Кәсіпорынның қаржысын басқару

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Кәсіпорында қаржыны басқару жүйесінің мәні ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау әдістері ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Қаржы менеджментінің ақпараттық базасы ... ... ... ... ... ... ... ... 21

2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫСЫН ОПЕРАТИВТІ БАСҚАРУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ
2.1 Кәсіпорынның активтерінің жағдайын талдау: баланстың өтімділігін және кәсіпорынның төлем қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2 Активтерді пайдалануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.3 Кәсіпорынның іскерлік белсенділігінің оның қаржылық жағдайына ықпалын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45

3. КӘСІПОРЫНДАРЫНДА ҚАРЖЫНЫ БАСҚАРУДЫ ОҢТАЙЛАНДЫРУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Кәсіпорындардағы қаржыны басқаруды оңтайландыру бойынша ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67
Басқару жүйесі басқарылатын объектіге қажетті әсерді қамтамасыз етеді. Басқару қызметі лауазымды адамдар мен ұйымның мамандандырылған бөлімшелері арасында бөлінеді. Басқару жүйесінің буындары желілік, атқарымдық, желілі-атқарымды, атқарымды-желілі әр түрлі комбинацияларда бола алады. Басқару жүйесі буындарының қосарлы, бірақ бөлінетін бағыныштылығы кезінде ол қалыптамалық болып табылады.
Қаржыны басқару (немесе қаржы менеджменті) ақшалай қаражаттарды, қаржы ресурстарын олардың қалыптасу және қозғалыс, бөліну және қайта бөлу, және де пайдалану процесінде басқаруды көрсетеді; бұл – шаруашылық жүргізуші субъектілер арасындағы өзара есептесумен, ақшалай қаражаттар қозғалысымен, ақша айналымымен, шаруашылықтың оңтайлы түпкілікті нәтижесін алу үшін мақсатты бағыттауда ақшаны пайдаланумен шартталатын, экономикалық қатынасқа зерделі және нысаналы әсер ету, осының бәрі осы тақырыптың көкейтестілігі болып табылады.
Көптеген қазақстандық кәсіпкерлердің ең үлкен қателіктері олардың қаржылық менеджментті (қаржы ағынын басқаруды) жеткілікті бағаламауымен қорытындыланады. Кейбір кәсіпкерлер мұны қаржы мәселелерінің ерекше күрделілігімен түсіндіреді, сондықтан да өзінің кілеттігін бағыныштыларына табыстайды. Мұндай ұстаным қателікті: түсетінде, шығатында ақшалай ағымды ешуақытта, ешқандай дербес бағыттауға да, бақылауға да болмайды. Дәл осы ағындар қозғалысында кәсіпкерлік белсенділіктің нақты нәтижесі шоғырланады және кәсіпкер іздестіретін бизнестің нәтижелілігін жоғарылату мүмкіндіктері жасырылған. Сондықтан отандық кәсіпкерге бәрінен бұрын, қаржыны басқарудың барлық негізгі принциптері мен тәсілдемелерін игеру, оларды талдай білуі қажет, әйтпесе ол табыссыз болады. Сонымен, қаржы менеджментінің барлық потенциалын, барлық құпияларын игеру проблемалары бұл – бизнестің өмірі мен өлімінің мәселесі, әсіресе қазақстандық нарықтың өзіндік жағдайларында.
Біздің елімізде өтіп жатқан нарықтық өзгерістер, жаңа жағдайларда шаруашылық жүргізу тәжірибесін игеру және оны тиімді пайдалану қажеттігін зәру етеді. Кәсіпорынның қызмет атқару жағдайлары мен принциптері, қызметтерінің нәтижелері, енді оларды өнімдерінің нарықтағы бәсекеге жарамдылығына тікелей тәуелді болады. Нақты нарықтардың қоятын талаптарына бейімделуде ең маңызды болып табылатындар: болжау, өнімнің техникалық-экономикалық параметрлерінің сапалық деңгейінің бағалануы, оның бағасы, жеткізу мерзімдері. Және де, мұны алдын-ала жаңа өнімнің әзірлену сатысында, жаңғырту, шығарылатын өнімді жетілдіру кезінде, өндірістік циклдің басталуына дейін жүргізу қажет. ¤ткізу саясатын әзірлеу үшін де, барлық қажетті істік ақпараттың болуы өте маңызды.
1. Бригхэм Юджин, Гапенски, Луис Финансовый менеджмент:Полный курс. В 2-х томах. Т.2 – 2001.
2. Финансовый менеджмент:теория и практика.Учебник/Под ред.Е.С. Стояновой – М.: Перспектива, 1999.
3. Стратегический менеджмент. Учебник./Под ред. Уткина Э.А. – М.: Ассоциация авторов и издателей «ТАНДЕМ». Изд-во ЭКМОС, 2001.
4. Крейнина М. Финансовый менеджмент. Учебное пособие М.: Изд-во «Дело», 2001.
5. Дюсембаев К.Ш. Аудит и Анализ финансовой отчетности Алматы. «Каржи - Каражат» 2001.
6. А.Я.Пономарев. Введение в административный и экономический менеджмент. Санкт-Петербург. 2000.
7. Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета. Алматы. ЦентерАудит Казахстан,2000.
8. Дүйсенбаев К.Ш. "Кәсіпорында қаржы жағдайларын талдау" Алматы 2003.
9. Томпсон А.А., А.Дж. Стрикленд Стратегический менеджмент М.: «Банки и биржи», 2001.
10. Овситчук М.Ф.,Сидельников Л.Б. Финансовый менеджмент. Методы инвестирования капитала.М.,Юрайт:1999.
11. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Как управлять экономикой. М., "Финансы и статистика", 1999.
12. Дж. К. Шим, Дж. Г. Сигел. Финансовый менеджмент. М., "Филинъ", 1999.
13. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев, Перевод с английского , 2005г.
14. Джеймс К. Хорн, Джон М.Вахович. Основы финансовой менеджмента. Киев, Перевод с английского, 2005.
15. Радостовец В.К. Радостовец В.В. Шмит О.И. Бухгалтерски учет на предприятия, 2002.
16. Рындин А.В., Шамаев Г.А. Организация финансового менеджмента на предприятии. М., РДЛ, 2000 .
17. Дюсембаев К.Ш. "Аудит и анализ финансовой отчетности". Алматы, Экономика 2000 г.
18. Дюсембаев К.Ш. "Анализ финансового состояния предприятия". Алматы, 2001 г.
19. Павлова Л. Н. Финансовый менеджмент. Управление денежным оборотом предприятия. М., "Банки и биржи", 1998.
20. Крейнина М. Н. Финансовое состояние предприятия. Методы оценки. М.,ДиС, 2000.
21. Финансовый менеджмент (под ред. Е. С. Стояновой). М., "Перспек-тива", 2000.
22. Ковалев В. В. Финансовый анализ. М., "Финансы и статистика", 1999.
23. Радостовец В. К. Финансовый и управленческий учет в условиях рынка Алматы.: НАК «Центраудит», 2000 г. С 362
24. Савицкая Г.В. "Анализ хозяйственной деятельности промышленного предприятия". Минск: ИСЗ, 1999 г
25. Шеремет А.Д., Баканов М.И. "Курс экономического анализа хозяйственной деятельности предприятий". Учебник. - М.: "Финансы и статистика", 1994 г.
26. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд. Бухучет, 2005г
27. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ. М.:ДИС,1997
28. Савицкая Г. В. "Анализ хозяйственной деятельности промышленного предприятия". Минск: ИСЗ, 1999 г.
29. Яцюк Н.А.,Халевинская Е.Д. Оценка финансовых результатов деятельности предприятия.Аудит и финансовый анализ.2002г.№1. стр 80
30. Бернстайн Л.А. Анализ финансовой отчетности. Москва. Финансы и статистика. 2000г.
31. Нитецкий В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в аудите. Москва.Дело, 2001г.
32. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2004 г.
33. Дюсембаев К.Ш.,Егембердиева А.К., Дюсембаев З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы, Экономика, 2000г.
34. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и статистика 2002 г.
35. Ефимова О.В., Финансовый анализ. Москва. Изд.Бухучет, 2002г
36. Джеймс К., Хорн, Джон М., Вахович. Основы финансового менеджмента. Киев.2002г.
37. Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва, Финансы и статистика 2002 г.
38. Коротков Э.М.Концепция менеджмента; М: Издательство-Консалтинговая Компания.2000.
39. Донцова Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная бухгалтерская отчетность. М: Дело и Сервис, 1999г.
40. Майданчик Б.И.,Грязнова А.Г.Методы экономического анализа и обоснования хозяйственных решений - М.: "Финансы и статистика 1991.
41. Мерсер Д.Упровление в самой преуспевающей корпорации. Пер, с англ. М: Прогресс,2000.
42. Грачев А.В., Анализ и управление финансовой предприятия. Москва, Изд. Финпресс, 2005г.
43. Мельников В.Д.,Ли В.Д. Общий курс финансов. Алматы: Институт развития Казахстана, 2005 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………....…………………………………………………………..……5
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. ... ... ... ... мәні …....…..........…..…..7
2. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау әдістері........................12
1.3 Қаржы менеджментінің ақпараттық базасы………...………………..21
2. ... ... ... басқаруды ұйымдастыру
2.1 Кәсіпорынның активтерінің жағдайын талдау: баланстың ... ... ... ... ... ... ... іскерлік белсенділігінің оның қаржылық жағдайына
ықпалын
талдау......................................................................
...............................45
3. кӘсіпорындарында қаржыны ... ... ... ... қаржыны басқаруды оңтайландыру ... ... ... басқарылатын объектіге қажетті әсерді қамтамасыз етеді.
Басқару қызметі лауазымды адамдар мен ұйымның мамандандырылған бөлімшелері
арасында бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі комбинацияларда бола алады. ... ... ... ... ... бағыныштылығы кезінде ол
қалыптамалық болып табылады.
Қаржыны басқару (немесе қаржы ... ... ... ... ... ... және ... бөліну және қайта бөлу, және
де пайдалану процесінде басқаруды көрсетеді; бұл – шаруашылық ... ... ... ... ... ... қозғалысымен,
ақша айналымымен, шаруашылықтың оңтайлы түпкілікті нәтижесін алу үшін
мақсатты бағыттауда ақшаны пайдаланумен шартталатын, ... ... және ... әсер ету, ... бәрі осы ... ... табылады.
Көптеген қазақстандық кәсіпкерлердің ең үлкен қателіктері олардың
қаржылық менеджментті (қаржы ... ... ... ... ... кәсіпкерлер мұны қаржы мәселелерінің ерекше
күрделілігімен ... ... да ... ... ... ... ұстаным қателікті: түсетінде, шығатында ақшалай ағымды
ешуақытта, ешқандай дербес бағыттауға да, бақылауға да болмайды. Дәл ... ... ... ... ... ... шоғырланады
және кәсіпкер іздестіретін бизнестің нәтижелілігін жоғарылату мүмкіндіктері
жасырылған. Сондықтан отандық ... ... ... ... басқарудың
барлық негізгі принциптері мен тәсілдемелерін игеру, оларды талдай ... ... ол ... ... ... ... ... барлық
потенциалын, барлық құпияларын игеру проблемалары бұл – бизнестің өмірі мен
өлімінің мәселесі, әсіресе қазақстандық нарықтың өзіндік жағдайларында.
Біздің ... өтіп ... ... ... жаңа ... жүргізу тәжірибесін игеру және оны тиімді пайдалану қажеттігін
зәру етеді. Кәсіпорынның қызмет атқару ... мен ... ... енді ... ... ... ... тікелей тәуелді болады. Нақты нарықтардың қоятын талаптарына
бейімделуде ең ... ... ... ... ... ... параметрлерінің сапалық деңгейінің бағалануы, оның бағасы,
жеткізу мерзімдері. Және де, мұны ... жаңа ... ... ... ... ... жетілдіру кезінде, өндірістік
циклдің басталуына дейін жүргізу қажет. ¤ткізу саясатын ... үшін ... ... ... ақпараттың болуы өте маңызды.
Қазақстан Республикасында нарықты экономика үлкен күшке ие ... ... ... ... ... ... ... механизмі
ретінде бәсекелікте күштене түсуде. Сондықтан да, шаруашылық жүргізуші
субъектіге ... ... оның ... қаржылық ресурстар мен
капиталдың қозғалысын дұрыс басқару ғана қамтамасыз ете алады.
Кез-келген кәсіпорынның жұмыс істеу процесі циклдік сипатта ... ... ... ... асырылады: қажетті ресурстарды тарту, оларды
өндірістік процесте байланыстыру, өндірістік ... ... және ... нәтижелерді алу. Нарықты экономика жағдайларында шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... және ... ... ... жүреді. Басқарудың жалпы қызметінің
қосымша аясын құрайтын, ірілендірілген және ... ... ... ... ақша қаражаты (дәлірек айтсақ, қаржы
ресурстары), еңбек ... ... ... мен заттары табылатыны
белгілі.
Орталықтандырылып жоспарланған экономикада осы объектілерді басқарудағы
басымдылықтар, қағидаға сай, ... ... бұл ... ... ... тән, ... қатар ресурстардың
лимиттенуі оларды қатаң қорландыруды енгізуді қарастырды. ... ... ... ... орын басу ... ... шектеулі
болды. Одан өзге, кәсіпорындар қатаң қаржылық шеңберге ... және ... ... ... ең тиімді (солардың көзқарасында)
құрылымын таңдай алмайды.
Нарықтық ... ... бұл ... ... ... ... ... тоқтатылады, орталықтандырылған қамтамасыздандырудың ролі
төмендейді ), ал тиімді ... ... ... потенциалын
(әлуетін) оңтайландыруға болжау жасайды. Бұл жағдайда қаржылық ... ... ... күрт ... ... негізгі және айналым
қаражатына, және де жұмыс күшін ынталандыру қаражатына қаншалықты тиімді
және пайдалы ... ... ... оның ... ... ... ... тәуелді болады. Бұл жағдайлардағы
қаржылық ресурстар бірінші дәрежедегі маңыздылыққа ие болады, өйткені ол –
ресурстардың ... ... ... ... және ... ... ... кәіпорын ресурстарының жалғыз түрі. Қандай да бір
дәрежеде, басқарудың барлық деңгейлерінде, қаржы ... ролі ... ... ... ... дегенмен ол кәсіпорынның
даму стратегиясы жоспарында ерекше мәнге ие болады.
Осылай, қаржыны ... ... ... ... аппаратының негізгі
функцияларының бірі ретінде нарықты экономика жағдайында өзекті рольге ие
болады.
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ ... ... ... ... ... ... жүйесінің мәні
"Менеджмент" ұғымын үш жағынан қарастыруға болады: экономикалық басқару
жүйесі ретінде, басқару органы ретінде (басқару аппараты), ... ... ... ... ... management - басқару) жалпы
түрде басқарудың принциптерінің, әдістерінің, ... ... ... ... ... ... басқарудың жүйесі
ретінде анықтауға болады. Менеджменттің өзіне басқару теориясы мен тиімді
басшылық жасаудың ... ... ... оны басқару өнері деп
түсінсек болады. Екі бөлімі де басқарумен ... және ... ... ... ... – бұл ... ... өндірілуі мен жүзеге асырылуы.
Басқарушы әсер – басқару мақсатына жетуге ... ... ... ету. ... ... ... – қажетті ақпаратты жинау, беру және
өңдеу, шешімдерді қабылдау кіреді. Басқарушы әсерді жүзеге асыру басқарушы
әсерді ... және ... ... ... ... ... ... қабылданатын олардың нысанын қамтиды. Менеджмент ... ... ... ... ... алады. Сондықтан,
менеджменттің кез-келген әрекеті - бұл экономикалық сипаттағы шара.[1]
Қаржы менеджменті, бәрінен бұрын, ақша ... мен ... ... ... Сондықтан, қаржы менеджментін инвестициялық
шешімдерге жатқызып және оны инвестициялық шешімді ... ... ... ғана ... ... ... ... – бұл ақша ағымын, қаржы ресурстарының қозғалысын
және қаржы қатынастарының сәйкес ұйымдарын басқарудың өзіндік жүйесі.
Қаржы менеджментін, айқындалудың ... ... ... ... ... қарастыру керек.
Мысалы, атқарымдық көзқараста, қаржы менеджменті экономикалық басқару
жүйесін және қаржы механизмінің ... ... ... ... ...... органы.
Ұйымдастыру -құқықтық көзқараста, қаржы менеджменті – бұл кәсіпкерлік
қызметінің түрі.
Қаржы менеджменті шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында, ... ... ... ... ... ... ... мен
қаржылық қатынастарды ... ... Бұл ... ... ... шебер басқаруға болады деген сұраққа жауапты қаржы
менеджментінің мазмұны ... ... ... ... ... өндіру процесін және оларға қаржы механизмінің ... ... ... әсер ... жүзеге асыруды көрсетеді.
Сонымен қатар, қаржы менеджментіне басқарудың стратегиясы мен ... ... ... ... деп ... ... пен қойылған мақсатқа
жету үшін қаражаттарды қолдану әдісін түсінуге болады. Бұл әдіске ... ... ... мен шектеулердің белгілі бір жиынтығы сәйкес
келеді. Стратегия басқа ... ... ... ... ...... ... нұсқаларына күшті шоғырландыруға мүмкіндік
береді. Қойылған мақсатқа ... соң, ... оған ... ... ... ... өзінің қатысуын тоқтатады. Жаңа мақсаттар жаңа ... ... ... – бұл ... ... ... ... жетуге арналған
нақты әдістер мен тәсілдер. Басқару тактикасының ... ... ... және басқарудың әдістері мен ... ... ... ... ... таңдау болып
табылады.[2]
Қаржы менеджменті басқару жүйесі ретінде екі қосалқы жүйеден ... ... ... ... ... ... және ... жүйеден немесе басқару субъектісінен. Сұлбалы түрде оны келесідей
көрсетуге болады.
Кез-келген бизнес ... үш ... ... ... мен ... ... алдына қойылған мақсаттар мен міндеттерге жетуге
мүмкіндік беретін, кәсіпорынның активтерінің шамасы ... ... ... ... қажет?;
2) қаржыландыру көзін қайдан табуға ... және ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігі мен қаржылық орнықтылықты
қамтамасыз ететін, қаржы қызметінің ... және ... ... ... ... ... бәрі, кәсіпорынды басқарудың жалпы жүйесінде ... ... бірі ... ... менеджменті шеңберінде шешіледі.
Оның жұмыс істеу логикасы 1.1-суретте келтірілген.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылың басқару ... және ... ... құрамының ұйымдастырылу құрылымы, кәсіпорынның мөлшеріне және
оның жұмысының түріне қарай әртүрлі әдістермен ... ... ... ... бухгалтерия мен қаржы бөлімін қамтитын, қаржы ... ... ... ... арнайы қызмет бөлімінің
ерекшеленуі барынша сипатты болады.
Шағын кәсіпорындарда қаржы директорының ролін бас бухгалтер орындайды.
Қаржы менеджерінің ... не ... ... ... ... бір бөлігін құрайды, немесе оған қаржы сипатындағы, басшылық
шешімін қабылдау үшін ... және ... ... ... ... ... менеджері тұрақты түрде қаржыландыру ... ... ... Оның ерекшелігі тағы да қандай да бір қаржыландыру
көзіне қызмет көрсету кәсіпорынға бірдей жағдайда болмайды. Қаржыландырудың
әрбір көзінің өзіндік ... ... база ... ... және ... болса, соншалықты
қаржылық сипаттағы шешім дәлдікті ... ... ... ... ... нарыққа қандай дәрежеде сәйкес екендігіне
байланысты. Осы ... ... ... орындалатын қызметтердің ерекше
маңыздылығы көрсетіледі ... ... 1976 ж. ірі ... ... ... 25,3 % ... ... қаржы
саласында бастағаны туралы атап ... ... ... тәуелсіз, қаржы менеджері қаржы проблемаларын талдауға, кейбір
жағдайларда шешім қабылдауға немесе жоғарғы басшылыққа ұсыныстар ... ... ... ... ... бір мезгілде менеджер алдында
тұрған негізгі міндеттерді де анықтайды. Бұл міндеттердің құрамы келесідей
бөлшектене ... ... ... ... ... жүзеге асырылады:
- кәсіпорын активтері және олардың қалыптасу көздері;
- кәсіпорынның қол жеткізген экономикалық потенциалын ұстап тұру ... ... ... мен құрамы және оның жұмысын кеңейту;
- қосымша қаржыландыру көздері;
- қаржы ресурстарын тиімді қолдану және күйді бақылау жүйелері.[3]
Екінші бағыт бөлшекті бағалауды ... ... ... қаржы ресурстарының көлемін;
- оларды ұсыну нысандарын (ұзақ мерзімді немесе ... ... ... ... қол ... ... және ұсыну уақытын (қаржы ресурстарының қол
жетерлігі алғы шарттармен ... ... ... ... көлемде және
қажетті уақытта қол жетерлік болуы қажет);
- ресурстың ... ... ... ... ... ... берілген көзінің ұсынуындағы басқада нысандық және нысандық ... ... ... ... ... тәуекелді.
Сурет 1.1 - Кәсіпорындағы қаржыны басқару жүйесінің жұмыс істеу
құрылымы мен процесі.
Үшінші бағыт инвестициялық ... ұзақ ... және ... ... ... мен ... қарастырады:
- қаржы ресурстарының ресурстардың басқа түрлеріне түрленуінің оңтайлы
болуын (материалдық, еңбектік, ақшалай);
- негізгі қорлар салымының ... мен ... ... құрамы
мен құрылымын;
- айналым қаражатының оңтайлылығын;
- қаржылық салымның тиімділігін.
1.2 сурет - Қаржы менеджері қызметінің өзекті ... ... ... ... ... ... ... және қаржылық күйін көрсететін негізгі есеп беру нысаны ретіндегі
баланс құрылымымен тығыз байланысты (1.2 ... ... ... ... қабылдануы өтімділіктің,
қаржылық орнықтылық пен ... ... ... ... ... ... талдау нәтижесінде орындалады.
Қаржы менеджментінің негізгі міндеттерінің бөлінуі, мәнді дәрежеде,
бухгалтерлік есеп беру мазмұнымен анықталады.
Табысты қаржы басқармасының ... ... ... ... ... ... ... күрес жағдайларындағы өміршеңдігі;
- кәсіпорындағы қаржы басқармасының құрылымдануы.
банкротқа ұшыраудан және ірі қаржылық сәтсіздіктерден сақтану;
фирма “бағасын” барынша көбейту;
фирманың ... ... ... ... ... пен ... көлемдерінің артуы;
пайданы барынша көбейту;
шығындарды барынша азайту.
Қандайда бір мақсаттың басымдылығы кәсіпорынның өзімен туындаған
жағдайларға байланысты ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады. «Қаржы құралы» ұғымын түсіндірудің әртүрлі тәсілдемелері ... ... ... құралы ретінде, сол бойынша бірмезгілде бір кәсіпорынның
қаржы активтерінің және ... ... ... міндеттемесінің артуы
жүретін кез – келген ... шарт ... ... құралдары біріншілікті
(бастапқы) (ақша қаражаттары, құнды қағаздар, ағымды операциялар бойынша
несиелік және ... ... және ... ... тума (қаржы
опциондары, фьючерстер, форвардтық өзара шарттар) болып бөлінеді.[4]
«Қаржы құралы» ұғымының барынша жеңіл түсіндірілуі де бар. Оған ... ... үш ... ... ... ақша қаражаттары (кассадағы
және есеп шотындағы қаражаттар, валюта), несие құралдары (облигациялар,
фьючерстер, ... және ... және ... ... ... ... және ... басқару әдістері сан алуан. Олардың негізгілері болатындар:
болжау, ... ... ... сақтандыру, өзіндік қаржылану, несиелендіру,
есептеу жүйесі, ... ... ... ... ықпалшара жүйесі,
амортизациялық ... ... ... ... баға белгілеу
принциптері, кепілдікті операциялар, трансферттік ... ... ... ... ... ... құрама элементі болып ... ... ... ... ... ... ... дивидендтер, валюта бағамын белгілеу, акциз, дисконт және
басқ. Қаржы басқармасы ... ... ... ... ... кез-келген ақпарат құрайды:
бухгалтерлік есеп-қисап;
қаржы органдарының жарияламасы;
банкілік жүйе органдарының ақпараты;
тауарлық, қорлық және ... ... ... ... басқармасы жүйесінің техникалық қамтамасыздануы оның жеке ... ... ... ... ... ... ... (банк аралық
есептесулер, өзара есептесулер, несиелік карточкалар ... ... ... ... көптеген қазіргі уақыттың жүйелері ЭЕМ желісінің
қолдануынсыз, дербес ... ... ... пакеттерсіз мүмкін емес.
Қаржыны басқару кез-келген жүйесінің жұмыс істеуі әрекеттегі құқықтық
және нормативтік қамтамасыздықтың шеңберінде ... ... ... ... ҚР ... ... ҚР ... қаулылары,
министрліктер мен ведомстволардың бұйрықтары мен өкімдері, лицензиялар,
жарғылық ... ... ... ... ... және ... ... қаржылық жағдайын талдау әдістері
НАРЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН БІРТҰТАС КЕШЕНДІ
ТАЛДАУДЫ ІШКІ (БАСҚАРУ) ЖӘНЕ ... ... ... ДЕП ... ... ... ... БҰЛ ТҮРЛЕРІНІҢ ӘРҚАЙСЫСЫНЫҢ ӨЗІНІҢ ... ... ... ... ... есеп берудің екі түрі бар: Акционерлерді,
қалың жұртшылықты, банктерді, сондай-ақ сақтандыру ұйымдары мен үкімет
органдары ... ... ... мен оның қаржылық жағдайы және есептік
кезендегі шаруашылық қызметінің нәтижесімен таныстыру үшін қаржылық газетер
мен ... ... ... ... шығатын қаржылық есеп беру.
Сонымен қатар көбіне субьектінің шаруашылық қызметін ... ... даму ... мен оның ... ... ... болжауға
мүмкіндік беретін бірқатар жылдардың мәліметерің ... Есеп ... түрі – ... талдауы , бұл кәсіпорын шығаратын өнімдерінің жеке
түрлерінің өзіндік құнының ... ... ... ... ... тауардың мөлшерден тыс шығарылып, өтпей қалуына
байланысты мәліметтерден тұратын қатаң ... ... ... жабық есеп болып табылады. Ішкі есеп ... ... ... мен пайда болу орындары бойынша шығындар сияқты бөлімшелердің
жұмыс нәтижелерін сипаттайтын маңызды есеп түрлері болады. Кәсіпорының ... ... ... ... ... шығындары мен
салыстыру, кім қалай жұмыс істейтін көруге мүмкіндік береді және еңбекке
ақы төлеуде ... да бір ... ... Ішкі ... ... есепті, ал
сыртқы талдау қаржылық есеп негізінде жүргізіледі. Бүгінгі таңдағы нарыққа
өту кезеңінде кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... жаңа ... ... ... тәжірибесі қаржылық есепті оқудың негізгі ережелерін
қалыптастырады. Олардың ішінен 6 негізгі әдісті ... ... ... көлденең (уақытша) талдау;
2. тікелей талдау;
3. трендтік талдау;
4. салыстырмалы талдау;
5. факторлық талдау;
6. ... ... ... ... — есеп ... әр ... өткен кезеңмен салыстыру.
Ол өткен кезеңмен салыстырғандағы бухгалтерлік есептің түрлі баптарының
абсолюттік салыстырмалы ауытқуын анықтауға ... ...... есеп позициясының жалпы нәтижеге тигізетін
әсерін анықтайды.
Трендік талдау — барлық көрсеткіштер 100 ... деп ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің салыстырмалы ауытқуын
есептеуге негізделеді. Басқаша айтқанда, трендік ... ... ... ар ... өткен кезеңдермен салыстыруды және терендік, яғни жеке
кезеңдердің дербес ерекшелігі мен кездейсоқ ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Коэффиценттер — салыстырмалы соммалар болып табылады. ... ... ... ... ... ал ... ... ретінде көрсетеді.
Қаржылық коэффиценттердің есептеу баланстың баптарының арасында ... ... ... Олар ... ... ... факторлық талдау үшін алғашқы база болып табылады және де ... ... ... ... мүмкіндік беретін екі арасында өзара
материалдық қатынастарды көрсетеді.
Салыстырмалы (кеңестіктін) талдау — бұл ... ... ... және ... ... ... бойынша құрамы
көрсеткіштерін щаруашылық ішіндегі талдау, сондай – ақ берілген ... ... және ... ... фирмалардың көрсеткіштерімен
салыстырғандағы шаруашылық аралық талдау болып табылады.
Факторлық талдау — ... ... ... ... ... ... ... реттелмеген тәсілдер көмегімен талдау.
Сонымен қатар, факторлық талдау қорытынды көрсеткіштерді оның ... ... ... ... ... ол кері болуы мүмкін.
Жоғарыда көрсетілген қатар, қаржылық жағдайды талдауда экономиканың,
сондай-ақ экономикалық және математикалық ... ... ... ... ... қаржы жағдайын талдауда аудиторлық түрлі
әдістері мен тәсілдеріді қолдануға еркі бар. ... ... ... ... ... ... байланысты дұрыс әдісті таңдай отырып,
аудитор, қаржылық жағдайға терең, жан – ... әрі ... ... ... ... – ақ объективті және оның баға беруді, ... ... мен ... тыйыстылығының өсуі жөнінде
ұсыныстар дайындайды.
Кәсіпорынның қаржылық ... ...... ... ... Нарықтық экономикаға өту, меншіктіліктің және шаруашылықтың әртүрлі
нысанындағы өндірісін ұйымдастыруда, кәсіпорынның қаржылық ... ... ... және ... ... ... ... етеді.
Кәсіпорынның қаржылық талдамасы келесі талдауларды қамтиды:
алдын-ала;
қаржылық орнықтылық;
баланс өтімділігі;
қаржы коэффициенттері;
қаржы нәтижелері;
пайдалылық пен ... ... ... бірқатар экономикалық көрсеткіштер негізінде жүргізіледі.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын және ... ... ... ... ... ... тереңдігіне тәуелді болады;
дегенмен қаржылық жағдайдың талдау дістемелерінің көбісі ... ... ... ... қаржы орнықтылығын, төлеу
қабілеттілігін, іскерлік белсенділікті, ... – ала ... ... ... қаржы күйінің жалпы бағасы, сонымен
қатар кәсіпорын ... ... ... мен ... ... ... Қалыптасқан қаржылық жағдайдың себептерін,
келешегін және одан шығу ... ... ... ... ... тереңдете және кешенді талдау жүргізіледі. Талданады:
баланс валютасының динамикасы, ... ... ... ... ... және ... құрылымдары, негізгі қаражаттар мен басқа
айналымнан тыс активтер, кәсіпорынның ... ... ... ҚҰРЫЛЫМЫН ТАЛДАУ КЕЗІНДЕ КЕЛЕСІ МАҚСАТТАР ЖҮЗЕГЕ АСЫРЫЛАДЫ:
а) кәсіпорын қаражаттарының қарыз және меншікті көздері арасындағы
қатынас анықталады;
б) ... ... мен ... ... ... ... ұзақ мерзімді, содан соң қысқа мерзімді несиелермен қамтамасыз етілуі
айқындалады; бұл ... ... ... етілуі және қаржыландырудың
меншікті көздерінің шығыны туралы барынша толық көрініс ... ... ... ... байланысты, байланыссыз) пайда болу
себептері, оның кәсіпорын міндеттемелеріндегі меншікті салмағы, уақыты
өткен қарыздың динамикасы, құрылымы, ... ... ... ... ... ... қалыптасу көздерін
талдаумен өзара байланысты жүргізіледі. Талдауды жүргізу ... ... ... ... ... ... ... алады, өйткені
ол, ең бастысы, негізгі қорларды қалыптастыру үшін ... ... ... ... қалыптасуының басқада көздерін (келешек кезеңдер
кірісі, алдағы шығындар мен ... ... ... ... ... ... бір жағдайларда, меншікті көздер құрамында ескеру қажет.
Қаржы орнықтылығының типі және оның ... ... ... тұрғысынан, кәсіпорынның сенімділігі туралы айтуға болады.
Қаржы орнықтылығын талдау ... ... ... ... көрсеткіштерден басталады. Ұзақ мерзімді және орташа мерзімді
несиелер және қарыз қаражаттары ерекше негізгі құралдар мен күрделі қаржыға
бағытталатынын ескере отырып, ... ... ... орындау үшін
қорлар мен шығындарды меншікті айналым қаражаты шамасында шектеу қажет.
Қорлар мен ... ... және ... ... қамтамасыз етілу
көрсеткіштеріне сәйкес қаржының орнықтылығының келесі типтерін бөліп
көрсетуге ... ... ... ... ...... ... қаражаты
қорлар мен шығындарды толығымен қамтамасыз етеді; өте сирек кездеседі;
2) ... ... ... күй ... мен ... меншікті айналым
қаражатымен және қысқа мерзімді қарыз көздерімен қамтамасыз етіледі;
3) орнықпаған қаржылық күй - ... мен ... ... ... ұзақ ... ... ... және қысқа мерзімді несиелер
мен қарыздар есебінен, яғни қорлар мен шығындардың ... ... ... ... ... етіледі;
4) дағдарысты қаржылық күй - қорлар мен шығындар ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін талдау кәсіпорының несиені өтеу ... ... ... яғни ... ... бойынша есептесу
қабілеттілігін. ¤тімділік – кәсіпорынның міндеттерін, ақшаға ... ... өтеу ... ... ... оның активтерімен
жабумен анықталады.
Ең өтімді активтер (кәсіпорынның ақшалай қаражаттары мен ... ең ... ... ... ... ... немесе тең
болуы қажет; жылдам өткізілетін активтер (дебиторлық ... мен ...... ... ... ... немесе тең болуы керек; баяу
өткізілетін активтер (келешекті кезең шығындарын есептемегендегі қорлар мен
шығындар) – ұзақ ... ... ... ... тең; қиын ... ... емес активтер, негізгі құралдар, аяқталмаған күрделі
қаржылар және қондырғыға жабдықтар) – ... ... ... ... кем ... тең ... ... шарттар орындалған кезде баланс абсолютті өтімді деп ... ең ... ... ... ... ... өтімділігі үлкен
немесе кіші дәрежеде абсолюттіктен ерекшеленеді. Бұл кезде активтердің бір
тобы бойынша қаражаттың жетімсіздігі, құндылығының шамасы ... ... ... ... ... Нақты жағдайларда төменгі өтімділікті
активтер жоғары өтімділікті активтердің орнын баса ... ... ... ... ... бағалау үшін (өтімділік тұрғысынан ... ... ең ... ... таңдау) өтімділіктің жалпы
көрсеткіші есептеледі(fө):
НЛА + ... + ... НЛА – ең ... ...... ... активтер;
МРА – баяу өтімді активтер;
НСО – ең мерзімді активтер;
КСП – қысқа мерзімді пассивтер;
ДСП – ұзақ мерзімді пассивтер.
Кәсіпорынның орнықтылығының ... ... ... ... ... ... талдауын жүргізу үшін қаржы коәффициенттері
қолданылады; олардың ... 1.1- ... ... ... – Қаржы коэффициенттері
|Коэффициенттің атауы ... ... ... ... ... |П1 / ИБ |0,5 аса ... Қарыз және меншікті қаражаттар |П6 ... 1 ... | | |
| 3. ... ... ... мен |П4 + П5 - А1 |1 ... ... | | ... ... |(НЛА + БРА) / П6 |0,8 - 1 ... ... ... |НЛА / П6 |Мин. 0,2 ... Жабу ... ... |А2 / П6 |Мин. 2 ... ¤ндірістік тағайындалымды |ОС + ПЗ + НП |Мин. 0,5 ... ... құны | | ... ИБ – ... ...... қаражат;
ПЗ - өндірістік қорлар;
НП – аяқталмаған өндіріс;
А1 – баланстыңң I активі бөлімінің қорытындысы;
А2 - баланстың II ... ... ... - баланстың IV пассиві бөлімінің қорытындысы;
П5 – баланстың V пассиві бөлімінің қорытындысы;
П6 - баланстың VI ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекті
міндеттері болып келесі бағалар табылады:
- пайда көрсеткіштерінің динамикасы (оның ... ... және ... бөлінуін негіздеу, пайдаға ықпал етуші әртүрлі
факторларды айқындау және ... ... әрі ... ... ... ... ... сипатталатын, кәсіпорынның іскерлік
белсенділігі мен пайдалылығы (1.2 кесте).
мұндағы Пр . - ... В - ... ... ... ... көрсетуден)
түскен түсім; ГП – дайын өнім қалдығы; ДЗ – дебиторлық қарыз;
КЗ – несиелік қарыз; А - ... ... ... ПФ - ... орташа жылдық құны.
2. кесте – Кәсіпорынның пайдалылығы мен іскерлік белсенділігінің
коэффициенттері
|Коэффициент атауы ... ... |
| ... | ... ... ... |Пр. / ... ... ... |
|капиталының пайдалылығы | ... ... |
| | ... ... Сату пайдалылығы |Пр. / В ... ... бір |
| | ... пайда-ның қандай |
| | ... ... ... ... Негізгі қаражаттар мен басқа | ... ... мен ... ... тыс ... |Пр. / ... тыс ... |
|пайдалылығы | ... ... ... ... капитал пайдалылығы |Пр. / П4|Меншікті капиталды қолдану |
| | ... ... ... ... ... ... |В / ИБ |Кәсіпорынның бүкіл капиталының |
| | ... ... ... ... Меншікті капитал айналымдығы |В / П4 |Меншікті капиталдың айналу |
| | ... ... ... Икемді қаражаттың |В / А2 |Барлық икемді ... ... | ... жылдамдығын көрсетеді |
|8. Материалдық айналым |В / ПЗ ... ... мен ... ... | |шығындарының айналым ... |
| | ... ... ... ... ... |В / ГП ... өнімнің айналу |
| | ... ... ... ... ... |В / ДЗ ... ... коммерциялық |
|айналымдығы | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... қарыздың жабылуының |
|орташа мерзімі |/ В ... ... ... ... Несиелік қарыздың |В / КЗ ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |365*КЗ |Дебиторлық қарыздың жабылуының |
|орташа мерзімі |/ В ... ... ... ... ... ... мен ... / А1 |Негізгі қаражаттар мен басқа ... тыс ... қор | ... тыс ... ... | ... ... сипаттайды|
|15. Орташа тізімді 1 жұмыскерге |А (ПФ, |1 жұмыскерге активтердің, |
|есептегендегі өнімділік, млн. |Пр.) ... ... ... ...... ... ... |
Кәсіпорынның балансы құрылымының және төлеу ... ... ... соңғы есеп-қисаптық мерзімге үш көрсеткіш
есептелетін, критериялар жүйесін пайдалануға ... ... ... ... ... II ... ... VI бөлімінің қорытындысы-№ 640,650,660 қатарлар сомасы
Минимал ... мәні ... ... ... ... ... (КОСС):
Пассивтің IV бөлімінің қорытын. – Активтің I бөлімінің қорытын
Активтің IІ бөлімінің
қорытындысы
Минимал нормативтік мәні КОСС = 0,1
(1.3)
а) егер ... ... ... ... ең ... ... мәнге ие болса, онда үшінші коэффициент ... ... ... ... ... ... к г + КТЛ
н г) * 6
12
2
(1.4)
Егер бұл коэффициенттің мәні ... ... онда ... ... жылдың ішінде өзінің төлеу қабілеттілігін қалпына келтірудің нақты
мүмкіндігі болмайды;
б) егер КТЛ және КОСС бойынша оң ... ... онда ... үш ... ... ... мүмкіндігі коэффициенті есептеледі (КУП):
(КТЛ к г + КТЛ
н г) * ... бұл ... ... кем болса, онда жақын тоқсанда төлеу
қабілеттілігінің ... ... ... ... қаржылық күйінің талдауын сұлбалы түрде келесідей
көрсетуге болады (1.3 сурет).[8]
Қаржы күйін талдау келесі негізгі тәсілдердің көмегімен жүргізіледі:
салыстыру және ... ... ... ... Жеке жағдайларда
экономикалық-математикалық модельдеу әдістерінің (регрессиялық талдау,
корреляциялық талдау) қолданылуы мүмкін.
Салыстыру тәсілі есеп беру ... ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштерімен салыстырумен
қорытындыланады. Салыстыру нәтижелері талдаудың дұрыс қорытындыларын беруі
үшін, ... ... ... ... яғни олардың біртектілігін. Жиынтықтау және ... ... ... ... ... ... Бұл ... салыстырулар мен қорытындылар жасауға мүмкіндік
береді. Аналитикалық топтаулар талдау ... ... ... мен ... ... ... ... мүмкіндік
береді; ең маңызды факторлардың ықпалын анықтауға және ... ... ... бір ... мен ... ... ... - сурет Кәсіпорынның қаржылық күйін талдаудың сұлбасы
Тізбекті ауыстыру ... жеке ... ... ... ... жиынтықты қаржы көрсеткішіне әсерінің шамасын есептеу үшін
қолданылады. Бұл тәсіл, көрсеткіштер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайларда
қолданылады. Тізбекті ауыстыру тәсілінің мәні әрбір есептік көрсеткішті
базистікпен бірізді ауыстыра ... ... ... ... ... ... ... Мұндай ауыстыру әрбір
фактордың жиынтықты қаржы көрсеткішіне ... ... ... ... Тізбекті ауыстыру тәсілін қолдану жеке факторлардың
ықпалын анықтауда қатаң бірізділікті ... ... ... Бұл бірізділік,
бірінші кезекте сандық көрсеткіштердің ықпалыныңң дәрежесініңң анықталуымен
қорытындыланады.
АЙЫРЫМ ТӘСІЛІ, ЗЕРТТЕЛЕТІН ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... НЕМЕСЕ САЛЫСТЫРМАЛЫ АЙЫРЫМДАРДЫҢ (БАЗИСТІК
КӨРСЕТКІШТЕН ... ... ... ... СОҢ БҰЛ ... ... ... БОЙЫНША БАСҚА ӨЗАРА БАЙЛАНЫСТЫ ФАКТОРЛАРДЫҢ АБСОЛЮТТІК МӘНІНЕ
КӨБЕЙТІЛЕДІ. АЙЫРЫМДАР ТӘСІЛІ МЕН ТІЗБЕКТІ АУЫСТЫРУ ТӘСІЛІ, ... ... ... БІР ТҮРІ ... ТАБЫЛАДЫ. ЭЛИМИНИРЛЕУ –
ФУНКЦИОНАЛДЫҚ БАЙЛАНЫСТЫ ЗЕРТТЕУ КЕЗІНДЕ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ... ... ... БІР ... ... БІРІЗДІ БӨЛІНІП АЛЫНАДЫ ЖӘНЕ БАРЛЫҚ ҚАЛҒАН
ФАКТОРЛАРДЫҢ ЫҚПАЛЫ ... ... ... ... ... ... ... ТАЛДАУ КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ КҮЙІНІҢ, ОНЫҢ БУХГАЛТЕРЛІК ЕСЕП-
ҚИСАБЫНЫҢ НЕГІЗІНДЕ, БАҒАЛАНУЫНЫҢ ЖӘНЕ ... ... ... ... ӨЗ КЕЗЕГІНДЕ, КЕШЕНДІ ҰҒЫМ БОЛА ОТЫРЫП, КӨПТЕГЕН ... ... ЖӘНЕ ... ... МЕН ... НАҚТЫ ЖӘНЕ ӘЛУЕТТІ
ҚАРЖЫЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРДІ ... ... ... ... ... ... ... КЕЗІНДЕ ӨЗІНДІК ЕРЕКШЕЛІКТІ ... ОЛАР ... ... ... ... КЕЛЕСІДЕЙ
ЖАЛПЫЛЫҚТАРЫ БОЛАДЫ:
а) өндіріс тиімділігінің өсуі жайғасымынан кәсіпорынның қызметін
бағалау;
б) жеке ... ... ... ... ... ... талдауды жүргізу барысында кәсіпорынның нақты ... баға ... оны ... мүмкіндікті резервтері
айқындалады, осы резервтерді қолдану бойынша шаралар әзірленеді. Осының
бәрі тағыда бір рет ... ... ... ... ... жүйелі сипатта болуы қажет екенін көрсетеді.
1.3 Қаржы менеджментінің ақпараттық базасы
Қаржылық есеп-қисап - бұл пайдаланушыларға кәсіпорынның ... мен ... ... ... осы ... белгілі бір
іскерлік шешімдер қабылдауы үшін ыңғайлы және түсінікті нысанда, есеп ... оның ... ... өзгерістері туралы қорытындыланған
ақпаратты беру ... ... ... ... ... есеп-қисап нысандарының жиынтығы. ... ... ... ... және ... ішкі ... үшін ... есебінің мәліметтерін қорытындылайды. Жаңа жағдайларда бухгалтерлік
есептің ... есеп пен ... ... ... ... ... экономика мен нарықтық экономикадағы есептің
міндеттерінің принципиалдық айырмалықтарымен ... ... ... есептің негізгі міндеттері басқарудың
мемлекеттердің органдары үшін ақпаратты жинау және өңдеу ... ... мен ... ... және ... ... үшін.
Жоспарлау, бағаны белгілеу, сатып алу және ... ... ... ... ... ... қызыметі туралы барлық маңызды мәселелер
«жоғарыдан» шешіліп отырды. Кәсіпорын мемлекеттік меншікті басқару бойынша
жеке буын ретінде ғана ... ал ... есеп ... сақталуы
туралы ақпаратты қамтамасыз етті. Мемлекетбірмезгілде әрі ... ... ... ... табылды[10].
Бұл жағдайларда кәсіпорынның есеп-қисабы, мемлекеттік ... ... ... аударымның дұрыстығын және статистикалық
ақпаратты жинаудың тексеру құралы қызметін атқарды. Осы кезде бухгалтерлік
есепке және ... ... ... ... ... сәйкестендірілу;
- өндірістік тапсырманы орындауды ... ... ... ... және ... ... басқа да аударымдардың базаларын
есептеу.
Нарықты экономикада бухгалтерлік есеп принципиалды ... ... Бұл, ... ... жағдайларында меншіктенудің құрылымының
өзгеруінен туады және ... ... ... ... бірі ғана ... оған ... ... салғандықтан, кәсіпорынның қызметі
нәтижелеріне мүдделі көптеген жаңа ... ... ... ... оған ... күресте жеңісті және қажетті қаржы нәтижелерін
қамтамасыздандыратын ... ... ... ... ... ... ол нарықтық конъюнктураны зерттейді, ... ... ... ... мен ... ... ... бағаны белгілейді
және т.б. Үшіншіден, бюджеттік ғаржыландыру және ... ... ... ... үшін негізгі қаржы ресурстарының көздері
бола ... ... ... тек ... ... мен ... нарығы үшін
ғана бәсекелік күреске түспейді, сонымен қатар коммерциялық банктердің
несиелік ресурстары және де ... да ... ... ... ... ... бәрінің нәтижесінде кәсіпорынның, бір ... ... ... және ... ... ... үшін дер кезіндегі
және толық ... болу ... ... ... ... ... оған ... қаражатын инвестициялаушыға (немесе инвестициялауға
жиналушыға) сәйкес ақпаратты беруі қажет. ... ... ... ... ... ... аударымдарының дұрыстығы туралы есеп
беру қажеттігінің сақталуы жалғасуда.
Сонымен қатар, нарықтық ... өту ... ... ... және статистикалық функция болуын тоқтатады және мүдделі
жақтар өздеріндегі бар қаражаттарын ... ... ... керектігі
туралы негізделген шешім қабылдауы ұшін, шаруашылық ... ... ... ... ... ... және беру құралына айналады.
Кәсіпорынның жұмысы туралы ақпаратқа мүдделі жақтарды, шартты түрде екі
негізгі категорияға бөлуге болады: сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... Ол
өндірістік және қаржылық сипаттағы әртүрлі шешімдерді қабылдайды. ... ... ... келесі жылға қаржы жоспары құрылады,
өткізу көлемінің жоғарылатылуы немесе төмендетілуі, сатылатын ... ... ... инвестициялау бағыттары, несиені тарту
тиімділіктері және т. б. туралы ... ... ... ... қабылдау үшін толық, дер кездегі және дәл ... ... ... ...... ... кәсіпорын үлкен зиянға ұшырайды
және тіпті банкротқа отырады.
Одан өзге, ... ... ... мен оның ... ... байланыстырушы буын болып табылады. Нарықты жағдайларда сыртқы
пайдаланушыларға ... ... беру ... ... ... ... қосымша қаржы ресурстарын алу болып табылады. Сондықтан,
қаржы есеп-қисабында ненің көрсетілгеніне, кәсіпорынның келешегі тәуелді
болады.
Кәсіпорын мен ... ... ... ... байланысты
қамтамасыз ету үшін жауапкершілік, кәсіпорынның жоғары басқарушы ... ... ... ... олар үшін ... ... өте маңызды, өйткені олар сыртқы пайдаланушылардың қандай ақпарат
алатынын және оның ... ... ... ... ... ... ... Бұл, көп жағдайларда қаржы есеп-қисабы негізгі ақпарат көзі
болатын, сыртқы ... ... ... қол ... ... ... ... ішкі ақпарат жоқ деген сөз ... ... ... ... сыртқы пайдаланушылардың шешімдері қаржы
есеп-қисабының көрсеткіштерінің ... ... ... дәл осы ... ... менеджерінің көңілін
аударады және кәсіпорынның қаржылық жағдайындағы ... ... ... ... ... аяқтаушы нүкте болып табылады.
Қаржы есеп-қисабын пайдаланушылар ішінде, өз ... екі ... ... ... ... ... ... (1), және
оған делдалды мүдделі пайдаланушылар (2).
Бірінші топқа жататындар:
- кәсіпорынның ... және ... ... ... ... ... ... арттыруды немесе
төмендетуді анықтаулары қажет;
- ... және ... ... олар есеп-қисапты несиені берудің
немесе мерзімін созудың тиімділігін бағалау, несиелендірудің ... ... ... ... анықтау, клиент ретінде
кәсіпорынға сенімділігін ... үшін ... ... мен ... ... олар белгілі клиентпен істік
байланыстың сенімділігін анықтайды;
- мемлекет, ең ... ... ... ... олар ... ... есептерінің дұрыс құрастырылғанын тексереді,
салық саясатын анықтайды;
- компания қызметкерлері, олар осы кәсіпорындағы олардың жалақысы және
жұмысының келешегі ... ... ... ... ... ... пайдаланушылардың екінші тобы — бұл
пайдаланушылардың ... ... ... ... үшін ... қажет болатын заңдық және жеке тұлғалар.
Бұл топқа кіретіндер[11]:
- ... ... олар ... мүдделерін қорғау мақсатында,
есеп-қисаптың мәліметтерін заңға және есеп ... ... ... ... ... ... ... бойынша кеңес берушілер, олар ... ... ... ... қандай да бір компанияға
орналастыруына қатысты ұсыныстар әзірлеу мақсатында қолданады;
- бағалы қағаздар биржалары;
- тіркеуші және басқа ... ... олар ... ... ... ... ... есептеу және ... ... ... ... ... ... заң ... заңгерлер, олар өзара шарттардың орындалуын, ... бөлу ... ... ... заң нормаларының сақталуын бағалау,
сонымен қатар зейнетақымен қамтамассыздандыру шарттарын анықтау үшін
есеп-қисапты қажетсінеді;
- баспасөз және ақпараттық ... олар ... ... ... ... мен ... қызметтерінің даму беталысы мен
талдауын бағалау үшін, қаржы жұмысының ... ... ... үшін ... ... сауда-өндірістік ассоциациялар, олар есеп-қисапты салалар бойынша
статистикалық қорытындылау үшін және ... ... ... ... ... мен ... үшін ... кәсіподақтар, олар жалақы мен еңбек келісімінің шарттарына қатысты
өздерінің талаптарын анықтау үшін, және де осы кәсіпорын ... даму ... ... үшін ... ... ... ... елдерде есеп-қисаптың қаржы нарығындағы және оны
реттеуде қаржылық ... ... ... ... байланысты, оған
үлкен көңіл бөлінеді. Атап айтқанда, ... ... ... ... пен ... ... мен стандарттары бар. Солардың
негізінде компаниялардың ... ... ... ... ... стандарттардың ұлттық айырмашылықтарына қарамастан, ... ... ... ... жеке ... ... ... мен қаржы
нарығы арасындағы толық құнды ақпараттар ... ... ... ... жұмыс қазіргі кезде Қазақстанда да жүргізілуде. Дегенмен
қазақстандық кәсіпорындардың есептері мен есеп-қисаптары қазіргі ... ... ... олар ... ... ... жағдайларындағы функцияға түрлену сатысында тұр. ... ... ... ... ... қаржы
шешімдерін қабылдау үшін алдын-ала түзетусіз барлық ... ... алу ... көп ... бере алмайды.
Сондықтан біздің елімізде қаржы менеджерлері үшін, дамыған нарықтық
экономикалы ... ... ... ... ... ... ... есеп-қисаптың қолдағы жүйесіне қандай түзетулердің
қажеттігі және ... ... ... ... қажет екенін білуі өте
маңызды.
Нарық жағдайларында қаржы есеп-қисабын жасау бірқатар принциптерге
негізделген, ол оны ... ... ... ... құралына
айналдырады. Осы принциптерді қазақстандық кәсіпорындардың есеп-қисап
жүйесіне біртіндеп енгізу, ... ... ... үшін ... ... арттыруға мүмкіндік береді.
Дамыған қаржы нарығының сыртқы пайдаланушыларына берілетін (ұсынылатын)
ақпараттарға қойылатын негізгі талап, олардың осы ... ... ... ... яғни осы ... ... ... қабылдау үшін қолдануға болатындай деңгейде болуы. Пайдалы болуы
үшін, ақпарат сәйкес критерияларға ... ... ... осы ... ... және ... ... ықпал ете алатынын көрсетеді. Және де ... ... ... егер де ол перспективті және ретроспективті талдау мүмкіндігін
қамтамассыздандыра алатын болса, яғни өткен, ағымдағы және келешек шешімдер
туралы ... ... ... ... ... ... алдыңғы
шешімдерінің дұрыстығын мақұлдай алса немесе олардың қателікті ... ... ... ... дер ... екенін болжайды,
өйткені ақпарат қажетті мерзімінен кейін алынған болса, онда ол шешімнің
қабылдануына ықпал ете ... ... оның ... ... ... ... басымдылығымен, тексеру мүмкінділігімен және ... және де ... ... анықталады.
Ақпарат шыншыл деп есептеледі, егер ол қатесіз және бұрмалаушы бағалығы
болмаса, және де шаруашылықты тіршілік уақиғалары жалған ... ... ... ... басымдылығының талабы, олардың заңдық
нысаны басқаша түсіндіруді ... ... ... ... ... ... экономикалық мазмұны тұрғысынан қарастырылатынын
көрсетеді.
Бейтараптық, қаржы есеп-қисабының жалпы есеп-қисапты пайдаланушылардың
бір ... ... ... үшін ... ... зиян ... жасамайтынын көрсетеді.
Түсініктілік, пайдаланушылардың есеп-қисап мазмұнын арнайы ... ... ... ... осы кәсіпорындағы бухгалтерлік есептеудің қолданылатын
әдістерінің бірізділігінің сақталуын және сол арқылы бірнеше есеп ... ... ... ... деректердің салыстырылуы қамтамасыз
етілуін талап етеді.
Ақпараттың әрбір бірлігі есеп-қисапқа осы ... ... ... ... бір ... ... ... шыға отырып,
есептік ақпаратқа мәліметтердің енгізілуінің қолдағы шектеуін ескере отырып
енгізіледі.[12]
Қаржы менеджментіндегі ақпараттық базаның көрсеткіштерінің құрамы.
Шешім ... ... ... менеджеріне кәсіпорынның алдағы кезеңдердегі
әлуетті қаржылық мүмкіндіктерін бағалауға ... ... ... ... ... ... ... білуі қажет.
Мұндай ақпараттарда келесі бағыттар үшін қажетті деректер болуы керек:
• кәсіпорынның ағымдағы ... ... оның ... мен ... ... ... ... қатар осы баптардағы
белгілі бір кезеңдердегі өзгерістердің бағасы;
• кәсіпорынның ақша ... ... ... сомалары, ағынның
кіру және шығу уақыты және осымен байланысты тәуекелдік факторының бағасы;
... ... ... және ... ... ... шешім қабылдау.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын көрсететін негізгі көрсеткіштер ... ... ... ... бір ... қаржылық жағдайын
сипаттайды және кәсіпорын ресурстарын олардың ... мен ... ... бірегей ақшалай бағада көрсетеді, бір жағынан (актив), және ... ... ...... ... ... кәсіпорын ресурстарының егжей-тегжейлі сипаттамасын береді.
Дегенмен менеджментті ... ... ... есеп беру кезеңінде
қабылданған шешімдердің тиімділігін ... және ... ... ... болып табылатын негізгі параметрлерді кейбіреуін бөліп
көрсету қажет. Бұл көрсеткіштерге жататындар:
- кәсіпорын активтерінің жалпы құны;
- активтердің жалпы ... ұзақ ... және ... мерзімді
активтердің үлесі;
- активтердің жалпы сомасындағы нақты және қаржы активтерінің салым
үлесі;
- меншікті капиталдың жалпы ... ... ... ... өсуі;
- қарыз капиталдың құны;
- пассивтердің жалпы сомасындағы қаржыландырудың ұзақ ... ... ... көздерінің үлесі.
Бұл көрсеткіштердің кейбіреуі тікелей баланста болады. ... ... ... ... ... ... бірқатар көрсеткіштер қосымша
есептеулер көмегімен, баланстың ... ... ... ... ... деректерін тартумен алынуы қажет.
Кәсіпорынның активтері компаниямен оның ... ... ... ... ... шешімдерді көрсетеді. ... ... ... ... өтімділік критериясы (кәсіпорын құралдарының
қолма-қол ақшаға айналу қабілеттігі) жатады, ол ... ... ... ... бірі ... ... менеджменті үшін принципиалды болатын, ол активтердің ұзақ
мерзімді және қысқа мерзімді ... ... Ұзақ ... ...... есеп беру ... ... уақытқа қолданылатын құралдар, шаруашылық
жүргізу қызметінде ... ... ... алынады және жыл ішінде сатыла
алмайды. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... мен ... тыс активтер» келтірілген. Қысқа мерзімді активтер
немесе айналымды қаражаттар (активтер) — бұл бір есеп беру ... ... ... ... пайдаланылған құралдар, ол бір жылға жасалады.
Айналым активтері баланстың активінің екінші және ... ... ... ... үшін ... ... ... ресурстардың
келесі топтарын бөліп көрсету маңызды:
- ақшалай қаражат;
- қысқа мерзімді қаржылық жұмсалым;
- дебиторлық қарыз;
- ... ... ... ең ... ...... қаражат. Бұл кассадағы
ақшалай қаражат және валютадағы ... ... қоса ... ... ... Ақшалай қаражат ағымды ақшалай төлемдер үшін
қолданылады. ... ... бір ... қойылған және сәйкес цикл
ішінде банк шотынан алына ... және де ... ... ... ... талдау кезінде қаржы ... ... ... енгізілмеуі керек.[14]
Кәсіпорын үшін оңтайландырылған қолма-қол ақша сомасы қарама-қарсы
беталыс ықпалымен ... ... ... репутациясы және
мүмкіндікті конъюнктуралық күрделіліктер кәсіпорында белгілі бір ақша
қорының болуына ... Атап ... бұл ... ... ... ... ... дамуы үшін және тағы басқаларға қажетті. Ақшалай
қаражаттың болмауы кәсіпорынды банкроттыққа ... ... ... ... сомасына едәуір ықпалды инфляция
көрсетеді. Бір жағынан ол, бос ақшалай қаражаттың ... ... ... жағынан, инфляция есебінен сәйкес төлемдер үшін ... ... ... Сонымен бірге, ақшалай қаражаттың ірі сомасы осы
қаражаттар қозғалысын есептеу мен ... ... ... ... ... ... ... басқа кәсіпорындардың бағалы
қағаздарына, облигацияларға және де бір жылдан артық емес ... ... ... ... ... ... осы бағалы қағаздарды сатып алу
(мемлекеттік немесе жекеше) өткізу ... ... алу ... ... ... ету ... емес, ал уақытша бос ақшалай қаражатты
тиімді орналастыру мүдделілінде ... Бұл ... ... ... ағымдағы міндеттерін өтеу немесе ... да ... ... ... ... ішінде ғана жасайды. Мұндай қаражаттарды
орналастыру тиімділігінің шарты осы бағалы қағаздардың ... ... Ол ... ... ететін кезеңде оларды сату үшін
жеткілікті сыйымдылықты нарықтың болуын ... ... ... бабы — ... ... яғни ... ... бірақ
ол әліде алмаған қаражат. Айналым қаражатында, өтеу ... бір ... ... ... ... Дебиторлық қарыз баланста
өткізудің нақты құны бойынша есептеледі, яғни осы ... өтеу ... тиіс ... ... ... шыға отырып. Дегенмен қаржы
менеджменті үшін дебиторлық қарыздың барынша нақты кескінін алу қажет. ... таза ... ... ... тиіс — ол ... ... сомасы мен күдікті қарыздар бойынша резевтің арасындағы айырма.
Баланстың мәліметтері ... ... ... ... бап ... қорлар». Материалдық-өндірістік қорлар – ... ... олар ... үшін ... кәдімгі істік цикл ішіндегі сатуға;
- кәсірорын ішіндегі өндірістік қолдануға;
- өткізілетін өнімнің ары қарай ... ... ... ... ... мен материалдар, аяқталмаған өндіріс, дайын өнім,
сонымен қатар өнімнің өткізілуіне бас болатын, ... ... ... ... ... мерзімді жұмсауды сипаттайтын басқа да
баптар кіреді. Материалдық-өндірістік қорлар айналымды ... ... ... ең ... бабы ... табылады. Бұл баптың ақшалай
қаражатқа айналуы, тек қана сатып алушыны табу үшін емес, ... ... ... ақысын алу үшінде уақытты талап етеді. «Материалдық-өндірістік
қорлар» бабын талдау тиімді қаржылық басқару үшін үлкен маңызы бар. ... қана ... ... ... сонымен қатар кәсіпорынның тұтас
активтеріндеде ... ... ... ие бола ... Бұл кәсіпорынның
өзінің өнімін өткізуде ... ... ... ол өз
кезегінде, өнімнің ... ... ... ... ... ... әдістерінің таңдалуымен, нарықтық сұраныстың
және конъюнктураның жеткіліксіз зерттелуімен шарттала алады.
Материалдық-өндірістік қорлардың оңтайландырылған деңгейінің бұзылуы
компанияның ... ... ... ... қорларды сақтауға
жұмсалатын шығынды жоғарылатады, айналымнан өтімді қаражаттарды алады,
қорлардың ... ... және ... ... ... ... егер ол дайын өнімнің қандай да бір сипаттамаларының
бұзылуымен пайда болған болса, клиенттерді жоғалтуға ... ... ... және оның ... ... ... қаржы
менеджментінің ең маңызды бөлімі болып табылады.[15]
2. КӘсіпорынның қаржысын оперативті басқаруды ұйымдастыру
2.1 ... ... ... ... БАЛАНСТЫҢ ӨТІМДІЛІГІН
ЖӘНЕ КӘСІПОРЫННЫҢ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІН ТАЛДАУ
Қаржы жағдайын талдаудың маңызды этапы болып баланстың өтемпаздығын
талдау ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді, яғни оның өзінің
міндеттемелері ... өз ... және ... ... ... Баланстың өтемпаздығы, ... ... ... өтеу ... сәйкес, кәсіпорын міндеттемелерін оның
активтерімен жабу дәрежесі ретінде анықталады. ... ... ... ... білу керек. Активтер өтемпаздығы олардың ақша
қаражатына айналуы үшін қажетті уақытқа кері шама ... ... осы ... ... ... ... аз ... кететін болса,
соншалықты олардың өтемпаздығы жоғары болады.
Баланстың өтемпаздығын талдау, олардың өтемпаздық ... ... ... төлем мерзімінің дәрежесі ... ... ... ... ... дәрежесіне тәуелді кәсіпорын активтері келесі ... ... ... (Е¤А) - оған ... ... ... баптары және қысқа мерзімді қаржы ... ... ... Ақша ... мен бағалы қағаздар айналымды қаражаттың ең
жұмылдырғыш ... ... ... Ақша ... ... ... ал ... ақшаға жылдам қолма-қол ауыстырыла алады. [16]
«НарОйл» АҚ 2005 ... ... ... сүйенсек, бұл баптар
жыл басында 1,423,430 мың ... ... Ал жыл ... ... ... ... ... өткізілетін активтер (Ж¤А) - есеп беру күнінен соң 12 ай ішінде
төлемдер ... ... ... ... ... ... бойынша сома есеп айыру шотына белгілі бір мерзімде түседі, сонымен
қатар өзінің міндеттемелерін төлеуге ... ... АҚ ... ... ... ... 2005 жыл басында
7,368,215 мың ... ... және жыл ... ... ... ... мың тенгені құрады.
Баяу өткізілетін активтер (Б¤А) – ... және ... ... ... ... ... инвестициядан басқа субъектілердің
жарғылық капиталын алып тастағанда) баланс ... Бұл ... ... ... бабы ... Бұл ... активтерін ақшаға айналдыру
күрделірек болады: сатып алушыны табу қажет, ол белгілі бір ... ... АҚ баяу ... ... 2005 ... ... 2,555,312
мың тенгені құрады, ал жыл аяғында 2,625,453 мың тенгені.
Қиын өткізілетін активтер (Қ¤А) – ... ... және ... ... ... айналымнан тыс активтер.
Қиын өткізілетін активтер, «НарОйл» АҚ есеп-қисабына ... ... ... ... мың тенге болды және жыл аяғында едәуір
жоғарылап, 56,040,012 мың ... ... ... ... ... ... дәрежесі бойынша
төрт топқа топталады:
Ең мерзімді міндеттемелер (ЕММ) – ... ... ... ... ... АҚ ... сәйкес, қысқа мерзімді несиегерлік берешек
2005 жылдың басында 6,174,849 мың ... ... және жыл ... мың ... ... ... міндеттемелер (ҚММ) – бұл қысқа мерзімді ... және ... ... ... ... АҚ қысқа мерзімді міндеттемелері 2005 жылдың басында 8,621,581
мың ... ... және жыл ... 10,390,803 мың тенгеге дейін
жоғарылады.
Ұзақ мерзімді ... (ҰММ) – бұл ұзақ ... ... ... қаражаты, жәнеде келешек кезеңдер табысы.
«НарОйл» АҚ ұзақ мерзімді міндеттемелері 2005 ... ... мың ... ... және жыл ... ... мың тенгеге
дейін жоғарылады.
Қаржыландырудың тұрақты көздері немесе орнықтылықты (ҚТК) - ... ... ... ... ... ... үшін осы топтың
қорытындысы «Келешек кезеңдер шығыны» бабына сәйкес ... ... АҚ ... ... қаржыландыру көздері 33,302,674 мың
тенгеге теңесті және жыл ... ... мың ... ... ... ... үшін келтірілген топтардың активтері және
қаржыландыру көздері бойынша қорытындыларды салыстыру қажет. ... ... деп ... егер келесі қатынастар орын- далса:
Е¤А >= ЕММ; Ж¤А > = ҚММ; Б¤А ... Қ¤А = < ... осы ... ... үш ... ... онда бұл ... орындалуын тартады, сондықтан бірінші үш топтың активтері
мен ... ... ... ... ... ... ... сипатты болады, және ол терең экономикалық ... ... ... ... ... – меншікті айналымды қаражаттың
бар екенін – сақталуы туралы куәлендіреді.
Жүйенің бір немесе бірнеше теңсіздігі, оптималды нұсқада ... ... ... ... ... көп немесе аз дәрежеде
абсолюттіктен айрықшаланады. Бұл кезде ... бір тобы ... ... ... топ ... құндық бағада, артықша өтеледі,
нақты жағдайда аз өтімділікті ... ... ... ... баса ...... ... АҚ балансына сәйкес өтімділік топтары бойынша активтер
мен қаржыландыру көздерінің қатынасы 2004 және 2005 ... ... ... |01.01. |
| ... ... | ... |05ж-ға |2004ж-ғ|2005ж-ғ|
| | | | | |2г |а |а ... ... ... < П1|А1 < ... |0 |4 | |9 |9 | | ... | | ... | | | | ... ... ... |683,976 |571,581 | | |
| |1 |4 | | | | | ... | | | | | | | ... ФИ |15,929 |-- ... ... | |
| | | ... |3 |8 | | ... |7,368,21|8,288,51|ҚММ ... < П2|А2 < ... |5 |9 | |1 |03 | | ... ... ... | | | | |
| |5 |9 ... ... | |
| | | | |0 |0 | | |
| | | ... ... | | | | |
| | | ... бөл. ... | |
| | | | |1 |3 | | ... |2,555,31|2,625,45|ҰММ |12,121,9|13,455,3|А3 < П3|А3 < ... |2 |3 | |58 |95 | | ... ... ... | | | | |
| |2 |3 ... ... | |
| | | | |53 |3 | | |
| | | ... мінд. |-- |3,225,65| | |
| | | | | |3 | | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... |2,075,81|2,273,00| | |
| | | | |1 |0 | | |
| | | ... Кез. | | | | |
| | | |Шығ. |- 54,406|- 64,931| | ... ... ... > П4|А4 > ... |10 |12 | |79 |01 | | ... |637,478 |844,223 |У ... ... | |
| | | | |29 |29 | | ... ... | | | | |
| |57 |00 ... |-- ... | |
| | | | | |36 | | ... | |Қос. | | | | ... | |
|. |7 |0 ... |7 |2 | | ... ... ... | | | | ... |8 | ... |143,503 ... | |
| | | | | |9 | | ... ... |240,282 |Бөлінбеген | | | | ... | | ... ... | |
| | | | |76 |78 | | |
| | | ... |128,702 | | |
| | | |сы | | | | |
| | | ... 21,705|- | | |
| | | |ны | |107,303 | | ... ... ... | |
| |67 |18 | |67 |18 | | ... көзі ... АҚ ... мәліметтер негізінде.
Активтер мен қаржыландыру көздері баптарының 1 тобының қорытындыларын
салыстыру жақын уақыттағы ... мен ... ... ... ... байқағанымыздай, активтердің бірінші тобы (ең ... ... ... ... тобынан аз (ең мерзңмдң міндеттемелер).
Демек, жылдың басындада, ... да ... ... және ... ... ... жоқ.
Активтер мен қаржыландыру көздері баптарының 2 тобын салыстыру төлем
тәртібі күйінің жақын уақытта жақсаратыны ... ... ... ... ... ... егер бірінші шарт талап етілетін
нормаларға сәйкес келмесе, онда, ... ... ... оған ... ... мен ... көздері баптарының 1 және 2 ... ... ... ... ... ... Ол қаралатын
кезеңге жақын ... ... ... ... ... ... ... Егер жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... туралы қорытынды
жасауға болады.
Баяу өткізілімді активтерді ұзақ мерзімді міндеттемелермен ... ... ... және ... түсімдер мен төлемдерді
салыстыру негізінде төлеу қабілеттілігін ... яғни ең ... ... ... ... ... ... болжауға
мүмкіндік береді.
Активтер мен балансты қаржыландыру көздері баптарының 4 ... ... ... ... ... алдындағы
міндеттемелерін жабу мүмкіндігін көрсетеді. Бірақ бұл субъект жойылған
жағдайда ғана ... ... ... әрекеттенуші субъект
принципін сақтау, шаруашылық жүргізуші субъектінің ... ... ... ... ... Ал ол үшін төртінші теңсіздіктің ... яғни ... ... меншікті қаражат көздерінің жоғары
болуы.
Ал төртінші теңсіздікте, кестеде келтірілген деректерге ... және ... ... ... деп ... ... ... бұрын, қаражаттың үлкен бөлігі өндірісті жаңғыртуға бағытталады деп
қорытынды жасауға болады, ал ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың жеткіліксіздігімен
байланысты. Тарифтер мемлекетпен реттелетін болғандықтан, ... ... үшін ... ... қарастыру мүмкін емес, ал орнықтырылған
тарифтер арқылы негізгі ... ... ... ... ... қорларды жаңалау үшін жеткіліксіз.[19]
Көбінесе төлеу қабілеттілігін анықтау үшін үш көрсеткіш қолданылады:
абсолюттік ... ... ... ... ... және ... өтімділік коэффициенті.
Абсолюттік өтімділік коэффициенті ақшалай қаражат пен ... ... ... ең ... ... міндеттемесіне қатынасы ретінде
есептеледі. Ол ... ... ... төлеу қабілеттілігінің
деңгейі бағаланады.
АҚар + Қар ... = ... ... ж. бұл ... ... АҚ ... бойынша 0.23
(1,423,430/ 6,174,849) тең және ... ж. - ... ... ... ... қандай бөлігі, балансты құру күніне немесе жақын
уақытта, ... ... ... Бұл, ағымды міндеттемелердің қандай
бөлігінің тез арада өтелетінін ... ... ... ең ... ... тәжірибеде оның мәні 0.2 – 0.3 ... ... ... есептеуден алынған нәтижелерден, бұл
коэффициенттің ұйғарынды деңгейде екенін көреміз.
Мерзімді өтімділік (аралық) ... ... үшін ... ... ... ... және басқада активтер қосылады,
ал бөлімі болып сол ... ... - ... ... Ол
банкирлер тұрғысынан төлеу қабілеттілікті талдау үшін қарастырылады.
АҚар + Қар + ДБ Е¤А + ... = ... ЕММ + ... ... ... коэффициентті 01.01.2004 ж. «НарОйл» АҚ
балансының деректері бойынша 0.6 ... + ... ... тең және ... ж. тура ... 0.6 ... ... + 10,390,803).
Ол дебиторлармен есеп айырысуды өз ... ... ... ... мүмкіндіктерінің болжамын көрсетеді, яғни ... ... ... тек қана ақшалай ... ... ... ... жіберілген өнімдерден, орындалған жұмыстан немесе көрсетілген
қызметтен күтілетін түсімдердің есебіненде өтелетінін сипаттайды.
Бұл коэффициент болжалды 0.5 - 0.7 тең ... ... яғни ... ... ... міндеттемелердің әрбір теңгесіне ақшалай қаражат
пен дебиторлық берешектің 50 – 70 тиыннан кем емес ... ... ... ... ... ... ол ... деңгейде
орналасқан.
Жалпы өтімділік коэффициенті барлық ағымды ... ... ... алып ... ең мерзімді және қысқа мерзімді
міндеттемелердің шамасына қатынасын ... яғни ... ... ... ... ... алып тастаумен). Бұл
коэффициент акционерлер мен инвесторлар жайғасымымен пайдаланылады.
АА Е¤А+ ... + ... = ... ЕММ+ ... + ... 5,874,129
=
= 0.42
6,174,849+8,621,581х0.5+12,121,958х0.3 14,122,226
2,143,834+8,288,519х0.5+2,625,453х0.3 ... = ... ... АҚ 01.01.2004 ж. балансының мәліметтері бойынша ағымдағы
өтімділік коэффициенті 0.42 тең (5,874,129/14,122,226) және ... ... 0.43 ... ... ... ағымды міндеттемелерді қандай еселікте жабатынын
орнықтыруға мүмкіндік береді, және ... өз ... есеп ... дайын өнімді қолайлы өткізу жағдайлары кезінде ғана бағаланатын ... ... ... жағдайда материалдық айналым қаражаттарының басқа
элементтерін сатумен бағаланатында, шаруашылық жүргізуші субъектінің төлеу
мүмкіндіктерін ... ... ... бар ... ... жүргізуші
субъектінің ағымды өтімділігін бағалау кезінде ерекше мән ... ... ... ... болып табылады: біріншіден, ол
ағымды активтермен ағымды ... ... ... ... ... қаншалықты жоғары болса, қысқа мерзімді міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... активтердің ағымды
міндеттемелерден артуы ағымды активтерді сату немесе жою кезінде зиянның
пайда болуына кедергі ... ... ... ... ... – қарсы
әрекет қаншалықты күшті болса, соншалықты несиегерлер үшін жақсы болады.
Бұл артықшылықты жұмысшы капитал деп ... ... 1-2 ... ... ... Төменгі шекара, ағымды
активтердің ағымды ... өтеу үшін ... ... керектігімен
шартталады, әйтпесе шаруашылық жүргізуші субъект төлеу қабілеттіліксіз
болып ... ... ... ... ... екі ... артық
артуы орынсыз деп есептеледі, өйткені ол ... ... ... ... және оны тиімсіз пайдаланатыны туралы куәлендіреді.Көріп
отырғанымыздай, төменгі шекара осы кәсіпорын бойынша ... ... ... [21]
Жоғарыда келтірілген үш көрсеткіштердің әрқайсысы шаруашылық жүргізуші
субъектінің қаржы жағдайының анықталған жағын көрсетеді, ... оның ... ... мен төлеу қабілеттілігінің бағдарлы индикаторы ғана болып
табылады.
Атап айту керек, көптеген шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін ... ... ... ... ... жоғарғы
коэффициенттерімен ұштасуы сирпатты ... Бұл ... ... ... материалдардың, құраушылардың, дайын өнімнің артық
қорының болуымен, кейде аяқталмаған өндірістің ... ... ... ... ... ақша ... жетіспеуіне және
төлеу қабілеттілігінің нашарлауына әкеледі. Осыдан, ағымды ... ... ... оны ... күйі мен ... ... ... баланс активтерінің үшінші тобына кіретін баптар
бойынша. Осы мақсатта өндірістік қорлардың, дайын өнімдердің, ... ... ... ... ... айналымдылық көрсеткіштерінің нашарлауы
кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... себептерін айқындау қажет. Бұл кезде, тұтынушылармен өнім мен
көрсетілген ... ... ... ... ... шикізаттың,
материалдардың және т.б. қорларының артық ... ... ... тексеріп анықтау керек. Бұл себептер, талданатын субъектіге
соншалықты тәуелді емес сыртқы болу мүмкін, ішкі ... ... ... ... ... жоғарыда аталған коэффициенттерін есептеу,
олардың ... ... ... және ... ... факторлардың
ықпалының мөлшерін анықтау қажет.
Жоғарыда көрсетілген коэффициенттер нәтижелері бойынша, «НарОйл» АҚ
жылдың басында және ... ... мен ... жайғасымынан төлеу
қабілеттілікті деп, ал акционерлер мен инвесторлар жайғасымынан – төлеу
қабілеттілігі жоқ деп ... ... ... ... ... ... 1-ден төмен болуы салдарынан, жұмысшы капитал теріс мәнде
болады. ... үшін ... ... тұрақты жетіспеуі мен оны
сырттан тартудың ... ... ... өте ... ... ... ... пайдалануды талдау
Кәсіпорын активтері құрылымының өзгерісін зерттеу өте маңызды ақпарат
алуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... ... жағдайларды куәлендіреді:
ұйым қаражаттарының айналымдылығын жеделдетуге ықпал ететін, активтің ең
жұмылдыру ... ... ... бір бөлігін дайын өнімді тұтынушыларды, көрсетілетін
қызметті, еншілес кәсіпорындарды, ... ... ... ... ... ... есебінің қолданудағы тәртібі салдарынан негізгі
қорлардың нақты бағаларының бұрмалануы және т.б.
Активтер ... осы ... ... ... ... ... жасау үшін, баланс активінің жеке ... мен ... ... ... ... жекелеп айтқанда, кәсіпорынның
өндірістік әлуетінінің жағдайын, негізгі ... мен ... ... ... ... ... ... айналымының жылдамдығын
бағалау жүргізу.
Баланс активінің бірінші бөлімін талдау ... ... ... өзгеру беталысына көңіл аудару қажет, өйткені бұл бап
өндірістік айналымға қатыспайды ... ... ... бір ... оның
үлесін арттыру қаржы – шаруашылықты қызметтің нәтижелілігіне жағымсыз ықпал
етеді.
Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бағыттылығына сілтейді.
Негізгі қаражаттардың меншікті салмағының сыртқы факторлар ықпалы
салдарынан өзгере алатынын ескере отырып, ... ... ... ... баға ... ... қарқында өсіп жатқан кезінде, инфляция
жағдайларындағы негізгі қаражат ... ... ... ... ... ... ... есеп беру кезеңіндегі абсолюттік
көрсеткіштер өзгерісіне көңіл ... ... ... ... емес ... ... ... ретінде таңдалған стратегияны жанама сипаттайды, өйткені ол
қаражатты патенттерге, ... ... ... ... ... ... ... және салыстырмалы) өсуі тек өндірістің
кеңеюі немесе инфляция факторлары әрекеті туралы куәлендірмейді, сонымен
қатар айналымның баяулауында көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... зерттеу кезінде негізгі көңілді ағымдағы активтердің
келесідей элементтерінің өзгеру беталысын айқындауға аударған ... ... және ... ... ... ... аяқталмаған
өндіріс шығындары, дайын өнім және қайтарма ... ... ... ... ... ... ... арттыру келесі салдарлардан
шығады:
ұйымның өндірістік ... ... ... салу ... ... ... ... инфлияция
ықпалынан құнсызданудан қорғауға ұмтылу;
шаруашылықтық стратегияның ... ... ... ... ... ... бөлігі, өтімділігі жоғары болмайтын, қорларға
шашырайды.
Осылай, қорларды өсіруге ... ... ... ... ... ... ... әкелетініне қарамастан, бұл
жоғарылаудың активтердің өндірістік айналымнан негізсіз ... ... ... ол, ... ... берешектің өсуіне
және қаржы жағдайының нашарлауына әкеледі.
Баланстың позитивтік өзгерісінің белгілері болып табылатындар:
баланс валютасы есеп беру ... ... ... ... ... өсу қарқыны негізгі капиталдың өсу қарқынына қарағанда
жоғары;
кәсіпорынның меншікті капиталы қарыз капиталдан артық және оның ... ... ... ... ... ... және ... берешектердің өсу қарқындары жуық шамамен
бірдей.
Қаржы жағдайының ... ... және оның ... ... кейін, қаржы жағдайын талдаудағы маңызды мәселе кәсіпорынның
қаржылық орнықтылығы көрсеткіштерін зерттеу болып табылады. Талдаудың ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер
көрсете алатыны туралы сұрақ шешуші роль атқарады. Оған берілетін жауап,
бәрінен ... ... ... ... ... ... ... жағдайында бұл модель келесідей түрде болады:
F + Z + Ra = Ис + КТ + Кt + Rp, ... ... ... ... келтірілген мәндерге ие.
Мұндай әдістемелік тәсілдеме, қайтару мерзімдері, қарыз қаражаттары
шамалары көзқарасымен, ... бөлу үшін ... ... ... бір ... ... ... Бәрінен бұрын баланстың
пассивтік бөлігі бөлімінің баптарының біріктірілуі негізінде КТ және ... ... ... ... ... оның ... ... басталатын,
бухгалтерлік баланстың зерттелуі жатыр. Және балансты экономикалық ұйғару,
бұл келесі ... ... ... тексеру деген сөз:
- баланс бойынша меншікті капитал сомасы ұзақ мерзімді активтер құнынан
аспауы керек (Ис > F). Бұл меншікті ... тек қана ұзақ ... ... ... қатар бір бөлігінің ағымдағы активтерді
қалыптастыруға салынуы керектігін көрсетеді.
2.2- ... ... Ак ... ... ... |Шарт. |01.01. |01.01. ... |01.01. |01.01. ... |бел. |2005 ... ... |бел. |2005 |2006 |
| | | |ж-ға ... | |ж-ға |ж-ға ... | | | ... | | | ... |F ... |Ис |33,378,7|38,173,3|
|мен жұмсалым.| |6 |43 ... | |85 |02 ... ... ... |бел. |5 ж-ға |06 ж-ға ... |ел. |055 ж-ға|06 ж-ға |
| | | | ... | | | |
| ... | | | ... | | | ... ... |Z ... |Rp ... | | |6 ... | |9 |1 |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | ... | | | ... | | ... ... |8,791,645|10,432,3|р және |К |18,722,1|21,638,1|
|айырысу және | | |53 ... | |34 |29 ... | | | ... | | | ... | | | ... | | |
| | | | |ар | | | ... ішінде: | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ... ... | | ... | | | ... ... |Д |1,423,430|2,143,83|мерз. |Кt ... | | |4 ... | |1 |03 ... | | | |мен ... | | ... | | | |қар. | | | ... ... | | | |Ұз. ... | | ... ... |rа ... |КТ ... | | |9 |мен қар. | |53 |26 |
| | | | ... |Ко | | |
| | | | ... | | | |
| | | | ... | | | ......... | |8 |52 | | |78 |52 ... көзі «НарОйл» АҚ есептік мәліметтер негізінде.
- осының ... ... ... ... циклдің жүзеге асырылуында
тікелей қатысады және осылай жұмысшы капиталдың өрлеуіне ықпал етеді.
«НарОйл» АҚ үшін бұл шарт
жыл ... ... /> ... ... 38,173,302 /> 56,104,943
- ағымдағы активтер сомасы кәсіпорын ... ... асуы ... + Ra > Rp + К). Бұл ... ... тек қана қарыз қаражаттармен
қаржыланбай, сонымен қатар бір бөлігі меншікті капиталмен қаржылануы
керектігін көрсетеді.
«НарОйл» АҚ үшін бұл ... ... ... /> 27,069,693
жыл аяғында 13,165,109 /> 31,096,750
- табысты пайдалану осы табыстардың өз ... ... ... ... кәсіпорын балансының сәйкес бабында залалдың орынын ... бұл ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
«НарОйл» АҚ үшін бұл шарт
жыл басында 11,355,176 бөлінбеген табыс
жыл аяғында ... ... ... ... жыл ... және ... ... сәйкес,
жоғарыда айтылған шарттардың орындалмайтынын көреміз, яғни қаржы жағдайы
барынша қиындықты ... ... ... ... ... ... және олардың
қалыптасуының меншікті және ... ... ... ... ... жағдайының орнықтылығын анықтайды. ... мен ... ... ... ... ... болып табылады, ал төлеу қабілеттілігі оның сыртқы байқалуы болып
табылады. Сонымен бірге қорлар мен ... ... ... қамтамасыз етілу салдары ретінде алынатын төлеу қабілеттілігінің
(немесе төлеу қабілетсіздігінің) белгілі бір ... ... ... ... ... ... сипатталады: тәуелсіздік
коэффициенті, қаржыландыру, меншікті және қарыз қаражаттар қатынасы,
қаржылық орнықтылық, ... ... ... ... ... қаншалықты
қарыз қаражаттарға тәуелсіз және ... ... ... бар ... ... ... ... жалпыға, жиынтықты
жалпы капиталға (баланс валютасына) қатынасымен, келесі ... ... = Мк : ... өрлеуі қаржылық тәуелсіздіктің жоғарылауы, келешек кезеңдерде
қаржы ... ... ... ... ... ... ... көп болған сайын, оның үздіксіз жұмысын
қамтамасыз ету жеңілдірек ... және ... ... ... ... ең ... кәсіпкерлер меншікті капитал сомасын, әртүрлі текті
резервтік қорларды құру және жарғылық капиталға бөліндеген ... ... алу ... ... ... осы ... «НарОйл» АҚ балансының деректерінен шыға отырып
қарасақ, онда 01.01.2005ж. және 01.01.2006 ж. жағдайлар бойынша оның ... ... және ... тең. ... ... ... ... меншікті (акционерлік) капитал есебінен,
ал қалған бөлігі берешек есебінен қаржыландырылатынын көрсетеді.
Тәуелсіздік коэффициентінің жеткілікті ... ... ... ... ... ... 0,5 – 0,6 тең ... саналады. Бұл
жағдайда несиегерлердің тәуекелдігі минимумға ... ... ... ... ... жартысын сатып, шаруашылық жүргізуші
субъект өзінің қарыз міндеттемелерін өтей алады.
Қаржылық орнықтылықты сипаттайтын келесі көрсеткіш, меншікті капиталдың
қарыз ... ... ... ... ... ... = Мк : ... коэффициенттің деңгейі неғұрлым жоғары болса, солғұрлым банктер мен
инвесторлар үшін қаржыландыру сенімдірек болады.
Коэффициент, шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... қаражат есебінен, ал ... ... ... ... ... Қаржыландыру коэффициентінің шамасы < ... ... ... ... ... ... ... есебінен
қалыптасқан), төлеу қабілетсіздігі қауіпін көрсетеді және көбінесе несие
алуды қиындатады.
«НарОйл» АҚ балансының деректері бойынша ... ... ... ж. 1.78 тең және ...... және ... және ... үлкен
бөлігінің меншікті көздер арқылы қалыптасатыны туралы ... ... ... ... ... оның кері
көрсеткіші кеңірек қолданылады. Ол тартылатын капиталдың меншікті ... ... ... және ... қаражаттар коэффициенті:
Кқ = Қк : Мк
«НарОйл» АҚ ... ... ... ж. бұл ... 0.56 құрады және
01.01.2006ж. – 0.57.
(18,722,134/33,378,785 и 21,638,129/38,173,302)
Бұл коэффициент, шаруашылық ... ... ... ... ... бір ... қанша қарыз қаражаттарын ... ... ... бұл ... үшін ... ... < ... оның мәні 1 асса, онда шаруашылық жүргізуші ... ... мен ... сыни ... ... ... ... уақытта
жауап осындай бірмәнді бола ... Бұл ... ... ... ... ... сипатына, айналым
жылдамдығына, бәрінен бұрын айналым қаражатына тәуелді. ... ... ... ... ... кезінде және
дебиторлық берешектің оданда ... ... ... коэффициенттің сыни
мәні, шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық автономдығына ... ... ... біраз асып кетеді.[27]
Шаруашылық жүргізуші субъектінің тәуелсіздігі (автономдығы) дәрежесін
сипаттайтын маңызды көрсеткіштерінің бірі – ... ... ... ... Ол ... капиталдағы (баланс валютасы)
меншікті және ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарының ... ... ... ... ... + ... ... тәжірибесінде, оның мәні 0.9-ға жуыққа тең ... ... ... «НарОйл» жағдайында осы коэффициенттің мәні 01.01.2005 ж.
0.72 тең және ... ж. – 0.71. ... + ... ... + 11,247,326)/ 69,270,052) болды. Байқағанымыздай, жуық
шамамен бір деңгейде және кәсіпорын қаржы ресурстарының үлкен ... ... ... ... көрсетеді.
Шаруашылық жүргізуші субъекті капиталының құрылымын сипаттай отырып,
жеке топтар мен көздер құрылымының өзгерісінің ... ... ... ... ... көрсеткіштерге, бірінші кезекте,
қарық қаражаттарды тартудың ұзақ мерзімді коэффициенті ... Ол ... ... ... капитал мен ұзақ мерзімді міндеттемелер
қосындысына қатынасымен анықталады. Көрсеткіштің есептеу теңдеуі келесідей:
Ұм
Кұм =
Мк + ... АҚ ... ... ... бұл ... ... 0.27 ... және 01.01.2006 ж. - 0.26.
(12,176,364/33,378,785+12,176,364 ... ... ... меншіктімен қатар қаржы есеп-қисабының активтерін
қаржыландыру үшін тартылатын ұзақ мерзімді несиелер мен ... ... және ... жаңарты және кеңейту үшін, шаруашылық жүргізуші
субъекті, қарыз ... ... ... ... ... ... ... анықтау үшін, меншікті
капиталдың негізгі капиталға қатынасымен есептелетін ... ... ... ... ... мүлтіксіз
нұсқасы болып, меншікті капитал барлық негізгі капиталды және айналым
капиталының бір ... ... ... ... ... АҚ балансына қарасақ, онда негізгі капиталдың (ұзақ
мерзімді активтер) ... ... ... ... ... көреміз.
Бұл үлкен дәрежеде, соңғы жылдары зор көңіл бөлінетін, қызмет көрсетілетін
нарықта ... ... ... ... ... ... жайғасымнан меншікті, қарыз және жалпы капиталдың қатынастарын
сипаттайтын коэффициенттермен болатын ... ... және ... ... мен есеп беру ... оның ... зерттеуді
талап етеді.
Меншікті капиталды зерттеу кезінде, меншікті айналым қаражаты ... ... ... бөлу ... яғни ... ... қандай
бөлігі шашыранды сипаттағы ... ... және ... ... еркін реттеуге мүмкіндік беретін нысанда орнықтыру
қажет. Меншікті ... ... ... ... үшін, меншікті
капитал сомасынан баланстың 1 бөлімінің қорытындысын алып ... ... ұзақ ... ... «НарОйл» АҚ балансына сәйкес, 01.01.2005 ж.
және 01.01.2006 ж. бұл көрсеткіш ... ... ... ... ... = - ... және ... 38,173,302 – 56,104,943 = -
17,931,641) және оның ... ... айту ... ... ... сомасында, ұзақ мерзімді активтер (айналымнан тыс) 81
% және 80.9 % сәйкесті құрайды.[29]
Ұйымның тұрақты қаржы ... үшін ... ... ... ... ғана жоғарылап қоймай, сонымен қатар меншікті капиталдың
өркендеу қарқыны қарыз капиталының өркендеу капиталынан ... ... және ... берешектің өркендеу қарқыны бір-бірін
теңестіруі керек.
2.3 - кесте Меншікті және ... ... өсу ... ... ... |
| |4 |05 |6 ... %|2007 ж., ... капитал |30,880,69|33,378,7|38,173,30|108.1 |114.4 |
|мың тенге |0 |85 |2 | | ... ... ... |115.6 ... ... |2 |34 |9 | | ... көзі ... АҚ ... ... ... ... ... қаражаттарды тарту – дұрыс құбылыс. Бұл
қаржы жағдайының уақытша жақсатуына ... ... ... ... ұзақ ... тыйым салынбаған және өз мерзімінде қайтарылу жағдайларында.
Дебиторлық және несиегерлік берешекке келетін болсақ, онда, несиегерлік
берешек шамасы баланс қорытындысының 10 % ... ... ... ... дебиторлық берешек 12 % құрайды.
Дебиторлық және несиегерлік берешек мәндері ... ... ... ... ... ... ... – кесте Дебиторлық және несиегерлік берешек мәндері
| ... ... ... ... ... ... |7,368,215 |8,288,519 ... ... | | | ... берешек, |5,005,850 |6,174,849 ... ... ... | | | ... көзі ... АҚ ... ... ... келтірілген несиегерлік берешегінің құрылымын қарайтын болсақ,
ондағы деректерден, ... ... мен ... алдындағы
берешектің жоғарылағанын байқаймыз (2004ж. – ... 2005ж. ... 2006ж. – ... ... ... алдындағы берешек едәуір
төмендегенін көреміз (2004ж. – 1,092,874; 2005 ж. – 786,965; 2006ж. ... атап айту ... ... ... ... ... құрамындағы
айналымнан тыс қаражаттардың едәуір артықтығымен сипатталады ол 2004 ... 80.7 % ... Ал 2006 ... ... оның ... ... 81.0 % дейін. Баланс құрылымындағы айналымды активтер
2005жылдың басында 19.3 % ... және 2006 ... ... оның ... % ... ... қаражатының мәнді бөлігін жылдам өткізілетін активтер
құрайды, бұл дебиторлық берешек (12 %), бұл ... ең ... ... өте аз, осы ... ол баланс құрылымында 1.6 % -дан ... ... ... Мұндай жағдай несиегерлер мен инвесторлар үшін
дұрыс болып саналады.[30]
Баланстың пассивтік бөлімі ... ... ... ... ... ... ... кезеңде меншікті капитал
үлесі, баланс қорытындысынан, 53.7-дан 55.1 % дейін ауытқыды. Меншікті және
қарыз пассивтердің ... ... ... тұрақтылығы, оның
нарықты байланыс жағдайларындағы тәуелсіздігі мен ... ... ... ... алғанда, ұйымның қаржылық жағдайына жақсы әсер етеді.
Берілген екі жыл ішінде қарыз қаражат ... ... ... жоқ. Дегенмен, ұзақ мерзімді қарыз ... ... ... 2005 жылдың басында олар пассивтер құрылымында 24.6 ... ал 2006 ... ... ол 19,5 % ... ... валютасының, активтер құрылымының және ұйым пассивтерінің
динамикасын талдау ағымдағы өаржылық – ... ... ... ... ... басқару шешімін қабылдау үшінде қажетті ... ... ... ... береді.
Мысалы, есеп беру кезеңіндегі баланс валютасының төмендеуі (абсолюттік
шамада) ... ... ... қысқартылуы туралы белгілейді, бұл
оның төлем қабілетсіздігіне әкеледі.
Деректерін талдай отырып, берілген уақыт аралығында баланс валютасының
артуы ... ... ... ... ... бағалау еместігі екенін
ескеру қажет. Егер 2005 жылдың басында активтер құны ... ... ... ал 2006 жылдың аяғында 69,270,052 мың ... ... ... ... негізгі қаражаттардың тұрақты жаңаруының,
сонымен қатар көрсетілетін қызмет спектрінің кеңіюінің, бірінші ... ... ...... ... көлемінің
жоғарылауының және осыған байланысты көрсетілетін қызмет көлемінің артуына
арналған қосымша техникалық мүмкіндіктерінің ... ... ... ... және ... берешектердің өсу қарқыны 2005 жылдың
аяғында жуық ... ... ... ... ... ... ... қарыздікімен салыстырғанда бірдейлігіне қарамастан), қарыз
капиталынан жоғары екендігін, сонымен қатар ағымдағы активтердің өсуі 2005
жылдың ... ұзақ ... ... өсу қарқынына қарағанда жоғары
екенін ескерсек, «НарОйл» АҚ 2005 жылғы балансындағы өзгерістер туралы оң
қорытынды ... ... ... ... ... оның қаржылық жағдайына
ықпалын талдау
Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайына ... ... көп ... етеді. Шаруашылық жүргізуші субъектінің
қаржылық аспектідегі іскерлік белсенділігі, ең ... ... ... ... ... ... талдау,
кәсіпорынның өзінің қаражаттарын қаншалықты тиімді пайдаланатынын ... ... ... әртүрлі қаржылық коэффициенттерінің
деңгейлері мен ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы, активтерге жұмсалған қаражаттың
нақты ... ... ... тез ... ... ... айтылып өткендей, активтердің жеке түрлері айналымның әртүрлі
жылдамдығында болады, яғни ... ... ... ... жылдамдығында.
Қаражаттың айналымда болу ұзақтығы, сыртқы және ішкі сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... субъектінің қызмет саласын (өндірістік, қамтамасыздандыру-
өткізімдік, делдалдық және басқа), ... ... ... ... ... ... ... объективті айрықшылықты болады),
субъекттің масштабтарын (шағын субъектілердің қаражат ... ... ... ... және бірқатар басқаларды жатқызуға ... ... ... ... ... және ... ... шаруашылық жүргізу жағдайларыда аз әсер ... ... ... болуы және көптеген субъектілердің
жеткізушілермен және сатып алушылармен ... ... ... ... процесін едәуір баяулататын, қорлардың мәжбүрлі
жиналуына әкеледі.[32]
Іскерлік белсенділік коэффициентінің ... ... ... үшін ... ... бар, ... ... айналымының жылдамдығы
субъектінің төлеу қабілеттілігіне тікелей әсер ... Одан ... ... ... ... басқалай теңдей жағдайлар
кезінде, ...... ... ... ... ... ... коэффициенттер жатады.
Капиталдың жалпы айналымдылық коэффициенті. Ол жыл бойында ... ... ... мен айналысы өтетінін, және ... ... ... ... ... ... ақшалай бірлігін әкелетінін көрсетеді. Бұл
көрсеткіш өткізілген жұмыстан (көрсетілген қызметтен) түскен түсімнің жалпы
капиталға (кезеңдегі баланс валютасына орташа) қатынасымен ... а.к. ... - ... АҚ ... ... мәліметтері бойынша, бұл
коэффициент 2005 жылы 0.67 тең болды ... және 2006 жылы оның мәні 0.76 ... ... ... жүргізуші субъектінің іскерлік
белсенділігі ... ... ... ... Ол ... ... ... көрсетеді және олардың тартылу көздеріне тәуелсіз,
барлық қолдағы ресурстардың тиімді қолдануын сипаттайды. Бұл ... ... ... ... ... ... байланысты
түрленеді.
Әртүрлі жылдар үшін, бір немесе әртүрлі субъектілер үшін ... ... ... кезінде, активтердің орташа жылдық
сомасының бағасында бірдейлік қамтамасыз етілгенін ... ... ... ... ... ... кезінде, субъектінің негізгі құралдары
қаншалықты тозған болса, соншалықты жоғары болады.
Дегенмен, тұрақты ... ... мен ... ... ... ... ... отырып, қарастырылған субъект бойынша капиталдың жалпы
айналымдылық коэффициентінің жоғарылауын белгілеуге болады.[33]
Негізгі қаражаттың ... ... Бұл ... қор
қайтарымын көрсетеді, яғни осы кезеңде ... ... ... ... ... ... ¤ткізілім табысының негізгі
қаражаттарының, олардың қалдық құны бойынша, осы кезеңдегі орташа шамасына
бөлу арқылы есептеледі.
Тө
Н қ.ак ... - ... АҚ ... есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
негізгі қаражаттың айналымдылық коэффициентінің мәні 2005 жыл үшін 0.96 ... ... , ал 2006 жылы ... ... + ... ... ... негізгі қаражаттардың салыстырмалы жоғары
емес меншікті салмағы есебіненде, ... ... ... деңгейіменде
алына алады. Әрине, оның шамасы сала мен оның ... ... ... ... ... бұл ... жалпы заңдылықтар келесідей,
қаншалықты коэффициент ... ... есеп беру ... ... соншалықты
төмен. Төмен коэффициент өнімді өткізуден түсетін табыстың жеткіліксіздігі
туралы немесе активтердің бұл ... ... ... ... ... куәлендіреді.
Меншікті капиталдың айналымдылық коэффициенті. ¤ткізілімнен түскен
табыстың баланс бойынша меншікті ... ... ... ... ... ... к.а.к. =
Мк
(2.8)
«НарОйл - Тельф» АҚ қаржылық есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
меншікті капиталдың ... ... мәні 2005 жылы ... (38,584,626+899,024/(30,880,690+33,378,785):2 және 2006 жылы 1.28
дейін жоғарылады.
(45,880,679+3,847,668/(33,378,785+38,173,302):2.
Бұл көрсеткіш қызметтің әртүрлі аспектілерін сипаттайды: коммерциялық
көзқараста ол сату ... ... ... ... ... ... – жұмсалған меншікті капитал айналымының жылдамдығын;
экономикалықта - меншіктенушілер ... ақша ... ... Егер ... өте ... болса, бұл
жұмсалған капиталдан сату ... ... ... ... онда ... ресурстардың арттырылуын және осы шекке жету мүмкіндігін тартады,
несиегерлер меншіктенушілерге ... ... ... Бұл жағдайда
меншікті капиталға міндеттеме ... ... ... ... және ... ... ... байланысты
қиындықтарға тап болады. Керісінше, ... ... ... бір ... ... қалатынын көрсетеді. Бұл жағдайда
коэффициент меншікті қаражаттарды осы жағдайларға сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... меншікті капитал айналымының жылдамдығы,
жоғарылады және ... 12 % ... ... ... ... әрине
жоғарылады, бірақ егер негізгі ... ... ... ... ... ... тұлғалауда жоғарылауын және негізгі қаражат
құнының абсолюттік артуын ... онда ... ... ... ... 7,292,612 мың тенгеге артты және соған сәйкес
негізгі ... ... мың ... ... ... коэффициенті. Ол өткізілімнен түскен
табыстың айналымдағы активтердің орташа шамасына қатынасымен анықталады.
Тө
А а.а.к. =
АА
(2.9)
«НарОйл - Тельф» АҚ ... ... ... ... ... ... коэффициентінің мәні 2005 жылы 3.43 тең
болды (38,584,626+899,024/(11,114,705+11,368,662):2 және 2006 жылы ... ... ... ... ... ... көрсетеді, яғни кезеңдегі
бүкіл айналым қаражатының айналу мөлшерін. ... ... ... оған қажетсінуді азайтады, қосымша өнім
шығару үшін айналым қаражатының бір бөлігін босатуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... босатылады, шикізаттар мен материалдар, отын және т.б. қорлары
аз талап етіледі, ... осы ... ... ... ақша ... ... ... ресурстар ең өтімділікті активтерді
арттырады, соның нәтижесінде оның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... олардың айналым санымен
ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... теңдеумен анықталады:
360 Тө 360 х ... ай. = = 360 =
А ... АА ... - ... АҚ ... есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
ағымдағы активтердің айналымдылығы 2005 жыл үшін 102,5 ... тең ... х ... : ... және 2006 ... ... дейін азайды және ағымдағы активтер тезірек айнала бастады.
(360 х ((11,368,662+11,165,109):2)/ (45,880,679+3,847,668)
Кезеңнің ұзақтығы көрсеткіш шамасын жылға есептеу кезінде 360 ... 90 ... - ... және 30 ... - ... ... активтердің айналымдылық коэффициенті бүкіл
жұмылдырылған қаражаттың айналым жылдамдығын ... Оның өсуі ... егер ... ... ... айналымдылық
коэффициентінің өсуімен ұштасса, және ... ... егер ... ... ... қаражаттарының айналымдылық коэффициенті. Талдану
жүргізілген кезеңдегі ... ... ... ... яғни ... ... жылдамдықтарын. Жалпы, осы
коэффициенттің мәні қаншалықты жоғары болса, соншалықты осы ең ... ... аз ... ... ... капиталында қаншалықты ең
өткізілімді құрылым болса, ... ... ... ... ... ... теңдей жағдайлар кезінде тауарбастылық іскерлік ... әсер ... ... есептеу, өткізілген өнімнің (қызметтің)
өздік ... ...... қорлар құнының кезеңдегі орташа
шамасына қатынасымен жүргізіледі.

Мқ.а.к. =
ТМҚ
(2.11)
«НарОйл - ... АҚ ... ... ... ... ... ... коэффициентінің мәні 2005 жылы 9.4 тең
болса (25,177,088/(2,702,681+2,555,312):2, ал 2006 жылы ол 10.14 ... ... ... ... ... ... бар қаражатқа тезірек
айналады. ... ... ... және ... ... артқаны туралы немесе дайын өнімге сұраныстың төмендегені
туралы куәлендіреді.
Бір айналымның, тәулікке ... ... ... теңдеумен
анықталады:
360 Sр 360 ... = = 360 ... ТМҚ ... - ... АҚ ... есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
қорлардың материалдық айналымдығы 2005 жылы 38,3 ... тең ... ... ... 25,177,088) және 2006 жылы 35,5 тәулікке дейін
төмендеді.
360 х ((2,555,312+2,732,756):2)/26,823,392.
Қорлардың бір айналымына қажетті тәулік санын көрсетеді. Қорлар сапасы
оларды ... және ... жою ... ... ... ... төмен айналымдылық деңгей, көнелігіне қарай сұранысқа ие
болмайтын, соның салдарынан баяу ... ... ... ... ... ... - ала ... жасауға әкеледі. Немесе
айналымдылықтың баяулығы, келешектегі өзара шарт ... ... ... ... мезгілінде» қорын басқару тәсілдемесі ... білу ... ... сату және бөлу ... ... арқылы
қорларды ең төменгі деңгейде ұстау қажет. Бұл ... ... ... ... жылдамдатуға әкеледі.
Есептеуден көргеніміздей, айналымға кететін ... ... ... бұл оң ... ... берешектің айналымдылық коэффициенті. ¤ткізілімнен түсетін
табыстың дебиторлық ... ... ... ... қатынасымен
анықталады.
Тө
Дб.а.к. =
ДБ
(2.13)
«НарОйл - Тельф» АҚ ... ... ... ... ... айналымдылық коэффициентінің мәні 2005 жылы 5.32 тең
болды (38,584,626+899,024/(7,476,716+7,368,215):2 және 2006 жылы ... ... ... берешектің және оның көлемінің сапасын бағалау үшін
пайдаланылады, субъекті ... ... ... ... немесе
төмендеуін көрсетеді.
Дебиторлық берешектің айналымдылық коэффициентінің көрсеткішімен ... ... ... ... ... анықтау қажет, ол
келесі теңдеумен анықталады:
360 Тө 360 х ... = = 360 ... ДБ ... ... - ... АҚ ... есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
дебиторлық берешектің айналымдылығы 2005 жылы 67,7 тәулікке тең (360 ... және 2006 жылы ... ... төмендеді.
(360 х (7,368,215+8,288,519):2)/ (45,880,679+3,847,668).
Дебиторлық берешекті инкассолау үшін қажетті орташа ... ... ... кезеңін өткізілім жағдайымен қарастырылған кезеңмен
салыстырады. Қоғам бойынша дебиторлық берешекті инкассолау ... оң ... ... табылады, жәнеде айналымнан ақша қаражатының,
2004 жылмен салыстыру бойынша, уақыттың аз ... ... ... ... ... онда бұл ... ... шартталған:
- берешекті тиімсіз өндіріп алу;
- инкассолауға шығындалған күшке қарамай, төлемді мерзімінде алу қиындығы;
- сатып алушылардың ... ... ... ... ықтималдық бар, орташа мән бүкіл дебиторлық
берешектік үшін өкілдікті болып табылмайды. Инкассолаудың орташа ... ... бір ... төлем мерзімін өткізіп жіберуін көрсетпеуі
әбден мүмкіндікті, бәрінен бұрын, бір немесе екі ең ірі ... ... ... бұзуымен шартталуы мүмкін.
Несиелік берешектің айналымдылық коэффициенті. ¤ткізілімнен түсетін
табыстың несиелік ... ... ... ... ... ... =
НБ
(2.15)
«НарОйл - Тельф» АҚ ... ... ... ... ... ... ... мәні 2005 жылы 7.06
теңесті ... және 2006 жылы ... ... ... берешектің айналымдылық коэффициентіне ... ... ... мен ... ... ... айырмашылығы
несиелік берешектің айналымдылық коэффициенті, субъектімен емес, керісінше
субъектіге берілетін ... ... ... мен ... Бұл ... өсуі ... ... төлену
жылдамдығының жоғарылағанын көрсетеді, төмендеуі - несиеге сатып алудың
өсуін.
Осымен біруақытта несиегерлік берешектің ... ... ... теңдеумен, анықталады:
360 Др 360 х ... ... = = 360 ... КЗ ... - ... АҚ қаржылық есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
несиелік берешектің айналымдылығы 2005 жылы 50,9 ... ... ... (5,005,850+6,174,849):2)/(38,584,626+899,024) және 2006 жылы 47,9
күнге дейін төмендеді.
(360 х ... ... ... субъект қарызының орташа қайтару мерзімін анықтайды
(банк алдындағы ... мен ... ... ... және ... несиелік берешектің айналу кезеңі төмендегендіктен, бұл оң фактор
болып табылады. [37]
Инвестицияланған капиталдың айналымдылық ... ... ... ұзақ ... және ... ... инвестициясының
айналу жылдамдығын көрсетеді, меншікті даму ... қоса ... ... табыстың инвестицияланған капиталдың кезеңдегі орташа
шамасына қатынасымен анықталады ... ... және ұзақ ... и.к. ... + ... - ... АҚ қаржылық есеп-қисабының мәліметтері бойынша,
инвестицияланған капиталдың айналымдылық коэффициентінің мәні 2005 ... тең ... + ... ал 2006 жылы 1.07 ... жоғарылады.
(45,880,679 + 3,847,668/(33,378,785 +10,100,553 + ... ... Осы ... жоғарылауы, инвестицияланған капиталдың
айналу жылдамдығының артқаны туралы баяндайды.
Осы көрсеткіштерді талдаумен қатар, акция ... және бір ... құны ... ... ... ... табыстылығы коэффициентін таза табыстан артықшылықты акциялар
бойынша дивиденттерді алып тастап, оны шығарылған және ... ... ... жалпы санына бөліп есептейміз, анықтау теңдеуі
келесідей:
Тт – Дарт.ак.
Д а ... ... ... таза ... ... ... бойынша
төленген дивиденттерді алып тастағанда) қандай үлесі айналыстағы кәдуілгі
бір акцияға келетінін көрсетеді. ... ... ... ... саны мен портфелдегі меншікті акция арасындағы айырым
ретінде анықталады.
«НарОйл - Тельф» АҚ ... ... ... беру ... ... ... және ... беру құқығы жоқ артықшылықты акциялардан
тұрады. Кәдуілгі және артықшылықты акциялардың ... құны 1,000 ... ... ... ... ... ... беру құқығы бар.
Артықшылықты акциялар дивидендтер алу және тарату ... ... ... ... беру ... ... ... акциялар бойынша дивидендтер
атаулы құнның 30 % кем емес мөлшерінде төленеді.
Дауыс беру ... жоқ, ... ... Қоғам бойынша тіркелген,
шығарылған және толығымен төленген 1,213,653 акцияны құрайды ... ... ... ... беру ... бар ... акциялар, тіркелген,
шығарылған және толығымен төленген 10,922,876 акцияны құрайды (атаулы құны
1,000 тенге).
2006 жылы «НарОйл - ... АҚ 810,232 дана ... ... бар ... ... ... - ... АҚ бір акцияға келетін
табыс коэффициентін есептейміз:
Тт – Дарт.ак. 2,858,679 – (1,213,653х30%)
Д а 2005ж. = =
= 228 ... ...... ...... а 2006ж. = =
= 1,060 ... ... көргеніміздей, бір акцияның табыстылығы 2005 жылы ... ... 4,6 ... ... табысы - бұл сол бойынша төленетін жыл сайынғы табыс. ... ... ... ... ... ... бірақ қаржы
стратегиясының үлкен ... ... ... ... ... ... ... қайта инвестициолау қажеттігі акция ... ... ... ... әкеледі.
Дамыған нарықтық экономика жағдайларында бір акцияға келетін табыс,
компанияның бір акциясының нарықтық ... ... ... ең маңызды
көрсеткіштердің бірі болып табылады[38].
Талдау жоспарындағы оның негізгі кемшілігі - әртүрлі компаниялардың
акцияларының нарықтық ... ... ... ... ... ... акцияның баланстық құны ... ... ... есе және ... мәліметтеріне сәйкес бір кәдуілгі акцияға
келетін, таза активтерінің (меншікті капиталының) құнын ... ... ... ... құны мен ... ... ... айналымдағы кәдуілгі акциялар санына қатынасымен анықталады.
Қ ак.кап. – Сарт.ак.
Қ ак.бал. =
Акәд ... ... ... ... ... ... ... «НарОйл - Тельф» АҚ бір акцияның баланстық құнын есептейміз.
Қ ак.кап. – ... ...... ... =
= 2,944.75 ... ... ... ак.кап. – Қарт.ак. 38,173,302 – 403,421
Қ ... =
= 3,457.87 ... ... ... бір ... ... ... өскенін көреміз, ол 2005
жылға қатынасы бойынша 17 % өсті ... ... ... 513.12
тенгеге.
Іскерлік белсенділікті бағалау үшін кәсіпорынның пайдалылығының
бағалану ... ... Олар ... ... ... ең ... ... табылады. Оларға ... ... мен ... ... ... әсер ... пайдалылық жалпы табыстың ... ... ... ... ... ... есептеледі.
жалпы табыс
П жал. = х ... - ... АҚ ... есеп-қисабының мәліметтері бойынша, жалпы
пайдалылық 2005 жылы 22.7 % құрады ((13,407,538 / ... және 2006 жылы ... ... 29,4 % ... ... / ... ... жоғарылауы қоғамның қызметіндегі оң ... ... ... ... ... ... ... таза табыстың мүліктің кезеңдегі орташа құнына (баланс
активтері) қатынасымен есептеледі.
Таза табыс
Птаза = х ... - ... АҚ ... ... мәліметтері бойынша, 2005
жылғы таза пайдалылық 4,8 % ... ... / ... және 2006 ... ... пайдалылық 18,0 % дейін ... / ... ... ... ... ... капиталдың экономикалық пайдалылығын
сипаттайды және ол талдау жүргізілген кезеңде едәуір артты.
Меншікті капиталдың таза пайдалылығы таза ... ... ... ... ... ... ... МК = х ... орт. ... - ... АҚ ... есеп-қисабының мәліметтері бойынша, 2005
жылғы меншікті капитал пайдалылығы 8,9 % ... ... ... және 2006 ... ... ... 32,7 ... жоғарылады.
((11,697,765 / (33,378,785+ 38,173,302):2)х100
Бұл көрсеткіш қаржылық пайдалылықты сипаттайды, және осы ... ... ... өсуі ... ... ... ... куәлендіреді.
¤ндірістік қорлардың жалпы пайдалылығы ... ... ... және ... ... активтердің орташа ... ... ... = ... - Тельф» АҚ қаржылық есеп-қисабының мәліметтері бойынша
өндірістік қорлар ... 2005 жыл үшін 30.7 % ... ... және 2006 ... ... 39.8 % дейін артты.
((19,057,287 / (40,585,357+2,555,312+49,879,600+2,732,756):2)х100.
¤ндірістік қорлар пайдалылығы күрт жоғарылады, бұл өткен кезеңмен салыстыру
бойынша өндірістік қорлардың тиімді пайдаланылатынын көрсетеді.[39]
3.кӘсіпорындарында қаржыны ... ... ... ... ... ... ... бойынша ұсыныстар
Фирманың қаржы саласындағы ... ... да, ішкі ... ... есебінен қамтамасыз етіледі, және де кәсіпкер үшін, ол
өзгерте алмайтын және соған бейімделуге мәжбүрлі болатын, ... ... ... болады. Фирманың ішкі мүмкіндіктері, ... ... ... ... пайдаланылады.
Сыртқы ортаның талдауы, соның көмегі ... ... ... ... көре ... және дер ... ... ашылатын
мүмкіндіктерді әрекетке енгізе алу ... ... ... ... ... факторларды бақылайтын құрал қызметін атқарады.
Сыртқы ортаны ... ... өз ... ... қатерлердің пайда
болуын болжауға, ойда болмаған жағдайлардың пайда болуы кезінде соған дайын
болуға, компанияларға алдына ... ... ... ... беретін
және әлуетті қатерлерді тиімді ... ... ... әзірлеуге мүмкіндік береді.
Сыртқы орта – бұлда сол сыртқы факторлар, олар фирманың қызметіне ықпал
етеді және, өз ... ... оның ... ... Оған ... ... ... саясаттық, құқықтық, экономикалық,
әлеуметтік және басқада факторлар.
Қазақстанда ... келе ... ... экономикаға, ондағы жұмыс
істеуші кәсіпкерлік құрылымдарға анықталатын ықпал көрсететін, ... ... ... Қазақстанның табиғи ресурстары, Қазақстанның
еңбек ресурстары (саны, демографиялық жағдайлар, білім деңгейі, біліктілік,
мәдениет), ... ... ... ... және ... ұлттық менталитет (тіршілік түрі, қызмет, психология,
дәстүрлер, елдің дағдалануы), халықаралық ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасына және
ресурстарына мүддесі), Қазақстанның мемлекеттік – саясаттық құрылымы
(мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... тәртіп күйі, меншіктікке қатынастар (қорғалушылық,
кепілдік), экономиканың монополизациялану ... ... ... ... және ... ... ... (ақпараттың, көліктің,
байланыстың, банк жүйесінің, тауармен қамтамасыздандырудың, ... ... ... ... ... ... дамуының
деңгейі (өндірістің көлемі мен ... ... ... ... және ... ... салу (деңгей және динамика), деңгей, халықтың
әлеуметтік ... күйі ... тұру ... ... ... және ... минимал жалақы деңгейі, зейнетақы, жәрдемақы, стипендиялар),
теңгенің айырбасталымдығы ... ... ... ... ... және ... факторлар.
Әртүрлі қауіптер сыртқы қоршаған ортаның әртүрлі саласында пайда болуы
мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... құралған
беталыстары туралы толық көріністі алуға мүмкіндік береді. Қазақстан ... ... ... талдау кезінде әншейінде инфляцияның,
салықтың қарқындарын, елдің жұмыс істеу ... мен ... ... ... ... қабілеттіктерін, ақшалай есептесу күйлерін және тағы
басқаларды ... ... ... ... ... өзгеру күйі мен динамикасын,
биліктің жергілікті органдары мен орталықтанған үкіметтің нормативтік
актілерін, ... ... ... даму ... атап ... қарсы заңдарды, несиелік саясатты, несиені алуға қойылатын
шектеулерді және жұмыс күшін жалдауды және ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.
Оларды зерттеу, фирманың басшыларына стратегияны ... және ... ... ... ... ... Бұл жерде демографиялық
жағдайлардың өзгерісін, ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын және т. б. зерттейді.
Фирма басшылары, ұйымның түршілік-тынысына күрделілік тудыратын, оларда
өтетін өзгерістердің пайда болу ... ... ... ... ... ортаны тұрақты түрде бақылауға тиісті.[40]
Бәсекелік факторларын талдау фирманың ... ... ... ... бақылауы қажеттігін бағдарлайды. ... төрт ... ... ... ... болады: бәсекелестердің
келешек мақсаттарын талдау, олардың ... ... ... ... ... бағалау, бәсекелестердің күшті және
әлсіз жақтарын зерттеу.
Сыртқы ортаның әлеуметтік ... ... ... ... қоғамдық
құндылықтармен, қатынастармен, күтулермен және мінездермен байланысты.
Экологиялық тұрақтылық болмаған ... тура осы ... ... проблемалар туындайды, олар фирма үшін үлкен қатерлер туғызады.
Осы проблемаларды табысты жеңіп шығу үшін, ол ... ... жүйе ... ... бейімделе отырып, өзгеруі қажет.
Ақырында, халықаралық факторларды қарастыру, сыртқы ... ... алып ... соң, отандық ұйымдар үшін бұл ерекше маңызды
орынға ие болды. Көптеген ірі және орташа компаниялар халықаралық ... ... ... ... ... осы сегменте болатын
жағдайларды бақылауға шақырылады.
Сыртқы ортаны талдау, жоғарыда қарастырылған оның ... ... ... ... ... жауап беруін жеңілдетеді: Фирманың
стратегиясына сыртқы қоршаған ортадағы қандай ... ... ... ... ұйымның ағымды стратегиясына ерекше қатер төндіреді? Жалпы
фирмалық мақсаттарға жету үшін қандай мүмкіндіктер мүдделі болады?
Фирманың сыртқы жағдайларының ... ... ... ... оның ... ... күшті және әлсіз жақтарын талдау
қажет. Бұл жерде бағалануы маңызды: пайда болатын ... ... ... ... ішкі күштерінің бар екендігі, оның әлсіз
жақтары қандай, қиындау ... ... ... ... ... Ішкі проблемалардың диагностикасы үшін қолданылатын әдіс
басқарушылық зерттеу деп аталады. Ол ... ... ... кешенді зерттеуге негізделген және қойылған міндеттерге
байланысты қарапайымда, күрделіде бола ... ... бес ... ... кіреді: маркетинг, қаржы мен есеп, өндіріс, қызметкерлер,
және де ұйымдастыру мәдениеті және ұйымның имиджі.
Фирманың маркетингілік ... ... ... ... сай, зерттеудің
жеті маңызды сегментін бөледі. Бірінші – нарық ... және ... ... ... ... оның ... ... қатынасы, ұйымның
жұмыс істеу деңгейін сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің бірі ... ... ... ... ... мен оның ... тиімділігі
(пайдасы) арасында белгілі бір тәуелділік болады.
Ұйымның орнықтылығын көп жағдаймен ... ... мен ... ... ... ие ... Бұл жерде әртүрлі
тәсілдемелер мүмкіндікті. Бір фирма шектелген ассортиментке ... ... ... ... өнімнің сапасын ... ... ... жыл ... ... және жүздеген жаңа бұйымдарды
игереді.
Нарықтық ... ... ... ... ... Мұндай текті
өзгерістерді нарықта және клиенттер құрылымында зерттеу – ... үшін ... ... ... әлеуметтік бөлінуі, халықтың негізгі массасының табыс
деңгейінің өзгерісі, ... ... ... оны ... зерттеулер мен әзірлеулер өте маңызды. Тұрақты бәсекеге
жарамдылықты ... тұру ... ... кең ... ... жаңа тауарлар мен қызмет көрсетулерді әзірлеу, жаңа ... ... ... қажет.
Клиенттерге сатуға дейінгі және кейінгі қызмет ... ... роль ... ... кейінгі тиімді және дұрыс қызмет көрсету
сату көлемін арттыруға, оны қалыптастыруға және ... ... ... көзқарасын жақсартуға ықпал етеді, сату ... ... ... уақыттарда өткізу, жарнама, тауарды жылжыту өте үлкен маңызды
орынға шығуда. Бұл көрсеткіштер ... ... ... ... ... табысқа қол жеткізе алады, егер ол өзінің тауарлары мен
көрсететін ... ... үшін ... және ... ... ... ... әзірлесе, тауарлар мен көрсетілетін
қызметтердің сатып алушыға жылжуының тұтас жүйесін әзірлесе.
Дегенмен, әрине, ең ... – бұл ... ... ... – кез –
келген коммерциялық ұйымның қызметінің тиімділігінің ... ... ... ... ... ... тауарлар мен
көрсетілетін қызметтен түсетін пайданы тұрақты бақылау, ... ... ... ... ... ... НАРЫҚТА БАСШЫЛАРДЫҢ ҚАНДАЙ ТАКТИКА МЕН СТРАТЕГИЯ
ТАҢДАУЫН АНЫҚТАЙДЫ. ҚАРЖЫЛЫҚ ... ... ... ОСЫ ... ... ... ... КӨМЕКТЕСЕДІ. ҚАРЖЫЛЫҚ КҮЙДІ ТАЛДАУ
ҚАРЖЫЛЫҚ ТЕКСЕРУ ӘДІСТЕРІМЕН ЖҮРГІЗІЛЕДІ.
Фирманың өндірістік әлуетін талдау ... ... ... деңгейін бағалаудың кәдімгі ... көп ... Бұл, ... ... стратегиялық басқаруға, дамып келе жатқан
нарықтық қатынасқа бағытталумен түсіндіріледі. ¤ндірісті ... ... ... ішкі құрылымының сыртқы қоршаған ортадағы өзгерістерге дер
кезінде бейімделуіне және оның нақты ортадағы өміршілдігіне өте ... ... ... бағыныштыларының көмегімен үлкен ақша көлемін қалай
жасауға ... ... ... ... онда қазіргі
компаниялардың көптеген проблемаларының шешімі кәсіптік білікті мамандармен
қамтамасыздандыруға, және олардың басқаруына тәуелді ... ... ... ... ... ... жасалған кезде, көп нәрсеге
қабілетті.
Фирманың ұйымдастыру мәдениеті мен имиджіне ерекше тоқталып өту ... орта ... ... ... ... ... мәдениеті ұйымдастыру аясындағы адамдардың мінез-құлқынан
тұрады. Жалпы, мәдениет алдын-ала берілген, ... ... бола ...... ... әрекеттің нәтижесі, ең бастысы қатынастар мен ... ... және ... ... ... ... оның ... тәртібі, мінез-құлқы арқылы айқындалады.
Ұйымның сыртқыда, ішкіде имиджі қызметкерлерінің, клиенттерінің
көмегімен және ... ... ... ... ... ... Қоғам
алдындағы жақсы ат пен атақ, фирмаға ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Фирманың қаржылық
нәтижелері көбінесе оның ортасының жалпы мәдениетіне ... ... ... ... ... ... ... үшін нарықтағы әрбір қадамын есептеп отыруы керек, кадрлар мен
кәсіпорынды басқаруда тұрақты түрде инновация ... ... Ең ... ... ... ... ... және тәуекелдікке ойлы баруы
қажет. Сондықтанда фирманың білікті менеджерінің және бүкіл командасының
білікті, ... ... өте ... басқару мен команданың жоғары сапалылығы кәсіпорынды кез-келген
дағдарыстан алып шыға ... ... ... ... ... қысқа,
сонымен қатар барлығын қамтыған болуы қажет; оған кіруге міндетті: ... ... ... ... ... ... ... және салықтық жоспарлау жүйесіде, маркетингілік жүйеде ... ... ... ... ... ... ... жақсы игеріп, қолданса, соншалықты оның өміршеңдігі артады, және
қазіргі ауыр ... ... ... жету сенімі жоғарылайды.
БІРІНШІ КЕЗЕКТЕ ФИРМАНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТАБЫСЫНЫҢ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА ТОҚТАЛУ
ҚАЖЕТ. ОНЫҢ ӘРБІР ЖҰМЫСКЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ ... ... ... ІСТЕЙТІН КОМПАНИЯНЫҢ ҚАРДЫЖЫҚ ОРНЫҚТЫЛЫҒЫНА ТӘУЕЛДІ БОЛАДЫ.
СОНДЫҚТАНДА, ФИРМАНЫҢ ... ... ... ... ... БОЛАТЫНЫ ТУРАЛЫ МӘСЕЛЕЛЕР ТЕК ҚАНА ... ... ҒАНА ... ... БҰЛ МӘСЕЛЕ ҮШІН ОНЫҢ
ТҮГЕЛДЕЦ ҰЖЫМЫНЫҢ, БАРЛЫҚ ЖҰМЫСКЕРЛЕРІНІҢ БАСЫ ... ... ... ... ... ... ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ – ТАРТЫМДЫ
БОЛЫП ТАБЫЛАМАЙДЫ (ОЛАРДЫҢ 40 % ...... ЖӘНЕ ЖУЫҚ ... ОРНЫҚПАҒАН ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙДА БОЛЫП ТҰР).
Инвесторлардың ұсынатын шарттары, көп жағдайда кәсіпорын үшін ... ... ... байланысты күйі нашар кәсіпорындар, тәжірибелік
түрде, қаржылық қолдау көре алмай келеді. ... ... ... ... сатылуының басты себебі болатын шығар.
Сондықтанда кәсіпорынның ... ішкі ... мен ... ұжым ... іздеу қажетті мәселе болып тұр. Бұл ... ... ... және оны ... дамытуды көрсетеді, және бірінші
кезекте – басқару жүйесін ... ... ... ... ... ... ... бөліп
көрсетуге болады:
Жылдам өткізілетін резервтерді тиімді басқару ... ... (ең ... - ... ... және ... ... басқару
технологиясына өту). Мұндай өзгерістер бары-жоғы 2-4 ай ішінде өткізіледі
және тиімділіктің 20 % дейін артуына ықпал ... ... ... ... ... ... үлесін төмендету) және техникалық ... ... ... ... ... меншікті салмағын төмендету) есебінен
жүргізілетін ... ... Бұл ... 5-8 ... ... ... , 40 % ... тиімділікті жоғарылатуға мүмкіндік береді.[41]
Инновациялық процестерді қалыптастыру, оған енетіндер: жаңа тиімді
қызметтерді, ... ... ... мен ... (оның ішінде
өзгерістерді стратегиялық басқарудың ... мен ... ... және тағы басқалары. Бұл өзгерістердің ... ... ... ... ... Бір ... соң олар ... % артуын, екі жылдан соң – 60-70 % дейін ұлғаюын бере ... Ал ... жыл ... 30 % ... және 2-3 жыл ішінде.
Бір реттік шара болып ... және ... ... ... қажет
ететін, фирманың дамуының инновациялық жолының ақырғысы – бұл ... ... ... ... ... кәсіпорынды
реформалауға мүдделілер:
- компаниялардың ... ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК БИЛІК (БЮДЖЕТТІҢ КІРІС БӨЛІМІНІҢ АРТУЫ ҚАМТАМАСЫЗ
ЕТІЛЕДІ, ХАЛЫҚТЫҢ ӨМІРІНІҢ ДЕҢГЕЙІ ... ... ПЕН ... ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК
БАСҚАРМАНЫҢ ТЕРРИТОРИАЛЫҚ АГЕНТТІГІ;
- БАНКТЕР, ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ҚОРЛАР ЖӘНЕ ... ... ... ҚАЙТАРЫЛМАУ ТӘУЕКЕЛІ ТӨМЕНДЕЙДІ.
ФИРМАНЫҢ ҚАРЖЫ ТАБЫСЫ КӨП ЖАҒДАЙДА ОНЫҢ ЖЕТЕКШІСІНІҢ, БАС ... ... ... ... ... БАЙЛАНЫСТЫ БОЛАДЫ. БУХГАЛТЕРЛІК
ЕСЕПТІҢ МӘЛІМЕТТЕРІ КОНСТРУКТИВТІ БАСҚАРУШЫЛЫҚ ШЕШІМДЕР ... ҮШІН ... ... ... ... ... ... ПРОБЛЕМАЛАРЫНЫҢ БІРІ –
ҚОЛДАҒЫ БУХГАЛТЕРЛІК АҚПАРАТТЫҢ НЕГІЗІНДЕ ОҢТАЙЛАНДЫРЫЛҒАН БАСҚАРУ ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАНДЫҚ БУХГАЛТЕРДІҢ БАСТЫ
МАҚСАТЫ – КӘСІПОРЫНДЫ АЙЫП ПҰЛДПН ҚОРҒАУ ... ... ... ... және ... проблемаларды шешу үшін шығындарды басқару механизмі
қажет болды. ¤німнің өзіндік ... ... ... ... ¤зіндік құнды есептеудің логикалық жүйесін құру үшін, фирма
шығаратын өнімнің ... ... ... ... ... ... Бұл
әсіресе ассортименті өте кең, жүздеген немесе ... ... ... ... үшін өте ... ... ... – ассортиментті басқару мүмкіндігін қамтамасыздандыру болып
табылады. Содан соң ... ... ... ... ... ... Егер
шығын түрлерінің түрлілігі бір деңгейде өте көп болса және олар ... ... ... ... ... айырмашылықты болса, онда
шығынның есебі тиімсіз болады. Сондықтан оларды менеджерге ... ... ... ыңғайлы болса, солай сыныптау қажет.
Неліктен бұл менеджер үшін соншалықты маңызды? Ол ұқсас тауарлардың
нарығындағы сыртқы ... ... ... ... ... және
ғылыми прогресс сияқты жағдайлар ұсынылатын тауарлар мен көрсетілетін
қызметтердің тұрақты түрде ... ... ... ... ... тіршілікті жалғастыру мақсатында, кәсіпорын бағаны
белгілеу механизмін өзгертуге мәжбүрлі болады, ол шығындық негізде құрылады
(өзіндік құн баға үшін ... ... ... Баға ... маркетингілік
ақпарат негізінде анықталуы тиісті.
Толық бағалы экономикалық қызметті құру өте ... Ол үшін ... ... ... олар ... құнның есептелуінің
динамикалық әдісін және басқару есебінің жүйесін әзірлейді және қолданады;
менеджер өзінің ... ... етіп ... ... ... ... ... және шығындарын қамтамасыздандыру;
шығындардың құрылымы мен механизмін анықтау үшін ... ... ... және де ... тиімділігі мен негізділігін анықтау
үшін.
Қазақстанда көптеген нәрсе басқа ... ... Егер ... ... де, ал маркетингілік зерттеу оның сатылуы туралы оңтайлы
болжау жасасада, тыныштыққа орын ... ... ... қазақстандық
бизнестің ең маңызды проблемаларының бірі – төлемеу. Кәсіпорын жіберілген
тауар немесе көрсетілген қызметі үшін ... ала ... ... ... сұрақ: жұмысшылардың жалақысы қайдан шығады, бюджет
пен бюджеттен тыс ... ... ... ... ... жүргізіле алады?
Төлемеу – екі басты таяқтай. Мемлекет бюджет жыртығын бітеу мақсатында
салықты арттырады, ал ... ... ... ... және ... әрекеттері
арқылы мемлекет оны одан әрі төмендетеді. Дәл сол ... ... ... ... ... ... өсудің басты кедергісі болып отыр.
Қазіргі кезде Қазақстанда ... мен ... ... ... шешудің белгілі бір жолына шығуда, дегенмен осы жолдың тартылып
жатқанына көп жыл өтті десек ... ... ... ... жүйесі ондаған
жылдармен, тіпті ғасырлармен салынған. Олар өзінің мемлекеттерінің ... ... ... ... қызметтер тоталитарлық мемлекет
міндетін орындайды – қоғамды бақылайды, ал шын ... ... ... ... ... сипатты. Табысты жинау ... ... ... ... ... ... ... салық жинау арқылы қаншаға көтеретіні
белгісіз, оны болжап айту ... ... бұл ... ... ... ... ... қалатын кәсіпорындардың санын ұлғайтатыны даусыз, сөзсіз
және осы арқылы бюджетке ... ... ... одан әрі ... ... ... жоқ. Қазақстандық фирмалардың басшыларына осы
мәселені шешудің ... ... тура ... Фирманың жұмыскерлерінің
материалдық жағдайларының да ... ... және ... ... ролі зор. Егер ... ... бір бөлігін жасырып
қалмаса, онда ол өзінің жұмыскерлерін жоғалтады (әрине бірінші кезекте ... ... ... олар ... ... ... ... сай
төлейтін, және жалақысы көлеңкелі қызметтен ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулар, жарғылар және
т.б. кәсіпорынның оларды бұзуына, жәнеде салықтан жасырынуына мәжбүр ететін
сияқты. ... ... ... отыратын кәсіпорындардың саны ... ... ... ... ... ... ең ... нық
тұрған, күшті кәсіпорындар түршілігін жалғастырады және одан әрі ... ... ... мен бүкіл ұжым шешеді [42]
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоба алдына қойылған барлық мақсаттарды ... соң, ... ... шағын қорытындылар жасауға болады.
ҚАЗІРГІ УАҚЫТТЫҢ МЕНЕДЖМЕНТІ - БҰЛ ... ... ... ... МЕН ... ОНЫҢ ... ҚАРЖЫ САЛАСЫНДА ДА. БҰЛ
ЕШҚАНДАЙДА ҚАСАҢ ... ... ... ... ... СӘЙКЕС,
ТҰТАҚТЫ ТҮРДЕ ТҮЗЕТУЛЕР ЖАСАЛЫП ОТЫРАТЫН, ӨТЕ ... КӨП ... ... ... ... ... НАҚТЫ ҚАЖЕТСІНУЛЕРІНЕН ҚАЛЫП
ҚОЯДЫ, СОЛАЙ ОЛ ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАРҒА ЖАУАП БЕРЕ АЛМАЙДЫ. БІР КӘСІПОРЫНМЕН
ӘЗІРЛЕНГЕН ЖӘНЕ ӨЗІНДЕ ЖАҚСЫ ПІКІРЛЕР ТУҒЫЗҒАН ... ... ... ҮШІН ... ҒАНА ЕМЕС, СОНЫМЕН ҚАТАР ӨТЕ ҚАУІПТІДЕ БОЛУЫ МҮМКІН.
Нақты нарықтардың ... ... ... ең маңызды болып
табылатындар: болжау, өнімнің техникалық-экономикалық параметрлерінің
сапалық деңгейінің бағалануы, оның ... ... ... Және ... ... жаңа ... ... сатысында, жаңғырту, шығарылатын
өнімді жетілдіру кезінде, өндірістік циклдің басталуына дейін ... ... ... әзірлеу үшін де, барлық қажетті істік ақпараттың
болуы өте ... көп ... және ... жүрісінің көп нысандығы,
шаруашылық жүргізу комбинацияларының икемділігі мен сөзсіздігі, әрбір
басқару шешімінің ... ... ... ... ... басқарудың
негізін құрайды. Сондықтан менеджерлер жұмысы стандарты ... ал ... ... ... және ... бағалау
қабілеттілігіне және нақты ... ... ... ... табу ... табылады.
Қазіргі уақыттың менеджменті үшін сипатты:
– өндірістің тиімділігін жоғарылатуға және ... ... ... ... ... жағдайларды жылдам және дұрыс бағалау қабілеттілігі мен
басқарудың негізі;
– нарық күйіне, ... ... ... ... ... ... ... түрде түзету;
– ұйым жұмысының жоспарланған ақырғы нәтижесіне жетуге бағдарлану;
– басқару шешімдерін қабылдау кезінде көп ... ... ... ... ... ... қолдану;
– жоспарлау функциясының ағымдағыдан – келешекке өзгеруі;
– қаржы ... ... ... ... ... алдыңғы
шепке шығуы;
– фирма қызметін жақсартудың барлық негізгі факторларына күш салу;
– басқаруды тек қана ... қол ... ... ... ... ... ... әдістерді және ЭЕМ негізінде ақпараттың жетістіктерін
максимал пайдалану;
– фирманың барлық қызметкерлерін оны басқаруға тарту;
– өзгерістер мен ... ... табу ... ... ... асыру;
– ұйымның жұмысының әрбір сегментінде инновацияға сүйену, стандарттық
емес шешімдер;
– әрбір басқарушылық ... ... ... ... ... ... бел буу қабілеттілігі және тәуекелді басқару;
– бизнестегі маркетинг ролінің өзектіге дейін артуы.
Қазақстандағы шаруашылықтық жағдайлар ... ... ... ... ... ... сондықтан бүгінгі күнде
біздің елімізде қазіргі уақыттың менеджментінің тәсілдері мен әдістерін
қолдану шығармашылық, ... ... ... бола ... ... регионның, еңбектенуші ұжымдардың, тұтас алынған елдің ерекшеліктері,
дәстүрлері максимал түрде ескеріледі.
Бірінші тараудан, ... елде ... ... ... ... ... ұғымы
болатыны түсінікті болды. Ол негізінен өндірістегі жұмыс ісітейтін
жұмыскерлердің ... шыға ... және ... ... ... шыға
отырып анықталады. Ал, шағын ... ролі ... өте ... ... қамтамасыздандыру, нарықта бәсекелестік атмосфера
жасау, қызмет саласын тез арада түрлендіру, жаңа технологияларды енгізуді
үздіксіз ... ... ... ... ... ... тұтастай
сауықтыру жолына келтіруде.
Шағын кәсіпорындар қызметінің құқықтық негіздері бойынша келесі
аспектілерді ... ... ШК ... ... ... және жою ... ... болып, "Кәсіпорындар мен кәсіпкерлік қызметтер туралы заң
табылады. ... ... ... кәсіпорынның жарғысы мен
құрылтайшылардың алғы ... ... ... директор жүзеге
асырады, директор болып құрылтайшылардың бірі ... ... ... ... ... мен ... туралы үшінші
тараудың мазмұнын ескере отырып, келесідей қорытындылар ... ... ... ... осы тегін дамыту және бекіту мақсатында
көптеген жұмыстар жасалынды, бұл ... ... ... ... осы
бағытта жасалынған әртүрлі мемлекеттік бағдарламалар, мемлекетпен құрылған
арнайы қорлар деп атауға ... ... ... ... бірден-бір ықпал етуші сауатты
құрылған ... ... бұл ... ... ... қазіргі
уақытта жақсы жұмыстар жүргізіліп, дұрыс бағытқа қойылып келе жатыр.
Қазақстан ... ... ... субъектілеріне салық салу үш
жүйенің негізінде жүзеге асырылады: салық ... ... ... ... салудың жеңілдетілген жүйесі, шағын кәсіпкерлік субъектісі
үшін есеп пен ... және ... ... принципі бойынша салық
салудың жүйесі, кәсіпкер оған шын ... ... ... ... өзі ... ақырында, қосып айтқымыз келетіні, шағын кәсіпкерлік – ... ... ... ... ... соған қатысты
бәсекелік механизмнің бөлінбес элементі. Бұл кәсіпкерлік құрылыс нарықты
экономикаға ... ... ... ірі ... және ... ... ... өзінде күшті монополияға қарсы ... ... ... ... ... ... ... атқарады
және ғылыми – техникалық прогрестің бірқатар бағыттары бойынша ... ... көп ... ... болу проблемасын шешеді және
нарықты ... ... да ... ... ... Сондықтанда
шағын кәсіпкерліктің қалыптасуы мен дамуы реформациялық ... ... ... көрсетеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Бригхэм Юджин, Гапенски, Луис Финансовый менеджмент:Полный курс. В ... Т.2 – ... ... ... и практика.Учебник/Под ред.Е.С. Стояновой –
М.: Перспектива, 1999.
3. ... ... ... ред. ... Э.А. – ... ... и ... «ТАНДЕМ». Изд-во ЭКМОС, 2001.
4. Крейнина М. Финансовый менеджмент. Учебное ... М.: ... ... Дюсембаев К.Ш. Аудит и Анализ финансовой отчетности ... ... ... ... ... Введение в административный и экономический менеджмент.
Санкт-Петербург. ... ... В.В., ... О.И. ... и ... особенности
бухгалтерского учета. Алматы. ЦентерАудит Казахстан,2000.
8. Дүйсенбаев К.Ш. ... ... ... ... ... ... ... А.А., А.Дж. Стрикленд Стратегический менеджмент М.: «Банки и
биржи», 2001.
10. ... ... Л.Б. ... ... ... ... ... И.Т. Основы финансового ... Как ... М., ... и ... ... Дж. К. Шим, Дж. Г. ... Финансовый менеджмент. М., "Филинъ", 1999.
13. Джеймс К., Хорн, Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев,
Перевод с английского , ... ... К. ... Джон ... ... ... менеджмента. Киев,
Перевод с английского, 2005.
15. Радостовец В.К. ... В.В. Шмит О.И. ... учет ... ... Рындин А.В., Шамаев Г.А. ... ... ... на
предприятии. М., РДЛ, 2000 .
17. Дюсембаев К.Ш. "Аудит и ... ... ... ... 2000 ... ... К.Ш. ... финансового состояния предприятия". Алматы, 2001
г.
19. Павлова Л. Н. Финансовый менеджмент. Управление ... ... М., ... и ... ... ... М. Н. Финансовое состояние предприятия. Методы оценки. М.,ДиС,
2000.
21. Финансовый ... (под ред. Е. С. ... М., ... ... В. В. ... ... М., "Финансы и статистика", 1999.
23. Радостовец В. К. ... и ... учет в ... ... НАК ... 2000 г. С ... Савицкая Г.В. "Анализ хозяйственной деятельности ... ... ИСЗ, 1999 ... Шеремет А.Д., Баканов М.И. "Курс экономического анализа хозяйственной
деятельности предприятий". Учебник. - М.: "Финансы и ... ... ... О.В., ... анализ. Москва. Изд. Бухучет, 2005г
27. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. ... ... ... ... Г. В. ... ... деятельности промышленного
предприятия". Минск: ИСЗ, 1999 г.
29. Яцюк Н.А.,Халевинская Е.Д. ... ... ... ... и ... ... стр 80
30. Бернстайн Л.А. Анализ ... ... ... ... ... ... ... В.В., Гаврило А.А. Финансовый анализ в ... ... ... В.В., ... ... ... и ... Москва, Финансы и
статистика 2004 г.
33. Дюсембаев К.Ш.,Егембердиева А.К., Дюсембаев З.К. ... и ... ... ... ... 2000г.
34. Ковалев В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и
статистика 2002 г.
35. Ефимова О.В., ... ... ... ... ... Джеймс К., Хорн, Джон М., Вахович. ... ... ... ... С.А. ... ... Москва, Финансы и статистика
2002 г.
38. ... ... ... М: ... ... Л.В., Никифорова Н.А. Годовая и квартальная ... М: Дело и ... ... ... ... ... ... анализа и обоснования
хозяйственных решений - М.: "Финансы и статистика 1991.
41. Мерсер Д.Упровление в самой преуспевающей корпорации. Пер, с ... ... ... А.В., ... и ... финансовой предприятия. Москва, Изд.
Финпресс, 2005г.
43. Мельников В.Д.,Ли В.Д. Общий курс финансов. Алматы: Институт развития
Казахстана, 2005 ... ... ... Гапенски, Луис Финансовый менеджмент: Полный курс. В ... Т.2. – ... ... ... ... и практика. Учебник / Под ред. Е.С.
Стояновой – М.: Перспектива, ... ... ... ... / Под ред. ... Э.А. – ... ... и издателей «ТАНДЕМ». Изд-во ЭКМОС, 2001.
[4] Крейнина М. Финансовый менеджмент. ... ... М.: ... «Дело»,
2001
[5] Дюсембаев К.Ш. Аудит и Анализ финансовой отчетности Алматы. «Каржи -
Каражат» ... А.Я. ... ... в ... и экономический менеджмент.
Санкт-Петербург. 2000.
[7] Радостовец В.В., Шмидт О.И. Теория и отраслевые особенности
бухгалтерского учета. ... ... ... ... К.Ш. ... ... ... талдау" Алматы 2003.
.
[9] Томпсон А.А., А.Дж. Стрикленд Стратегический менеджмент М.: ... ... ... ... Л.Б. ... менеджмент.Методы
инвестирования капитала.М.,Юрайт:1999.
[11] Балабанов И.Т. ... ... ... Как управлять
экономикой. М., "Финансы и статистика", ... Дж. К. Шим, Дж. Г. ... ... ... М., ... ... К., ... Джон М, Вахович, Основы финансового менеджмента. Киев,
Перевод с английского, 2005г.
[14] Джеймс К. Хорн, Джон ... ... ... Киев,
Перевод с английского, 2005.
[15] Мельников В.Д., Ли В.Д. ... курс ... ... ... ... 2005 г.
[16] Рындин А.В., Шамаев Г.А. Организация финансового менеджмента на
предприятии. М., РДЛ, ... К.Ш. ... и ... ... отчетности".Алматы, Экономика
2000 г.
[18] Дюсембаев К.Ш. "Анализ финансового состояния ... ... ... ... Л. Н. ... ... Управление денежным оборотом
предприятия. М., ... и ... ... ... М. Н. Финансовое состояние предприятия. ... ... ... Финансовый менеджмент (под ред. Е. С. Стояновой). М., ... ... В. В. ... ... М., ... и ... 1999.
[23] Радостовец В. К. Финансовый и управленческий учет в условиях рынка
Алматы.:НАК «Центраудит», 2000 г. С ... ... Г. В. ... ... ... ... ... ИСЗ, 1999 г
[25] Шеремет А. Д., Баканов М. И. ... ... ... ... предприятий". Учебник. - М.: ... ... 1994 ... ... О.В., ... ... Москва. Изд.Бухучет, 2005г
[27] Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ. М.:ДИС,1997
[28] Савицкая Г. В. ... ... ... ... Минск: ИСЗ, 1999 г.
[29] Яцюк Н.А.,Халевинская Е.Д. Оценка финансовых ... ... и ... ... 80
[30] Бернстайн Л.А. Анализ финансовой отчетности. ... ... ... ... ... В.В., ... А.А. ... анализ в
аудите.Москва.Дело,2001г.
[32] Ковалев В.В., ... ... ... и ... ... Финансы и
статистика 2004 г.
[33] Дюсембаев К.Ш.,Егембердиева А.К., Дюсембаев З.К. Аудит и ... ... ... ... ... ... В.В., Финансовый анализ, методы и процедуры. Москва, Финансы и
статистика 2002 г.
[35] Ефимова О.В., Финансовый ... ... ... 2002г
[36] Джеймс К., Хорн, Джон М., Вахович. ... ... ... Бараненкова С.А. Управленческий анализ. Москва, Финансы и статистика
2002 г.
[38] Коротков Э.М.Концепция ... М: ... ... Л.В., ... Н.А. Годовая и квартальная ... М: Дело и ... ... Мерсер Д.Упровление в самой преуспевающей корпорации. Пер, с англ. М:
Прогресс,2000.
[41] Грачев А.В., Анализ и ... ... ... ... ... ... Мельников В.Д., Ли В.Д. Общий курс финансов. Алматы: ... ... 2005 г ... В. В. ... Финансовый анализ. М.: “Финансы и статистика”,1999г, с.12.
Кєсіпорындаѓы ќаржыны басќару ж‰йесініњ ќ±ќыќтыќ жєне нормативті
ќамтамасыздандырылуы
Аќпарат аѓыны
Басќарушы ќосалќы ж‰йе
Ќаржыны басќарудыњ техникалыќ ... ... ... єдістері
Ќаржы ќ±рал-дары
Қаржы бµлімше-лерініњ кадрлары
Ќаржы бас-ќармасыныњ ±йымдастыру ќ±рылымы
Басќару процесі
Басќару ... ... ... ... ... аѓымы
Аќша аѓымы
¤ндіріс
Материалдыќ аѓын
Нарыќ
Апарат аѓыны
Аќпарат аѓыны
Бюджет, меншіктенушілер, контрагенттер
Ќаржылыќ талдау жєне жоспарлау
БАЛАНС
Меншікті
капитал
Негізгі ќаражат
Тартылѓан
капитал
Аѓымды
активтер
Капиталды басќару
Активтерді ... + ... + ... =
П1
ПЗ
ИБ
КТЛ =
КОСС =
КТЛ к г +
КВП =
КТЛ н г ... ... ... ... ... бастапќы деректер
Ќаржы кµрсеткіштері: кєсіпорын балансы, ќаржылыќ нєтижелер жєне оларды
пайдалану туралы есеп
Ќ
А
Р Ж
Ы
К

Й
І
Н
І
Њ
Кєсіпорынныњ абсолюттік жєне
меншікті ќаржылыќ кµрсеткіштерініњ ... мен ... ... ... ... ... типтері
Ќаржы орныќтылыѓын талдау
Кєсіпорын балансыныњ µтімділігін талдау
Аѓымды жєне келешекті µтімділікті баѓалау. ¤тімділік коэффициентініњ мєні
Динамикадаѓы коэффициенттердіњ абсолюттік мєндері жєне олардыњ ... ... ... ... пайданыњ, пайдалылыќтыњ жєне іскерлік
белсенділіктіњ кµрсеткіштерініњ динамикасы
Кєсіпорынныњ ќызметініњ пайдалылыѓыныњ жєне іскерлік белсенділігініњ
ќаржылыќ нєтижелерін талдау

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның қаржысын тиімді пайдалануды талдау74 бет
Кәсіпорынның қаржысына әсер ететін негізгі факторлар11 бет
«АКА» ЖШС қаржылық жағдайын талдау30 бет
Ауыл шаруашылында қаржы ресурстарын ұйымдастыру30 бет
Кәсіпорын қаржысы және оның ресурстарының қалыптасу көздері38 бет
Кәсіпорындағы қаржылық менеджментті жетілдіру жолдары40 бет
Кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастыру және пайдалану механизмі31 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы ақпарат57 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың экономикалық мәні мен маңыздылығы80 бет
Кәсіпорынның қаржыны пайдалану қажеттілігінің маңызы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь