Оқушыларда біртұтас тұлға ретінде қалыптастыру мәселелері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1 тарау Кіші мектеп жасындағы балалардың жеке басының
дамуы мен таным процесстері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.1 Кіші мектеп жасындағы балалардың психологиялық сипаты
және анатомо.физиологиялық дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Кіші мектеп жасындағы балалардың оқу.әрекеті мен
олардың ойыны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2 тарау Оқушыларда біртұтас тұлға ретінде қалыптастыру мәсе.лелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Оқушылардың жеке тұлғасын әлеументтендіру ... ... ... ... ... ..
2.2 Оқушы тұлғасын дамытудағы әрекет түрлері және тұлғаны рухани дамыту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3 Жеке тұлғаның үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Еліміздің егемендік алып, қоғамдық өмірдің барлық салаларында, соның ішінде, білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті қазіргі кезеңдегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Қазақстан Респуликасының Конституциясы «Білім туралы» Заңы –осының кепілі.
Балабақшадан бастап сауат ашуды есептей білуді, тіпті жазуды, шет тілін үйретуді бастауға бет бұру, бастауыш сыныптар үшін «Әдеп әліппесі», «Ел тану», «Экология элементтері» т.б. сияқты жаңа пәндердің қаптап жасалып жатқаны сол талпыныстардың жемісі.
Алайда, оқу әдістемелік жүйенің базасын түбегейлі жаңартудың бағыттарын жаңа мазмұнның теориялық негіздерін анықтап тұжырымдаған құжаттар бар. Олар: Қазақстан Респуликасының Білім Министрлігі құптап бекіткен Қазақстан Республикасы мектептің және осы мектептегі білім мазмұнының тұжырымдамалары ұсынылып отырған «Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сатысындағы білім мазмұнының тұжырымдамасын» үздіксіз білім беру жүйесіндегі бастауыш буында осы стратегияны нақтылы жүзеге асырудың тактикалық шешімдерінің бірі деп түсінсе орынды.
Жеке тұлғаның қалыптасып, ой өрісінің дамуында, белсенділігінің артып, қоршаған ортаны танып білуінде және алған білімдерін іс-тәжірибеде қолдана білуінде негізгі орын алып, оқушыларды шығармашылыққа жетелейтін іс-әрекеттердің бірі оқушылардың сабақ барысында және сабақтан тыс кездерде орындайтын өзіндік жұмыстар.
Өзекті мәселе: Қазіргі әлеуметтік экономикалық жағдайда кәсіби жетістікке жалпы және арнайы қабілеттілік, білімділік, шығармашылық арқылы ғана жетуге болады. Сондықтан ата-ананың, мұғалімнің алдында жаңа міндет баланың жеке қабілеттілігін, бейімділігін анықтау және оны дамыту, соның негізінде олардың болашағына бағыт беру. Осы аталған мәселенің өзектілігі соншалық жеке тұлғалық дарындылығын дер кезінде анықтап, оны қолдап отыру қажеттілігі дәлелдеуді қажет етпейді. Педагогика ғылымының өзекті мәселесі мен педагогикалық практиканың негізгі міндеті өскелең ұрпақтың жеке басы ретінде қалыптасуының күрделі проблемасы болып табылады.
Психология ғылымының соңғы жетістіктері тұрғысынан қарағанда бастауыш мектеп оқушысы жеке тұлғасының қалыптастыру өзекті мәселенің біріне айналды.
Бастауыш мектептегі оқытудың жаңа эксперементтік жүйелері шеңберінде мектеп оқушысы жеке тұлғасының мотивациялық – қажеттілік саласында елеулі өзгерістерді айқындайтын фактілер жинақтала бастады. Сөйтіп оқу және тәрбие арасындағы байланысты айқындайтын педагогикалық тәжірибе де пайда болды. Бұл оқушының жеке тұлғасының дамуының заңдылықтарын зерттеу міндетін толық мөлшерінде қоюға мүмкіндік туғызды. Оқу материалы мазмұнын талдау және жинақтау ұстанымы негізінде бастауыш мектепте оқу қызметін қалыптастыру шеңберінде жүзеге асты. Бұл эксперимент, біріншіден, зерттеудің тұтастығын талап етті. Сол себептен оқушы тұлғасының дамуын сынып ұжымын және оларды біріктіретін оқу қызметін зерттеу міндеті бірге қамтылды. Баланың жеке тұлғасы мектепте болған кезең бойы оқу қызметіне кіріскен сәттен аяқталғана дейін зерттелді. Бұл дамудың психологиялық механизмдерін, бір жастан келесіге ауысу кезіндегі өзгерістерді айқындап, баяндауға мүмкіндік берді.
Жеке тұлғаның оқудың 2 амалындағы даму нұсқаларын салыстырып, талдау көзделді: 1. білім берудің бұқаралық жүйесінде қалыптасқан және қарапайым дағдылармен ептіліктерді қалыптастыруға бағытталады. 2. оқу пәндерінің мазмұны теориялық ұғымдар жүйесіне негізделеді. Мектеп оқушылары ұғымдардың пайда болуы оқу үрдісінің орталық буынын құрайтын ортақ ұжымдық жұмыс барысында оқып, үйренеді.
Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде бастауыш мектепте бала тұлғасының мотивациялық құрылымында түбегейлі өзгерістер болатыны анықталды. Олар балалардың танымдық мүдделерінің жедел қалыптасуы негізінде оқу қызметі мотивтерінің қайта құрылуынан басталады. Олар бастауыш мектеп жасының аяғына таман жинақталып қалыптасад да, баланың әртүрлі оқу материалына көзқарасы арқылы айқындалывп, қызығуын қанағаттандыратын көздерді өз бетімен іздеуге жетелейді. Яғни, оқу танымдық мотивтер оқуда ғана емес, оқушы тіршілігінің бүкіл жүйесінде жетекші орын алады.
өйкені осы мүдделер ортақ ұжымдық қызмет барысында пайда болады, оларды бала толық қоғамдық формасы-топтық құндылық бағдары ретінде ұғынады. Дамыта оқыту теориясы шеңберінде әртүрлі мәселелер бойынша бірқатар зерттеулер жүргізілді. Олар-бастауыш сыныптарда дамыта оқытуды теориялық және әдістемелік қамтамасыз ету, оқу барысында жеке тұлғаның дамуы, оқу барысындағы қатынас түрлері, оқу қызметінің қалыптасу деңгейіне баға беру.
Зерттеу мақсаты: Баланың өзін жеке тұлға екенін сезіндіретін түрлі іс-әрекеттер арқылы жағдай жасау, қабілеті мен қызығушылығын дамыту. Балының танымын қолдап,өзін-өзі тәрбиелеуге мүмкіндік беру.
Зерттеу міндеті:
- өзін-өзі басқаруға, өзінің ішкі мүмкіндіктерін, «Менің» табуға бағыттау
- баланың күнделікті өмірін тәрбиелік үрдіске айналдыру
- мұғалім мен оқушы қарым-қатынасында оқушы өмірінің мәнін ашуға сипаттама беру
- мектеп пен отбасы байланыстарының нысандарын анықтау.
Зерттеу объектісі: Оқушының жас және дара ерекшеліктерін ескеру, жүйелілік ұстанымдар негізінде оқушы еңбегінің мақсаты-мектеп өмірінің жауапты кезеңдеріндегі оқушының тұлға ретінде қалыптасу барсын жүйеге келтіру, сондай-ақ оқушының әлеуметтендіру үрдісіне енуіне тәрбиелік ықпал ету.
Зерттеу әдісі:
- кіші мектеп жасындағы балалардың сабаққа деген құлшынысын қолдап отыру, ой пікірлерін, ұсыныстарын қолдау
- жеке талап қою әдістемесі оқушының өзіне деген сенімін бекіте түсу үшін оның мүмкіндігіне қарай сабақ жүктемелерін беру
- жеке тұлғалық қатынас әдістемесі, өзінің мүмкіндігін ескере отырып, түрлі іс-әрекет түрлеріне қатыстыруы арқылы дамуына ықпал ету
- оқушының жетістігі жағдайаттарын туғызу әдістемесі бұл арқылы сынып ұжымында оқушының беделін, оның мектепке деген дұрыс көзқарасын қалыптастыру.
Зерттеу орны: Тараз қаласындағы №30 отра мектебі.
Зерттеу нысанасы: Бастауыш мектепте 1-ші сынып әліппесі және сыныптан тыс жұмыстар.
Зерттеу болжамы: Балалар өмірі мен іс әрекеттерін жалпы адамзаттың әлеуметтік құндылықтарымен үндесіп ұйымдастыру:
- баланың ойлау мен мәдениетін дамыту
- басқа адамдарды құрметтеу, олардың кәсібіне еңбегінің нәтижесіне, қоғамдық өндірісте алатын орнына қарай жек көрушілік пен қорлаушылықты болдырмау
- балалар жалпы адамзаттық құндылықтарды жүзеге асыру мақсатында әлеуметтік тәжірибені үзіліссіз үнемі байытып отыру.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. А.А. Люблинская. Мұғалімге бастауыш мектеп оқушылардың психологиясы жөнінде. Алматы –Мектеп 1981ж.
2. М.М. Мұханов. Жас және педагогикалық психология Алматы 1982ж.
3. Т.Сабыров. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы –Мектеп баспасы.1978ж.
4. Қ.Жарықбаев. Психология. Алматы –Білім. 1993ж.
5. Д.Кішібеков. Қазақ менталитетті, кеше, бүгін, ертең. Алматы –Ғылым. 1999ж.
6. Д.Жамбылов. Тәуелсіздік және саяси сана. Алматы-Жеті жарғы. 1999ж.
7. Қ.Жүкеш. Ұлттық психологиялық сипаты. Алматы 1993ж.
8. Ы.Алтынсаринның таңдамалылары, педагогикалық мұралары. Құрастырушы С.Қалиев. Алматы-Рауан 1991ж.
9. Ш.А. Амонашвили. Как живете дети. Москва 1989ж.
10. А.Г. Спиркин. Сознание и самосознание. Москва 1972ж.
11. Ж.Б. Қоянбаев. Р.М. Қоянбаев. Педагогика. Алматы 2000ж.
12. Қ.Р. орта білімнің дамыту тұжырымдамасы. Алматы Қазақстан 1997ж.
13. Қ.Р. «Білім мемлекеттік бағдарламасы» /Қазақстан мұғалімі/ 2000ж. №33-34.
14. Педагогикалық ізденіс. Алматы Рауан 1990ж.
15. Бастауыш мектеп. 1992ж.
16. М.И. Махмутов. Мектепте проблемалық оқытуды ұйымдастыру. Алматы -Мектеп1981ж.
17. И.Ф. Харламов. Педагогика. Высшая школа. Москва 1990ж.
18. Е.Өтебаев. Қ.Р.мектебі. Қазақстан мектебі №6.1996ж.
19. Т.Бегалиев. Педагогика. Тараз ТарМУ 1994ж.
20. Қ.Әбдіғалиев. Осы заманғы педагогикалық технология. Қазақстан мектебі 2001ж.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
..............
1 тарау Кіші мектеп жасындағы балалардың жеке басының
дамуы мен ... Кіші ... ... ... ... сипаты
және ... Кіші ... ... ... ... ... тарау Оқушыларда біртұтас тұлға ретінде қалыптастыру ... ... жеке ... ... ... ... дамытудағы әрекет түрлері және тұлғаны рухани дамыту
мәселелері......................................................
3. Жеке ... ... ... ... ... ... ... соның
ішінде, білім беру саласында жүріп жатқан демократияландыру мектепті
қазіргі ... ... ... ... талпыныстарға жол ашты.
Қазақстан Респуликасының Конституциясы «Білім туралы» Заңы ... ... ... ... ... ... ... жазуды, шет
тілін үйретуді бастауға бет бұру, бастауыш сыныптар үшін «Әдеп ... ... ... элементтері» т.б. сияқты жаңа пәндердің қаптап жасалып
жатқаны сол талпыныстардың жемісі.
Алайда, оқу ... ... ... ... жаңартудың
бағыттарын жаңа мазмұнның теориялық негіздерін ... ... бар. ... ... Респуликасының Білім Министрлігі құптап
бекіткен Қазақстан Республикасы мектептің және осы ... ... ... ұсынылып отырған «Жалпы білім беретін мектептің
бастауыш сатысындағы білім мазмұнының ... ... ... беру
жүйесіндегі бастауыш буында осы стратегияны нақтылы жүзеге ... ... бірі деп ... орынды.
Жеке тұлғаның қалыптасып, ой өрісінің дамуында, белсенділігінің артып,
қоршаған ортаны ... ... және ... ... ... қолдана
білуінде негізгі орын алып, оқушыларды шығармашылыққа ... ... бірі ... сабақ барысында және сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... ... жағдайда кәсіби
жетістікке жалпы және арнайы қабілеттілік, білімділік, шығармашылық арқылы
ғана жетуге болады. Сондықтан ата-ананың, ... ... жаңа ... жеке ... ... ... және оны ... соның
негізінде олардың болашағына бағыт беру. Осы аталған мәселенің өзектілігі
соншалық жеке ... ... дер ... ... оны ... ... ... қажет етпейді. Педагогика ғылымының өзекті мәселесі
мен педагогикалық практиканың ... ... ... ... жеке ... қалыптасуының күрделі проблемасы болып табылады.
Психология ғылымының соңғы жетістіктері тұрғысынан қарағанда бастауыш
мектеп оқушысы жеке тұлғасының ... ... ... ... ... ... жаңа ... жүйелері шеңберінде
мектеп оқушысы жеке тұлғасының ...... ... ... ... фактілер жинақтала бастады. Сөйтіп оқу және тәрбие
арасындағы байланысты айқындайтын ... ... де ... ... оқушының жеке тұлғасының дамуының заңдылықтарын зерттеу міндетін толық
мөлшерінде қоюға мүмкіндік ... Оқу ... ... ... ... ... негізінде бастауыш мектепте оқу қызметін қалыптастыру
шеңберінде жүзеге асты. Бұл эксперимент, ... ... ... ... Сол ... оқушы тұлғасының дамуын сынып ұжымын және оларды
біріктіретін оқу қызметін зерттеу ... ... ... Баланың жеке
тұлғасы мектепте болған кезең бойы оқу қызметіне кіріскен сәттен аяқталғана
дейін зерттелді. Бұл дамудың ... ... бір ... ... кезіндегі өзгерістерді айқындап, баяндауға мүмкіндік берді.
Жеке тұлғаның оқудың 2 амалындағы даму нұсқаларын ... ... 1. ... ... ... ... ... және қарапайым
дағдылармен ептіліктерді қалыптастыруға ... 2. оқу ... ... ұғымдар жүйесіне негізделеді. Мектеп оқушылары ұғымдардың
пайда болуы оқу үрдісінің орталық буынын ... ... ... ... ... ... зерттеулер нәтижесінде бастауыш мектепте бала тұлғасының
мотивациялық құрылымында түбегейлі ... ... ... Олар
балалардың танымдық мүдделерінің жедел қалыптасуы негізінде оқу қызметі
мотивтерінің қайта құрылуынан ... Олар ... ... ... ... ... ... да, баланың әртүрлі оқу материалына
көзқарасы арқылы ... ... ... ... ... ... жетелейді. Яғни, оқу танымдық мотивтер оқуда ғана емес,
оқушы тіршілігінің бүкіл жүйесінде жетекші орын алады.
өйкені осы ... ... ... ... барысында пайда болады, оларды
бала толық қоғамдық формасы-топтық құндылық бағдары ретінде ұғынады. Дамыта
оқыту теориясы шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... дамыта оқытуды ... ... ... ету, оқу ... жеке ... ... оқу
барысындағы қатынас түрлері, оқу қызметінің қалыптасу деңгейіне баға беру.
Зерттеу мақсаты: ... өзін жеке ... ... сезіндіретін түрлі іс-
әрекеттер арқылы жағдай жасау, қабілеті мен ... ... ... қолдап,өзін-өзі тәрбиелеуге мүмкіндік беру.
Зерттеу міндеті:
- өзін-өзі басқаруға, ... ішкі ... ... табуға
бағыттау
- баланың күнделікті өмірін тәрбиелік үрдіске айналдыру
- ... мен ... ... оқушы өмірінің мәнін ашуға
сипаттама беру
- мектеп пен отбасы байланыстарының ... ... ... ... жас және дара ... ... жүйелілік
ұстанымдар негізінде оқушы еңбегінің мақсаты-мектеп өмірінің жауапты
кезеңдеріндегі оқушының ... ... ... барсын жүйеге келтіру,
сондай-ақ оқушының ... ... ... ... ... ... әдісі:
- кіші мектеп жасындағы балалардың сабаққа деген құлшынысын ... ой ... ... ... жеке ... қою әдістемесі оқушының өзіне деген ... ... ... оның ... ... сабақ жүктемелерін беру
- жеке тұлғалық қатынас әдістемесі, өзінің мүмкіндігін ескере отырып,
түрлі іс-әрекет түрлеріне қатыстыруы ... ... ... ... оқушының жетістігі жағдайаттарын туғызу әдістемесі бұл арқылы сынып
ұжымында оқушының беделін, оның ... ... ... ... ... ... ... №30 отра мектебі.
Зерттеу нысанасы: Бастауыш мектепте 1-ші сынып әліппесі және сыныптан тыс
жұмыстар.
Зерттеу болжамы: ... ... мен іс ... ... адамзаттың
әлеуметтік құндылықтарымен үндесіп ұйымдастыру:
- баланың ойлау мен мәдениетін дамыту
- басқа адамдарды құрметтеу, олардың кәсібіне ... ... ... ... орнына қарай жек көрушілік пен қорлаушылықты
болдырмау
- ... ... ... ... ... ... ... тәжірибені үзіліссіз үнемі байытып отыру.
І тарау Кіші мектеп жасындағы балалардың жеке басының ... мен ... ... ... ... қақтырар жеткіншектері алты ... ... ... ... ... ... де аян. ... толған балалар
күзде бірінші сыныпқа баратындықтан, балабақшасының соңғы жылы негізінен
мектепке әзірлік жұмыстарын жүргізеді. Мұны ... ... 0-ші ... те ... Ал ... кездегі еліктеушіліпен баланы алты жасынан
мектепке беру керек дейтін тұжырымның әлі де ... ... ... көп екенін батыл түрде айтуды ... ... Алты ... бала дене ... жағынан шымырда болуы мүмкін, ... жеті ... ... ... әлі де сәби ... ... ... баланың мектепке жеті жасқа толғаннан кейін баруы өте орынды.
Өйткені адам ең ... ... ... ... ол ... ... және физиологиялық заңдылықтарға бағынып, сол өзінің
физиологиялық кезеңдеріне лайықты ... ... ... ... ... ... толу ... оның саналылыққа тұрақты түрде тоқтаған
алғашқы баспалдағы ... ... ... бұл ... адам ... жыныс
бездері мен жұлын-жүйке сөлдерінің үндесе қызмет етулерінің ... ... ... ғана қалыптасып қоймай, сонымен қоса әр
адам өз алдына жеке ... ... ... оның ... ... ... күрделі сатыларынан өте бастайды. Міне, бұл баланың жеті
жасынан ғана мектепке ... ... аз ғана ... деп есепке аламыз.
Бұған қосымша ретінде, әр халықтың ұрпақтан ұрпаққа жалғасып ... ... ... ... ... жөн. ... ... ата-баба
зердесі де әсер етпей қоймайды. Адам тәрбиесінің осы ... ... ... ... ... ... Оның тәуліктік тамақтануы мен
тазалық режимдері де , жеті ... ... мен ... ... ... ... ... деген ұғымға «Мен» деген мәністе кіреді. Бала өзін білген
соң құрбыларына қарағанда бәлендей тізімде ... орын ... ... ... ... ие ... деп, арман етеді. Бұл жағдайда баланың
өзінің қандай орын ... ... ... ... ... ... ол жөніндегі бағасы арасында үлкен алшақтық болмағаны жақсы.
Егер кіші мектеп жасындағы балалардың өзі ... ... ... асып ... ... ... ... деп атайды. Керісінше, оның
өзі жөніндегі бағасы өзгелердің оған ... ... ... ... ... ... Кіші оқушы өзінің ісіне, не мінезіне әлі сын көзбен
қарай алмайтын болғандықтан, оның өзі жөніндегі бағасы, әдетте ... ... ... ... ... жеке басы ... ... оның сыпайылығы, керісінше
осыған қарама-қарсы әдепсіздік сапалары да ... Жеті –он бір ... ақ ... ... ... көбі сыпайы болып келеді.
Кіші мектеп жасындағы балалардың жеке басына тән қасиеттерді тек «Мен»
деген сапа ... ғана ... ... ... мөлшерлерге қалайша
бағынады, мінезі, ерік жігері, қандай, ... не ... келе ... ... ... және ... ... қандай –осы жөнінен
де алып қарауға болады. Біз енді осыларға тоқталайық:
Мөлшер не норма деп балаға ... ... ... Бала ... ... нені ... болатынын, не болмайтынын әбден жақсы біледі.
Мектепке кіргеннен кейін ... ... ... ... игере білуі
тиіс. Айталық, сабаққа кешігіп, не берілген ... ... ... ... ... мұғалімнен не сыныптастарынан ұят. Сол
сияқты мектепке таза киініп ... ... ... ... бұл да тәртіпті
бұзуға жатады. Әуелі кезде осыған үйрене алмай қиналатын болады. ... ... ... ... бастайды. Бұл мөлшерлерді ... ... ... ... ... ... ... және дәстүр
болып кеткен.
Ал кіші мектеп жасындағы балалардың мінезіне, қиыншылыққа ... ... тұра ... ... ... ... бір ... тағы басқа жатады. Осы жағынан алып қарағанда ... ... ... осы ... бірдей болып келе бермейді. Мысалы,
қиыншылыққа төзімді келіп одан бас тартпау, табандылық тағы ... ... ... ... ... ... ... біреуге қамқорлық
жасағысы келуі қыздарда басымырақ келеді. Мұның солай болып келуі ... ... ... ... ... ... ... деу қызға тиісті
қасиеттер ұлдарда ... ... сөз ... Бұл тек ... ... ... мінездерге ие болуға мүмкіншілігінің бар екені ... ... ... осылардың бәріне бірдей тән қасиеттері мынада:
әуесқой, ақ көңіл, өзгелерге жәрдем ... ... ... не ... аяп, ... ... көрсеткісі келетінінде. Жеті –сегіз
жастағылардың әуесқойлығын алсақ, өзгелерге сұрақ ... ... ... « Бұл не?» деп ... «Бұл неліктен?» -дейді,
сұрақтарды осылай құруда үлкен мән бар, ... кіші ... ... ... не ... ғана ... келмейді, соның бәлендей нәрсенің
сырын, себебін білгісі келеді.
Кіші мектеп жасындағы балаларда ... ... ... де ... ... үй іші көп еркелетсе, онда ол болмашы нәрсеге тез ... ... ... күтпеген жағдайда жақсы, өте ... баға ... ... ... ... ... қуанғанын жасыра алмайды. Кіші
мектеп жасындағыбалалардың ерік-жігері едәуір қалыптасып қалса да, кейде
өзін-өзі меңгере ... ... іс ... ... кездеседі. Импульстік
іс деп ойланбай, не болса соған ... ... ... алуды айтады.
Осындай жайт баланың тәртіпсіздігінен емес, импульстік іске ... ... яғни ... ... ... ... Кіші ... жасындағы
балалардың әсемдікті ажырату талғамының дамуына толық ... ... ... ... салу, өлең айту, музыка тыңдау үстінде ... бұл ... ... ... шеберлігін, құлағының дыбыс
ырағын және музыканы ажыратып естуін кеңінен ... ... ... ... ... ... ... арналған әдеби көркем
шығармаларды оқып, әр саладан хабардар болып, әсемділікті ... ... ... ... ... ... өз сыныптастарымен қарым-қатынасы
бастауыш мектептің әр сыныбында әр түрлі және ... өзі ... өсті ме, әлде ... өсті ме, ... орай ... Бұлардың
коллективтік қасиетінің қалай қалыптасатынын ... ... өзі ... әлі ... ... бақшасында тәрбиеленген балалардың бір
қатары өзгелерден бөлшектеніп, өзін сол ... ... деп ... ... бір ... жаны ашып, көмектесу ... ... ... ... ... ... ... Бірақ екінші-үшінші сыныптарда бұл
қасиеттер жойылып, бұлар өзара достаса бастайды. Баланың ... ... ... мұғалімнің басшылығымен іске асады. Кейін барлығы
өзара достасып, бірі ... ... келе ... мектеп жасына балалардың негізгі таным процесстері қабылдау,
зейін, жат пен ес, ... ... ... ... кейін едәуір
өзгерістерге ұшырайды. Осыған орай біз ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгілерге ... ... ... ... ... ... тағы басқа
жақсы дамыған бірақ әлі де болса, қабылдауының кейбір жеткіліксіз ... ... ... орыс ... ... ұқсас дыбыстарды Ф,П немесе Б,В
фонемаларын дұрыс ... ... ... Бұл ... ... ... жеті-тоғыз жастағы балалардың талдау қызметінің әлі
жете қалыптаспағанынан. Бір зерттеуде бірінші сыныптарға қоянның ... соны ... сал деп, ... ... көз алдынан алып кеткенде,
сол көргенін қағазға сала алмай, қоянның мұртының бар не жоқ ... ... ... ... балаға қызық көрінген жақтарын мыаслға көзін
үлкейтіп ... ал ... ... ... Бала өзіне қызық
көрінген қоянның дене мүшелеріне көп мән беріп, қызық емес ... ... ... ... ... алғанда, кіші мектеп жасындағы балаларға не
қызықты немесе не ... ... мән ... ... ... икем ... балаға берілген текст әр түрлі бояумен жазылса, осының өзі ... ... ... бала оқудың орнына, бояуға қызығып, алаңдайды.
Кіші мектеп жасындағы балаларға, әсіресе кеңістік ... ... ... ... ... ұзындығы баланың қасындағы бағанадан
қысқа ма не ұзын ба деп ... ол ... деп ... ... ... зат өзінің көлемінен –ұзындығынан көзге ... ... ... ... алмауынан. Сол сияқты кіші мектеп жасындағы
балалар сексен жастағы апасынан «Сен мамонттарды ... бе?»- деп ... ... он мың жыл бұрын өмір сүрді дегенді естігенімен, сексен
және он мың жылдың арасын ... ... ... екі ... да әлдеқашан болып
өткен деп шатастыруынан. Бұл сияқты кемшіліктер кіші ... ... ... жиі ... әр объектінің негізгі
қасиеттеріне қабылдау кезінде мән беріп, негізгі ... ... ... ... ... ... ... алуға үйретуде
мұғалім бәлендей нәрсені сабақта балаларға көрсеткенде, сол нәрсенің ... мән ... ... ... нәрсеге назар аударуды ескертіп
отырады. Егер қабылдау кезінде бір объектінің қасиеттері өзге қасиеттерімен
салыстырылынып отырса, ... ... ... ... ... ... ... дәрежедедегі қасиет екенін ажырататын болады. Баланың
қабылдауында мысалы, ... ... мен ... ... қабылдаудың
арасында едәуір айырмашылық бар, нақты затты қабылдау бірінші сигнал
системасына әсер ... де, ... ... ... ... системасының
функциясы болып есептелінеді. Дамудың бұл түрі балалалардың ... ... ... ... туғызады. Солай болса да, ... кіші ... ... балалардың қабылдаудағы жеткіліксіздіктер
біразға дейін сақталады.
Кіші мектеп жасындағы балалалардың зейіні де қабылдау сияқты әуелгі
кезде ... ... ... әдетте, ерікті және еріксіз түрлерге бөлінеді.
Бала не қызық ... мән ... ... оның ... зейіні алғашқы
кезде ерікті зейінмен басым келеді. Оның еріксіз зейіні әсем ... ... ... ... ... сөздер өзіне тартқыш келетінімен мұғалім
мүмкіндігінше сабақты қызықтыруға барлық күшін ... Осы ... ... ... ... ... деп, баланы ... оның ... ... ... кедергі жасайды.
Кіші мектеп жасындағы балаларда екінші-үшінші сыныптарда ерікті зейін
пайда бола бастайды. Ол қызық ... ... ... ... сабақтың бөлшектеріне
зейінді бола алады. Баланың ерікті зейінін дамыту үшін оның ... ... ... ... ... ... орындаудың жоспарын
көрсетіп отыру қажет. Тек сонда ғана ол осындай нұсқауды ... ... ... ... солай екені мынадан, зейінсіз болудың өзі берілген
тапсырманы қалай орындауды білмеуден кездеседі. ... ... ... ... байланысты болып келсе, ерікті зейін баланың іштей іске
ұмтылуынан ... ... Бұл ... ... ... деп отырғанымыз баланың оқу
үстінде өзін-өзі меңгере алуы. Кіші мектеп жасындағы балалардың өзін-өзі
іштей меңгере алуы әлі ... ... ... ... ... ... қоюы онша дамымаған.
Кіші мектеп жасындағы ... ... ... және ... ... іске зейінін бөле алуының оқу үшін үлкен маңыз бар.
Мысалы, оқушы тексті оқып ... ... соны ... оқып отырғанына және
сыныптастары сол кезде оның оқуын тыңдап отырғанына зейінін бөле алуы тиіс.
Егер осыған ие бола ... ... бір ... ... ... ... ... естіп, өзінің қатесін дер кезінде түзете ... ... ... ... ... аумалылығымен күресу үшін объектілерді
үнемі өзгертіп, не соларды бірінен соң бірін алмастырып отырған жөн. ... ғана бала ... ... ... ... ... ес пен ... байланысты өзінше жұмбақ міндеттерді ... Мұны ... / ... -жат/ міндет деп атайды. Мысалы, бір
жағдайда берілген ... сол түп ... ... ... қалдыру
қажет. Екінші жағдайда тапсырманы өз сөзімен мән мағнасын ғана айтып беруге
болады. Осының өзі әр ... ... ... ... психикалық
әрекетті баладан талап етеді. Егер түп нұсқасынан айнытпай есте қалдыру жат
процесіне байланысты келсе, өз ... оны ... беру ес ... ... ... бәлендей мағлұматты жадында қалдыру үшін әуелі оған нендей
талап қоятынын, тапсырманы жаттап алу қажет пе, не өз ... ... ... пе, соны ... шарт.
Мұны білмеген жағдайда кіші мектеп жасындағы балалардың тапсырманың
мақсатына түсінбей, соны жаттап алғысы келеді. Егер ... ... ... ... тіл ... ... не ... жаттауда көбінесе
білмейді. Ал мақсат тапсырманы өз сөзімен айтып беру ... ... не ... қалдырмай айтып беру керек екені бала үшін ... ... ... осы жағдайдың 2-де текстерді қандай тәсіл ... не есте ... білу ... ... ... ... бір зерттеуде
А.А.Смирнов оқу-материалын бірнеше мәністі өзара салыстырып, есте қалдыру
тәсілдерін ... ... оқу ... ... сайын бірінен соң бірін есте
қалдыру тәсілін ұсынады. Бұл тәсілдің әсіресе 1-ші түрі ... ... ... жады мен есін ... үшін ... ... ... не
есте қалдыру, арнаулы, арнаусыз түрлерге бөлінеді. Оқу материалын жеке
мәнді бөлшектерге бөлу баланың арнаулы есте ... ... ... үшін
жасалынады.оқу материалын жеке мәнді бөлшектерге бөлу, ... ... ... есте ... үшін қолданады. Картинадағы бір
бейнелер бір мәнді бөлшекке, өзгелері 2-ші бөлшекте, 3-сі тағы бір ... ... ... де, ... ... жазу ... ... келтіреді.
Соның өзі соларды бөлшектеп есте қалдыруға мүмкіндік береді.
Ал арнаулы және ... есте ... ... ... ... ... түрлене келеді. 1 сыныпта арнаусыз есте қалдыру негізгі рөл
атқаратын ... 2-3 ... ... ... ... есте ... ... бастайды. Бірақ осы жақта ... есте ... ... ... рол ... ... Себебі, арнаулы есте қалдыру тәсілі нәтижелі,
арнаусыз есте қалдырудың құны бала ... ... азая ... ... ... ... П.И. ... арнаусыз есте қалдыру тіпті
жоғарғы ... оқу ... ... рөл ... ... ... балалардың сабақта арнаусыз және арнаулы
жадында қалдыру тәсілдері үнемі алмсып отырады. Мысалы, тақырыпты жаттау
арнаулы есте ... ... ... өзге ... есте ... ... ... есту осы екі түрінің
алмасуының нәтижесінде кіші ... ... ... ... ... үйренеді.
Кіші мектеп жасындағы балалардың, ... ... ... ... ... ... ... мазмұнда болады. Бірақ оқудың
талабына сай қиялдарының ... ... ... ... қиялы творчествалық және қайта ... ... ... ... ... ... ... мектепке дейінгілерде
творчестволық қиял басым келеді де, мектептегілердің қайтадан жаңғырту
қиялы ... өрге ала ... ... осы ... ... бастауыш
сыныптарындағы пәндердің көпшілігі едәуір ықпалын тигізеді. Мысалы, ... ... ... ... ... есінде қайтадан жаңғыртады.
Сол сияқты, география сабағында табиғаттыің не жасанды ... ... ... жаңғыртып, соларды жадында елестетеді. Сөйтіп, ... ... ... ... дөп келе ... Осының өзі творчестволық
қиялғаяғни, фантазияға ... ... ... іске ... ... ... ақиқатқа жақын келуі баланы ... ... ... ... ... балалардың ойлану процессіне келсек, осының
қаншалықты дамығаны туралы әртүрлі пікірлербар. Біз ілгеріде Ж.Пияженің ... ... тек ... ... ой ... ... ... яғни мәдени-тарихи теорияны жақтаушылардың
Л.С. Высотскийдың т.б. пікірі ... ... ... бала оқуға кірген соң
ойы мен интеллектуалы ... ... ... бала ... ... ... ... яғни ұғым арқылы ойлануға көшеді. ... ... ... ... алып ... де, әлі жете ... нақты ой, яғни
нақты бейнелерге негізделіп ойлану, көбінен елестету не ... ... ... ... ... ... ... Осының өзі негізінде
талдау мен топтаудан, абстракциялау мен нақтылаудан құрастырылады.
Ой операциялық осы түрлері кіші ... ... ... ... әр түрлі тереңдікте кездеседі. Бірінші сыныптағылар нақты затқа,
не ... ... ... ... т.б./ ... ... ... Сол затқа не оның көшірмесін көз алдынан алып кетсе, тапсырманы
орындау қиынға түседі. 2-3 сыныптар бірте-бірте ... жеке ... ... ... есінде қалдырып, ... ... ... ... ... өзі сол ... не оның көшірмесі жоқ
кезінде жабайы ... ... ... ... ... операциялар өзінше динамикалық болып тұратын процессуалдық
құбылыстар. Осы құбылыстар яғни операциялар жүзеге асуы мүмкін ... ... ... ... дегеніміз –ой операцияларының ... Осы үшін ... ... және ... ... ... Осыған
орай, кіші мектеп жасындағы балалар жеке заттарды ұғымға қалай жатқызады,
соған көңіл бөлейік. әдетте әр ... ... тән ... ... белгісі
немесе бірнеше белгілер кездеседі. Мысалы, барлық қаламдарға тән ... бірі ... ... ... ... бар екені, қарындаштың бәріне
тән ... ... ... ... Осы негізгі ажырату дифференциялдық
белгілерге сүйеніп, қалам ұшы бар заттардың ... ... ... ұғымға
жатқызамыз. өзегі бар заттарды қарындаш деген ұғымға жатқызамыз. Тағы сол
сияқты егер осы белгілері жоқ болса, онда ... осы ... ... Ал ойлану кезінде адам нақты заттардың ... ... ... ... тән ... ... қалам ұшы бар не ... ... ... ... ... ... жалпы ұғым құрып, соған тіректелініп,
ойланады. Міне, ... ... ... ... ... ... осыда. Бала
оқуға кірген соң жеке заттарды, солардың негізгі ... ... және ... ... ... үйреніп, ойын ұғым арқылы жүзеге асыратын
болады. Мектепке дейін қабілеттіктің осы түрі ... ... ... ... Л.С. ... ... заттың негізгі
ажырату белгілеріне мысалы, құсқа жататындардың ... ... бар ... ... , ... жалпылап бейнелей алмайды.
Сондықтан, мектепке дейінгілерге ұғымға сүйеніп, ойлану ... ... ... ... кейін қалыптасады, міне ойлану мен ... ... ... ... ... ... ... балалардың бірте-бірте ой өрісінің қалыптасып
және ... ... ... ... ... ... өзінің ойын
сыныптасатыры арасында дәлелдеуге үйрене бастайды. Ол не ... ... ... ... ... ... етеді. Дәлелдеу үшін бала тиісті
жүйелерге логикалық негіздеріне сүйенеді. Сонымен қатар, өзінің пікіріне не
берген жауабына ... ... ... не ... ... бағыты
тұрғысынан қарай алуға үйренеді. әркім өзінің пікіріне не ісіне талдау
жасап сынмен ... ... ... ... ... қарау, қарапайым түрі
деп атайды. Ал рефлексия оқымаған Африка тағы басқа елдерінің 15-16 ... ... ... деп АҚШ ... Д.Ж. ... ... ... осылай деуі шикі, қате тексерілмеген пікір сияқты. Дегенмен рефлексия
ие болу ойланудың шарты және оның ... ... оқу ... ... ... бастайды деу, бұл жастағылардың ақыл-ойының едәуір
қалыптасып қалғанына дәлел бола алады.
1. Кіші мектеп жасындағы ... ... және ... ... ... мектеп жасындағы оқушы» - деген термин тым ұзын болғандықтан
біз осының орнына «кіші оқушы» деген сөз қолданамыз. ... ... ... бастауыш мектеп жасы, кіші жас деген жас кезеңдері кездеспейтінін
біз ескертетінбіз. Бұл ... 7-11 ... ... жас ... ... ... орта оқу ... көп елдерде жаппай оқу үстем алып,
дамып келуіне осы жас кезеңін өзінше бөліп алып, ... ...... ... ... ... Осы жастағылардың оқу-әрекетінің
ұқсастығы, ... тән ... ... қасиеттер тудырады. Міне,
бастауыш мектеп жасын бөлек кезеңге бөлудің себебі осыдан.
Кіші ... ... ... ... бар. ... ... қарапайым ой операциясы дәрежесінде кездеседі дейтін
Ж.Пиаженің ... ... ... ... де ... аңғарып көрмеген
қабілеті бар екені анықталып отыр. Осыған сүйеніп В.В. Давыдов қазіргі
күнде ... ... оқу ... ... үшін ... ... ... толық тауыса алмайды. Сондықтан, бұлардың оқуға мүмкіншілігін
толық пайдалану үшін тапсырманы одан әрі қиындату қажет децді. ... ... ... та ... осы ... негізгі әрекеті бұрын ойын болып кетсе, оқуға
кіргеннен кейін оқу ... ... рөл ... Сөйтіп оқу негізгі
қызметке айналып, баланың психикалық дамуын билейтін болады. Осыған орай,
баланың психикалық ... ірі ... ... өзгерістерге ұшырауының
себебі, ойынға қарағанда оқу талабының бала үшін қиындығында. Сонымен қатар
оқуға жаңа ... бала ... ... ... ... ... психикалық байлығын дамытып, жаман-жақсыны ажырата
бастайды. Дегенмен әуелгі уақытта ... жаңа ... бала ... ... оқу үстінде мына сияқты қиыншылықтар кездеседі:
1. Бала мектептің жағдайына бейімделе алмай мысалы, белгілі уақытта
тұрып ... ... ... ... сабақ кезінде үнсіз
тыныш отыруға, үйрене алмағандықтан қиналады. Осының нәтижесінде
тез болдырып, ... да ... ... ... тән мінезіне және құрбыларымен қарым-қатынас
жасауға үйрене ... бала ... ... ... ... ... бала оған бата алмай, бірдеңені сұрау үшін
сескенеді. Сол ияқты ... ... ... кім, оған сыр айтуға
бола ма, кіммен ойнауға болады, кіммен болмайды осыны білмейді.
Бірақ көп ұзамай бала үйреніп, ... ... ... ... ... кіргеніне мәз болып, әке-шешелеріне еркелеп, кейде бір
үлкен міндет ... ... ... ... ... ... ... бөлуді
талап етеді. Осы кезде әке-шешелері оны көп еркелетпесе осының өзі
қиыншылықтардан бас ... ... ... пайдасын
тигізеді.
3. Бірінші сыныпта оқушыларға қойылатын талаптар тым жеңіл келеді.
Тапсырмалардың ... ... ... ... ... ... бала оқиды. Оқығысы келуі мектептегі
жағдайдың оған ... ... ... келу ... ... ... ... баланың қажеттілігін жөнді дамыта
алмайды. Осының нәтижесінде мектептің жағдайына қызығу балада бірте-
бірте ... де, ... ... ... болады. Неқұрайлылықпен
күресу үшін баланың оқуға ықыласын ... ... ... ... ... ... оқу материалы жеңіл келсе, баланың іші
пысып, жалқаулыққа салынады. Ал тым қиын ... әлі ... ... ... үзіп, одан бас тартатын болады.
Осы екі ... ... де ... Сондықтан, тапсырманың
қиындығы оқушы үшін қолайлы дәрежеде құрылуы тиіс. Егер қолайлы
етіп ... қиын ... ... ... ... көрі,
қиынырақ келуі әлде-қайда ұтымды. Себебі, азды-көпті қиындығы бар
тапсырмалар баланың ... ... алға ... ... ... 3 түрлі қиыншылықтардың кездесетінін бірінші
сыныптың бас кезінен бастап еске алу қажет. Ал ... 2-3 ... ... оқушылардың жағдайы бірінші сыныпта оқығанына байланысты.
әдетте баланың бәлендей объектіге қызығуы мен оның ... ... ... ... деп ... объектіні бір жағы сырттай біреуге
ұнайтынын айтады. Қызығу көбіне аз уақытта кездеседі де, ... ... ... Ал ... ... ... ... іске берілуінен пайда болады. Әрине
қызығу кейде ықыластың, не ... ... ... ... апарып соғуы
мүмкін. Бірақ бұл сирек ... ... осы ... 1-ші ... ... ... Жалпы аланда 2-3 сыныптағы балалардың көпшіліг ойдағыдай ... ... ... біріншіден, кіші оқушының ниеті таза, ішіндегісі
тілінің ұшында болып ... ... ... үшін ... ... абырой
және бедел. Сондықтан оның сөзін мүлдіртпей орындайтын болады.
Мектепке кірерде бала дене жағынан алға қарай ... өріс ... ... ... және ... ... нығайып қалады. Қол
бармағының нығаюы 9-10 жаста қалыптасады да, табаны 10-11 жаста сүйектеніп
бітеді. Осының нәтижесінде кіші ... 10-11 ... ... жазуға тез
болдырып қиналады. Сондықтан бастауыш мектеп жасындағыларды жазба ... ... ... ... ... ... көп уақытын жіберуге
болмайды. 7-8 жастың арасында бала ... 2,5 кг. ... ... жылына
5см өседі. Бұл кезде әсіресе кеудесі көтеріліп жүрегі мен ... ... ... қалады. Бірақ жүрегінің соғуы 84-90-ға дейін барады.
Осының өзі баланы едәуір қиналдыратын ... да ... ... одан әрі ... ... ... ... түтіктері диаметрінің
көлемі ересектерден екі есе артық. ... ... бас ... ... қан көп ... да, көп жұмыс істесе де шаршамайтын болады. Бас
миының салмағы 7 жастан 11 жасқа дейін 1000гр.-нан ... ... ... оның ... бөлігі едәуір қалыптасады. Маңдай бөлігі ой мен
сөйлеудің орталығы болғандықтан осының қалыптасуы балада ақыл-ойдың ... ... ... ... ... тұрғыдан алып қарағанда, ми клеткаларындағы қозу мен
тежелудің өзара мөлшері оң және ... ... ... ... мен ... ... күрделі болып қызмет атқарады. әсіресе
балада теріс индукцияның негізінде болатын тежелу үстем ... ... кіші ... ... ... алуына керек деген жерінде, өзін-
өзі ... ... ... бар. ... ... ... өзін ... кетуі
керек. Теріс индукцияның негізінде болатын тежелу санасыз жүзеге асатын
болса, онда ... ... ... ... ... іс ... қоюы ықтимал.
Сондықтан теріс индукцияның тежелуі санаға бағынса ғана нәтиже
бермек. Осыған бала ... ... ... ... ... керек
деген жерінде тежелдіріп, санасына бағындырып, ... ... ... ... ... ... ... орындауға ұмтылады.
Бұл болып келген баладағы анатома-физиологиялық өзгерістер. Келелі кезде
оқуға, ... ... ... туғызуға, тиісті тапсырмаларды мүдірместен
орындауға мүмкіндік береді.
2. Кіші мектеп жасындағы балалардың оқу ... мен ... ... ... ... бір түрі ... ... мазмұнды сөз, не
нақты бейне арқылы белсенділікпен ұғынуды айтады. Оқу әрекеті тек ... ... ... ... ... да ... мектептегі оқу жұмысының әр салаларына бейімделу балада
бірден қалыптаспайды. Осыған біраз мерзім ... ... ... қатар
балалардың оқуға белсенділігі сабақтарда әртүрлі.
Жеке пәндерден сабақтарды ойдағыдай үлгеру үшін ... ... ... болуы шарт. Оқу ойынға қарағанда қиын болғандықтан
балалардың кейбіреулерінің ... ... ... ... ... ... арқылы тарту қиын. Сондықтан оқуға ... ... ... ... ... ... осыдан нәтиже шыққанда мадақтау керек.
Орындалған тапсырма үшін ... ... ... ... орындауға түрткі
болады. әдетте ықыластың тікелей және ... түрі бар. ... ... ... ... ... болады. Ал жанама ықылас сол ... ... да ... ... ... жақсартқысы келгендіктен болады.
Ықыластың соңғы түрі кіші ... ... ... рөл ... ... оқушылар көпке дейін тапсырманы қалай орындаудың тәсілін жақсы
білмейді. Бұлар берілген ... ... ... ... ... ... болуы
осылардың жаттауға икеділігінің ... ... ... ... ... ... істеуге ешкім оны ... ... ... ... ... екі ... ... Берілген тапсырманы орындау үшін жауапты бала өздігінен іздестіреді
• Тапсырма жауап іздестіру ... ... ... үшін ... ... ... Тақпақты жаттау үшін соның
тексті беріледі. Осы текстке өзгеріс енгізуге рұқсат етілмейді. Сол ... ... бала оны ... ... Ал ... ... түрі өте сирек
кездседі. Баланың оқу ... деп ... ... ... ... ... мәселелерді орындай білуді айтады. Осыған әртүрлі пәннен
айталық граматикалық, географиялық, математикалық тағы ... ... ... ... оқу ... бала үшін ... яғни ... мәселені
шешу дегенде, осының мынандай үш сатыдан тұратынын айтады.
• Берілген тапсырманың шарты мен ... Соны ... ... ... орындалғанын тексеруінен.
Пәндер неше түрлі ... осы ... ... ... В.В. ... ... оқу ... мынадай бөлшектерден
құрастырылады.
1. Тапсырмадан, яғни оқу ситуациясынан;
2. Тапсырманы орындаудан;
3. Орындалған ... ... ... Баға ... ... тапсырманың шартымен танысу дегенді
мұнда оқу ситуациясы деп атайды. Себебі бала үшін ... ... ... болатыны екендігі жөнінде айтылып отыр.
Ал соңғы саты – баға бұл ... ... ... ... ... оған ... Бұл ... күнделікті өмірінде кездеседі.
Тапсырманы яғни оқу ... деп ... сол ... ... ... ... арналған ережелерді білу, не сол жөнінде тиісті мәліметтерге
ие ... жазу үшін ... ... ... ... ... жеке
сөздердің құрамын, солардың қандай буындардан тұратынын ... және ... ... ... білу ... Егер ... ... оқушы
жатжазуды дұрыс жаза алмайды. Сол сияқты тиісті есепті шығару үшін әуелі
мағлұматтардың өзара ... ... ... табу ... ... ... ... көшуді т.б. білу қажет. Осыларды ... ... ... ... ... ілгеріде айтқандай 3 кезеңнен тұратыны
рас болғанымен, пәлендей мәселені шешу сол ... ... ... Мұны ... үшін ... алдын-ала дайындық жұмысынан өтуі тиіс. Егер
бала тиісті дайындық кезеңдерінен өтпей, оның бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... алуы ... емес. Бұл
жерде оқу ситуациясы деп отырғаны бәлендей ... ... шешу ... орай ... еске алу ... ... мағнаны білдіреді. Себебі тиісті
тапсырманы орындаттыру үшін, соған қатысты мағлұматтармен ... ... ... ... ... білу ... оқу әректінің ендігі ... ... ... өзі ... ... ... сол ... орындаудан тұрады. Осыны оқу
әрекеті дейді. Тапсырманы қалай орындауда және пәндер ... ... ... ... кіші оқушылар сөзінің құрамы және осындағы
морфемалардың рөлін білу үшін мынадай ... ... ... ... ... ... ... біліп осыны тап сондай, не ұқсас
қатарлармен салыстыру қажет
2. Әуелгі сөздің мағнасын одан ... ... ... ... Әуелгі сөздің формасын жазылуын не дыбысын одан пайда болған сөзбен
теңестіру қажет
4. ... ... ... ... ... ... қызмет
атқаратынын тексере білу керек. Осылардың бәрі жеке оқу әрееті
болып саналады. Осы ережелер, яғни нұсқаулар ... ... ... ... ... ... оқыту қажжет дейтін кейбір
психологтардың талабына ұқсас сияқты. Бірақ бұл ... ... ... тұрып, осыған байланысты ситуацияларды еске алуы
керек. Тек ... ғана ... бала ... ... ... сияқты жеке әрекеттер орындалған соң, солардың қалай орындалғанын
баланың өзі тексере білуі шарт. Егер ... ... ... ... бала
келесі тапсырманы орындауға көшеді. Қате болса, соны ... ... Мұны ... ... ... деп ... келтірілген оқу әрекетінің құрамына қарағанда тапсырманы баланың
өзі орындайды және қалай ... өзі ... ... тек баға ... ... осы ... ... мектеп балаларының жұмысында кездеседі.
Бірақ тапсырамны орындауға ... ... ... ... орай ... ... ... болмағандықтан, балалардың тапсырманы орындауға
арналған мәліметтерінде үзінді кесінділер кездесіп тұратынынан бұл ... ... ... үшін ... біраз дайындықтың болуы қажет.
Ал осындай үлгі арқылы тиісті пәнінің мазмұнын пішіп ... ... ... қажет. Оқытудың бұл түрін қазіргі дәстүр болып ... ... ... ... қиын. Дегенмен осы жаңа талапқа
байланысты өнерлерге баланы талпындыру қажет. Бұл үшін ... ... сол ... орай не ... нені есіне түсіруі қажет екенін
тексеру керек. Егер тиісті мәліметтерді және не істеуді бала ... ... ... ... ... Ал оқу ... тексеру кезеңіне
келсек, осыған мән беруді ң үлкен маңызы бар. ... ... ... оқуының себебі тапсырманы орындап біттім деген соң, ... ... ... бірден келуінен мұндай сәтсіздік оқушының кішкентай
жасынан бастап, осыған мән бермеуінен кездеседі. Ал мұнымен ... ... ... соң ... ... дұрыс екенін оны тексере білуге
үйретсе, балалардың бәрі қатесіз оқитын болар еді. Себебі бала ... ... ... ... ... уақытын бос өткізбей сол қатені жоюға
әрекет жасаған болар еді.
Бала ... ... тек ... ... ... Енді оқу оның
негізгі қызметіне айналсада бала ойнауын бірден ... Бала әлі ... ... ... Бірақ жағдай өзгерілгендіктен оның осыған
бұрынғысындай көңіл бөлуге мұршасы жоқ. ... ... ойын ... ... ... ... ... әрекетке ысырылады. Осыған орай
кіші оқушының ойыны ... ... ... жаңа мазмұнда
кездеседі. Әрине осы жастағының ойыны бұрынғысындай бәлендей маманның рөлін
ойнайды. ... осы ... ... ... мынадай сол рөлдердің
азаматтық қасиетінің ... ... ... ... тағы басқа мән береді. Демек кіші оқушы «Мен ... ... сол ... ... ... солардың қайсысы әсем, қайсысы
әсем емес ... ... өзі ... ... ... ... ... бірдей емес. Бірінші сыныптағыларда бала мен ... ... ... роль ... деп, ... бірақ соны орындауға әрекет
жасап, жарамайтын ... ... ... рөл ... ... ... орай тиісті қиыншылықтарды жеңіуге тырысады. ... сол ... ... ... өзі ... ... өзі ... төзімді, шыдамды, қорықпайтын, епті айлақор болу үшін ... Осы ... ... ... кезі бұл ойын ... ... деп ... керек. өйткені ойын бұрын ермек болып келсе, енді кіші
оқушы үшін ... ... ... ... ... ойындардан басқа неше түрлі тиісті ережелерге ... де кіші ... 2-3-ші ... ... ... ... ... ойнайды. Егер шахмат баланың ақыл-ойын дамытуа әсерін тигізетін
болса, футбол ... дене ... ... ... ... ... ойнау егер қозғалу ойынының түріне ... ... ... ... ... түріне де қатысы бар. Мысалы, қақпашының ролін
бала атқарып, допты торға тигізбеуге әрекет ... ол ... ... ... ... ... ... мынадан: кіші оқушы қақпашының ролін
ойнағанда оның үстіндегі киімі, кескіні нағыз қақпашыға ... ... ... ... Допты торға тигізу үшін керек деген ... ... ... Тағы сол ... ... қарағанда бала футбол ойнап
отырған жоқ, футболшының атқаратын қызметін ... ... ... ойын
үстінде баланың күші, ептілігі қалыптасады. Сонымен қатар оның ... ... ... ... келуі – сыныптастарымен достық
қасиеттерін ұлғайтуға жәрдем береді. ... ... ... ... ... ... ... ерекше орын алады.
2 тарау Оқушыларды біртұтас тұлға ретінде қалыптастыру мәселелері
Қазіргі жаңару кезеңінде біздің ... ... ... ... және оны ... ел ... ... жақтарын жаңарту бала
тәрбиесінің мәні мен оның ... ... ... Осыған
байланысты тәрбие берудің тиімділігі мен сапасын арттырудың негізгі бағыты-
барлық тәрбиелік істе әрбір баланы жеке тұлға деп ... ... ... ... ұйымы арқылы ықпал етуқазіргі кезеңнің өзекті
мәселесі болып отыр.
Мектеп оқушыларының жеке тұлғасын қалыптастыру ... ... ... беру ... да ... орын ... ... оқушыларына
тәрбие беру тұжырымдамасында : «Жеке тұлғаның қалыптасуы үздіксіз күрделі
процесс. әрбір балаға жеке ... ... ... оның ... тән ... ... әрекет жасай алатын қабілеті бар екенін ескере келіп, ... ... ... ... ... ... ... ақыл-ой қабілетін,
жеке бас қасиеттерін дамытып, оны қоғам талабына сай іске ... ... атап іске ... ... -деп атап ... ... алдындағы
бірі етіп қояды.
Оқушылардың жеке бас тұлғалық қасиетін оқушылар ... ... адам ... ... ... бастауыш сатыдан басталатын
процесс.
Адам еңбекке тікелей араласа отырып, өз елінің байлығын молайтады,
оның табандылығы мен ... ... ... ... мен ... Жеке бас ... өзі ... болып саналатын қоғам өміріне өз
еңбегімен белсенді түрде араласушы адам.
Жеке бастың анықтамасы ... осы ... ... ... ... бір ... ... де, 1934 жылы К.Н. Корниловтың айтқан пікірін
негізге алуға ... ... бас ... біз ... тірі адамды, яғни
мәнін Маркс қоғамдық қатынастардың жиынтығы ретінде айқындаған ... және ... ... ... ... бас » ... ... барысындаәр автор оның негізгі және мәнді
қасиеттері ретінде әр ... ... ... ... оның әр қилы ... Ең алғаш әрекет жасаған Платон, жеке бастың үш ... ... ... ақыл, сезім, ерік. Осының өзінде бұл негізгі
компоненттердің ... ... ... ... ... мен ... бола ... кез келген жеке адамға тән ортақ бір ... Бұл ... ұлы грек ... жеке ... ... мен қызметіндегі
өзі айқындаған жақтардың арақатынасын тапты. өз ойын ... ... ... ... өмірін ол күйме арбамен салыстырады. Күйме арбаға екі асау ... ... ... ... пен ерік. Осы күштер алға жұлқынып,
күймені тартады және оны аударып кетуі де ... ... ... ... Ол екі ... ... ... тежеп әрі жөнге салып, ... ... ... Платонның бұл әдемі салыстыруы жеке бас ... мен ... ... ... бере ... ... біртұтас жеке бастың
барлық жақтары, қасиеттері, көрінулер өзара байланыста ғой. Бұл ... ... әр ... әр ... ... қарама-қайшы және тұрақсыз ... ... ... шығу ... тек бала ғана ... әредік ересек
адам да өз қалауына сай әрекет етпейді. Ол Кейде ... ... ... ... көзге түссе де, өзіне ең жақын
жандардың жетістіктеріне селқос қалады. өз ... ол ... ... ал өндірісте, өзімен қызметтес адамдарға қатыгез, ... ... ... ... ... және есепшіл, алайда ысырапшылдыққа
дейін жомарт болуы да ықтимал. Жеке басты бір ... ... ... Ол жай ғана ... шығу ... қоса ... жеке бастың
сипаттамасы үшін адамнан ... Оған ... жеке ... сипаттамасы үшін
адамға тән қайырымдылық, батылдық, жалқаулық, ... және ... бірі ғана ... ие емес. Біріншіден, әр ... ... ... оның жеке ... өзге ... үйлесуі маңызды.
Маңызды өндірістік мәселені шешуде табандылық пен қайсарлық құптарлық
әрі жағымды бағаға ... Ал өз ... ... ие болуға ұмтылудағы
дәл сондай табандылық жеке бастың жағымды қасиеті деп ... қояр ... ... ... ... ... ... ішкілік ішу
немесе басқа да қоғамға жат мінез-құлықтың өзге формаларымен шектелсе, онда
мұндай «көпшілдік» жағымсыз сапаға айналады.
Қиял ... ... ... ... үшін бағалы қасиет,
алайда, егер адамның соны ойы ... ... ... ... ... ... шығады. Ол Гогольдың Маниловы тәрізді құрғақ қиялшыл ... ... осы ... ... ... музыкаға қабілеттілік те, дәйекті
табандылық пен еңбек сүйгіштік болмаса, ... қала ... және ... ... ... әдетте адам өмірде өзінің ... ... ... ... ... толықтыра алатындығына байланысты
да күрделене түседі. Жеткіліксіз шапшаң зейінділік қайсарлықпен, ... ... ... ... ... адам ... ой еңбегін
жақсы ұйымдастыруымен толтырады. Сонымен қатар оның да бір ... ... ... ... ... және ... тырысушылығын
адам шұғыл және ынталы іс-әрекеті мен кез келген істі орындауға әзірлігі
арқылы бүркемелемейді. Оған қоса адам ... ... және бар ... ... ... Оның ... күйі ... тұрады. Кейде ол өте көңілді, ал
кей уақытта күйгелек, жабыңқы болады. өз достары ... ол ... ... қабағы қатыңқы, сөзгесараң болуы мүмкін және т.с.с.
Жеке ... ... ... – оның ... оның
қасиеттерінің бір адамды екнші жағынан ... ... ... мен ... Оның нақ өзі ... Барлық жерде,
себебі жеке бас үздіксіз динамикалық қозғалыста.
Бірақ бұл құбылмалылыққа тұрақты бір нәрсе бар. ... ... ... тиіс бір өзек, элементтер бар. Соңғы он ... ... мен ... жеке ... ... және зерттеудің
біртұтас амал-тәсілін ізденулер нақты айқындалды.
Барынша айқын әрі негізгі көзқарасты Б.Г. Ананьев ... ол ... ... ... ... пен ... ... ретінде қарайды.
Бұл тәсілден жеке бастың аса маңызды жақтарын ұғынудың қоғамның ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Ғалымдардың «жеке бас» ... ... аша ... ... көзқарасында тайға таңба басқандай көрінетін
талаптар мыналар:
1. Жеке ... ... ... ... ... Оның осы ... динамикалық қасиетін анықтау /бір нәрсені тілек
етеді, бір нәрсеге ұмтылады, белгілі бір қимыл-әрекеттер жасайды/
3. Жеке ... ... оның ... және ... баса көрсету. Соңғылардың құрамына туа біткен
/темперамент/ де жүре пайда ... ... де ... ... ... өзін ... адамдарға және өзіне баға беру қатынастарының
системасын қосу.
Бұл тарауда біз жеке ... ... осы ... жағымен
ғана шектелеміз де, адамның адамгершілік тәрбиелелегенің мәнін құрайтын
оның негізгі тиек қатынастарын қараймыз.
Психологтар жеке ... ... ... ... жаңа қоғам
құрылысының белсенді қайраткері, творчестволық қатысушысы,колективтің ... ... ... ... ... байланысқан мүшесі
ретінде қарайды. өзінің бойдағы қуаты мен еңбегін ... ... ... одан әрі ... ... отырып, осы коллективтік қоғамдық пайдалы
іс-әрекетте кемеледенеді, азамат ретінде өседі және ... ... ... ... ... ... түрліше қарым-қатынасқа түсе отырып, өзінің
олармен қатынасының түрлі ... адам әр ... ... Олар ... ... ... емес /ұстамдылық пен ашушаңдық, менмендік пен
қарапаымдылық/, адам ... ... ... ... ... ... табады.
Осыған ора, бұлардың қасыбірі ақынырақ көрінетін және ... ие, ... ... және ... қана бақалады. Олар, ... бір жеке ... ... тән болмаса керек. Алада адамның күнделікті
өмірі үшін тосын жағдаларда / ... өрт, ... ауыр қағы ... ... жеке ... ... ... ғана емес, өзі де
күтпеген, бірақ бұл адамға өте тән ... ... ақын ... ... жеке ... ... кезеңде әлеуметтендіру ұғымы, философиялық, педагогикалық,
психологиялық жұмыстарда кеңінен қолданылып жүр. Баланың жее ... ... ... жеке ... басқа аспектілермен
байланыста қарастырып, зерттейді.
Жеке тұлғаны әлеументтендіруді екі фазаға бөліп қарастыруға болады:
1. Әлеументтік бейімделу, яни жеке тұлғаның өмір сүретін ... ... ... ... нормаларға,
элеументтік институттар, топтарға, ... ... ... ... ... қоғамға бейімделуі.
2. Адамның жан дүниесіне әлеуметтік нормалармен құндылықтарды енгізу
үрдісі сыртқы ортадағы ... мен ... ... ... ішкі жан ... ... жетілу нәтижесінде ауысады
Жеке тұлға әлеументтік ортаға өз бетінше өмір сүре ... ... ... әлеуметтендіру мәселесін әлеументтік
қатынастарды дамытумен байланыстырса, ал психологтар жеке ... ... ... ... бала қатынасы ерекше рөолге ие бола ... ... түрі ... ... ... екі қатынасты ажыратып
қарауға болады. 1. баланың өзін қоғамда бағалауы, 2. ... мен ... ... ... ... Немов әлеументтендіруді «Жеке тұлғаның қоғамдық тәжірибені үнемі
белсенді ... ... ... нәтижесінде жеке тұлға болып қалыптасып,
адамдар арасында өмірге қажетті білім, ... ... ... оны белгілі бір міндеттерді шешу барысында қолданылуы» деп
түсіндіреді.
И.С. Кон болса, ... ... жеке ... ... жеке ... ... ... бағытына, оның әлеументтік
құрылымдағы ерекше алатын ... ... деп ... ... ... ... ... қарастырған
атақты педагог В.А. Сухомлинский «Ұжымды тәрбиелеу ... ... ... ... ... күшін жетілдірудің ең маңыздысы
екенін педагогикалық әдебиеттерден жиі оқуымызға болады. Жеке ... ... ... көп ... ... ... А.А. ... Л.И. Новикова, А.В. Мудрик, В.А. Караковскилерді
әлеументтендіруге былайша анықтама береді: Әлеументтендіру екі жақты үрдіс,
бір ... жеке ... өзі ... болып саналатын әлеументтік топ пен
қоғамның әлеументтік тәжірибесін, құндылығын, нормаларын ... ... ... ... мен ... байланыс жүйесін белсенді
меңгереді.»
Тәрбие - әлеументтік ... бір ... ... даму үрдісін
практикалық іс-әрекетте, ойынға енгізу негізінде мақсатты ... ... ... өзін жеке ... ... сезіндіретін
түрлі іс-әрекеттер арқылы жағдай жасау өзгермелі әлеументтік экономикалық
жағдайда қабілеті мен қызығушылығын дамытуға қажет. Сонымен қоғам мен ... ... ... ... ету ... Яғни
әлеументтендірудің педагогикалық ... – жеке ... ... ... ... ... ... педагогикалық ықпалын
қарастырады. Бұл түрғыдан Т.Н. Малковскаяның зерттеулерін айтуға болады. Ол
әлеументтендіруді жас ұрпақты өмірге ... дей ... жеке ... ... орта мен адамдар арасындағы қарым-қатынас жүйесі
сияқты маңызды факторлардың ықпалымен жүреді.
Баланың жеке ... ... ... ... негізгі мақсаты қандай? біздің ... ... ... ... ... ... осы мақсаттан шығатыны балалар ұйымы
жұмысында баланың жеке ... ... ... ... болады:
1. Мемлекеттік әлеументтік институттар мен балалар ұйымдарының ара-
қатынасы ... ... ... ... ... Баланың жеке тұлғалық ерекшелігі, ... ... ... ала ... олардың әлеументтік
қатынастарға өз еркімен қатынасу әлеументтендіруді ... ... ... Ұйымда балалардың әлеументтік тәжірибені меңгеруі оларды
үлкендермен қарым-қатынасымен олардың ... ... ... ... асырылады.
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, балалар ұйымының өзіндік әлеументтік
орны болуы керек. Ұйымның болашақ мақсаты - өз мүмкіндіктерін ... ... ... қызығушылығымен жұмыс жасау ұйым мақсатын екі ... ... ... мүше ... ... өз алдына мақсат қоя білуі
2. Балалар үшін ұйымды құрған үлкендердің тәрбиелік мақсат қоюы
Бірінші аспект туралы сөз қозғағанда ... ... ... ... өз ... ... ... өмірді жоспарлағанда ғана мүмкін болатындығын атап көрсетуге
болады. Ең маңыздысы ұйым ... іс ... ... маңызын
көтеріп, есеюіне мүмкіндік береді.
Атақты психолог Л.С. Выготский: ... мен ... ... ... қоя ... жиі ... Балалардың
белгілі бір істе нәтижеге қол жете алмауы қолынан келмегендіктен емес,
қайта не үшін ... ... ... ... ... ... ұйымы ұзақ жылдар бойы жеке тұлғаның үндесіп дамуы мақсатын
қоойып, оған қол жеткізе алмады. Кез ... ... ... тек ... ... қана ... практикалық тұрғыдан нәтижеге жету мүмкіндігіне
ие болуы керек. ... ... осы ... ... ... өмірде
адамның негізгі әлеументтік іс -әрекетіне сай ... ең ... ... ... Мұндағы сөз болып отырған ... ұйым ... ... экономикалық қатынастарға
- демократиялық мәдениет негізінде саяси қатынастарға
- рухани ортаға қатынасына дайындау.
Мұның бәрі ұйым жұмысында балалар түсінігіне сай келуі
тиіс. Тәрбие мақсатын ... ... ... жұмыстарды біліп, орындап
қана қоймай, балалардың әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қажет. Айтылған
мақсаттарды жүзеге асыру нәтижесінде ұйым мүшелері қоғамдағы әлеументтік
әртүрлі жұмыстарды ... ... ... Осы мақсаттар ұйымының міндетін
жаңаша қоюға мүмкіндік береді:
- саяси, экономикалық, рухани салада ... ... ... ... жұмыстарда орындауға ынталы болуы
- жеке тұлғаның қызығушылығын қанағаттандыруда шығармашылық қабілетін
ашуға жағдай жасау
- ұйымда балалардың танымын қолдап, ... ... ... ... жеке тұлғаны әлеументтендіру негізі мен оған ... ... ... ... ... мен іс-әрекетін жалпы адамзаттық әлеументтік
құндылықтармен үндесіп, ұйымдастырлуы:
- ... ... мен ... ... басқа дамдарды құрметтеу, олардың кәсібіне, еңбегінің нәтижесіне,
қоғамдық өндірісте алатын орнына қарай жек ... пен ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында
әлеументтік тәжірибені үзіліссіз, үнемі ... ... ... ... өз ... даму негізі:
- жеке өз бетінше дамуының мақсаты мен маңызын мойындау
- әрбір балада өзіндік «Менін» сезінуі
- олардың айналысатын жұмысының болашағының болуы
- ... ... ... көре білуі
- қандай да болмасын жұмысқа балалардың ерікті түрде қатынасуы
- мақсаты түсінікті, шамаға ... ... ... ... жас және жеке ... есепке алу.
3. Әлеументтік маңызды жұмыстарға балаларды тарту негізі:
- балалар тартылған әлеументтік қатынастар деңгейі ... жас, ... мен ... сай ... ... бір ... тартуға мүмкіндіктер туғызу, жұмыстың түрі мен
мазмұнын таңдауын қамтамасыз етіп, оларды жүзеге ... ... ... ... күнделікті практикалық жұмыста әлеументтік ... ... ... ... ... діни ... ... қоғамдық саяси ұйымдар мен
қозғалыстарға қатынасуы конституциялық нормаларға қайшы ... ... ... ... ... іс ... бір түрінен екніші түріне ауысып отыруға жағдай
жасау
4. балалардың өзін-өзі басқару мен педагогикалық басқару ... ... ... ... тәжірбиенің берілуі, оларды балалардың меңгеруін отбасымен
ұжымда балалар мен үлкендердің бірлескен жұмысы арқылы ... ... ... іс-әрекетті таңдауды, мақсатқа жету әдістері мен құралдарын ұсыну
- балалар қызығушылығын жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ... беру шеңберіндегі әлеументтік өзгерулер жағдайында ... ... ... ... ... ... жаңа ... қалыптасып, қоғам мүшелерінің дүниеге, танымға, іс-
әрекетке, құндылықтарға деген көзқарастары түбірімен ... ... ... ретінде танылған оқушының әлеументтік статусы, олардың
өзіндік ойлауы, өзін-өзі ... ... ... ... ... теория және тәжірибе айқындап көрсетуде.
Оқушының әлеументтік бағытын, тұлғалық қасиеттерін, талап-тілектерін,
ой-таным табалдырығын, іс ... ... ... ... ... ... ... білуі, оның өз тұлғасына, ... ... ... педагогтардың кешенді түрде ықпал ете білуі ... - ... ... ... ... ара ... жүйесінің
алғы шарттарын құруды талап етеді.
Білімділік – ... ... ... ... ... ашу, ... ... зерделеу, әлеументтік қарым-қатынастар
шеңберінде тұлғалы өзара әрекеттестікті қалыптастыру үрдістері ... ... ... жаңа ... ... болуымен, танымдық
белсенді бағыттары мен тығыз байланысты. Сондықтан да ... ... ... ... ... бағытталған олардың тұлға ретінде өзін-өзі
танып білуіне, мүмкіндік туғызатын Ж.Нұсқабайұлының «Оқушы паспорты» атты
оқу ... ... ... ие туынды. Оқушы паспорты туындысы – осы
үлгідегі оқу құралдарына қойылатын талаптар ... ... ... және дара ... ... ... ұстанымдар негізінде
әзірленген еңбек. ... ... ... ...... ... кезеңдеріндегі оқушының тұлға ретінде қалыптасу барысын жүйеге
келтіру, сондай –ақ оқушылардың әлеументтендіру үрдісіне ... ... ету. ... оқу ... ... белгілі бір өзіндік жүйеге
бағынған. Яғни шәкіртке арналан ... ... ... ұқыптылықты, байқампаздықты өз ойын қысқа да ... ... ... бере ... ... ... меңгеруді талап
етеді. Мәселен, 1-ші ... ... ... ... ... дене ... дамуының көрсеткіштері болып ... ... ... ... киімдерінің өлшемі туралы мәліметтерді білуді
ұсынған.
Бізге мәлімі осы сияқты деректерге көбіне көп мән ... ... –ақ ... ... өз ... ... жаза ... туылған жері,
күнін білуіде орынды іріктеліп алынған. Ал бұл секілді мәліметтердің қай-
қайсысы да салған жерден көзге ... ... ... ... ... мысқалдап иеге түсуге сеп.
Тоқсандық жылдық оқу-үлгерімінің озық та ... ... қай ... Бұл тер төге ... ... ... жетекшісінен бастап, ата-
анасының қадағалауы, мектеп директорының көз жүгіртер ұстаздың баға берерін
шәкірттің сезінуі де ... ... ... Оқу үлгерімі туралы
мағлұматтарды ... ... ... кеңестің шешімі, яғни сыныптан
сыныпқа көшудің мәніне ... ... ... ... ... ... анық.
Жалпы алғашқы ұстазға деген ерекше ықыластың қалыптасуы да ... ... ... Ал ... ... атты ... бала ... достарының есімдерін сауатты да әдемі жаза ... тиіс ... Одан әрі ... ... көру, көмектесу, өзара түсіністіктің
алғашқы белгілерінің пайда ... ... ... ... ... ... ... 2-ші сынып оқушысының парағында ... ... ... ... ... қай мезгілі ұнайды?»-деген
бөлік енгізілген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жыл мезгілдерін ажырата білу, оларды салыстыру,
талдау, топтау, жинақтау, абстракциялау тәрізді ... ... ... ... ... ... ... «Қай асты ұнатасың?» - деген сұрақ бала үшін
көп ... ... ... эмоционалдық шеңберде орындалуына жеңіл
тиетіні белгілі. Шынында да бастауыш сынып оқушыларының мәдени ... ... үшін ... ... ... ... да ... денсаулықтарына тамақты уақытында ішу, астың организім үшін маңызын білу
оқушы өміріндегі қажеттіліктердің бірі болып табылады.
2.2 ... ... ... ... ... және ... рухани дамыту
мәселелері
Адам қоғам өмірінің дамуына байланысты ... ... ... Ол ... тұрғыдан неұрлым жоғары көтерілген сайын оның жеке
тұлға ретінде құндылығы өсе түседі. Жеке ... ... ...... ... бір мақсатты көздеген әрекеті. Бұл әрекет қоғамды ... ... өзін ... және ... бағытталады. Қазіргі филосовтар
жеке тұлғаны, оның жеке қабілеттері мен әлеументтік функциялары ... ... адам ... ... Олар адам ... оның қоршаған ортамен қарым қатынасында емес оны ... ... ... ... бұл адам ... оның әлеументтік орнының
көрінісінің негізгі белгісі. Әрекет нәтижесінде адам қоршаған ортаны оның
даму заңдарын меңгереді. ... ... ол ... және қоғамдық өмірдің қол жеткен жетістіктерімен
танысады. Сонымен қатар, ол өзін ... ... ... өзгерте,
байыта түседі
- бұл күрделі әрекет адамның өзінің кім екенін түсінуіне көмектеседі
- адам ... ... ... күш, ... ... көрінеді.
Сонымен, философиялық тұрғыдан алғанда әрекеттің
негізгі мәні адамның өзін-өзі және ... ... ... деп ... оның ... ғалымдар зерттееген. Осындай
зерттеулерден алынған нәтижелер, әрекеттің психологиялық тұрғыдан қаралуына
арқау ... ... ... ... ... ... жеке өз басындағы
психологиялық сонымен қоса, оның қоршаған орта мен ... ... ... ... ... ... қасиеттері, өзгешіліктері, заңдылықтары зерттелген. Адам және оның
болмысын зеерттейтін ғылымдар ... ... ... ... Психология ғылымы да осы көзқарасқа сүйенеді.
Тұлғаның даму мәселесін теориялық талдау педагогтар үшін де маңызды.
Мұғалім әрекеттің әр ... ... ... ... мен ... жеке ... ... қолдануы қажет.
Жеке тұлға белгілі бір ... ... ... ... ... ғана ... өз күштерін, қабілеттерін жүзеге асыру үрдісінде
дамиды.
Әрекет белгілі бір жүйе ... ... тән ... ... ... ... ... қай түрінде болса да тиісті
мынадай қасиеттер көрсетеді:
- ... – адам ... ... өмір жағдайын
бейімделуіне байланысты реакцияларынан айырып тұрады
- адам әрекетінің қоршаған ... ... Егер ... ... ... бейімделетін болса, адам, керсінше сол ортаны ... ... ... ... ... ... нысаналылығы оның қоршаған
ортамен байланысы, белгілі нәрсеге бағытталуы
- адам әрекетінің түсінілік, ... ... ... ... ... ... жеке-жеке түрде
емес, өзара байланыста ғана анықтайды. Осы тұрғыдан алғанда әрекеттің
қалыптасуы, даму заңдылықтарының мәні зор. ... ... ... ... ... ... әр бір ... пайда болу, қалыптасу және даму үрдістер
болады
- әрекеттің ... ... ... ... ... қызметтерін
өзегртуі мүмкін.
- әрекеттің түрлері бір –бірімен тыыз байланыста
- әрекет әуелі қарым-қатынас және тәжірибе алмасу ... ... ... ... да, соның негізінде жеке адамның әрекеті
қалыптасады
- балалықтың ... ... ... ... ... ... келеді,ол
баланың жасына байланысты болатын негізгі өзгерістерге тікелей
қатысты.
Қазірг таңда ... ... ... психологиялық және
педагогикалық көзқараста қарама-қарсы пікірлер көп. Біреулер әрекет түрі
адамның жас шамасына байланысты /ойын ... ... ... ... ... қоғамдық әрекет –ересек жастар үшін/ деп есептейді.
Оқу әрекеті - оқушы мен ... ... ... ... құралатын күрделі әрекет. Оқыту - мұғалімнің білім берудегі
жетекші ... ... оқу - ... ... танымдық, тәжірибелік әрекеті.
Оқыту қалай болса солай жүрмейді, жоспарлы ұйымдасқан түрде ... ... ... өзіне тән әдістері, ұйымдастыру формалары мен
нәтижесі болады. Ал оқушыға білім беру мен дағдыны меңгертуді ... оқу ... ... ... қабілеттерін арттырады. Оқу баладан
ойлау әрекетімен қатар, басқа да психикалық ... ... ... ... мен ... ... мен қабілеттерін жеке бастық
асиеттерін ... оқу ... ... ... ... ғылыми ұғымдар мен
ғылыми заңдарды ... және ... ... ... бағытталған
ойлаудың жалпы амал-тәсілдерін меңгеру. Осыған орай оқушының ғылыми білімді
және дағдыларды меңгеруі олардың оқу ... ... ... ... болып табылады.
Т.Сабыров өз еңбегінде оқу-әрекетінің келесі құрылымын ... оқу ... ... тапсырмалары
- оқу әрекеттері баланың қолданатын нақтылы тәжірибелік және ой ... ... ... өзін өзі ... ... отыруы
- бағалау, мұғалімнің және оқушының өзіне-өзі берген бағасы
Осындай күрделі оқу әрекетіне байланысты
оқушылардың ойлау қабілеті қалыптасады. Олардың дамуына, ең ... ... ... /оқу ... ... және ... ... мен күрделілігі т.б./ әсер етеді.
Ғалымдар оқу әрекетінің мақсат міндеттерін,
құрылымын, оның өзіне тән белгілерін де сипаттаған. Г.Щукинаның ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста болады және
олар бір бірінің әрекетін ... ... өз ... ... ... тәсілдерімен салыстыра отырып, оқушы өз мүмкіншіліктерін
анықтай түседі. 2. педагогикалық үрдістегі ... ... жеке ... мен ... ... ... ... – орындау әрекеті, ... ... ... әрекеті, одан кейін-белсенді өзіндік ... ... ... ... ... 3. ... күрделене түсуі оқушы
ұстанымына да әсер етеді.
Демек оқушының оқу танымдық әрекет үстінде ұстанымы ... ... ... ол жеке ... ... дами ... ... бұл үрдіс өте
күрделі үрдіс, ол мұғалімнің педагогиалық ... ... ... ... таным әрекеті оқу үйрену арқылы жүзеге асады. Оқушы
белгісізден ... ... ... ... жүйесіне талпынады.
Таным әрекетінің оқушының жалпы дамуы және жеке тұлғасының қалыптсуы үшін
маңызы зор. ... ... ... ... ... бәрі ... тек ... үрдісінің белсенделеген ғана емес, саналы әрекеттің барлық
үрдістерінің белсенділігін қажет етеді. Білімді меңгеру үшін, тек ... ... қалу ғана ... ... жүйелеу, анықтау, жалпылау талдау
сияқты жұмыстар жүргізілуі керек. Сонда ғана оқушының таным әрекетін еңбек
әрекеті ... ... ... ... бірі деп ... болады.
Себебі:
1. Таным - адам санасында табиғат, ... ... ... - трихи үрдіс.
2. Таным әрекеті арқасында адам белгілі нәрсені, құбылысты еш жаңалық
ашпай біле алады.
3. ... ... жеке ... шығармашылық деңгейін көрсете алады.
Оқушының танымдық белсенділінің қалыптасуы,
жоғары деңгейде дамуы оны шығармашылық әреетке әкеп тірейді.
Психолгиялық-педагогикалық әдебиеттің
шығармашылық әрекеті ... ... - ... ... Яғни жеке ... ... ... ойлаудың стандартты
түрі емес, рефлекстік – болжамдық қабілеттер, оптимизм, табандылық,
жаңалыққа құмарлық, ... ... ... ... ... тұлғаның бойында шығармашылық үрдісті баяулататын жағымсыз қылықтар да
болуы мүмкін. Бұған әуелі оның өзін төмен бағалауы соған байланысты ... ... ... ... мұғалім бұл қылықтардың оқушыда
болмауына жағдай жасауы қажет. Оқушыны шығармашылыққа баулу, өз еңбегінің
нәтижесін ... оны ... ... - өте ... ... ... ... оны жеке тұлға ретінде қалыптасу үрдісінде пайда
болады. Егер шығармашылық ... жас ... ... ... ... онда ... оның қалыптасуы екіталай. Сондықтан да оқушының
шығармашылық әрекеті өнімді әрекетпен ұштасып ... ... ... ... ... мыналар:
1. Өнімді әрекет – педагогикалық ... яғни оған ... ... ... тек ... ... ғана сай емес, бүкіл
үрдіске тән белгі болып ... ... ... ... – жеке тұлғаны дамыту, оқу үрдісінде оған
ерекше көңіл аударылады.
3. Өнімді әрекет кәсіптік сипатқа ие, яғни ол реалдық ... ... өнім ... бағытталады.
4. Өнімді әрекеттің әлеуметтік сипаты оның қоғам үшін маңыздылығында,
пайдалылығында.
5. ... ... ... ... ... ролі өте ... әрекет мақсаты - оқушылардың оқу үрдісінде
мүмкіндіктерін көрсетуіне жағдай ... Оған қол ... үшін ... ... ... ... ... алады: жеке өсу және даму, жеке
тұлғалар арасындағы ... өз ... ... Бұл ... ... - өзгеріп, дамып отыратын өмірге, қоршаған ортаға сәйкес келетін
көзқарасты, ... ... ... ... басты мәселе – тұлғаны рухани дамыту.
Рухани даму ... ... ... ... ... ... қазіргі
және болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілігін, ... ... ... және өзін өзі ... бір қалыпты жетілдіру. Рухани дамудың өлшемі
ретінде адамның тәндік, физиологиялық, психологиялық және ... ... ... Рухани даму тұлғаны қалыптасрыудың өзегі және ол
адамның ... ... ... ... ... үйлесімділікте өрбуі.
Егер де түрлі ғылым салалары ... ... ... ... тану, адам дамуының мүмкіндігін, оның тетігін анықтаса, педагогика
дамудың қалай, қандай жағдайда, не арқылы жүзеге ... ... ... ... үрдіс болғандықтан, тәрбие ... ... ... Ал ... ... ... дамытады.
Рухани дамыған тұлғаның көрсеткіштері басқаларға жанашырлық білдіру,
өзге адамға жақсылық тілеу, адамдарға көмек ... ... ... ... оны ... асыру, өмір туралы мәселелер жайында
толғану, өмірдің мәнін іздеу, өзін-өзі дамыту, сол ... ... ... ... бағытталған тәрбиеде баланың жас ерекшелігіне,
оның рухани дүниесіне, тұлғаның ... ... оның ... ... субъектілік қатынасқа негіздеу қажет.
Рухтың ұясы - жүрек. Ақыл жүрекпен нұрланса, ... ... ... ... даму ... адамның рухани өзегін
қоректендіруші болып, ... ... ... тиіс. Яғни білімге адами
және ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Қазіргі таңда мектеп оқушыларын тәрбиелеу мәселесінде адамның ішкі
жан ... ... ... ... ... ... ... ізденістер
жүріп жатыр. Ондағы ұстанып отырған басты қағида адамның ... ... ... бола ... ... табиғатпен, әлеммен үйлесуі, халықтық
дәстүр, ... ... ... ... ... рухани - адамгершілік
тәрбиесін жаңа сатыға көтеруге негізделген. Қоғамдағы ... ... ... жас ... өмірге белсенді араластырып қана қоймай,
олардың әлемдік өркениетпен сусындауын көздейді.
2.3 Жеке тұлғаның үлгісі
Қазіргі қазақ халқының ... ... ... ... ... ... қастерлеу, ұлтына, еліне, мәдениетіне, шынайы сүйіспеншілікке
тәрбиелеу тәрбие жүйесінің барлық саласының ... ... ... ... ... ... көңілге түйген әдет-
ғұрыптары мен мінез ... ... оқу ... ішінде жалғастырып, жаңа
біліммен толықтыру мүмкіндіктері мол.
Зерттеу жұмыстарының материалдарына сүйене отырып, мектеп ... және ... ... ... ... анықтайтын арнайы
сауалнама өткізілді. Сауалнамаға қатысқан респонденттердің ... ... жеке ... ... үлгісі мен тұжырымының жобасы
жасалды.
Бала оқытып, тәрбиелеумен айналысатын барша ... ... ... - әр ... қабілетін ашуға жағдай жасау, жеке тұлға
қалыптастыру. Ал оқушы жеке ... ... ... үшін міндетті түрде
білім негіздерін өз еркімен үйреніп, іс-әрекетінің мақсатын, ... ... ... ... ... алған білімін өмірде қолдана
алатындай жағдайға ... ... Ол ... біздің ойымызша, әр бір ... ... ... ... ... «Мен ... деу ... өзінің көңілі ауған адамдарға ұқсауға
тырысып, еліктену, ... өз ... ... ... ... осылайша, жіберген қателіктер мен жетістіктеріне талдау
жасау, атқаратын ... ... ... «Мен үшін ... деп ... ... өз іс-әрекетін бағалай білу,
ізденсе, оқыса, өзі қойған мақсатына жете алатынына ... ... ... ... «Мен ... ... деу арқылы өз іс-әрекетіне сенімділікпен қарау,
қоғам талабына бағыну керектігін сезіну, өзін және өзгені ... ... Алға ... мақсатқа жету үшін өзін төзімділікке
тәрбиелеу.
Ұсынылып отырған тұжырым үлгісін басшылыққа алған
жағдайда, мұғалімнің ... ... ... орындалып, оқушылардың
дарындылыққа еліктеу, жіберілген кемшіліктің себебін ... ... ... жыне оған ... жан ... даму ... талпыну және
төзімді болу сияқты тұлғалық ... ... деп ... үлгіде көрсетілгендей, әр жеке тұлғаның «Мен» деген
көзқарасын тәрбиелей ... ... ... ... ...... ... Ол үшін мұғалім мәселелік жағдайаттарда
әртүрлі ... ... ... жеке ... ... тікелей әсер
етуі керек.
Үлгіні жүзеге асырғанда бір мектептің ... ... ... көзқарас қалыптасады. Бұл – педагогикалық плюрализмді іске ... ... ... ол үшін оқу-тәрбие үрдісіне қатысты мұғалім, оқушы, ... ... ... қажет.
Қорытынды
Қазіргі әлеументтік-эконмикалық жағдайда кәсіби жетістікке жалпы және
арнайы қабілеттелік, білімділік, шығармашылық ... ғана ... ... ата-ананың, мұғалімнің алдында жаңа міндет, ... ... ... ... және оны ... соның негізінде олардың
болашағына бағыт беру тұр.
Мектеп ұжымының, әрбір мұғалімнің ... ... ... ... мен қайта құру, өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа практикаға,
жаңа қарым ... өту ... ... да ... қоғамда әр мұғалім өз іс-әрекетінде ... ... ... ... мағлұматтарды жаңа әдіс-тәсілдер
негізінде қабылдап, дұрыс пайдалана білуі керек. Сонымен қатар мектептегі
оқу-тәрбие жүйесі, мұғалім - ... ... ... ... оқытуды
ұйымдастыру талапқа сай елеулі өзгерістерді қажет етіп отыр.
әрбір өсіп келе жатқан ұрпаққа тәлім ... ... ... ... ... ... ... болатын мектеп екендігі бәрімізге
белгілі.
Сондықтан да, ... ... , ... ... ұлттық рух
пен сана-сезімін дамытып, үлкен жетістіктерге жетелеу.
Білім берудегі ... ... ... ... ... ... оқушының жеке тұлға ретінде қалыптасып дамуына білімнің үлкен үлесі
бар. Сол ... орта ... ... ... негізгі міндеттерінің бірі –
оқушылардың шығармашылық қабілетін барынша дамытып, қабілетті жеке тұлғаны
қалыптастыру.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. А.А. Люблинская. Мұғалімге бастауыш ... ... ... Алматы –Мектеп 1981ж.
2. М.М. Мұханов. Жас және педагогикалық психология ... ... ... Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы
–Мектеп баспасы.1978ж.
4. Қ.Жарықбаев. Психология. Алматы –Білім. 1993ж.
5. ... ... ... кеше, бүгін, ертең. Алматы –Ғылым.
1999ж.
6. Д.Жамбылов. Тәуелсіздік және саяси сана. Алматы-Жеті жарғы. 1999ж.
7. Қ.Жүкеш. Ұлттық психологиялық сипаты. ... ... ... ... ... ... ... Алматы-Рауан 1991ж.
9. Ш.А. Амонашвили. Как живете дети. Москва 1989ж.
10. А.Г. Спиркин. Сознание и самосознание. Москва ... Ж.Б. ... Р.М. ... ... ... ... Қ.Р. орта білімнің дамыту тұжырымдамасы. Алматы Қазақстан 1997ж.
13. Қ.Р. «Білім мемлекеттік бағдарламасы» /Қазақстан мұғалімі/ 2000ж.
№33-34.
14. Педагогикалық ізденіс. Алматы Рауан 1990ж.
15. ... ... ... М.И. ... ... ... ... ұйымдастыру. Алматы
-Мектеп1981ж.
17. И.Ф. Харламов. Педагогика. Высшая школа. Москва 1990ж.
18. Е.Өтебаев. Қ.Р.мектебі. ... ... ... ... Педагогика. Тараз ТарМУ 1994ж.
20. Қ.Әбдіғалиев. Осы заманғы педагогикалық технология. Қазақстан
мектебі 2001ж.
«Кіші мектеп жасындағы балаларды жеке тұлға ретінде қалыптастыру»
ПІКІР
Қазіргі уақытта ... ... мен ... ... бар. Олардың әрқайсысы «Тұлға», «Жеке тұлғаның дамуы», «Тұлғалық
бағдарлы білім беру» ұғымдарын өздігінше түсіндіреді.
Жоғарыда аталынған дипломдық жұмыста кіші ... ... ... ... ... кіші ... жасындағы бала өзін өзі тану,
өзі-өзін анықтау, баланың өзінің тұрақтану жолына бағыт берілді.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, 2 тараудан, ... ... ... ... ... мен ... ... тұрады.
Бірінші тарауда кіші мектеп жасындағы балалардың жеке басының дамуы
мен таным процестері қарастырылады.
Екінші тарауда, ... ... ... ... ... ... тұлғаның үлгісін жан жақты ашып көрсетеді.
Дипломдық жұмыс жатық, жеңіл, көпшілік ... ... ... ... жұмысты орындауға қойылатын талаптарға сай орындалған.
Дипломдық жұмыс өте жақсы деген баға қоюға болады.
«Кіші мектеп жасындағы балаларды жеке ... ... ... ... ... ... өзінің еңбегінде бастауыш сыныптың оқыту
процесінде түрлі жіктеулерден көрсетілген.
Дипломдық жұмысы кіріспеден, екі тараудан тұрады.
Кіріспе бөлімінде дипломдық ... ... ... беру жүйелеріндегі
қазіргі заманға сәйкес мәселелерге ... кіші ... ... жеке ... ... ... рөлін ашып көрсеткен.
Бірінші тарауда, бітіруші арнайы әдебиеттермен қатар ... ... шолу ... ... жеке ... осы ... психологиясының қалыптасуына және дамуына тоқталған.
Екінші тарауда, оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыру мәселелері
және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс ғылыми жұмыстарды орындау талабына сәйкес келеді ... ... баға ... баға ... ... тұлғаның қалыптасу үлгісі
-----------------------
Еліктеу
Орын табу
Бағыну
Төзім
Түйсік
Талаптану
Біз
/Қоғам/
Істей аламын
Үшін
МЕН
Істеймін

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көне жазба ескерткіштеріндегі гуманистік идеялардың көрініс табуы5 бет
Мектеп оқушыларында салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері69 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет
Информатикадан оқушылардың іс-әрекетін бақылау мен бағалау негіздері58 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Оқушыларды зергерлік бұйымдардың жасалу технологиясының әдістемелік ерекшеліктеріне бейімдеу40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь