Әлеуметтік өзгерістер кең мәтініндегі Қазақстан жастар мәдениетінің ерекшелігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жастар және оның әлеуметтік.мәдени болмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.2 Жастар мәдениетінің қалыптасу ерекшелігі мен даму бағыты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20

2 ЖАҺАНДАНУ ҮРДІСІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Қазіргі қоғамдағы жастардың рухани.мәдени бет.бейнесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
2.2 Әлеуметтік өзгерістер кең мәтініндегі жастар мәдениетінің трансформациялануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39
2.3 Жаһандану үрдісінің Қазақстандағы жастар мәдениетіне тигізетін әсерлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47

3 ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТЫРЫ
3.1 Жастарды патриоттық және азаматтық тәрбиелеу бағыттары ... ... ... ... ... ...67
3.2 Қазіргі Қазақстандағы жастар мәдениеті қалыптасуындағы дәстүрлі құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..82

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..93

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..97
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертация жұмысында қазіргі кездегі жаһандану үрдісіндегі Қазақстан жастарының құндылықтық бағыт жүйесіндегі дүниетанымдық, саяси, адамгершілік сенімдерінің қалыптасуы, жастарды патриоттық, азаматтық тәрбиелеу бағыттары және ұлттық бет-бейнесі және оларды қалыптастыру жолдары, қарастырылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кез-келген жаңадан тәуелсіздік алып, аяғынан тұрып келе жатқан мемлекеттің болашаққа байыппен қарауы үшін үлкен әлеуметтік күш болып табылатын жастар мәселесіне баса назар аударуы керек. Басқаларға қарағанда жастар әлеуметтік топ ретінде өзгеше қасиеттерге ие. Бұл не қасиеттер? Ең әуелі, олардың «рухының беймазалығы», болмысқа сын көзбен қарайтындығы, ешкімге кіріптар болғысы келмейтін «өзімшілдігі», ақиқаттан, тіпті қоғамнан іргесін аулақ салуға ұмтылуы, саяқ жүріп, қара басының қамын бәрінен биік қоюы.
Жастар қанша өзгеше қасиеттерге ие болмасын, ол таптан, әлеуметтік топтан тысқары өмір сүре алмайды. Сондықтан да жастар мәселесі күллі қоғамға қозғау салатын кең көлемдегі әлеуметтік проблемалардан да ауқымды һәм күрделі. Өйткені тәуелсіздік алумен «айқара ашылған» есігімізден елімізге мысықтабандап кірген түрлі діни секталар мен мәдени бағыттардың онсыз да жетпіс жыл бойы жырым-жырымы шыққан рухани санамызды одан сайын азғындатып жатқаны бесенеден белгілі.
Иә, Қазақстан халқы өз болашағы, дамуы үшін алдына мақсат қойды. Ол - алдағы жылдарда бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына қосылу болатын. Бұл мақсатқа уақытынан ерте қол жеткізіп, бүкіләлемдік экономикалық Форум жүргізген зерттеу нәтижесі бойынша Қазақстан бәсекеге қабілетті мемлекеттердің әлемдік рейтингінде 51 орында тұрғаны жарияланды. Міне тағы бір қадамнан кейін көздеген мақсатымызғада жетіп тұрмыз. Форум көрсеткішіне көз жүгіртсек, біздің республикамыз Орталық Азия елдері арасында көшбастаушы екен. Сонымен қатар дүние жүзіндегі өте қатты қарқынмен дамып келе жатқан 5 мемлекеттің қатарына кіреді. 2012 жыл 14 желтоқсан Тәуелсізігіміздің 20 жылдығы қарсаңында Елбасымыздың халыққа жолдауы жаңа «Қазақстан -2050» Мемлекеттік даму стратегиясы қабылданды. Бұл стратегияның мақсаты Қазақстан бәсекеге қабілетті дамыған 30 елдің қатарына ену болып табылады.
Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты-жастардың шығармашылық жаңашылдық қуатын қоғамды алға бастар күшке айналдыру М. Әуезов «Отаным, сеннен аяр жаным жоқ сеннен іркер күшім жоқ» деп ер қайратыңа міндағы, өрге бас деп айтқандай, тәуелсіз елдің парасатты ұрпағын қоғамда ғасырлар бойы қалыптасып келе жатқан рухани-мәдени құндылықтар негізінде тәрбиелеуге көңіл бөлу [1, 28].
Бүгінгі таңда қазақтың тұрмыстық әл-ауқаты жағдайы көтерілгенмен мәселенің екінші жағы қылтияды. Ол - жаһандану кезінде ұлттың жұтылып кетпеуі. Жаһандану – бүкіл әлемнің біртұтас ортақ құндылықтарға бірігуі. Жаһанданудың объективтік құрамдастарын - ғылыми-техникалық прогресті, жаңа ақпараттық, сандық, коммуникациялық технологиялар, әлемдік экономика және оның субьектілерін білмеу, көру мүмкін емес.
1 Асылов Ұ. Даналардан шыққан сөз: нақылдар жинағы. - Алматы: Мектеп, 1987. - 383 б.
2 Benjamin Harris Balser. AMERICAN YOUTH CULTURE // Journal of the American Academy of Child Psychiatry, Volume 2, Issue 3, July 1963, P. 583-584.
3 Fernando I Soriano, Lourdes M Rivera, Kara J Williams, Sandra P Daley, Vivian M Reznik. Navigating between cultures: the role of culture in youth violence // Journal of Adolescent Health,Volume 34, Issue 3,March 2004,P. 169-176.
4 Аженов М.С., Бейсенбаев Д.Э. Социальная стратификация в РК. – Алматы, 1997. – 112 с.
5 Зайниева Л.Ю. Мемлекеттік жастар саясаты: Қазақстан әлемі тәжірбие тұрғысында. М.: Дейк-Пресс, 2009. – 284 б.
6 Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подросток: социологический аспект девиантного поведения. – Алматы: Қазак университеті, 2002. – 278 с.
7 Жаназарова З.Ж. Социальное значение изменений современной семьи в Казахстане // Саясат. – 2008. - №5. – С.129-132.
8 Несмелова М.Ю. Политическое поведение студенческой молодежи в современной России: автореф. ...канд. полит.наук. – Казань: Казанский гос. ун-т им. В.И. Ульянова-Ленина, 1995. – 30 с.
9 Лисовский В.Т. Духовный мир и ориентации молодежи России. – СПб., 2000. – 124 с.
10 Кон И.С. Психология ранней юности. – М.: Просвещение, 1989. – 274 с.
11 Бергер П., Луман Т. Социальное конструирование реальности. – М.: Медиум, 1995. – 254 с.
12 Ильинский И.М. Молодежь и общество не рубеже веков /под науч .ред. И.М. Ильинского. – М., 1999. – 239 c.
13 Руководство по народонаселению, краткий справочник по динамике нороднонаселения для журналистов, политиков, педагогов, студентов, и всех, интересующихся демографамей - Астана, 2003.4-e издание. – 7 с.
14 Ручкин Б.А., Родионов В.А., Пыжиков А.В. Молодежь как стратегический ресурс развития общества // Социальное - гуманитарные знания. – 2000. - №1. – 60-182 бб.
15 Абдрайымова Г.С. Социология молодежи. – Алматы: Жібек жолы, 2008 – 278 б.
16 Нұрғалиев Н.А. Личностное развитие человека в контексте трансформации общества: автореф. ...конд. филос. наук: 09.00.11.- Алматы, 2005. – 25 c.
17 Sharon Egretta Sutton. A Social Justice Perspective on Youth and Community Development:Theorizing the Processes and Outcomes of Participation. // Children, Youth and Environments, Vol. 17, No. 2, (2007), Р. 616-645.
18 Родинов В.А. Государственная молодежная политика: история и перспективы // Молодежь 97: Надежды и разочарования. - М., 1997. - 254 с.
19 Биекенов К.У., Джаманбалаева Ш.С. Динамика и механизм детерминации подростковой преступности в Казахстане // Вестник КазНУ. Серия психология. – Алматы, 2002. – 1(8). – С. 58-65.
20 Туркпенова С.Ж. Социальная адаптация как способ профессионального самоутверждение молодежи. Глобализация и вопросы социокультурной адаптации. Материалы II Конгресса социологов Казахстана. – Астана, 2005. – 375 с.
21 Буржуазная социология на исходе XX века-критика новейших тенденций. Социологические исследовании. АНСССР – М., 1986. – С.81-84.
22 Кон И.С. Психология юношеского возраста: Проблемы формирования личности. – М.: Просвещение, 1979. – 175с.
23 Бадмаев Б. Ц. Методика преподавания психология. – М.: Владос, 1999. – 304 с.
24 Аверин В.А. Психология личности. – СПб. 2001. – 191 с.
25 Sinikka Rusanen, Piritta Malinen, Kati Rintakorpi Art. Agency and Environment–the Perspectives of Youth culture and the Culture of Children // Procedia - Social and Behavioral Sciences,Volume 45, 2012, P. 407-415.
26 ҚазҰУ хабаршысы. Психология және социология сериясы. – Алматы, 2002. - № 4(27). – С. 38-45.
27 Зайнеиева Л.Ю. Мемлекеттік жастар саясаты: Қазақстан әлемдік тәжірибие тұрғысында. – Алматы: Дейк – Пресс, 2009. – 284 б.
28 Бобка В.А., Левикова С.И. Современные тонденции молодежной культуры: конфликт или преемственность поколенни? // Общественные науки и современность. - 1996. - №3. - 105 c.
29 Левикова С.И. Молодежная субкультура.- М.: ФАИР ПРЕСС, 2004. – 607 c.
30 Вишневский Ю.Р., Шапко В.Т. Современная российская молодежь: методология изучения // Молодежь и общество на рубеже веков – М.,1999. – С. 237-259.
31 Donald J. Shoemaker, J.Sherwood Williams. The subculture of violence and ethnicity // Journal of Criminal Justice, Volume 15, Issue 6, 1987, P.461-472.
32 Исламшина Т.Г. Молодежные субкультуры. Казань: КГТУ, 1997. – 112 с.
33 C. Cutler. Subcultures and Countercultures // Encyclopedia of Language & Linguistics (Second Edition), 2006, P.236-239.
34 Омольченко Е.Л. Молодежные культуры и субкультуры. - М: Изд-во. Институт социологии РАН, 2000. – 250 с.
35 L. Holt. Youth/Youth Cultures // International Encyclopedia of Human Geography, 2009, P. 283-287.
36 Омольченко Е.Л. Субькультуры и культурные стратегии на молодежный сцене конца 20 века: кто кого? // Неприкосновенный запас, 2004. - №36. – С. 53-63.
37 Петрова Л.Е. Социальные самочувствие молодежи // Социс, 2000. - №12. – С. 50-55.
38 Бьюкенен Дж.Патрик. Смерть Запада. М., 2004. – 280 с.
39 Barry Checkoway. What is youth participation? // Children and Youth Services Review, Volume 33, Issue 2, February 2011, P. 340-345.
40 Есім Ғ. Қазақ философиясының тарихы. Алматы, 2006.- 312 с.
41 Zhanna Mingaleva, Irina Mirskikh. Globalization in education in Russia // Procedia - Social and Behavioral Sciences. 47 ( 2012 ) Р. 1702-1706.
42 Махамбетов Д.Н. Бүгінгі қазақ жастарының әлеуметтік келбеті. // Ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Семей, 2007. – 58-59 бб.
43 Қазақсатан Республикасы мемлекеттік жастар саясатының тұжырымдамасы. – 1999.
44 Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы. Шығармаларының екі томдық толық жинағы. – Алматы, Т.1. – 2003. - 326 б.
45 Жетибаев Е.Ж. Шәкәрім дүниетанымындағы рухани құндылықтар мәселесі: автореф. ...филос.ғыл.докт: 09.01.13. – Алматы, 2009. – 12 б.
46 Хорос В.Г. Актуальные проблемы глобализации // Мэ и МО, 1999. - №4. – С. 35-45.
47 John O’Brien Muslim American youth and secular hip hop: Manifesting “cool piety” // through musical practices Poetics, Volume 41, Issue 2, April 2013, P. 99-121.
48 Jagdish Bhagwati. Anti-globalization: why? // Journal of Policy Modeling,Volume 26, Issue 4, June 2004, P. 439-463.
49 Васильев Р.Ф. Охота за информацией. М., 1973.- 320 c.
50 Ракитов А.И. Философия компьютерной революции. М., 1991. – 220 с.
51 Степин В.С., Горохов В.Г., Розов М.А. Философия науки и техники. - М., 1996. - 122 c.
52 Назарбаев Н.Ә. Қ.Р. Президентінің жолдауы. Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан, 2009. – 20 б.
53 Dan Landis. Globalization, migration into urban centers, and cross-cultural training // International Journal of Intercultural Relations, Volume 32, Issue 4, July 2008, P. 337-348.
54 Семененко И.С. Глобализация и социокультурная динамика: личность, общество, культура. // Полис, 2003. - №1. – C.15-19.
55 Abulfazl Ghaffaury, Javad S. Fadardi. Role of social psychology in protecting native values in the process of globalization. // Procedia Social and Behavioral Sciences. - №5 (2010).- Р. 1961-1966.
56 Tariq Elyas, Michelle Yvette Picard. Teaching and moral tradition in Saudi Arabia: a paradigm of struggle or pathway towards globalization? // Procedia - Social and Behavioral Sciences. - №47, (2012). - Р. 1083-1086
57 Нұршин Ә. Талибы уже в Алматы // ХХI век – 1998. – №-30. – 9-18 октябрь. – С.49-58.
58 Кішібеков Д. Культура и цивилизация. Вообще и в частности. – Алматы: Карасай, 2009. – 245 б.
59 Рубин Б., Колесников Ю. Студент глазами социологов. – Ростов-на Дону, 1968. – 277 с.
60 Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам. – Алматы: Қазэнциклопедия, 1998. – 4-68 бб.
61 Қайбарұлы А., Бопайұлы Б. Қазақ ырымдары. –Алматы: Қаз. Энцикл., 1998. – 8-21 бб.
62 Тойнби А. Постижение истории. – М: Политиздат, 1991. – 305 с.
63 Левшин А.А. Описание Киргиз-Кайсацских орд и степей. Ч.II. – Алматы: Санат, 1996. – 263 с.
64 Жәнібеков Ө. Уақыт керуені. – Алматы: Жазушы, 1992. – 153 б.
65 Қазақ халқының ХVIII ғасырдың бірінші жартысындағы өз бостандығы мен тәуелсіздігі үшін азаттық күресі. Жинақ. – Целиноград: Өлке, 1991. – 13-14 бб.
66 Опалева А.В., Дубова Г.В. Профессиональная этика сотрудников правоохранительных органов. Под. Ред.– М., Щит и меч, 1998. – 327с.
67 Кудрявцев В.Н. Причины правонарушений. – М., 1978. – 168 с.
68 Қайыржанов Е., Ерінбетова Л. Кәмелетке толмаған қылмыскер тұлғасы. Монография. – Алматы, 2003. – 171 б.
69 Жұмабаев М. Педагогика.– Алматы: Ана тілі, 1992.– 248 б.
70 Асқаров Н.Ә. Адамгершілік мәдениеті: // http://www.kzRef.at.ua.
71 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан– 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. – Алматы: Білім, 1997. – 176 б.
72 Азимханова С.М. Біз Қазақстан болашағымыз. – Алматы, 2009. – 243 б
73 Әбдірайымова Г.С. Жастар социологиясы. – Алматы: «Жібек жолы», 2008. – 256 б.
74 Айзикович А.С. Краткий словарь по социологии. – М.: Политиздат, 1998. – 477 c.
75 Нысанбаева А.Н. Учебное пособие Политология. – Алматы: Ақыл кітабы, 1998. – 364 с.
76 Нұрмұратов С. Системы политических ценностей населения Казахстана. – Алматы: ИФ МИ-АИРК, 1997. – 453 с.
77 Демократия- это обмен мнениями. Культура- сущность нации. – Алматы: РННИКИ, 1998. – 133 с.
78 Қошқарбаев А.Н. Мәдениет-ұлттық болмыс. – Алматы: РННИКИ, 1998. –136 б.
79 Назарбаев Н.Ә. ҚР Президенті «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылғы халыққа Жолдауы. // www.akorda.kz.
80 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан–2030» Cтратегиялық бағдарламасы. ҚР Президенті 1997 жылғы халыққа Жолдауы. Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. // www.akorda.kz.
81 Назарбаевтың Н.Ә. ҚР Президенті. «Әлеуметтiк-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» атты 2012 жылғы халыққа Жолдауы. // www.akorda.kz.
82 Кудебаева З.Н., Жауынбекова Г.С. Патриоттық тәрбие берудің педагогикалық негіздері. ТарМПИ “ЖАС ҒАЛЫМ – 2007” атты ІІ Республикалық ғылыми практикалық конференцияға мақала. // http://bankreferatov.kz/.
83 Аверьянова Ю.И. Политология. Энциклопедический словарь - Москва, 1993. – 435 с.
84 Ионов И.О. Цивилизация в истории человечества. - Брянск, «Курсив», 1998. – 320 с.
85 Баранов С.П. Педагогика. // Просвещение. – Москва, 1997. - №1. – C.18-19.
86 Губонов Н.И. Отечество и патриотизм. – Москва, 1960. – 144 с.
87 Асылов К.М. Патротизм. // Специалист. - 2002. - №1. – С.34-44.
88 Қазақ Совет энциклопедиясы 4 том. - Алма-Ата, 1978. – 546 б
89 Момышұлы Б. “Қан мен жазылған кітап” Өткеннен-мұрағат,өркенге-ұлағат. - Алматы: Қазақстан, 1998. – 480 б.
90 Абдрашитова Т.А., Оспанова Я.Н. Передовой опыт по патриотическому воспитанию граждан. – Методическое пособие. – Астана: Издательство ТОО «Агроиздат», 2009. – 236 б.
91 Назарбаев Н.Ә."Қазақстанның болашағы-қоғамның идеялық бірлігінде”. – Алматы, 2000. – 235 с.
92 Назарбаев Н.Ә. "Тарих толқынында”. – Алматы, 1999. – 243 б.
93 Бегалиев Т.Б. Педагогика. Қысқаша лекциялар курсы. – Тараз, 1999. – 196 с.
94 Nancy Worth. Understanding youth transition as ‘Becoming’: Identity, time and futurity // Geoforum, Volume 40, Issue 6, November 2009, P. 1050-1060.
95 Вадим М.Н. Инициативы патриотической молодежи. // www.cis.minsk.by
96 Аналитический отчет. Определение уровня гражданской активности и патриотизма казахстанской молодежи Астана 2010 // www.edu.gov.kz/ru/ ...rabota/nacionalnye_otchety/
97 Ioana Nicolae. Literature as identity educational strategy in the globalization age. // Procedia - Social and Behavioral Sciences. 51 ( 2012 ) Р. 257 – 262.
98 Төлен Ж.М., Туленова С.М. Жастардың бойында патриотизмді қалыптастыру мемлекет тұрақтылығының негізгі факторы // Мустафин оқуларына арналған Республикалық ғылыми конференция материалдары. – Алматы, 2012. – 128-132 бб.
99 Eileen Trzcinski, Terrence Allen. Justice towards youth: Investigating the mismatch between current policy and public opinion // Children and Youth Services Review, Volume 34, Issue 1,January 2012,P. 27-34.
100 Соловьев В.С. «Сочинения в двух томах» - М., 1986. - 174 с.
101 Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы. - Алматы, 2001. – 246б.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОСОФИЯ және САЯСАТТАНУ ФАКУЛЬТЕТІ
МАГИСТРАТУРА
Дінтану және мәдениеттану кафедрасы
6М020400 - Мәдениеттану
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Әлеуметтік өзгерістер кең мәтініндегі Қазақстан жастар ... курс ... ... ... «__» ... 2013 ж.
Ғылыми жетекші
филос.ғ.д., профессор __________ Т.Х. Ғабитов «__» ... 2013 ... ... ... ... ... ... «__» мамыр 2013 ж.
Алматы 2013 ж
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1 ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... және оның ... ... мәдениетінің қалыптасу ерекшелігі мен даму
бағыты......................................................................
...................................................20
2 ЖАҺАНДАНУ ҮРДІСІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1 Қазіргі қоғамдағы жастардың ... ... ... өзгерістер кең мәтініндегі жастар мәдениетінің
трансформациялануы..........................................................
......................................39
2.3 Жаһандану ... ... ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗГІ
БАҒЫТТЫРЫ
3.1 Жастарды патриоттық және азаматтық тәрбиелеу
бағыттары.......................67
3.2 Қазіргі Қазақстандағы жастар мәдениеті қалыптасуындағы дәстүрлі
құндылықтар.................................................................
.............................................82
ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………………………………93
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ…………………………............97
КІРІСПЕ
Жұмыстың ... ... ... жұмысында қазіргі кездегі
жаһандану үрдісіндегі Қазақстан жастарының құндылықтық бағыт жүйесіндегі
дүниетанымдық, саяси, адамгершілік ... ... ... ... ... бағыттары және ұлттық бет-бейнесі және
оларды қалыптастыру жолдары, қарастырылады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кез-келген жаңадан тәуелсіздік ... ... келе ... ... ... ... қарауы үшін үлкен
әлеуметтік күш болып табылатын ... ... баса ... ... ... қарағанда жастар әлеуметтік топ ретінде өзгеше қасиеттерге ие.
Бұл не ... Ең ... ... ... беймазалығы», болмысқа сын
көзбен қарайтындығы, ешкімге кіріптар болғысы келмейтін ... ... ... іргесін аулақ салуға ұмтылуы, саяқ жүріп, қара
басының қамын бәрінен биік қоюы.
Жастар қанша өзгеше қасиеттерге ие ... ол ... ... ... өмір сүре ... ... да ... мәселесі күллі
қоғамға қозғау салатын кең көлемдегі әлеуметтік проблемалардан да ... ... ... ... алумен «айқара ашылған» есігімізден
елімізге мысықтабандап кірген түрлі діни ... мен ... ... да жетпіс жыл бойы жырым-жырымы шыққан ... ... одан ... ... бесенеден белгілі.
Иә, Қазақстан халқы өз болашағы, дамуы үшін алдына мақсат қойды. Ол -
алдағы жылдарда бәсекеге қабілетті елу елдің ... ... ... ... ... ерте қол ... бүкіләлемдік экономикалық Форум
жүргізген зерттеу нәтижесі бойынша ... ... ... ... ... 51 орында тұрғаны жарияланды. Міне тағы
бір қадамнан кейін көздеген мақсатымызғада ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдері арасында
көшбастаушы екен. Сонымен қатар дүние ... өте ... ... ... ... 5 мемлекеттің қатарына кіреді. 2012 жыл 14 ... 20 ... ... ... ... ... ... -2050» Мемлекеттік даму стратегиясы қабылданды. Бұл ... ... ... ... ... 30 ... қатарына ену болып
табылады.
Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты-жастардың шығармашылық жаңашылдық
қуатын қоғамды алға бастар күшке ... М. ... ... ... ... жоқ сеннен іркер күшім жоқ» деп ер қайратыңа міндағы, өрге бас ... ... ... парасатты ұрпағын қоғамда ғасырлар бойы
қалыптасып келе ... ... ... ... ... бөлу [1, ... ... қазақтың тұрмыстық әл-ауқаты жағдайы көтерілгенмен
мәселенің екінші жағы қылтияды. Ол - ... ... ... жұтылып
кетпеуі. Жаһандану – бүкіл әлемнің біртұтас ортақ құндылықтарға бірігуі.
Жаһанданудың объективтік ... - ... ... ... ... ... ... әлемдік экономика және
оның субьектілерін білмеу, көру мүмкін емес.
Адамзат баласының ... ... ... ... жаңа сандық
технологиялар, өзге елдердің ... білу ... ... баю, ... ... ... секілді жаһанданудың қоғамға беретін
пайдалы нәрселері - ... ... ... ... ... ... күші ... түсініктерді аударып әкетіп тұр.
Әрине, ғылымның соңғы жетістіктерін пайдаланбай технологиялық жақтан
артта қалуды жою ... ... Кез ... ел ... даму ... ... жаңалықтары - интернет, сандық технологиялар, космостық ... ... даму ... ... барынша көңіл аударуда. Бірақ
сонымен бірге дүние дамыған ... ... ... ... жоғалтып алған, жоғалтуға даяр ұлт, мемлекеттер қаншама.
Демек, жаһанданудың жетегінде кету. Осы орайда Қазақстанға ... ... ... ... ... ... даму үрдісінен сырт қала алмайды. Бұл
процестен қорқып, етек-жеңімізді қымтап, озық технологияларды ... ... ... ... ... ... құрбы-құрдастарымыз,
замандастарымыздың интеллектуалдық деңгейін, жоғарыда ... ... ... ... зер салайықшы (өзбек, қырғыз). Істің ақ-қарасы
болатыны ... ... екі ... да ... салған дұрыс. Бұл
процесс Қазақстанды бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына енгізіп, әлемнің
озық елдерінің қатарына енгізуді ... ... бір жағы ... рухани тұрғысынан аштыққа әкелуіне, сонымен бірге ұлттық түп-
тамырынан ажырап, ... ... ... ... ... аз ... бет-бейнесін жоғалтуға әкеп соқтыруда. Ашылған кіндік
пен ... ... ... ... ... жаһандану процесі бүгінгі жастардың ұлттық табиғи болмысы ... ... ... құруына әкеп соғуы мүмкін.
Қай уақыт, қай кезең болмасын адамзат ... ... ұлы ... ең бастысы - өз ісін, ұлттың өмірін жалғастыратын, салауатты
ұрпақ ... Бұл ... ... күні де ... назар аударуды талап
етеді, қажет етеді. ХХ ғасырдағы қазақ ... ... ... төл ... ... ... ... өз бейнесі мен орны бар елге айналу
орнына нашақорлық, жезөкшелік пен неше түрлі атыс-шабыс, ... ... ... ... Бес саусақ бірдей емес, көпке топырақ
шашуға да болмас.
Американдықтар өз ... ... ... ... ... ... ... халқы жас жеткіншектерін қанішер
кейіпкерлермен тәрбиелемеген. Бұл нені көрсетеді? Бұл Америка ... ... ... оның ... мен ... ... екендігін,
ұлттық нышанда еліктеп өсер бейнелердің жоқтығын айғақтайтын тағы бір
дәлел. Батыстың ... ... ... ... жүрген жастардан,
өсіп келе жатқан еліктегіш жеткіншек ұрпақ өзінің ұлттық дәстүрі мен ... ... қол ... ... ... ... етіп ... мәңгүрттікке апаратын шетелдік ұятсыз ... ... ... жастар арасында таралуын насихаттайтын туындыларға ет
үйретіп, соны мәдениетке балап ... ... алды [2, ... - ... ... түсінігіндегі түнгі клуб пен дискотека емес,
мәдениет – салт-дәстүр, тіл, діл, тарих, музыка, әдебиет т.б. Сондықтан біз
жастардың төл ... ... ... ... жөн. Бұл ... жалғыз амалы. Қоғамымыздың жастарының парасат биіктігі мен
рухани деңгейінің мықтылығы жоғары болған ... ... ... ... соғұрлым берік болмақ. Біліммен қаруланған, экономикасы мен демократиясы
дамыған елдердің бүгінгі таңда әлемдік аренада өз ... тілі ... ... ... ... қарсы тұрарлық қайраты бар екенін өз
көзімізбен көріп, куә ... ... ... сыры ... өз әдет – ғұрпын
сақтауға тырысқан өркениетті ... ... БАҚ- да ... ... ... реттеп отыру жұмысын қоғамдық кеңестер атқарады. Міне,
осындай бақылау мен ұлттық рух, патриотизмді жастайынан сіңіріп, ... бола ... ... білдіреді.
Сондықтан да бүгінгі жаһандану уақытында жастарды осындай рухани
азғындаудан шығатын жолдарды қарастыру күн тәртібіне шығып ... ... ... Бұл ... ... сан ... бойы көздің
қарашығындай сақтап, аманат ретінде қалдырып кеткен жер тұтастығы, бодандық
жағдайында біраз әлсіреген салт-дәстүр, ... дін, тіл ... ... ... ... ... оның «қожайыны» - жастар үшін аса маңызды
жауапкершілік екенін естен ... ... ... жастар деген кім? Жастар – бойында энергиялық ... ... ... ... ... ... мол 16 мен 30 жас ... топ. Қазіргі жастар болашақ ел бастайды. Жастар қоғамымыздың
икемді де ... және ... ... ... ... тақырыптың
өзектілігін ашады. Дәл осы жастар он жылдан кейін біздің қоғамымыздың
негізгі бөлігіне ... - ... ... ... ... ... түрде,
олар өндіріс саласынан бастап, басқару салаларына дейін жетіп, қоғамның
одан әрі дамуына өз ... ... ... да жастардың дүниетанымдық
көзқарастары мен жалпы білім қорының молдығы өте маңызды ... [3, ... ... ... ... қоғамда әлемдік түрлі мәдениеттің
ықпалында өсіп, сонымен ... ... ... ел ... ... ... ... жастардың бет-бейнесі қандай?
Еліміз ананың құрсағында бір түтікпен тамақтанып, тоғыз ай, ... ... ... ... ... бөлектенген жас нәресте секілді
егемендігімізді алып, ... ... ... ... бала ... ... «өз
алдымызға мемлекет боламыз», «өз күнімізді өзіміз көреміз», ... ... ... - деп, ... есік ... айқара
ашқанымыз сол еді, құдды жаһандану бүкіл әлемді шарпып, енді ... ғана ... ... лап ... ... түрлі Батыстық,
Шығыстық мәдениеттер елімізге енді де кетті. Еншісін енді ... ... оның ... кеңестік жүйеде тәрбиеленгендер емес, екі ғасыр (XX
ғасыр аяғымен XXI ... ... ... ... ... ... қай
мәдениеттің дұрыс, қайсысы бұрыс екендігін аңғармай қомағайланып біріңғай
барлығын қабылдай берді. Технологиясы ... ... ... ... дамымай қалған елдері: «Батыстың мәдениеті мықты. Олардың дәстүрі
мен мәдениетін қабылдасақ, солардай боламыз»-деп ойлай ... ... ... ... ... [3, 169].
Нәтижесінде рухани мәдениеті қалыптасып үлгермеген, өзіндік ұлттық
идеалы жоқ жастар, оқыған – ... ... ... ... ... ... ... қатынның толғағы бірден
келген заман сияқты сырттан келіп жатқан түрлі мәдениеттердің дұрыс-бұрысын
үлкен буындағы ағалардың ... ... ... ... секілді. Ең алдымен
әлеуметтік-экономикалық жағдайымызды ... ... деп ... ... ... бөлінбеді.
Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде экономикалық, саяси, ... дәл ... ... ... ... ... ... бұл
енжарлық мәдени дамуымызға тектілік пен талғамның, саралау мен сараптаудың
әлсіреуіне соқтырып отыр. ... ... ... ... ... ... нығайту мен мәдени құндылықтарымызды сақтап қалу өте
актуальді проблемаға айналды. ... ... ... ... ... келеңсіз, зиянкес процестерді тудырды:
- елде жаппай қарабайыр ... ... ... ... мен ... ... талғамсыздығы;
- байырғы ұлт қазақ халқының мәдени мұралары мен құндылықтарын, ... ... ... ... ие ... ... өнерден әуесқойлық өнердің басым түсуі, т.б.
Мұның басты себебі, біріншіден, жас тәуелсіз мемлекеттің мәдениетті
дамыту функциясы қалыптаспаған, ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... мәдениет қайраткерлерінің
рухани бірлігі, мәдени даму жаңа жүйеге салыну керек.
Біз балалар мен жас жеткіншектердің интелектуалдық өресі ... ... асып ... ... ... жолында өз балаларын
жекеменшік арнаулы мектептерге орналастыруға ... ... ... ... мол ... ... ... келеді, бұл арада адамзат
баласы білімпаз болып отыр, білім беру жүйесі нығайып, кең ... ... ... ұлғайды, демек, бұл факторларды назардан тыс қалдырмағанымыз
мақұл. Солай бола тұрғанымен, тәрбие ісінде мына мәселерге мән ... ... ... ... ... ... қайғыны бөлісе білу;
қайрымдылық, қарапайымдылық; үлкенді сыйлап, кішіге ізетпенен ... ... ... адамгершілік қасиеттерді баланың тал бойына
егіп, санасына сіңіруге жоқпыз. Соның ... ... ... ...... ... ... өтеді. Балалар қаршадайынан
шетелше бұлбұлша ... ... ана ... шорқақ немесе білмегеннен
бетімен жер басады. Ал тілін ... ... жоқ. Яғни ... жетіспейді. Осындай жағдайда ұлттық мәдени бет-бейнемізді сақтап
қалумен қатар, оны дамытудың стратегиялық маңыздылығы мен ... ... ... ... ... ... проблема болып тұр.
Жастардың жаһандану жағдайында өздерінің ... ... ... үшін
басты қағида: ... ... төл ... ... ... ... және мәдени құндылықтарымызды жетілдіре отырып,
жаһанданудың ... ... ... ... қаншалықты дамыған сайын оның қауыпсіздігіне соншалықты
қатер туады деген Канттың И.белгілі көзқарасы бар. ... ... ... ... ... ... және рухани тұтастығына төнген
қауыптің алдын алудың өзіндік жолдары бар. Бұл жерде территориялық тұтастық
халықтың демографиялық ... ... ... ... тұтастық
халықтың, оның ішінде жастардың жаһандану деп аталатын үлкен үрдістің
батыстану (вестернизация) деп ... қою ... ... ... Ол ... ... керек? Яғни олар рухани тұтастықты бұзатын түрлі мәдени ағымдар
мен идеялардың ағымына қарсы төл ... пен ... ... етіп ... ... тек жастар үшін ғана емес, барлық қоғамның әлеуметтік
топтары үшін де маңызды болып табылатын құндылық. Ал, ...... ... ... ... ... ... деңгейі. Егемендігін алған елімізде
бұл жұмыстың зерттелу деңгейі әлеуметтану, психология, педагогика саласында
кеңінен зерттеліп келе жатыр. ... та, ... ... ... ... ... аз ... мәселелер санатына
жатады.
Сонау антика кезеңінен ... ... ... орта ... ... ... Макиавеллиден бастап жаңа заман
философтарының философиялық идеяларынан бастау ... ... ... ... маңызды орын алады.
Тақырыпта негізгі зерттеу ... ... ... ... ... айналысқан бірнеше ғалымдарды айтуға болады. Жастардың
мәселелері жеткілікті деңгейде ғылыми зерттеудің пәні ... ... ... ... бастап әдебиет жанрында жастар өміріне арналған сұрақтар
қарастылған еңбектер жарыққа шыға ... ... ... ... ... ... ... пайда болды деп
есептейді. Сонымен жастар мәселесін зеретеудің ... және ... ... ... - ... М.С., ... К.У., Ғабдуллин
К.Ғ., Нұсқабаев О., Пузиков М.Ф., Қасымова Л.Н., НысанбаевН.М., Калашников
Н. еңбектерінде әзірленуде [4].
Зайниева Л.Ю., Омаров Ш., ... Ұ.Е. ... ... саяси
әлеуметтенуіне, мемлекеттік жастар саясатының нәтижелігіне талдау ... ... ... ... мақалаларында мәселенің жекелеген
аспектілері көрініс тапқан. Сонымен Жаманбалаева Ш.Е., ... ... Ж.М ... ... ... ... құлдырауға
тереңінен талдау жасалған, жастардың нормативті санасының ... ... З.Ж., ... Г.С., ... А.С., ... ... Д.А., ... С.А. еңбектерінде Қазақстан жастарының
трансформациясының мәселелері қарастырылады [7, 132]. Қазақстандағы ... - ТМД және ... ... әр ... ... ... зерттеліп
жүрген мәселелердің бірі. 1990-жылдардан бастап, жастар ... ... ... саясаттану, философия, педагогика, тарих, әлеуметтану
қызықтыруда. Қазіргі кезеңде ... ... ... және педагогикалық концепциялар негізінде жастар мәселесін
зерттеу деңгейі жоғары деңгейде. Жастардың әлеуметтік-мәдени ... ... ... ... ... ... ... және Отандық ғалымдарды
ерекше айтып кетуге болады. Жастарды әлеуметтік жағынан терең зерттеген
ғалымдар қатарына. Быков С.Н., ... А.А., ... А.А., ... ... З.А., ... М.Ю., ... Т.В., Борисов Ю.В. және т.б. еңбектерін
келтіруге болады [8].
Филиппов Ф.Р. пен ... М.Н. ... де ... ... қарастырды. Шубкин В.Н. бір мезгілде дерлік Сверловскіде Филиппов
Ф.Р. пен Руткеевич М.Н. зерттеулер ... ... ... ... өзіндік бір ерекшелігі мынада еді, жастар мәселелері кеңес
қоғамының әлеуметтік құрылымын ... мен ... ... ... ... Қоғам дамуының үш құраушысына баса ... ... ... ... беру ... мен ... ... арасындағы қарама-қайшылықтар. Соның нәтижесінде ... жаңа ... ... ... ... ... ... Осы тақырыпты Свердловскіде Рубина Л.Я., Харьковта Якуба Е.А.
жалғастырды.
Жастар мәселесіне қатысты негізгі зерттеулерді ленинградтық мектеп
ұсынған ... ... ... ... ... бұл сала ... ... негізінде жастардың тіршілік
әрекетінің үлгілерін жасады. Оның жастар мәселесіне арналған көп кітаптары
60-жылдардың соңынан ... осы ... ... ... мәселелері
жөніндегі ақпараттың негізгі әдіснамалық дерек көзі болып келеді [9, 23].
Ал осы ленинградтық ... ... өз ... бастаған Кон И.С.
жасөспірімдік шақ пен ... кең ... ... ... ... 60-жылдардағы батыстың жастары ... ... ... ... өте құнды [10, 27].
Руханилық, рухани - адамгершілік құндылықтар ... ... ... ... ... ... арналған. Олардың арасында Гегель Г., Гуссерел Э., Джеймс У.,
Шопенгеуэр А., Шпенглер О., ... К. атап өту ... ... ... ... ұғымы әлеуметтік
ойлардың әртүрлі ағымдарында көрініс ... П. ... Т. ... ... тұлғаның өмірдік әлемнің субъективтілігінің және
интерсубъективтілігінің ... ... ... ... ... бұл зерттеулердің барлығы жастар мәселесін жан-жақты
қарастырғанымен, қазіргі информациялық, техногендік кезеңде бұл ... әлі де ... ... әлеуметтік бейімделу, мәдениет
саласындағы, саяси процеске қатысуындағы белсенділіктері ... ... ... бүгінгі күнде басты міндет. Уақыт өткен сайын жастар
арасында әлеуметтік-саяси, мәдени құндылықтар өзгеріп, ... ... ... ... ... ... жастардың қоғамдағы белсенділіктерін және
олардың өміріндегі дәстүрлі құндылықтардың ролін анықтау өте ... да ... ... ... ... ... ізденісімнің
өзіндік ерекшелігін білдіреді.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Ақпараттық қоғамдағы жастардың
рухани мәдениетін қалыптастыру мәселелері, ... ... ... ... пен ... ... ... жұмыстың мақсаты
болып табылады. Осы мақсатқа жету үшін мынандай міндеттер ... ... ... ... ... ұлттық рухани
құндылығын сақтап қалу. Кімде-кім өткенін меңгерсе, болашағын
меңгереді. Сол ... ... ... жатқан руханиятымызды
қайта жаңғыртып жастардың жүрегіне сіңдіру;
- ... ... ... ... ... ... оған ... тұратын жастардың өзіндік ішкі рухани
потенциалын қалыптастыру;
- жастардың ұлттық болмыс пен төл мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... идеялогиясымен рухты қалыптастыру;
- қазақ жастары бойында ... ... ... ... ... жетілдіру;
- жастардың рухани белсенділігін жетілдіру арқылы ... ... ... ... ... отанға және кәсіби
қызметке деген сүйіспеншілігін арттыруға ... іс ... ... ... ... ... ... мәдениетінің
әлеуметтік өзгерістер кезіндегі мәдени құндылықтық бағдары.
Зерттеу жұмысының пәні. ... ... кең ... ... ... ... бағдары және мәдени бетбұрысын зерттеу.
Зерттеу жұмысының теориялық және әдіснамалық негіздері. Зерттеудің
теориялық - әдіснамалық негізін ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ізденіс тақырыбы бойынша
алға қойған мақсатқа жету үшін әсемдік дамудың ... ... ... және ... зерттеу тәсілдерін құрады. Зертеу
жұмысының ... - ... ... ... ТМД ... жоғарыда аталған қазақстандық ғалымдардың еңбектеріндегі жастар туралы
пікірлері қазіргі әлеуметтік санаға ерекше серпіліс әкелді.
Сонымен қатар ғылыми жұмысты қарастыру ... біз ... ... ... ... экономиканың әлеуметтік мәдени
бағытына, нарықтық қатынастарға, ... ... ... ... ... және т.б. нақты анықтама берілген Елбасының жаңа
«Қазақстан -2050», «Тәуелсіздіктің бес ... ... ... ... «Сындарлы он жыл», «Еуразия ... ... әр ... ... ... ... ... жаңалығы. Алынған нәтижелерді білім
беру үдерісінде, ... ... ... жаңа ... ... мен ... ашып ... кеңінен пайдалану мүмкіндіктерін туғызады.
Сонымен ... бұл ... ... мен ... ... ... мәдениеттің
қалыптасуы, жаңа мемлекеттіліктің қалыптасуы жағдайындағы тұлға болмысының
дамуындағы дәстүрдің ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан жастарының ұлттық дәстүрлі келбетін қалыптастыру жаңаша
көрсетіледі.
- байырғы және қазіргі кездегі Отан ... ... ... ... ... идеялары, ұстындары мен
теориялық негіздері айқындалады;
- жұмыстың ... ... ... ... ... пен ... патриотизмді қалыптастырудың негізі
болып табылатындығы дәйектелінеді;
- әлемдік мәдениеттің даму векторына ... ... ... ... ... даму стратегиясының
негізгі бағдарлары анықталады;
- ұлттық мұраны зерттеу ... ... ... ... идея мен патриотизмді қалыптастыру бойынша
ғылыми - тәжірибелік және әдіснамалық ұсыныстар ... ... ... ... ... ... және нығайту процесінде
қоғамның демократиялануы және мемлекеттің экономикалық ... ... ... әлеуметтік - рухани мәдениетіне ықпал еткенін ойдан
шығармау қажет. Бүгінгі жастардағы жаңа жағымды «уақыт ... ... ... - ... ... белгілейтін дәлдік қасиет деген тұжырым
жасалады.
2) Жас ұрпақтың ... ... ... ... отырып, жаңа
мемлекеттік құндылқтардың қалыптасуы рухани ... әрі ... ... ... ... ... ұрпақ сабақтастығының болашақтағы өндіріс
күшін арттыруға күші жететін білім мен мәдениет саласы ... ... ... Бұл ... ... ... реформалар Қазақстанды әлемдік
өркениетті мәдениетке бастайтындай және техногенді ... ... ... ... бұзбайтындай шеңберде жүргізілуі тиіс дейтін
тоқтамға келеміз.
3) Жастар мәдениетінің қалыптасуымен даму ... ... ... құбылыс ретіндегі дәстүрлі мәдени үрдістердің
және рационалдылықтың жоғарғы формасы ... ... ... ... ... ... ... қатынасындағы
қайшылықты мәселелерге талдау жасай ... ... ... ... ... қажеттілігі жөнінде тұжырым жасалады.
Жастар бойында тәуелсіз мемлекетке «адекватты ... ... ... ... ой ... Ұлттық мәдениеттегі жастардың үлес салмағын сақтап қалу үшін ... ... үшін ... ... ... бұзылмауының жолдарын ізде
әрі оны анықтау мәселесі тұрақты нысан болуы шарт деп есептейміз. ... ... ... ... ... оны еселеудегі базалық атрибут
болуы объективті, қажеттілік ... ... ... ... тұжырымға келеміз.
Сонымен бірге, этномәдениеттегі жастардың рөлін арттыру үшін заңнан көрі
адамға ішкі рухани ... ... ... моральдық нормалардың
маңыздылығын бағалау қажет деген тұжырым жасалады.
Зерттеу жұмысының теориялық және тәжірибелік маңызы. ... ... ... ... ... саясаттану, философиялық,
діни және мәдени антропология, арнайы орта білім ... және ... ... философия және дінтану бөлімдері ... ... ... ... ... ... ... ерік - бостандығы мен
жастардың ... - ... ... арналған арнайы ... ... ... үрдісінде қазақ қоғамы өзінің діні мен ділін, салт
- санасын сақтап қалатын мүмкіндіктерді пайдалануға маңызы зор. Осы ... ... ... жалпы білім бретін мектеп оқушыларын, студенттер
мен магистрларды ұлттық және рухани тұрғыдан тәрбилеу ... де ... ... деген сенімдеміз.
Диссертация жұмысының құрылымы: Зерттеліп отырған ... сай, үш ... және жеті ... ... ... ... ... тізімімен тұрады.
1 ЖАСТАР МӘДЕНИЕТІН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ - ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Жастар және оның әлеуметтік-мәдени болмысы
Ең алдымен ... ... кім? ...... ... қуаты мол,
еш нәрседен қорықпайтын, қорқынышынан үміті мол 16 мен 30 жас ... топ. ... ... ... ел ... ... ... де белсенді және мобильді бөлігі болып ... ... ... Дәл осы ... он ... ... ... қоғамымыздың
негізгі бөлігіне айналады - өмірге деген көзқарасы толық қалыптасқан түрде,
олар өндіріс саласынан ... ... ... дейін жетіп, қоғамның
одан әрі дамуына өз үлестерін қосады. Сондықтан да жастардың дүниетанымдық
көзқарастары мен жалпы білім ... ... өте ... ... ... ... анықтама 1968 жылы берілген В.Т. Лисовский:
«Жастар - әлеуметтену процесінен өтіп жатқан, ... ... ...
білімі, мәдени және өзге де әлеуметтік функцияларға ие болатын адамдар
ұрпағы. Нақты тарихи ... ... ... жас ... 16-дан
30 жас аралығында өзгеріп ... ... - ... ... берді.
Кейініректе толық анықтаманы И.С. Кон берді: «Жастар - ... ... ... және ... ... жас ... ... негізінде бөлініп отыратын
әлеуметтік демографиялық топ. Жастық шақ нақты бір фаза, ... ... ... ... ... ... келеді, бірақ оның ... және ...... ... ... ... табиғаты өзгеше және ол қоғамның әлеуметтену заңдылықтары,
мәдениеті, қоғамдық құрылымдарына ... ... ... [12, ... ... Ұйымының көрсетуі бойынша,1995 жылы әлемдегі ... ... саны 1.03 млрд адам ... ... ... 18 пайызын
құраған. Әлем жастарының 84 пайызы 1995 дамушы елдерге тиесілі ... ... бұл ... 2025 ... ... 89 пайызға дейін көтеріледі.
Олай болса дамушы елдердің басым көптігін жастар ... ... ... ... 15 дейінгі жастардан тұрса, ал дамыған елдердің ол
мөлшердегі ... 25 ... кем ... [13, 7]. ... келе ... әлем
жастары өздерінің даму деңгейлерін ... ... ... ... қоғам өмірінің белсенді субъектісі
болатынына әбден көз жеткіземіз И.М. ... ... ... ... ... мен жаһандану үрдісінің өлшемі де болмыс
бітімі де жастарға қатысты, тұрақты даму идеясын бәрінен бұрын ұғынуға ... ... тиіс ... да ... нақ сол жастар ғалымдық жаңа әдепті
құндылықтардың жаңа жүйесін игеріп ... ... өмір ... үйренуге
тиіс» [14, 180].
Жоғарыда айтылғандарға сүйене отырып, қорыта айтқанда «жастар» - ол
қоғамның ... ... ... ол ... тән ... Біз ... ... қоғам әлеуметінің жастар тобы шоғырын білдіру
үшін және ғылым - соцолог Г.С. Абдрайымованың сөзімен айқанда, ... ... ... келешек құндылықтарын сомдайтын, жаңа қоғамның пайда
болуына негіз қалайтын, ескіргенді ... ... алға ... ... ... ұғым ... қолданамыз [15, 34].
Мәдениет философиясы тұрғысынан алғанда «жастар» ұғымы мәдени
онтология және ... ... ... ... Осы ... ... ... ұғымын ғылыми субстанционалдық категория деп айту орынды деп
есептейміз. Егер философиялық антропологияда «жастар- ... ... ... ... ... ал ... философиясында бұл жүйе нақтылы
дәрежеде: ол үш түрлі формада: «жастар- индивид», жастар жеке даралығы және
жастар ... Н.А. ... ... ... мәселе шеңберінде
қарастырсақ, олар бір бірінен өздерінің даму ... ... ... адам» жай индивид ретінде салыңқы құбылыс, тұлға ... ... ... ... ... [16, ... жылдарда жастар жайлы әлеметтік және демократиялық қоғам көп
бас қатырып жүр. Көптеген ... және ... ... ... ... және ... мәселелерді шешуге ат салыстыратын болса
олардың азаматтық ... ... ... еді ... Сонымен қатар
жастардың мәселесін, қоғамдағы орнын қарастыру ересек адамдар үшін оңай
мәселе емес. Бұл ... ... ... ... ... бірі [17, ... – қоғам» жүйесін алатын болсақ, олардың ... ... ... Бір ... ... ... қалаптасуы
мен дамуы жастардың әлеуметтік-мәдени болмысының, тұлғалық ... мен даму ... ... екінші жағынан, жастардың ... ... ... ... жетілуі үдісі болып табылады. Қоғам мен
жастар бір-бірінсіз түсіндіруге, бірін екіншісінен бөліп қарауға болмайтын,
бір-бірінсіз өмір сүре ... ... ... Олар ... субъект-
объект аппозициясында өмір сүретін жаратылыстар. Жастар ... ... бір ... ... ... ... мәдени
ұстанымдары мен нормалар кеңістігіне енуі әрі оны игеру процесін білдіреді.
Ал әлуметтік-мәдени ортаның қозғалысы - ол жас адам өмір ... ... ... ... ... ... жастарды әлеуметтендіріп қана қоймайды, сонымен
қатар, жаңа идеялар мен көзқарастарды ұстанатын жастар да өз ... ... ... ... ... ... өзгертіп әрі дамытып
отыруға ықпал жасайды [18, 87].
Әлеуметтік-мәдениеттану тәсіліне жастардың нақты мәселелерін қоғамда
жүріп жатқан процестермен ... ... ... Осы ... ... ... ... ішкі дүниесін нақты ұғымдармен,
идеялармен, мақсаттармен және жас ... ... ... ... Осы ... ... көріністер мәдениеттің белгілі
бір түрлерінде көрінетін ... ... ... ... ... анықтамалары субмәдениеттің нысандары ретінде
қаралады. Мәдениет ұғымы мұнда ... ... ... мәдениет
әлеуметтік нормаларды меңгерудің дәрежесі, мәдениет адамзат ... ... адам ... ... кезде әлеуметтік-демографиялық, педагогикалық және
психологиялық әдебиеттерде ... ... ... және «жоғарғы»
жастық шекарасын анықтауда әр түрлі ағымдар бар. БҰҰ ... ... ... ... ... ... деп 10 нан 19 ... дейінгі жасты
санап келген. Себебі дәл осы ... ... ... және
демографиялық есептерде қолданылады. 1985 жылы БҰҰ ... ... ... ... ... шақ деп 15 жастан 24 жасқа дейінгі кезеңді
белгіледі [19, 64]. ... ... ... ... ... жастар
еңбекке қабілетті тұрғындардың шамамен 50% құрайды. С.Ж Туркпенованың
ойынша, ... ... ... кезде қоғам өмірінің әр түрлі салаларының
трансформациясымен ғана емес, сәйкесінше, ... ... ... ... мен статустарды бөлудегі ... ... ... өзінің мүдделері мен құндылықтарын толық сезіну
процесінің аяқталмағандығымен байланысты [20].
90-жылдардағы ... ... ... өнімі» болып
көрсетілді, өйткені С.И Левикова, Н.Д. Вавилина авторлардың өздері ... әр қилы ... ... ... ... сана-сезім деңгейі мен
мінез-құлықтарының әлеуметтің нысандарында айтарлықтай ... ... ... ... ... жастардың дүниетанымы мен мінез-құлықтарының
әлеуметтік нысандарындағы айырмашылықтарды да атап өтуге ... ... ... ... ... тигізеді, сондықтан
«жастар» ұғымы тек тарихи ғана ... ... ... ... ... ... Жастар әлеуметтік топ ретінде өзіндік ерекшелігі
олардың ұдайы қоғамдық әсер ... ... ... ... ... ... болу ... өту күйінде
тұратындығында. Жастардың әлеуметтік мәні де осында.
Жастарды әлеуметтік топ ретінде ... ... ... сіңіретін
әлеуметтік тетігі арқылы, екінші жағынан дербес және ... ... мен ... ... ... жеке ... негізінде
қоғамның әлеуметтік құрылымының «табалдырығында» тұрып, қоғамдық қатынастар
қалыптасып қалаған ... ... әсер ... топты зерттеу дегенді білдіреді. Жалпы, жастар өздерінің жас
ерекшеліктеріне байланысты әлеуметтік ұстаным мен ... ... ... және әр ... ... ... тез ... әлеуметтік, мәдени топ ретінде белсенділігінің субмәдени тұстарын
зерттеуде чикаго мектебінің ... ... ... ат ... В.У. ... ... Г. Беккер, секілді ғалымдар XXI ғасырдың 20жылдары қала жастарының
ерекше топтарын зерттеуде үлкен үлес қосты. Ал, ... ... ... ... ... Г. ... ... Ол «жастар
мәдениеті» деген терминді ... ... ... және ... ... ... ... әлеуметтік субъектілігінде. Олар
мынандай факторлар арқылы көрініс береді:
- «жастар мәдениет сипаттағы әлеуметтік топ ... ... ... бір мезгілде әлеуметтенудің объектісі және
субъектісі болып табылатын топ сипатында байқалады;
- үлкен әлеуметтік топтардың барлық атрибуттарына ие ... ... ... ... ... топтарына тән статусты
иемденбей, жастар «ұрпақтық және мәдени топ» болады;
- жастардың ... топ ... ... ... негізделген, оны даярлау сатылары қоғамдық
практикаға толық дайын ... ... ... ... ... ... және ... жүзеге
асырудың қоғамдық шарттары мәселесі салдарынан қозғалысы
ұйымдастырылады;
- ... ... ... ... ... ... «жеке белсенділігі, саналы, рационалды, дербес өзін-өзі
іске асыруға қабілеттілігі» арқылы көрінетін ... ... ... [21, ... ... ... елдегі жас ұрпақтың қандай болып
өсетіні, ... ... ... ... ... ... дар ... ретінде көрсете алмайтындықтары елімізді бей-жай
қалдырмайды. Қазіргі ... ... ... жаңа ... құру ... ... Сондықтан қазақстандық қоғамдағы қоғамдық
және экономикалық құрылымның өзгеріске ұшыраған жағдайларында өмірде өз
тағдырын өзі шешу ... ... ... ... жариялау кезінде
елдегі тәрбие-білім беру үдерісінің роліне баса назар аудару керек.
Соңғы жылдар Қазақстан үшін ... ... мен ... оның ... жөніндегі критерийлерді анықтауға, білім беру
технологияларын іздестіруге қатысты көзқарастарды байыппен қарау кезеңіне
айналды. ... да ... ... ... ... мен ... ... олардың өз тағдырларын өздері шешудегі аса маңызды белес
болып табылады. Қазіргі ... ... беру ... ... ие бола ... ... ... мен үздіксіз білім алу арасындағы дәстүрлі айырмашылықтардың
аясынан шығып, шұғыл өзгерістер жүріп жатқан дүниенің ... қояр ... ... ... ... та, ... ... кешіктірместен уақыт талап
ететін өскелең ұрпақтың ... ... ... ... қажет.
Әсіресе осы мағынада студент жастар қоғамдағы ... өте ... Оның ... ... жылдар ең күшті дағдарыстардың ... Бұл ... ... ... ... ... ... дағдарысы қоғамның-жаңа әлеуметтік үлгідегі қоғамның ... ... ... ... А.И. ... пікірі бойынша,
әлеуметтіктің осы жаңа үлгісі жеке ... ... ... ... ... қояды: жеке адамның даралығына, жеке ... өз ... ... бастама көтеруге, іскерлікке, ... ... ... ... ... ... ... мен
жетістіктерге жетудегі, сондай-ақ өздерінің өмірлік жоспарларын ... ... ... ... ... өте дұрыс. Жастардың
тұлғалық, жеке өмірге бастамасы ... оқу ... ... ... ... жатқан әлеуметтік-экономикалық және саяси ... ... ... ... талап етеді.
Жастардың кәсіби әрекетті игеруі оқыту процесінде жүзеге асады. Оқу
іс-әрекетінің толық анықтамасын, Д.Б. ... ... «оқу ... сол ... ... ... ... асатын әрекеттік
нәтижесі. Бұл іс-әрекеттің өзгеруі бойынша оның жемісі болып субъектінің
өзінің орындау барысы болып табылады». ... ... оқу ... ... сол ... әлеуметтік тәжірибенің элементтерін игеру жолында
құрылатын тәжірибесі анықталынады, ал жемісі-студенттердің өзі және олардың
дамуы [22]. Жастар өзінің оқу ... ... ... ... жағдайларда
биік сатыларға көтеріледі-мұғалімнің ... және ... ... ... ... ... ғылыми бейнесін өз бетінше
игереді және өз бетімен оқу ... ие ... Д.Б. ... және ... ... оқу іс-әрекеттері-бұл теориялық білімді меңгеруге
бағытталған және ойлаудың интенсивті ... ... ... арнайы түрі. Оқу әрекеті ... ... қыры ... ... ... оны өзі жүзеге асырады және өзін-өзі белсенді
түрде өзгертіп, ұйымдастырады [23, 67]. Жоғары оқу ... ... ... ... ... қалыптасуында маңызы өте зор.
Жастар-тұлға болып табылады. Тұлға-дербес әрекет ететін субъект ретіндегі
нақты жеке адам ... ... ... ... ... қоғамдық
өмірінің дара нысаны. Тұлға әлеуметтік тіршілік ету әдісі ... ... оның ... ... ерекше өмір жолын белгілейді және ол мазмұны
жағынан әлеуметтік жағдайлармен анықталады. Ал тегі, құрылымы және ... ... ... болады. Ғалымдардың тұлға ... ... бар. ... ... Д.Н. Узнадзенің тұлға туралы пайымдауларына
тоқталайын. Ол өзінің тұлға концепциясында әртүрлі психологиялық орнықтылық
турады сенімсіз пікірлерді ... ... ... ... орнықтылық-
бұл субъектінің біртұтас бағытылығы, белгілі бір қажеттілік туындаған кезде
субъектіде ... ... ... болады. Оны белгілі бір іс-әрекетті
жасауға ... ... ... ... деген бағыттылық, иекемділік
болып табылатын орнықтылық ретінде сипаттауға болады. Д.Н.Узнадзенің ... ... екі ... ... белсенділік әрекетін
бақылайды: бейсаналы және ... ... ... ... негізінде іске асады. Ол белгілі бір субъектінің танымдық ... [24, ... ... ... танымдық және шығармашылық
мүмкіндіктері туралы негізгі ғылыми ... ... ... ... кезде
белсенділіктің табиғаты туралы, алғашқы қайнар көзі оның ... ... ... ... және ... механизмдері туралы ... ... пен ... ... және ... ... және эксперименттік зерттеулер нәтижелерінің талдауына негізделіп
қалыптасады. Белсенділік студенттің оқу ... ... ... көп деңгейлі құрылымға ие. Белсенділіктің жан-жақтылық табиғаты оны
зерттеудегі ... ... ... негізделген. Жастардың
белсенділігін арттырудағы өзіндік ... ... рөлі ... ... және ... ... ... жеке өзінің
адамгершілік қасиеттерін, қызығушылығын, құндылығын, мұратын және ... ... ... ... мен ... көрінеді. Өз ... ... ... ... яғни оқу ... таңдау, жаңаны
қабылдау мен меңгеру, алған білімдерін іс ... ... білу ... ... ... ... алғы шарттары болып
есептелінеді. Тұлғаның белсенділігін екі жол арқылы арттыруға болады: өзін-
өзі тәрбиелеу, мемлекеттік, ... ... ... ... ... сыни көзқараспен қарай отырып, өз мүмкіндігін өмір ... ... ... ... өз мақсатын нақтылап, ойын бір тұрақты
түйінге ... алу ... ... белгілі бір мәнді
көрсеткішке жеткізетіндігі сөзсіз. Өзін-өзі ... ... ... да өзінің мүмкіндіктерін үнемі толық ашып, ... ... тән ... Осындай тұлға болып жетілуде студенттер болашақта
шығармашылыққа, толыққанды қарым-қатынас жасауға, өз ... ... бола ... ... тұлғалық бағдары тәрбие жүйесінде өзін
қалыптастыра алады.
Оқыту процесінде жастардың өзіндік белсенділігін ... ... ... ... ... ... ... интерактивті әдістер.
Интерактивті оқыту адамдардың арасындағы қарым-қатынас пен ... ... ... ... ... ... орын жеке оқушы
индивид ретінде ғана емес, сұрақтарды талқылайтын бір-бірімен ... ... ... топ ... ... Интерактивті әдістерді қолданған
кезде интеллектілі белсенділіккке адамдар ұжымды түрде дұрыс ... ... ... ... жарыс әсер етеді. Интерактивті әдістердің
арасынан мыналарды қолдануға болады:
Эвристикалық әңгіме - Сократтың ... ... атын ... ... ... Бұл әдіс ... ... гректің нұсқасында негізін
Сократтың әңгімесінен алған оқыту жүйесін ұсынады. Психологиялық жағынан
эвристикалық әңгіме-бұл ... ... ... ретінде ұжымдық ойлау
немесе әңгіме. Арнаулы ... ... беру ... ... Мұнда
студенттер мұғаліммен бірлесе отырып шындықты ... іске ... ... мәні бағытты мақсатта және бірлікте қойылған сұрақтар
арқылы жастардың ... ... ... ... жаңа ... ... ... және қорытындылау жолдарын жандандырады. Әңгіме
кезінде жастардың ойы ... ойын ... ... ... [25, ... үстел әдіс педагогика, саясаттану ғылымынан алынған болатын.
«Дөңгелек үстелден» әдетте әр-түрлі саясаттың және ... ... ... да бір мәселені талқылау үшін ұйымдастырылады. Оқытуда
дөңгелек үстел әдісі әр түрлі мамандардың қатысуымен теориялық ... ... ... үшін ... әр ... ... деңгейде қарастыруда
қолданылады.
Іскерлік ойыны. Әдіс алдымен білім беру жүйесінде емес, ... ... ... ... ... кезде іскерлік ойындары түрлі
тәжірибелік ... ... ... ... ... процесінде, сонымен қатар әскер ісінде, жоғары оқу орындарында
әр түрлі кәсіптегі мамандарды дайындау кезінде ... ... ... ... ... ... ... термині “ағылшынның train, training сөздерінен”
оқыту, тәрбиелеу, ... ... ... мағынаға ие. Әлеуметтік-
психологиялық тренингтің жалпы мақсаты-қатынастағы тиімділікті ... ... ... ... ... ... ... қатынас жүйесін шындай түсу және дамытумен ... ... ... мен ... қалыптастырумен байланымты түрлі
кескіндегі бірқатар міндеттермен нақтылана түседі.
Лабораториялық сабақ. Жастарға психологиялық ... ... ... әрекетіндегі әлеуметтік-психологиялық механизміндегі
ерекшеліктерін анықтауға көмектеседі. Лабораториялық сабақтың ... ... ... оқуында жастарды зерттеушілік жағынан
қарастыра оқыту болып табылады. Ғылыми идеялар, дәрісте ... ... ... ... ... тексеріс табады, студенттің
жеке тәжірибесімен, сол себептен жақсы меңгереді.
Жастарды шығармашылық оқуы. Бұл ... қиын ... ... ... ой өрістерінің дамуы болып табылады. Сондықтан да мұндай
жаттығуларды оқытушылар тек ... ... ғана ... ... ... ... және ... сабақтарына да дайындайды [26].
Оқу іс-әрекеті сипаттамасы және оған ... ... ... үш ... ... болады:
- жастардың бірінші типіне сәйкес ... ... ... ... ... оқу жоспарлары мен пән бағдарламалары жан-жақты
қарастырады. Олар ЖОО ... ... ... ... және ... ... ... әр түрлі кәсіби дайындықтарға
өздерін бағыттайды;
- екінші тип мамандық жайында нақты мәлімет ... ... ... студенттердің танымдық іс-әрекеті оқу ... ... ... барлық жүйесі ... ... ... ғана ... ... ... типтегі жастарға танымдық белсенділік оқу бағдарламасы
шеңберіндегі ... мен ... ... ... Бұл
студенттер белсенділік пен шығармашылықтың аз деңгейін жүзеге асырады.
Әрбір қоғамның іріктелуі реформалардың жүзеге асырылу үрдісіне жастар
өкілдерінің ... ... ... ... ... ... ... жаһандану заманында ақпараттық қоғамда әлемдік түрлі мәдениеттің
ықпалында өсіп, сонымен сусындаған ... ... ел ... ... ... ... ... бет-бейнесі қандай?
Еліміз ананың құрсағында бір түтікпен тамақтанып, ... ай, ... ... анасының құрсағынан ажырап бөлектенген жас нәресте секілді
егемендігімізді алып, Кіндіктен ажырап тамақ іздеген бала секілді бізде ... ... ... «өз ... өзіміз көреміз», «өз
мәдениетімізді өзіміз жасаймыз» - деп, ... есік ... ... сол еді, ... жаһандану бүкіл әлемді шарпып, енді біздің
мемлекетті ғана ... ... лап ... ... түрлі Батыстық,
Шығыстық мәдениеттер елімізге енді де кетті. Еншісін енді ... ... оның ... ... ... тәрбиеленгендер емес, екі ғасыр XX ғасыр
аяғымен XXI ғасыр басы тоғысында дүниеге келген ... қай ... ... бұрыс екендігін аңғармай қомағайланып біріңғай барлығын
қабылдай берді. Технологиясы жетілген ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті мықты. Олардың дәстүрі мен
мәдениетін қабылдасақ, солардай боламыз,»-деп ойлай бастайды. Сөйтіп әлемде
тепе-теңдік ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
идеалы жоқ жастар, оқыған – тоқығанын, көрген-білгенінінің ... ... ... ... Тоғыз қатынның толғағы бірден
келген заман сияқты сырттан келіп жатқан түрлі мәдениеттердің дұрыс-бұрысын
үлкен буындағы ағалардың өздері ... ... ... ... Ең ... ... түзеп алайық деп жүріп, идеологиялық
жағдайға көңіл бөлінбеді.
Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде экономикалық, ... ... дәл ... ... ... ... ... Әсіресе, бұл
енжарлық мәдени дамуымызға тектілік пен талғамның, саралау мен ... ... ... Сондықтан бүгінгі жаһандану ... ... ... ... мен ... құндылықтарымызды сақтап қалу өте
актуальді проблемаға айналды. Мемлекетіміздің қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... процестерді тудырды:
- елде жаппай қарабайыр «бұқаралық мәдениеттің» таралуы;
- жастар мен жасөспірімдердің мәдени талғамсыздығы;
- ... ұлт ... ... мәдени мұралары мен құндылықтарын, тілін
қажетсінбеу;
- шығармашылық өнерінің сұранысқа ие болмауы;
- ... ... ... өнердің басым түсуі т.б.
Мұның басты себебі, біріншіден, жас тәуелсіз мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... жолға қойылмаған. Ол үшін қазақ мәдениет қайраткерлерінің
рухани бірлігі, мәдени даму жаңа ... ... ... балалар мен жас жеткіншектердің интелектуалдық өресі ... ... асып ... ... ... ... өз балаларын
жекеменшік арнаулы мектептерге орналастыруға ... ... ... ... мол ... ... жетіліп келеді, бұл арада адамзат
баласы білімпаз болып отыр, білім беру жүйесі нығайып, кең ... ... ... ұлғайды, демек, бұл факторларды назардан тыс қалдырмағанымыз
мақұл. Солай бола тұрғанымен, тәрбие ісінде мына мәселерге мән ... ... ... жамандыққа күйіне білу; қайғыны бөлісе білу;
қайрымдылық, қарапайымдылық; үлкенді сыйлап, ... ... ... ... кісілік, адамгершілік қасиеттерді баланың тал бойына
егіп, санасына сіңіруге ... ... ... ... ... ...... алдымыздан орағытып өтеді. Балалар қаршадайынан
шетелше бұлбұлша ... ... ана ... ... ... білмегеннен
бетімен жер басады. Ал тілін білгендер ділге жоқ. Яғни ... ... ... жағдайда ұлттық мәдени бет-бейнемізді сақтап
қалумен қатар, оны дамытудың стратегиялық маңыздылығы мен ... ... ... ... ... деңгейдегі проблема болып тұр.
Жастардың жаһандану жағдайында өздерінің ұлттық болмысын жоғалтпау үшін
басты ... ... ... төл мәдени мұраларымыз бен
дәстүрлерімізді сақтау және мәдени ... ... ... ... бірегейленуіне қарсы тұру.
Мемлекет қаншалықты дамыған сайын оның қауыпсіздігіне соншалықты
қатер туады деген И. Канттың белгілі ... бар. ... ... ... ... ... ... және рухани тұтастығына төнген
қауыптің алдын алудың өзіндік ... бар. Бұл ... ... ... ... ... анықталатын болса, рухани тұтастық
халықтың, оның ішінде жастардың жаһандану деп ... ... ... ... ... деп аталатын қою шаңына ілесіп кетпеуі. Ол
үшін не істеу ... Яғни олар ... ... ... ... ... мен идеялардың ағымына қарсы төл мәдениет пен руханиятты, салт-
дәстүрді қалқан етіп ... ... тек ... үшін ғана ... барлық қоғамның әлеуметтік
топтары үшін де маңызды болып табылатын құндылық. Ал, мәдениет – ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мен даму бағыты
Қоғамның әлеуметтік мәдени қалыптасуында жастардың рөлі ерекше дедік.
Жастар белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... сіңірген рухани құндылықтары, патриоттық тәрбие
маңызды орын иеленеді. Өзіндік ерекшелігіне қарамастан жастар ... ... тыс өмір ... сондықтан жастар мәдениеті
мәселесі қоғамдағы барлық сатыларды қамтитын барынша ... ... ... Егер ... ... ... ... ешкім ойлап
таппағандықтан, оның қалыптасқан объективті алғышарттарға байланысты өзінше
бір дербес феномен ретінде пайда болып, ... ... ... орайда Рокфеллердің: «Соңғы ... мен өте ... ... ... ... деп ... деп ... маңызы зор
[28, 49].
Жастар мәдениеті-қоғамда басымдылық танытатын мәдениеттен ерекше
болатын белгілі бір топтың құндылықтарымен ... ... ... ... мен ... ... пейзажы. «Жастар мәдениеті» ұғымы кең мағынада
«жастар субмәдениеті», «жастар контромәдениеті» феномендерін белгілейтін
жинақтаушы ... ... ... Тар ... базалық
мәдениеті құрамында болатын,нақты жастар құндылықтары мен мінез нормалары
жүйесін дәріптейтін жекелеген, салыстырмалы ... ... кіші ... ... ... Т. Парсонс пен Ш. Айзенштадтың концепциялармен
берілген құрылымдық - функционалдық тәсіл жастардың мәдениетін оның ... ... ... мен қоғам арсындағы ауыртпалықты жою қызметі
тұрғысынан қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін зерттеуге айтарлықтай ықпал етті,
қоғамдағы жастық ... ... ... ... ... ... ... зеттеу мүмкіндіктерін кеңейтті. Алайда, мұндай
тәсілдің өз кемшіліктері бар. Құрылымдық функционализмнің ... ... ... тұтыну агенті ретінде пайдалана отырып, біз ... ... ... ... ... ... топ
ретінде сипаттай алмаймыз. Функционализмнің шектеулі тұсы, бұл ... ... оның ... ... түсіндіруге мүмкіндік
бермейді, тек құбылыстардың әлеуметтік жүйе ... ... бір ... ... ... жастардың тұтыну стильдерінің құрастыру
процесіне талдау жасауды зерттеуді шет қалдырады.
Бар ғылыми анықтамаларды жіктей келе келесі ... ... ... ... ... жастар жастың шеңберімен, өздерінің ерекше
әлеуметтік рөлдерімен, статусымен және ... ... ... ... ... топ ретінде анықталыды.
Психофизиологиялық жол адам тұлғасының жыныстық жетілуі мен толық
ересектігі арасығдағы даму кезеңі ... ... шақ» ... ... ... жастарды өздерінің биологиялық және
пихологиялық қарым- ... ... ... ... ... ... 29 ... дейінгі) адамдары ретінде анықтайтын ... жол ... жол ... ... ... сәби ... ойнамайтын, сонымен
қоса ересек адамждардың рөлін толыққанды алып жүрмейтін әрбір адамның
өміріндегі ерекше іс - ... фаза ... ... жол ... ... ... ... адам үшін маңызды
күйзелістерге, мәселелерге өз - өзімен және ... ... ... ... ... ... ... жол жастардың ерекше өмір сүру үлгісі, іс - әрекет
стилі, мәдени нормасы мен ... бар ... топ ... ... жол «жастарды» әрбір адамға тән көңіл- күйдің бірі
ретінде қарастырады. Ол көңіл - күй ... іс - ... ... ... емес ... көрініс береді [30, 259].
Жоғарыда аталған жолдардың әрқайсысы ... ... мен ... ... ... ... шақ феноменін белгілейді.
Мәдениет – ол құндылықты иерархиялық өзара ... тән ... ... ... ... ... бар немесе мәдениеттің
ядросы, ал онымен бірге субмәдениеттік құрылымдар бар. Субмәдениет – ол ... ... ... ... Субмәдениет – ол біртұтас мәдениет жүйесіндегі
ішкі жүйе деген көзқарас қалыптасқан субмәдениеттің шығуы қоғам ... бір ... ... ... ... тұрпайы формаларында
субмәдениет жоқ деген пікір бар. Кей кездері бұл ... көп ... ... ... – қала ... ... деп есептелінеді [31,
461].
Батыстан бастау алатын субмәдениет қазір, әсіресе жастар арасында кең
таралған. Субмәдениет ... ... ... кең ... ... ... Бұл терминнің мағынасы өте үлкен. ... ... ... мәселелер қазіргі кезеңде өте өзекті ... ... ... әуендерге әуестеніп, өзіндік стиль қалыптастырып, бейнесі
мен ... ... ... ... ... - ақ ... сөзі мен ... да белгілі бір өзгеше тұстары бар ... ... ... ... ... Жастардың субмәдениеті мәдениеттануда
әлеуметтендіру тұжырымдамасы аясында қарастырылады. Мәдени ... ... ... мәдениетке ену күрделі әрі қарсылық тудырушы үрдіс
деп есептелінеді. Ол әрқашан психологиялық және т.б ... ... өзі ... ... қордан өз өмірінің екпініне сай өмірлік
талпыныстарын туғызады. Жастардың ... ... ... бермейді, керісінше ойын - сауықтық және ... ... ... ... ... ... субмәдениеті батыс құндылықтарының
жүйесіне сүйенеді. Бүгінгі күні әлеуметтанушылар жастарға қатысты ... ... ... үшін ... ... ... ... сосын
мектеп, соңғы орындарға жанұя қойылады екен. Жастар қоғамдағы ... ... ... және ... ... бірдей қабылдайды. Бос
уақыттарында ойын - сауық ... ... ... ... болмайды,
сондықтан да олар өздерінің жаңа тәсілдерін ойлап табады. Қазіргі кезде
үлкен қала өмірі жастарды әр ... ... ... ... отыр, яғни
жастардың топтасуынан ұжымдық сана, ... ... ... ... ... түсінік қалыптасады. Осыдан жастар субмәдениеті пайда
болады. Жастар субмәдениетінің қалыптасуының бірнеше ... ... ... ... ... ... бір ... пайда болып жатыр. Қазақстандағы жастар субмәдениетінің ... ... ... ойын ... - ... ... ... эмолар,
готтар, байкерлер;
- беделді адамдардың, элита, саяси шеңбердегі өкілдердің,
әртістердің, ... өнер ... ... да ... ... ... діни субмәдениет. Бұл топқа дәстүрлі және дәстүрлі емес діни
бірлестіктердің табынушылары кіреді. ... ... ... ... көзқарасының адасушылық жолда ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді және олар
белгілі бір дәрежеде жалпы ортақ қасиетке ие, ... оған ... ... ... ғана ... ... ... жалпы қандай қасиеттер
тән? Субмәдениет, негізінен, мәдениеттің жеке бір ... Ол ... және ... бір ... ... ерекшеленеді,
мәдениеттің негізгі құндылықты қағидаларына (лояльды) адал ...... ... ... ... ... оның ... (инокавость), ұқсамайтындығы, көп торапты емес кезеңінде және де
дербестігі мен автономдығында. Субмәдениет және контрмәдениет түсініктерін
ажырата білу ... Олар ... ... өте ... ... синоним емес.
Sub латынша «астын», «төменгі» деген мағына береді, яғни мағынасы
жағынан бағыныңқы дегенді білдіреді, ал contra – ... ... ... ... ... контрревалюция, контрагент.
Сондықтан да контрмәдениет түсінігі басым мәдениеттің түпкі
құндылықты ... ... ... ... ... алады. Бұл термин
батыс дерекнамаларында XX ғасырдың 60-жылдарында пайда болды [32, 112].
Контмәдениеттің басты қасиеті – бұл ... ... ... Мысалға, христиан діні өзінің пайда болуы және етек ... ... ... ... ... ... керу ... бір элементі болып табылады. Ерте христиандықтың кезеңіндегі
пұтқа табынушылыққа ... ... осы ... ... христиандық контрмәдениеттің шегінен шығып, европалық
мәдениеттің негізі болып қаланды. Мұндай ... ... ... саласында байқалады. Айта кететін жайт, өнердің импрессианизм,
авангардизм, постмодернизм сияқты дәстүрлі емес бағыттардың өзіне ... ... ... ... бұл ... ірі тарихи масштабтағы контексте,
өнердің дәстүрлі үлгілеріне ... әлі ... ... контрмәдениет болып
саналады.
Сонымен, контрмәдениет пен субмәдениет түсініктері ... ... ... ... мәдениетінің ерекшелігі сол, екі құбылыс ретінде ... ... ... субмәдениет контрмәдениетке қарағанда кең ... [33, ... ... - жалпы субмәдениет көрісінің жеке құбылысы.
«Жастар» эпитетінің өзі ... жас ... ... ... Жас ... мұнда маңызды демографиялық қасиет.
Мәдениетте жастың психологиялық ерекшелігін ескеру өте қажет, өйткені ол
менталитет пен ... ... әсер ... – бұл 14 пен 30 жас ... ...... Олар, көбінесе жалпы тұрғындардың 20% - ын құрайды, яғни жастар –
олардың ... ... ... ... бөлінбейтін бөлшегі. Сонымен,
жастардың мәдени-әлеуметтік құбылыс ретінде өзгешелігі неде?
Жастардың субмәдениеті жас адамдардың әлеуметтену және ... ... ... байланысты пайда болды. Жастарға қарсы шығу
қасиеті ылғи да тән, оларға өз ... ... ... яғни ... ... құндылықтар мен процестерге оппозиционер,
нигилист ... ... ... ... ... ... нормалар мен
қағидалар шегінде өмір сүру ... ... ... ... ... ... тән. Олар ... негативті қарайды, оларға серпініділік, ашықтық, ренжігіштік,
жоғарғы эммоционалдық реакция, ... ... ... жаңалықты
идеализациялау тән.
Осы ерекшеліктер негізінде олар өздерінің көзқарастық позициясын
бөліспейтіндермен қақтығыстарға ... ... ... И.Тургеневтің
«Әкелер мен балалар» арасында жиі ... ... бұл ... ... ... монолитті деген сөз емес. Мұндай пікір қате болар еді. ... ... ... ... бар, ... ... хиппи, панк, металлист, рокерлер және тағы басқалары [34, 22].
Жастар субмәдениетінің ... ... ... ... ... ... ... Жастар субмәдениеті – бұл ерекше өмір сүру стилі.
Жастар ... – бұл өз ойын ... ... Жастар өмірінде өз
алдына қандай мақсат қояды: әлемді, өз өмірін өзгерту, оны ... ... ... ... әлемдік канондардан құтылу, бұрыннан келе
жатқан ... ... ... өз ... ... ... Жастар құндылықтар жүйесі негізінен автономды.
Неміс ғалымы Л. Хаузердің айтуы бойынша, жастар субмәдениеті – ... ... ... мен ... ... көріну формасы». Яғни,
жастар мәдениеті – уақытына құбылыс, өмірлік ізденістің ерекше формасы.
«Бәрі өтеді, бұл ... ... ... шақ – бұл тез өтіп ... жас ... байланысты бір топтан екінші топқа өту
адамдардың ... ... бас ... ... ... Бірақ
бәрібір де үлкен өзгерістер болады. Отандық әдеуметтануда жастарды ... ... ... ... ... ... тиология жастар топтары мен қоғамның өзара қатынасына негізгі акцент
қояды.
Жастардың хиппи ... ... ... ... ... оның моралдық нормалары мен қағидаларына ... ... ... ... ... нысапсыздығы мен жайлылығына
қарсы шықты. Олар қоғамның жинақтаушылыққа ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да АҚШ-
тағы бай атааналардың ... ... ... ... ... ... босады. Хиппилер өздерін ... ... ... ... ... мен ... киді, кәдімгі
гигиеналық тәртіптен бас тартып, шаштарын қысқарпады, еркіндікке қол ... ... ... кетті. Біраз уақыт өткенннен соң, көбісі жастық ... ... ... ... қайтып келіп, қазіргі батыстық
қоғамдағы ... ... ... ... орын алды ... ... әрқашанда өздерінің маңызды көзқарастарының мәнін
ашық айқын формада көрсетуге тырысқан. Ол, ... ... ... ... ... да ... ... Қоғамда бір идеяға біріккен
жастар көп жағдайда жаңа эстетикалық шындықты жасауға бейімділік ... ... ... ... ... ... деген сияқты ескі
түсініктерге жаңа мән береді. Олар өздері ... ... ... ... ... тырысады.
Эстетикалық бастау жастар субмәдениетінің ойнау ... ... ... ... ойын мен қайраткерлік бірігіп кетіп
жатады. Ол, әсіресе, олардың театрализациялауында, ... ... ... ... ... эстетикалық ойынсубмәдениеттік топтар
мүшелерінің ойын ... ... ... ... ... ... сияқты,
жастар топтарының қайраткерлігінде драматургия болады. ... ... ... бұл ... ... ... ... топтарға жақын әртүрлі жазба деректемелерден қалыптасады.
Кейде бұндай ... ... діни ... ... ... ... ... қайраткелігін ашық көрсетуде рәсімдерді
театрализациялауға жиі ... ... ... ... жеке ... мен ... белгілерін көрсету мақсатын қолданады.
Бұл ойындар жастар субмәдениетінің әртүрлі ашық формаларында өзара
театрландырылған ... шоу, ... ... ... ... ... түрлі жастар субтоптарының (хиппи, панктер, рокерлер, металлистер)
эстетикалық ойындарын артизациялау іс-әрекет пен мінез-құлық ... ... ... қатар өзгеше шаш қою үлгісі, киімінде де көрінеді.
Жастар ортасы көбінесе ұлттық емес және ... ... ... Сол себепті олар мүлде ұлттық шекараларды
білмейді және елдерге, аймақтарға, құрлықтарға тез таралады.
Субтоптардың жастар мәдениеті ... және ... ... ... ... және жаңа ... келуімен өзгереді. Ұрпақ өзгеруі
жастар субмәдеиетінің идеалық-ұйымдастырушылық жақтарын өзгерткенімен,
көрсету формалары сол қалпында ... – бұл ... ... және ... ... ... қатысты
көзқарастар жүйесі және оған адамның өзін қоршаған ... және ... ... ... осы ... ... ... өмірлік
позициялары кіреді. Дүниетаным адамның ... ... ... ... ... ... ... белгісі болып білімнің өзі
емес негізінде әлемге деген қатынастың жасалуы ... ... оның ... ... ... ... ... еместігін, оның
толыққандылығын немесе шектеулілігін және т.б. анықтайды. Дүниетаным әлемге
құндылықты ... ... ... осы ... ... жүйесі
ретінде көрінеді деген қорытынды жасауға болады.
Дүниетанымның ... ...... ... негізгі белгісі
– адам әділетті және дұрыс деп растайтын ... ... ... ... ойды жаулап алатын коммунистік идеялар біздің сенімдерімізді өзіне
бағындырады. Оларға санамыз ... ... ... ... - ... ... құтылуға болмайтын жіптер» деген.
Дүниетанымның сипаты негізінде қоғамдық дамудың деңгейімен, ғылымның,
ағартушылықтың жағдайымен анықталады. Адам ... ... ... ... оның ... ... ... араласуы болып табылады [36, 63].
Мәдениет деп белгілі бір адамдардың топтары үшін ... ... және осы топ ... ... қадағалауда және
тәжірибені реттеуге қызмет ететін бейнелеуші ... мен ... ... ... мен ... ... жалғастырып беру
әлеуметтену процесінің, яғни ... ... ... ... нормаларын, ережелері мен идеялдарын қабылдау және игеруде
жатыр.
Топты көпшілік қоғамнан бөліп тұратын нормалар мен құндылықтар ... деп ... Ол жас, ... ... дін, әлеуметтік тап
немесе тұрғылықты мекен – жай сияқты ... ... ... ... топ мүшесінің тұлғасының қалыптасуына әсер
етеді. Олар көпшілік қабалдаған ... ... бас ... ... ... ... яғни ұлттық мәдениеттен біраз ауытқуларды ғана
көрсетеді. Бірақ әдетте көпшілік субмәдениетіне ... ... ... ... топ ... ие мәдениетке, оның құрамы мен формаларына қайшы
келетін нормалар мен құндылықтарды белсенді түрде ... ... ... ... ... ... контрмәдениеттің белгісі мысалы –
60 жылдары хиппилер немесе 80 ... ... ... де, контрмәдениеттің де элементтері Ресейдің қазіргі
заманғы жастарында көрініс табады.
Ресейдегі ... ... ... ... неде және қалай
құралады?
Жастар субмәдениеті «ересектер» мәдениетінің тікелей ... ... Және ... ... ... өзінде осы ықпалға
негізделген. Формалды жастар мәдениеті бұқаралық мәдениет ... ... ... пен ... ... ... негізделеді.
Ресейлік жастар субмәдениетінің ерекшеліктерін сараптай отырып, олардың
қазіргі жағдайымен жастар дүниетанымын қалыптастырудағы ролін қарастырайық.
Рекреативті – ... ... ... ... ... қызметімен бірге негізінен
рекреативті де функциясын атқарады. ... ... ... үштен бір
бөлігі «ештеңемен айналыспау»-олардың ең жақсы көретін іс ... ... ... ... ... және эвристикалық функциялары күнделікті
жүзеге аспайды және жеткіліксіз түрде жүзеге асады.
Рекреативті ... ... ... ... ... ... ... теле және радио хабарлармен ... ... мен ... ... ... ... бойы ... халықтық және ұлттық мәдениеттің
құндылықтары схемаланған стеретиптермен - ... ... ... өмір сүру ... ... ... бағытталған бұқаралық
мәдениет үлгілерімен ығыстырылып шығарылуда. ... ... ... бір дәрежеде еліктеуге үлгі ретінде қыздар үшін – «мыльные ... ... ... бульварлық романдардың бас кейіпкерлері болса, ал ұлдар
үшін триллерледің жеңілмейтін суперкейіпкерлері саналады. ... ... ... ... ... да кең ... ие: ... жас адамдардың топтық және индивидуалды мінез - ... ... және ... қатал, материалды игіліктерге үздіксіз ұмтылыс
сияқты ... ... ... ... Бұл ... мәдениөзін-өзі қалыптастыруында да ... ... және ... ... ... ... ... «ескі» құндылықтарғ
құндылықтарға жағымсыз көзқараста болу байқалады. Бұған жарнама да ... ... ... ... ... қарағанда басымдылығы.
2) Тұтынушылық әлеуметтік – мәдени де, эврестикалық аспектілерде
көрініс табады. ... ... оқу ... студенттерінен (1989-
1991) сұрау нәтижесінде мына нәрсе ... ... ... шеңберінде
тұтыну әлеуметтік-мәдени іс- әрекеттегі креотивті ұстанымдарға ... ... Бұл ... ... ... ... өзін ... көрініс табады. Ал, бұл кезегінде бейнелік қабылдауға және
санада жеңіл бекітуге ықпал ететін басымдылықтағы мәдени ... ... ... өзін ... ... ... ... индивидуализациялану және мәдениеттің таңдамалылығы.
Белгілі бір құндылықтарды таңдау көп жағдайда қатігез ... ... ...... ... тобын, яғни бір
идеалға теңестірілетін «топтың» көзқарасы бойынша «аластатылғандар»,
«қызықсыз», «престижді ... ... ... ... ... ... мен ... иерархиясы реципиенттің ұлтымен, белгілі бір
дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... бірақ барлық жағдайларда олардың мәнісі бір: қарым-қатынастың
формалды емес, топ ... ... ... және ... ... ... ... осы тенденциясының соңғы бағыты болып өз
мүшелерінің статустары мен рөлдерін қатал ... ... ... Институтциалықтан тыс мәдени өзін - өзі қалыптастыру.
Зерттеулердің мәліметтері жастардың бос ... ... ... ... ... тыс ... ... және тек
телебағдарламалар әсеріне шарттыланған. Телебағдарламар – бұл ... ... ... тек ... ... сонымен бірге әлеуметтендіруші
ықпалдың институтционлалды қайнар көзі болып табылады.
2) Этномәдени өзін-өзі идентификациялаудың жоқтығы.
Көбіне ұлттық мәдениетті ... ... ... т.б.). ... ... ... ... қабылдайды. Әлеуметтену процесіне этномәдени
мазмұнды енгізу талпынысы көп ... ... орыс ... ... ... ... Ал ... өзін - өзі қалыптастыру
ең алдымен өз елінің, ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілік» деп аталуды қалыптастыру [36, 60].
Жастардың субмәдениетінің басқа да ерешеліктері.
Оның ... ... ... ... анық ... нормативті құндылықтардан алыстау феномені болып табылады.
Питербург мектептерінің жоғарғы сынып оқушылары ... ... ... ... ... ... «саяси өмірге қатысу»
соңғы орында тұр. Бұл әрекет тек 6,7% ... ... ... ... тек әр ... басқалар үшін өмір сүруге дайын, өзінің
құндылықтарын құрбандыққа ... де ... ... 47,5% ... ... жағдайда өз қалтаңды ойлау керек» ... ... ... 16,7% ғана ... ... ... оқушыларының үштен бірі
34,4% тұрақты саяси ұстанымары қалыптасқан, ал бұдан екі есе көбінде бұл
ұстанымдар ... жоқ ... бұл ... ... ойланбаған Сәйкесінше 29,5%
және 37,1% [37. 50]. Жастар – электораттық әсіресе тұрақсыз бөлігі ... ... ... ... ... ... ... сирек
саяси ақпараттың рецепиенті ретінде көрінеді, күнделікті газеттерді мүлдем
оқымайды. Қазіргі студенттер жаңа ... ... ... ... жас ... ... қоқыныштан ерікті. Зерттеулер көрсеткендей,
студенттердің, мысалға «Бостандықты» түсінуі «Жаңа ойларға» сәйкес келеді.
Әдетте олар ... ... ... ... мен зорлықпен байланысты
қарастырады. Жастар мемлекеттің, адамның жеке өміріне ... ең ... ... ... ... Студенттердің әлеуметтік
әділеттілік жайындағы түсінігі мәселесі жас ұрпақтың демократиялық қоғам
құндылықтарын қабылдау темпін шығарды, нақтылай ... заң ... ... ... субмәдениеті заттардың, қатынастардың және құндылықтардың
«ересек» әлемінің бұрмаланған ... ... аса ... ... ретінде
«Өзара алмасу эквиваленті» қабылданады. Жас адамдар қоғамның ... ... ... ... көре ... ... ... таңдайды. Ауру қоғамда жас ... ... ... ... ... ... ... қатар, басқа да жастың
және әлеуметтік – демографиялық ... ... ... ... ... Қабылдамаудың кең спекторы отбасы ішілік байланыстардың құлдыруынан
бастап өзара түсіну мен өзара сенім ... ... ... ... ...... қоюға дейін – құрамына кіретін
генерация аралық алыстау процессі тереңдеп ... ... ... ... және «Олар» образын қарама – қарсы қою дәстүрлі,
И.С. Тургеновтың «Әкелер мен балалар» романын еске ... ... ... ... жас ... ... ... өз
мемлекетінің тарихын қоса отырып, ... ... ... ... ... Бұл ... ... әлсіз, егерде жастардың саясаттан
тыс болуын, өзі үшін топтардың немесе ынтымақтағылардың ғана емес қоғамның
әлеуметтік мәселеллерін шешуге ... ... тыс ... ... Генерациондық алшақтау психологиялық антоним «Біздер» және «Олар»
ретінде ... Бұл ...... ... өзіндік мәдени
стереотиптері деңгейінде әсіресе нақты көрінетін «Біздің» ... ... ... қарым – қатынас бар да, сонымен ... ... ... ... ... ... «Әкелік» те бар.
Көптеген адамдарды жастар музыкасындағы «құрту, ... ... ... ... бар ұрпақ идеологиясы қалыптасуда.
Жалпы өнер құрылымында дегуманизация және деморализация тенденциясы
байқалуда, бұл адам бейнесін ... ... және ... ... ... бұл зорлық пен зомбылық көріністерімен
эпизоттарын ... ... ... ... байқалады (киноматография, театр, музыка, ... ... ... ... ал бұл ... ... ... қарсы
келеді және жастар аудиториясына негативті, жағымсыз түрде әсер ... ... ... зерттеулермен расталып отыр.
80 – жылдардың соңында біздің бұқаралық өнерде, әсіресе өнердің
экрандық ... ... ... ... ала отырып өзгере ... ... ... поп- /рок/ және т.с.с. музыканттар,
шоумендер, сұлулық ханшайымдары, культуристер, жұлдызнамашылар ... ... ... ... ... – жұмысшыларды,
прогрессивті сауыншыларды ығыстырып шығарды. ... ... ... жылы ... ... ... ... 100 фильмдер ішінде жоғарғы
көркем эстетикалық құндылығымен ерекшеленетін ... ... ... ... ... ... ... лабораториясының
қызметкері бетеген деректері бойыншы 1991 жылдың аяғынан бастап, көрсетілім
жиілігі бойынша кинотеатр ... 89% ... ... ... ... тұратын шетел фильмдері құрайды. Белгілі бір ұстанымдар
тұрғысынан кең ... ... ... ... ... ... арқылы қол жетерлік болды. Әлі күнге дейін жалғасып келе ... арғы ... ... ... да ... көп ... «демократия
тақырыбына орыс барлациясына» ауысуымен түсіндіріледі. Сонымен бірге ... ... ... ... ... көп ... Ал жаңа кезеңнің
шығармалары еліктеушілік сипатқа (галивуд бағытына) ие.
Әлеуметтік – психологиялық тұрғыдан қарағанда, ... ... ... ... ... ... мен бейне салондардың негізгі
аудитоясын құрайтын балалар, жасөспірімдер мен ... әсер ете ... ... өмірдің криминалдануына, қылмыстануына өз ықпалын тигізеді.
Олардың арасында қылмыскерлік қарқындап өсіп жатқаны белгілі. Дамыған
елдерде қоғам телевизиялық ... ... ... ... ... ... ... мазмұнды ақпаратқа қолжетушілігін
шектеу мақсатында интернет – беттерінің құрамын қадағалап отыратын кейбір
ұйымдарды құруы ... ... ... жағымсыз бағалаулар экономикадағы
құлдырауды әлеуметтік құрылымдардағы анархияны ... ... және ... ... ... ... бірге жүрді.
Жастардың кейбір өкілдері құлдырау ... ... ... бастап,
экономикамен аяқтағанға дейін» барлық жерде бар екенін айтады. Туысқандар
ортасында ... ... ... ... ... ... Адамдардың өзінің негізгі ... ... ... ... ... ... ... тулардың қызыл пиджактарға ауысуы жүріп жатыр» деген ой қалыптасты.
Кезең «Демократияланған анархия» ретінде сипаталады. ... ... ... ... ... еркіндік т.б.» деген ойлар
есептеледі. Басқаша емес дәл осындай айтылған ерекшеліктері бар ... ... ... ... себептермен шартталды. Бұлардың ішінде
В.Т. Лисовский үшін анағұрлым маңызды деп келесілер көрсетілген:
1) жастар ортақ ... және ... ... өмір ... ... және оның негізі институттарының кризисі ... ... мен ... әсер ... ... Дәл осы ...... немесе кәсіби бағдарлылықтан басқа арнайы жастар
бағдарламаларын жасау ... ... ... ... ... ... да бір ... болмасын барлығы да Рессейлік қоғамның
барлық әлеуметтік институттарының, бәр інен ... ... беру ... ... және ... ... құралдарының жағдайына
ұшырасып отырады. Қоғам қандай болса, жастар да ... ... ... мен ... тәрбие кризисі, ата-ана тұрғысынан,
педагогтар, «ересек» әлемнің барлық өкілдері тұрғысынан жас ... ... ... мен жасампаздығын басып отыру
бір жағынан әлеуметтік және мәдени инфантимумге, ал ... ... ... және әлеуметтік бейімделмеушілікке сонымен қатар құқыққа қарсы
немесе ... ... ... ... ... ... Тәрбиелеудің
агрессивтік стилі ересектердің өздерімен ... ... ... ... ... ... мұнда есейген балалар
тәрбиелеушілеріне де, қоғамға да өзіндік, ... ... ... қарсы, тек әлеуметтік күтілімдерге
бағытталған, тілді алғыш инициативасыз ... ... ... ... кешіре алмау үрдісі жүреді;
3) БАҚ – тың, белгілі бір дәрежеде көркем өнер мәдениетінде ... ... ... ...... мен білім беру жүйесіне
қарағанда кем ... ... ... ... бір «образын»
қалыптастырады. Өйткені ... пен ... дәл осы ...... ... өзі ... ең көп тараған түрі. Жастар
субмәдениеті өзінің көптеген бейнесінде тек өзі үшін қолайлы, ... ... ... ... ... ... «В детстве у них
у всех была телевизионная нянька, с ... было куда ... ... ... А у этой ... спрятевшайся под личиной телеприемника, всегда
один ответ на любые просьбы: «Хочешь-бери» [38, 78]. Жастар субмәдениеті ... әлем ... ... ... бұрмаланған
айнасы. Қоғамның бұрыс дамуында жас ... ... ... ... ... ... жастар ағымдарының туындайтын катализаторлы.
«Өмірдің мәнін жоғалту, идеалдарының құлауы, екі ойлы ... ... ... ... заттышылдық, өмір алдында құлықсыз болу –
жас, білімді адамдардың дінге бетбұруының негізгі себептері». Дәл ... ... ... ... ... ... ... және
ұлттағы жастардың «Формалды еместер» қатарына ... ... ... ... ... ресми мәдениет тәрбие мен ... ... ... ... ... «қолын босатқан»
жастардың мүдделеріне жауап бере ... В.В. ... пен ... ... жастар әлеуметтенінің келесі қарама- қайшылықтарын ... ... ... ... ... ... және қазіргі біздің
қоғамның шындығы;
- қоғам тарапынан қойылған әлеумттенуге және жас ... ... ... арқасында өсіп отырған объективті
түрде (күрделі) қиындап отырған қоғамдық қатынастар;
- адамға әсер етудің әлеуметтік – ... ... ... ... ... түрде қолданбау;
- қоғамда дамушы ретінде көруге ұмтылыс, қазіргі әлеуметтік және
экономикалық ... ... және ... ... «Әркімге бір жұмыстан»
адал еңбектің пайдасыздығы;
- жоғарғы игіліктерге деген қажеттілік, мемлекеттің ... өтей алу ... ... оның мәселесіне немқұрайлылығына жауабы ... еш ... ... ... ... ... ... іс пен сөздің сәйкестігі, құқықтың мемлекетке жалпы бағыт
кезіндегі әлеуметтік қорғансыздық;
Неге дәл осы жастар?
Жастар ... ... ... себебі өмір ... ал ... ...... ... әлеуметтену
процесінде қоғамның жастар қажеттілігіне жауап бере алмауы. Соңғы ... емес ... жас ... басты себебі жатыр. Шынымен – ақ,
өмірге көңілі қалғандар зейнеткерлер «тусовкаларға» асықпайды – онда ... ... ... ... «50 жастан асқандар» қоғамдық жүйеде тек
оларға берілген орынды иеленіп отыр, ал ... ... ... ... ... Бұл «күн ... ... үшін нағыз соғыс болуда. Соғыс жастар мен
оның проблемаларын шешкісі ... және оны осы ... ... ... ... мына ... бірін алайық. Барлық «пиплдар» «жүйенің»
мүшелері ... ... ...... ... ... – «Жүйенің» өзін-өзі танудың ең маңғызды белгісі. Батыстық хиппилердің
қауымы жайында айта отырып, В.Тернер ... ... ... әлеуметтік құрылымның аралық облыстарында ... және ... ... ... ... ... ... табалдырық )
мұнда өтпелілік процесінде немесе қоғамнан шығып қалған тұлғалар жиналады.
Қайдан және не себептен «шығып қалған» адамдар ... ... ... ... бар:
1) бұл шығып қалған, белгісіз, ... ... адам ... бір ... ... позициясына ауысу кезеңінде болады. Одан
кейін ол әдетте өзінің тұрақты орнын, тұрақты ... ... ... және ... саласынан шығады, мұндай көзарастар В.Тернер, Т.
Парсонс, Л.Файер концепциялары негізінде ... ... ... құрылымынан емес, құылымның өзі жастардың аяқ
астынан кетті. Дәл осы жерде өздерінен ... ... ... тәжірибесін алшақтататын жастар қауымдастықтарының күрт ... Және ... ... ... болудың нәтижесі басқа: бұрынғы
құрылымға қосылу ... ... ... ... ... ... парадигманың
ауысуы контмәдениеттің құдылықтары «сыртқы шығын», «үлкен» ... ... ... Ал ... ... ... асты ... енеді [39, 345].
2 ЖАҺАНДАНУ ҮРДІСІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН ЖАСТАР ... ... ... ... ... ... ... болашағының бар-жоғын жастарының тыныс-тіршілігінен білеміз
демеп пе еді әл-Фараби бабымыз. Кез келген елдің болашағы ... ... ... құндылықтары мен дүниетанымы бекіген, экономикасы дамыған,
саяси ... ... ... ... ... ... алды ... болып тұруын жасайтын қазақ жастары бүгінгі ... ... ... осыны саралап көрейік. Күні кеше ғана Кеңес Одағында коммунистік
идеологияның ... ... ... ... ... болатын –
стандартталған «әлемдегі ең әділетті қоғам» коммунистік қоғам, ал оның
дүниежүзіндегі авангарды – ... ... ... ... ... бойынан ата-баба қанынан сіңген мәдени-рухани қуатты сүлікше
сорып, салт-дәстүрден, діл, діннен біржолата қол үзе ... 1986 ... ... жастары желтоқсан алауын жағып, елдің ғасырлар аңсаған баянды
тәуелсіздігін алып берді. Бұрынғы жалған ... ... ... шыққанымен, сарқыншақ іздері сайрап қала берді. Бұны М. Мырзахметов
былай түсіндіреді: «Бір ғасыр ішіндегі ұрпақтар ... ... және ... ... ... бойы ... ... ретінде келесі
ұрпаққа ауысатын бүкіл салт-сана, дүниетаным, ұлттық рухани қазына ... ... ... үзіліп, келесі ұрпақ өкіліне жетпей қалды» ... ... ... ... ... ол ... дүние
рухани дүние емес. Бірақта ең басты мәселе ол рухани дүниені жоғалту болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ол
тек адамның ой қабілетін дамытуға және адамдардың әлеуметтік ... ... Бұл ... ... ... ... ... адамның рухани дүниесі, ұлттық мүддесін қарастырмайды олар тек
қана шындыққа бағытталған [41, 1706].
Иә, тәуелсіздікке қол ... ... ... ... жасы ... ... қасиетті даласының, ондағы бар байлықтың болашақ ...... ... сол ... ... қазақ жастары ... ... ... ... ... позициясына ойыстырып қойған жайы бар. Оған мысал, нигилистер,
космополиттер, әсіре батысшылдар, түбі шикі діни ағымдар, мұның ... да ... ... ... жүрген жастар.
«Жығылған үстіне жұдырық» демекші, ... ... ... ... негізделген, «вестернизация», «американизация» деп ... ... ... ... ... ... жастары
А.Байтұрсынов айтқандай: «... тіл мен ділінен ... ... ... ... ... ... Оны мына факторлардан көреміз:
- дәстүрлі отбасы құндылығына ... ... ... ... ... некелердің, аралас некелердің белең алуы;
- бұқаралық мәдениет өндірісінің ... ... ... ... ... поп музыка, кітап өндірісінің т.б. кең
қанат жаюы. Ұлттық сипаты жоқ бұқаралық мәдениеттің ... ... легі ... «хиппи» тағы басқаларға еліктеуі, бұл
субмәдениеттерге қосылмаса да ... ... ... деп қарау жастардың көпшілігінің санасында көрініс беруі;
- электронды ақпарат құралдарының ... ... ... түсіруі (жүріс-
тұрыс пен киім ... ... ... ... ... ... яғни батыстануы);
- бостандық, еркіндік, демократияны желеу етіп, арсыз, ұятсыз әрекеттерге
баруы, қарым-қатынас мәселесінде адамгершілік қағиданы ысырып тастап, ... ... ... ... ... ... келеңсіздікті жоққа шығара алмаймыз.
Еуропаның мәдениет деп жүрген мұндай ... Н. ... ... ... «... ... рухсыз өмір кешу, бейне бір демократия, бұл
мұсылман философиясында мәдениетке қарама-қарсы ... ... ... ... зиян ... керек. Демек еркін өмір сүреміз ... ... ... терген барлық ілім-білім тәжірбиесі
уыстарынан шыққан жастардың бұл тобы еліміздің тағдырына ... ... ... ... мәдениеттің» етегінен жармасқан жастардың
жағдайы белгілі болды.
Қазіргі жастар бір ұшты ой қалыптасқан, жастардың әлеуметтік - мәдени
келбетін ... ... ... ... ... тыс ... ... достыктан кетуі, оның орнына алдау- арбау, жәбірлеу, өзін
ойлау, ... ... ... ... т.б. Егер осындай көз
қарастарға сенсек Қазақстанның болашағын мұндай жастардың ... ... ... ... бұл мәселені жан-жақты қарастыру үшін жастардың
қазіргі әлеуметтік келбетін анықтау үшін әлеуметтік ... ... өз ... ... жөн. Осы мақсатта студент жастар арасында
сауалнама жүргілді. Көпшілік студенттердің айтуынша: «Қазіргі жастар өз
мақсатын ... сол ... жете ... сол ... Қазақстанға өз
пайдасын тигізе алатын білімді, зияткерлі және де парасатты адамдар». Аз
бөлігі «Кейбір жастар уақытының көп ... ... ... ... ... білімге құштарлық танытады» дегенге саяды. Бұған қарсы шығып жастар
өз уақыттарың қыдырумен, түнгі клубтарға барумен тағы ... ... ... де ... ... ... ... негізгі сұрақ: қазіргі
жастар бойында кен таралған ... ... ... еді. ... ... ... мынадай жағымсыз қасиеттерді көреміз:
1) мақсатсыз өмір, ... ... бос ... Көптеген
адамдар мақсатсыз өмір сүреді, ештене істегісі келмейді. Сонымен бірге ата-
анасына сеніп өмір сүретін жастар да аз емес;
2) ... ... ... ... ... орай қазіргі кезде
жастар арасында бұл қасиеттер терең жайыла бастады;
3) эгоизм, пайдақорлық, көреалмаушылық, сараңдылық, ... ... ... ақша басты құндылыққа айналып ... пен ... ... сөздерді көп естиміз. Сонымен бірге
жастардың көп бөлігі қазіргі қоғамда адам өзін ғана ... ... ... жәбірлеу,қиянқылық,мейрімсіздік,бұзақықылық,заң бұзушылық.
Жастардың айтуынша:қазіргі адамдар өз мақсаттарына жету үшін ... ... ... ... ... ... Ал ... студенттердің айтуынша:
Қазіргі қоғамда ең мықты ... ғана өмір сүре ... ... үшін
күрес);
5) мәдениетсіздік, тұрпайлылық, арсыздық. Студенттердің айтуынша
мұндай қасиеттердің пайда ... ... Қыз ... өз ... және ер жігіттердің мәдениетінің төмендеуі деп ... ... ... ... ... ... ... деген сыйлаусыздық;
6) өтірік айту, екі жүзділік, жауапсыздық, сатқындық, ... бұл ... ... айналып кетті. Бірақ мен жауап алған
студенттердің 1/3 бөлігі бұл қасиеттерді ең ... ... ... ... бетімен кету, ұятсыздық, имансыздық. Жауап берген студнеттердің
айтуынша: Бізде толық бейберекетсіздік, ... ... ... үстанғысы келмейді. Көпшіліктің пікірі бойынша бұған ... ... ... ... ... газет-журналдар;
8) бос еліктеушілік. Кейбір адамдар сәнге еліктеп зиянды ... ... ... тағы ... ... әдеттерді өз бойларына
жинайды. Оған қарағанда неге кітап оқу немесе салауатты өмір ... ... ... ... ... ... ... қарау, Қазақстан
болашағына мән бермеу. Біздің жастар өз жақындары, ... үшін ... ... ... ... ... туралы сөздерді көп естиміз, бірақ
сонымен қатар мемлекет болашағына шын ... ... аз ... ... ... тәуелсіздік. Ғылыми Техникалық Прогресс- әрине
керек, бірақ адамдар көп жағдайда шынайы ... ... ... ... ... ... ... алу қаупі бар;
Енді қазіргі жастардың жағымды қасиеттеріне тоқталсақ. Қазақстан
жастары өз ... алты ... ... анықтадық:
1) мақсаттылық, іскерлік, ұйымшылдық. Студент болу дегеніміз ол
өмірлік таңдау ... ... ... ... ... жаңа ... жауапкершіліктің болуы. Көпшілік бұны түсінеді, сондықтан олар ... ... ... ... тырысады. Бұл жөніңде бір
студенттің айтқаны: «Біздің мақсаттарымыз ... ... ... ... ... ... ... тыныш жанұялық өмірді қалайды, бірақ ең
бастысы барлығымыздың өмірдегі өз мақсатымыз бар,» сонымен қатар бір ... өмір ... ... аз ... ... ... бір студент өзінің
осындай қасиетің мойындап, былай деді: «Менде ... ... ... бір күндік өмірмен жүрмін, әрине ... ... бар, ... барлығы орындалмайтың арман болып қалуы мүмкін.» Тағыда бір
категория ... ... ... ... ... тәуелсіздік, жігер, бостандық, сүйгіштік. Қазіргі студент қыздар
өздерінің еркін өмір сүруің өте жоғары қояды. Бір студент қыздың ... ... ... әйел болуы үшін зиялы түлғаға айналу керек.
Сонымен ... ... ... еркін ойлайтын, еркін сөйлейтін адамдар деп
атайды;
3) болашаққа сеніммен қарау, еңбек сүйгіштік, өктендік. ... ... ... ... осы ... барын дәлелдейді.
Басқа мысал келтірсемде оптимистердің ... ... ... ... үлгі бола алады, ... біз жаңа ... ... ... парасаттылық, шығармашылық қасиеттер, талант. Бұл қасиеттер
жастардың ең жақсы жағы;
5) білімге ... ... ... ... ... соның ішінде
студенттердің 20%-і ғана білімге деген шын құштарлық танытып, одан ешқандай
пайда іздемейді. Бірақ қалған студенттер білімді ... бір ... ... ... достық, шыншылдық, ар. ... ... ... ... ... емес ... Бірақ студенттердің көбі осы
қасиеттерді нақтылай айтып өтті. Мысалы: «Әр қашанда өз істеріне ... ... ... ... санасатын болуы керек [42, 58].
Жас кезде қалыптасқан идеялар мен құндылықтар уақыт өткен ... ... ... олар ... ... бар тұлғаның дүниетанымдық
негізін құрайды. Сол себептен де жаңа заңда жастарды әлеметтік бейімдеу мен
рухани және ... ... ... мәселелеріне баса көңіл бөлінген [43].
Егер жастардың жағымды және жағымсыз қасиеттерін қоссақ, ... бір ... ... және бос жүру, эгоистер және альтуристтер,
жәбірлешілер және ... ... мен ... тағы басқа болып
шығады. Бұл мәселені шешу үшін жастардың барлығын бір әлеуметтік ... ... ... ... ... ... деп қарастыруға
болмайды. Жастардың өзі ... ... ... ... ... екіге бөлінеді: интелегентті және мәдениетті, альтурист ... ... ... адам ... жету үшін ештенеден тайынбайды.
Жастардың барлығын бірдей қарастыруға болмайды, қай уақытта болмасын
жастардың әлеуметтік келбеті әр-түрлі болады. Сондықтан болашаққа ... ... ... ... ұлы ... ... уақыт зымырап өтіп
жатыр. Еліміздің ...... ... ... ... тарихи орны бар маңызды өзгерістер күн сайын дамылсыз өтуде.
Тәуелсіз, азат ел ... ... ... бен ... биіктеріміз, қол
жеткен табыстарамыз ұшан-теңіз. Мұның, әсіресе, жас ...... ... зор. ... күн ... ... айтқандай
«Есіктен келіп төр менікі демей» әдеппен аттаған жөн. Осы ... ... ... ... жас ... алдында жақсы, ұнамды жағынан көрсете
білуге ұмтылып, оны ... ... асыл ... баули
білуге талпынудың болашағымызға сенімді болуға қосар үлесі мол. Тілімізге,
дінімізге қайта мойын бұрған кезеңде ұлы күшке тосқауыл ... көп ... ... анықталып отыр. Олар: болашақ ұрпағымыздың ең басты мұра - өз
ана тілін білмеуі; салт-дәстүрден бірте-бірте қол үзіп бара ... ... ... ... еті баласын тастап кету, жетімсірету ... етек ... арақ ішу, наша ... ...... ұрлық
жасау сияқты жағымсыз қасиеттерге бой алдыруы; өз пікірі жоқтық, біреудің
айтқанына оңай елігіш, көнгіштік, ... жар ... отау ... ... жарға жұғымсыздық, тағы ... ... іс ... етек ... ... ... ... бәрі, әрине, әдептен ғана
емес, адамгершіліктен жұрдай болуға жетелейтін әдеттер.»
Бұл, мейлінше, жаны бар сөз, ... ... ... ... ... ұлтымызға тән болмыс, ұлттық характердің көрінуі
осалданып, жағымсыз мінез – ... ... ... ... ... қай ... де от басы, ошақ қасы деген ... ... ... күнде экономикалық жағдайларға байланысты көптеген ата-
аналар бала тәрбиесіне ат үсті ... жүр. ... ... ... ... ... яғни ... жағына қамтамасыз етумен шектелуде. Ал
отбасылық тәрбие, қазақи тәлім сырт қалып жатыр. Оның ... ... ... көріп жүрміз. Бұған қоғамды, иә ... ... ... Әр ... ... ...... кілті ұлттық
салт – дәстүр, әдет – ғұрыптарымызда жатыр емес пе? Көшпелі дәуірлерден
бері қалыптасып, ...... ... келе ... ... ... таңда жаңаша сипат алып, «европаланып» бара жатқанға
ұқсайды. Оған дәлел болатын мысалдар: дәл ... күні жас ... ... ... қасиетті дүниені көру арман болды. Халқымыз
қашанда аса қатты қадірлейтін «сәби ... ... ... ... ... жүр. ... - әрі тазалыққа, әрі тәрбиеге, әрі сәбидің
физиологиялық жағынан дұрыс ... ... ... ... ... аса ... жасаған дүниесі деп есептеймін. ... ... ... ... бес ... ... бесікке салады. Бұл
томалаққа ауылдың көрші – қолаң әйелдері шашуларын ала ... ... ... ... ... жасы ... ... әжесі бесік жабдықтарын
дайындап әкеліп, бесікті адыраспанмен аластайтын ... ... ... болу үшін және жын – ... қуу мақсатымен адыраспанды отқа жағып
түтетіп, бесікті айналдыра аластаған. Бесік – адам ... ... ... ең ... ... ... бөленген баланың асты
құрғақ, үсті жылы, дені сау, ұйқысы тыныш болады. Баланы бесікке салуды,
бөлей білуді ... өнер деп ... ... бөленген балаға арнап
«Бесік жырын» айтқан. Халқымыздың «Бесік жырын естімегеннен не адамшылық
күтесің?» ... де ... ... керек. Сәбиді бесікте тәрбиелеу аса
жауапты кезеңге ... Ал ... ... сәбиін «европалық» бесікте
тербетіп, европалық әуендермен әлдилейді. Ұлттық ... ... ... ... ... мұң ... ... бұл заманда «Бесік жырын» естимін
деушілік түс көрумен тең. Өмірге келе сала ... ... ... ... ... ... сезім, ұлттық рухты қай бетімізбен іздемекпіз?
Халқымыздың ұлы перзенті, академик М.О. ... «Ел ... ... ... деп ... айтпаған болар. Осындай салмақты ойдың құнын
түсіріп, ұсақталып бара жатқанымызға не себеп? ...... ... салт – ... шеттетіліп, ұлттық характер, ұлттық
психологияның өзгеруі дер едім. Ұлттық ерекшеліктердің ... ... ... мен тіл ... ... ... тіліміздің өз Отанында
өгей баланың күйін ... ... ... ... тікелей қатынастағы
сананың уланып, ұлттық психологияның өзгермейтін несі қалды? Сана мен
психология бар ... ... ... ... ... ... тіл – ар өлшемі. Ендеше, ана тілді шұбарлау – көңіл тұнығын лайлау,
туған тарихын ... ата- баба ... ... ... ... ... мен ... қасиеттерді ардақ тұтқандар ұтады. Уақыт өлшемінен
өтіп, тұрмыс сынына төтеп берген салт- дәстүрімізді ... ... ... ... деу тегін емес. Көргенді елдің баласы ең бірінші
өзінің руын, кімнен ... жеті ... ... ... Халқымыз «Жеті
атасын білмеген жетесіз», «Жеті атасын ... ... жеті ... ... деген аталы сөзді бекерге айтпаған болар. Қазіргі таңда жеті атасын
білмегендіктен небір жетесіздер ... ... адам ... ұрынып жатыр. Бұл да отбасындағы қазақи тәрбие мен ұлттық
салт- сананың деңгейінің төмендеу ... ... ... ... сөзін заң деп ұғатын ... ата сөзі ... ... ... бой ... ... ... уақытта ата-ана таңдауымен
отбасын құрса, бүгінгі жастардың өзі би, өзі ... ... ... ... ... Ол ... ақыреттік жақын кісің,» - деген екен Шал ақын. ... жар ... ... ... отау тігу ... ... тиянақты
қараған. Текті жердің қызына құда түсуге тырысқан. «Жасаулы деп, ... ... ... қызы ... деп ... бар, ... бар, ұяты ... ананың қызынан қапы қалма.» -
дейді ұлы ойшыл Абай [44, 126]. Абай адам баласының ... жыр ... ... ... шын достық пен адал махаббатты көкке көтере ... бар ... ... ... ... ... ... адал болу идеясын ту
етіп көтеріп, жастарды жар сүюде ... ... ... Ақын ... ... ... баба ... даңғылына салып тәрбиелесек, дәл
бүгінгідей сезімнің жетігіне ғана еріп, ... ... ... ... тіл
таппай, үйлесім болмағандықтан асығыс ажырасу, жаутаң көздерді тірі жетім
ету біршама тиылар еді.
Қазақтың біртуар ғалымы Шәкәрім қоғамда ... келе ... ... ... ... ... салақтың, надандық - адам болмысындағы
азғырушы нәпсінің ... ... Жеке ... ... ... мәдени құбылыс ретінде қарастырсақ, адам психикасы
да сыртқы әлемнен орын тауып маңдайлы құндылықтардың ... ... ... ... ... ... ... халық. Қонағына сай дастархан
жасау, табақ ... мүше тану ... де өз ... бір ... ... де ... әлсіреп барады, себебі қазір бәрі дайын, бәрін
техника жасап ... ... ... ... гөрі неше ... ... шаламдар, әр елдің тағамдары жаулап алған. Жастар қауымы мүше танымақ
түгілі бата ... мал ... ... ... ... тайындау, ою
ойып, кесте тігу сияқты ... ... ... ... ... сай ... алғанды қалап тұрады. Меніңше, бүгінгі таңда бұндай істерді ешкімнің
де істемесі хақ, ... ата – ... бұл ... ... ғұрыптарымыз бен салттарымызды ұмытпай, әр қазақтың қара шаңырағы
бастап қолға алып, кішкене болса да өз ... ... ... ... ... еді.
Қорыта келгенде, өз ұрпағының өнегелі, өнерлі, еңбек сүйгіш, ұлтжанды
патриот болып өсуін армандаған халқымыздың ұрпақ тәрбиесіне ... салт – ... ... ... ... ... нағыз ұлтжанды,
нағыз қазақ жастарын тәрбиелейміз.
2.2 Әлеуметтік өзгерістер кең мәтініндегі ... ... ... ... 16 ғасырдан бастап пісіп жетіліп келе ... ... ... ... ... 90 ... ... бастап жер
бетіне тегіс тарала бастады. Жаһандану процесінің басты ... ... ... ... есе ... капитализм көптеген елдердін
экономикасън ортақ нарыктық ... ... ... рынок
калыптасты. Шығыс елдерін отарлау ... ... ... ... ... ... т.б. ... алған Батыс елдері өндіріс технологиясын
ерекше дамьтты. Конвейерден шығатын артык тауар жаңа ... пен мол ... ... Ал, тауар өндірмейтін дамушы елдерге ішкі рынокта Батыс
бұйымдарымен 'толтырудан басқа жол қалмады. Дамушы елдердің дамыған ... ... ... Бұл ... ... саласында байқалды. Дамушы елдер
постиндустриалды елдер мен дүниежүзілік қаржы ұйымдарының капиталынсыз
өндірісін дамыта алмайтын еді. ... - ... ... ... ... ... ... «электроника» дәуірі туды. Дамушы ... ... ... ... ... мәжбүр болды.
Әлеуметтік дағды мен өндірістік мәдениетті дамыту үшін қажетті ғылым-білім
молайып, дамушы елдерге технологияға бейімделу ... ... [46]. ... ... ауыспағанымен, күнделікті ақпарат ағымы күшейді,
мәдениет кұндылықтарын таситын ... ... кино т.б. ... ... ... һәм ... даму ... карай дүние жүзілік еңбек
бөлінісі айқындалды. ... әлем ... ұлы ... ... саяси
жетекші мәртебесіне иеленсе, Шығыс «шикізат өркениетіне» айналды. Қазір
көптеген ғалымдар жаһандануға, әлем ... ... ... ... ... офат әкелетін қоркынышты кұбылыс ретінде ... ... ... A.M. ... ... ... келмейтін қатал һәм
бір-беткей процесс деп санайды, Шынында да әлемдік саяси-эконо-микалық
орталыктар мен ... ... ... жаңа түрі түзіліп
келеді.
Бұл жаңа қатынастың ... - ... ... осы ... ... ... мемлекеттер байыған үстіне байи бермек, ... ... ... ... ... ... келе күллі
кісі баласы жауласушы жақтарға бөлініп, өркениеттер қақтығысы басталады ... ... ... тек қана ... бойынша, діні мен
дәстүріне қарап жіктеліп ... жоқ. ... ... ... қатынастарға
дамушы елдер қатаң талаптарға көніп қана қабылданады. Мысалға, Халықаралык
Валюта Қоры ... ... мына ... ... ... шығыны мен
әлеуметтік салаға қаржы бөлуді қысқарту, ұлттык валютаны девальвациялау,
еркін баға мен ... ... ... ... т.б. Мұның бәрі - дамушы елдің
мемлекеттік саясатын шектеп, ... ... ... ... тауар
кіргізуді көздейді. Бұл талаптар дамушы елдердің ... ... ... ... ... Ал, ... ... көбіне Азия мен
Африка мемлекеттері. Және бұлардың бұл әділетсіздіктен құтылатын ... ... ... өз ... ... үшін ... баруы
керек. Бірақ, қолда бар шикізатты әлемдік бағамен сатуға ... ... ... ... бұл ... бас тартуды талап етеді. Ашық
экономиканың қағидалары толық сақталмаса ... ... ... Оқшаулану саясатын ұстанатын елдерге қазір саяси-
экономикалык қысым тәсілдері ... ... ... ... бұрынғы Кеңес Одағы құрамында болған елдерге катысты экономикалық
блокадасы т.б). Мұны тек ... ... ... ... ... деп ... болмайды, жаңағыдай талаптарды дүниежүзілік қаржы-экономикалык
ұйымдар да қойып отыр. Бірақ бұларды құрған да, құрылтайын ... да ... ... қарап жаһандануды өркениеттер қақтығысын тудыратын құбылыс
деп кесіп ... және ... Бұл ... ... ... ... ұрынған дамушы мемлекеттер ... ... ... ... шикізат пен рынок үшін дамушы ... ал, ... ... ... мен ... үшін ... ... Сондыкган, жаһанданудьң негізгі козғаушы, қолдаушысы АҚШ
бастаған постиндустриалды елдерді ... ... ... деп ... ... бұл ... ... тиіс Шығыс елдеріне бар
ауыртпалықты көтеретін немесе мәңгі осы ролде қалатын «қатепті қара нар»
деп карауға ... [47, ... ... ... сипатына келсек. ЖаҺандануға адамзат өміріне
тек қана саяси-экономикалық өзгерістер ... ... деп ... Бұл процесс әлеуметтік катынастар жүйесін тұтас өзгертумен қатар
ұлттардың рухани әлеміне, мораль ... кері ... бар ... ... ... ... ... құндылықтарды сақтай отырып ғаламдық
қатынастарға бейімделу деген үлкен проблема тауып берді.
Біріншіден, нарықтық ... ... ... ... жок, Нарық логикасы «табу – ... - ... ... ... материалдық игілікті көбейтуге жұмсау. Шығыс халықтарында адамның
абырой-беделі оның ... ... ... ... ... ... ... Батыс елдерінде бай адамның қоғамдық әрекетін рухани ... ... ... каупі көбінесе тек физикалық зардабы мен ... ... ... ... жеке басын балағаттаумен өлшенеді. Адам
құқының мұнда моральдық критерийлері жоқ. Бұл ... ... ... ... Және ... ... артық шығынды
көтермейтін, есепшіл нарық. Екіншіден, мұның бәсеке деген қағидасы бар.
Бәсеке ... ... ... ... ... ... «тұтынушы
қоғам» деп аталатыны да осыдан болса ... ... ... ... ... ... бағалап, шын
сипатын бұзып айтты деген айыптан аман қалу үшін Батыстың басындағы ... да ... ... ... ... ... ... дамуында рухани
эмансипацияға Шығыстан әлдеқайда бұрын жетті. Сөйтіп, мұндағы ... ... ... ... ... Мысалға 19 ғасырдағы
Батыс философиясына Ницшенің ... ... ... ... ... ... ... байлық жиып, мода мен азған эстетиканы бойына сіңіру
деп түсінетін нигилизм дертіне шалдықты. Бұдан ... ... ... ... да ... көп ... ғасырдың аяғында Америкада, XX ғасырда басында Еуропада мораль
талаптарына бағынатын салауатты қоғам бұзылып, ... де ... ... мәдениет қалыптасты. Бұл бұкаралық мәдениеттің
тыйымсыз, ... ... дами келе ... кұбылысын туғызды.
Моральдық критерийлері жоқ ... ... ... ... ... салт-дәстүрі христиандық құндылықтарға негізделіп, әділ
сауда, әділ бәсеке, адал қызмет сияқты қасиеттерді ... ... осы ... ... ... ... гомогенді, тұрақты
мемлекеттер дәрежесіне жетсе қазір мұндағы өмір христиан ... адам ... ... ... ... ғана қалды. Бұл логика
эллин дәуірінен басталатын рационалды ... ... ... бар ... діннің мистикалық негізін түбінде қабылдамай кетуі осыдан. Қазір
мұндағы қарым-қатынас «өзара ... ... ... Постмодерн
салауатты әлеуметтік белсенділік еңбек, отбасы, бала сүю мен тәрбиелеу,
салауатты өмір ... ... ... ... бастапқы сатысына
ұқсайды. Постмодерн Батысты өзінің христиандық дәстүрлі ... ... ... «Мысалы, Ресей Ғыльм Академиясының даму институты
директорының орынбасары А.И. ... ... ... ... - қоғамның деградацияға ұрыныл, бұл адамның анайы мәдениетке ... соңы ... ... ... ... наркомания, отбасы институның
әлсіреуі, сауық-сайран жүйесінің дамуы, терроризмнің өршуі»,- ... ... ... ... ... ... ассоциациясының дүниежүзілік VІІ конгресінің
ұраны «экономиканың жаҺандануынан гөрі ғаламдык мәңгүрттену қауіпті» ... ... Бұл ... ... қаупі экономикалық, технологиялық
тәуелділік емес, адамзаттың маргинализацияға ұрынуы, рухани азғындауы деген
сөз. Жаһанданудың тағы бір белгісі ғаламдық ... ... ... ... ... ... (бұқаралық мәдениетке арналған
киноиндустрия, кітап, ... ... ... тұжырымдар) Шығыс
елдеріне ашық қоғам арқылы қалың нөпірмен ... ... ... рухани мәңгүрттенуімен қатар мәдени – техникалық ... те атап ... ... бар. ... ... ... БАҚ-ры өте аңызды
рөл атқаруда, бүгінде адам ол арқылы тек ... алып қана ... ... ... ... одан мінез-құлықтық стереотиптерді,
құндылықтарды, идеалдарды және т.б. алып ... ... ... ... БАҚ ... ... ... жаратылысынан асып түсуде –
ақпараттардың таралуы дүниетанымның қалыптасуына әсер етуші факторлардың
арасында алдыңғы қатарлы ... ... [48, ... ... ... ... ... жастары өздерінің
бос уақыттарын көгілдір экран алдында өткізеді 52% бір күнде 3 сағаттан
астам ... ... ... ... ... ... ... болатынын ескерсек, берілген бағдарламалардың ішінен ойын-сауық
сипаттағы ... ... 35% ... 55%-дан астамы
үнемі көркем фильмдер көріп отырады онда ... ... ... ... ... құралы ретінде пайдаланатындығы жайында сеніммен ... ... де, бұл ... ... ... ... ... адамдар екенін ескерген қажет. Олар ... ... және ... ... ... олар үшін көгілдір экран –
білім көзі, жеке жан-жақтылықты жоғарылататын құрал ретінде [49, 20].
Респонденттердің басым көпшілігі үшін 55% ... ... - ең ... өмір ... ... ... болып табылатын кинофильмдер ретінде
есептелінеді. Біздің экрандардан шетелдік бейне өнімдердің көптеп орын алып
отырғанын атап өту өте маңызды. ... ... ... ... пен
эротика көрсетіледі, наша өнімдері насихатталынады әсіресе мемлекеттік емес
және кабельдік телеарналар арқылы көбінесе батыстық ... ... ... ... Бұл процесс қоғамның криминализациялануына ... ... ... ... аудиториясының негізгі бөлігін құрайтын
жастар мен жасөспірімдер, тіпті балалардың психикасына теріс әсер ... ... таң ... ... емес ... ... ... үштен бір бөлігін сериалдардың жанкүйерлері
мен тұрақты көрермендері құрайды. Ұзақ жылдарға созылатын «телесериалдар-
мыльные оперы» өмір ... ... ... қалыптастырады, адамдардың
көңілін шынайы өмірден ауытқытып ойдан құрастырылған жалған ... ... ... 10% ... ... ... ... көре беретіндер үшін – теледидар ешқандай да танымдық ... ... бос ... ... ... ... ... заманғы жастар ақпараттың жалпы көлемінен газет беттерінен
оқығандарына немесе экраннан көргендерінің барлығына ... сене ... ... ... алып ... ... мүмкіндігіне ие, яғни, БАҚ-тың
ақыл-ойға әсеріне бірнеше иммунитеттеріне ие. Респонденттердің 52% БАҚ-тан
келіп түскен ақпараттарды өз бетінше сәйкестендіріп ... ...... ... шынайы деп қабылдамайды. Аз ғана бөлігі – 30% ... ... ... ... ... ... ... Аудиторияның 11%
- БАҚ-на толық түрде сенбейді – соған қарағанда, ... ... ... тек ... ғана ... керек.
Осылайша, БАҚ-ның қысымына қарамастан, ол ақпарат мазмұнына орай
нақты баға беруші қызметтерді қалыптастырды, ... БАҚ ... ... ... ... ... газеттер – жасөспірім үшін өмірлік
қажетті ... ол дәл осы ... алып ... ... өте ... сезінеді.
БАҚ-ды үлкен аудиторияларға ақпараттың таралу процесі болып табылады.
Бұл адамның танымы мен психикасына ... ... ... ... ... ... ... құрал ретінде. Насихаттау бұқаралық ... ... ... ... ... құралдарының
негізінде туындаған жаңа мәселелерді ... ... ... жаңа ... ұрпағы пайда болды. Бұл жерде ықпал ету ... ... да әр ... – ақпаратқа дейін сендіру және т.б. ақпараттық
орта ... ... ... ... ... ... әсер
етеді, сонымен қатар тіккелей қоршаған ортаның шеңберінен асып ... ... жоқ ... ... құрал ретінде қызмет көрсетеді. Ол тұлғаның
дамуына да оның құлдырауына да әсер ете алады [50, ... ... ... ... ... ... ... қажетті ақпаратқа әрбір адам қол жеткізе алады. Бір жағынан
бұл адамның шығармашылығының жоғарылауына алып келуі керек, ... та, ... ... қарым-қатынастың мәселелері, отбасылық мәселелер туындап,
компьютермен ... ... ... ... ... секс, кісі
өлтірушілер. Теңдік күннен-күнге тұрақсыздануда, тұлғаның жаңа этикалық
құндылықтары, ... ... ... кәсіби құрылымының өзгерісі
коммуникация құралдары саласында қызмет етушілер есебінен болып отыр. Жұмыс
орны үйде ... ... үшін ... ... ... көлік құралдарын
дамыту қажет елге, яғни, адамның біртіндеп виртуалды әлемге енуі байқалып,
адамдардың шынайы өмірінен көрініс ... ... ... деп ... ақпарат қоғам өмірінде, оның
өмір іс-әрекетінде маңызды бір ... ... ... ... ... өту ... ... адам өмірінің барлық саласына әсер
етіп шықты. Жаңа ... ... ... және ... ... жаңа ... ашты. Электронды пошта, компюьтерлік конференциялар
ғалымдардың тығыз байланысын қызықтырған ... ... ... ... ... ... ақпараттануы – зерттеу объектілері туралы
дәл, дер кезінде толық білімді алуға бағытталған кешенді шараларды жүзеге
асыру ... ... ... ... әлемде белгілі бағыт ұстана алатын
мамандарды дайындауға басты шарт болып табылады. Осы қызмет саласында білім
берудің базалық ... ... ... ... ... ...... кеңінен қолдану негізінде ... ... ... ... ... саяси механизмдердің процесі.
Ақпараттанудың мақсаты – интеллектуалды іс-әрекеттің ... ... Бұл оқу ... ... ... ... еркін қолжетімділік есебінен, әрбір индивидтің ... ... ... ... ... ... модельдеу – оқудың тиімді құралы. Компьютер оқу кезінде
үлкен көлемді сандарды басқа да нақты ақпараттарды ... де өте ... ... ... ... ... ... жолдарының
жаңа мүмкіндіктерін береді. Оқытудың индивидуалды ... ... ... түрде оқытудың жаңа формалары пайда болады.
Бүгінгі таңда ғылыми эксперимент екі ... ... ... ... оның ... базасы үнемі күрделеніп, дамып отырады;
2) экспериментті басқарудағы оптимизация.
Экспериментті автоматизациялау оның жүргізілуін жылдамдатады,
эксперимент ... ... ... ... ... ... компьютерлік әдістерді қолданудағы ... ... ... негізінде күрделі молекуланың құрылымдық модельдерін
қайта құру болып табылады.
Бүгінде компьютерлік синтездің екі негізгі ... ... ... ... арқа ... бағдарламаларды пайдаланумен
байланысты;
2) қажетті байланыстардың логикалық мүмкін болатын нұсқаларын
жинақтауға негізделген бағдарламалы.
Компьютерленудің ... ... әсер ... ... ... ... бір ... дайындауда керексіз нәрселерді қысқарту мүмкіндігі
болып табылады. ... ... ... ... ... жаңа ... алып ... Ол есептеуіне эксперименттердің құбылысы
мен күрделі жүйелерін зерттеу жаңа маңызды әдісінің пайда болуына септігін
тигізді: ... ... ... зерттелініп отырған құбылыстың
математикалық моделі құрылады. Эксперимент процесінде ... ... ... ... ... ... ғасыр ақпарат ғасыры – осы пікір өзінің қаншалықты нақтылығын бұл
күнде әбден дәлелдеді. Еліміздің де ... ... ... қалқып бара
жатқанына көп уақыт өтпесе де, бұл күнде әр үйдің төрінен компьютер қоныс
тепкен, көңіл ... жай ... ... беру ... «электронды оқыту» қолға алынуда. Бұл
дегеніміз сіздің өміріңіз және ұрпақтарыңыздың өмірі ... ... ... ... ... Негізінен мектеп жасынан алған білімі
балаға негізгі білім қоры болып табылады. ... ... ... ... ... бастап оқыту барысында
әр балаға өз алдында жеке компьютермен жұмыс істей ... ... ... ... ... ... ақпараттық-технологияның даму
прогрессі, соның ішінде спутникті байланыс пен ... ... ... ... ... ... етеді.
Білім алу жүйесінде компьютерді тездетудің уақыты күн санап асып келеді.
- ең алдымен компьютер тілін ... ... ... ... ... күшейіп отыр;
- жастардың компьютерді меңгеруі, олардың алдынан жаңа білім көздерін
ашады, әлемдік білім мен ғылымға ... 2030 ... 10 ... ... ... ... яғни 2007 жылғы халыққа арналған жолдауында: «Осы заманғы
білім беру мен кәсіптік қайта даярлау ... ... ... жаңа ... ... көзқарастарды пайдалану,
инновациялық экономиканы дамыту. Білім беру реформасы ... ...... ... мен ... алған еліміздің кез келген азаматы әлемнің
кез келген елінде ... ... ... болатындай деңгейге көтерілу болып
табылады. Біз бүкіл елімізде әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы ... ... қол ... ... деп атап көрсетті [52, 20].
Ақпараттандыру үрдісінің әсерімен жаңа қоғамдық құрылым қалыптасуда.
Қоғамды ... ... ... бірі – ... беру ... бұл жаңа ... ... әдістерін дамыта оқытудың
идеяларын жүзеге ... ... ... ... деңгейлерін бір-
бірімен тығыз байланыста өрістетуге және олардың тиімділігімен ... ... жаңа ... ... өмір сүруге дайындауға пайдалану
деген сөз.
Комьпьютер ... ... ... ... ... болды.
Компьютерлік қарым-қатынастың универсалды құралы – хаттарды кез-келген
мәнін ... ... ... ... ... ... ... көмегімен конференциялар жүргізіледі, ең үлкені – usenet -
бүкіл әлем бойынша жүздеген мың мәшинелерді ...... ... жаулаған жаһанды компьютерлік желі, түрлі
ақпараттық желілердің байланысын ... ... ... ... ... дамуына ықпалы.
XX ғасырдың мен XXI ғасырдың жақындай келе, көптеген нәрселерді
адамзат баласы ... мен ... ... ... Жаңа ... ... нені алу ... ненітастау керек, нені өзгерту керек немесе
қандай құндылықтарды қайта қарау керек.
Адамзат баласы осындай ... ... әлі ... емес – болу ... Ғылым мен техника, ғылыми –техникалық прогресс, қазіргі заманның ең
үлкен жетістігі болды [50, 76].
Енді осы жаһандаудың Қазақстанға ... ... Біз мұны ... ұлы той» деп ... ... әлемге жайылған жалпылама үрдіс ретінде
бұған көнігеміз бе, әлде тарихи-руханн тәжірибемізде ... ... ... ... ... ... бұзбаудың дәстүрлі
рецепті қазақта бар ма? Қазақстан халқына жаһанданудың әсері - ең бірінші
бұл материалдық ... ... тұр. ... ... ... бен еңбек
құралдары, тұрмыс бұйымдары, архитектура, ... тағы ... ... ... мәдениетіміздің барлығы да Батыс стандарттарына
түсірілген. Бұдан біз енді құтыла алмаймыз. Мұны Батыс ... ... ... да тым күмәншілдік болар еді. Десек те, ... ... ... ... ... ықпалы күнделікті
материалдық мәдениеті стандарттаудан да қауіптірек больп тұр.
Ұлттық мәдениетімізге төнетін ... ... үшін ... ... ... ... елдердегі рухани кедейлену ... ... бара ... ... ... тиіспіз. Тіршілік ортасын Батыс
өнімдерімен жабдыктау жоғарыда айтылған технологиялық үстемдіктен ... ... ... ... ... күнделікті тұтыну
тауарлары мен өндіріс құралдарын ... Бұл ... ... ... ... Бүгінде психологиялық ментальды деңгейде Батыс технологиясының
құдіретін ... оны ... ... ... елдерінің бойында
Батыс мәдениетінің алдында мысы басыльп, артта ... үшін ... бар. ... ... халық санасында Батыстың бұқаралық
мәдениетіне прогреске жеткізетін ... ... ... ... ... ... Азия елдеріңдегі секуляризация. Ал, ... ... ... ... қарсы тұрады. Әлемдік діндердің біреуін өзегі
етіп қабылдаған ұлттық мәдениеттердің ... ... ... неке
шеңберінде ғана рұксат етеді. Сондықтан, бұқаралық мәдениет әуелі ... ... ... ... Оның үстіне «модерннің» де,
«постмодерннің» де ең бірінші ... ... - ... ... ... ... ... шеңберінен, дәстүрлі
тыйымдардан тыс болуы. Кейбір ғалымдар, мысалға, ... ... ... ... кафедрасының доценті С.Г. Туронок мырза
былай дейді,- «мемлекеттер ... ... ... ... жалғаса
бермек. Бірақ, бүгінгі тірестің сипаты бөлек. Бұрынғы «танктер мен ұшақтар,
әскери бөлімдер түсіру» ... ... ... ... мен ... ... алуан мұрат-идеалдар түсіру, ақпараттык
ресурстарды апару» категорияларымен ойланып, ... ... ... ... ... жаһандануды бұқаралық мәдениет пен ұлттық мәдениеттер ... деп ... да ... Адам ... ... қарай
Шығыс елдеріңің көбінде Батыс өркениетіне технологиялық құдыретіне ... ... ... ... ... ... Бұл Батыс
өркениетінің прогрессивті жетістіктерін ... ... ... ... ... ... ... бастап келеді. Оның үстіне
жаһанданудьң авторы ... ... ... Шығыс елдерінде демократияның
дамуына ... ... ... ... ... құндылықгарға қайшы
келетін әсіре демократияшыл талаптарға барып тұратыны да ... ... екі ... ... ... ... беру, отбасылық
қатынастарға араласу, әйел құқын шектен тыс ... ... жеке ... ... жоқ ... бостандығын фетишке айналдыру, әке мен бала
арасына адам құқы ... ... ... т.б. ... ... ... таралуын шамаладан тыс күшейтіп, азаматтардың ... де ... ... тиіс ... ... ... ... мен
Батыс өркениетінің арасын ушықтыруда. Бұл жастар ... ... ... ... ... ... ... Шығыс адамдарының
ap-ожданын аяққа басуда. Халық ... ... өзі ... ... таңдай алмайды. Ал, енді Батыс талап ететін демократия ... бірі - ... ... ... ... ... ... табылатын Батыстың тыйымсыз кинолары мен ... ... ... ... табанға таптауда. Ұрпақтың
әлеуметтік ... ... ... мен ... ... ... көп әсерін тигізеді. Тұтас қоғам құптайтын құндылықтар ретінде
БАҚ арқылы таратылатын бұл фильмдермен ... ... ... ... ... келе ... [53, ... жаһандану «модерн» мен «постмодерннің» түрлі мәдени модельдерін
ұсынуда. Жастарда қазір ... ... ... өзін осы ... ... өз бейнесін осыдан көріп ризашылық табуы басым. Ондай
стильдер қазір «толкиенисттер», «аикидоктар», «скинхедтар», ... ... ... ... ... т.б. ... топтардың тізімі болын кете ... ... ... ... жастардың салауатты әлеуметгік
белсенділіктерін білім алу, ... ... ... ... ... бала сүю, ... төмендетіп, жаппай әлеуметгік-
психологиялык проблемаларға нашақорлық, маскүнемдік, ажырасу, еңбекке,
кәсіпке құштарлықтың ... ... ... [54, ... үшін ... ... да болмайтьш сияқты. Өйткені, Батыс елдері
өз құндылықтарын дамушы елдердің саяси – ... ... ... ... дамушы елдердің ұлттық кұндылықтарын өз
ішінде және халықаралық ... ... ... қарсы күресіп
отырған жоқ. Қазір қай мәдениетті таңдаймын десе де адамның өз ... ... ... ... ... мәдениетіне тигізетін
әсерлері
Жаһандану кеңістігінде өзгеріс үрдістерін зерттеп, сараптамас бұрын,
осы ареалда жүзеге асып отырған процесті – жаһандану ... ... пен ...... ... ... шарт.
Бүгінгі таңда жаһандану – қоғам дамуының ... ... және ... ... жаңа ... өткізетін саяси -
әлеуметтік, экономикалық құбылыс ... ... ... ... ... рухани мәдениетіне ықпал ететін, әлсіз мәдениеттердің үстем
мәдениеттердің ықпалында ... ... ... деп атауымызға болады.
Жаһандану мәселесіне байланысты қоғамда белгілі ... әр ... ... ... ме бағдарламасы болмаса, онда сол ... ... орны да ... және ... ... өз ... ... да
бек мүмкін. Сондықтан да әрбір ХХІ ... өмір ... ... ... ... ақпараттық – мәдени қысымға барлық жағына сақадай сай болуы тиіс,
әрине бұл жерде әр мемлекет ... сай ... ... бұл ... жан ... ... ... елегінен өткізудің маңызы зор.
Жаһандану мәселесі 1990 жылдан бастап барлық жерде ғылыми дәрежеде
талқыланатын өзекті ... ... ... оның ... ... яғни ... ... көтерілуі өндірістік және иновациялық деңгейге жетуі он
жетінші ғасыр болып ... ... ... ... ... ... және экономикамызға өзгерістер еніп жатқанын
ешкім жоққа ... ... ... бұл ... екі ... ... ... батыстан шығысқа және керісінше. Бірақ көбінесе батыстын әсері көбірек
тиетінін баріміз білеміз [55, 1961].
Көптеген ғалымдар мен ... ... ... жаһандану
процессі анық XX ғасырда көрінсе де, оның басталу тарихы біздің заманымызға
дейінгі дәуірлерден ... ... яғни ... дүниеге келуі және бүкіл
әлемдік интеграция процесстері бір-біріне байланысты және бір-бірінің себеп-
салдарлары болып табылады. Бірқатар тарихшылар жаһандану ... ... ... ... ... жаһандану;
- прото-жаһандану;
- қазіргі кезеңдегі жаһандану;
Негізінен жаһандану процессі тарихы екі кезеңдер бойынша жүрді және жүріп
келеді, ... ... ... ... жер ... ... алып ... жаһандану.
Локальды жаһандану процесі көршілес мемлекеттер, ру-тайпалар,
халықтар арасындағы интеграциялық, ... ... ... ... ... ... көрінеді. Мысалы, тарих ... ... мен ... ... ... ... қазақ даласында мекендеген
ру-тайпалар арасындағы қарым-қатынастардан көре аламыз.
Ал жаһанды деңгейдегі ... ... ... ... ... ... яғни әлімнің бір түкпірінде болып жатқан тарихи, ... ... ... ... ... негативті оқиғалар өзгелерге
белгілі бір уақыт көлемінде жеткізіліп, одан кейін ... ... ... ... ... уақытта жаһандану және жаһанданулық үрдістер ... ... ... объект болды. Жаһандану теориясы
халықаралық ... ... ... әлеуметтік жүйелік теорияның
негізінде пайда болып, әлемдік жүйе мен әлемдік ... ... ... өңделген. «Жаһандану» термині ХХ ғасырдың 60 - шы
жылдарында В. Мураның еңбегінде пайда ... және М. ... ... ... ... ... қолданылады.
Қазіргі заманғы мағынада «жаһандану» термині ХХ ғасырдың жылдарының
ортасында қалыптасты. Бұл терминін пайда болуын Т.Левитпен ... ... ... – ірі ... корпорациялар, өндіруші әртүрлі азық –
түлік нарықтардың қосылуы.
А.В. Мироновтың ... ... біз ... ... әсер етуші күрделі «әрі көпжақты процесс ретінде түсінеміз. ... ... ... ...... ... ... М.В. Ильин
жаһандануды «біртұтас әлемнің құрылуы» ретінде анықтап кетеді.
В.Л. Иноземцев жаһандануға мынандай ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық жүйелердің байланысы,
арақатынасы, бүкіләлемдік ... ... ... он ... бері жаһандану мәселелері бойынша ... ... да ... жаһандану терминін ашып бере алмады. Қанша ... ... да «көп ... ... ... ... қалды және бұл
тақырыпқа байланысты, әрбір автор өзіндік жеке ойларын береді.
Жаһандану ... ... ... ... ... еңбекпен,
көптеген өнеркәсіптермен және жоғары деңгейдегі технологиямен қамту.
Ұлттық ... ... ... ... бола ... Көптеген зертеушілердің
айтуы бойынша экономиканы білген адам байлықпен ... ... ... ... ... кәсіпорындарға рыноктар ашумен және ... ... ... ... ... жаңа түрін дамытумен айналысады
[56, 1083].
Жастар Қазақстан халқының жартысынан артығын құрайды және ... бұл тобы ел ... ... роль ... ... да ... пәрменді әрекет ету үшін жастарда озық, еліміздің түбегейлі мүдделеріне
сай саяси, әлеуметтік құндылықтар жүйесін қалыптастыру ... ... ... пайда болған саяси вакуумға тез арада Шығыстан да, Батыстан да
өзгенің бәрі құйыла бастайды. Басқа ... ... ... ... ... ... қою ... өркениеттілік деңгейін
көтереді деп айту қиын. Қоғамның бейбіт өміріне ... озық ... аша ... олардың дәстүрлі мәдениет пен отандық тарихтан алынған өмір
үлгілерімен қосылу ... ... күн ... ... ... жатады.
Жастарды саяси процеске тартудың оң және теріс жақтары жөнінде талай
пікірталасты қағидаларды келтіруге болады. ... ... ... ... ... аян. ... ... жеткіліксіз
жастарды кейбір саясаткерлердің өз мүдделеріне пайдаланып кетуі әркімді
алаңдатады. Сырты ... іші ... ... ... мен ... ... елігушілік туғызуы әбден мүмкін. Сол себептен де жоғары
оқу орындары саяси клубтарға айналып кетпеуі қажет.
Бірақ, ... өмір сүре ... одан тыс болу ... емес. Жастардың
әлеуметтік өмірі оқу орындары қабырғаларымен аяқталмайды, басталады. Ал ... ... ... саяси, әлеуметтік, мәдени көзқарастарындағы орны
ерекше екендігін айтып кеткен жөн.
Жаңа саяси-әлеуметтік жағдайда республика үшін ... ... ... ... ... күн тәртібіне қойылып отыр. Әр
түрлі саяси ағымдардың жастарға тигізетін ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Жастардың саяси санасы бос кеңістікте қалыптаспайды. Оған этникалық,
діни, мәдени факторлар тікелей әсер етеді. ... діни ... ... ... ... ... отыр. Жастардың арасында діни
сауатсыздықтан адасушылдықтың болуы бірнеше діни секталардың пайда болуына
әкеліп отыр. Мысалы, ҚР Ішкі ... ... ... ... кезде
вахаббистер Маңғыстау, Атырау, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл
облыстарында белсенділік танытып жүр. ... ... ... бір
куәлік келтірілген: « Ақ шапанның етегін көтере қажы талибтерді уағыздай
бастады. Олар ... ... ... ... темекі тартпайды,
алдау мен нәпсіқұмарлыққа қарсы тұрады. Егер ... ... ... ... бұл ... ... Біз олармен бір діндеміз: сунниттер
және сопылармыз Қ.А. Яссауи кесенесі бар Түркістан біздің ортақ отанымыз»
[57, 50]. ... ... ... ... ... ... ... да
жастарымыздың құндылық бағдарларын кертартпа бағыттар төңірегінен аластап,
пәрменді әрекет етуіміз керек.
Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты-жастардың шығармашылық,жаңашылдық
қуатын қоғамды алға ... ... ... ... ... ... ойлап, дәстүрлі құндылықтар жүйесін сақтайтын жас ... ... ... бағдар қалыптастыру зерттеу жұмысының
өзектілігін айқындайды. Осы ... ... ... философы Д.
Кішібековтың жалпы мәдениет пен ... ... ... ... бірі ... қоғамының тарихи кешегісі мен рухани
дәстүрін ескеру керек» дейтін пікірімен келісеміз [58, 5].
Кез келген ... ... ... ... ... ... оның
барынша жарқын болуын қалайды. Сол елдің болашағы қашанда жас ... ... ... ... « ... болашағын білгің келсе, жастарын
тыңда» деген мәтел сөз бар. Өйткені мәдениет философиясы тұрғысынан ... ... ... ... және ... антропология жүйесіне енеді.
Философиялық антропологияда «жастар-адам» жүйесі ... ... ... ал ... философиясында бұл жүйе нақтылық дәрежеде: ол үш
түрлі формада: «жастар-индивид», жастар жекедаралығы және ... ... ... ... ... олар ... өздерінің даму
деңгейіне қарай ажыратылады: «жас-адам» жай индивид ... ... ... ... басыңқы дамыған құбылыс болып табылады [59, 90].
Адам мәнін анықтаған әртүрлі ... ... келе мына екі ... ... 1) адам ... ... тұтастай бүтін ретінде және 2)
адам әлеуметтік әрі микрокосм ... ... Бұл ... ... ... ... қарастырылады, ал оның басты қатынас кеңістігін
«жастар-әлем» және «жастар-адамзат» аясында сарапталады. Екінші жағдайда
жастар ұғымының мәні ... және ... ... ... анықталады
да оның қатынас кеңістігі «жастар-қоғам» және «жастар-мәдениет» шеңберінде
қарастырылады.
«Жастар-қоғам» ... ... бар. Бір ... ... дамуы
жастардың әлеуметтік-мәдени болмысының, тұлғалық образының даму үрдісі
болса, екінші ... ... ... ... ... ... ... үдерісін тездетеді. Қоғам және жастар бір-бірінсіз өмір
сүре алмайтын ... ... ... ... ... ... ... ортаның, әлеуметтік жүйенің мәдени ұстанымдары мен ... ... әрі оны ... ... ... Ал ... қозғалысы-ол жас адамның өмір жолы. Білім беру мен ... ... ... ... ... сонымен қатар жаңа идеялар мен
көзқарастарды ұстанатын жастар да өз ... ... ... бейімдейді,
қоғамды өзгертіп әрі дамытып отырады. ... да ... ... түсу әрі әлеуметтік жүйе ретіндегі қызмет ету ... ... күші ... ... ... ортаның даму қозғалысы өзінің ішкі
мәдени-тарихи контексінде жастарды қоғамдық субъект ... ... ... ... ... жүреді. Осыдан ... ... ... ... ... Жастар қай қоғамда да
мәдениет «архитекторы» әрі ... бір ... ... ... ... Жас
адамның қалыптасуы мәдениеттің шығармашылық-жасампаздық қызметімен тікелей
байланысты. Жастардың жоғары ... ... ... ... кезде әлеуметтік-мәдени үрдістер жылдам өзгеруде. Американдық
социолог О. Тоффлердің ... өмір ... тез өтуі ... тез өту сапасын тудырады. Бір мезеттілік пен тұрақсыздық аса
терең сезіліп отыр.
Қайта құру мен ... өз ... алуы ... ... ... ... ... табысты кәсіпкер немесе саяси
қайраткерді берді. Мемлекет, мектеп, ... ... ... ... ... қозғалыстар, студенттік және ғылыми қоғамдастықтар,
пікірталас клубтары, БАҚ, түрлі мәдениеттер ... ... ... ... бар ... ... БАҚ, ... сюжеттерді дәріптеу арқылы ... ... ... ал оның өзі ... ... ... ойлау болмысын
құрастыруға себеп болып отыр.
Жастардың шешілмеген мәселелері жеткілікті. Ең маңыздысы олардың окуы
мен өмір талаптарын ... ... ... Бір жағынан
алғанда, 17 мен 24 жастың арасыңда жас адам әрі ... ... әрі ... әрі өзінің мұктаж-тілектерін орындауы тиіс. Бірақ, қаншама талантты
болғанымен барлық жастардың қолы оған жете бермейді. ... ... ... және ... оқу орындарының материалдық ... да тым ... ... ... ... бір ... шаққанда 70 мың
доллар қүрал-жабдықтар бар екен біздің елде ... ... ... ... 60 мың ... ... (460 ... қаржы бөлінеді екен
[59, 97].
Қазіргі жас азамат өзін қай саяси топқа жатқызады? ... ... ... Бұл ... ... ... ... қажет
ететін мәселе. Өйткені, жастардың саяси еркіндігімен қатар ... ... ... ... ... керек.
Осы процестермен саяси сенім мәселесі тығыз байланысты. Жастардың
саяси сенімі соңғы уақытта жүргізілген ... ... ... ... ... ұшыраған. Бұрын негізінен мемлекетіміздің
тәуелсіздігін, егемендігін бағдар етсе, енді негізінен ... ... ... ... арқа ... бастаған. Яғни, бұл өмір,
білім алу, материалдық және рухани байлық сияқты құбылыстар алғашқы ... ... ... ... тұлғалық дамуы мен отбасылық
құндылықтары ... ... ... ... ... ... ... жалпы адамзаттық процестерге жататын құбылыс. Адам құқығы қорғалатын
өркениетті елде саяси сенім де тұракты. Ондай ... ... ... ... жеке ... өз ... ... байланыстырып отырады. Саяси
саналылық пен саяси сенімнің көріністері айқын болып келеді. ... ... ... ... ... ... саяси өмірде де әлеуметтік
прогреске оңтайлы әсер ететін ахуал тудырады, ... ... ... үшінші саласы жастардың саяси белсенділігі. Ол саяси
білгірлік пен саяси ... ... ... ... жастардың
қоғамдық өмірде өзінің білімін тиімді қолдана білуімен астасып жатады. Ал
саяси маңыздылық әрбір жастың өз ... ... ... ... ... ... ... Міне, осының бәрі әрбір жас азаматтың
қоғамдағы саяси ... ... ... бұл ... ... ... факторлардың қатарына саяси институттардың
іс-әрекеттерін, бұқаралық ақпарат құралдарының қызметтерін, жоғары ... ... ... ... ... ... ... ретіндегі қалыптасуындағы маңызды мәселе олардың өзіндегі ... ... ... ... ... ... мен дамуына байланысты.
Азаматтық сезім жоқ жерде ... ... ... ... тіпті
егемендіктен айрылып қалу қауіпі де туады. Жастарды адамгершілік – ... ... заң ... мен құқық теориясында өте ... ... ... ... ... дамуы
барысында орнығып, тұрақтанған әлеуметтік тәжірибені ... ... ... ... ... ... өз орындарын табуға ықпал ету деген
түсініктің жиынтық ұғымы. Осыған сәйкес ... - ... ... ... ұрпақтың бойына адамгершілік қалпы мен
құқықтық мәдениет, сондай-ақ осы ... ... ... ... ... ... заңды құқықтық мінез - ... ... ...... тұрғыдан әлеуметтендіру
жас ұрпақтың қоғам мүшелерінің ... ... ... ... ... - ақ ... ... әртүрлі жақтарында жүріп жатқан
әлеуметтік, экономикалық, саяси, моральдық - ... ... т.б. ... ... ... ... ... күші бар құқық
нормаларын, адамгершілік қалыптарын, адамшылдық қасиеттерді ... ... пен ... ... ... ... Өскелең ұрпақтың
бойына сіңірілген адамгершіліктік - ... ... ... ... ... ... ... мен құқықтық мәдениеттерінің
мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... мінез
- құлықтан арылуға мұрындық болады. ... ... - ... ... ... қоғамдағы өз орындары мен ... ... ... - ... ұстай алатын, тәртіп бұзса заң
алдында ... ... ... ... бір кәсіби мамандықты меңгеруге
талаптануы керектігін түсінетін, сондай - ақ өз ... ... ... алатын, заңды міндетін орындайтын, заң үстемдігін
мойындайтын ... ... ... ... ... қалыптасуларына ықпал
етеді.
Құқықтану ілімінде адамгершілік - құқықтық тәрбие әдіс - ... ... ... жоқ. ... бұл ... ... ... әдіс - тәсілдерін саралауларға арналған. Сондықтан өскелең ... - ... ... әлеуметтендіруде белгілі бір әлеуметтік
мәні бар тәрбие нысандары мен амалдары пайдаланатынын ... ала ... - ... ... жиі ... ... ... мен амалдарын қысқаша сипаттап өтейін:
Адамгершілік тәрбиесі - жастардың адамгершілік сана сезімін, іс ... ... ... ... ... ... негізделген қарым - қатынас тәжірибесін ... ... ... ... ... ... қатар, тұлғаның ар
- ожданын, танымдық, қызығушылығын кешенді ... ... ... ... бостандығын, құқығын, қадір - қасиетін құрметтеуді, ... ... ... қалыптастырады. Құқықтық реттеушілікті өз мазмұнына
қоса отырып, адамгершілік - құқықтық тәрбиенің мазмұнын ... ... ... заң, ... ... және саяси жағынан өзін
кәдеге жараймын деп сезінуге мүмкіндік беретін жеке тұлғаның интегративті
қасиеті ... ... ... ... ... - ... күнделікті өмірде, іс - әрекетте заңдар
мен заңдық күші бар нормаларды қалай пайдалануға ... ... ... ... заң ... мойындауға тәрбиелейді,
жастардың бойында құқықтық мәдениеті, оның көріну нысаны ретіндегі заңды
құқықтық ... - ... ... тәрбиенің мақсаты - жастарды мемлекет заңдары мен ... сүру ... ... ... даму ... ... қоғамдық тәртіпті сақтауға тәрбиелеу. Әрбір жастың бойына
сіңдірілген осы ... ... ... ... оның ... ... ... Сонымен қатар, жоғары адамгершілік қалыптары
мен заң мәтіндерінің ... ... ... ақпарат құралдары,
соның ішінде, әсіресе, телевидение айрықша орын алады. Жалпылама айтқанда,
жоғары адамгершілік қадір - қасиеттер мен ... ... ... орны мен ... ... ... ... мен нысандарының
түпкі мақсаты - өскелең ұрпаққа ... ... ... ... ... ... ... тәртіп ережелерінің мән -
мағыналарын ұғындыру, ... ... пен ... ... меңгерту,
гуманистік адамшылдық қадір - қасиеттердің, қоғамдық тәртіп пен заңдылықтың
сақталуы қажеттілігін түсіндіру, заң бұзушылықтың алдын алуға қызмет ... ... ... ... ... - ... тұлғасын
қалыптастыру оларға тек сабақ үстінде жоғары этикалық - моральдық ұғым -
түсініктер мен ... ... мән - ... ұғындырып,
түсіндірулермен ғана шектеліп қалмай. Өскелең ұрпақты сабақтан тыс уақытта
да адамгершілік - құқықтық ... ... ... ... ... барысында олардың көңілдеріне тоқыған адамгершілік және
құқықтық дәстүрлерді сана - ... ... ... ... ... ... сабақтан тыс уақытта өткізілетін практикалық ... ... ... ету ... ... ... ата -
аналарының қараусыз қалған балаларға ... ... ... сезіндіру үшін күнделікті өмірден ауыр бір ситуациялық ... оны ... ... ойнатып көрсетуге болады. Немесе, жақсылық
пен жамандық, арамдық пен ... ... пен ... арасындағы талас
-тартыс суреттелген пьесалық қойылым, ... ... ... ... ... тәрбиелік мәні түсіндірілсе қандай керемет.
Тәлім-тәрбие процесін педагогикалық ... ... ... ... барлық тәрбие мәселесін, соның ішінде саяси
тәрбиелеуді де осы бір ... ... ғана ... деу ... Тәрбие ұғымының философиялық, саясаттанулық, ... ... т.т. ... ... ... ... мен ... қатынастардың тәрбиелеу ісіндегі шешуші маңызына
зор мән бере ... ... ... ... ... ... ретінде
тәрбиешінің өзіне тән қажетті касиеттерді орнықтыру бағытында арнайы
ұйымдастырылған әрекеттерге де үлкен ... ... ... ... ... болу ... Тәрбие дегеніміз адамдарда ... ... ... бағытталған шаралар болғандықтан, мұнда
обьектімен ... ... ... "Көп ... "тәрбие" мен
"қалыптастыру" деген ұғымдардың мағынасын айырып жатпай, ... ... ... бұл ... келе ... сиякты. Өйткені
қалыптастыру деген ұғымға обьективтілік тән. Адамның, оның ... ... ... ... қоғамның, әлеуметтік, географиялық ... ... ... ... ... жүріп жатады, оған арнайы
жұмыстардың қажеті жоқ. Ал тәрбие болса, ол ... ... ... орнықтыру үшін оларды қалыптастыру процесін ... ... ... ... ол ... бір мақсатқа, программаға ... ... ... ... ... ... айтқанда бірден
қойылатын мәселе осы процестің стратегиясы мен оны ... ... ... ... ... қатысты. Саяси-мәдени мағынасында
стратегия ... ... ... ... ... құндылықтарға
қатысты. Елбасымыздың "Ел халқына Жолдауында" жоғарыда аталған мәселе жан-
жақты ... ... ... ... айқындалды. Стратегиядағы "2030
жылға қарай Қазақстан Орталық Азия барысына ... және өзге ... ... ... ... деген жолдар тек халықтың ... ... үшін ... біздің ішкі ... бен ... ... ... ... бұл"- ... Ә. ... [60, 48]. Егеменді
мемлекет үшін патриотизм маңызды құндылыкқа жатады. Әсіресе, жастарды ... ... ... ... көп ... ... ... сананы қалыптастыруда Қазақстанның өзіндік ерекшеліктерін ескеру
қажет.
Қазақстан көпұлтты мемлекетке жатады. Халықтың жартысына жуығы қазақ
еместерден тұрады. Бірақ бұдан келіп, ... мен ... ... ... деу ағаттық болар. Өйткені, -дейді Ә.Нысанбаев, -"Қазақстан
- қазақ ұлтының жер бетіндегі жалғыз мемлекеті, бірақ ол өз ... ... ... ... бірдей тең құқықтарын қамтамасыз етеді.
Алайда біз көпэтносты мемлекет болуға тырыспауымыз ... ... ... ... ... ірге ... ... сызат, іспеттес. Яғни
этникалық бірігу, бірегейлену мемлекеттік ауқымда емес, ұлттық ауқымда
жүзеге асуы ... ... ... ... ірге ... ... ұлттың да
рухани-мәдени жағынан молығуына, кемелденуіне жеткізеді. Осындай ұлттық
бірегейлену ... ... тез ... асса, еліміздің экономикалық
өсуімен дамуы да, ұлттық кауіпсіздігінің нығаюы да, азаматтық қоғам ... ... ... ... әрі ... бола түсер еді.
Қазіргі кейбір саясатшылар жиі айтатын "азаматтық қоғам", яғни ... ... ... ... ... және экономикалық
бастамаларына еркіндік берілетін, кез-келген әлеуметтік ... ... ... ... ... калыптаскан қоғам
ұлттық бірегейленуден кейін ғана пайда болады. Мемлекет өзін өзі ... ... ... ... ... алып ... қоғам өміріне
араласуға мәжбүр болып отырған жағдайда "азаматтық ... ... [59, ... ... ... сезім ұлтжандықты қажет ... ... ... ... ... ... құрастырады. Бұл үғым
көп айтылып жүргенімен, нақтылы теориялық талдаудың әлі ... ... Оның ... ... жақтары Қ. Жарықбаев Ә. Алдамұратов
және Т. Ғабитовтың ... ... мен ... арналған "Әдеп
негіздері " атты оку құралында қарастырылған. Онда ұлтжандылық деп туған
халқынды, ... сүю, ... ... еліңнің тілін, мәдениетін,
әдебиетін, тарихын, біртуар ... ... ... ... ата-бабаның
салт-дәстүрін, әдет-ғүрпын, аруағын қадірлеу, кастерлеу делінген.
Ұлтжандылық - ... ... ... ... ... елі бұл - ... туған жеріміз, өз еліміз. Ұлтжандылыққа саяси тәрбиелеу дегеніміз
өз елін көзінің ... ... ... жас ... ... ... халқы бекерден-бекер "Отан отбасынан басталады " деп
айтпаған. ... мен ... ... ... ... ... халқы
мен ұлтын сүйетін толыкқанды азамат болуы екі талай [61, 21].
Жер-ана қазақтың саяси-әлеуметтік мәдениетінде ата-бабадан ... ... ... ... деп ... ... ... газетінде А.
Сейдімбек сақтардың жерді қалай ... ... ... мынадай бір
мысал келтіреді. Сырға дейін барлық ... ... ... ... ... ... ... жорыққа шығады. Алайда сақтар шешуші шайқасуға бармай, жауды
шөлге титықтату үшін ... ... және сақ ... ... ... ... ... "Патша, менің айтарым мынау. Мен бұрын да
ешкімнен ... ... ... жоқ ... енді де сенен қашып жүргенім жоқ.
Алайда сені көрген ... неге ... ... ... ... ... не өнделген жеріміз жоқ. Біз ... ... ... да ... ... ... қойғанымыз жоқ. Егер,
сендер қайтсеқ те бізбен соғысамыз деп ... ... ... ... ... ... бар. Соны ... алып, бірінің
мұртын сындырып ... сол ... ... үшін ... ... көресіндер". Жастарды отансүйгіштік рухта тәрбиелеуде тарихи
теориялық айғақтармен қоса халық даналығы ... ... ... ... мен әсерлілігі жоғары келеді. Мынандай бір аңыз бар: бір жігіт
ойда жоқта басқа бір ... ... де өз ... ... ... ... қайтпай қалады. Туысқандары жіберген кісілері келіп, оған өз ... ... жоқ ... ... айтқанмен ол сөз тындар ... ... ... ... ... ... туған жерінен торсыққа құйып әкелген
қымыз да оның ... ... ... керек. Келген кісілер сөздері өтпей
амалдары таусылған соң еріксіз қайтпақ ... Сол ... ... ... ... ... туған жерінің бір жіліншік жусанын алып ... ... ... ... сөз, ... алып келген қымыз еш әсер етпей
қойған жігіт ... ... ... исін ... мұң екен ... ел- ... өмірі есіне түсіп, қолқа жүрегі аунап түскендей болады. Сол сәтте өз
туған жерінен ... ... ... көзі ... ол жаңа ... ... ... тәрк етіп, алды артына қарамай ауылына ... ... . ... есі ... қазақ халқы үшін егемендік сол жусан
иісі тәрізді шығар.
Казақтың дәстүрлі саяси ... ... екі ... ... ... етене тығыз байланыста болғандығы мен олардың еншісі ... өмір ... ... ... басты негізіне көшпелілік өмір салты
жатады. Көшпелілер өздерін табиғаттың тікелей ... ... төл ... ... ... ... ... енбеген қуаң даламен шөлейтті
тек көшпелі ғана меңгере адды. "Бірақ сол далада ... етіп ... үшін ол ... ... ... ... беруте міндетті. Ол ерекше
адамгершілік және парасаттылық қасиеттерді өзіне қалыптастырды" ... [62, 104]. ... ... ... ... өмір ... ... мәдени ареалға ерекше бір икемділікпен караған және ... ... үлгі ... ... ... ... дәлелді болу үшін қазақ ... ... ... ... ... ... ... көмеді. Құс шапггы ұясына
салса бас ауыруға шалдығады, бас айналғыш болады, ұмытшақтық,
жеңілтектік ... ... деп ... қазақ беталды жер шұқыламайды, жер қазбайды. Бұл қылық өлімге
шақырады, ажалды ... деп, ... ... ... ... ... ... балаларына құстардың жұмыртқасына
тиіспеуді, балапанын өлтірмеуді тапсырып, міндеттеп ... ... - ... ... ... деп ... хайуандарды, анды, малды адамдай көру парыз саналады. Жүрегі
кірлі, қара ниеттер ғана бұлай ... ... Бұл ... ... ... ... ... ерекше, тосын құбылыстары құдірет саналған. Топырақ
үйілген төбешіктер, құла түздегі жалғыз ағаш, бұтактары тарбиып
өскен бұталардың өнген жері ... ... ... жұлдыз әрбір адам жанының бейнесі саналады. Бір
жұлдыз ағып түссе бір жан ... деп ... [61, ... саяси тәрбиелеудегі пәрменді құралға ... ... ... ... саясаткерлігімен көзге түскен тарихи тұлғалардың
тағылымдық әрекеттерінен ендірілген мысалдар ... ... ... ... ... ... ... ханның есімі ерекше орын ... ... ... А. ... Абылай саясаты туралы былай ... ... ... ... ... ол жұртты ақыл ... ... ... топтастыра білді. Жауын сұсымен де, күшімен
де сілкіндіре білген Абылай ыңғайына қарай біресе ... ... ... деп уәде беруге мәжбүр болғанымен, шын мәнісінде ешкімге де
бойұсынбаған, тәуелсіз ... ... [63, ... ... Ө. ... Абылай хан саясатын сараптай келе, оның
асыра сілтеген кездері болғанымен, бірақ барлық парасатын және ... ... ... ... ... қосып, оның тектестік тұтастығы мен
ұлттық тәуелсіздігін сақтап қалуға тырысқан ... ... ... Сол ... да мүңы бар ... ... жұмар сәт таяғанын сезген
хан Бұқар жыраудың: "жұртыңа айтар не ... бар?" ... ... ... - қан көп ... оған қас дұшпан мәжбүр етті; ... ... ... елді ... үйретіп, жер емшегін емізе алмадым, қала
салып сауда-саттықты дамытып үлгермедім; үшіншіден - елдің басы ... ... ... көп ... " — ... екен [64, ... ... құндылықтар тұрғысынан тәрбиелеу ісінде тек ел
билеген хан - сұлтандардың өмірінен ғана емес, сонымен бірге құдіреттілігі
олардан кем ... ... сөз ... ... ... ... ... жұмыста қомақты нәтижеге әкелері сөзсіз. Мысалы, ... ... Қаз ... ... би ... деген екен: "Біз
қазақ деген мал баққан елміз, бірақ ешкімге ... жай ... ... ... қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын ... үкі ... ... ... ... ... ... басымыздан сөзді
асырмаған елміз. Досымызды сақтай білген елміз, дәм-түзын ақтай білген
елміз. ... ұл ... қүл ... деп ... ... қыз туса күң ... тумайды. Ұл мен қызды қаматып отыра алмайтын елміз. Сен ... ... ... ... ... Сен темір болсаң, біз көмір еріткелі
келгенбіз, казақ, ... ... ... ... ... жат ... келгенбіз, танысуға келмесең, шабысқалы келгенбіз. Сен ... мен ... - ... ... жаңа ... жас ... ... жабысқалы келгенбіз, берсең жөндеп бітіміңді айт, ... ... айт, не ... жеріңді айт" [65, 14]. Азаматтық және
патриоттық құндылықтар жүйесін ... ... ... тек ... саяси мәдениетінен келтірілген тағылымдардың жеткіліксіз екендігі
түсінікті. Мұндай мысалдарды әлемдік өркениеттілік ... ... ... ... ... IV ... ... азаматтылықтың
ежелгі Грецияда қалай қалыптасатынын суреттеп берген. 18 жасқа толған
бозбала ... ... ... ант ... ... Мен зандарды дәйекті
сақтаймын, Отандық рәміздер мен қасиетті үлгілерді қадірлейтін боламын,
Отан үшін соғысуға ... ... ... екі жылға әскери қызметке кетеді
екен. Бұл мысалдан ... ... ... ... және ... ... ... көреміз [66, 73].
Жастарда жоғары саяси құндылықтарды қалыптастыру процесіңде батыстық
озық үлгілер мен ұлттық дәстүрлі құндылықтарды үйлесімді ұштастыру ... істе ... ... ... ... ауыткушылыққа әкелуі мүмкін.
Мысалы, дәстүрлі мәдениеттің құндылықтарын елемеу қоғамның ... тым ... ... ал бұл саяси өмірде тұрақсыздыққа, мәдениет
пен әдепте девианттық іс-әрекеттердің көбейюіне, әлеуметтік-құқықтық ... ... ... Бұл, әсіресе, өтпелі қоғамдарға тән ... ... ... саяси және басқа да инновацияларды ескер-мей,
"біз ең ... ... деп ... беру ... ... ... ... үстем болуына жеткізеді.
Еліміздің саяси өмірінің күрделі мәселелерін қазақы сана ... ... ... және егемендігін сақтау, бейбіт өмір
тұрғысынан ... және ... ... ... ұлттық санада талай
қайшылықтарда кездеседі ... ... ... туыңдаған күн
көрісі нашар адамдардың кобеюінен. Дегенмен, принципиалды түрде алғанда
казақы санада ұлт ... ... ... тату-тыныш өмір идеялары
жоғары шығып, басымдылық алып ... ... ... ... кейбір
сепаратистік және әсіре батысшылдық ой-пікірлер иегерлерін де бітімге
шақыруы, мәселені ушықтырудан қашуы осы ... ... ... 45]. ... ... ... үшін ... саяси мәнісі бар мемлекеттік
тіл мәселесін ... ... сана ... ... ... қазақ тілін
бірден-бір мемлекеттік тіл боп бекуін талап ... Бұл ... ... ... ... бап ... бекітілді.
Ұлттық және мемлекеттік мүдделердің арасында қайшылықтардың да ... ... ... ... күн ... жерге жеке меншік орнату
мәселесі ашық қойылған және ол ... ... ... отыр ... мен саяси-мәдени ... ... Күн ... экономикалық реформалар, шетел инвесторларын тарту, қаржы
тапшылығы т.б және ... ... ... бірегей болу ниетінде жерге
жекеменшік орнату қажеттілікке жатады. Бірақ, бұл ... ... бір ... бар. Заңгер ғалым З.Кенжалиев оны былай түйіндейді "Ал, екінші жағынан,
қазақы ұлттық сана мемлекетіміздің аяғына нық ... ... әлі ... ... сенімді емес, оның тәуелсіздігі, тұтастығы берік баяңдылық
деңгейіне көтерілгендігіне ... ... ... ... осы
мәселелер төңірегіңдегі өз қаупін, аландаушылығын:жер ... ... ... да ... алмады. Жерді әзірге нарықтық категориялар
тұрғысынан қарамауды, оның Отандық, ... ... ... ... ... ... тек соларды басты нысана етуді қатаң талап етті [68,
98].
Осындай қоғамдық пікірталас тудырып отырған келесі ... ... ... ... ... ... ... үлкен әсер
етеді. Өйткені саяси ойлау мәдениеті тек ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда студент
жастардың саяси мәдениетін қалыптастыру және оларды заман мен өркениеттілік
талаптарына сәйкес ... ... ... ұлттық құндылықтардың
маңыздылығын атап өткенбіз. Тағы бір осыны ... ... ... ... ... жұртшылықтағы сияқты жастар арасында да
девианттық іс-әрекеттің молайып кеткені ... ... сөз ... ... ... де ... айғақтарды кездестіреміз. Осыдан шығудың бір
жолы ретіңде бірталай мамандар мен ... ... ... ... ... құқықтық институты билер соты мен ... жаңа ... ... сай ... ... ... ... Б.
былай дейді: "Айталық, қазір жастар арасында тәртіпсіздік, қылмыс жасау
көбейіп барады. Сондықтан да жас ... ... беру ... ... және тездетіп араласса тәртіп-тәрбиемен айналысатын мекемелердің
қызметін өзіміз көріп жүрген жүгенсіздіктерді бұғаулауға ... ... ... ... еді. ... ... көп ... күрескен
жағдайда ғана нәтижеге жетуге болады".
Қай кезде де халқымыз өзінің ...... ... ... ... ... ұлыстың аманатын арқалаған жас өскінді тәрбиелеудің жолдары
мен амалдары да сан тарау. Солардың ішінде шешуші рөл атқаратын тәлімі ... бір түрі – ... ... ... ... ... іс
саналады.
Жаһандану үрдісінің жастар мәдениетіне қандай қарқынмен, қай бағытта
ықпал етіп жатқанын анықтау үшін, Қазақстан жастарынан және Болгария
жастарынан ... ... ... ... ... ... зерттеу әдісі: Сауалнама.
Сауалнама тақырыбы: Жаһандану үрдісінің қазақ және болгар жастарының
мәдениетіне әсерін анықтау.
Сауалнаманың жүргізілген уақыты: 01.12.2012 ... - ... ... талдау жүргізілген уақыт: 30.03.2013.
Қатысқан респонденттер саны: 100 студент: 50 қазақ, 50 ... ... ... - ... жылдың аралығында «Жаһандану
үрдісінің қазақ және ... ... ... ... анықтау»
барысында әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық ... ... ... ... ... және ... Климент Охридский
атындағы София университетінің студенттеріне кездейсоқ іріктеу әдісі ... Бұл ... ... ... ... және болгар жастарының
мәдениетіне әсерін анықтауға жеткілікті. Сауалнама жүргізу барысында
тәртіп бұзушылықтар ... ... ... 50 қазақ жастары және 50
болгар жастары қатысты.
Сауалнамаға қазақтардан 3-4 курс ... 50 ... ... ... Мамандықтары мәдениеттану - 68% -ті құраса, ... ... ... студенттері болды. Жынысы бойынша – 38 қыз бала яғни
76%, 12 ер яғни 24% бала ... ... ... 82% ... ... 18% кіші ... тұрамын деп жауап берген.
Болгар студенттерінен 2-4 курс студентерінен ... ... ... Мамандықтары этнография - 70% -ті құраса, 30% - тарих
мамандығының студенттері болды. Жынысы бойынша – 25 қыз бала яғни 50%, ... ер бала ... ... ... 82% қалада тұрамын десе, 18% кіші
қалада тұрамын деп жауап берген. ... ... ... сұрақтар бойынша
алынған мәліметтер талданады.
Диаграмма 1. Сіздің ойыңызша жаһандану үрдісі cіздің елде қандай
қарқынмен жүріп ... ... ... ... ... елде ... қарқынмен жүріп
жатыр? деген сұрақ бойынша қазақ студенттері арасынан 40 респондент яғни 80
% ... ... ... 5 ... «орташа» қарқынмен яғни 10%
құрайды. 2 респондент яғни 5% «жауап беруге қиналамын». 3 респондент ... ... ... деп ... ... және «басқа» деген жауап түрдеріне
жауап ... ... ... ... ... елде қандай қарқынмен жүріп
жатыр? деген сұрақ бойынша болгар студенттері арасынан 30 респондент ... % ... ... ... ... ... ... яғни 20%
құрайды. 5 респондент яғни 10% «жауап беруге қиналамын». 5 респондент яғни
10% ... ... деп ... ... және ... ... жауап түрдеріне
жауап берілмеген.
Диаграмма 2. Дәстүрлі ұлттық мәдениетке жаһанданудың ... ... ... ... ... тигізетін әсері қандай?»
деген сұраққа қазақ студенттерінің арасынан 25 респондент яғни 50% ... ... деп ... ... 10 ... яғни 20% «оң ... деп жауап берген. 30% яғни 15 респондент «білмеймін» деген
жауапты белгілеген. Ал, ... ... жоқ» және ... ... ... ... ... ұлттық мәдениетке жаһанданудың тигізетін әсері қандай?»
деген сұраққа болгар студенттерінің арасынан 20 респондент яғни 40% ... ... деп ... ... 10 ... яғни 20% «оң ... деп жауап берген. 20% яғни 10 респондент «білмеймін» 20% яғни ... ... ... ... ... Ал, «ешқандай әсері жоқ» және
деген жауап белгілерін ... ... 3. ... үрдісі жастар мәдениетіне қай бағытта ықпалын
тигізіп отыр?
«Жаһандану үрдісі ... ... қай ... ... ... ... ... қазақ студенттері арасынан 28 респондент яғни 56%
«жастар мен жасөспірімдердің мәдени ... деп ... ... ... 7 ... «байырғы халықтың мәдениеті мен ... деп ... ... 30% яғни 15 ... «барлығы» деген
жауапты белгілеген. Ал, «шығармашылық өнерінің сұранысқа ие ... ... ... ... ... ... ... мәдениетке етене
жақындай түсу», «басқа» деген сұрақ белгілері белгіленбеген.
«Жаһандану үрдісі жастар мәдениетіне қай бағытта ... ... ... ... ... ... арасынан 20 респондент яғни 40%
«жастар мен жасөспірімдердің мәдени талғамсыздығы» деп жауап ... ... 10 ... ... ... мәдениеті мен ... деп ... ... 40% яғни 20 респондент «барлығы» деген
жауапты белгілеген. Ал, «шығармашылық өнерінің ... ие ... ... ... ... ... ... «әлемдік мәдениетке етене
жақындай түсу», «басқа» ... ... ... ... 4. ... үрдісі жастардың санасына ... әсер етіп отыр
«Жаһандану үрдісі жастардың ... ... әсер етіп ... ... ... ... ... 40 респондент яғни 80% «БАҚ: теледидар,
радио, ғаламтор, жарнама, баспа ... ... ... 10 ... 20% ... ... жауапты белгілеген. Ал, «көрші мемлекеттердің
ықпалы арқылы», «Техника мен өндірістердің дамуы барысында», «басқа» ... ... ... ... ... санасына ... әсер етіп ... ... ... ... ... 30 ... яғни 60% ... теледидар,
радио, ғаламтор, жарнама, баспа басылымдары арқылы» десе, 10 ... 20% ... ... ... ... десе, 10 респондент яғни 20%
«барлығы» деген жауапты белгілеген. Ал, «Техника мен ... ... ... деген сұрақтаға жауаптар белгіленбеген.
Диаграмма 5. Жаһандану үрдісі қай мемлекеттердің ықпалы барысында
келді?
«Жаһандану үрдісі қай мемлекеттердің ықпалы барысында келді?» ... ... ... 60% яғни 30 ... «АҚШ» мемлекетінің
әсерінен десе, 40% яғни 20 респондент «Батыс Еуропаның» әсері дейді. «Шығыс
Азия», «Білмеймін», «басқа» деген сұраққа жауап ... ... қай ... ... барысында келді?» деген
сұраққа болгар респонденттердің 80% яғни 40 респондент «АҚШ» мемлекетінің
әсерінен десе, 20% яғни 10 ... ... ... ... ... «Шығыс
Азия», «Білмеймін», «басқа» деген сұраққа жауап берілмеген.
«Жастар жаһандану үрдісіне қарсы қандай шаралар жасап ... ... ... ... «Ұлттық тәрбие барысында іс-шаралар өткізуде»,
«Қазақтану ұйымдары жұмыс жасап жатыр», «Білмеймін», ... ... ... «салт-дәстүрді жаңғырту» шаралары т.б. ойларымен бөлісті.
«Жастар жаһандану үрдісіне қарсы қандай шаралар жасап жатыр?» деген
сұраққа болгар жастары: «Жаһандану ... ... ... келе ... оған ... ештеңе жасай алмаймыз, тек қана оның жақсы жағын ... ... ... «ешқандай шара жасап жатқан жоқпыз» деген ойларымен
бөлісті.
Диаграмма 6. Сіздің ойыңызшы жаһандану үрдісінің пайдасы басым ба
әлде зияны ... ... ... ... ... ... ба әлде ... ма?»
деген сұраққа қазақ студент респонденттердің 40% яғни 20-сы ... ... ... ... 20% ... ... ... 20 респондент яғни 40% «екеуі
де» деп жауап берген. «Басқа» деген жауап белгісіне жауаптар алынбаған.
«Сіздің ойыңызшы ... ... ... ... ба әлде ... ... сұраққа болгар респонденттердің 50% яғни 25-сы «Пайдасы көп ... ... 20% ... ... ... 15 ... яғни 30% «екеуі де»
деп жауап берген. «Басқа» ... ... ... жауаптар алынбаған.
Диаграмма 7. Жаһандану үрдісінің жақсы жағын көбейтуге қандай ұсыныстар
айтар едіңіз?
Жаһандану үрдісінің жақсы жағын көбейтуге ... ... ... ... ... қазақ респонденттердің 80% яғни 40 респондент «БАҚ-
тағы керексіз бағдарламалар орнына ... ... ... көркем
фильмдерді, мультфильмдерді, жарнамаларды экран бетіне шығару» десе, ... ... ... ... ... ұлттық негізде
қалыптастыратын әртүрлі жарнамаларды ... ... 5 ... яғни ... деп ... ... «Басқа» деген жауап белгісіне жауапар
алынбаған.
Жаһандану үрдісінің жақсы жағын көбейтуге ... ... ... ... ... ... респонденттердің 70% яғни 35 респондент «БАҚ-
тағы керексіз ... ... ... мәдениетті дәріптейтін көркем
фильмдерді, мультфильмдерді, жарнамаларды экран бетіне шығару» ... ... ... ... ... мәдениетін ұлттық негізде
қалыптастыратын әртүрлі жарнамаларды көбейту» деген, 5 респондент яғни ... деп ... ... ... ... жауап белгісіне жауапар
алынбаған.
Жүргізілген зерттеудің қорытындысы ... ... ... ... салыстырғанда жоғары қарқынмен және кері әсерін
тигізіп жатқанын көріп ... ... ... үрдісі сіздің елде қандай қарқынмен жүріп
жатыр? » деген сұрақ ... ... ... ... 80 % ... деп ... ... ал болгар студенттері 60 % «жоғары» қарқынмен
десе деп жауап берген.
«Дәстүрлі ұлттық мәдениетке жаһанданудың ... ... ... сұраққа қазақ студенттерінің арасынан 50% «кері әсерін тигізуде» деп
жауап берсе, ал болгар студенттері 40% «кері әсерін ... деп ... ... ... ... ... ... НЕГІЗГІ
БАҒЫТТЫРЫ
3.1 Жастарды патриоттық және азаматтық тәрбиелеу бағыттары
Қазақстандағы жаңа әлеуметтік-саяси, мәдени және ақпараттық жағдайда
жас ұрпақтың әлеуметтік ... ... және ... ... жатыр. Сондықтан да елімізде жастардың әлеуметтік мүдделерін, жаңа
уәждері мен мақсаттарын тану және ... ... ... қажетті шарты болып табылады. «Ұлттық тәрбиенiң негiзi –
адамгершiлiк, еңбек тәрбиесi» -дейдi М. ... ... ... ... озық ... баулу керек. Осы орайда бабамыз Әбу-Насыр Әл-
Фарабидiң «Адам ... ... ... болуға, ақыл-ойдың жан-жақты
дамуына көңiл бөлуi қажет. Шын ... ...... сипат» - деген ұлағатты пiкiрiн мойындай отырып, жас ұрпақты
бiлiм нәрiне ... да ... ... ... ұмытпағанымыз абзал
[69,38]. «Адамгершiлiк құндылық – адамдық қасиетiнiң ... ... ... өзге адамға жанашырлық бiлдiруi, айналадағы адамдарға
қайырымы, өмiр сүру мәселелерi жайында iзденуі, өзiн-өзi танып сол ...... ... [70]. В. ... ... бiр адамның екiншi
адамға сыйлай салатын заты емес, ол ... ... ... ғана жететiн
адамның iшкi жағдайы» - деп адамгершiлiктiң құндылығына ерекше тоқталған.
Тәрбие мәдениетi — өмiрдiң өзi сияқты ... де көп ... ... ... үшін Елбасы атап көрсеткеніндей «күш-
қуаты, қажыр-қайраты мол, дарынды ... ... [71, 46]. ... Республикасының білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасында» ... ... бірі ... ... ... ... Ғаламшар өркениетінің
шаңында қалмай, еуро-батыстық өркениеттің ... ... ... ... ... бір ... болып танылып, адамзат әлемінің
адамгершілік құндылықтарымен мәдени өркениетін ... ... ... ... күн ... ұмтылу, ұлттық мәдениеттің шығар
шыңы болуға тиіс» [72, 84].
Қоғамның, мемлекеттің алдында ойластырылған, ғылыми ... ... ... ... ... ... үшін ... жасау және жастарға әлеуметтік мүдделерін, қажеттіліктерін іске
асыруға көмектесу міндеті тұр. ... ... ... ... ... Бұл ... жауап бермес бұрын ... ... ... ... ... Мемлекеттің жастар саясаты дегеніміз-жас ұрпақтың
әлеуметтік-құқықтық қорғалуын ... ету, ... ... ... шығармашылық бастармаларды түпкі мүдделерге, бейімділіктеріне, күш-
қуаттарына сәйкес іске асыруларына және реформа жасалып жатқан қоғамның
мүдделерін, ... ... ... ... ... ... ... және олардың әлеуметтік-экономикалық,
ұйымдастыру шараларының тұтас ... ... ... ... болса керек.
Жастар саясаты мен оның ерекшеліктерін зерттеу ... ... ... алу ... ... ... динамикалық жүйе, мұнда қосалқы жүйенің
әрбір құрауышының жұмыс істеуі басты мақсатқа бағынуы тиіс, ол
жеке адамның ... ... ... ... ... ашу, ... қатар жас ұрпақты қоғамдық маңызы бар
әлеуметтік рольдерді орындауға дайындау үшін жағдайлар жасау;
- мемлекеттің жастар ... ... ... ... ... ... мемлекеттің жастар жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... ол мына
мақсаттарда жүзеге асырылады;
- жастардың әлеуметтік қалыптасуы мен ... ... ... ... ... әлеуетін өлшеу үшін әлеуметтік-
экономикалық, құқықтық, ұйымдық жағдайлар ... ... ... ... дене ... мен ... ... жастарды тәрбиелеу және білім беру;
- жастарға әлеуметтік көмек және қызметтер көрсету;
- жастардың әлеуметтік даму стратегиясы мен ... ... ... яғни жас ... өзіндік қызмет, әлеуметтік
шығармашылық, іскерлік, бағдарламаларды мемелекеттік және
қоғамдық институттардың ... ... ... ... ... ... құрылуы тиіс;
- мемлекеттің жастар саясатының негізгі, басты ... ... ... жаңа ... және ... ... бейімдеу, еліміздің тарихи перспективасын
көрсету болып табылады;
- ҚР ... ... ... ... ... қағидаттары;
- ҚР тарихи және мәдени құндылықтарының басымдық, тән және рухани
денсаулықты сақтау мен нығайту, отаншылдық пен ... ... адам мен ... ... және ... ... мен
еркіндіктерін мемелекеттік қорғау, лайықты өмір сүру мен ... үшін ... ... ҚР ... жөніндегі мемелекеттік саясатын іске асыру ... ... ... мен ... ... ... қызметінің заңдылығы;
- мемлекеттің жастар саясатын іске асырудың негізгі ... ... ... құқықтарының сақталуын қамтамасыз
ету; жастарды ... және ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметіне жәрдемдесу;
әлеуметтік қызметтерде кепілдікті көрсету; дарынды ... ... ... ... ... ... халықаралық алмасуларға жәрдемдесу [73].
Жастардың саясат шеңберіндегі түсініктері жоғары деңгейде. Бұның бәрі
жастардың саяси қалыптасуының үш деңгейін көрсетеді. Е.Б. ... ... ... ... ... ... ... қамтиды:
әлеуметтік, әлеуметтік-психологиялық, тұлғалық-тылсымдық. Әр деңгейдің
ерекшелігі бар. ... ... ... ... ... насихат; күш
көрсету және қорқыту, сонымен қатар баға, еңбек төленімі, баспанасыздық
секілді саяси-экономикалық мәселелер; ... ... ... бойынша
азаматтардың құықтарын шектеу; және т.б жатады. Ал әлеуметтік-психологиялық
бағытта ... ... ... ... ... Рухани, материалдық
құндылықтар, мүдделер, қажеттіктер және тағы ... ... ... тетіктеріне жатады. Осы факторларды түгел қоспай,
саяси әлеуметтену процесі ... ... ... ... тек ... ... ... сондықтан да тұлғаның даралануы бұл
жерде өте маңызды. Бұл процесс ... ... ... ... ... ... саясатқа деген көзқарастарын, бағдарларын
терең ... ... зор. ... ... ... жоғары жастар
көбейген сайын елде демократиялық ... ... ... жас ... ... ... сауатты болған сайын дүниеде болып жатқан
ахуалды бейбіт жолмен шешуге жол сілтейді.
Жастардың саяси тұлға ретінде ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері бар [74, 108]. Жастардың
билікке, биліктік құрылымдарға ... ... ... ... бұл түрі мемлекеттік басшылық формасының сипатымен тікелей
байланысты. Жастардың ... ... ... ... ... Бұл бағдар азаматтардың саяси ережелер мен ... ... ... саяси сенім мәселесіне келетін болсақ, бұл
соңғы уақытта әлеуметтік зерттеулердің нәтижесі бойынша көп ... [75, 245]. ... ... еліміздің егемендігі сияқты саяси
құндылықтарға сенім артса, ал қазіргі кезде жалпы ... ... яғни ... ... алу, ... ... ... сияқты
құндылықтар алдыңғы орындарға шықты. Сондықтан да қоғамда азаматтардың
тұлғалық дамуы мен ... ... ... байлыққа айналуда. Бұл
жалпы адамзаттық процестерге жататын құбылыс. Өркениетті елдегі әр ... жеке ... ... болашағымен байланыстырады. Саяси саналылық
пен саяси сенімнің ... ... ... 3. ... ... ... білгірлілік пен саяси маңыздылықтан ... ... ... білгірлігі қоғамдық өмірде өз білімін тиімді қолданумен тығыз
байланысты. Ал саяси маңыздылық азаматтардың өзінің ... ... ... ... сезіне білумен байланысты. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... саяси белсенділігін
бақылаушы, реттеуші орындарға: саяси институттарды, бұқаралық ... ... оқу ... ... ... ... ... ретінде қалыптасуы үшін олардың бойында
азаматтық сезім болуы қажет, яғни Қазақстан азаматымын ... ... ... саяси-мәдени кеңістігін кеңейтіп, елге үлкен пайдасын
тигізеді. Бұл мәселенің біздің еліміз үшін ... өте зор. ... көп ... әр нәсілді болып келеді. Азаматтардың азаматтық
теңестіру ... ... ... ... ... ... қоғам
қайраткері У.М. Салливэн былай дейді: « В ... с ... ... ... ... ... высокий уровень солидарности,
доверия и терпимости. Это ... ... ... сотрудничать с
другими для общего блага. В этих регионах ... ... ... вида ... между людьми. Это способствовало развитию навыков
сотрудничества и ... ... [76, 341]. ... да саяси
теңестіруде азаматтық сезім алдынғы орында. Ал ... ... ... француздық модель негізінде ... ... ... ... ұлт және ... бір-бірімен теңестіріліп
құрастырылады. Біздің республикамызда да ... ... ... ... ... еліміздің барша азаматтарына бірдей болуы қажет
[77, 49].
Саяси құндылықтардың қалыптасуы жастардың ... ... ... ... мен ... ... ... саяси биліктің қызметіне байланысты туындайтын саналы немесе
тылсымдық істер мен ... ... ... ... ... ... ... Қатысушылардың мақсаттары мен ... мен ... ... ... мен ... саяси
қозғалыстың негізгі көрсеткіштеріне жатады. Саясаттанушылар ... ... ... мен ... бойынша оларды былай
жіктейді: заңды, заңға қарсы, демократиялық, авторитарлық,бір қалыпты ... ... ... және ... ... және т.б [78, 89].
Осындай саяси қозғалыстардың барлығы елімізде бар деп айта алмаймыз. ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар мен
қозғалыстар толық қалыптасқан жоқ.
Қазіргі уақытта, тек Алматы қаласында ғана емес, ... ... ... ... ... ... ... Ол бір
қатар факторларға байланысты.
Біріншіден, жастар ... ... ... ... ... ... парыз және бастамашылық сезімге орын
береді;
Екіншіден, мемлекеттік емес сектор, саяси партиялар және ... ... ... ... қызметке жас адамдарды тартуы белсенді
жүргізіледі. Қоғамды демократизациялау жағдайындағы жастардың әлеуметтік-
саяси ... бір ... ... ... мен жаңа ... мен ... жаңа бағыттағы дамуы болып табылады.
Мемлекет пен жастардың арасындағы сұхбат орнатудағы ... ... ... ... ... ... экономикалық және саяси өзгерістерге
байланысты жастар ... орын ... ... ... осы
өзгерістерді бейнелейтін жаңа түсініктерді іздестіруге итермеледі. Мемлекет
пен ... ... ... бірлестік дамыған елдердің тәжірибесі
көрсетіп отырғандай көптеген әлеуметтік, саяси мәселелерді тез ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктері-жастардың тұлға болып
қалыптасуына, қиын мәселелерді шешуге көмектесетін арнайы ... ... ... ... ұйымдарының мақсатты жұмыстары жастардың
патриоттық, рухани-адамгершілік тәрбиеленуіне, ... ... ... бос ... ... және жас ... толық
бағалы тұлғасын өздігінен іске асыру және қалыптасуы үшін ... ... ... Сондықтан да еліміздегі жастардың, соның ішінде
жастардың ортақ мақсаттарына сай арнайы бір ұйымдарға ... ... ... ... үлкен бір дәрежесін ... ең ірі ... яғни ... ... ... ... осындай жастардың қоғамдық бірлестіктері белсенді жұмыс жасайды:
Алматы қаласының жастар қоғамдық бірлестіктер ... ... ... ... ... ... пен ... іске
асыру, жастарда ойдың жаңа үлгісін қалыптастыру және табысты тұлғаның
капиталы ретінде, әлеуметтік ... ойын ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктер Ассоциацисы ... ... ... ... ... ... ұйымдары жұмысы мен басқару принципіне инновациялық
жолды әзірлеу;
- жастар саясатын іске ... ... ... үшін ... ... ... жастар секторы жұмысын ... ... ... ұйымдары бизнес құрылым өкілдерімен серіктестік ара
қатынасын құру.
Жоғары және Орта арнайы оқу мекемелерімен негізгі үш бағытпен жұмыс
жасайды: ... ... сала және ... спорттық тәрбиесі.
«Мемлекеттік қызмет мектебі», жетім балалар үшін қайырымдылық акциялар,
спорт жарыстары, сияқты ... іске ... ... ... ... арасында белсенді қызметті қоғамдық бірлестік «Ақ орда»
республикалық ... ... ... ... ... елдің
тұрақты әлеуметтік өрлеуіне және дамуына, әрі қарай нарықтық қатынастарының
демократиялануына және дамуына, белсенді ... көз ... және ... ... ... ашу үшін жағдай жасауға,
мемлекеттік тілді, ұлттық дәстүрлер мен мәдени ... ... ... ... және ... реформаларды өткізу.
Қозғалыстың міндеттері:
- қазақ тілін оқытудағы стандарттарды ... және ... іске ... мен ... ... ... мен
әдет-ғұрыпты қайта жаңарту;
- ауылдың дамуына, оның ... ... ... ... кіші және орта бизнесті қолдау;
- өскен ұрпақтың мәдени, ... даму ... ... ... ... ... жәрдемдесу, атақты мемлекеттік
қайраткерлері мен ұлт батырлары ескерткіштерін қалпына келтіру;
- жасөспірім мен жастар арасында ... өмір ... және ... ... ... ... «Жас Отан»
Сондай-ақ жастармен жұмысты «Отан» Республикалық саяси Партиясының
Жастар қанаты «Жас ... ... ... ... ... жан-жақты дамуы, рухани-адамгершілік,
парасатты және денелік күш қуатын арттыру үшін, әлеуметтік-экономикалық
жағдай жасауға, партияға жәрдемдесу болады.
Міндеттер:
- жастар ... ... ... және ... дамыту,
жас адамдарға жұмысқа орналасуға көмек көрсету;
- жасөспірімдер ... ... және ... ... ... ... ... алу және күресуде уәкілетті
органдарға жәрдемдесу;
- ғылым, мәдениет, білім, өнер және т.б., неше ... ... ... ... ұйымдастыру және қатысу;
- жастар саясаты мәселелері бойынша қолданыстағы заңнамаға,
сондай-ақ заң жобалары мен ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстарды, тиісті мемлекеттік
органдарына әзірлеу және енгізу;
- өкілетті билік органдарына, жастар ... ... ... ... ... ... саясатына арналған
лекцияларды өткізу.
Ұйым, жастарды ... ... ... ... салауатты өмір
үлгісін насихаттау, патриоттық сезімді дамыту, жастар проблемалары бойынша
неше түрлі конкурстар мен ... ... ... ... ... ... шешу ... ылғи неше түрлі іс-шаралар
өткізеді
Бүгінгі таңда ... өз ... ... ең дамыған және бәсекеге
қабілетті мемлекеттердің қатарына кіру мақсатын қойып отыр. Әлемдік бәсеке
тек ... не ... ... ғана ... ... ... оның ішінде жастардың азаматтық белсенділігі мен патриоттық
санасын көтеруге бағытталып ... Қай ... ... ... басты
қозғаушы күші болып табылатын және елдің стратегиялық дамуында ... ... ... ... мән ... ... ... XXI ғасыр әлемде
білім мен ғылымның, инновациялық жаңашылдықтың айқындаушы ... ие ... ... ... мен ... ... белсенділігіне басты талап
қояды. Қазақстандағы жастар бірден-бір ... ... ... ... Оның көрсеткіші жалпы халық санына шаққанда 29% құрайды.
Яғни ... ... бір ... ... ... ... дамуында
Қазақстан жастарының азаматтық белсенділігі мен патриотизмінің маңызы зор.
Қазақстан өзінің стратегиялық даму жолында амбициялық ... жету ... ... күші ... өз ... жан ... адал қызмет
етуі және еліне деген сүйіспеншілігі яғни өз елінің патриоты болуы қажет.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... 2010 ж. ... ... Қазақстан» атты Халыққа Жолдауында «жаңа ... ... ... ... ... ... мен ... еркіндік, азаматтық
белсенділікті» атап өткен болатын [79]. Қазақстанның ұзақ мерзімді даму
стратегиясы ... ... «Бiз ... ... ... және өз елiне сүйіспеншілік сезімдерін дамытуға
міндеттіміз» - деп аталып ... [80]. ... ... Президент Н.Ә.
Назарбаев «Әлеуметтiк-экономикалық жаңғырту – ... ... ... атты ... 2012 ... ... халыққа Жолдауында патриотизм,
моральдық, адамгершілік, ... ... ... т.б.
құндылықтарды барлық оқу орындарында жаппай қолға ... ... ... ... қажеттігін баса атап өтті [81]. Мемлекеттің ... бірі ... ... ... ... ... сезімді, отансүйгіштікті ... ... ... мен ... ... ... ... отыр. Бүгінгі шарттарда
мемлекеттілікті патриотизм негіздерімен ... ... мен ... оның интеллектуалды дамуына алып келеді.
Патриотизм, әсіресе Қазақстандық патриотизм дәл бүгінгі таңда айрықша
маңызға ие болып отыр. Тәуелсіз еліміздің ғаламдық өркениет ... ... ... алуы үшін де бұл ... ... бірі ... даусыз.
Сондықтан болуы керек біздің көзқарасымызша, соңғы жылдары патриотизм
проблемаларының ғылыми тұрғыдан сарапталуына, оның теориялық және
практикалық тұрғыдан зеттелуі керектігіне назар аудара ... ... ... ... ... өсіп ... патриоттық сана
түрінде қалыптасады. «Қоғамда Қазақстан – біздің Отанымыз, бұл ұғымға ... ... ... деген қарапайым ойды қалыптастыру керек» – деген Елбасы
Н.Ә. Назарбаевтың сөзі ... ... ... ... ... әрқайсымыз жақсы
түсінуіміз қажет [82].
Ең алғаш патриот ... ұғым 1789- ... ... ... ... ... ... жұмысымен айналысатындар,отан қорғаушылар сол
кезде патриот деп саналған В.И. Далдың түсіндірмелік сөздігінде бұл сөзді
былай: ... ... және оның ... үлес ... деп
айтқан. Тағы басқа жерде «Патриот–отанын сүйетін адам, өз халқына берілген,
отанына жанын беруден тайынбайтын адам» делінген. ... ... ... - отан), бұл – барлық болмыс және саяси қағида, әлеуметтік сезім, ең
маңыздысы ... ... ... ... және ... мақтанмен
қарау оның келешегінің жарқын болуына талпыныс жасау» [83, 34].
«Патриотизм» ... не, және ... ... ... деп санаймыз?
Бұл сұраққа жауап айту онай емес. «Патриотизм» ұғымына қазір ... ... ... ... сана сезімі, эмоциясына туып ... ... ... ... ... адам ... ... әсер етеді.
«Патриотизм» және «патриот» ұғымына толық түсінік беріп өтейік:
1) ең маңыздыларының бірі – әр бір адам ... туып ... ... ... ... ... көз қараста болу керек, өз отанындай қарап, сол
жерге сүйіспеншілікпен қамқорлық жасау жәнеде сол ... салт ... ... өле ... сол елге ... ... кету ... өткен бабаларының рухтарына сыйластық. Сол жерде ... ... ... және ... ... керек.
Осы параметрлерді толықтай қамту – сол елдің ... ... ... ... т.б. ... жүзілік ұғым «ұлт және азаматтық» деген ... ... әр бір күн өз ... ... бір ... тигізетін жұмыс
жасау,оның көркеюіне септігін ... Өз ... ... ... ... созу [84, 156].
Онда патриотизмге адамгершілік, саяси принцип, ... ... ... ... ... тұту, өзіндік және топтық мүддені елдің
ортақ мүддесіне бағындыру, Отанға қызмет ету және оны ... ... ... ... ... Адам ... өз еліне,
отандастарына жерлестеріне жақсылық ойлайтын болса соншалықты оларға деген
махаббаты оянады. Қаншалықты адам ... ... ... патриотизміде
қалыптасады [85, 18].
Бұрынғы кездері бідің елде ... деп ... ішкі ... ... оның ... ... мен отанын гүлденуіне үлесін
айтқан. Тарих қойнауына көз ... ... ... нәсілшілдік
көзқарас тұрғысынан түсіндіруге тырысқандарда болған. Мәселен, ... ... ... ... ... ... биологиялық
көзқарас тұрғысынан» деген кітап жазған. Ол 1914 жылы ... ... ... Спурель патриотизмнің түп - тамырын, тіпті, ... ... ... ... тырысады. Оның пікірінше олардың өз
жұптарымен балаларына ... ... ... ... ... ... бола алмақ [86, 120].
Егер патриотизм адамдардың отанына деген жеке қарым қатынасы жәнеде
олардың тарихымен ... ... ... онда ... ... қай ... жататынын жәнеде саяси белсенділігін
көрсетеді. «Азаматтылық» - деген сөздің мағынасы өте ... 1) ... ... және өз ... ... ортаға қатысу; 2) өзін саяси
азамат ретінде сезіну; 3) азамат ретінде кез ... ... ... ... 4) ... белсенді қорғаушы және сонымен бірге жұмыс; 5) саясатқа
өте қызығушы және мемлекеттің тағдырына қызығушы, осы ... үшін ... ... ... болу. Осы және басқада түсініктер «Азаматтық» деген
ұғымға кең ... ... ... та ... деген ұғым «саяси
белсенділік», «саяси ... ... ұғым ... ... ... ... – отанға деген имоциялық сезімге толы, ... ... бір ... қаны ... ... ... және ... ұғымы
бір-біріне байланысты және ұқсас сезім ұстаным болып табылады. ... ... ... жатқан саясатқа құрмет; сол халықтын салт
дәстүрін сыйлау және ұстану; тарихи ... ... ... ... туып ... ... ... байланыспен сүйіспеншілік; отанының
намысын көтеру үшін ұмтылыс жасау, және оны қорғау үшін әр ... ... ... ... ... ... мол, ұлттар теңсіздігіне жол
бермейтін; басқа елдер мен ұлттардың мәдениетімен салт - ... ... және ... ... ... - қатынаста болу [87, 30]. Қазақстандық
патриотизм, ... ... яғни ... ... ұлтаралық татулықпен байланысты деген ... Оның ... ... және ... ... ... Біз осының
бәрін қатар алып жүруіміз ... ... ... ... ... әр ... ... салт-дәстүрі, тілі, діні, тарихынан
туындайтын көзқарас. Бірақ қазақтың ұлттық ... ... ... ... Оған ... ... ... атсалысуы, көш бастауы керек.
Ал мемлекеттік идеологиямыз-ол қазақстанда тұрып жатқан ... ... ... саясаты. Дәлірек айтсақ "Идеология (идея және
логия)-таптар мен әлеуметтік топтардың мүдделерін білдіретін қоғамдық сана,
саяси,философиялық, ... ... және діни ... мен
теориялық идеялардың жиынтығы” [88, 236].
«Ұлттық ... ... ... не? ... мақтаныш сезімі
дегеніміз белгілі бір ұлт адамының жеке мақтаныш сезімі, ... бір ... бір ұлт ... ... жеке ... сезімінің жиынтығы болып
табылады, ұлттық мақтаныш сезімі ... ұлт ... үшін ... ... кім өз ұлтын сыйламаса және оны мақтан тұтпаса, ол сөзсіз ... ... ... ... Өзін ... ... адам өзгені де сыйлай
алады, ... бір ... ... ... ... әрі өз ... мақтан ете
отырып, сен басқа халыққа да лайықты қарай аласын. Екі ... ұғым ... рух- бұл асыл ... ұлтшылдық- бұл ұлт ішіндегі жеке адам
бойындағы көркеуделік. ... ... ... ... ұлттық патриотизмді
ұлтшылдықпен оп-оңай-ақ шатастырып алады. Бұл жерде міндетті түрде ұғыну
қажет. ... рух ... ... ие, өз ... ... ... ал
бізге осы асыл қасиеттерді дамыта түсу ... ... адам ... ... өз ... және ең ... ... алдындағы өз борышын терең де жоғары сезінеді»- деп Бауыржан
Момышұлы атамыз айтқан [89, ... ...... ... ... ... жұмыстардың басым
бағыттарының бірі. Қазқстан қоғамында патриоттық тəрбие ... ұғым ... ... ... ... ... адалдық, азаматтық жəне қоғам игілігі
үшін қызмет ету ... ... ... ... ... ... санасының жалпы жəне ажырамас бөлігі ретінде қоғамның
рухани-адамгершілік қаймағын жаңғырту үшін ... ете ... жəне тиіс ... ... ... табу үшін ... ... қасиеттерін
қалыптастырудың шарттарын құру керек. Олардың негізгі өлшемдері:
- өз Отаны, тарихы, ... ... ... ... ... ... мəдениеті туралы
жүйелі білімдерінің қалыптасқандығы;
- облыс, ... ... ... ... ... ... дамуына
өз үлесін қосқандығы;
- азаматтың, қоғам мүшесі міндеттерін атқару барысында ... ... ... Қоғам тұтастығы,
ынтымақтастықтың таяу болашағы, елдің
интеллектуалдық жəне еңбек əлеуетінің ... мен ... ... жəне
мемлекеттің нығаюы мен талпынысы тек осында ғана болғандықтан жас азаматтар
мен өскелең ұрпақтың ... үшін ... ... ... өте зор ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің
"Қазақстанның ... ... ... [91]. ... [92] ... ... идеялық мәселелерге топтасудың керек
екенін айтып, ... ... бұл ... ... ... білім берудің,
отбасы, еңбек ұжымы сияқты дәстүрлі институттардың ... ... ... ... ... ... ... баса айта отырып,
"Біздің тағы бір аса ... ... ... ... ... ... ... айқын билеу. Олай болса,
осы міндетті орындау ... ... ... ... ... ... ... сауда-сатықтың, алдау-арбаудың ... ... ... ... ... ... ... алға
бастыртатын адамдарын тәрбиелеуіміз керек”,- Президент [91].
Президент Н.Ә.Назарбаевтың "Тарих ... ... ... ... ... халықтардың, оның ішінде түркі мәдениетіне, қазақ
топрағында түрлі ... ... ... [92]. Бұл ... ... ... ... қазақстандық патритизмнің темірқазығы
іспеттес.
Бүгінгі күні ата-бабалар, одан кейінгі ... ... ... ... сол ... ары дамыту, өмір жаңалығын ескеру, ескімен жаңаны
ұштастыру Қазақстан халқының міндеті.
Елдің тәуелсіздігі көп нәрсеге ой ... ... ... ... ... ... ... өрлеу дәуіріне жол ашу деген ... ... ... ... ... ұғым тек қана айтыла салатын
дерексіз ұғым емес, ол ең алдымен нақты, өз ұлтына, сонда ... ... ... адал ... ете ... жалпы халықтық, әлеуметтік
мәдениетті түсініп, білетін соның нұсқаларын өз ... ... ... ... ... білетін нағыз адам сүйгіштік, қазақстандық
патриоттық рұхтағы белсенді адамдарды тәрбиелеу үшін керек.
Тәрбиенің негізі, оның ... ... ... ... ... тәсілі, заңдылықтары, принциптері, құралдары бар [93]. Сол ... ... ... ... ... ... бар. Егер
патриоттық тәлім-тәрбиемізде осы негіздер болмаса ол жәй сөз ... ... ... ... адам ... кім екенін түсінбейді.
Қазақстандық патриоттық тәрбие бүгінгі өмірден ... ... ... ... ... ... жаңа мән ... Ұлттық тәрбие
дегеніміз ол оқшаулану емес, керісінше ұлттық тәрбие үлгілерімен әлемдік
идеяларды қабылдап, ненің ... ... озық ... тани білу, өрісі,
дүнитанымы кең азаматтарды тәрбиелеуге мүмкіндік ... деп ... ... ... да [93, ... біржақты ұлттық тәрбие-ұлтаралық аразға соқтыруы мүмкін. Әсіресе
патриоттық тәрбиеде бұл ерекше білінеді. Әрине, ұлттық ... ... ... ... "ұлттық нақыштар сол күйінде болса екен”
десе, ал кейбіреулер "ұллтық ... ... ... ... болса екен”,
дейді. Шындығында ескінің жаңамен қауышып жатқаны өміршең ... және ... ... ... беру ... ... сауалнамалардың қорытындысы бойынша АҚШ тұрғындарының
төртен үш бөлігі өз отаны мақтан тұтатын және мақтанышпен айтатыны ... ... ... ... ... көп бөлігі өз
отбасыларын ... ... ... екен ал 15–20% ... ... өз елінің жалауларын қоятын көрінеді. Он адманың тоғызы
өз елдерінің гимні ойнағанда мақтаныш сезімі ... ... ... ... ... [94, 1005]. АҚШ елінде белгілі бір патриоттық
тәрбиеге тәрбиелейтін ... жоқ. ... ... деген институттар
белгілі бір рөл ойнайды АҚШ елінде патриоттық сезім өз ... ... ел ... ... ... ата ананың тәрбиесімен, мектеп
және жоғарғы оқу орындарынан бастау алады. Ең ... ... ... БАҚ ның ... жүреді. Көптеген американдақтар өз гимндерін
біледі жәнеде барлық іс шараларында ... Өз ... ... ... және жеке ... ... іліп қою олар үшін ... жағдай.
Ұлтық бұйымдарды жасау халық арасында үлкен құрметке ие. Патриоттық рухты
көтеру үшін АҚШ елінде ...... - ... ұжым ... ... 3,8 млн. ... қамтыйды. (world association of girl
guides and girl scouts). Жастар ... – «жас ... ... ... бостандық үшін» ұжымы бар. Жастар арасында патриотизм ... үшін ... ірі ... ... улкен көлемі 1х1,5 метр
болатындай жалаумен жалаушаларды әр үйдің почталарына ... ... ... ... ... күні деп ... өтеді [95].
Жапонияда. 1947 жыл екінші дүние жүзілік соғыстан кейін Жапонияда
білім жөнінде Фундаменталдық заң ... Ол ... ... ... ... ... ... Сонымен қатыр 2002 жыл Жапония
үкіметі оқу ... ... ол ... ... мақсаты мектеп жылдарынан
бастап алты жылдық білім барысында «Отанға ... ... ... ... табылады. 2003 жылдан бастап өкіметтің жолдауымен «Сөз бостандығы
және Жапониядағы патриотизм» деген қосымша сабақ өтіліп бағаланатын ... ... ... 11 ... ... патриоттығына баға қояды жәнеде
оны сынақ кітапшаларына қосады. 2006 жыл ... ... ... ... ... ... жаңа ... оның басты мақсаты
«фундаментальды білім туралы заң» болып ... Ол ... ... мақсаты
мұғалімдердің өздері патриот болу жәнеде бастауыш ... ... ... және ... ... ... ... беру болып табылады
[95].
Қытайда. Соңғы жылдыры Қытайда патриоттық тәрбие жөнінде мәліметтер
БАҚ, ... ... ... жастарға патриоттық тәрбиесін дамытуына
көптеген ... ... мен ... ... Бұл бағытта Қытайдағы ең
басты көрінетін паритиялардың бірі коммунистер партиясы, Қытайда ... ... ... ... ... ... болып табылады және
мемлекеттегі бүкіл жастар одағын басқарып отырады. Қорытындылай ... ... ... ... ... емес, ол тек қана елдегі
рухани құндылықтарға қарсы және Қытай үшін ең басты тапсырма сөз бостандығы
емес оларда ... ... өмір үшін ... экономикалық реформа өткізу болып
табылады. Қытай жастары мемлекетінің сондай үлкен держава ретінде ... рөл ... ... ... ... КПК ... орын ... жұмысқа деген бейімділігі өте жоғары болғанымен ... ... ҚХР ... ... мемлекеттік басқару басшысы Чжан Байдың
айтуы бойынша патриоттық тәрбиені дамыту үшін 2009 жылдан музейлерге тегін
кіру ... ... ... ... ... ... бойынша
мемлекеттік қызметкерлер үгіт насихат жүргізу, қаржы министерлері, мәдениет
министері және мемлекеттік мәдени мұраны қорғайтындар жұмыс ... ... ... ... ... көп ... ... елде патриоттық
тәрбие беру қыйынға соқпайды. Мысалға мектептерде мүмкіндігінше тарихи
жарыстар ... ол ... үшін ... тарихпен патриотылық тығыз
байланысқа ие. Кей елдерде мемлекеттік тілді, мәдениетті қорғайтын арнайы
программалар бар. Мысалы Франция ... ... ... ... ... бар. Ал ... ... күштерден бөлек тағы отанға
қызмет етудің бірнеше түрлері бар және ол мемлекет қарамағында. ... ... бірі ... ... ... және «экологиялық
ерікті жылдар» деп ... Бұл ... ... және ... ... ... ... қабылданады. Сонымен қатар оған өткен
үміткерлер жалақымен қамтамасыздандырылады. « Әлуметтік жыл» ... ... ЖОО ... жеңілдіктер алады. Айтылған программаға қатысқан
әр жас әлуметтік ... ... ... ... әлуметтенуіне
көмектеседі, және азаматты партиоттық сезмін оятады. Тағы бір жағымды
нұсқасы альтернативті азаматтық жұмысқа, ... ... гөрі ... бөлігін сонда жібереді. Олардың заңы бойынша ол жерде тек ... ... ... ... және ... мәселелер қарастырылады
жәнеде ол әскерден қарағанда 2 айға ұзақтау болады яғни 12 ай [96].
Қазақстан Республикасы. Қазақсатан Республикалсы ... ... ... ... көрсеткіші бойынша келесідей. Әр бір аймақта
жастар парламенті– жастар маслихаты құрылған, құрамы 16 депутаттан ... ... ... өкілінен тұрады. Олардың барлығы заң бойынша жастардың
пайдасына ұсыныстар айтады, ... және ... ... ... ... өз ... ... қарауына береді. Сондай-ақ жастар
қатысып өз мәселелерін айтып шеше ... ... ... ... қызмет
орындарда және мектептермен ЖОО мемлекеттік ... ... ... күн бар. ... оқу жоспарында «азаматтану» сабағы
арнайы дені сау өмір сүруді насихаттайды. Әр ... ... ... өмір ... тексерулері жүргізіледі және ... ... ... адам баласының өмірдегі орнымен ... ... ... ... ... ... тәрбиені дамыту үшін
әр түрлі сторттық жарыстар ұйымдастырылады және әр ... ... ... ... ұйымдастырып сұхбат құрады, әскери
құндылықтар сақталған ... ... ... Патриоттық және
гуманитарлық саланы жақсартуда көптеген іс шаралар жүргізілуде. Кем дегенде
30 пайыз БАҚ өздерінің көрсетілімдерін ... және ... ... ... ... ... тәрбиелейтін мемлекеттік
бағдарлама мемлекеттік мейрамдар қатарында тойланады. Сонымен ... ... ... ... ... жағын көтеру керек
мысалға мемлекеттік мейрамдардың: республика күні, тәуелсіздік күні,
конституция ... ... және ... ... жастардың патриоттық тәрбиесін қалыптастыру ерекшелігі.
Қазақстандық патриотизм – Қазақстан ... ... ... қабылдап, өзін республика халқының құрамдас бөлігі сезінетін
азаматтық ... бен ... ... Қазақстандық патриотизмнің мазмұны
ешкімді жатырқамайтын, табиғатынан ашық жарқын, ұлттық менталитетке ... ... ... ... ... ... ... ұлтаралық
келісім, төзімділікке негізделеді. Өйткені 130-ға жуық ұлттан құралған
Қазақстанда ... ішкі ... мен ... мемлекет саясатының аса
маңызды бөлігі болып табылады.
Патриотизм Қазақстан сияқты полиэтникалық қоғамда ұлттардың қарым-
қатынасын реттеуде өте маңызды құрал ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, өзінің туып өскен елін, жерін
құрметтеуге, екіншіден, басқа ұлттардың бір ... ... ... ұлт ... қазақты құрметтеуіне үйретсе, төртіншіден, керісінше
қазақтардың басқа ұлт өкілдерін ... оны осы елде туып ... ... ... ... тең ... ... қатар татулықта өмір сүруге
үйретеді.
Мемлекеттің сыртқы ... ашық ... ... мен ... ... ... ... жаңа сапаға ие болуы, мемлекетте
қалыптасып отырған ... ... ... жастардың
дүниетанымының өзгеруі мемлекетте жастардың ... ... ... ... ... ... сезімін қалыптастыру үшін оқу
орындарында тәрбиеге кешенді тұрғыда келу, тәрбие ісін жан ... ... ... ... яғни тәрбиелей оқыту қажет.
Тәрбиелей оқыту:
- жастарды білімді әрі білікті маман ретінде қалыптастыру;
- жастардың бойында еліне, ... ... ... ... отан, ата-ана алдындағы азаматтық борышын терең түсіндіру;
- халық мүддесін жеке бастың мүддесінен жоғары қоя білушілікке баулу;
- халықтар, ұлттар достығын ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар мен шарттар
түзілмесе, ол сезім патриотизм сезіміне дейін өсіп жетілмейді.
Жастардың патриоттық тәрбиесін бірден бір ... ... ... ... ... идеология ретінде жүргізу арқылы жаппай
қалыптастыра алады. Президент атап өткендей бүгінгі жастарды ... ... - ... ... ... болуы тиіс. Сонымен
қатар патриотизмді жастардың ... ... ... оқу ... орта, БАҚ т.б. маңызды орын алады.
Жастарға патриоттық тәрбие беруде орта білім беру орындарының рөлі
ерекше. Өйткені ... ... ең ... ... мен ... ... осы ... амалға асады. Сондықтан орта білім беру орындарында
сапалы білім ... ... ... ... аса мән ... қажет.
Орта білім беру орындарында жастардың бойында ... ... ... ... ... ... ... патриоттық тәрбиелеуге
қатысты ақпараттармен толықтыру;
- жастарды отансүйгіштікке, патриоттыққа тәрбиелейтін арнайы пән
«патриоттық ... ... ... ... ... ... Отанын, елін, жерін сүйуге
тәрбиелеу, азаматтық борышын сезінуге баулу ... ... ... ... ... басты қағидасы оларға
еліміздің өткен тарихын толық ... ... ... ... ... ... ұялату қажет.
Қазақстанда жастарға патриоттық тәрбие беру Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2005 ... 18 ... №734 ... ... ... ... ... жастар саясаты Бағдарламасы шеңберінде жүзеге
асуда. Әлеуметтік маңызды жобаларды қолдау ... ... ... ... ... ... ... бастамаларын жүзеге асыруға
қаржы бөлінуде.
Патриоттық тәрбие беру ісінде балалар мен ... ... мен ... шығармашылық одақтар маңызды ролге ие, олардың
әрекеттерінің негізгі мақсаты болып – ... ... ... ... ... табылады.
Балалар мен оқушылар арасындағы патриоттық тәрбие беру жүйесі білім
беру және тәрбие беру процесінде ... мен ... ... қозғалыстар
мен ұйымдардың, шығармашылық одақтардың ... ... ... ... саны ... ... ... Бүгінде Республикамызда 1434
тен астам балалар - жасөспірімдерінің ұйымдары жұмыс атқарады, олардың
ішіндегі ең ірі әрі ... ... ... ... ... ... Карағанды облысы, «Шұғыла» Ақтөбе облысы, «Мұрагер» Қостанай
облысы, ... ... ... «Жайық жастары» Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... тағы ... [96].
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев барлық ... ... ... ұсынып, 2011 жылдың 6 шілдесінде «Жас Ұлан» Бірыңғай
балалар мен ... ... РҚҰ ... оның ... - мемлекеттік
балалар ұйымдарының нығаюына, кейінгі ... ... ... ... үшін ... тәсілді қалыптастыру болып табылады. «Жас
Ұлан» мемлекеттің барлық оқушыларын қамтиды.
Қазақстандағы жастардың ... және ... ... ... ... патриоттық сезімі мен ... ... ... ... 2010 жылы ... және Ғылым
Министрлігінің Жастар Саясаты ... ... ... және ... ... бірге 14 пен 29 жас аралығында Қазақстанның 14 ... ... ... ... ... арасында әлеуметтік сауалнама
жүргізген болатын.
Сауалнама бойынша ... ... ... мен ... деңгейін анықтау үшін «патриотизм», «азаматтық» ұғымдарын
жастардың қалай түсінетіндігін және ... ... ... ... ... анықтау мақсатында бірнеше ... ... ... ... ... ... бойында азаматтық пен патриоттық
сезімдердің дамығаны дұрыс па»? ... ... 80% «ия ... деп ... Көпшілік жастар 60,1% -64,4% ... пен ... ... ... алдындағы қарызы мен жауапкершілігі деп түсінсе, ал 30%-і ... ... мен ... ... ... сезімі деп біледі.
2,8% жастар жеркенушілік және жек көрушілік сезімін тудырады десе, 6,7%
жастар ... ... ... ал 3,8% ... ... деп ... ... еліңнің патриоты мен азаматы деп санайсың ба және нағыз патриот
қандай қасиеттерге ие болу ... ... ... ... 80,1% -
Қазақстан Республикасының патриотымын, ал 19,9% - өзін санамайды. ... - ... ол ... ... ... ... ... деген мақтаныш
десе, 23,8% - өз халқың мен еліңді ... үшін ... ... ... 16,5% - ... ... ... 25,5% - барлық берілгендерді атаған,
ал 5,5% - өз ... ... ... ... қоймау деп атап өткен. Келесі
сауал жастардың арасында ... ... ... ... ... ... ... ретінде сезінуі. 97,9% жастар өзін ҚР
азаматымын деп санаса, ал 2,1% өздерін олай ... ... ... әр
қала мен жас және кәсіп иелері, әртүрлі дін мен ұлт ... бар. ... ... ... елге ... бару ниетің бар ма»? деген сұраққа 70% ... ... жоқ, 22% - ... ойы ... ал 6,4% - ... ... кету
ойы бар (ол көбінесе қала жастары). «Егер сізде ... ... ... ... ... 83,3% - қандай жағдай болмасын
ауыстырмаймын, ал 7,9% - ... ... ... ... 1,3% ... азаматтығы, ал 0,4% - ағылшын азаматтығы, 3,7% - басқа елдердің
азаматтығын алғысы ... [96]. ... ... ... ... ... азаматы ретінде идентификациялау мәселесі бойынша
оптимисті, бірқалыпты. Әлеуметтік зерттеу ... ... ... ... және патриоттық сезімінің салыстырмалы түрде жоғары
көрсеткіште екендігін көруге болады. ... ... ... ... ... ... ... ұлттық идеологияның болмауы
үлкен кедергі келтіруде. Осы орайда мемлекеттің интеллектуалды ... ... ... мен ... ... рөлі ... исламдық мұғалімдер адамгершілік дәстүр бағытында сабақ
өтеді, басты мақсат діни және ... ... ... Бұл ... ... басты мақсаты. Бұл жерде айтып өтетін басты
мәселе Сауд Арабиясында мұғалімдерге қойылатын басты үш адамгершілі ... ... 1) ... ... ... ... ... сәйкес
келуі, 2) олардың ұлттық әлуметтік дәрежесі 3) ... ... ... алу [97, ... ... ... патриоттық сезімді қалыптастырудың
негізгі құрамдас бөліктері:
- азаматтардың жоғары патриоттық санасын, өз мемлекетін мақтан тұтуды,
Отан мүдделерін қорғау ... ... ... ... борышты орындауға тәрбиелеуді қалыптастыру;
- қоғамда дәстүрлі ... ... ... ... ... салт-дәстүрлерін, әке мен ана рөлін насихаттау ... ... ... ... беру ... ... балалар мен жас өспірімдердің бойына адалдық пен әділдік, мейірім
мен қайырымдылық, ізеттілік пен ... ... ... ету дағдылары сияқты ... ... ... ... ... балалар мен жастардың құқықтық түйсігінде ақпарат арқылы саяси ой
қабілеттілігін, өз ... ... ... ... ... ... бере ... алған жаңалықтары мен шеберліктерін
өмірлік жағдайда пайдалана білуді қалыптастыру және дамыту;
- қоғамның әрі ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қатысуы негізінде жастарда ... ... ... ... [98, ... Қазіргі Қазақстандағы жастар мәдениеті қалыптасуындағы дәстүрлі
құндылықтар.
Қай халықты алсақ та, оның ... тән ... ... тәрбиелеу тәсілі болатындығын білеміз. Мұның бәрі сол халықпен
бірге жасасып, оның тарихына өзінше ілесе жүретіндігін ... ... ... ... ... дамуына байланысты, халықтың
тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, сана-сезімі, ... ... ... ... Бір ... ... бертін келе, көп уақыт бойына
қалыптасқан, белгілі жүйеге түскен дағдыға айналған тұрмыс-тіршілік, ... ... ... ... біртіндеп жоғалта да бастайды. Бұлардың
орнына коғамдық-таптық тілек жағдайларына сәйкес жаңа мазмұн, түр туады.
Демек, қоғамдық және ... ... ... ... ... ... қалыптасып қалған тұрмыс-тіршілікке, әдет-ғұрып, салтқа өз ... жаңа ... ... ... қалпын біртіндеп жоғалтуына
жағдай жасайды.
Қазақ ұлт ... ... ... ... ... ... ... қарттықты құрметтейтін, жастықты үкілейтін,
қайырмдылықты қастерлейтін игі ... және ... ... ... ... ізет, ініге ілтипатты кие тұтатын рухани өміршеңдігі
әдептілік пен қанымызға сіңген ұлттық тәбиеміздің ... ... емес ... ... қара суды тамшылатып бөліп ішкен, қара нанда қақ
жарып бөліп жеген. ... ... бір – ... әрдайым қарайласқан.
Халқымыз – анасын ардақтаған, қызын аялаған, жақсы сөз ... ... ... сөйлеп жасытпаған ел.
Қазақ – жан баласын жатсынбайтын, өзгенің түсінік пайымына құрметпен
қарайтын, жатырқамай қызын ұзатып - ... ... ... ... ... ... - өзгенің құндылықтарын өз бойына тез сіңіретін, басқаның ... ... қара ... ... ... ... ертеңін ойлап
жатпай, барымен бөлісетін тәуекелшіл ел. Қазақ – басына қиындық түссе, қыңқ
етпей көтеретін тәубешіл, бүгінгі ... ... ... ... ... ... әрі қонақжай, сауықшыл халық. Қазақ – ... ... ... ... ... өжет өр ел. Бұл қасиеттер қазақ қоғамдық ... зор әсер ... ... ... мәдениет қалыптастырады.Бұл өмір-
салт – қазақ мәдениетінің мәйегі. Ал, қазақ ... ... ... ... ... жастарының әлеуметтенуінде - атадан балаға сан ... ... ... ... ... ... ... жастарға саналы тәрбие
беруде таптырмас құрал болатынына ешкім де шүбә келтіре ... ... ... ... ... бойы ... ... сан алуан
қағидалары, салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарынан алыстап бара ... ... ... ... ... ... ... болмақ.
Қазіргі қарқынды даму үстіндегі ақпараттық ... ... ... ... ... ... санасына салт-
дәстүрімізді сіңіру – кезек күттірмейтін өте маңызды іс. Сол ... ... ... ... тек ... ғана ... қалың жұртшылықтың да
қолдануының тәрбиелік маңызы зор.
Қазіргі ... ... ... ... одан ары ... ... ... тұтқасы болатын демократиялық қоғамды құратын
парасатты, һәм бiлiмдi тұлғаларды дайындауда жастар арасында ұлттық салт-
дәстүр жұмыстарын ... аса ... ... ... озық
жетiстiктерге негiзделген бiлiм нәрiмен қатар, ... ... ... ғана ұлт тағдырын тереңiнен таразылап, болашағын ... ... ... ... ... Қазақ елі – салтқа, ... мен ... ... өте бай ... ... олардың
әрқайсысының өзіндік орны, ерекшелігі бар екенін ескере ... ... ... Ол ... ... ... оқшаулап, айшықтап, ерекшелеп
тұратын халықтың жүрегі, һәм тамыр соғысы тәрізді. Ол тоқтаса халықтың өмір
сүруі де ... ... ... бойы ... ... ... келе ... салт-дәстүр, әдет-ғұрпымыздың көмескіленіп, қолданудан
шыққан немесе шыққалы тұрған, ... ... ... ашу және ... ... ... ... қарастыру – өте керек дүние. Сол себепті, ғасырлар
қойнауынан келе жатқан асыл ... ... ... ... ... ... мол ... оқу құралдардың көптеп шығуы көңіл
қуантатын жағдай. Әсіресе, қазіргі жаһандану дәуірі ... ... ... ... мемлекеттігімізді нығайту, ұлттығымызды көркейту үшін
дәстүрге бай қазақ халқының жас ұрпаққа ұлттық рухтағы тәрбие беру мәселесі
қашан да ең ... ... ... ... Әлеуметтенуде салт-дәстүр, әдет-
ғұрпымыз арқылы жастардың жүрегін тербей отырып, ой-санасын адамгершілікке,
парасаттылыққа, адалдыққа, рухани ізгі ... ... ... ... ... осы кітаптың жоғары оқу орындарында тәрбиелік орны ерекше
болатыны даусыз.
Жастар – Қазақстанның ... ... ... ... басқа халықтардан
ерекшелейтін тектілігін, дарындылығын, дархандығын, қонақжайлығын ары қарай
қалыптастыра отырып, ... ... ... жастар
әлеуметтенуінде сол құндылықтарды құрметтеуге, өз ана ... ... ... тереңнен біліп, дінін, ділін берік ұстануға тәрбиелеуде
және осы тәріздес ... асыл ... ... ... ... ... біз тек сәби, мектеп кезінде ғана оқытып қоймай, ... ... оқу ... да оқытуды негізге алуы керек. Мұндай ... ... ... әдет-ғұрыптар арқылы жастар әлеуметтенуіндегі
салт-дәстүрді қолдану шараларының нәтижесі – қоғамда қазір кең етек ... ... ... ... жасап, дөрекіліктер мен қатыгездіктен
тиылуға және әдептіліктің бойға ... ... ... ... Жастар әлеуметтенуінде ата-баба мұрасындағы салт-дәстүрдің
қолданылу аясында, ... өз ... ... ... ... ... меңгеруге
септігін тигізеді.
Қазіргі таңда қазақ жастарының ... ... ... ... кең етек ... Ел ... жастар екені белгілі.
Алайда, олар өзге мәдениеттердің теріс ықпалын өз ... ... ... ... болмақ. Сондықтан қазақ жастарының болмысын сақтап
қалу үшін олардың әлеуметтену процесіне ... ... ... ... ... ... латынның қоғамдық деген
сөзінен - сол қоғамға, әлеуметтік бірлікке, топқа тән оқу және ... ... ... ... ... жеке ... оны ... процесі. Әлеуметтену - адамның бүкіл өмір бойы
жалғасатын ұзақ процесі. Әлеуметтенудің бірнеше ... бар. ... ... отбасы болып саналады, өйткені бұл кезеңге балалық
шақ енеді. ... ... ... ұзақ болады, оған есейген және
қарттық жас ... ... [99, ... аталып кеткендей әлеуметтену ... ... ... Бұл ... ... ... ... асады.
Тәрбие – қоғамдық, өндірістік және мәдени өмірдің белсенді
қатысушысын ... ... етіп ... жеке ... ... ... ... білім берумен тығыз байланысты. Сонымен ... ... ... ... ғылым мен техниканың дамуы, әдебиет, өнер, бұқаралық
ақпарат және насихат құралдары баспасөз, радио, телевизия ... ... ... негізгі түрлері – отбасы тәрбиесі және қоғамдық тәрбие.
Тәрбие – қоғамдық өмірдің жалпы және ... ... Жас буын мен ... ... ... пен ... тәрбие арқылы жүзеге асады.
Тәрбиенің ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың
тарихи, мәдени дамуына сәйкес өзгеріп отырады. Тәрбие ... ... ... сол ... қазақ тілінде алғаш «Педагогика» атты еңбек жазған
Мағжан Жұмабаев: «Тәрбие, кең мағынасында алғанда, қандай да болса бір ... ... азық ... сол жан ... ... ... көмек көрсету деген
сөз. Ал енді адамзат туралы айтқанда ... ... ... ... толып,
өзіне-өзі қожа болғанша тиісті азық беріп, өсіру деген мағынада жүргізіледі
деп байлам жасайды.
Тәрбие мақсаты адамды, ұлтты зиялы ... ... етіп ... ... - әрбір адам бақытты болса, адамзат дүниесі бақытты. М. Жұмабаев
тәрбиенің мақсаты ... ... ... және сол ... ұлттың, барлық
адамзат дүниесін бақытты қылу. Ұлт мүшесі - ... ... ... ... дүниесінің мүшесі - әрбір ұлт, бақытты болса, адамзат ... ... ... тәрбиеден мақсұт адам деген атты құр жала қылып
жапсырмай, шын ... адам ... ... деп атап ... ... ... ... адам баласына бақытқа жету жолын
нұсқау екен. Құранда бақыт дегеніміз жұмақтағы өмірмен теңестіріледі. ... ... ... ... ... ... ... бақыты
дегеніміз адамдардың инстинкті түрде ұмтылатын ... бір ... ... ... пен ... ... ... құндылық
категориясын талдай отырып, ол оны өмірдің обьективті нәтежиесі деп санады.
Бақытқы жетуді ол нақты ... ... ... ал адам ... ... мақтау мен мадақтауға татырлық жағдайдың үндесуі кезіндегі
құндылықтардың субьектісі деп есептеді.
Әл-Фарабидің пікірінше, адам парасатты күйінде тумайды, оның ... ... ... ғана болып, олардың ... ... мен ... ... ... ... ол әрбір жас
ұрпақтың тұлға болып қалыптасуы үшін ... ең ... ... ... және ... ... беру керек деп түсінген. Әл-
Фараби ... ... ... мен ... ... де оңай еместігін
айта отырып, ең алдымен адамға тәрбие ... баса ... Адам ... ... ... Тәрбиенің мақсаты – тәрбиешінің баланы дәл өзіндей
етіп ... ... ... өз заманына лайық етіп даярлау. Әр ... ... – ұлт ... Әр ұлттың балаға тәрбие беруде бағзы
заманнан келе жатқан өзіндік жолы бар.
Бауыржан Момышұлы 1943 ... 18 ... ... СССР ... ... ... ... хатында «жастарды тәрбиелеуде
ұлттық дәстүрлердің маңызы зор ... ... Ол ... ... ... ... арымнан садаға»
«Өлімнен ұят күшті»
«Қоянды қамыс, ерді намыс өлтіреді»
Бұл мақалдардың сырын ... ... ана ... ... сана сезімге
сіңіп дағдыға айналуы қажет. Үлкенді сыйлау; парыз бен ар ... ... ... ... ... сақтау, заңға мойын ұсынушылық, ... де ... адам ... ... ... ... халыққа, үй-
ішіне, адамға, өмірге деген ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған формаларының бірі ретінде
тұлғаны әлеуметтік байланыстарға қатыстыру ... ... ... бұл
процестердің кепілдігі мен сенімділігін қамтамасыз ету мақсатында коғам
арқылы жүзеге ... ... ... ... ... тәрбие тұрақты
сипатқа ие болып, әр түрлі ... ... ... ... БАҚ ... ... жүзеге асады. Жаңа ... ... ... ... ... рөл атқарады. Отбасылық тәрбие кең ауқымды
диапазонға ие. Оның ... ... ... ... ғана ... мәселе оған
әлеуметтік-мәдени ортаның құндылығын қабылдаттыру, үлкен ... жас ... ... бойына сіңіру, яғни дүниеге келулеріне
себеп болған балаларын, өздерін қоршаған ортаға және адамзатқа, өз ... мүше етіп ... ... отбасының басқа да мүшелерінің,
әсіресе естияр ұрпақтың беделі, өмір сүру тәжірибесі, жүріс-тұрысы, салт-
дәстүрді ... ... ... өз ... мүлтіксіз атқаруы –
бәрі де үлкен тәрбие мектебі.
Тәрбиенің салт-дәстүр арқылы ... ... Олай ... ең ... ... салт-дәстүрдің сәбиге әсерін айтайық.
Қазақ халқында жаңа туған жас балаға арнап шілдехана ... ... соң, ... бесікке салады. Жас баланы салғаннан соң, оны ... ... ана ... ... ... ... білдіреді. Мұны
халық «Бесік жыры» деп атайды. Бесік ... ... ... ... ... нені аңсап, нені көксегендігі көрінеді. Бесік жыры
«Әлди, әлди, ақ бөпем» деп басталады да ... жас ... ... ... ... ... қызмет атқаруын қалайтындығын ана сөзімен баяндайды.
Сонда:
Кұрығыңды майырып, ... ... ... ... ... ... да ... ма
екенсің?
Жаудан жылқы айырып, ... ... ... ма ... ... ою ... ... ... Ұста ... ... Отбасылық тәрбиеде бесік жырымен бірге батырлар жыры да үлкен
танымдық-тағылымдық, мәнге ие. Халқымыз ... ... ... ... ... ... рухын бойына жинақтаған төл дүниені баланың ... ... ... адал ... ... ... жанын салуға
тәрбиелейтін құралдың бірі есебінде пайдаланды. Жырдағы батырлардың ел
қорғаудағы ердің ... ... ... елге ... оққа ... ... ... етті. Әрине бұл ретте де батырлар ... ... ... ... қатар, баланы ертегімен де сусындатып отырған. Ертегі халық
өміріне, еңбек процесіне байланысты туып, қоғамдық даму жағдайына ... ... «Сөз ... ертегі, Құраннан сыр шертеді» дегендей, баланың
алар тәрбиесі, ондағы пенденің дүниеқоңыздығы емес немесе апайтөстігі ... ... ... ... ... ... Алланың көзқарасының
қашанда түзулігі. Дәл солай. ... ... ... ... тіпті көзқарасын, тұрмыс-тіршілік және қоғамдық салт-сана жайларын
т.б. ... ... ... ... осылайша өтеді. Сәби кезінен бастап
анасының айтқан бесік жырындағы ... ... ... тоқып,
батырлар жыры мен ертегілердегі батырлардың ерліктеріне қызығып, еліктеп өз
мінезін, жүріс-тұрысын, дұрыс ойлау ... ... ... ... «Он үште отау ... деген сөз бар. Яғни, жас
бала ер жетеді, сол кезде ауылдарда асыр салып ... «Ақ ... «Қыз қуу» ... ... ... ... тұрады. Ойында
ауылдан аулаққа ұйымдастырылғанда ересек бозбалалардың арасында басы бос
келіншектермен не өзінің ... ... ... ... ... ... тіл табысуды көздейтіндері де болады. «Қырық үйден аңдушысы»
болатын қыз ... ... ... бола ... ... сапар шегіп немесе көрші ауылға қонаққа кеткенде, үйдің ержеткен
бозбалалары, өздерінше кішігірім құрбы-құрдас, дос-жарандарын шақырып, ... ... ... ... ... жігіттерге «ұйқы ашар» жасап берсе,
жігіттер ұнатқан кызының қалтасына немесе жанына білдіртпей, ... ... ... ... ... ... ... Бұл салттың аты ерекше «Селт
еткізер» деп тауып койған. Осылайша ... ... ... ... ... ... ... аяғы жұп-жұбымен жарасып та кете
барады. Жігіттер болашақ, жарларын осындай тәрбиелі ана ... ... ... ата-анасына инабатты келін, келешек батыр балаларына
салмақтыда салауатты ана ... ... ... ... ... әлеуметтенген жастар құрған орталар көбейе
берсе, қоғамды кері тартатын әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... балалар, ажырасу
мәселелері ауыздықталар еді. Негізінен ... ... ... ... ... сол ... қадым заманнан бері ата-бабаларының өмір
тәжірибесінен сығындалып жинақталған негізгі ... ... ... ... ... ... туатын проблемалар. Яғни елдің
ұйытқысы болып отырған, салт-дәстүрге атүсті ... Осы ... ... діни философы Соловьевтың қысқаша мысалын айта кетсек:
«Сіз ... ... ... ... ... Ну орманда жүріп аңшы
адасып кетеді. Шаршаған соң ағып ... ... ... ... ... ... аңшы терең ойға шомып кетеді. «Осы ормандай осы ... ... әр ... соқпақтармен кетіп өмірдің сара жолынан әлде қашан
адастым және одан шыға алатын ... жоқ – деп ... ол. ... ... ... Не үшін тудым, осы ... не үшін ... ... ... ... ... не ... кірді?» - деген ой
қатты мазалайды. Бір кезде қасына белі бүкірейген, үсті басы жұпыны киінген
кәрі кемпір ... Аңшы ол ... ... адасып кеткенін айтқанда,
кемпір оған былай дейді: Мен бұл орманнан қалай шығатынын білемін. ... ... ... ... ... ... ... сондай керемет әлем
шығады. Ол үшін сен мені ... ... мына ... алып өтуің керек – деп
аңшыға талап қояды. Аңшы амалсыз келісіп ... ... суға ... ... ауыр болып көрінеді, бір кезде сәл жеңілдейді, ... ... ... өзі ... бара ... ... ... шықса, арқасындағы арқалаған кәрі кемпір, айдай сұлу ару ... ... ... ойын ... ... осы ... не
түсінгенің айтады: Орман өмір болса, ондағы адасқан аңшы ... ал ... кәрі ... ... төл құндылықтар. Ол ... ... ... бірақ оңың ағарған шашын жүрек қылымен
құрметте, оның ... ... ... ұял, ... ... оны ... ол сені ... Құтқарушы, құтқарылады!» - дейді
[100]. Міне ... ... ... алатын орны орасан
зор. Қазақта «Салтың - санаң, дәстүрің - дәулетің, ғұрпың – ғұмырың» - ... ... ... [100, ... XXI ... жастар арасында өз мәдениетін қалыптастыруда салт-
дәстүрдің орны мен ролі орасан зор. Себебі ... ... ... ... ... ... дерлік, салт-дәстүр деп аталатын киелі
мектептен шыққан. Әсілі адам баласы қоғамнан тыс өмір сүре ... ... енуі үшін ең ... ... ... өтуі ... ... С.Темірбеков адам баласының ішінде екі күштің,
яғни «ақ» және «қара» күштердің ... ... Егер «ақ» ... көп
адам болса, онда ол мәдениетті адам болып есептелінеді. «Ақ» күшке біз ... ол ... ... ... яғни адамгершілік, ар, ұят, намыс,
жігер, т.б. атап айтуға болады. Ал, ... ... ... қарсысы.
Біздің сан ғасырлық қазақ дүниетанымымен салт-дәстүрлерінде осы айтылған
«ақ» күштерді дамытатын, адамды рухани кемелдендіретін ... бар ... ... да ... тұрмыс салтында қалыптасқан ... ... ... озық тәжірибелер аз емес. Ұрпақ тәрбиесіне
арнаған бұл талаптардың қай-қайсын алып қарасақ та, жас ... ... ... ... ... болып өсуіне әсерін тигізген. Мәселен,
қазақта "Жеті атасын білген ұл, жеті жұртқа жөн ... ... ... ... ... ... ... хабардар етіп тұр емес пе? Жеті
атасының басып өткен өмір жолын жақсы білген адам, өз ... екі ... ... ... ... Бұл жаман ба? Тарихқа деген құрмет ұрпақ
сабақтастығы дегеніміз осы емес ...... ... ... ... көрінісі.
«Бала бауыр еттен жаралған» деп, қазақтың бауырмашылдығы баланы ... ... ... ... ... білу - әдептіліктің белгісі. Ата текті ... ...... ... ... адам ата ... ажырата білуді
«Рушылдық» емес, қайта бауырмашылдық деп есептейді.
Руға бөлу, жүзге бөлу ... ... ... ... ... ... ... тексіздік, қаныпезерлік ұғым. Кең пейілді, адал
ниетті, ақ жүректі, пәк көңілді қазақ халқының ... ... ... «Бөліну», «Бөлшектену» ... ... ... ... ... ел ... халықты қасіретке
ұшыратады. Қазақ халқының сүйегіне сінген атам ... ... асыл ... ... ... ... бауырластық деген сөздердің жеке мағыналары
– терең де, ... Адам ... ... ас сіңіріп тұрған ішкі
құдірет – ... ... өмір жоқ ... ... бар өмірдің от
сәулесі, жылуы, қуаты, сәні мен мәні болып табылады.
Қайырымдылық пен ...... ең игі ... ... ... «Жылуы жоқ үйден без, қайырымы жоқ биден без» ... ... жоқ ... ... де ... кесіп айтады.
Адамгершілікке тәрбиелеу кезінде халық жеке адамдардың мінез-құлқында
болатын қайырымдылық пен мейірімділікке жат кейбір қолайсыз ... ... ... ... ... қарсы:
«Жалқауға жан жуымас»
«Еріншектің ерні жібімес»
Өтірікшіге қарсы:
«Өтірік өрге баспайды»
«Өтірікшінің шын сөзі зая кетеді»
«Өтірік айту – ауыр ... ... іс ... ісі ... ... қасында
басың ауырмасын»
Жалтақтыққа қарсы:
«Жарлық айтпасаң жарлық жатып алады»
«Басқаның аузына қарағанша,
өзіңнің қолыңа қара».
Алауыздық пен жікшілдікке қарсы:
«Алтау ала ... ... ... ... ... ... келеді»
Күншілдік пен қызғаншақтыққа қарсы:
«Екі көздің бірі – ... ... көзі ... сөзі – ... тар ... ұл таппас»
Арызқойлыққа қарсы:
«Домалақ арыз иесі,
Өзіне жаққан күйесі»
Бақталстыққа қарсы:
«Бақталастың басы ... ... қасы ... ... ... өзі ... доңыз»
«Дүние жолдас емес, адам жолда»
Ішімдікке, құмарлыққа қарсы:
«Арақ – ішу ... мас болу – ... мас боп, ... ... құдай атады»
Неке бұзуға қарсы:
«Үйлену оңай, үй болу қиын»
деп ... ... ... жат ... ... ... қарсы
тәрбиелік сөздер қолданады.
«Әдептілік, ар-ұят
Адамдықтың белгісі»
«Тұрпайы мінез, тағы, жат –
надандықтың белгісі»
деп, өнегелі ел әдеп пен әдептілікті жоғары бағалайды, оны ... шыңы деп ...... ... ... ең ізгі
психологиялық құбылыс. Ата – ана, ата – баба ...... ... мейір шапағаты жоқ адамды кісі деп есептемейді. Халқымыз ұрпағын
мейірімділікке ... ... ... ... ... ... жамандаған көмусіз қалады» деп, халқымыз мейірлі болу - өз
халқын сүю, ... болу ... ... ... адамның сөзін тыңдай
біл» деп, ... ... ата – ... ... негізі – силасым екенін
дәл көрсетеді. Мейірімділік ... бата ... ... ... ... ... сұрау, көңіл айту, жұбату т.б. жөн – жоралғылар арқылы іске
асырылады [101, 88].
Жалпы жастарымыз с а л т – д ә с т ү р ... не ... біле ... Ең ... осыған жауап іздеп көрелік.
Ежелден белгілі әмбебап түсіндірме сөздіктер де: - ... ... - ... ұлт па, ұлыс па, ... болып қабылдаған тәртіптің түрлері
мен қоғамдық ережелердің жиынтығы"- ... ... ... ... кез-келген елдің дәстүр-салттары, өз замандарындағы адамдар
арасындағы қарым-қатынастарды реттейтін, сол елдің Ата ... ... ... ... ... сан ғасырлардан бері ... ... ... ... да, ... тән ... мен басқаға ұқсамас
ұлттық дәстүр-салттары бар. Олардың әртүрлі тұрмыс-тіршіліктерге байланысты
қолданылған сипаттары да ... ... Оның ... ... санамалап
шығу, тіпті де мүмкін емес. Олай етудің қажеттілігі де ... ... ... ... ... ұлттық мерекелер мен ұлттық қонақжайлықты салт-дәстүрмен
байланыстыра ... ... ... ... алу қажет.
Жастарымызға күнделікті өмір тіршілігінде, қоғамдық жайттардағы кез-
келген мәселе тек ... ... ... Біз ... ғана ... саналы да білімді етіп тәрбиелей аламыз.
Кесте 1. Жастардың әлеуметтік-мәдени ортадағы салт-дәстүрін дамыту.
Салт - ... ... беру ... ... ... тұрмыс-салты,
әдет-ғұрпымен таныстырып, адамның ішкі сезімін, жан дүниесін ... ... ... ... ... бар ... ... әсемдікпен,
көркемдікпен сыртқа шығып, жастарға әсемдік, әдемілікті түсініп, жастардың
санасына айнала қоршаған ортадағы сұлулыққа ерекше ... көз ... ... ... ... ... сезінуді, түсінуді, оның
бағалап, танымдық, қызығушылық көзқарастарын қалыптастыруға негіздейді. Жас
ұрпақты елжандылыққа тәрбиелейтін тағылымды тәлім – ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ұлттық тұлға болып қалыптасып
шығады. Жастар әлеуметінде салт дәстүрді қолданудың құндылығы ... ... ... ... әлеуметтік дамумен, отандық және
батыстық ғылымның бірігу дәрежесінен көрініп, анықталған. ... ... келе ... ... мұрасын нақыштаумен сабақтастыра отырып
тәрбиелеу, ұмыт қалған салт-дәстүр, ұлттық ... ... ... ... ... ...... ұстаздың, барша
халықтың парызы мен міндеті. Ұлттың келешегі – ұрпақ тәрбиесінде. ... ... ісі, ... ... ... сай ... керек. Ол үшін бар күш-
жігерімізді сала, қоғамның бүкіл қуатын жұмсап қана іске асыра аламыз.
Кейінгі ... ... ... ... ... кейбір салт-
дәстүр, әдет-ғұрыптарды жаңғырта отырып, ... ... ... ... ...... қазір кең етек алатын әр түрлі
кінәраттарға тосқауыл жасап, дөрекіліктер мен ... ... ... ... ... ынталандыратын тиімді тәсілі болмақ.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорытындылай келе, Елдің болашағының бар-жоғын жастарының тыныс-
тіршілігінен білеміз демеп пе еді ... ... Кез ... ... ... Келешекте еліміздің рухани құндылықтары мен дүниетанымы
бекіген, экономикасы дамыған, ... ... ... ... ... ... алды ... бірі болып тұруын жасайтын қазақ жастары
бүгінгі ... ... ... деңгейде екендігін шамамыздың жеткенінше
саралап көрген сияқтымыз. Жастар еліміздің ертеңі болса, ... жас ... бас ... ... онда ... рухани потенциалының жоғарылығы
Қазақстанның болашақтағы елу жылдағы оң ... ... ... ... ... ... басты проблемаларының бірі болып ... ... ... ... ... де ... проблемаларының бірі.
Озық жетістіктерге негізделген білім нәрімен катар, ұлттық тәрбие
құндылықтарын бойына сіңірген ұрпақ қана ұлт тағдырын ... ... ... білетін тұлға ретінде қалыптастырары анық. «Ел болам десең
бесігіңді ... ... ... сөз ... ... керек. Сондықтанда
мектептерде, кәсіби білім беру саласында дәне ... оқу ... ... құндылықтарымызды көбірек жастарға жеткізіп, зиянды ағымдар мен
теріс пиғылды ... ... ... ... қол жеткіздік, бабаның қаны, ананың жасы ... ... ... ... ... бар байлықтың болашақ иесі,
тірегі – жастар десек, сол байлыққа ... ... ... ... ... ... еліміздің шаңырағын
өзгелердің позициясына ... ... жайы бар. Оған ... жоғарыда
айтылған, нигилистер, космополиттер, әсіре батысшылдар, түбі шикі діни
ағымдар, мұның ешқайсысына жатпаса да ... ... ... ... үстіне жұдырық» демекші, еліміз Батыстың нарық пен
демократияға негізделген, ... ... деп ... ... ... ... ... Қазақ жастары
А.Байтұрсынов айтқандай: «... тіл мен ... ... ... ... болмасынның» кебін киді.
Қазақ елі сан ғасырлар бойына аңсаған егемендікке қол ... ... ... ... ... даму ... ... етуге
көшкен алғашқы қиыншылық жылдарында жастар мәселесі назардан тыс қалып,
келгенінде жасыруға болмас. Сол кезде ... ... ... ... ... кейінгі саңырауқұлақтай өсіп кетті.
Енді алдымызда бүтіндей жаңа мақсат, жаңа ... тұр. Енді тым ... ... мен ... жаңаша көзқарас қажет. Бүгіні бар елдің
ертеңі болады. Егер бүгінгі ... ... ... ... ескерсек,
олардың кез-келген әрекеті мен пайымынан ұлттық ... ... ... ... ... ... ғасыр білім мен технология ғасыры, сол деңгейде жетілген білімді
де білікті ұрпақ керек.
Жастар-мәдени ... ... ... жалғастырушылар.
"Адамды білім сақтайды,"-деп Йүгінеки А. айтқандай, білім мәдениет пен әдет-
ғұрып, салт-дәстүрдің негізін қалайды. ... ... ... құра ... Жүсіп Баласағұн «Білімсіз адам – мәдениетсіз, ол
хайуанмен тең» деп көрсетеді. ... ... ... ... ... әл
-Фараби ұлттық мәдениет жеке адамның мінез-құлқынан басталатынын дәлелдеп,
мінез әдеттен бастау алып, «абзал әрекет» инабатты мәдениетті мінез-құлықты
қалыптастыратынын айтады. ... адам ... болу ... ... ... адамзаттың қас жауына айналады» дейді. Жастар өздерінің
рухани байлығына ерекше көңіл бөлуі керек. Ең алдымен, өз ана ... ... өзге ... ... ... өмірді түсінуі және өзгелердегі
ондай қасиеттерді бағалауы қажет. Жастардың жаңалыққа, өмірге қүштарлығы,
күнделікті хабарларға ... ... және ол ... ... жатуы керек. Жастардың сырт көрінісі де тартымды болғаны абзал.
"Жастардың бойындағының бәрі - оның келбеті де, ... де, жан ... ... да сұлу ... ... ... ұлы жазушысы А. Чехов айтқандай
қазіргі жастар не ... ... ... ... әсем ... ... бірге Отанын сүйетін ұлтжанды болуы керек. Өткен дәуірлерге көз
жіберсек әр дәуірдегі ұлтжанды тұлғалар ... ... хан, ... ... хан, ... ... кең ... қазақ өлкесі үшін жандарын аянбай
тер төккен. Қазақ халқының сауаты, білімі, ... ... ... ... ... өкілдері А. Құнанбаев, Ы. Алтынсарин, Т. Рысқұлов, М.
Дулатов, М. ... Ә. ... ... арыстарымыз басқа ... ... ... тең дәрежеде жетістікке жете білді. Осындай
аға ұрпақтың ізбасарлары ... ... ... ... ... ... ... жерге деген патриоттық сезімі, құштарлығы шексіз ... Мен өзім ... ... ... ... ... білудің
маңыздылығы өте зор деп есептеймін. Біздің рухани байлығымыз ... ... ... білу ... ... адами бейнесі
қалыптасады.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев: «Әлеуметтік мәдени қыспақтың небір ... ... ... ... ... ... ешкімнің
қолынан келмеген. Бұл ретте біз ақиқат ... ... ... ... ... ... бай мәдениетімізге, адамгершілік және ресурстық
мүмкіндіктерімізге табан тірегеніміз абзал. Бұл біздің ... ... ... бойында буырқанған интеллектуалды және рухани күш қуат бар»
дейді.
Ал, жазушы Қабдеш ... ... ... ... ... ... болатын шешуші кезеңде, үлкен жолдың айрығында тұр. Бұл жолғы ... ... ... жоқ. ... ... еркіндікке пара-пар келетін
не бар?! Сол бостандық көп жылдар көз жаздырып кетіп, ... ... ... ... иелік ете алмасақ келер ұрпақ бізді кешірмейді».
Азаматтық және патриоттық құндылықтар жүйесін тәрбиелеу процесінде,
әрине, тек ... ... ... ... ... тағылымдар
жеткіліксіз болып саналатындығы белгілі. Оның ... ... ... тіл ... ... тәрбиелеу мәдениеті, ұлттық мәдениет
құндылықтарында ерекше орын алады. Белгілі бір ... ... ... ... дараланады. Егерде мәдениет пен
менталитетті ... ... ... ... ерекшеліктерімізге
нұсқан келеді деуге болады. Бұл қазіргі кезде жастардың ... мен ... ... ... ... отырғандығынан.
Жастардың санасында ұлтжандылық түсінікті арттыру, ұлттық мәдениет ... ең ... ... ... ... ... асады.
Сонау XX ғасырдың басында өмір сүрген халқы үшін шырылдап, жар құлағы
жастыққа тимей өткен, ... ... ақын ... бірі ... ... ... қайратты.
Қырандай күшті, қанатты-
Мен жастарға сенемін –
деген өлең жолдарын жастарға қарата тегіннен-тегін айтпаса керек.Немесе
Ахмет Байтұрсынұлының:
Мен бұқтым, жаттым,
Сен бұқтың, ... ... ... ... ... не міндет? –
деп жастарға ел дегенде езіліп, жұрт деген жұмылып істеуді меңзейді. ... ... ... ... ғана тоқтамайды» деп жастарға өсиет сөз қалдырады.
Жақсы дәстүр уақытты жатсынбайды; уақыт өзгерісі, даму диалектикасына
орай ... ... ... бойы ұрпақтан ұрпаққа жалғасады, сабақтасады.
Ата салты мен халықтың қасиетті ардақ тұтқан ұтады. ... ... ... ... ... берген кісілік қасиеттеріміз бен ... ... жөн. ... ... ... мол ... «көргенді
елдің баласы» деуі тегін емес. Бұл – ұлттық тәрбиені дамыта беру ... ... ... ұлттық тәрбиенің, заманға қарай жаңғыра түлеп
отыруы заңды жағдай. Тек мұндай процесс зорлық ... ... ... ... көзсіз еліктеу түрінде жүзеге аспауы керек.
Әрбір ... ... адам ... ... дүниетанымдық
деңгейін ұлттық мәдениетпен ұштастыра білуге міндетті. Мәдениетті болу үшін
білімді болу – міндет. Білімді болғанмен ... ... ... ... ... ұлт алдында «мәңгүрт» , мәдениетсіз болып көрінеді де, халықтың
наразылығына ұшырайды. Кәсіптік-мұрагерлік әдеп ... ... ... ... жемістері көрінеді.
Мұхамед Хайдар Дулати: Данышпан, ғұлама болғысы келетін әрбір жасқа –
нағыз әдепті және мәдениетті тұлға болу үшін: жеті ... ... ... бұтқа табыну, адамды қаралау, ұрлық жасау, нәпсі құмарлық, ұрыс
кезінде бас сауғалау, ата-ананы сыйламау) ... болу ... деп ... ... кәрі құрлық батыста фашистік жүйені жасаушы саяси тұлға,
қатыгез Гитлердің өзі айтқандай: «Бір елді ... ... ... ... қара ... ... шетелдің түсініксіз даңғаза әндерін ... - ... ... Мінекей, осы сөзді ескерсек, ертеңгі елдің болашағы
– қазіргі жастарымызды жат ... ... ... ... ... ... семіртер нәр ауыздан сіңеді,
Жан семіртер сөз құлақтан кіреді... –
дегендей жастардың рухани мәдениетін қалыптастыру үшін атадан балаға
мұра болған ... бай ... ... ... сіңіріп, жүректің түбіне айрандай ұйытып, әлемдік сахынада аламан
бастайтын қазақ жігіттерінің мәдениетін қалыптастырайық.
Ендеше ... ... ... біз үшін қызмет ететін
болса, Біз неге оны ту етіп ұстамасқа!
Алға қойылған міндеттердің толықтығына баға. ... ... ... ... толық орындалды деп санаймыз. Олай болатыны, жастардың
ұлттық бет бейнесі, азаматтық және патриоттық ... салт ... ... ... ... ... талданып тұжырым жасалды.
Қазіргі кезде ... ... ... ... шеңберінде тәрбиелеудің
болашақ үшін үлкен сенім тудыратындығы және ... ... және ... ... уақыт пен мүмкіншіліктердің
ешқашанда босқа кетпейтіндігі дәйектеледі. Егерде қоғамда жастар ... ... ... ... ... ... өмір ... да, ол қоғамда үйлесімділік пен тәртіп болмайды. ... ... ... ... ... ... мен пайдалардын да
жоғары тұратын құндылықтырға қоғам мүшелерінің ... ... үшін ... болып табылады.
Нәтижелерді қолданысқа енгізу туралы ұсыныстар. Бұл диссертациялық
жұмысты ... ... ... ... ... бойында патриотизмді, ұлттық дәстүрлі құндылықтықтарын
қалыптастыру бағдарында жас ... ... және ... ... ... ... ретінде қолдануға болады.
Зерттеу нәтижелері кәсіптік және жоғары оқу орындарында ... ... ... ... пәнедерінде қолдыныс таба
алады.
Осы саладағы басқа нәтижелермен салыстырғандағы жаңаша тұжырымдар.
Бұл ... ... ... ... ... ... тұжырымдар отандық ғылым үшін салыстырмалы түрде жаңа деп ... Олай ... ... ... кездегі ұлттық рухани
құндылқтарын талдап, оларды қалыптастыру және ... ... үшін ... ... ... ... деп айту әле ... Алайда көптеген ғалымдарымыз бұл салада жұмыстарды қолға ... ... бұл ... осы ... ... жаңа зерттеулердің
қатарына жатады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Асылов Ұ. Даналардан ... сөз: ... ... - Алматы:
Мектеп, 1987. - 383 б.
2. Benjamin Harris Balser. AMERICAN YOUTH CULTURE // Journal of ... Academy of Child ... Volume 2, Issue 3, ... P. ... Fernando I Soriano, Lourdes M Rivera, Kara J ... Sandra P
Daley, Vivian M Reznik. Navigating between cultures: the role ... in ... // Journal of ... ... Issue 3,March 2004,P. ... ... М.С., Бейсенбаев Д.Э. Социальная стратификация в РК. –
Алматы, 1997. – 112 ... ... Л.Ю. ... ... ... ... ... тәжірбие
тұрғысында. М.: Дейк-Пресс, 2009. – 284 б.
6. Джаманбалаева Ш.Е. ... и ... ... аспект
девиантного поведения. – Алматы: Қазак университеті, 2002. – ... ... З.Ж. ... ... ... ... семьи в
Казахстане // Саясат. – 2008. - №5. – ... ... М.Ю. ... поведение студенческой молодежи в
современной России: ... ... ...... гос. ун-т им. В.И. ... 1995. – 30 ... Лисовский В.Т. Духовный мир и ориентации молодежи ...... – 124 ... Кон И.С. ... ... юности. – М.: Просвещение, 1989. – 274
с.
11. Бергер П., Луман Т. Социальное конструирование реальности. – М.:
Медиум, 1995. – 254 ... ... И.М. ... и ... не рубеже веков /под науч .ред.
И.М. Ильинского. – М., 1999. – 239 c.
13. Руководство по народонаселению, ... ... по ... для ... ... ... студентов,
и всех, интересующихся демографамей - Астана, 2003.4-e издание. –
7 с.
14. Ручкин Б.А., Родионов В.А., ... А.В. ... ... ресурс развития общества // ... ... ... – 2000. - №1. – 60-182 ... Абдрайымова Г.С. Социология молодежи. – Алматы: Жібек жолы, 2008 –
278 б.
16. Нұрғалиев Н.А. ... ... ... в ... ... ... ... филос. наук: 09.00.11.-
Алматы, 2005. – 25 c.
17. Sharon Egretta Sutton. A Social Justice ... on Youth ... ... the ... and Outcomes of
Participation. // Children, Youth and Environments, Vol. 17, ... (2007), Р. ... ... В.А. ... молодежная политика: история и
перспективы // Молодежь 97: ... и ... - М., 1997. ... с.
19. Биекенов К.У., Джаманбалаева Ш.С. Динамика и механизм детерминации
подростковой преступности в Казахстане // Вестник КазНУ. ...... 2002. – 1(8). – С. ... ... С.Ж. ... ... как ... профессионального
самоутверждение молодежи. Глобализация и вопросы социокультурной
адаптации. Материалы II Конгресса социологов Казахстана. – Астана,
2005. – 375 с.
21. ... ... на ... XX ... ... ... исследовании. АНСССР – М., 1986. –
С.81-84.
22. Кон И.С. ... ... ... ... ... – М.: ... 1979. – 175с.
23. Бадмаев Б. Ц. Методика преподавания ... – М.: ... – 304 ... ... В.А. Психология личности. – СПб. 2001. – 191 с.
25. Sinikka Rusanen, Piritta Malinen, Kati Rintakorpi Art. Agency and
Environment–the Perspectives of Youth culture and the Culture ... // Procedia - Social and ... ... ... P. ... ... ... Психология және социология сериясы. – Алматы,
2002. - № 4(27). – С. 38-45.
27. Зайнеиева Л.Ю. ... ... ... ... ... ...... Дейк – Пресс, 2009. – 284 б.
28. Бобка В.А., Левикова С.И. ... ... ... ... или ... ... // Общественные
науки и современность. - 1996. - №3. - 105 ... ... С.И. ... субкультура.- М.: ФАИР ПРЕСС, 2004. – 607
c.
30. Вишневский Ю.Р., Шапко В.Т. Современная российская молодежь:
методология ... // ... и ... на ... ...
М.,1999. – С. 237-259.
31. Donald J. Shoemaker, ... ... The ... ... and ... // Journal of Criminal Justice, Volume ... 6, 1987, P.461-472.
32. Исламшина Т.Г. Молодежные субкультуры. Казань: КГТУ, 1997. – 112
с.
33. C. Cutler. ... and ... // ... ... & Linguistics (Second Edition), 2006, P.236-239.
34. Омольченко Е.Л. Молодежные культуры и субкультуры. - М: ... ... РАН, 2000. – 250 ... L. Holt. ... Cultures // ... Encyclopedia of
Human Geography, 2009, P. 283-287.
36. Омольченко Е.Л. Субькультуры и культурные стратегии на молодежный
сцене ... 20 ... кто ... // ... ... 2004. ... – С. 53-63.
37. Петрова Л.Е. Социальные самочувствие молодежи // Социс, 2000. -
№12. – С. ... ... ... ... ... М., 2004. – 280 ... Barry Checkoway. What is youth participation? // Children ... Services Review, Volume 33, Issue 2, February 2011, P. ... Есім Ғ. ... ... тарихы. Алматы, 2006.- 312 с.
41. Zhanna Mingaleva, Irina Mirskikh. Globalization in ... ... // Procedia - Social and ... Sciences. 47 ( 2012 )
Р. 1702-1706.
42. Махамбетов Д.Н. Бүгінгі қазақ ... ... ... ... ... ... – Семей, 2007. – 58-
59 бб.
43. Қазақсатан Республикасы ... ... ...... Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы. Шығармаларының екі ... ...... Т.1. – 2003. - 326 ... Жетибаев Е.Ж. Шәкәрім дүниетанымындағы ... ... ... ... ...... 2009. –
12 б.
46. Хорос В.Г. Актуальные проблемы глобализации // Мэ и МО, 1999. -
№4. – С. ... John ... Muslim American youth and secular hip ... “cool piety” // through musical ... ... 41, Issue 2, April 2013, P. ... Jagdish ... Anti-globalization: why? // Journal of ... 26, Issue 4, June 2004, P. ... ... Р.Ф. Охота за информацией. М., 1973.- 320 c.
50. Ракитов А.И. ... ... ... М., 1991. – 220 с.
51. Степин В.С., Горохов В.Г., Розов М.А. Философия науки и техники. -
М., 1996. - 122 c.
52. ... Н.Ә. Қ.Р. ... ... Жаңа ... ... 2009. – 20 ... Dan Landis. ... migration into urban centers, and cross-
cultural training // ... Journal of ... Volume 32, Issue 4, July 2008, P. ... ... И.С. ... и социокультурная динамика: личность,
общество, культура. // ... 2003. - №1. – ... Abulfazl ... Javad S. Fadardi. Role of social ... ... native values in the process of globalization. //
Procedia Social and Behavioral ... - №5 (2010).- Р. ... Tariq Elyas, Michelle Yvette Picard. Teaching and moral ... Saudi Arabia: a paradigm of struggle or pathway ... // Procedia - Social and ... Sciences. -
№47, (2012). - Р. 1083-1086
57. Нұршин Ә. Талибы уже в Алматы // ХХI век – 1998. – №-30. – ...... ... Д. ... и ... ... и в частности. –
Алматы: Карасай, 2009. – 245 ... ... Б., ... Ю. ... ... ... – Ростов-на
Дону, 1968. – 277 с.
60. Нысанбаев Ә. Адам және ашық ...... ... – 4-68 бб.
61. Қайбарұлы А., Бопайұлы Б. Қазақ ырымдары. ... Қаз. ... – 8-21 ... ... А. ... ... – М: Политиздат, 1991. – 305 с.
63. ... А.А. ... ... орд и ... Ч.II. –
Алматы: Санат, 1996. – 263 ... ... Ө. ... керуені. – Алматы: Жазушы, 1992. – 153 б.
65. Қазақ халқының ХVIII ғасырдың бірінші ... өз ... ... үшін ... ... ... – Целиноград: Өлке,
1991. – 13-14 бб.
66. Опалева А.В., Дубова Г.В. ... ... ... ... Под. ... М., Щит и меч, 1998. –
327с.
67. Кудрявцев В.Н. Причины правонарушений. – М., 1978. – 168 ... ... Е., ... Л. ... толмаған қылмыскер тұлғасы.
Монография. – Алматы, 2003. – 171 б.
69. Жұмабаев М. Педагогика.– ... Ана ... 1992.– 248 ... ... Н.Ә. ... мәдениеті: // http://www.kzRef.at.ua.
71. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан– 2030: Барлық қазақстандықтардың ... ... және ... артуы. – Алматы: Білім,
1997. – 176 б.
72. Азимханова С.М. Біз Қазақстан болашағымыз. – Алматы, 2009. – 243 ... ... Г.С. ... ...... ... жолы»,
2008. – 256 б.
74. Айзикович А.С. Краткий словарь по социологии. – М.: Политиздат,
1998. – 477 ... ... А.Н. ... ... ...... ... 1998. – 364 с.
76. Нұрмұратов С. Системы политических ... ...... ИФ ... 1997. – 453 с.
77. Демократия- это обмен мнениями. ... ... ... ... ... 1998. – 133 ... Қошқарбаев А.Н. Мәдениет-ұлттық болмыс. – Алматы: ... ... ... ... Н.Ә. ҚР Президенті «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық
өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты 2010 жылғы ... // ... ... Н.Ә. ... ... бағдарламасы. ҚР
Президенті 1997 жылғы халыққа Жолдауы. Барлық Қазақстандықтардың
өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ... ... ... ... Н.Ә. ҚР ... «Әлеуметтiк-экономикалық жаңғырту
– Қазақстан дамуының басты бағыты» атты 2012 жылғы халыққа
Жолдауы. // www.akorda.kz.
82. ... З.Н., ... Г.С. ... ... ... ... ТарМПИ “ЖАС ҒАЛЫМ – 2007” атты ІІ
Республикалық ... ... ... ... ... Аверьянова Ю.И. Политология. Энциклопедический словарь - ... – 435 ... ... И.О. ... в истории человечества. - Брянск, «Курсив»,
1998. – 320 с.
85. Баранов С.П. ... // ...... 1997. - №1. ... ... Н.И. ... и патриотизм. – Москва, 1960. – 144 с.
87. Асылов К.М. Патротизм. // Специалист. - 2002. - №1. – С.34-44.
88. ... ... ... 4 том. - ... 1978. – 546 ... ... Б. “Қан мен жазылған кітап” Өткеннен-мұрағат,өркенге-
ұлағат. - Алматы: Қазақстан, 1998. – 480 ... ... Т.А., ... Я.Н. ... опыт по ... ...... пособие. – Астана: Издательство
ТОО «Агроиздат», 2009. – 236 б.
91. Назарбаев Н.Ә."Қазақстанның ... ...... 2000. – 235 ... ... Н.Ә. ... ... – Алматы, 1999. – 243 б.
93. Бегалиев Т.Б. ... ... ... ...... ... 196 с.
94. Nancy Worth. Understanding youth ... as ... time and futurity // ... Volume 40, Issue ... 2009, P. ... ... М.Н. ... патриотической молодежи. // www.cis.minsk.by
96. Аналитический отчет. Определение ... ... ... ... казахстанской молодежи Астана 2010 ... ... Ioana Nicolae. ... as identity ... strategy in ... age. // Procedia - Social and ... ... ( 2012 ) Р. 257 – 262.
98. Төлен Ж.М., Туленова С.М. ... ... ... мемлекет тұрақтылығының негізгі факторы // Мустафин
оқуларына арналған Республикалық ғылыми конференция ... ... 2012. – 128-132 ... Eileen ... Terrence Allen. Justice towards ... the mismatch between current policy and ... // Children and Youth Services Review, Volume 34, Issue
1,January 2012,P. 27-34.
100. Соловьев В.С. «Сочинения в двух томах» - М., 1986. - 174 ... ... Ә. ... ... - ... 2001. – ... ортадағы салт - дәстүр
Көпшілік ортада ұлттық мейрамдарды (наурыз, айт) тойлау барысында салт-
дәстүрді жастарға терең ұғындыруға көңіл бөлу.
Қонақжайлылық ... ... ... ... ... тәрбиелік жағына көңіл бөлу.
Ұлттық ойындар ұйымдастыру барысында, салт-дәстүрдіңтәлімдік-тәрбиелік
қырын адам денсаулығына пайдалы жақтарын түсіндіру.
Ұлттық қолөнер жұмыстарынан жарыстар өткізуде ... даму ... ... ... ... ... бөлу.
Көпшілік ортада сәлемдесуді жан-жақты насихаттау, үлкенге құрмет, ... ... ... ... ... ... күте білу ... салт-дәстүрмен байланыстыра насихаттау,
халықтық қонақжайлылықтың мағынасын тереңінен ұғындыра білу

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 134 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Құқықтық мәдениеттің жастардың құқықтық белсенділігін қалыптастырудағы ролі119 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
60-жылдардың екінші жартысында қазақстан дамуында болған өзгерістер36 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Мен жастарға сенемін» - ұлтжандылықтың ұраны10 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь