпорынның негізгі құралдарының экономикалық маңызы42 бет
"Кәсіпорынның өндірістік қорлары."5 бет
Инвестициялық жобалар, шешім қабылдау және оны жүзеге асыру құрылымы8 бет
Капитал тартудың көздері мен әдістері6 бет
Кәсіпорынның ақшалай қаражаттарын басқару34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь