Жасөспірімдердің есірткі қолдануына қарсы кеңес берудің психологиялық маңыздылығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
I БӨЛІМ НАШАҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕС ЖОЛДАРЫ БОЙЫНША ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ КЕҢЕС БЕРУ ЖОЛДАРЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8

1.1. Психология ғылымындағы психологиялық кеңес беру
мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.2. Есіртке қолданудың әлеуметтік.психологиялық
ерекшеліктерінің себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2.1.Нашақорлық, қоршаған орта және жеткіншектер ... ... ... ... ... ... ... .22
1.3. Жеткіншектердің есірткі қолдануының әлеуметтік.
психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
1.3.1. Жеткіншектердің психикалық дамуындағы ауытқуларға
(нашақорлыққа байланысты) отбасының әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
II БӨЛІМ. ЖЕТКІНШЕКТЕРМЕН НАШАҚОРЛЫҚПЕН ҚАРСЫ КҮРЕС ЖҮРГІЗУГЕ БАЙЛАНЫСТЫ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ КЕҢЕС БЕРУДІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ЖӘНЕ ДИАГНОСТИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
2.1. Мектепте нашақорлыққа қарсы күрес жүргізудің
алғашқы профилактикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
2.1.1 Нашақорлыққа қарсы күрес жүргізу бойынша
жеткіншектерге профилактика жүргізудегі отбасының рөлі ... ... ... ... ... ... 51
2.2. Нашақорлыққа қарсы күрес жолдары бойынша
психологиялық кеңес берудің диагностикалық бағдарламасы ... ... ... ... ... ..57
және диагностика нәтижелері

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Тақырыптың өзектілігі: Қазақстан Республикасы нашақорлық пен есірткі бизнесіне қарсы күрес қазақ қоғамының гүлденуі мен ҚР азаматтарының құқықтық кепілдігінің еркіндеуі мен заңды мүдделерінің негізінде жасалған.
Негізі 1997 жылы 10 қазанда еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақ халқына жолдаған жазбаша Үндеу хатында ең бастысы ішкі және саяси негізгі нашақорлық пен есірткіге қарсы күресті нығайтудың қажетті екендігіне баға беруі және бұл берілген мәселенің шешілуі 2030ж. Республиканың өркендеу стратегиясындағы мемлекеттің деңгейіндегі беделіне ие болды. Сондай-ақ факт ретінде Біріккен ¥лттар Ұйымының заңсыз есірткіге қарсы күресу аймағындағы үш негізгі конвенциясына (1961,1979 және 1988 ж.ж) қосылуы осы қазіргі жағдайдың толық мемлекеттік саясат ретінде қалыптасуының негізгі бағалауына тура келеді.
Нашақорлыққа қарсы саясаттың қалыптасуының негізгі шарты ретінде, оның іске асатындығы, уақыттың барлығы және жағдайға бейімделуі болуы тиіс, сондай-ақ басқа да саладағы жалпы мемлекеттік саясаттың байланыстылығының болуы. Сонымен, қандай да болмасын есірткімен байланысты барлық жағдайларда бақылаушылықты күшейту керек. Нашақор кылмысына байланысты қатынастың соңғысының негізгі маңызы бар, яғни есірткінің заңсыз айналуымен байланысты қылмыстың жиынтығы.
Есірткіні заңсыз айналдыруға қарсы күрестің аймағындағы саясаттың ерекшелігі оның мемлекеттік статусына негізделген ол алдымен қоғамдағы есірткілік құралдарын және психотроптық заттардың таралу процесі және табиғаттың барабарлық баға беруі болуы керек. Соның ішінде есірткіге қиянат ету деген мәселе мүндай саясаттың үлгісіне кірмейді деген есірткіге сұранысты азайту үшін саясатты құрғандығын ескеруіміз керек.
Қоғамның экономикасына және оның рухани бастауларына материалдық және рухани-адамгершіліктеріне зиян келтіреді. Есірткіні қиянаттық қолдану өлімнің көбеюіне алып келеді, әсіресе жастардың арасында қылмысқа барушылықтың көбеюі, ол нашақорлардың күйреуі жағдайына әкеліп соғады.
Бүгінгі таңда кәмілетке толмағандардың арасындағы есірткі жағдайы Қазақстанда, ТМД елдерінде және бүкіл әлемдегі өткір мәселе болып отыр. Жеткіншектер нашақорлығы мәселесімен тікелей айналысатын наркологтар мен мамандар "Нашақорлық ауруы жылдан жылға жасарып келеді" деп дабыл қағуда. Өкінішке орай бұл бағытпен күресті есірткіге тәуелділік қалыптаса бастағанда емдей бастаса, оның салдары жеңілірек болады. Сол уақытта алғашқы профилактика жұмысына көбірек көңіл аударылады.
Нашақорлықпен байланысты сұрақтарда ақпараттар мен психологиялық көмекті негізінен қажет ететін буын - жалпы білім беретін мектеп, колледж, лицей орта және үлкен буындары, яғни "өтпелі" кезеңде түрған жеткіншектер. Жеткіншектердің ең басты ерекшелігі - тұлғалық түрақсыздығы. Қарама-қарсы қырлары үмтылу, іс жүзінде көру тенденциясы мен бір-бірімен күресу, мінездегі қарама-қайшылықты анықтау мен өсіп келе жатқан баланың мінез-құлқы. Үлкендерге тән сезімнің қалыптасуы және "Мен концепциясын" ерекше ажыратуға болады [1].
1. Кон ИС. Психология юнешеского возраста. М.,1979. С. 87-93.
2.Алешина Ю. Индивидуальное и семейное психолгическое консультирование. М., Класс.; 2000.С.1о-25.
3. Психологическая помощь и консултирование. Под ред. МЖ. Тутушкина.,
Санкт-Петербург, 1999.С.7-35.
4. Неrbert М. Рsychology tо sосiаl work. Lоndon, 1986.
5. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 1997.
6. Овчарова Р.В. технологии практического психолога образования. М.,
Творческой Центр., 2001.С54-78.
7. Г.С. Абрамова. Практикум по психологическому консультированию. М.,
Асаdem А.,1996.
8. Бурменская 1.В, Карабанова СА., Лидерс АГ. Возрастно-психологическое
консультирование /1 проблемы психического развития детей. М., 1990.
9. Наркомания: Избавление от зависимости, лечение, профилактика
/Авт.-сост.В.И. Петров. — Мя.: Современ. Литератор,1999.
10. Наркомания: дорога в бездну: Кн для учителей и родителей .- М.: Просвещение,2000.
11. Битенский В.С. и др. Наркомания у подростков. Киев, 1989.
12. Кондрашенко ЕТ. Девиантное поведение у подростков. Минск, 1988.
13. Коломеец А.А. Об этиологических факторов наркоманий / Вопросы
наркологии. 1989.
14. Личко А.Е., Битенский В.С. Подростковая наркология. Л.,1991.
15. Г.Я. Лукачер., Н.В.Макшанцева. Особенности формиравания наркоманий
и таксикоманий у подростков II Журнал невропатологии и
психиатрии.1988.Вып.9.
16. И.С. Кон. Психология ранней юности. М.,1989.
17. И.С. Полонский. Внешкольное общение как фактор формиравание
личности и юношей 1/ Прикладные проблемы социальной психологии /
Отв.ред. Е.В. Шорохова, ВП. Левкович. М.,1983.
18. Е. Личко. Подростковая психотрия. М.,1985.
19. Методы иследования межличностного восприятия / Под ред. Г.М.
Андревой, В.С. Агеева. М.,1984.
20. Агеев В.С. Межгрупповое взаймодействие: социально-психологические
проблемы. М.) 1990.
21. Сирота НА. Клинико-психологические критерий ранней диагностики
наркоманий в подростково- юнешеском возрасте: Канд. Дис. Фрунзе, 1990.
22. Петракова ТМ., Лимонова Д.Л., Меньшикова ЕС. Ситуационная
мотивация употребления наркотиков у подростков. /1 Вопр. Психологии.1999.
23. Практическая психодиагностика 1! Под ред. ДЯ. Райгородского. Самара,
1998.
24. Нартова- Бочавер С.К. «Coping behavior» в системе понятий личности //
Психол. Журнал.1997. Т. 18.
25. Василюк Ф. Психология переживанния М.Исследования устойчивости детей и подростков в трудных ситуациях//Вопр. Психол. 1987. Т.1.
27. Хьел Л., Д.Зиглер. Теория личности. СП6., 1997.
28. Бабаян Э.А., Гонопольский М.Х. Наркология.- М.,1987.
29. Рубинштейн С.Л. Основ общей психологии. СП6., 2000.
30. Фельдштейн Д.Л. Психология взросления. М., 1999.
31. Психология подростка. Под ред. АА. Реана . М., “Олма-Пресс”., 2003.
32. Невский НА. Учителью о детях с отклоненями в поведении.М., 1993.
33. Кон И.С. Содиология личности. М., 1988.
34. Бернс Р. Развитие «Я-концепции» и воспитание.М., 1986.
35. Захаров А.М. Отклонения в поведении ребенка. М.,1993.
36. Асеев В.Т. Мотивация поведения и формы поведения личности. М., 1976.
37. Анохин П.К. Избранные труды. М., 1979.
38. Асмолов А.Г.Психология личности. М.,1990.
39. Беличова С.А. Основы превентивной психологии. М., 1993.С.51-83.
40. Невский КА., Колесова Л.С. Подростки группы риска в школе.М.,1997.
41. Бэрон Р., Ричардсон д. Агрессия. СПб.,1997.
42. Бютенер К. Жить с агрессивными детьми.М.,1991.
43. Фурманов И.А. детская агрессивность:Психодиагностика и
психокоррекция. Минск,1996. с.78-130.
44. Лебединская КС., Райская ММ., ГрибановаГ.В. Подростки с
нарушениями в аффективной сфере.М.,1988. С.47-63.
45. Кулаков СА. Психотерапия и психопрофилактика аддиктивного
поведения у подростков.М., 1996.С.89- 124.
46. Кравцова Е.Е., Нурахонова А.А. Как помочь детям преодолеть трудности в поведении. Минск,1990. С.24-57.
47. Горская МВ. диагностика суицидального поведения // Вестник психосоциальной и коррекционно-реаблитационной работы. 1994А С.44-44.
48.Рабочая книга шклольного психолога / Под ред. ИЛ. Дубровиной.М.,1992.
49. Фурманов И.А. детская агрессивность:психодиагностика и коррекция. Минск,1996. С.27-51.
50. Ақажанова А.Т. Девиантология Алматы 2009
51. Елшібаева К.Ғ. Суицидтің алдын алу Алматы 2009
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика Университеті
Абдыкаимова Ақбопе
Жасөспірімдердің есірткі қолдануына қарсы кеңес берудің психологиялық
маңыздылығы
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
5B010300 мамандығы - ... және ... 2012 ... ... ... және ... Министрлігі
Қазақ Мемлекеттік Қыздар Педагогика Университеті
«Қорғауға жіберілді»
«__»_______2012 ж.
теор. және практ. психология кафедрасының
меңгерушісі пс.ғ.д., проф. _______ Х.Т.Шерьязданова
ДИПЛОМ ... ... ... ... ... берудің психологиялық
маңыздылығы
5B010300 мамандығы - «Педагогика және психология»
Орындаған А. ... ... ... К.Ғ. ... 2012 ... БӨЛІМ НАШАҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕС ЖОЛДАРЫ БОЙЫНША ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ КЕҢЕС
БЕРУ ... ... ... ... ... психологиялық кеңес беру
мәселелері……………………………....…………………………………….…...8
1.2. Есіртке қолданудың әлеуметтік-психологиялық
ерекшеліктерінің себептері………………………………………………......…..10
1.2.1.Нашақорлық, қоршаған орта және жеткіншектер……….....…………...22
1.3. Жеткіншектердің есірткі қолдануының әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... ... ... байланысты) отбасының әсері……………………….....…….32
II БӨЛІМ. ЖЕТКІНШЕКТЕРМЕН НАШАҚОРЛЫҚПЕН ҚАРСЫ КҮРЕС ЖҮРГІЗУГЕ БАЙЛАНЫСТЫ
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ КЕҢЕС ... ... ЖӘНЕ ... ... ... қарсы күрес жүргізудің
алғашқы профилактикасы………....………………………………………….....48
2.1.1 Нашақорлыққа қарсы күрес жүргізу бойынша
жеткіншектерге профилактика жүргізудегі отбасының рөлі…....……………..51
2.2. Нашақорлыққа қарсы ... ... ... кеңес берудің диагностикалық бағдарламасы………......…....57
және диагностика нәтижелері
ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………..…………………....63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... Республикасы нашақорлық пен есірткі
бизнесіне ... ... ... ... ... мен ҚР ... ... еркіндеуі мен заңды мүдделерінің негізінде жасалған.
Негізі 1997 жылы 10 қазанда еліміздің Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Қазақ
халқына жолдаған ... ... ... ең ... ішкі және ... ... пен ... қарсы күресті нығайтудың қажетті екендігіне баға
беруі және бұл ... ... ... 2030ж. ... ... мемлекеттің деңгейіндегі беделіне ие болды. Сондай-ақ факт
ретінде Біріккен ... ... ... есірткіге қарсы күресу аймағындағы
үш негізгі конвенциясына (1961,1979 және 1988 ж.ж) ... осы ... ... ... ... ... қалыптасуының негізгі бағалауына
тура келеді.
Нашақорлыққа қарсы саясаттың қалыптасуының негізгі шарты ретінде, оның
іске асатындығы, уақыттың барлығы және жағдайға ... ... ... ... да саладағы жалпы мемлекеттік саясаттың байланыстылығының
болуы. Сонымен, қандай да ... ... ... ... ... ... керек. Нашақор кылмысына байланысты ... ... ... бар, яғни ... заңсыз айналуымен байланысты
қылмыстың жиынтығы.
Есірткіні заңсыз айналдыруға қарсы күрестің аймағындағы ... оның ... ... ... ол ... ... ... және психотроптық заттардың таралу процесі және
табиғаттың ... баға ... ... ... ... ... есірткіге қиянат
ету деген мәселе мүндай ... ... ... деген есірткіге
сұранысты азайту үшін саясатты құрғандығын ескеруіміз керек.
Қоғамның экономикасына және оның ... ... ... ... зиян ... ... қиянаттық қолдану
өлімнің көбеюіне алып келеді, әсіресе ... ... ... ... ол ... күйреуі жағдайына әкеліп соғады.
Бүгінгі таңда кәмілетке ... ... ... ... ТМД ... және ... ... өткір мәселе болып отыр.
Жеткіншектер нашақорлығы мәселесімен тікелей ... ... ... "Нашақорлық ауруы жылдан жылға жасарып келеді" деп дабыл қағуда.
Өкінішке орай бұл ... ... ... ... қалыптаса
бастағанда емдей бастаса, оның ... ... ... Сол ... ... ... ... көңіл аударылады.
Нашақорлықпен байланысты сұрақтарда ақпараттар мен психологиялық
көмекті ... ... ... буын - жалпы білім беретін мектеп, колледж,
лицей орта және үлкен буындары, яғни "өтпелі" кезеңде түрған жеткіншектер.
Жеткіншектердің ең ... ... - ... ... Қарама-қарсы
қырлары үмтылу, іс ... көру ... мен ... ... ... ... мен өсіп келе жатқан ... ... ... тән ... ... және "Мен ... ерекше
ажыратуға болады [1].
Үлкендерге еліктеу мінез-құлықпен, киіммен шектелмейді. Еліктеу көңіл
көтеру, сезімге толы қатынас бойынша жүреді және осы ... ... үлгі етіп ... үшін ... өмірінің негізгі атрибуттарының бірі есірткі
құралдарын пайдалану болып табылады. Бірақ та пайдалану мотивациясы әртүрлі
болып келеді. ... ... ... өмірі үшін ерекше
орын алады және барлық өмірлік сферасында айрықша ізін калдырады. Ол үшін
маңыздысы ... ... ену, ол ... ... кұндылықтарын қабылдайды
және кімнің мінез-құлық нормасы мен бағасына ол бағдарланады. Сол ... үшін ... ... ... ... да тән. Ата-аналарды,
олардың махаббаты мен қамқорын, олардың пікірін қажетсіне ... ... ... сезінеді және олармен тең құқықта болғысы келеді.
Тұлғалық дағдарысты алып жүретін бұл кезең ... ... ... ал оның ... ... ... ... әкеліп
соғады. Бірақ, пубертатты кезеңнен өтетін барлық адамдар нашақор болып
қалыптаспайды. Бұл ... ... ... үзақ ... ... ... қорғаныс механизмі арқасында жүреді.
Неліктен біздің қоғамымызда жеткіншектер нашақорлығы сияқты мұндай құбылыс
жүзеге ... ... ... ... өмір сүруі немесе "есірткілік
сандырақты" таңдауына маңызды эсер етуші фактор, ... ... ... оның ... ... ... құндылықтар мен
иландыруды қалыптастыру болып табылады. Соның ... ... ... ... ... пен ... ... қатынасы бойынша негативті
бағдарда "өзін-өзі бұзу" бағдарламасы жүзеге асады, яғни көбіне есірткілік
кұралдарды пайдалануда ... ... ... ... және ... ... ... айналысқандар Н.С. Курек, А.Е. Личко,
В.К. Мягер, В. Буриан, Т.И. Петракова, Д.Л. Лимонава, Е.С. ... ... ... ... ... болып психологиялық кеңес беру
жағдайында психодиагностикалық зерттеулердің мазмұны мен ұйымдастыру болып
табылады.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... ауытқу себептерін (нашақорлықпен
байланысты) зерттеу және оларға психологиялық кеңес беру ... ... ... ... ... беру ... ... теориялық
зерттеулерге талдау жасау.
2. Жеткіншек жасындағы психикалық даму мен ... ... ... теориялық талдаулар жасау.
3. Нашақорлықпен күрес жүргізуге байланысты
дсихологиялық-коррекциялық бағдарлама жасау.
4. Зерттеудің мақсат, ... ... ... ... диагностикалық зерттеу жүргізу.
Зерттеу объектісі. Психикалық дамудағы ... ... ... ... ... психологиялық кеңес беруді ұйымдастыру
жолдары.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... болжамы. Психикалық ... ... ... ... ... ... жеткіншектерге өз уақтысында
психологиялық көмек көрсету өз тиімділігін береді.
Зерттеудің жеке болжамы. Жеткіншектерге ... ... ... сауаттылықты беру психикалық дамудағы ... ... ... алады.
Зерттеудің теориялық негізі. Жеткіншек тұлғасының дамуындағы ауытқу
ерекшеліктерін (нашақорлықпен күрес) зерттейтін жұмыстарға бағытталған. Жас
ерекшелік-психологиялық ... беру ... ... ... барысындағы
нормативті мазмұнның түсініктері және осы ... ... ... ... ... Г.В. ... Р.А. ... Лидерс зерттеулерінде қарастырылады.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Алғаш рет нашақорлықпен ... ... ... ... негізінде жеткіншектерге байланысты жүргізілген
зерттеулер қазақ отбасына және мектепке өз көмегін тигізеді.
Жұмыстың теориялық мәнділігі - ... ... ... даму ... ... Л.С. ... Б.Г. Ананьев,
Л.И. Божович, Д.Б. Эльконин, Г.В. Драгунова, И.С. Кон және басқалардың ... ... ... алынды.
Жұмыстың практикалық мәнділігі: жүргізілген зерттеулердің ... ... ... ... жүргізуде алғашқы психологиялық
кеңес беруге ұсынылған бағдарламалар жұмыстың сапасын жоғарлатады.
Сонымен қатар, нашақорлық ... ... ... ... психологтар, ата-аналар мен ... ... ... ... ... ... ... БӨЛІМ. НАШАҚОРЛЫҚҚА ҚАРСЫ КҮРЕС ЖОЛДАРЫ БОЙЫНША ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
КЕҢЕС БЕРУ ЖОЛДАРЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІН ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... беру
мәселелері.
Психологияны практикаға кеңінен енгізілуі оның сол облысының дамуына
заңды түрде әкеліп соғады, яғни дәстүрлі ... ... эсер ... ... ретінде белгіленеді. Соның ішінде маңызды орынның бірі
психологиялық кеңес беруге сөзсіз тиісті. Бұл ... ... ... беру және оның ... сферасын бір жақты көротеу қиын.
Психологиялық білімдердің ... ... ... кеңес беру
жұмыс формасының бір түрі ретінде ... ... беру ... кәсіби
кеңес беруді, педагогикалық, өндірістік кеңес беруді және тағы ... ... ... беру тұлғаның дамуына көмекке бағытталған. ... ... ... бір ... ... ... ... тренингтің жұмыстарының жүргізілуімен қатар). "Кеңес ... ... ... яғни ... ... ... ... кеңес
берудің мақсаты тұлғаға қамқорлық жасау, яғни қалыптасу мен ... ... ... ... ... беру ... ... дамуына
адекватты көмек береді және өзі мен ... ... ... ... және тұлғааралық қатынастар жүйесін өзгертеді. Кеңес беруші -
өзінің мамандығының сұрақтары бойынша ... ... ... ... ... Ол азды немесе көпті клиентті жүйелі реттеуге және ... ... ... ... үшін ... ... берудің түрлері клиент немесе топтың өміріне кеңесшінің араласу
деңгейіне байланысты. ... ... ... берудің келесі
деңгейлері мен түрлерін ажыратады:
.Индивидуалды даму немесе өзгеру, өзгеру объектісіне жеке адам ... ... ... ... ... жүзеге асу белсенділігі
мақсатында: кәсіби, коммуникативті, тұлғалық және түрмыстық. Осы ... және ... ... ... ... Тұлгааралық қатынасты белсендендіру өмірлік іс-әрекеттің әртүрлі
сферасында: бұл ... ... ... ... кеңес жүргізілуі
мүмкін.
3. Ұймдастырылган даму ... ... және ... ... ... Бұл ... ... басқарудағы кеңес беру жүзеге
асады [3].
Кеңес берушінің іс-әрекетінің схемасы: ... ... ... ... талдау - қатысу жоспары - кеңес беруші түрінде ... - ... және ... бірлескен іс-әрекетінің нәтижесін бағалау.
Психологиялық кеңес берудің негізгі мақсаты - бұл психологиялық көмек
көрсету, ... ... ... ... ... адамға беруге
көзқарастары екі жақты болып отыр: біріншілері психологиялық кеңес берудің
өзінің пәні жоқ және тек ... ... ... ... ... ... ... екіншілері психолог-кеңес беруші "сүйікті
және тексерілген" жинақы және кез-келген клиент ... ... және ... ... ... ... кеңес беру жүргізілуі немесе психотерапевтік жұмыстық
жүргізілуіне қарамастан, ... беру ... ... ... ... ... қарастырылуы мүмкін:
Клиентпен арадагы контрактіге отыру кеңеске өз еркімен үсыныс ... ... ... ... кеңес беру барысында қауіпсіздікті және қолдауды
қамтамасыз етеді.
Сауалды тусіну жне ... ... ... Бұл ... ... проблемасын зейін қоя отырып тыңдап, ашық сұрақтарды пайдаланып,
жеткілікті мәліметтерді алу үшін ... ... ... ... ... ... ... және клиенттің сезіміне рефлекс жасап, оның ары
қарай ... ... ... ... ... ... ... қайта өңдеу және психотерапевтік мақсатты орнату, контрактіні
нақтылау. Бұл сатыда проблеманың шарттарын ... және ... ... ... талдау және проблеманың мәніне клиенттің қатысы анықталады.
Бұл жерде ең бастысы клиент ... ... ... ... шешудін тәсілдерін іздестіру. Бұл ... ... ... ... зерттеуге келісімі қажет, таңдалған ... ... және ... ... беру ... оның ... және ... толығымен
эсер ететін өзгерістер жүреді. Қандай жағдайда болмасын ... ... және оны ол ... ... ... соншалықты кеңес берудің
нәтижесі жоғары болуы мүмкін.
Кеңес беру жұмысының клиентте өтетін өзгеру деңгейіне байланысты ... ... ... ... ... уайымдауларға және ойларға зейінді күшейту;
- өзін тануға және жаңа тәжірибені үғынуға ... ... ... және қоршаған ортасына қатынасын өзгерту,
- өзіне қамқорлық жасауға, өзінің проблемасын өз бетінше шешуге, таңдау
жасай алуға, шеіпім ... ... ... ... ... беру ... ... беруде олардың проблемасын шешудің бір түрі
болып табылады және ... ... ... ... ... ... ... Бұл
басқаларды түсінуге, олардың жеке мақсатына жетуде көрінуі мүмкін. ... ... ... да көмек берудің түрлері бар: кеңес, ... ... ... ... ... ... ... жұмысында осы стратегияларды жағдайдың ерекшеліктеріне
және оның динамикасына байланысты сөзсіз ... ... ... ... және оны ... ... ... тиіс және айналасындағылармен тұлғааралық қатынас ретке келуі.
Бірақ сұраққа бір жақты бұл психологиялық ... ... ... ... екенін
жауап беру оңай емес.
Индивидуалды кеңес жүргізудің алғашқы шарты сол уақытта ... ... мен ... ... ... ... ... алуға өз еркімен келісім
беру, өзіне және өзінің проблемасына сол адамның белсенді, зерттеу және
творчестволық ... ... ... ... ... беру ... тұлғаның сана - сезіміне, адамның
өзінің даралық ... ... ... ... сезім,
ой және әрекетіне бағытталады. ... ... "Мен" ... тереңдеуіне ықпал етеді, тұлғаның мотивациялық, эмоционалды
және интеллектуалды ... ... ... ... өсуінің алғы шартын және нәтижесін, оның, қалыптасу процесінің
жемісін, құндылықтарының қалыптасуын, оның жүріс-тұрыста жеке ... ... ... ... мен тәсілдерін көрсетеді.
Индивидуалды психологиялық кеңес беруді жүргізу арнаулы ... мен ... ... етеді. Тиімді кеңес беру жұмысы үшін тұлғаның
басқа адамға (клиентке) жағымды бағдары болуы тиіс.
Психологтың және ... ... ... ... ... ... ... тобын ажыратуға - болады: әлеуметтік, этикалық,
адамгершілік және өзіндік психологиялық. Әлеуметтік ... ... ... ... нормаларға сәйкес әрекетін және бастан кешіруін ... жас ... ... ... ... және т.б. Бұл ... және бастан кешірудің эталондарының қатысуын үсынады, яғни
соған ... ... ... ... ... "жақсы-жаман" критериінің
клиенттің әрекетіне сәйкес келуі және адам ... ... ... ... ... мақсат адамның өзінің қажеттіліктері мен әрекеттің сәйкес
келуін ұсынады, яғни бұл қажеттіліктердің ... асуы ... ... еліміздегі психологиялық кеңес беру жағдайы бұдан жиырма жыл
бұрын еуропа мемлекетінің бастан кешіргендеріне ұқсас болып отыр, ... ... ... ... ... және ... әртүрлі сфераларында қажетті бөлігінің бірі ... ... ... ... М. ... бұл жағдайды былай сипаттайды: "кеңес
берушілер барлық жерде... сіз оларды мектепте, ... ... ... ... ... ... неке,
ажырасу, карьераны жоғарлату, жақыныңды жоғалту сұрақтары ... бар, ... ... ... және т.б. ... ... ... кеңесшінің міндеті клиентті зерттеуге толығымен
мүмкүндік беру және оның ары ... ... ... өмір сүруіне қайнар көзін
анықтау мен жолын табу. Бұл өте ауқымды анықтама ... беру ... ... ... ... береді. Сонымен қатар, тіпті
психологиялық кеңес беру бір ... ... ... ... ... пайдаланылуы мүмкін. Отандық психологтардың кеңес кәсіби
біліктілігі болып табылады. Осы бес ... ... ... ... жұмысы үшін мүмкіншіліктерді қамтамасыз етуден тұрады [4].
Психологиялық кеңес беру - адамдармен тікелей ... ... ... ... ... ... ... байланысты, негізгі әсер етудің құралы ұйымдасқан әңгімелесу
болып табылады [2]. Психологиялық кеңес ... мәні ... ... ... ... пайдалана отырып, басқа адам үшін ... ... ол оның ... ... ... өзінің жаңа мүмкіндіктерін
уайымдайды [5].
Психологтың кәсіби іс-әрекетінің бұл түрінің тиімділігінің көрсеткіші
басқа адамда ... ... ... жаңа ... ... ... ... Психологтың өзінің көзқарасы бойынша іс-әрекеттің бұл түрінің
тиімділігінің ... ... ... ... оның ... сәйкес
корсеткіштері болып табылуы мүмкін. Мұндай сәйкестілік (сәйкестілік емес)
шкала бойынша тексеріледі:
1. ... ... ... ... емес, клиенттің көңілін
бөледі, маңызды ақпаратты жіберіп қояды.
2. ... ... ... ... ол ... ... әсер ... қатты
ұмтылады.
3. Клиент айтқандары естілмейді немесе өте аз естіледі; ... ... ... ... ... әсеріне психологтың жауабы теңдей.
5. Психолог өз индивидуалдығын жоғалтпастан клиентке қосылады.
"Адам-адам" ... ... әсер ету ... беру ... еске ... көбіне сұхбаттасу түрінде жүзеге асады. ... ... ... заңгер, педагог, социолог, әлеуметтік жұмыс
іс-әрекеттері кіреді. Бірақ олардың сұхбаттасулары өзара әрекеттестік ... ... ... әсер ету ... және оған ... ... психикалық өмірінің сапасының пайда ... ... ... ... ... ... ... және әдіснамалық
бағыттарға сүйенеді. Психологиялық кеңес беру практикасындағы танымалысы
психоанализ (З.Фрейд), индивидуалды психология (К.Юнг), транзактылы анализ
(Э.Берн) және т.б.; ... ... ... ... тренингі, озін -өзі оқыту, когнитивті терапия ... - ... ... ... гуманистік бағыт -
гешталытерапия (Ф.Перлз), топтық терапия (К. ... ... ... (Дж. ... ... үшін ... әдістемелік тәсілдер, мақсат және ... ... мен ... ... ... тән, яғни клиент және
кеңесші позициясындағы психологтың жұмысы.
Көптеген мамандықтарда ... ... және ... ... оның ... ... ... үшін міндетті болып табылады. Әлем
елдері қатарында маманның іс-әрекетін анықтайтын психологтың ... ... (Ethical ... of ... ... әсер ету ... адамдармен тікелей жұмыс жасайтындар үшін
қатал және күрделі. Психолог- кеңес ... ... ... ... ... ... және олар кәсіби іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... Мінез - құлықтың жалпы қабылданған
нормасын үстану ғана ... ал ... қоя ... қажетті психологиялық
көмекті көрстеу, сынамау, клиентті түсінуге тырысу және кім көмек сұрап
келді соның бәріне ... ... ... ... адамның өмірі бірегей және қайталанбайтын.
Сондықтан кез-келген өмірлік және кәсіби тәжірибеде кепілдік кеңес ... ... ... ... ... ... оның
келісімінсіз өзгелерге таратылуы мүмкін емес. ... ... ... ... және ... ... ... Бұл принциптің әрекеті
ауыстырудың пайда болуымен байланысты. Кеңес беру ... ... ... бұл ... оның ... төмендетеді.
Клиенттің кеңес беру процесіне қатысуы. Ашық эмоционалды күйзелулер
клиентті толық түсіну ... ... ... ... жүйелілігі және психологиялық атмосфераның сәттілігі.
Психологиялық кеңес берудің мақсаты клиентке психологиялық ... ... ... ... ... ... ... туралы айтылмайды. Ол ... ... ... ... ... ... ... психолог клиентті кәсіби тыңдай
алады ма оның өзі мен өзіндік ситуациялары ... ... ... ... атап көрсеткендей психологиялық кеңес берудің ... - ... ... ... сезімге ие, саналы әрекет ететін, мінез-
құлықтың ... ... ... қабілеттілік және ... ... ... ... беру ... ... ... шешіледі:
психикалық денсаулық деңгейінің бағасы, психологиялық көмектің ... ... ... ... ... ... кәсіби көмекті көрсету;
- оның психологиялық ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... ... психологиялық сауаттылық;
адаптация және тұлгалық дисгармонияның бүзылуларының коррекциясы;
тұлғаның ары қарай дамуының негізгі бағыттарын табу.
Кеңес берудің ... ... ... ... ... ... ... басқаларга қарағанда өзінің сергектік жағдайларын сезінуі.
Кеңес беру процесінде психолог әртүрлі позицияларды ... ... ... ... позиция төменнен позиция.
Психологиялық кеңес берудің стратегиясы өзінің клинтін қабылдаудағы
бағдарға бағытталған және өткенге жауапкершілік, түсіну, талдау және ... ... өзін және ... ... түсінудің жалғыз
мүмкіндігі.
Осындай стратегиялардың жүзеге асуы ... ... екі ... ... кейде гуманистік және мінез-құлық психотерапиясының
принциптерін синтездеу болып табылады: 1) жақын адамдардың қатынасы бойынша
клиенттің ... ... ... ... ... 2) клиент өмірінің
өзгерістерін айқын және нақты сергектендіруге қабілеттілік, ол не ... ... ... ... кері байланыс беру, айтқандарын
коррекциялау.
Жіктеулердің түрлі принципіне сәйкес кеңес берудің ... ... ... ... ... және ... ... беру кеңесшінің
кәсіби дағдылары мен іскерліктеріне әртүрлі ... ... ... бойынша кеңес беру типін ажыратуға болады: мысалы, клиенттің
бастан ... ... ... ... дамушы кеңес беру.
Психологиялық дағдарыс өмірлік жағдайларда байқалуы ... ... ... ... жағдайлардағы мағыналық өзгерістер, әлеуметтік рөлдің
ауысуы және т.б.
Индивидуалды кеңес беру төмендегідей бөлінеді:
- бір дүркінді және көп ... жеке ... ... ... шақыру, бағыттау нәтижесі,
- қосымша тестілеусіз, қосымша тестілеу;
- психологиялық коррекция әдістерін тартумен және осы ... ... ... өзге ... қосақтау;
Кеңес беруді теориялық ықпалға байланысты әртүрлі түрлерін ажыратуға
болады, Яғни психолог-кеңесші ... ... ... ... ... ... ... психоанализ және т.б).
Шешетін міндеттердің сипаты бойынша жас ерекшелік -психологиялық,
кәсіби, психолого-педагогикалық, кризистік және ... ... ... да ... ... ... берудің мазмүны клиенттің сұранысымен анықталады. Ол
психологтың рефлексиясы психикалық даму нормасы түсінігіне және клиентпен
өзара әрекеттестік позициясына сүйенеді. Г.С. ... ... ... нормасы психологқа әлеуметтік, этикалық, адамгершікті
диференциациялауға және клиентпен өзара әрекеттестің міндеттері және онымен
жұмыс стратегиясые саналы ... ... ... ... ... ... ... дамудың периодизацияларын, оның
әрбір нақты ... ... ... етеді. Мүндай жағдайда
индивидуалды кеңес беру ... ... ... ... ... жағдайда көрсетіледі: өзара әрекеттестік міндеттерінің мазмүны
(заказ тексті)- психикалық даму ... ... ... даму ... ... мүмкіншілігі)-психикалық даму нормасының
мазмүны (өзгерудің бағытын таңдау).
Клиенттің өзгеру мүмкіндіктерін талдай отырып, сол ... ... және ... жұмыс жасайды. Психикалық даму
нормасының түсінгі ... ... ... түрмыстық психология шеңберінде ғана шеше алады.
Клиентпен индивидуалды ... ... ... адамның мәнін
клиент үшін психологиялық міндеттердің, адамның өмірінің мәні ... ... ... және ... ... ... ... ететін қарастыруға тура келеді.
Топтың кеңес беру адамдар арасындағы нақты жүзеге асатын қатынас
арасын жүйесінде ... ... ие. Бұл ... ... ... мүмкін, бірақ психолог үшін маңыздысы оны ... топ ... ... тіліне ( ол не ойлайды, сезінеді, қажет ... ... ... ... ... ... ... міндеті топ
мүшелерінң өзара әрекеттестігінің пәнін табу ... ... яғни ... субъенктивті модалдығын байланыстыру. Кеңес беру барысында
қатынас типтері анықталады ... ... ... ... ... З.Фрейд, В. Сатир, А.Е. Личко жэне т.б., ... ... ... иерархия, эсер ету типтері.
Эсер етудің мазмүны психологтың мәліметтік- ағартушылық жұмысы болуы
мүмкін немесе сол ... ... ... басқа мамандармен бірлескен
жұмыс.
Әрбір топқа кеңес берудің ерекшелігі ... ... ... өзара
әрекеттестік пәнінінің мазмүнымыен анықталады.
Жас ерекшелік-психологиялық кеңес беру баланың психикалык дамуының
барысындағы ... ... ... және осы процестің
периодизациясы негізінде бақылаудың ... ... ие ... Р.А. ... А.Г. Лидерс, 1990) [8].
Оның міндеттері психолого-педагогикалық белгілеулерде бейнеленеді:
1. Баланың психикалық дамуындағы жас ... ... ... ... ... мүғалім және басқалардың
бағдары.
2. Балаларда әртүрлі ауытқулар және психикалық дамудың
бүзылуларын өз уақтысында ... рет ... ... мамандарға жіберу.
3. Соматикалық немесе нервті-психикалық әлсіз балаларда ... ... ... психогигена және психопрофилактика
бойынша ұсыныстар.
4. Оқытудың, тәрбиенің және қарым-қатынастың қиындықтарының психолого-
педагогикалық ... ... ... мен ... үшін үсыныстар
құрастыру.
5. Отбасында баланы тәрбиелеу бойынша ұсыныстар құрастыру.
6. Балалар, ... ... ... ... ... ... психолого-
педагогикалық ағарту жұмыстары.
Нашақорлықтың тарихы үшін 1938 жыл өте ... Бұл жылы ... ... ... ... ... ... мүмкін болды және есірткіні
жаппай пайдаланудың бастауын алды, яғни ... ... ... ... ... ... ... жыл өткен соң 1943 жылы Хоффман мүлде кездейсоқ өзіне жаңа
заттың әсерін сынаған ... адам ... ... ... ... ... пайдаланған топ пайда болды және ... ... ... ... ... ... жүз ... аяғында қоғам нашақорлыққа халықаралық ... ... ... ол ... ... ... ... [9].
Есеңгірететін заттарды қолдану тәжірибесі ерте тарихқа ие. Бірақ XX
ғасырда ... ... ішкі ... етке ... үшін ... ал химияның жетістіктері таза заттарды (кокаин, морфий және т.б.)
алуға ... ... ... ... ... ... өркениетті
елдің қоғамын мазаландыра бастады. Сонымен қатар адамдар қоғам және адам
үшін есірткі әкелетін ... ... ... ... ... адам қандай
препарат есірткі деп есептеледі және неліктен екенін білуі ... күні ... ... континенттерге тиісті әлемдік проблема
болып отыр. Сонымен қатар ол үдайы өсіп ... ... ... ... ... ... нашақорлардың өзін, қоғам үшін көп қырлы етіп
көрсетіп отыр.
Адамның ... ... ... басты болып табылатын табиғи
немесе жасанды синтезделген химиялық қосылыс ... деп ... ... ... ... ... бірден байқалады. Кейбір психоактивті
заттарды теріс пайдаланудың заты болып табылатындар ... Бүл ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде қүмарлықты
қалптастырудың жоғарғы қабілеттілігімен ... да бар. Бүл ... ... ... ... ... ... яғни олар
наркогенді болып табылады. Наркогенді ... ... ие ... ... және ... үшін ... қауіп төндіреді, эканомикалық,
биологиялық, интелектуалды және адамгершілікке зиян келтіреді. ... ... ... арнайы нормалары есірткінің тізіміне кіреді және
есірткілік бақылауларға жатады. Олардың тізімі үнемі жаңартылып түрады ... ... ... ... ... ... - тек ... түсінік емес, сонымен қатар заң түсінгі.
Есірткі заттарын пайдалану, өндіру, тарату, сақтау қылмыс ретінде ... ... ... ... ... бар, ... ... адамдардың психикалық
күйіне эсер етуге қабілетті және құмарлықты тудырады. Олар есірткіге
арналған ... ... яғни ... ... жатпайды. Оларды
таксикоманиялық заттар деп атайды, ... ... ... ... Бұл препараттарға жататындар кейбір ... ... ... ішімдік, никотин және т.б.
Есірткілер бас мидың қызметін бұзады және ... ... күші ... ... әкеліп соғады, одан соң селқостық, үйқышылдық, жүрек
қызметі мен тыныс алуының әлсіреуі ... ... ... ... ... оның негізінде әзірленген апиын мен ауруды ... ... ... емес заң тұрғысынан ... ... ... ... Түрі ақ ... ұқсаған героин тыйым салынған
есірткілік препарат болып табылады. ... ... ... мен ... ... ... қоздыру әрекеттері бар препараттарада күшті психоздар ... ... ... ... ... да ... аурулардың симптомдары
тән.
Депрессия: ынталандыратын әрекеті аяқталған кезде қоздырушы қүралдарды
қолданған адам әдетте ... ... ... ... ... зардап
шегеді. Оның өзіне-өзі қол жүмсауына дейін апаратын күші ... ... ... ... ... ... ... кейбіреулерінің физикалық түрғыдан да үйренуге әкелетінін көрсетіп
отыр.
Ұйқысыздық: ұйқтай алмау - әсерлендіретін ... ... ... ... ... түрлерінің бірі болып табылады. Оларды
теріс ... ... ... күн бойы ... ... Егер бұл
жағдайды тез арада жөндемесе психикалық бұзылу ... ... ... ... олардың химиялық формуласының негізінде
анықталады. Сондықтан да жасырын лабораториялар ... ... ... үшін ... тыйым салынған есірткілердің молекулярлық құрылымын
өзгертеді және синтетикалық есірткілер деп ... ... ... Бұл ... өз ... бойынша негізгі заттардан жүз есе ... ... ... ... ... тобына жатады
және үқсас эсер ... ... ... ... ... сезімді туғызады.
Синтетикалық есірткілерді қолдану түрлі ауруларға ... ... ... ... - бұл ... ... ... пайдалану. Егер теріс пайдалану өзінен ауратын күйді ... біз ... ... ... және ... бұл "химиялық
тәуелділік" жалпы атауына бірігетін ауру. Олар өздерінің арасында ауруға
қүмарлықтың затымен ажыратылады [10].
Есірткілердің арасында ең кең ... түрі : ... ... ... ... өнімі героин, омнопон- бүл есірткілер ұйқтататын көкнәрдан дайндалады.
Коноплядан дайындалатын есірткілер: марихуана(каннабис), ... ... ... ... ... есірткінің тағы бір түрі ... ... - ... ... ... дайындалады. Эфедронды нашақорлық
үйреншікті есірткі ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы дозасын пайдалану ауызда құрғақтық,
жүректің қатты қағуы және көз алдындағылардың екіге ... ... кең ... ие ... ... және ... дайындалуы және пайдаланылуы қиын еместігін есепке ала отырып.
Нашақорлыққа баратындар мінезінен ауытқыған жеткіншектер, сәтсіз отбасы
жағдайында тұратындар, әуестік сезімімен ... ... ... ... ... ... т.б.
Егер әңгіме есірткі туралы болса, онда есірткіге тәуелділік немесе
нашақор. Егер ... ... ... ... онда о л ... аталады.
Нашақорлық немесе токсикомания белгілі сатыларға ие. Бұл сатылардың
ұзақтығы қолданған заттарға байланысты (оның ... және ... ... ... оның ағзасының ерекшелігіне және денсаулығының
жағдайына. Әдетте аурудың 3 ... ... ... ... ... пайдаланғаннан кейін бірнеше уақыттан соң,
кейде оны ағзаға бір-екі енгізгеннен кейін психикалық тәуелділік ... ... ... ... ... ... затты жалғыз өзі
пайдалану болып табылады, жеткіншек есірткіні "серіктері үшін" емес, ал
жеке қажеттілігін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... қатар физикалық тәуелдікте
қалыптасады. Бүл ... ... ... ... ... ... белгілері жоғарлайды - тұлғалық (әлеуметтік),
индивидуалды-психикалық (интеллект, ерік, жүктемелерге шыдамдылық, эмоцияны
бақылау), физикалық.
саты. ... және ... ... ... ауыр және
қайталанбайтын өзгерістер, адам ... ... ... ... ағзаға
енгізуден күткен нәтиженің болмауы, оған ... ... ... ... тыс дозадан өліп кетуде кездеседі.
Алғашқыда жеткіншек әртүрлі препараттарды эксперимент жасаудан
бастайды. ... ... ... ететін қүрдастардың тобы жиналады.
Есірткіні пайдалану тілегі құрдастары ортасында пайда болады, яғни бұл ... бола ... күні ... ... ... ... әлемдік мәселе
болып отыр. Сонымен қатар, ол ... өсу ... ... ал ... ... нашақорлардың өзінде көпқырлы.
Нашақорлық барлық әлемде дамып ... ... ... ... ... ... ... көпқырлы және адамның
денсаулығын ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... үшбүрыштың шектерінде қиылысады: адам -
қоғам - есірткі. Бұл үш құраушылар ... ... ал ... ... және сыртқы факторлардың арақатынасының тәуелділігінде ... ... ... ... ... арасында адам түлғасының
мәселесі және кешенді анықтау басым болса, онда есірткіні ... ... ... қарастыруға болады. Егер әлеуметтік
өзінің негативті жақтарымен жекелеген түлға немесе ... ... ... үшін ... ... ... онда социопатологиялық құбылыс
ретінде қарастыруға болады. Мүндай жағдайда нашақорлық жеке бақытсыз жағдай
болып табылмайды, ал ... ... ... ... ... екі жағдайда да есірткі қоғамнан жеке немесе ұжымдық қашқақтау
үшін қолданылады. Дегенмен, бүл қашқақтау ... ... ... ... ол ұқсас мәселеге ие топ адамдардың бірлесуімен жүзеге асады.
Әсіресе бүл жас ... ... ... жиі ... Сонымен,
индивидуум мен қоғам арасындағы қарама-қайшылық " ... ... ... ... болады.
Нашақорлықтың мәнін тереңірек түсіну үшін психикалық және физикалық
тәуелділік және соларға ... ... ... ... ... ... есірткі мен түлға арасындағы
қатынастың ... ... ... ал оның ... ... эффектісінің
ерекшелігіне және осы есірткі қанағат ететін түлғаның қажеттілігіне
тәуелді. ... ... ... ... қанағаттандырса және күткен
эмоционалды күйді тудырса, соғүрлым бүл есірткіні ... ... ... ... психикалық тәуелділіктің шартынан түлғаның жағымды
эмоционалды күйі есірткінің қолда болуына тәуелді болып қалады. Ең ... ... өзін ... бүл ... шарт ... ... мүқтажыдық маңызды деңгейде көріне бастайды, тіпті нашақор
өзінің міндеттерін ... ... ... және ... ... ... және тек ... ортасында қоректенеді, өзінің
қызығушылықтарын тек есірткі табу мен пайдалануға жүмсайды.
Физикалық тәуелділік - бұл ... ... ... ... ... бұзылуларында көрінетін бейімделудің күйі немесе сәйкес
препараттарды қолдануда олардың эффектісін нейтралдау жағдайында. ... тірі ... ... ... ... тікелей
байланысты.
Физикалық тәуелділік мазмұны бойынша есірткі мен ағза арасындағы
биохимиялық өзара әрекеттің пайда болу ... ... ... Сондықтан
физикалық тәуелділік индивидтің ... ... ... ... ... ... ... классикалық белгісі абстинентті
синдромның туындауымен байланысты.
Абстинентті синдром есірткінің әрбір жекеленген түрі үшін ... ... ... Бүл ... ... ... ... есірткілер олардың шығу тарихына байланысты екі топқа бөлінеді -
табиғи және синтетиклық. Кейбір өсімдіктерді және олардың шырынын пайдалану
ем, ... үшін ... ... ... ... қорғануға физикалық
және рухани үмтылуы. Жеке ... ... ... ... ... ... ... қүрайды.
"Синтетикалық есірткі" атауы 1939 жылдан ... ... ... ... түрін шақыратын толып жатқан заттарға жатады. Бұл
топтың негізгі препараттары - ... ... және т.б., ал ... ... мен ... ... өңдеу.
Есірткі деп өсімдік немесе синтетикалық заттардан шыққан кез-келгені
есептеледі, яғни ағзаға енгенде бір ... ... ... ... және де бірнеше пайдаланудың салдарынан психикалық немесе ... ... ... ... соғады.
Бүдан байқайтынымыз, "нашақорлық"-бүл ... ... ... ... ... ... ... Бірақта,
кәсіби медициналық терминдерде тәуелділіктің келесі түрлерін ажыратады.
1. Алкоголді тип. 2. Амфеатаминді тип. 3. Кокайнді тип. ... тип. 5. ... тип және ... ... ... ... маңызды рөлді диагностика
ойнайды. Оның нақтылығына емдеудің соңғы нәтижесі тәуелді және ... ... ... ... ... көптеген факторларға
тәуелді және оларды қоюда оңайға түспейді. ... ... ... өзгеруі.
Нашақорлықтың белгілі түрінің клиникалық картинасы.
Физикалық жағдайы.
Қойылған тәуелділікке бағытталған клиникалық тәуелділік.
Лабораториялық анализ.
Бірден үшке дейінгі пункттер ... ... ... теріс
пайдаланудың нәтижесінен көрініп жатады. Ал терт пен бес ... ... ... ... басты эффектісі, яғни нашақорды зиянды пайдаланудың
бірінші кезеңінде қызықтыратын эйфория - ... ... ... ... ... ... барлық жағдайлардан шектетілген
және т.б. бүл осы нашақорлықтың бастамасы - ... ... ... өзін ... жылжу, ләззат алу. Дәл осыны ... ... ... ... ... объективті фактолары да болады.
Есірткіге тәуелділіктің дамуының келесі кезеңі есірткіні таңдау ... яғни жаңа ... ... өзі үшін ... оптималды болатынын
бағалайды. Бүл жерде парадоксалды қүбылыстар байқалады. Нашақорланудың
үшінші кезеңі- ... ... ... ... ... ... жойыла бастайды және нашақор препаратты ... ... ... ... ... ... ... дамыту болып
табылады, яғни препаратты үнемі пайдаланудың жағымды эффектісі жоғарылайды.
Ең бірінші рет бастаған нашақор осы торт ... өту ... ... - ол ... эмоционалды құмарлық, оны пайдаланудың
жүйелілігі және ары қарай толеранттылықтың ... ... ... саты ... ... ... Қабылдау үнемі немесе
периодты болуы мүмкін. Бірақ екі жағдайда да пайдаланылатын есірткінің ... ... ... жағынан қорғаныс реакциясы ретінде ... ... ... яғни гашишті және стимуляторды алғашқы кезеңде пайдалануда
пайда болады. Оларда әлі де ... ... ... ... ... ... қайдан табуға болады және соны тезірек пайдалану ойы
тұрады. Айта кететін тағы бір жәйт тәуеділіктің ... ... ... ... ... ... осы ... күресуге тырысады. Бірақ
бүл ішкі күрес өшіп, есірткінің есебіне ... ... ... үшін ... ... мүмкін емес.
Екінші саты есірткіні пайдаланудың тіпті үлкен жиілігімен сипатталады,
сау жүру кезеңі қысқарады. Бүл саты үшін бір ... және ... ... доза тән. ... ... ... ... уақытта және қандай
жиілікте пайдалану керектігін өзі біледі. Сонымен қатар, бүл ... ... доза ... ... - ... жағдайда эйфория әлсізденеді.
Сондықтан нашақор есірткіні жиі пайдалануға тура келеді.
Есірткіге ... ... ... ... ... өзін ... алдауға тырысады, ол тіпті есірткісіз өмір сүре алмайды.
Үшінші саты нашақорланудың бүл сатысын бір сөзбен - әлсіреу деп атайды.
Бүл жерде ... ... ... ... әлсіреуі емес, оның ағзасынң
барлық жүйелерінң қызметтерінің әлсіреуі. Есірткі енді жағымды эйфориялық
күйзелудің ... ... ... - ол енді ... ғана реттейтін және
сергектендіретін фактор.
Осы мәселеге байланысты зерттеушілердің ... ... ... ... ... ... ... және марихуана), сонымен қатар
басқада психоактивтік заттар (темекі және алкоголь) ... ... ... ... ал мәдениеттің белгісі, қоғамның психологиялық жағдайының
белгісі.
1.2.1. Нашақорлық, қоршаған орта және жеткіншектер
Жеткіншектердің арасында: егер ... ... көру үшін тек бір ... онда бұл ... ... ... жоқ ... түсініктер аз
кездеспейді. Бірақта бүл қауіпті қателесу. Тіпті бірінші пайдаланғанның
өзінде-ақ аллергиялық реакция ... ... ... талмасы ушығады, ми
клеткаларында және жүрек тамырларында оттегі жетіспеушілігі басталады.
Адам ағзасының ... ... ... ... ... бірінші
рет пайдаланғаннан соң туады. Нашақордың бірінші кездесетіні -рахатқа
бөлену үшін ... ... ... ... Бұл мәселе ... ... ... ақ үлкейе бастайды.
Нашақорлар көбіне уақытты жалгыз өткізеді, өзінің айналасындағыларға
қатыспайды. ... ... ... ... ... ... ... дөрекі өзгрістер пайда болады - оның деградациясы.
Адам неғұрлым жасырақ болса, ... оның ... ... ... Есірткімен улану жеткіншектің ... ... және ... ... ... ... жүріс-тұрыстың қалыптасуына тұлғалық
қасиеттердің және әлеуметтік-психологиялық факторлардың ... бар. ... ... ... ... және ... психопатологиялық икемделуді үстанады, ал басқалары ... яғни ... ... ... ... негативті қүбылыстарының жиынтығы болып' табылады, әртүрлі
түлғалық бүзылуларға ие [11;12] .
Жеткіншектердің про- немесе ассоциалды жүріс-тұрысында оның ... ... ... ... ғана ... ... кеңістікке енуі анықталады. Әлеуметтік кеңістік деп шағын топтың
субъектінің санасының ... баға және ... ... ... ... ... мотивациясын әсер ететін жағымы ... ... ие ... ... Бүл жерден байқайтынымыз жеткіншек жастағы
жүріс-тұрыстың мотивациясы топқа ... ... аса ... ... ... ... рет ... және оны аз немесе көп жүйелі пайдалану
жеткіншектердің формалды емес ... ... ... ... ... тартуда наркологтардың қызығушылықтары мейлі ол
жеткіншектердің стихиялы топ ассоциалды әрекетте жол ... ... ... ... ... да ішкі ... процеске аударылып отыр.
Нашақорлардың топтарының композициясы және қүрылымы, олардың ... ... ... мен ... ... [9; ... есірткіге тартуға түсу процесінің арасында бірнеше
кезеңдердің қатысуын шамалайды. Ең аз дегенде бүл: ... ... түсу ... ... ... ... қатысу және
соңында жетекші іс-әрекеті есірткіні пайдалану ... ... ... ... 9; 10; 15]. ... ... қоса ... аддиктивті жүріс-түрыс
қозғалысы да қамтамасыз етіледі.
Сонымен қатар, ішкі топтық заңдылықтарвшың қанағаттануын топтың өмірлік
іс-әрекетінің ішкі топтық аспектісіне үңілмей ... ... ... ... бізге белгілісі, жеткіншек-нашақорлардың тобы ... және ... ... табылады, үнемі жетіспеушілікті сезінеді
немесе төменгі әлеуметтік мәртебеге ие [16].
Жеткіншек- ... ... ... ... қоршаған ортамен өзара
әрекеттестігінің заңдылықтарын әлеуметтік-психологиялық зерттеу ... ... ... - ... әлеуметтік кеңістігін нақты
түрде зерттеу.
Жеткіншек-нашақорлардың әлеуметтік кеңістігін ... екі ... Оның ... жеткіншек-нашақорлардың әлеуметтік кеңістігінің
құрылымдық ерекшеліктерін анықтау, ал ... ... ... ... құрылымы мен тұлғалық және жүріс-
тұрыстық қырлары ... ... ... ... ... ... нақты міндеті мынадан тұрды: 1) жеткіншек-
нашақорлардың және әртүрлі ... ... ... ... оның әлеуметтік кеңістігін құрайтын ( ... ... ... ... 2) осы топтардың әрбіріне ... ... ... ... біріншісін шепгу үшін басқалардан маңызды
субъектінің әлеуметтік ... ... ... ... [17]. Модификациялау ... ... өзі және ... топтар расындағы алшақтықты тура
кесіндідегі нүкте ... ... ... ... ... ... ... оның топтағы әлеуметтік кеңістігінің
әртүрлі қүрайтындар есептелді.
Бақылау тобында зерттелушілер отбасына ... ... ... яғни ... жасына тән қасиет.
Зерттелген деректерден байқағанымыз жеткіншек-нашақорлардың әлеуметтік
кеңістігінің қүрылымдық өзгерістерін бейнелейді. Ол жерден ерекше ... ... - ... тобы – жеткіншектердің әлеуметтік
кеңістіктегі типтік ... ... ... ... ... жас ... ... байланысының деструкциясы
идентификацияның ерекшеліктерінде бейнеленеді.
Жеткіншек-нашақорлардың әлеуметтік кеңістігін ... ... ... ... ... таныс - нашақорлардың пайда болуы
араларындағы психологиялық ... ... ... ... соның
нәтижесінде бүл жаста әлеуметтік байланыстың қүрылымының өзгеруіне әкеледі.
Таныс - нашақорлар тобы ... ... ... ... ... ... ... иеленуіне мүмкіндік
береді.
1.3. Жеткіншектердің есірткі қолдануының ... ... ... ... ... ... дамудың акселерациясы
және психофизикалық инфантилизмнің рөліне қатысты екені айқын. Психикалық и
нфантилизмге гедонистік установка тән, яғни ... ... ( А.Ф. ... ... ... ... әрекеттері әсіресе дамуда ... ... ... кіші және орта ... ... басталады- 16
жасқа дейін.
АҚШ-та және батыс елдеріндегі нашақорлық және ... ... ... ... ... ... кезекте ер
жынысты жеткіншектерді қамтыды. Бүл жерде ерте алкоголизм, нашақорлық ... ... ... ... ... жылға алдымен деликвентті
компанияларда лоне хиппи қозғалыстарында әйел ... ... ... ... ... құрай бастады.
1989 жылы Қиыр Шығыста жеткіншектер арасында гашишті нашақорлықтың ... ... ... яғни гашишті шегу үлкен ... ... ... ... жарияланды (А.А. Коломеец., 1989). Бұданда
ертеректе бұл әйелдер жынысының жеткіншектері арасында зиянды ... ... (Р.Г. ... 1978). Қыздардың аддиктивті жүріс-
тұрысы ерте және тығыз сексуалды кедергімен байланыстырылады (В.В. Егоров.,
1979).
Келесі маңызды фактор, яғни ... ... - ... ... - ... ... ... ерекшеліктердің мәні.
Жеткіншек жасында жыныстық жетілу кезеңінде өмірдің бұл кезеңіне тән
сипаттама ... ... ... сексуалды құмарлықтарына
әуестену және қалыптастыру (А.Е. Личко.,1978, 1985). ... ... ... және ... ... ... ... пайдалануға
бейімдейтін фарторларда болуы мүмкін, аддиктивті ... ... ... ... ... ... туыстардың, мүғалімдердің, жас ... ... ... басқаруынан, жалпы олармен
орнатылған тәртіптер және қүндылықтар, ереже, заңдылықтарынан ... ... ... Бұл ... ... қоршағандарына қамқоршылары мен
тәрбишілеріне тікелей ... ... ... ... ... ... нығайған жағдайда жүріс-түрыс жастардың
бүлікшілік деңгейіне жетіп антиәлеуметтік болып қалыптасуы мүмкін.
Әуестену реакциясы, керінше, аддиктивті жүріс-тұрысқа қарсы әсер ... ... ... ... ... ... көрсеткішінеше (Ю.В.
Попов, 1987), ... ... ... ... ... және
жеткіншектік кезеңнен кейінгі жастарда спирттік ... ... ... ... ... А.Е. ... (1973) және Ю.А. Скроцкоий
жіктеулері бойынша интелектуалды-эстетикалық хобби қарсы эсер етуші фактор
болып ... ... ... ... ... белгілі бір
деңгейде токсикалық заттарды таңдауға әсерін тигізеді және ... ... ... Көптеген авторлардың пікірінше құрдастарымен
топтасу реакциясы осы ... ... ... ... ... ... нашақорлық және оның пайда болуының бастамасы
алғашқыда батыс елдерінде пайда болса, ... ... де ... ... есірткіге тарту қүрдастардың серіктіктеріннен
шығады, яғни ... ... ... ... ... ... олардың аддиктивті жүріс-түрысының ... ... ... ... ... ... ... қүрдастарды оқу немесе түратын орындары бойынша
біріктіреді. Теріс пайдаланушылықтың негізгі ... көзі тек ... мае ... ... ... ... ... темекі құмарлар
оқу немесе тұратын орындарындағы құрдастар тобында тарта бастады.
Деликеентті және ... ... - ... және т.б. ... ... ... жекелеген белгілерімен аяқталады. Тәуелдідік
осы топтардың мүшелерінің бәрінде бірдей дамымайды.
Нашақор топтар- есірткіге тәуелділік қалыптасқан нашақорлардан ... ... ... ... ... жаңаларды тартуға және үстауға
үмтылады. Қатаң белгіленген тәртіп.
Контактылы (кайф) ... ... ... ... әсіресе
опиум және гашиш препараттарын теріс пайдаланатындарда ... ... тән ... ... нашақор өзінің серіктеріне алғашқы қосылғанда
пайда болады. Мүндай жағдайда контактілі кайф негізінде шартты-рефлекторлы
механизм ... ... және ... ... заттардың теріс пайдалнудың
басталуының мотивациясы және одан ... ... ... ... атап өткендей әртүрлі болуы мүмкін.
Біздің зерттеуіміз үшін Т.И. Петракова, Д.Л. Лимонова, Е.С. ... ... ... ... ... ... нәтижесі қызықты [18].
Зерттеудің әдістемелік тәсілі ретінде 15 қиын ситуацияны ... ... ... қажет ететін проективті техника өңделді және мақұлданды.
Әрбір ситуация қоршаған ортада жеткіншектердің біреуінің ... ... ... ... ... Әдістеме қыздар және үлдарға ... ... ... ... бүл әдістеме есірткі қүралын
пайдаланудың мотивациясын зерттеу үшін қолданылды.
Нәтижесінде ... ... жиі ... ... үш типін баяндады:
1. Есірткі күшті ... ... ... ... ... көреалмаушылық, өкпе, өкініш, әлсіздік, жалғыздық.
Бүл сәтсіз отбасылық жағдаймен және отбасылық қатынасты ... ... ... ... ішімдікке салынуы, бақылаусыздық,
жеткіншекпен мейрімсіз қатынас) жагдайымен байланысты.
2. Егер ... ... ... ... ... ма деген
сүрақ болса, онда жеткіншектің жагдайды ... үшін ... ... ... ... ... болып табылады. Сонымен қатар, зерттелушінің
топтың қысымына немесе беделіне қарсы түру ... ... ... өз бетінше шешім қабылдау, ... ... ... ... ... ... мынандай факторлар тууы мүмкін
конформизм, ... ... ... ... б ... ... қүрдастарының арасында өзінің пікірін мойындатуға
ұмтылу, эмоционалды күйзелісті шешу.
Жеткіншектердің жүріс-тұрысын эксперименталды ... ... ... ... пайдалануға түрткі болатын келесі заңдылықтар
анықталды.
Эксперименталды жағдайда есірткіні байқап ... ... ... ... жағдайларда импульсивті, қозуға деген
реакциямен сипатталады. Екінші тип пайдаланылатын заттар мен ... ... ... ... ... жағымды мотивациясын
кіргізеді. Соңғысы, сыни талдаудың қатыспауында ойлауды жанама шепгу және
бағалау элементтерінің қатысуымен бейнеленетін ситуациялық мотивация.
Есірткіні ... ... ... ішкі ... ... болмауының әсерінің үйлесуімен түсіндіріледі, ... ... ... ... ... ... жоқ
жеткіншектер тобында, бірақ оны байқап көруге келіскендердің көп ... ... және ... ... ... уайымдаулардан
қүтылуға, қиын жағдайларды жеңуге және болашаққа жағымды эсер етуге болады
деген ... ... және ... ... ... ... ... уаймдарды тарататын есірткі заттарын пайдалануға "дайындық күйі"
ерекше белседілік және қалыптастыруды маңызды рөл атқарады.
Психикалық тәуелділік қалыптасканда, онда негізгі ... ... ... - қажеттілік белгілі бір жағдайда өзінің ... ... Егер ... ... ... ... ... онда теріс
пайдаланушылықтың мотиві азапты абстиненция қорқынышы пайда болады.
Жеткіншектердегі инициалды мотивация. ... ... ... ... орынға біркелкі емес мотив жүзеге асады.
Ішімдікті алғашқы пайдалану үшін мае күйіндегі дозада мотив, әдетте,
қүрдастарымен ... ... ... ... бір ... ... ... акцентуацияларының
типтеріне тәуелді. Түрақсыз типтегі жеткіншек көңіл көтеру ... ... ... және ... ... ... ... және серіктестікте мәртебені иемдену мүмкіндігі. Шизоидтерді
ішкі қарама-қайшылық маңызды, қүрдастарымен контактіні ... ... ... белсендендіреді. Эмоционалды- лабилді жеткіншекке
релаксация маңыздырақ, қиындықтан және азаптан қашу.
Біздің ... ... ... қалыптасқан химиялық тәуелділікке таралу
ситуациясы, медико-психологиялық қызметкерлердің алдына бірінші ... ... ... ... профилактикасы және емдеу шарасын өңдеу
міндеттірін қойып отыр. Осыған ... ... ... шешу ... ... өсу факторларын, жастардың түлғалық және
жүріс-түрыстық ерекшеліктерін, психобелсенді заттарға ... ... қоя білу ... ... нашақорлану жасөспірім және жеткіншек ... ... ... ... үшін ... тән әртүрлі
препараттарды сынау, мұнда химиялық тәуелділіктің калыптасуы негізінен
- 17-19 жас ... ... Дәл осы жас ... ... даму механизмі
қарқынды жүреді [19]. Сондықтан қазіргі жастардың өзін ... ... ... және ол ... ... ... ... сыналады.
Мінез-құлықтың өзін ұстау проблемасы бүдан он жылдар бүрын батыс
психологтарында белсенді өнделе бастаған. Копингтің ... ... ... ... бағасы, өзін үстау стилі және
ерекшеліктері ... ... ... және ... ... түсініктерінің қалыптасуына айрықша көңіл бөлінді [20]. Отандық
психологияда бұл мәселе Ф. Василюк еңбектеріндегі (қайғыру психологиясы) іс-
әрекет теориясы ... ... [21], ... ... ... ... ... [22] және т.б.
Біз батыс психологиясынан келген копингтің дәстүрлі түсінігіне
сүйендік, оны қиын ... ... ... тәсілі
ретінде, яғни сол ситуацияның логикасына шартталған, оның адам үшін және
оның өзіндік психологиялық мүмкіндіктері мәні ... [20] . ... ... психологиялық жеңуге индивидтің мотивациялық және эмоционалды-
тұлғалық сферасының ерекшеліктерін өзін үстау прцесінің ... ... ... ... ... асыруда - жеткіншек- аддиктердің
копингтерінің ерекшеліктерін зерттеу- ... ... ... қойылған мақсаттардың бірі болды: жетістікке ... ... ... ... ... ... қатар әртүрлі өмірлік сфералардағы ... ... ... ... Негізгі мақсатты ... ... ... анықтауда көруге болады.
Тағы да бір болжауға болатын химиялық тәуелділіктің дамуы ... ... ... ... ... ... бағыттылығының беделі,
түлғалық бақылаудың томен деңгейі, сонымен қатар өзін үстаудың констуктивті
емес ... ... және ... ... емес типі.
Проблеманың типіне байланысты тәуелділікті жеңілдету стратегиясын
пайдаланудың ерекшеліктері байланысты бес ... ... ... ... ... ... ... өзарацатынас, кәсіби
жетістілік, ішкітоптъщ мәртебе, ... ... ... сонымен қатара
копинг-стратегиялық таңдаудың аясын кеңейтіп, оларды үш категорияға бөлді:
конструктивті ... ... ... ... ... ... конструктивті емес ( өзін кінәлау, басқаларды кінәлау,
эмоционалды реттеу, шеімнен ... және ... ... ... ... ... күту және қашкақтау).
Өзін үстаудың қиыншылықтарының жеке тиімділігін бағалай ... - ... өзін тең ... ... және ... ... шешімнен қашу, когнитивті қайта қүрылу мен өзін ... ... ... өзін ұстауға ... емес ... ... ... ... ... сферасында
мотивацияның жалпы төмендеуі тән, бірақта бағыттылықтың жетістіктері немесе
қашқақтау анықталмайды.
Аддиктер үшін тұлғалық бақылау ... ... ішкі ... ... ... экстреналдылық, сонымен қатар денсаулық және
ауруға қатынаста интерналдылықтың жоғарлау тенденциясы.
Есірткіге тәуелділер өзін ... ... ... ... ... таңдаған тактикалары проблеманың адекватты емес типі қиыншылықтарды
жеңу жетістігін ... ... ... Э. ... ... ... [23]. Оның ... көңіл
көтеру үшін пайдаланатын бар мүмкіншілігі бар есірткілік қүралдарың кеңінен
тарауы, соның ішінде ең көп тарағаны ... ... ... ... әкеліп соғады немесе ішімдікке және есірткіге тәуелділік
бүған жай ғана түсіндіру мүмкін емес екенін ... ... ... және үзақ ... ... оны ... түлғасының белгілі бір деңгейіне байланысты. Оны пайдаланғанда оның
көңіл-күйіне, есірткіні пайдаланғанда алдыңғы мотивациясына, дененің күшіне
және ... ... ... ... ... және ... пайдаланудың тәсілі және жағдай. Есірткінің ... тек ... ... сол ... ... ... ... адамға және нақты есірткіге байланысты ... ... ... ... қатар оларды пайдаланудың үзақтығы әртүрлі
болуы ... ... ... ... ... қүрдастарының қысымы
және олардың сеніміне кіруге тілек, стрестен ... және ... ... ... ... ( ... ... үмтылу, өзін-өзі
жетілдіру, творчество, рухани ағартушылық және таным шекарасын кеңейту).
Жеткіншек ... ... үш ... типін ажыратады:
Біріншілік профилактика - аурудың пайда болуын ескерту. Жеткіншектердің
аддиктивті жүріс-түрысмен күресті кіргізеді.
Екіншілік профилактика - аурудың таралуын болдырмаудың ... ... ... ... емдегеннен кейін, болдырмау үшін
шаралардың жиынтығы.
Үшіншілік профилактика - ... ... ... болдырмау.
Э.А. Бабаян біріншілік профилактика шынайы болып табылады деп ... ... ол ... оған ... өмірінің әлеуметтік - мәдени
шарттарынының өзгеруін ... ... сүру ... ... ... ... сонымен қатар теріс ... ... ... ... және ... ... және оның ... [24 ].
Іс-әрекет өрісіне тәуелді ... ... ... басқаша да ажыратуға болады (Егоров В.Ф., Врублевский
А.Г. және т.б). Біріншілікке барлық тұрғындарға ... ... ... ... ... санитарлық ағартуға дейін), екіншілік - тәуекелге
баратын топты анықтау, үшіншілікке - кім ... ... ... ... ... психопрофилактикалаудың
кілтінің сәті оның мотивациясын зерттеу ... ... ... ... іздестіру жолы және қүралы, шынайы мотивін алшақтату мен
коррекциялау. ... ... ... ... икемдейтін әлеуметтік-
психологиялық фактор.
Соңғы жылдары түрғындардың нашақорлануы апатқа үшырату сипатына ... ... ең ... ... ... ... енді түрғындардың үлкен
қабатын өзіне бүрып алып отыр.
Нашақорлануға бірінші ... ... ... ... үшеуінің екеуі - 30 жасқа дейінгі жастар. Нашақорлардың
жасаруы өзінің интелектуалды және ... ... ... ... тура ... ... ... қатар бұл процесс "ақырын әрекеттің өзі
демографиялық жарылысын байқатып отыр". Түрғандардың осындай ... ... өзі ... ... ... 15-20 ... ... шынайы үрейлендіріп отыр.
Сондықтан, нашақорлықты жалпы мемлекеттік проблема деп тануға негіз бар
және үлттық қауіпсіздікке төнген мәліметтер де ... ... ... ... ... және әртүрлі
этникалық және әлеуметтік топтардың нашақорлану мәдениетіне қатынасын
зерттеу. Мүндай ... ... ... ... мемлекеттік
саясатты жүзеге асыруда маңызды.
Есірткі және уландыратын заттар адамның ағзасын қүртатын ... ... ... ерте ... ... ... оларды
қолданудың салдары қиын және қайталанбас болады. Көптеген есірткілер ... ... ... ... ... ... экспертизаларда не қажет соның барлығын табуға болады.
Үнемі, ал кейбір жағдайда есірткіні көп ... ... ішкі ... ... ... Бүл ... мен токсикомандардың ерте
өлімінің себебі болып ... ... ... ... ( ... ... ... істейді)
есірткілер, егер олар "таза" болса және қоспасы аз болса , онда олар ... ... Бүл ... ... ... ... ... препараттарды
пайдаланғанда олардың қауіпті және зиян эффектілерін екіге бөлуге болады:
созылмалы -ұзақ қабылдағаннан ... ... ... - бір рет ... ... және ... сау ... кездейсоқ, әсіресе шындығында ол
бір рет қана дәмін татқан болуы мүмкін соның өзі оның ... ... ... ... әсеріне сезгіштіктің жоғарылауы - осы
және тағы басқа ... ... ... ... мүмкін. Есірткі және улы
заттарды күшті және ... ... ... қолдануда. Әлі бұл құбылыс
мамандар үшін жұмбақ.
Есірткі және ...... үшін у. Ол оған ... ... жиі ... ... байланысты нашақорларда толып жатқан проблема көп.
Нашақорлық және таксикомания профилактикасы.
Кәмелетке жетпеген ұйымдасқан ұжымда психоактивті заттарды пайдаланудың
профилактикасының мәселесі ... ... мен ... ... бірі ... табылады. қазіргі уақытта осы іс-әрекетті психиатр-
наркологтардың, ішкі істер ... ... ... ... болады. Мектеп және орта арнаулы оқу орындарының
оқушыларын өз ... және ... ... және токсиканттардың зияны
туралы мәлімет беріп отыру педагог және мектеп ... ... ... қатар, кәмілетке толмаған жастармен үнемі және ... ... ... және ... ... ... қалыптасуы, мінездің орнығуы
жүреді. Адамның өмірінің осы ... ... ... оның ары ... ... байланысты. Кәмілетке толмаған жастардың ағзасы есірткі және улы
заттардың негативті әсеріне ... ... ... және ... ... алғы шарттары мен мотивтері
1. Әлеуметтік:
- сәтсіз отбасы (ата-анасының ... ішуі ... ... ... эмоционалды байланыстың болмауы,толық емес отбасы);
- тұратын жеріндегі ... ... ... ... ... жастар субмәдениетіне бағытталған бұқаралық ... ... ... ... кейбір әуен стильдері т.б.
- жастар саясатының адеватты ... ... ... жоқ ... ... ... ... тұрақтану;
2. Конституционалды – биологиялық:
- психикалық және наркологиялық аурулардың ... ... ... ... тұратын жерінде психоактивті заттарды пайдалану мәдениетінің
элементі ретінде.
4. Индивидуалды – психологиялық:
- үлкен немесе беделді құрдастарына еліктеу;
- жағымсыз ... ... ... ... ... ... ... (гедонизм, авантюризм, өзін-өзі
бағалаудың жоғары немесе төмендігі, конформдылықтың жоғары ... ... ... ... үлкендерге қарсы бағытталған (ата-ана,
мұғалім);
- деструктивті мінез-құлық;
- қысым мен ... ... ... ... дамуындағы ауытқуларға (нашақорлыққа
байланысты) отбасының әсері
Бүгінгі күні экономикалық-әлеуметтік реформаның дамуында өзекті болып
жеткіншектердің адекватты ... ... және ... ... болып отыр. Осы мәселені зерттеулермен мынадай оқымыстылар И.С.
Кон [11], И. Фельдштейн, М. Тышкова[25;26] және т.б. ... және шет ... ... шақ ... ... ... дамуының нақты –
тарихи жағдайларының шартталған, бір жағынан негізгі сипаттамалардың терең
психолоиялық мәнінің тұрақтылығымен ... Тағы бір жағы ... ... ... өсіп келе ... жастардың санасын, сана-
сезімін, тұлғалық қалыптасуын сапалы айырмашылықтарын қамтамасыз етеді.
Жеткіншектің әлеуметтік дамуындағы мағыналық жылжулары ретроспективті
талдаудың ұзақ ... ғана ... ... ... ... ... Қазіргі кеөзге қызығушылығын туғыза отырып, жеткіншек өзінің
орнын айналасынан ... ... ... мен
жетіспеушіліктерін, белгілі адамдардың жүріс-тұрысын және ... ... ... ... дамуы
жеткіншектің тұлғалық қалыптасуында байқалады.
Сонымен, қазіргі жеткішектер өзінің индивидуалдылығын байытуда ... ... ... ... ... Бұл сөзсіз, оның тұлғалық дамуы
үшін маңызды және қызмет етеді.
Бірақ ол үшін ... ... ... ... ... ... өзін-өзі жетілдіруде қажеттілікті дамыту үшін әрқашан
мүмкіндіктер бола бармейді.
Жеткіншектердің әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... ... әсеріне қоғамдық құрылым ретінде назар
аудару.
Бұл мынандай ... ... ... ... ... институттрада балаларға деген
позитивті әсердің тапшылығы байқалады: ... ... ... ... ... ... беру-тәрбие мекемелері. Теориялық және практикалық
педагогиканың құралдары мен ... ... ... көптеген компонеттері мен құрылымдары жойылып кетті. Осының
нәтижесінде мектептегі идеологиялық ... ... бас ... ... көркем өнерпаздар үйірмесінің жұмыстары да тоқтатылды.
- екіншіден, бұл ең бастысы балалармен қоғамдас үлкендердің жауапкершілік
қатынасының ... ... ... қоғамда барлық идеялар
ысырылған жоқ, бірақ мәндік қоғамдық күштер байқалмайды, адамдардың ... келе ... ... ... шақыратын жаңа нормалар мен принциптерді
бекітуге жауапкершілік.
Қазіргі ... ... қиын ... ... ... ... ... деген қажеттілік, қоғамға ... ... өзін өзі ... ... ... өтіп ... процестермен
бірге жүріп отыр.
Жеткіншектің есею шамасына қарай ... және өзін ... ... өзгереді, қоғамды қабылдау, қоғамдық қатынастарды иреархиясы,
қоғам қажеттілігінің адекваттылығының мотиві мен ... ... ... ... ... ... кезде дамуының жиынтығы ... ол ... деп ... ... егер ол арқылы толықмағыналы,
қажетті нәтиже алсақ. Мұндай ... жету ... ... ... яғни ... ... асатын шарттарға сәйкес болса мүмкін болады.
Мінез-құлық – көптеген әртүрлі механизмдерді қамтамасыз ететін және ... ... ... Оның ... ... ... мыналар табылады:
1. бейнелеу процесіндегі механизмдер, ортадағы нақты ... ... ... ... ... бейнеленген шарттарда субъектінің әрекетінің
механизмі;
3. мінез-құлықты ... ... ... оның көрінетін барлық
этаптарында.
Аталған механизмдердің әрқайсында тілдік жанама және ес ... ... ... деңгейлік ұйымдастыруда бейнелеу механизмдері
ретінде қабылдау, ойлауды түйсіну; әрекет механизмдері - дағды, бағдарлама,
стратегия түрінде; эмоционалды ... ... – тура ... және ... ... психикалық деңгейде кең мағынада өзін-өзі реттейтін
процестердің туа немесе жүре пайда болатын ... ... ... ... ... ... ретінде анықтауға
болады. Осы процестердің өтуі детерминді объективті (ортаның сипаттамасы)
және ... ... ... ... бұл процестер іс-әрекет негізіне жатады.
Адаптивті мінез-құлық құрылымының негізгі ... ... ... - адаптивті мінез-құлықты деңгейлік ұйымдастыру, мінез-
құлық әртүрлі деңгейде жүзеге асады және әрбір ... ... ... принцип - мінез-құлықтың полифункционалды құрылымы, әрбір деңгейде
бейнелеу, әрекет ету, ... ... ... ... асады.
Үшінші принцип – мінез-құлық құрылымының оптималдылығы, адаптивті мінез-
құлық оптималды ... ... ... орай ... ... ... ... функционалды жүйелер және соған сәйкес әртүрлі шарттар ... ... ... ... ... деп ... сол ... нормаларына сәйкес емес орналасу (И.А. Невский).
Атақты социолог И.С. Кон ... ... ... ... оны
қылық жүйесі ретінде қарастыра отырып, жалпы қабылданған немесе белгіленген
нормалардан ауытқу, бұл нормалар психикалық денсаулық, құқық, мәдениет ... ... ... ... ... кез-келген девианттылық
адаптацияның бұзылуына әкеледі (психикалық, әлеуметтік-психологиялық,
ортаның) [28].
Девиантты мінез-құлық екі ... ... ... ... ... денсаулық нормасынан ауытқыған мінез-құлық, ашық немесе ... ... ... ... Екіншіден, бұл әлеуметтік,
мәдени және ерекше құқықтық нормаларды ... ... ... және ... ... ауытқулары түсінігіне оның
ерекшеліктері және оның ... ... тек ... ... ... ... ... қатар тәрбиешілерді (ата-ана, мұғалім, қоғамдық
жауаптылар) сақтандырады. Бұл ... ... ... ... заң талаптарынан, дәлелдеп қана қоймайды, сонымен
қатар ... ... ... болуын, жүзеге асуына ... ... ... ... заң талаптарының ... ... оның ... ... оның ... қоғамға тұтасымен потенциалды қауіп төндіргенін көрсетеді.
Жеткіншектің мінез-құлқының қылықтарын аңғара отырып, бағыттылық,
мазмұнын, осы ... ... ... ... әсер ... ... жеке ... мен сапасында жатқан адамгершілік негізінде
аңғарамыз. Немесе керісінше, сол қылықтарына, мінез-құлықтарына ... ... ... ... ... ... мен сапасының
дамуына кедергі жасаймыз (Невский И.А., 1993).
Сонымен, мінез-құлықтың ауытқуы, біржағынан ... ... ... ... туу және даму ... ... қарастырылуы мүмкін, келесі бір жағынан, ... ... ... ... сипатында, оның қалыптасуының құралы ... ... ... ... әсер ... ... ... көрінуі.
Мінез-құлықты тұлғаның күйінен, оның даму тенденциясынан ... ... ... ... отырып, сонымен қатар ... ... өзі ... ... ... ... процестерде
мәлімет беретінін еске ұстауымыз қажет [29].
Сондықтан, оқушының мінез-құлқының ... ... ... біз оның ... болуының шартын, тұрақтылығын, жиілігін ... ... ... ... жасын т.б. ескеруіміз қажет.
Жеткіншектердің мінез-құлқының ... ... ... ... және ... дамуы индивидуалды ерекшелік және тұлғалық
көрінулерге, өмір мен іс-әрекет жағдайларының ... ... ... ... мүмкін. Ережеге сәйкес, оларды келесі топқа біріктіруге
болады: ... ... ... мен ... ... шақыратын
реакция. Тұрақты мінез-құлықтың ауытқуындағы ... ... ... және ... ... ... ... бір мезетте немесе жүйелі әсер ететін сәтсіз
жағдайларда және ... ... ... Егер ... ... отырса, жинақтала бастаса реакция тұрақтанады, сол мінез-құлық
типінің дамуына әкеледі.
Сөйтіп, белсенді-сәйкестенген немесе енжар-сәйкестенген мінез-құлық
қалыптасады: деструктивті-агрессивтілі ... ... ... ... өзгеруіне, сол жердегі өзінің жеке мінез-құлқына бағытталған;
деструктивті-компенсаторлы, топтың іс-әрекетінің қайта құрылуы және өзінің
мінез-құлқы қосы ... және оның ... жол ... ... ... ... ... формасы,
қанағаттанбаған қажеттілік және талаптану, ... ... ... ... ... жол ... мастану, қарым-
қатынастан есеңгіреу, әуен, би, никотин, ішімдік, есірткі, улағыш және
дәрілік ... ... ... ... ... 1.Девиантты мінез-құлық:
аффективті, депривировті, аутикалы, суицидалды, ... ... ... және ... ... бұзылулары, психикалық
депривация, психологиялық дискомфорт.
2. Асоциалды мінез-құлық: агрессивті, делинквентті (құқықпен ... ... ... ... ... бұзылуы,
әлеуметтік-педагогикалық қараусыздық, мінез-құлықты реттеудің ... ... ... ... ауытқулар келесі себеп топтарымен
байланыстырылады: а) ... ... ... өзінің
тәрбиесіздігін дұрыс емес көрсеткенде, оның қажетті позитивті білімдерінің,
ептіліктерінің, дағдыларының болмауы немесе дұрыс емес ... ... оның ... ... стератиптерінің қалыптасуы; б) терең
психикалық дискомфорт, сәтсіз отбасы ... ... ... ... психологиялық микроклимат, оқу жетістіксіздерінің
жүйелігі, ... ... ... өзарақатынастың дұрыс болмауы, ата-
ана, мұғалім, сыныптағы жолдастарының тарапынан қатынастың дұрыс болмауы
(өктем, ... ... в) ... және ... денсаулығы мен
дамуы жағдайындағы ауытқулар, жас ерекшелік дағдарыс, ... ... және ... қасиеттердің басқа да себептері; ... ... ... ... ішкі және ... ... пайда
болуы, іс-әрекеттің тиімді түрімен айналыспау, позитивті және ... және жеке ... ... мен ... ... д)
қадағалаудың болмауы, қоршаған ортаның ... ... және ... ... дезадаптацияның дамуы, әлеуметтік және
жеке құндылықтардың позитивтіден негативтіге ауысуы.
Осы ... ... ... және ... ... әлеуметтік-педагогикалық қадағаламаушылық ойнайды, оларды
қоршаған ортаға қатынасының немқұрайлық, зейінсіздік ... ... ... ... ... ... ... сезімі
туындайды. Қарсылық, шектелу, үлкендерге қатынасы бойынша жек ... ... ... ... ... [32].
Әлеуметтік тәжірибенің позитивті жетіспеушілігі, дүниеге көзқарастың,
құндылық ... ... ... ... және эстетикалық талғамның
дамымауы және қалыптаспауы жеткіншектерде негативті таңдауды, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік кескінінде бейнеленеді. Бұл процесте өз
уақытында, жеткіншектерге қажетті педагогикалық, ... ... ... ... ... ... ... ойнайды.
Қазіргі жеткіншектер өсіп келе жатқан микроорта мүлде қолайсыз. Ол
мінез-құлық ауытқуларының түрлі ... және ... ... ... алдында, қоғамдық орындарда, тіпті үйде ... және ... ... ... және ... ... ауытқудың
пайда болуы үшін қолайлы жағдайды қалалық орта ... оның ... ... ... ... ... ... еркіндіктің
жоғарғы деңгейі, экономикалық, әлеуметтік және мәдени факторларға жағымсыз
әсер ету. ... ... ... ... ... ... ... қатаң үлгісінің болмауы, әлеуметтік бақылаудың
босаңдығы ... ... ... және ... ... дамуына
икемдейді.
Құндылықтар жүйесіндегі бақыланған дағдарыс, мінез-құлықтың ... ... мен ... ... ... ... белгісі
ретінде жинақтай бастады. Дәл осы бағытта өсіп келе ... ... ... ... ... ... және ... жүргізіледі.
Жеткіншек арнайы орналасқан тұрғындардың заңсыз және жазасыз
басқалардың есебінен өмір ... ... ... ... тек ... ғана емес, сонымен бірге айналасындағылардың ... ... ... ... билік құрылымдарына кіруін жиі көруі немесе
естуі мүмкін. Мұның ... ... ... ... ... ... мен ... әсерін тигізеді.
Мінеки, неліктен бүгінгі күні ... ... ... мінез-құлық
ауытқуларының туындайтын жеткіншектер санасын қайта қалыптастыру.
Жеткіншектің ... ... үшін ... мынадай үлкендермен араласуға,
өзіне оның жағымды жақтарын алуға, олардың ... ... ... алуы мүмкін. Өзінің ішкі әлеміне сыйлы және қадірлі адамдардың
нормасын, құндылықтарын және ... ... ... ... ... ... өзінің идеалын қалыптастырады. Жоғарғы адамгершілік
принциптеріне ие, ... ... мен ... ... ... жеткіншектердің өзінің мінез-құлқына қатынасын
өзгертеді [33,34].
«Тәуекел тобы» балаларымен жұмыс үшін жемісті ... ... ... факторды анықтау қажет, оларды ары қарай ... ... ... жасалған бағдарламаның мақсаты. И.А. Невский,
Л.С. Колесова кейбір мектептердің жұмысшыларына экспертті ... онда ... ... ауытқуындағы тәуекелдің
сыртқы факторы туралы өздерінің ... ... ... ... педагогтардың пікірі бойынша, жеткіншектердің
мінез-құлқына негативті әсер ететін ... ... яғни ... ... ... тиіс ... ... Қоғамда өтетін процестер:
- қоғамдық құндылықтар иреархиясын өзгертуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... жұмысының және заңдарының жетіксіздігі,
қылмыстың жазаланбауы;
- жұмыссыздық (ашық және жасырын);
- экономикалық жағдайы жоқ отбасы ... ... ... мемлекеттік қолдаудың болмауы;
- өскелең ұрпақтың дәстүрлі әлеуметтік институттарының (балалар ... ... ... ... ... және дағдарыстары;
- бұқаралық ақпарат құралдары арқылы зорлық пен ... ... өз ... және ... ... ... ... денсаулығының физикалық және ... ... ... ... балалар үшін ақысыз сапалы білімнің (кружок, секция т.б.)болмауы;
- темекі, ішімдік, есірткінің оңай болуы.
2. ... ... оның ... ... емес ... ... ... жағдайы (кедейлік сияқты байлық);
- ата-аналардың төмен әлеуметтік-мәдени деңгейі;
- ... ... ... ... ... ... (балаға біркелкі талаптың болмауы, ата-
аналардың қатігездігі, олардың ... бала өз ... ... ... ... ... (олардың жетіспеушілігі
немесе шектен тыс көп болуы);
- ата-аналардың ішімдікті, есірткіні теріс ... ... ... ... ... ... өз бетімен
жіберуі;
3. Тәуекел факторын табу, мектептегі өмірінің ... ... ... ... ... ... жиі кездесетінін
көрсетеді:
1. Оқыту мен тәрбие процесін басқаруды ұйымдастырудың жетілмегендігі,
мектептің нашар материалды қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... ... пән мұғалімдерінің
жетіспеушілігі, сабақты жиі алып ... ... тыс ... ... балалар ұйымдарының болмауы.
2. Мұғалімдердің біразының кәсіби ... ... ... психологиясын білмегеннен байқалады; «мұғалім-оқушы» жүйесіндегі
өзарақатынаста авторитарлық стиль; оқушылардың білімін ... емес ... ... ... мұғалімдердің қысымы.
3. Жаңа оқу бағдарламасын енгізу, ... ... ... және қалай оқу» естеріне түсіріпотырмау.
4. Мектепке келетін балалардың даму және оқу мотивациясының төмен
деңгейі.
Аталған тәуекел ... ... ... ... ие. Бірақ та
балаға негативті, сыртқы объективті әсерден басқа ішкі тәуекел факторлары
да әсер етеді, оны ... ... алуы тиіс ... мінез-құлқындағы тұлға дамуының ауытқуы оларды
психологиялық сақтандыруды талап етеді, яғни ... ... ... ... адам болу үшін ... таңдауды жасау
ептілігі. Осы міндеттерді шешу үшін әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... дағдарыстардың әсерін бейтараптау және
коррекциялауда мектеп саясатын өңдеу қажет. Ол келесі ... ... ... ... ... ... ... мен
формаларын таратуды анықтау, сонымен қатар оқушылардыңжәне олардың ата-
аналарының білім беру мен тәрбиедегі қажеттілігін ... ... ... ... пікірлерін зерттеу
нәтижесін талдау және ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін есепке ала отырып, профилактика ... ... ... ... ... дамуы мен оқушылардың мінез-құлқындағы ауытқулардың алдын алу
және коррекция жұмыстарын, балалардың қалыптасуына бағытталған: тиімді
араласуға қабілеттілік, ... ... ... конфликтіні шешу,
стресті жеңу т.б. психотехникалық тәсілдерді меңгерген педагог кадрларын
дайындау.
4) ... ... ... ... ... ... өзара әрекеттестікті дамыту, қосымша білімдерді ұйымдастыру.
Жеткіншектерде тұлғалық және әлеуметтік біліктілікті қалыптастыру,
олардың ... ... ... олардағы позитивті «Мен»
бейнесін, өзін ... ... сыни ... ... ... әлеуметтік
маңызды мақсат қоя білу мен жауапкершілік шешімін қабылдауға ептілікті
дамытудан бастау маңызды. ... ... ... жасай алуы үшін оны
эмоцияларына ие болуға, стресс, ... ... жеңу ... сынды агрессиялы емес түрде қабылдау, басқа адамдардың тарапынан
жасалған қысымға қарсылық және өзін ... ... ... ... және ... ... ... болған мәселелерді
шешуге үйрету.
Тұлға дамуы мен жеткіншек мінез-құлқындағы ауытқулар профилактикасы
бойынша жұмыс егер мына ... ... асса ... оқу іс-әрекетінің жетістіктегі (оқыту);
2) оқушыны қанағаттандыратын өзарақатынас жүйесінің эмоционалды
жағымдылығы (құрдастарымен, мұғалімдерімен, ата-аналарымен);
3) психологиялық қорғану;
Соңғы ... ... ... ... әлеуметтік қорғануды кепілдік ете
отырып, өзіне мыналарды жатқызады:
1) оқушылар өздерінің құқықтары мен міндеттерінің білімі;
2) оларды оқу және ... ... ... мен ... ... ... әлеуметтік және психологиялық теңдігі, кез-келген
белгі бойынша дискриминацияны жою.
4) Оқушылардың дара ... және ... ... құқығын мақтау.
Осы талаптарды орындай отырып, педагогикалық ықпал дифференциясы
жолымен ... ... ... және ... ... жұмысын
жүргізуге мүмкіншілік бар.
Жоғарыда аталған тұлғаның үйлесімді дамуын қамтамасыз ететін талаптар
мен ... ... ... ... ... ... ... базистік құрылымын және мінез-құлық іс-әрекетте пайда болуын, жеке
дамудың дара темпі мен вариантын есепке алады.
Сол жұмыстың ... және ... ... ... және ... қажет ететін, осы көмекті жүргізуде әдістер мен ... ... ... ... жасындағы оқушылардың тұлға дамуында, мінез-құлқында, іс-
әрекетінде түзетуге (коррекция) ие, олар үшін ... ... ... ... ... ... индивидуалды дамуы мен мінез-
құлқындағы ауытқуды жетекші шарт және ... ... ... ... ... тұлғалық қалыптасуының басты шарты көп жағдайда
отбасындағы сәтсіз жағдайлар болып ... ... ... ... ... ... балаға ұрсуы, балаларды физикалық жазалау олардың
тежелу процесінің бұзылуына, тез ... ... ... жоғарғы
қозғыштық ұстамсыздыққа әкеледі. Көбінесе, келесі ... ... ... ... ... ... ... Осы психикалық күйдің әрқайсысы сәтсіз ішкі алғышарттармен
қосылып (жоғарғы қозғыштық, ойдың ... ... ... ... ... ... ... жеткіншектің рухани ... ... ішкі ... ... ... айналасында тежелген адамгершілік атмосфераны
жақсы көретін, педагогикалық ... ... ... да көруге
болады.
Көп балалы отбасына қарағанда жалғыз өскен бала өзімшіл және ... өсуі ... ... ... балаларға жасалатын жылы жағдай, кез-келген белсенді
әрекеттен шектеу инфантилдікке және ... ... ... тұра ... әкеледі. Қазіргі жеткіншектердің қажеттіліктерінің өсуі
олардың мүмкіндіктерінің қанағаттандырылуының өсуінен әлдеқайда алда келе
жатыр. Мыс: сән, туризм (шет елге ... ... ұялы ... ... ... , ... есірткі- осының барлығы жеткіншектердің
қажеттіліктерінің қатарына кіріп тек ... осы ... ... ... қалыпты дамуы үшін жеткіншектің нені қажетсінетіні, неге қол
созатыны және неге қабілетті ... ... ... ... болуы
керек.
Жеткіншектің конфликтілік жағдайларға үшырауы, ... ... ... ... ... ... ... жоғары
бағалайтын жеткіншектер өзіне сыни қарау мүмкіншілігін қалыпты дамуына
кедергі жасайды.
Антиқоғамдық жүріс-түрыс ... ... ... , ... ... "өмірлік сәтсіздікке", оның жеке реакциясын ... ... ... ерекшелігі өзара шарттандырылған [36,37].
Жеткіншектердің девиантты мінез-құлқы ... тән ... ... мүмкін. Ең бастысы бұл біркелкі таралған және көбейе
бастаған құндылықтар мен ... ... ... ... Р.Мертон терминологиясы бойынша әлеуметтік ... мен ... ... ... ұйымдасқан құралдың сай
келмеуі. Басқаша айтқанда девиантты мінез-құлықтың кайнар көзі ... ... ... ... жататын әлеуметтік теңсіздігі, мүмкіндіктерінің
теңсіздігі болып табылады. Осы мәселені екі деңгейде бөліп ... ... ... "үлкен" және "кіші" түсініктері тек жас
ерекшелік мәселесінде ғана емсе, сонымен ... ... ... ... ... ... пен ... ассиметриясына ие. Барлық жерде
"кіші" түсінігі тек ... ғана ... ... ... бағынушы
мәртебесін көрсетеді. Жастық айырмашылық әлеуметтік теңсіздік болып
табылады. Жағдайдың теңсіздігі үлкендер тарапынан үй алу, жұмысқа түру
мүмкіндігі аз, бүгінгі жастар ... ... ... ... ... ... жұмсау мәселесі түр. Қоғамдық белсенділік қоғаммен
жақталынуы қажет, ... ... ... өзін ... кере ... ... , ... көрінуі мүмкін, немесе пассивті қарсылық формасы
ретінде көрінуі мүмкі (ішімдік, нашақорлык, ... ... ... қатар, кейбір ауытқуға әкелетін мүмкіндіктері бар бірнеше
факторлар бар. өзін -өзі ... ... ... ... қылмысна әкеледі. Жеткіншектерді ішімдікке итермелейтін
және девиантты ... дәл осы ... ... ... бар. Егер ... ... арасындағы қатынасты жеңілдетсе, ал
жеткіншектерде оның ... ... ... ... ... ... ... арқасында өзіне сенімді болуға
тырысады және өзінің ... ... жеңу үшін ... ... ішіп ... ... үлкен екендігін, үлкендер ... ... ... кейбір жеткіншектерге өзін бекіту үшін қылмыс жасау ... ... ... оны ... ... ... ... немес ерікті
өмірден қалауы болады.
Жеткіншектердің аддиктиві мінез-құлқы - бұл ... ... ... қанағаттандарыуға деформалды қалыптасқан формасының сананың
күйінің ... ... ... ... ... - жеткіншек жасындағы адаптацияның бұзылуының
бір түрі, яғни мінез-құлықтың басқада ... ... ... ... ... ... белгілерінсіз бір немесе бірнеше
психоактивті заттарды теріс падйаланумен сипатталады. ... ... пен ... ... шекара ауру ретінде ... ... ... ... ... мінез-құлық - психологиялық
қорғаныстың ... ... ... ал кең ... ... ... ... психикалық дизонтегенез құбылысына жатқызылады.
Жеткіншектердегі аддиктивті мінез-құлықына итермелейтін фактор нервті-
психикалық тұрақсыздық, гипертимді, тұрақсыз, конфорымды, истероидты типтер
бойынша міенз акцентуациясы, топтасудың ... ... ... ... ... ... және эмансипация реакциясы.
Нашақорлық ауру ретінде және аддиктивті ... ... ... өте қиын ... ... ... олар әлеуметтік қолдау
мен реаблитация жүйелі ... ... ... ... ... ... және түрлі сипаттамадағы мемлекеттік көмектерді жүзеге асыру.
Нашақорлық тұлға - бұл ... ... ... салыстырмалары бойынша
және аутоагрессивті мінез-құлықтың басқа түрлерінің ... ... ... ... - бұл ... ... тиісті,
препараттарды қолдануда пайда болған қиын ауру.
Психологиялық мағынада нашақорлық сананың субъективті кеңістікте қандай-
да бір ... ... ... табылады. Бұл талаптар арнайы
психофарма кологиялық қасиеттерге ие сол ... ... ... Есірткінің әсерінен сананың күйі ... және ... ... ... ... бүзылады.
Нашақорлықтың салдары болып табылатындар
1. Есірткілік заттардан улануға негізделген өлімнің жоғары ... ... ... ... ... және осы ... ... өлтіру.
2. Соматикалық және неврологиялық күшею түрінен медициналық салдардың
көрінуі, денсаулықтағы дөрекі деградация және өмір сүру ... ... ... ... арасында нашақорлық пен токсикоманияның жоғарға
әлеуметтік "жүғуы".
4. ... ... ... мен ... ... криминогенді мінез-құлықтың пайда болуы.
5. Тұлғаның физикалық, психологиялық, әлеуметтік жоспарда бұзылуы.
Түрлі зерттеушілер нашақорлардың себептерін әр ... ... ... әлеуметтік ауру ретінде интерпретациялаудың ұсыныстары бар
(Сидоров П.И., 1996): қоғамның ... ... ... ... ... әлеуметтік жетімдік, отбасының ... ... ... ... және т.б. ... ... мінез-құлықтың
ауытқуының мұндай түріне "тәуекел тобын" психологиялық ... ... ... ... ... ... олар эгоизмнің
жоғарғы деңгейін (тұлғаның жоғарғы мотиві- жеке ... ... ... ... ... дамымауы, адамгершілік идеалдарының
болмауы және аралас тұлғалық бағдар; Өзін-өзі ... және ... ішкі ... ... қозу мен ... ... алшақтық; еліктеуге
бейімділіктің жоғарлылығы; ауыспалы күйлерге ... ... ... ипулсивтігі және толеранттылықтың төмендігі.
Отбасы - бұл әлеуметтенудің маңызды институты, баланың ... ... яғни ол ... ... ... ... дағдылары мен тұлғааралық қатынасқа ие.
Жеткіншек жаста ата-анамен қатынас сапалы жаңа ... ... ... ... ... ... ... өзінің и
дентификациясын, мотивациялық ... ... ... ... ... ... Жеткіншектерде бір уақытта екі ... ... ... беру ... ... ... ... тура келеді,
- озінің ересек баласымен өзарақатынастағы қиындықтырға ата-ананың шағымы.
Әдетте мүндай шағымдарен ... ... ... ... ... де ... озі ғана келетін жағдай болады. Мұндай жағдайда көбіне озінің
көмек сұрауын құпия сақтағысы ... Бұл ... ... ... ... ... шепгуге бағытталуы тиіс.
Ата-аналардың балаларына деген ... ... ... торт топқа
бөлуімізге болады (олар бірін-бірі толықтырып отырады).
1. Балалармен контактының болмауы: олар қалай омір сүріп ... ... ... шын ... сойлесудің мүмкін еместігі, өзінің ата-налық
қажеттсіздігін сезіну, ... ... т.б. ... ... үшін ... ... типі тән: "Мен оны тіпті
түсінбеймін" немесе "Ол маған өзі туралы ештеңе ... ... ... ... ... ... дөрекі қатынасы, олармен жиі
конфликтіге келу және ... ... ... шағымдарда айтылатындар: "Ол
маған үнемі дөрекіленеді" т.б.
3. ... ... ... өмір сүруге көбеген балаларға
дабыл қағу. Ата-аналар мүндай жағдайда ... ... ... ... ... деп қабылдайды. Мыс: "менің ұлым төрт жыл оқыған
институтын тастап кетті" т.б.
4. ... ... ... ... мінез-құлқына байланысты
проблемалар: "Менің қызым есірткі қолданады, оған қайтіп ... ... ... ... ... ... берушінің бірінші
міндеті - проблеманың мәнісін талқылау, түсіну, ата-аналардың ... ... ... ... ... ... ... өзінің диагнозын қою.
Ол үшін тура жол - ... ... ... ... ... диагнозды
қоюдағы маңызды кезең ары қарайғы болжамды жылжытуға және ... ... ... табылады:
а) бала үшін ата-анасының тынышсыздануың ... ... ... ... ... бала ... болып табылады ма?
б) балаға қатынасы бойынша ата-ананың позициясы ... шын ... ... беруге келуінің негізінде не жатыр - баласы үшін ... және ... оған ... ұмтылу.
Клиенттің айтқандарын тыңдағаннан соң, психологиялық көмекті
қиындататын үш моментті ... ең аз ... ... тиіс; 1)
туындаған проблема тек баланың көзқарасымен шешіледі деуге сенімді ... 2) ... ... ... пайдаланбайды, себебі кеңес немесе
көмек шындығында да ситуацияны өзгертуге ... ... 3) ... толық контактыға түсуге мүмкіндігі жоқ. [39,40].
Психокоррекциялық жұмыстың негізгі мақсаты - жеткіншектерге оптималды
жағдай жасауда әрбір мінез акцентуациясы ... ... ... ... ... ... ... топтық
психотерапияны жүргізу және девиантты жеткіншектердің ата-аналарымен жұмыс
(Карварский Б.Д., 1990).
Топтық психотерапия келесі ... ... ... ... ... ... қарсыласу орнында өтетін патогенді әсер ету
механизмдерін меңгеретін жаттықтыру; өзінің мінез-құлқына ... ... ... реадаптацияның жолын іздеу; уақытша
перспективаларды кеңейту; инфантиалды психологиялық қорғаныстардың ... ... жою. ... ... ... ... - жеткіншектерге қоршаған өмірді ересектерше
қабылдауға және ... ... ... ... ... БӨЛІМ. ЖЕТКІНШЕКТЕРМЕН НАШАҚОРЛЫҚПЕН ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ДИАГНОСТИКАЛЫҚ
МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.2. Мектепте нашақорлықпен қарсы күрес ... ... ... ... ... жеткіншектің
отбасымен жұмыс болып табылады. Аддиктивті мінез-құлық отбасында ... ... ... ... ... ... ... тенденция әсерімен ену; шектетілген ... ... ең ... инфантилді түлғаның писхологиялық қорғанысы болып
табылады. Психологтың міндеті - отбасы ішіндегі ... ... ... оның ... ... ұмтылу (Эйдемиллер Э.Г., 1990,1998).
С.А. Кулакова әдістемесі жеткіншектердің аддиктиві мінез-құлқының
қазіргі ... ... ... ... қолданылады. Бұл ... және ... ... ... келесі
міндетерді шешетін клиникалық сұхбаттасу болып табылады:
1. Қиын мәселе туғызатын мінез-құлықты анықтау
1.1.Клиентпен анықталатын проблеманың шығуы: "мен сіздің ... ... ... ... мен ... ... Бұл
проблеманы сіз қалай бағалайсыз?"
1.2. Проблеманың аурлығының деңгейі:
а) бұл проблема сіз үшін қаншалықты қиындық туғызады ... сіз ... жиі.. ... ... пайдаланудың идентификациясы: әрбір затты
пайдаланудың ... ... ... ... ... мен ... пайдаланғанның мерзімі, алатын эффект; қабылдаудың мотивациясы,
индивидуалды немесе топтық пайдалану; тәуелділік синдромының ... ... ... ... ... келесі сәттерге көңіл аударғаны тиіс: Соңғы
уақытта үлгерімінің төмендеуі болған жоқ па? ... ... ... ... жоқ па? Түлғаның өзгеруі, көңіл-күйдің тербелуі болған
жоқ па? Жеткіншектің физикалық күйі нашарлаған жоқ ... ... ... ... анықталуда:
1. Стреске адекватты емес реакция: ... ... мен ... ... Өзін ... ... "Менде дәрі қабылдауға және өлімге деген
тілек". 3. Алғыс айтудың ... ... " ... ... ) ... ... жай тапты". 4. Обсессия: "маған есірткі туралы ойламау қиын".
5. ... ... ... ... ... арман,
қолайсыз жағдайды айту үшін".
6. Рацинолизация: "өткеді ұмыту үшін есірткі қабылдауға тілек".
7. ... ... ... ... ... ойламауға
тырысамын".
8. Басқа проблемалардың қатысуы: "маған мектептен шығару қауіп туғызып
тұр".
9. Бақылауды жоғалту " ... ... ... мен ... ... аддиктиві: "Мен баскада есірткілерді ". ... ... ... (бұл ... ... Б) таралуы "бұл қандай жағдайда
жүзеге асырылады.
Мәселе туғызатын мінез-құлық детерминанттары
2.1. Мәселе туғызатын ... ... ... "қандай
жағдайда, қай түрғыда осы мінез-құлық жиі көрінеді?"
2.2. Мінез-құлықтың ... ... ... ... ... блмайды? Мұнда қандай факторлар көмектеседі?"
2.3. Мәселе ... ... алғы ... ... ... бұл ... ойлауға не итермелейді?"
АВСДЕ - парадигмасын қолдану:
А - мінез-құлықтың алдында не ... ... - ... және оның ... - Жеткіншек және айналасындағылар үшін мінез-құлықтың салдары.
Д -дискуссия.
Е- эффект.
а) микроәлеуметтік әсер: ... ... ... адамдар болды?;
б) жеке әсер: "Сіз не ойладыңыз, сіз ... ... ... әлеуметтік салдары: "Не істедіңдер..?";
г) жекелік салдар: "Осыдан соң сіз ... ... ... ... ... (жағымды бекітулер)
және
негативті(жағымсыз бекітулер) терминдерімен ... ... ... ... рет ... ... ... алу, сонымен байланысты әсер
қалдыру, абсистенция симтомының қолайсыз болуы, құрдастарымен әлеуметтік
контактіні есірткі арқылы ... ... ... шартты түрде
Іқолайлы болуы. Психолог орнын басатын мінез-құлықты табуы кере, оның
құрылуы ... ... ... дефицитті ысыру және
бүзылулармен байланвісты. ,2.4. Негативті салдары - ... ... ... ... үшін ... ... толерантнттлық, тәлеуділік
синдромының қатысуы, аз есірткілік тәжірибеде аз мәні болады. Үлкен рөлді
клинико-биографиялық талдаумен байланысты синдромдар ойнайды.
2.5. ... ... "Сіз бұл ... ... ба. Ситуацияны өзгерту үшін не істеуге болады?"
2.6. ... ары ... ... ... ... пікіріңізше проблеманы шешу үшін көмектесуге болады?"
2.7. Дезадаптивті мінез-құлықты алдын алатын спецификалық автоматты
ойларды анықтау:" Адам қолайсыз ... ... ... ... ... ... гөрі ... керек".
Аддиктивті мінез-құлықтың баяндаушысы психопатология, психикалық
бұзылулармен бірге жүретіндер болып ... ... ... ... аддиктивтілікпен сәйкес келеді. Сондықтан баланың
психикалық дамуының тарихи ... және оның ... ... ... жұмыс үшін нысанасы тұлғаның дамымаған қырлары болып
табылады:
А. Мінез-құлық сферасында: эгоцентризм, проблеманы шешуден қашқақтау,
фрустрация және ... ... ... ... тәсіл, өзіне
сенімсіздік, талаптанудың жоғарғы деңгейі, өзін ... ... ... сферада: эмоңционалды лабилділік, төменгі фрустрациялық
толеранттылық, үрей және ... ... ... ... өзін-өзі
бағалаудың төмендігі немесе тұрақсыздығы,социофобианың ... ... В. ... ... ... ... қорғануга
қажеттілік, өзін-өзі тұрақтандыру, еркіндік, уақытша перспектива. ... ... ... ... ... ... логика": - ерікті бейнелеулер: "Мен-бақытсызбын", ''мен
-батырмын"; -жоғары таратылу: "Кім дәрі қолданады, ... бәрі ... ... "Бәрі немес мүлде", "әлем қара немесе ... ... Орта ... фактор жеткіншектердегі аддиктивті
мінез-құлықтың күшті баяндаушысы. Үлкен орынды отбасы контексінің бұзылуы
иеленеді. Отбасылық ... ... ... ... ... заттарды ... ... ... ... ... ерте ... конфликтілеріне
көңіл аудару керек. Отбасының дисфункциясының қатысуы аддиктивті ... ... және ... ... ... ... Аддиктивті мінез-құлыққаа итермелейтін факторлар: эмоционалды
байланыстың және ата-ана ... ... ... өзін ... ... перспектива қажеттіліктерінен |
қоршау;
бала идентификацияланатын ата-ана моделінің болмауы немесе бүзылуы;
стресті игеруде дисфункционалдылықтың қатысуы;
тәртіпті техникалардың қатыспауы немесе жоқ болуы;
ішкі және ... ... ... ... бүзылуы.
Бұл жеткіншектер тобының ата-аналарының типтік проблемалары:
- бала кезінен жеткіншек үшін көптеген ... ... ... ... ... дербестікті талап ету;
- жеткіншекке жауакершілікті берудің үрейі, "Мен-басқа"арасындағы
шектің қосылуы;
- өзін ... ... ету ... ... ... етуі;
- "үлкендер мінез-құлқына" жеткіншектерді бағындыруға өзіндік эталон;
- өзінің ұнатпайтын қасиеттерін балаға проекциялау, оны ... ... ... білмейтіннің үрейі;
- бала тұлғасының негізгі құқықтарын сезінбеу;
- "ата-ана ... типі ... ... қарым-қатынас;
- балаға өзінің мақсатын жүзеге асыруға ұмтылу;
- отбасында ереже жүйелерінң қатыспауы;
- жеткіншек әкелген құрбандыққа күнә сезімін орнату. Мектеп ... ... ... бүзылуларының түрі
түлғаның қалыптасуы үшін оның салдары мен бүзылулары әлеуметтік қауіп
болып табылады. Олар девиантты мінез-құлықты және оның ... ... жиі ... ... мен ... үлкен қиындықты
туғызады. Сондықтан психологтың міндеті мінез-құлықтың ауытқуында балалар
мен ... тек ... ... ... ғана ... ... ... әлеуметтік микро ортасына,тәрбиелік микро социумына қайта
бағдар [45].
2.1. Мектепте ... ... ... ... ... ... кіші балаларға негативті әсерін тигізеді. Ол жерде
өмір сүру үшін балалар отбасының өміріне тек ... ғана ... ... ... ... ... соның ішінде өмірге фантазиясы
мен аңыз қабілеті арқылы ... ... ... ... ... ... үшін өзіндік ерекшелігі бар.
Нашақор отбасындағы кіші балаларға ... ... ... пен терапиялық жұмыстар бойынша әдістерге бай, проекцияның
механизмдеріне негізделген:
1. диагностикалық: "Отбасы суреті", "Үй, адам, ... ... ... ... ... Рене Жиля ... ... талдау.
2. Коррекциялық: ертегітерапия, қуыршақ ... ... ... ... ойын ... ... ... кіші балалармен жұмыс барысында маңызды
көңілді ерте шенгуді коррекциялауға бөлінуі тиіс (Э. ... ... ... ... ... жан-жақты ашылуына сәйкес келетін өмірлік сценариді
құрайды.
Сценарилі шешімдер "нашақор отбасында" ... өмір ... ... ... ... және ... мен шындықты түсіну тәсілдеріне
сәйкес қабылданады. Біздің зерттеулеріміз, мүндай шешімдердің негізінде
келесі сенулер болуы мүмкін.
- Бұл мен үшін ... ... мен бір ... ... керек;
• егер мен болмасам, оларда қиналмайды.
- Қорқынышты бір жағдай болуда:
• олар мұны түсінбейді, ақылсыздар;
... ... ... ... ... отбасындығы бұл тәжірибелерден
байқағанымыз, ... ... кіші ... ... ... және профилактикалық жұмыс олардың ... ... ... ... ... ... береді. Мұндай
жұмыстар ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін.
Біз оптимистік және бекітілген клиникалық практикадан сүйене отырып,
транзакты талдау жағдайында балада әрқашан позитивтілікті алу ... ... бар, ал ... ... ... емес.
Біздің түжырымдауымызша, нашақор отбасындағы балалармен коррекциялық
жұмыс оларды есірткіге ... және ... ... ... күшті құрал ретінде жүзеге асады.
Мектептегі нашақорлықтың алғашқы профилактикасы
Қазіргі уақытта ішімдіктің танымал атауы өше бастады және ... ... ... ... ... ... тұратын
заттарды пайдалануда. Олардың ішінде оқушыларды аз кездеспейді.
Медициналық аспектіде барлық есірткілер ... ... ... ... заттар тобына біріктірілген. Олар түрлі құрылым мен
қасиетке ие, бірақ барлығы ... ... ... ... ... әсерін тигізеді.
Бұл жерде өсімдіктен шығатын заттар (опий, гашиш, ... ... ... ... ... ... ... химиялық заттар, соның ішінде түрмыстық химия. Қазір ішімдіктер
көп түрге бөлінбейді, ... олар өзге ... ... ... ... ... ... құмарлықты
қалыптастырады, ол тәуелділік синдромы деп ... ... ... және ... ... жатқызылады, ол жерде психоактивті заттарды пайдалануды біртіндеп
бастау өмірде сол ... ... ... ... ... иеленеді.
Көпқырлы сиптомның негізгі сипаттамасы - бұл дажеттілік, өте күшті және
ажырамас. Бұл импулсивті ... сана асты ... ... ... адам ... ... ... рахат алмайынша құмарлықпен
қарсыласпайды. ¥ғыну психоактивті заттарды пайдалануды қысқартқанда кешірек
келе бастайды. Бұл көбіне жұмысты ... ... ... ... ... ... ... соғады [46].
Есірткіні пайдалануды тоқтату тілегі ... ... ... ... ... ... ... синдромы
және
абстиененция. Абстиененция ауырлығы психикалық сферада ... ... ... ... ... ... ... себептерін түсіндіретін көптеген теориялар жүзеге
асырылады:
1. психоактивті заттардың қатары ағзаға енуі, аз ғана ... ... ... мен ... ... Дофаминнің жинақталуы
абстиененцияның психоактивті заттар зат алмасудың қажетті комоненті болып
табылады;
2. ... үшін алғы ... ... психологтар наркологиялық тәуелділік негізінде архаикалық
ойлаудың қалдықтарын және ... ... ... ... мен психологиялық комфортты байқайды.
Қазіргі әлеуметтік жағдайда ерекше мәнге балалармен жеткіншектердің
есірткіге құмартуы ие болып ... ... ... 12-13 ... аз емес. Жас ұрпақтың - алкоголды емес психотропты заттар. ... ... емес ... шөптер (транкввилизаторлар, циклодол,
эфедрин т.б.), түрмыстық химия. Олар тез табуға болады және ... ... ... үшін ... себептер отбасындағы,
мектептегі әлеуметтік қиындықтар және ұйымдастырылмаған бос уақыт жағдайлар
болып табылады. Кез-келген психотропты заттарды ... ... ... деп атауға болмайды- жүрек айниды, құсқысы келеді, басы ... ... ... ... ... ... ... үсынғаны бұл
таңдау жасаудың қажетті элементі ... ... ... ... ... әліде құмарту жоқ, бірақ әр ... ағза ... ... ұйқы мен ... қарапайым әлеуметтік ережелердің бұзылуы.
Оқушы сабақты жібере бастайды, тәртіпсіздікке бой ... ... ... ... - ... келесі фазасы, психоактивті заттар рахат сеізмін
бергенде- (рахаттану)"кайф". Оның қатысуында жеткіншек көп ... Сол ... ол үшін ... туралы айтылғандар жағымды, өзінің
препаратын табу үшін барлығын істеуге ұмтылыс туады. Бұл ... ... ... ерік ... ... ... кезек - абстиененция эпилептиформды құлауға дейін. Түлғалық
қасиеттер ,асоциалды жүріс-түрыс "өз ... ... ... Сол ... ... ... ішінде -бірден азады, үйқы мен тәбеті қашады.
Өмірдің ұзактығы күшті есірткіге ауысқанда көп емес - аурудың басталғаннан
2ден 5 ... ... ... ... ... ... тыс ... де өледі, бақытсыз жағдайлар, суицидтер. Орта ... өмір ... ... ... ...... ... , жеткіншектер, ата-аналар, мүғалімдер үшін ... ... ... өмір сүру ... қарсы күрес жүргізу бойынша
жеткіншіктерге ... ... ... ... әлеуметтену институты ретінде жеткіншектің өмірдегі қиын әсерлерге
бейімделуін қамтамассыз етуге және дамудың деструктивті ... ... ... ... емдеу сферасында бүгінгі күні
отбасының рөлі мемлекет құрылымдарының қандай да бір ... ... ... ... байланысты. Бірақ та бұл мақсаттағы отбасының
рөлі жеткілікті ... жоқ. ... ... бойынша ата-
аналардың позициясы мен бағдарларының шеңбері ... ... ... мен олардың жетістіктері, отбасының протективті
ресурстарының мазмұны, олар қандай көмекті ... және бұл ... ... ... ... отырып, біз мына болжамдарға сүйенеміз:
1) ата-аналар есірткіге қарсы профилактикаға қатысуға дайын, бірақ
мұндай жұмыстың әдістерін білмейді;
2) ата-аналар есірткіге қарсы ... ... ... ... бұл міндеттерді мамандар мен мемлекеттік орындарға, ... ... ... ... ... ... күшінің жеткенінше есірткіге қарсы ... ... ... ... ... ... ... бұл болжамдардың әр қайсысы сынға шыдай алмайды және ... ... ... ... ... ... ... сұрақтан бастау
керек. Осы терминдермен ... ... ... ... ... ... не, және оны пайдалануға болмайды» әңгімелесуден бастау
керек. Бұл жерде ... өзі ... ... ... аз ... және психоактивті заттарды теріс пайдаланудың салдары
туралы әңгімелесуді қалайды. Осы уақытта ... ... ... ... ... ... ... біршама біліктірек, тіпті
есірткіні пайдалануда жеке тәжірибесі болмаса да, сондай ... ... ... және ... түсе алады.
Көптеген отбасылар сыртқы наркогенді қауіптерден жемісті қорғанады
(есірткінің жеткізілуі, наша тарататындардың ... ... ... емес ... ... ... есіркінің жұғуы) және
жас ерекшелік пен ... ... ... ... жеткіншектерде
тәуекелділікке баруы.
Әдетте, девиантты емес және тіпті ... ... өзі ... ... әр ... ... ... түрлі профилактикалық
потенциялға ие болады. Олардың ішінде жеткіншектерді сыртқы наркогенді
сыртқы қауіптен ... ғана ... ... сол үшін ... айтуға дейін
барады.
Жеткіншекті есірткіден қорғау деңгейі бойынша, басқаша ... ... ... деңгейі бойынша шартты түрде, отбасын
бес типке бөлуге болады:
1) протекторлы (қорғаушы) ... ... ... ... ... ... нейтралды отбасы, жеткіншектерді есірткіден қорғау бойынша
өздерінің міндеттерін көрсетеді;
4) гипопротекторлы, гиперқорғаушы отбасы;
5) қорғаныс функциясын ... ... ... ... әр қайсысына сәйкес отбасы жеткіншек және есірткі
құралдарына қатынасын түрліше көрсетеді, есірткіге ... ... ... ... нашақорлық жалпыотбасылық шындыққа айналғанда, нашақор
және оның аға-қарындасы арасындағы өзара қатынас сипаты өзгереді. Нашақорға
қарсы қатынасы ... ... ... ... позициясына енеді, ал
қарындастары мен інілеріне ерекше көңіл аударуы ... ... ... ... ... мүмкін, алдындағы баланың нашақорлығының
салдарынаноны ... ... оның ... қалыптасуының нағыз
жауапкершілік кезеңінде отбасы өмірінің потогенді кезеңіне тура келеді. ... және ... ... нашақор отбасындағы барлық кіші
балаларына да ... деп ... ... ... отбасының жабықтығымен ұшырасады, яғни
балаларының ... ... ... ... ... қызметтестерінен көбірек жасыруға тырысады. Тусқандарымен
немесе достарымен кездескенде, отбасы мүшелері өздерін ... ... ... ... ... ... «отбасылық ұрысы» кездейсоқ таратылмауы
тиіс. Бұл үйреншікті ... ... және ... ... эмоцианалдық өмірінің қысқаруына және үзілуіне ... Үйде ... ... ... ... ... шақыра алмайды.
Ата-аналардың нашақор баласымен күресі ішкі ... ... ... ... яғни ... ... және басқа адамдардың
эмоцианалды күйін түсінуге қабілетсіздік ... ... ... проблемалық стилін қалыптастырады. Болуы мүмкін ... ... ... ... келе болашақ алданда үрейді туындатады.
Уақыт өте келе бұл тенденциялар күшеюі ... Олар ... ... еріксіз қатарында сезінеді. өздерінің сезімдерін ... ... ... ... ... өздерінің күйзелулерін айтпайды, бірақ
та олардың мазасыздануы сурет салғанда ашық ... ... ... ... және ... ... қараусыз қалуына әкеледі. Баланың ... ... ... ... ... және ... ... өзін-өзі бағалау
қалыптасады.
Жалпыотбасылық жағдайда кіші балаларға тигізетін негативті және
деструктивті ... ... олар ... күш көрсетуге және ... ... Осы ... ... ... бар отбасының
балаларында тұлғаның өте проблемалық типі қалыптасады, ... ... ... ... ... бағалау, мазасыздану, болашаққа үрей, негативті өзін-
өзі идентификациялау, кінәлі сезіну, өзінің отбасы үшін ұялу ... ... ... ... ... ... ... отбасы кіші балаларға негативті әсерін ... ... өмір ... үшін балалар отбасының өміріне тек бейімделу ғана емес,
сонымен қатар коменсаторлы механизімді пайдаланады, ... ... ... мен аңыз ... арқылы ерекше көрінеді. Мұндай ... жан ... үшін ... ... ... ... кіші ... профилактикалық жұмыс үшін
диагностикалық пен терапиялық жұмыстар бойынша әдістерге бай, ... ... ... ... ... «Үй, ... ... «аяқталмаған
сөйлем», балалар апперцепциялық тесті, Рене Жиля тесті, түсті
талдау.
4) Коррекциялық: ... ... ... өзін бейнелеу әдістемесі, музыкатерапия, ойын
терапиясы.
Нашақор отбасынан шыққан кіші балалармен жұмыс ... ... ерте ... ... ... тиіс ... өйткені олар
балалардың өмірінің жан-жақты ашылуына сәйкес келетін өмірлік сценариді
құрайды.
Сценарилі ... ... ... ... өмір ... ... ... сипаттайды және эмоция мен ... ... ... ... ... ... ... шешімдердің
негізінде келесі сенулер болуы мүмкін:
Бұл мен үшін болып отыр:
- мен бір нәрсе істеуім керек;
- егер мен ... ... ... бір ... ... олар мұны түсінбейді, ақылсыздар;
- ешкімге сенуге болмайды;
Есірткі пайдаланатын жеткіншектер отбасындағы бұл ... ... ... кіші ... ... толықбағытты
коррекциялық және профилактикалық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... береді. Мұндай
жұмыстар жағдайға байланысты индивидуалды, балалар тобында, отбасылық
психотерапия ... ... ... ... және ... ... ... сүйене отырып,
транзакты талдау жағдайында балада әрқашан позитивтілікті алу мақсатында
трансформациялау мүмкіндігі бар, ал ... ... ... ... ... ... отбасындағы балалармен коррекциялық
жұмыс оларды есірткіге ... және ... ... ... ... ... құрал ретінде жүзеге асады.
Есірткіні алғашқы ... ... ... ... ... көзін талдау, сонымен қатар интернет жүйесінен
қорытынды шығара отырып бүгінгі күні ауру және ... ... ... ... ... ... ... жүйесін өңдеуге барлық көңілді аударып отыр. Барлық елде есірткіге
қарсы кеңес беру орталықтарында мамандар, жаңа ... ... ... нашақорларға хабарлар тарататын, есірткіге қарсы
акйияларды және әр ... ... ... ... ... ... топтарда нашақорлар мен олардаң отбасыларына көмек
беру бағдарламасын жүзеге асыру мақсатында әртүрлі мамандықтарды біріктіру
тәжірибесін тарату үлкен ... ... ... психологтар,
педагогтар).
Әр түрлі мақсатта құрылған орталықтар психо-педагогикалық, ... пен ... ... және ... ... және ... ... саласында балаларға, жеткіншектер мен
үлкендерге олармен тікелей өзараәрекет ететін (педагог, тәрбиеші, ата-ана,
т.б.)көмекті ... ... ... орай ... ... ... мақсаты болып табылатын:
- балалар мен жеткіншектердің жауапкершілік мінез-құлқында ... ... ... ... төмендететін
салауатты бағдарлар мен дағдыларды қалыптастыруға икемдейтін
жағдайларды құру;
- балалар мен ... ... өмір сүру мен ... ... профилактикасы аймағында жас ерекшеліктеріне сәйкес
ақпараттар мен әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету;
- оқыту мен ... және ... ... ... бар ... ... ... психолого-педагогикалық және медико
әлеуметтік көмек көрсету;
- ... мен ... ... ... ... жұмыс істейтін
мектеп, колледж, лицей және басқа ... ... ... әдістемелік қамтамассыз ету;
Орталық іс-әрекетінің негізгі бағдарламалары:
- Ақпараттық кеңес беру іс-әрекеті:
- есірткі заттарын пайдаланудың профилактикасы ... ... мен ... үшін жаттығу сабақтары мен практикалық
семинар жүргізу,
- балалар және ... ... ... яғни ... ... ... мен мінез-құлықтың адекватты формасында
девиацияны жетілдіруге бірлеседі;
- ... ... ... ... ... жағдайы, отбасындағы өмір жағдайы мен тәрбиесі,
дамудың индивидуалды ерекшеліктері, тұлғалық қасиеттері, ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтағы кемшіліктерін шектеу, оқыту мен еңбекке
тарту, өмірлік және кәсіби өзін анықтау, үлкендермен және ... ... ... ... ... ... және
топтық тәрбие шараларында жүргізу;
- кәмілетке толмағандарға жан-жақты білікті кеңес беру(психологиялық,
педагогикалық, медициналық, құқықтық);
- ... ... ... ... ... дамуының ауытқуындағы профилактика мен коррекцияға ... ... ... отбасындағы қолайлы микро кредитті
орнату;
- ғылыми зерттеу жұмысы:
- балалар мен жеткіншектердің психологиялық, физикалық даму деңгейінің
кешенді психолого-медико-педагогикалық диагностикасы;
- ... мен ... ... іс-әрекеттерге тарту;
- сәйкес оқу орындарымен, ғылыми-зерттеу мекемелерімен ғылыми-зерттеу
мен ... ... ... беру әдіснамалық жұмыс:
- балалар мен ... ... ... ... ... ... ... өңдеу және енгізу;
- БАҚ өзараәрекеттестікті жүзеге асыру;
- есірткілік заттарды пайдалануға профилактика ... ... ... ... ... ... ... қажетті
ақпараттарды тарату;
Арнайы мекемелерде нашақорлықты профилактикалаудағы ... ... ... ... аспектісі осы мекемедегі
психологиялық қызметті ұйымдастыру мен жан-жақты ғылыми талдаумен ... Ол ... ... ... ... ... ала
ескертеді, нашақорлардың тұлғасына, олардың қоршаған ... ... ... ... маңызды әсерін тигізеді. Біздің жүргізген
зерттеулерімізде ... ... ... ... ... звеносы жазаны орындау мекемелеріндегі психологиялық
лаборатория болып табылады.
Бірінші бағыт – есірткіні жұқтырғандардың арасындағы ... ... ... ... ... міндеттері:
1. Есірткілік психологиялық дағдарыс факторына енуден басталады.
2. Олардың тұлғалық дамуындағы негативті бағдарды олардың ... ... ... ... Есірткі пайдаланушылардың экзистенциялды күйін қайта ... ... ... ... ... және ... сана-сезімді қалыптастыру;
Медикоментоздан кейінгі психологиялық көмек – бұл тұлғаның қалыпты
психологиялық ... мен ... ... ... ... ... дамыту мен жоғалтқандарын дамытуға бағытталған өлшем
жүйесі, сонымен қатар есірткіге тәуелділердің тұлғасының жалпы ... Бұл ... ... орын ... лабораторияның
диагностикалық іс-әрекетіне жүктеледі. Жұмыстың бұл спектіріне есірткіге
шалдыққан ... оның ... ... ... ... ... диагноз қою мен психологиялық портретін жасауды
тұлғаны зерттеу кіреді. ... ... ... ... және ... ... ... мінез
патологиясы, стреске тұрақтылығының төмендігі, есірткіге тәуелділік, үнемі
психологиялық пен медициналық көмекті қажет ететін, профилактикалық есепке
алу ... ... ... ... ... ... алуда негізгі рөлді бақылау әдісі, жеке жұмысын талдау мен
сұрақ-жауап айрықша рөл ... ... ... ... портреті объективтірек болып көрінеді. Нәтижесінде психолог
есірткіге тәуелділерді үш категорияға бөледі:
- есірткіге тәуелділікті доғаруға ... ... мұны ... ... ... есірткіні пайдалануды доғартуды қалайды, бірақ оны жеке орындауға
қабілетсіз;
- өз беттерінше қабілетсіз және патологиядан ... ... үш ... жататындар, оларға үнемі психологиялық көмек
көрсетуді қажет етеді. Сондықтар, олар үш арнайы ... ... ... ... ... пайдалану салдарымен байланысты (стрестік күйді болдырмау,
дағдарыстық және ... ... ... ... проблемасын шешуде көмекке бағдарланған. Екінші функция
(басты) ... ... ... ... мен
құндылықтарын, өзін-өзі дамыту мен өзін-өзі дамыту тәсілдері мен әдістеріне
оқыту, есірткіден тәуелділікке құтылуға жағымды ... ... ... ... ... мен ... ... өзара әрекет ете
отырып нашақорлардың есірткі пайдалануға ... ... ... оның ... құмартуын жеңуге, ал қажет ... ... ... ... ... жүргізеді және
психофизиологиялық денсаулығын ... ... ... ... ... ... қатар топтық әлеуметтік-психологиялық тренингтер, ... ... ... ... ... қолданады. Бұл шаралардың
мақсаты әртүрлі өмірлік ... ... ... дамыту,
құндылық бағдар мен ... ... ... тұрады.
Тренингтердің моделі өмірлік ситуацияларды шешуге, ... ... өмір ... бағдарланады.
Психологиялық лабораториялардың іс-әрекетін профилактикалық және соған
байланысты прогностикалық ... ... ... ... Оның ... және ... ... болжау, есірткіге тәуелдінің
тұлғалық дамуының болжамын ... және ... ... ішкі ... ... ... ... конфликтіні қазіргі жағдаймен
байланысты алдын алу, психоэмоцияналды бұзылулар, ... ... ... ... ... ... және ... беру
орындарының түрлі қызметкерлерімен өзара ақпараттарды жүйелеп бірлесе жұмыс
жасағанда көрінеді.
2.2. Нашақорлыққа қарсы күрес жолдары бойынша ... ... ... ... және ... ... ... жұмыстың негізгі ... ... ... ... ... ... ... рөлдік репертуарларды кеңейту, коммуникацияны жақсартуды
қамтамассыз етуді және ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін көрсету деп айтуға болады. Қойылған міндетті
шешудің ... ... ... ... ... олардың ата-аналарымен және педагогтармен ... ... ... мектепке бейімделу, оқыту және кәсіби бағдар
сұрақтары бойынша индивидуалды кеңес беру ... ... ... ... ... потенциялының белсенділігі бойынша кеңес
беру жұмысы.
Нашақорлармен қарсы күрес жүргізу бағытында диагностикалық зерттеу екі
сатыда жүргізілді.
Зерттеудің бірінші ... ... ... осы бағдарламаның
практикалық аспектісін бенкіту үшін диагностикалық ... ... ... ... ... ... 13-15 жас аралығындағы жеткіншектер
қатысты, біз олардың отбасылық жағдайын, араласатын құрдастарымен ... ... ... ... анкета және қосымша
әңгімелесу жүргізілді.
Сыналушылар ретінде Алматы қаласы № 149 ... ... ... ... алынды.
Сол мақсатпен жеткіншек балаларғы (N-70) диагностикалық зерттеу
негізінде анкета ... ... жасы 13-15 жас ... ... ... ... нашақор деген ұғым таныс па?
2.Отбасыңызда ата-анаңызбен осы мәселе жайында әңгімелестіңіз бе?
3.Нашақорлар туралы ақпаратты қандай жолдар арқылы (БАҚ, ... ... ... ... ... ... жүргізіле ме?
5.Нашақорлық қаншалықты зиян екенін білесіз бе?
Ескерту: Барлық сұрақтарға «иә» ... ... ... ... ... және
әңгімелесу арқылы барлық сұрақтардың жауаптары толықтырылады.
Төмендегі бірінші кестеде анкетаның нәтижелері берілген.
Кесте 1. ... ... ... ... |1 |2 |3 |4 |5 |
|1 |+ |- |+ |- |+ |
|2 |+ |+ |- |- |- |
|3 |+ |- |- |+ |+ |
|4 |- |- |+ |+ |+ |
|5 |- |- |- |- |+ |
|6 |+ |+ |+ |- |- |
|7 |- |+ |- |- |+ |
|8 |+ |- |+ |- |- |
|9 |- |- |+ |+ |- ... |- |- |+ |- |+ ... |+ |- |- |+ |- ... |+ |- |- |- |- ... |+ |- |+ |- |- ... |+ |+ |- |- |+ ... |+ |+ |+ |+ |- ... |- |- |- |+ |+ ... |- |+ |+ |- |- ... |- |- |+ |+ |+ ... |+ |+ |- |- |+ ... |+ |- |+ |+ |+ ... |- |- |+ |- |+ ... |+ |+ |+ |+ |- ... |+ |+ |+ |- |- ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |+ |- |- |+ |- ... |+ |- |+ |- |+ ... |+ |- |- |- |- ... |- |- |+ |- |+ ... |+ |+ |- |+ |- ... |+ |- |+ |- |+ ... |+ |- |- |- |- ... |- |+ |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ |- |- ... |+ |- |- |+ |+ ... |- |- |+ |- |- ... |+ |+ |+ |- |+ ... |+ |- |- |+ |- ... |- |- |+ |- |+ ... |+ |+ |+ |+ |- ... |+ |- |+ |+ |+ ... |- |- |+ |+ |- ... |+ |- |+ |- |+ ... |- |- |- |- |- ... |- |- |+ |- |+ ... |- |- |- |+ |- ... |+ |- |+ |- |- ... |+ |+ |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ |- |+ ... |+ |- |- |- |+ ... |+ |- |- |+ |+ ... |- |- |+ |- |- ... |- |- |- |- |- ... |+ |+ |+ |+ |- ... |+ |- |- |- |+ ... |+ |- |+ |+ |- ... |+ |+ |- |- |- ... |+ |- |- |- |+ ... |+ |- |- |- |- ... |+ |- |+ |- |- ... |+ |+ |+ |+ |+ ... |- |- |+ |- |+ ... |- |- |+ |+ |+ ... |+ |+ |- |- |- ... |- |- |- |- |- ... |- |- |- |- |- ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |- |- |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ |- |+ ... |+ |- |+ |+ |+ ... |+ |- |+ |+ |+ ... |+ |- |- |- |- ... |- |- |+ |- |+ |
|< |45 | |40 |30 |37 |
|M |0.65 | |0.58 |0.43 |0.53 |
| | | | | | ... ... көрсеткендей анкетаны жүргізу барысында мынадай
жағдайлар анықталады.
Жетпіс сыналушының бірінші сұрақ ... иә ... ... ... яғни 64% ... нашақорлық жайлы хабары бар. Екінші сұрақ
бойынша иә жауабы 22 ... яғни 31% ... ... ... өз
балаларымен нашақорлық туралы әңгімелесу өте аз жүргізілетіні ... ... ... иә ... ... 40 бала, яғни 55% балалар мектепте
мектепте отбасына қарағанда мәліметті БАҚ жолдарымен, радио және теледидар
арқылы көп ... ... ... ... ... бойынша иә деген
жауапты 40 бала айтты, яғни 55% мектепте отбасына қарағанда ... ... ... бұл көрсеткіш өте аз болғаны көп ойландырады; бесінші сұрақ
бойынша 37 бала иә деп ... ... яғни 52% ... нашақорлықтың
зияндығы туралы өте аз білетіндігі қиын ... ... осы ... көп
жұмыс жүргізуі керек.
Зерттеу диагностикасының 2-кезеңіндегі міндеті жеткіншек тұлғасының
дамуындағы индивидуалдыерекшеліктерін ... яғни ... ... ... ... ... ... жатыр.
Ал зерттеудің диагностикалық 2 кезеңінде отбасында жеткіншектердің
бірлескен іс-әрекет ерекшеліктері, яғни отбасында ата-ананың жеткіншектерге
ерекше көңіл ... ... ... ... беретіні белгілі.
Зерттеудің екінші сатысында сыналушылармен «отбасылық сұхбаттасу» деп
аталатын әңгімелесу жүргізілді. Осы зерттеулердің нәтижелері 2 ... 2. ... ... ... ... ... ... | ... ... ... екеуіде) |47 ... ... емес ... ... |20 ... ... ... ... |3 ... ... тұратын отбасы мүшелері): | ... ... ... ата-анасы, балалары) | ... ... ... балалары) |28 |
| |39 ... ... ... ... біреуінікі | ... | ... ... |18 ... орта ... |41 ... орта |11 ... саны: | ... бір ғана бала |22 ... екі бала |26 ... үш бала |9 ... ... отбасы |13 ... | ... ... |70 ... Сенің кта-анаңның нашақорлық жайлы хабары бар ма? |Иә-20 |
| ... |
| ... ... ... ... ... туралы біле ме? | |
| |Иә-20 |
| ... |
| ... ... ... достарың нашақорлық жайлы біле ме? |Иә-50 |
| ... |
| ... |
| | ... ... ... ... ... білгің келе ме? |Иә-63 |
| ... |
| ... ... ... барысында мынадай жағдайлар анықталды:
әлеуметтік жағдайлары дұрыс, ал ... ... 1 ... иә ... 20 бала, яғни 29%, өз ата-аналарының нашақорлық туралы түсініктері
өте аз екенін байқаймыз, 2 сұрақ бойынша иә ... ... 20 ... яғни 29%,
3 сұрақ бойынша иә деген жауап 50 бала, яғни 70%, 4 ... ... 63 ... 90% ... ... ... ... анықтау тесті (А.Т. Акжанованың)
1.Біреуге өтініш айта отырып ... ... ... ... елемеймін
д) сасқалақтаймын
2.Мен күйгелектеген жағдайда, менде пайда болатыны
а) ... ... ... ... алаңдаушылық
3.Маскүнемдікке әкелетін мыналар деп есептеймін
а) дінсіздікке
б) виктимность
в) сабырлылық
г) көре алмаушылық
д) өзін-өзі жазалау
4.Өзім жақтырмайтын адамдармен кездескенде, ... ... ... ... ... кейимін
г) өзімді әрең ұстаймын
д) сабырлымын
5. Достардың сатқындығы мынандай сезімді шақырады
а) реніш пен өкінішті
б) налушылықты
в) ... ... ... жағдайында төмендегідей күйге түсемін
а) бейтраптыққа
б) күйзеліске
в) алаңдаушылық
г) абыржушылыққа
д) және басқалары
7. Менің мінез-құлқымның ауытқушылығына кінәлі
а) ... ... ... ... діндарлық фанатизм
8.Әділетсіз жазалаушылық төмендегідей сезім туғызады
а) агрессиялық сезімін
б) енжарлықты
в) өзін-өзі ... ... ... ... ... ) ... ... жағдайға әкеледі
а) бейтараптық
б) оған зиян келтіруге
в) удай мас болуға
г) өзіңді өзің өлтіруге
д) алаңдаушылыққа
10. Мектептегі оқу ... ... ... әсер ... ... ... темекі шегу мен арақ ішуге
г) ешқандай да
д) ... ... ... ... мен үшін – ... ең жақын адамдарым
б) менің өткенім
в) отбасылық жанжал
г) менің арманым
д) бейтарап адамдар
12.Мен өзімнің мінезімнен бағалайтыным
а) адамгершіліктілік
б) шыдамдылық
в) ... ... ... ... Егер ... көтеру кешінде менің құрбым (жігітім) ... ... ... ... ... оны ... ... бәрі бір
г) жігітті жазалаймын
д) кештен кетіп қаламын
14.Өзімді бақытсыздығымды ... ... ... ... ... ... біреуді ұрғым келеді
г) есімді білмегенше мас боламын
д) бақытсызбын
15.Дау-дамайлық жағдайларда
а) құтырамын
б) ренжіткен адамды өлтіруге дайынмын
в) теріс айналам да кетіп қаламын
г) дұға оқи ... ... не ... ... ... ... тамақ ішкім келгенде, бірақ ақша жоқ
а) досыма барамын
б) ... ... ... ... ... тыныштандырамын
д) ұйқыға жатамын
17. Өткен өмірімді еске түсірсем, төмендегі күйге түсемін
а) қалғып-мүлгу
б) ойламауға тырысамын
в) өлгім келеді
г) ызаланымын
д) ... Мен ... ... ... ... ... ... шалғым келеді
б) психологпен бөліскім келеді
в) біреуді ұрып тастағым келеді
г) табиғатқа шыққым ... мас ... және ... Егер ... ... кедейліктің салдарынан жұтап жатса
а) тонаймын
б) еңбек етуді бастаймын
в) құдайға сиынамын
г) сабыр сақтаймын
д) достарымнан қарыз аламын
20. Егер әкем мас ... ... ... ... ... ... сақтаймын
в) ұрыс жанжал шақырамын
г) әкеммен бірге арақ ішемін
д) көшедегі жүргіншіні ұрамын
21. Мен өзімнің болашағымды ойласам
кейимін, ренжимін
б) қайғырамын
в) өмір ... ... ... ... бас ... ... ... досым менің жақындарымды ренжітті
а) дос маған қымбат, себебі біз бірге ішімдік ішеміз
б) ... ... ... іс ... өзімді жазалаймын
д) достық көңілде түсінісемін
23. Өз кінәмді сезінген кезде
а) жынданамын
б) өзімді өлтіргім келеді
в) ойламауға тырысамын
г) удай мас боламын да ... ... ... Мен төмендегідей армандағанды жақсы көремін
а) болашағым туралы
б) әдемі тамаша өмір туралы
в) ғарыш туралы
г) асқазаным үнемі тоқ жүргенін
д) ... ... ... ... да туралы жазуыңызға болады)
25. Мен төмендегіні қарағанды ұнатамын
а) мультфильмдерді
б) соғыс, жауынгершілік
в) тарихи
г) өліктер туралы
д) тағы ... «Бай және тоқ» ... ... жек ... ... ... ... кедейлерге байлықтарын таратып бергім келеді
г) ашуым келеді
д) өлгім келеді
27. Көшеде жастардың ... ... ... ... ... болып жатқан оқиғаны бақылаймын
в) қозып кетемін де агрессиялы боламын
г) ... ... ... ... ... ... ... ажыратуға тырысамын
28. Егер бастықтар еш кінәсіз жазаласа
а) ашуым келеді
б) өз ішкі ... алас ... удай мас ... ... өмір ... келмейді
д) құдайға сиынамын да ыдаймын
29. Ата-анамның қатаңдығы мені төмендегідей күйге түсіреді
а) мүсіркеушілік
б) енжарлық
в) білмеймін
г) өмірден өткім келеді
д) жақтырмаймын
30. Өз ... ... ... иә
б) жоқ
в) мас күйімде
г) өз-өзімді сақтаймын
д) өмір ... ... ... ... ... ... күйлерді туындатады
а) қозу (агрессия)
б) басты кейіпкерге ұқсағым келеді
в) алаңдаушылықты
г) бейтараптық
д) банданың басшысы болғым келеді
32. Маған төмендегідей оқиғалар ұнайды
а) криминалды
б) ... ... ... діни
д) суицидалды
33. Менің жанымдағылар мен туралы төмендегідей ойда
а) қызбалы
б) жанжал шығарғыш
в) салмақты
г) қызғаншақ
д) тұйық
34. Қиын жағдайға тап болсам, онда ... ... ... тамақ жеуден қанағаттанарлық күйде боламын
в) қалғып-мүлгіп тынышталамын
г) достарыма қоңырау шаламын
д) көшеде қаңғимын
35. Заңға қарсы іс ... ... ... ... ... ... достарымды кінәлаймын
д) уайымдаймын
36. Маған жақындарым кездесуге келгенде
а) ... риза ... ... ... шеккеннен жаным тынышталады
д) маған бәрі бір
37. Менің қылмыстық істеріме себепші
а) аутоагрессия
б) заңдарды білмеуім
в) достарымның әсері
г) ... ... ... тәуелділік
38. Досыңның қандай қасиеттерін бағалайсың
а) қаталдығын
б) топтағы адалдығын
в) намысқойлығын
г) өз-өзіне сенімділігін
д) демонстраттылығын
39. өзіңнің болашақ балаңды қандай күйде көргің ... ... ... адам ... білімді
в) дос еместерге қатал да агрессиялы болғандығын
г) өз-өзін қорғай алатындай
д) діншіл
40. Егер сенің сүйген қызыңның қасында тұрғаныңда саған ескерту жасаса
а) ... да ... ... ... ... ... қызарып-бозарамын
г) өзімді жазалаймын
д) кездесуді доғарамын да ішімдікке салынамын
41. Сен өз ... ... ... удай мас ... да өмір ... ... ... туралы ойлаймын
в) құдайға үлкен үміт артамын
г) ұйқтап қалып ештеңе ойламауға ... ... өмір ... ... ... ... табуға болады
а) күндіз-түні жұмыс жасаумен
б) тонаумен
в) мұрагерлікке үміттенемін
г) ұтыс қағаздарына (лотереия) сенемін
д) құдайға көп сиынамын
43. Бос уақытыңда не ... ... оқу ... ... ... ... ... дос еместерді жазалау туралы
г) жақындарыммен кездесу туралы
д) ішімдік пен тіске басар туралы
44. Өмірлері ... ... көре ... ... ба
а) ашуланамын да удай мас боламын
б) сабырлы қараймын
в) ондай адамдарды көргім де келмейді
г) «барлығы Алланың еркіде»
д) өмірімді ... ... ... ... жылдарыңды өміріңнің ең жақсы сәттері деп
есептейсің бе
а) олай деп айта алмаймын
б) иә, дәл солай деп есептеймін
в) ең көңілсіз сәттерің
г) ... жек ... ... естеліктерді еске түсіреді
46. Есірткелерге қалай қарайсың
а) оны қолданатындарға қызғанышпен қараймын
б) денсаулыққа зиян
в) ағзаның қалыпты қажеттілігі ретінде
г) бейтарап
д) кейде қолданып ... ... ... ... өтінішін шын ниетіңмен орындайсың ба
а) иә
б) әруақытта емес
в) ашуланып жынданамын
г) өз-өзімнің жан дүниеме еніп ... ... бас ... ... әдіс-амалды ақтайды деп есептейсің бе
а) иә
б) әруақытта емес
в) барлық амалдар жақсы
г) Аллахты ашуландырудан қорқамын
д) тәсіл-амалдарға байланысты
49. Егер жолды қара мысық ... ... ... да ... бастаймын
б) мысықты ұстап аламын да жазалаймын
в) жолды айналып өтемін
г) ырымға сенбеймін
д) ұйқым қашады
50. Дағдарысты жағдайларда қандай іс-әрекет жасайсың ?
а) сол ... ... ... ... ... ... қандай сәлем болса сондай жауап
г) басқалардың іс-әрекетіне байланысты
д) шыдай алмаймын
Девиантты мінез-құлық түрлерін анықтау кілті
|N/n |Агрессивті ... ... |
| | ... | | ... |1, 21, 33 |8, 19, 32 |22, 35, 41 |20, 34, 37 ... |8, 12, 29 |3, 25, 42 |7, 31, 34 |5, 6, 23 ... |5, 11, 18 |16, 26, 39 |10, 29, 37 |6, 21, 46 ... |7, 26, 36 |18, 22, 25 |14, 21, 44 |9, 24, 47 ... |13, 17, 23 |31, 34, 38 |18, 39, 43 |14, 30, 37 ... |4 |15 |28 ... ... «Девиантты мінез-құлықты анықтау» тесті бойынша
қорытындыда ... ... ... ... емес ... тәлімгерлерге қарағанда жоғарғы көрсеткішті
беріп отыр:
Девиантты мінез-құлықты анықтауға арналған А.Т.Акажанованың авторлығымен
құрастырылған әдістеме ... ... ... ... ... ... ... бойында кездескен психикалық|Дейін(%) ... ... | | ... |10 |6 ... |9 |5 ... |15 |9 ... |20 |14 ... Ақажанованың делинквентті мінез-құлықты ... ... ... топпен зерттелуші топ арасындағы агрессиялылық ... ... ... ... UЭмп = 194
Сынды мәндер:
|UКр |
|p≤0.01 ... ... |247 ... ... жоқ ... әдістемесінің қорытындысы
|№ |Баланың бойында кездескен психикалық |Дейін ... |
| ... ... ... ... ... |
|1 ... |3 |2 |
|2 ... |2 |1 |
|3 ... |4 |2 |
|4 ... |5 |4 |
|5 ... |5 |3 |
|6 ... |3 |2 |
|7 ... ... |2 |1 |
|8 ... бағалау жоғары |3 |2 |
|9 ... ... ... |4 |2 ... |Тұйықтық |2 |1 ... ... ... |4 |2 ... ... ... аудартуға талпыну |5 |1 ... |Өзі ... ... ... |5 |4 ... ... ... жұмысынан кейін
Зерттеу нәтижелері бойынша коррекциялық шаралар
Зерттелушілерге қолданылған әдістемелердің ... ... ... дейінгі және коррекйиялық жұмыстардан ... ... ... бар. ... ... жою ... ... психологиялық жаттығулар мен
рөлдік ойындарды ... ... «МЕН ӨЗ ... ЕНІП ... ... ... ... үйрету; басқаларға қиындық туындаған
уақытта көмек көрсету мен эмпатияны, яғни қайғысына, қуанышына ... ... біз ... не ... және онымен қалай күресу
керектігін талқыладық. Бүгін біз ренішпен ... ... ... ... ...... үшін ... бейнеленген парақ балаларға таратылады.
Балалардың әрқайсысына, реніш пен көңіл қайту сезімдерін ... ... ... ... Ол ... ... еді? ... қасыңызда кім
болды? Ересектерге немесе құрдастарыңызға ренжідіңіздер ме? ... ... ең ... ... ... түсіріп ренішке
арналған қобдишаға орналастырыңыздар. Өз реніштеріңізді ... ... ... ... ... ... ... бойынша шеңбер бойы өз реніштерін айта
бастайды:
.... болғанда, мен ... ... дәл ... ... атайды) сияқты өзін сезінді ме? Оған айтыңдаршы,
өзіңіздің не ... Тағы кім өзін дәл ... ... ... айта ... ба? Тағы кім ... (есімін атайды) сияқты жағдайлармен
кездесті. Оған айтыңыз.
Өздеріңіздің ... ... ... ... ... ... ма? ... мөлшерге дейін азайды? Көрсетіңіздер.
Реніш сезімі азаю үшін:
2) досыңызға немесе біреуге айтуға ... ... ... сөзбен жазып, бейнелеп, «жылап» алу;
4) ренжіткен адамыңызға сезімдеріңіз туралы айту керек және ... ... ... ... және ... ... көрсету.
Вербальсіз түрде көмек көрсетуге жаттығу (SOS!)
Қатысушылар көздерін жұмған күйі бөлмеде ары-бері жүреді. Жүргізуші
олардың ... ... ... ал ол болса жақындаған апаттың белгісін
береді (SOS). Оның ... ... оны екі ... ұстайды, ал қалғандары
көздері жұмулы қалпы «қорғаныс шеңберін» құрастырады.
Талдау:
6) қорғаушылар ... ... ... не ... жаттығуы
Егер балалар өздерінің басынан кешкен мысалдарын айта алмаса, ... ... ... ... ... ... ... келтіруге болады.
Карточкада ренішті жағдай болған оқиға және оған қалай көңіл аудару керек
екендігінің бірнеше ... ... Осы ... ... ... ... жөн болатындығын балалар өздерінің тәжірибесінде түсіну
өте маңызды.
1 - ... ... ... 8 ... ... ... ... күшік сыйлады.
Мен оны күнде-күнде тамақтандырдым, ... және ... ... Мен жаңа ... ... бауыр бастым және оны мәпеледім. Бірде
мен оны кішкене қарай тұруға танысымнан өтіндім. Ол оны ... ... ... ... ... ... Мен қаланың барлық ... ... ... хабарландыру іліп қойдым, бірақ ешкім ... ... ... және ... ... ренжідім.
- Ренішін қойдыру үшін досыңа айтатын сөздеріңді таңдап ал.
- Қапаланба!
- Сен де айтады екенсің, күшік қашып кетті!
- Сен мұңаюдасың ба?
- Сені не ... ... ... сақта!
- Менің мысығым жоғалды, мен жылаған жоқпын ғой!
- Біреуге сенсең ол сенің сеніміңді ... ... ... ... ... ... ауыр екендігін мен жақсы түсінемін.
2 – жағдай:
Менің есімім Айнұр, он жастамын. Менде мынандай оқиға ... Мен ... ... өзімнің сырымды айтып, өзім туралы бөлістім. Ертеңіне ... ... ... ... қойғанын білдім. Маған сондай жағымсыз
ісер етті және өте ... ... мені ... ... деп ... қазір
де маған жеңіл емес, не істерімді білмей жүрмін.
7) Ренішін қойдыру үшін досыңа (құрбыңа) айтатын сөздеріңді таңдап ал.
8) ... Сен де ... ... не нәрсеге уайымдауды!
10) Ешкімге де өз құпияңды айпау керек.
11) Мен сені түсінемін, менің басымнан да осындай ... ... ... ... қиын ... ... сен оған сенімділік білдірдің,
соңында айтқаның үшін өкіндің.
13) Достарыңа көңілің қалу, бұл ... ... Қиын ... ренішпен күрескенде қандай сөздер көмектеседі?
15) Қандай айтылған ... ... ... төмендете алмады? Неге?
«Сенен маған ұнайтыны...» жаттығуы:
Балалар шеңбер бойынша тұрып, бір-біріне доп ... бір ... ... жылы ... айта ... ... сөзде оның жеке
басының қасиеттері, сырт пішіні, мінез-құлық манерасы: ... ... ... ... ... жауабы: «Рахмет, мен де өзімді мейірімдімін
деп ойлаймын» (өзіне айтылған сөздерді қайталайды), ... «ал мен ... ... мен ... ... деп қосымша айтуына болады.
Сабақтың рефлексиясы
Мен бұл сабақтан алған тәлімім ...
Маған ұнағаны...
Маға ұнамағаны ...
Менің естігім, білгім, ... ... ... ... ... ... қол алысу»
Жаттығудың қорытындысы
7 – Тақырып: «ОЙЛАР, СЕЗІМДЕР, МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚ»
Мақсаты:
16) эмоциялы өрісін ... ... ... айта алуы ... ... ... «ой», «сезім», «мінез-құлық» түсініктемелерінің жіктелуі
(дифференциациялануы);
18) топтың ынтымақтастығын көтеру.
«Дос достыққа» сергіту ойыны
Нұсқау: Қазір сіздер өте бір ... ... ... Ол ... қимылды тез-тез жасау керек. 5 секунттың ішінде өзіңізге серіктес
тауып алыңыз да ... ... қол ... Ал енді ... қол оң ... ... достыққа» деген бұйрықты естігенде жұптарыңызды айырбастайсыздар.
Бүгін біз ой, сезім және мінез-құлық бір-бірімен қалай байланысты екендігін
білеміз.
19) Сезім ... ... Олар ... бізге әсер етеді?
21) «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» деген мақалдың мазмұны қандай?
22) Бір нәрсені ... ... біз ... ... бе? ... ... аласыздар?
«Сүйсінген және ренжіген» ойыны
3-4 рет терең дем алыңыз да көзіңізді жұмыңыз, ... ... ... не ... ... Бірінші сүйсінген сәтіңізді
елестетіңіз. Осы тұста сіз не сезіндіңіз? Сүйсінуіңізді ... ... ... Сонда сіз не ... Енді ... ... Не ... ... қай тұсында не пайда болды? Не
жасайсыз?
3-4 рет ... дем ... да, ... ... ... ... деп анық та
айқын ойлап, бөлмеде ары-бері жүрңіз. Бір минутке тоқтап қалыңыз. ... ... ... сәтте өзіңізді қалай ұстар едіңіз, еш
қысылмай өзіңізді еркін ... ... ... мен ... ... ойлаймын» жаттығуы
«Күннің көзі шығып тұрғанда, мен ... туралы ойлаймын»...
Далада жаңбыр ... тұр деп ... ... ... сен не туралы ойлайсың?
Не сезінесің? Не жасайсың? Енді күннің көзі шығып жайма шуақ тамаша, ... жыл ... деп ... ... ... сен не ... ... Не жасағың келеді? Осыны бейнеле.
Тадау.
Сабақтың рефлексиясы
Мен бұл сабақтан алған тәлімім ...
Маған ұнағаны...
Маға ұнамағаны ...
Менің естігім, білгім, ... ... ... аяқталуы «Шеңбер бойынша қол алысу»
Жаттығудың қорытындысы
Тақырып: «ӨТІНІШ ЖӘНЕ ... ОҒАН ... ... ... ... ... қатысушылардың әлеуметтік дағдыларын
дамыту;
24) бақылау және өзін-өзі бақылау дағдыларын ... ... және ... қарым-қатынас жасауды дамыту.
Бүгін біз өтініш түскен уақытта, өтініш жағдайы өзара реніштік сәтті
тудырмас ... ... ... ... ... ... жайлы әңгіме
құрамыз.
Досың, құрдастарың сенің өтінішіңді ести алуы үшін ... ... ... ... ... ... емес. Бір нәрсені сұрарда, бетімді қайтарып тастар
ма екен деген күдікте боламыз. Осындай оқиғалар сенің өміріңде болды ма?
Шындығында ... ... ... ... емес. Сондықтан да өтініш жасарда
адамның қалай қатынас жасағаны өте маңызды. Жалынып, сұрап, ... ... «Мен ... ... ... ойнашы...» десеңіз, өтініш қорланып
тұрғандай болып шығады. Соншама сұрап тұрған адам өзін ... ... ... ... біз өтініш жасап тұрмыз деп ойлаймыз, ал шындығында ... ... ... «Әрі ... бұл менің орным, кәне мен осы ... ... ... ... бар. ... ... өтінішіңнің өте маңызды
екендігін ізгі ниетпен, сабырлы күйде түсіндіруге ... Бұл ... тіл ... және иман ... ... ... болады. Осы үш түрлі
қарым-қатынасты сіздермен үйренуге тырысайық
Қазір әрқайсыларыңыз араларыңыздағы біреуіңізге өтініш ... ... ... ... ... – талап ете, емін-еркін, баса көктеп немесе
сыпайы күйде жасай ма оны өзі ойлап табады. Өтініш ... адам ... ... ... ... ... келген өтінішке ғана жауап
беріп, келісіңіз.
1 – оқиға:
- Эй, сағат қанша?
- Сағат қанша екендігін айтыңызшы?
- Сағат қанша?
2- жағдай:
- ... ... ... қайталаңызшы!
- Мен жазып үлгіре алмадым, қайталаңызшы!
- Анара Макашевна! Тапсырманы қайталыңызшы, өтінемін. Мен жазып үлгірмедім.
3-жағдай:
- Маған осы ... ... бере ... Маған керек.
- Маған осы кітапты оқуға бере тұршы. Маған тапсырма беріп еді, кітапты еш
жерден таба ... ... ... ... мына ... өте ... Маған уақытша бере тұршы, маған өте-
өте қажет. Мен өткенде саған математикадан есеп шығаруға көмектестім ... ... ... алуға бер!
- Маған дәптеріңді бер! Мен тек сенің есептің шешімін қалай ... ... ... ... ... Бұл ... өткенде мен ауырып
қалдым, жалғыз өзім жасай алмайтындығымды сезінудемін.
Талдау:
26) Қай уақытта айтылған өтінішті жасағыңыз келмейді?
27) Өтінішті орындау үшін нені ... ... ... Адамның сізге өтініш жасауы, сізге маңызды ма?
29) Не жеңіл: өтініш жасау ма немесе өтінішке жауап беру ме?
Қортынды ... ... ... қарым-қатынасқа не көмектеседі?
Жауаптарды балалар параққа жазып отырады:
Сабырлы, мейірімді дауыс; сыпайы сөздер; мейірімді, жылы ... ... ... ... анық та ашық жеткізе білу.
Егер қандай да бір ... ... ... бас ... білуге үйренген жөн.
Өтіну – яғни ол мәжбүр ету емес. Өтіну - талап ету, емін-еркін, ... ... ету, ... ... ...... басқа біреуге, өзіңнің
өтінішің сен үшін өте ... ... ... ... ... ... түсіндіре отырып одан көмек сұрау.
«Менде не бар соның ... ... ... ... ... «Майра, мен саған менде бар .. беремін»
дей отырып көршісіне қатынас жасау арқылы ойынды бастайды. Басқа ... ... ... көрсетуіңіз керек: үлкен немесе кішкентай,
нәзік немесе мықты, ауыр немесе жеңіл. Сол сыйлықты ала ... дәл ... ... береді және т.б.
Сабақтың рефлексиясы
Мен бұл сабақтан алған тәлімім ...
Маған ұнағаны...
Маға ұнамағаны ...
Менің естігім, білгім, жасағым келгені ...
Жаттығудың аяқталуы «Шеңбер бойынша қол ... ... ... ... балалардың құқық туралы елестерінің өзектелуі (актуалдануы);
31) балалардың өздерінің жетістіктері мен құқықтарын контексінде ... ... ... ... ... ... кез келген түрінен қорғануға құқығы.
Оқуға құқығы.
Баланың өзі сенім артатын ересек адамнан, дәрігерден, ... ... ... ... ... ... бөленуге құқықты.
«Жоқ» деген сөзді айтуға құқықты.
Басқа да балалардың және басқа адамдардың да дәл осындай ... ... және ... ... коллективтік ойыны
Ең маңызды деген құқықтарыңды және өзіңді бейнелей отырып, бірлесіп
сурет салу.
Талдау:
Бірлесіп жұмыс жасау жеңіл болды ма?
Өзіңді қандай күйде бейнеледің?
Қандай құқықтарыңды сен ең ... деп ... ... ... ... жаттығуы
Қатысушылардың әрқайсысы «алақандай» параққа өздірінің тілектерін
жазып, бір-біріне ескерткішке сыйлайды.
Балалар тілектерімен алмасады.
Талдау:
Қандай тілек алдың?
Не қуанышты: тілек жазу ма әлде алу ... ең ... ... ... ... ... ... бұл сабақтан алған тәлімім ...
Маған ұнағаны...
Маға ұнамағаны ...
Менің естігім, білгім, жасағым келгені ...
Жаттығудың ... ... ... қол ... ... «ҚИЫН ЖАҒДАЙЛАР МЕНІ НЕГЕ ҮЙРЕТЕ АЛАДЫ»
Мақсаты:
қатысушылардың қиын жағдайлардың әсерін ... ... ... Күн ... алыстағы Жер планетасында алыстағы бір
қалада Дархан Дарханов өмір сүріпті. Қалай өмір сүрді? Әрқалай. Ол ... ... ... ... оның ... ... ... өз-
өзінен болып жатады екен. Біресе асханада ... ... ... ... ... ... ... баға қояды, ал ең жақын ... ... ... ол өз ... ... еді, ... ... орындықтан
құлап қалды, қатты ауырғаны соншалық көздеріне ұшқын ... Енді ... ... еді, ... ... ... сияқты болды:
Дархан, осылай өмір сүруіңе мен сенің зығырыңды шығарған жоқпын ба?
- Сен кімсің? - деп ... ... ... Мен ... ... - деп ... дауыссымақ.
Дархан ұшып тұрып айнаға қарады: көзінің алды ... ... ... және желкесінде үп-үлкен томпақ ісік! Ол Дарханға кәдімгідей көзін
қысып қояды.
- Дархан, саған ... ... ... Мен сен ойлағаннан да масқарадай ... ... ...... - деп ... ... Жоқ, Дархан, бұлай емес. Өмір сабақтарын саған жиірек ... тұру ... ... ... да ... ... жеке ... де жоқ.
- Сен мені тыңда Дархан. Тыңда да алғысыңды жаудыр. Сен ... ... ... ... ... Тек ... ғана ... кіреді, әйтпесе әп-
әдемі түрің бар ... ... ... ... ... ... ... таң қалғаны соншалықты, аузына сөз де түспей
қалды, сөз аузына түсіп еді, ешқандай ісіктің орны да ... ... ... де жоқ, ... томпақ ісік те жоғалыпты.
Сол сәтте оның сотқар інісі Хасан-Шабдалы келе қалды. Ол тек келген жоқ,
келе сала ... ... оның ... сындырып жіберді. Дархан оны итеріп
жібергісі келіп еді, бірақ та оны бір нәрсе жібермей қойды. Мүмкін ... өмір ... ... не ... оған ... - деп ... «Мүмкін әртүрлілік үшін Хасанды аясам ба екен? - деп ойлады ол ... Осы ... ... ... келді де, әдеттегідей наразылық көрсете:
«Итті қыдыртпапсың. Хасанды ренжітпе!» дей ... ... ... ... ... еді, ... тағы да ойланып қалды: «Мүмкін өмірден
сабақ алып, ... ... ... ба ... ... көп айта ... те болады, - себебі сіздер ... ... Өмір ... ... ... ... ... өзін өзгерту
де ұнады. Әрине, оның өмірі де жақсы ... ... ... ... ... болды? Бұны да сіздер менен ... ... ... ... ... ... жағдайын енді одан да жақсы ... ... ... ... ... бітіргенде қандай болды – бұл көріністі енді
маған баяндап бересіздер».
Аяқталуын балалар өздері құрыстырып ... ... не ... ... ... Не ... Не ... үйрендіңіздер?
Өзіңіз және басқалар туралы қандай жаңалықтарды білдіңіздер?
Сабақтың қорытындысы
Тақырыбы «ТОЛЕРАНТТЫЛЫҚ ДЕГЕН НЕ»
Мақсаты:
толеранттылық ұғымын және ... және ... ... ... таныстыру;
басқа адамдарды және өзін толық та тәнік, яғни қанық (адекватты) тануын
дамыту.
«Толеранттылық» ... – бұл ... ... ... ... ... ... дұрыс түсіну, өз лебізіңді білдіру түрлерін ... және ... ... ... ... ... ... анықтамасы жер шарының әр ... ... ... екен:
испанша – сенің идеяң мен ойыңнан да жақсыларын біліп, ... ...... қарағанда басқалардың да сенен басқаша ойлап немесе
әрекет жасауға болатындығын білдіретін қарым-қатынас;
ағылшынша – ... ... ... дайын болу;
қытайша – басқа адамдарға қатысты мейірімділікті қабылдау, және болуға
рұқсат беру;
арабша – ... кіші ... ... ... ... ... ... басқаларға ыңғайлы күйде жайғасу.
32) орысша – не нәрсеге де немесе кімге де ... ... ... ... не ... ... ... болса да бар екендігіне
төзімділік таныту) қабілеті.
Жаттығуларды жасау.
«Сап» жаттығуы
Қатысушылар сап түзеп, екі-екіден бірі-біріне арқаларын беріп тұрады.
Жүргізушінің ...... ... өтіп ... ... ... ... болғаны жөн.
«Серпіліс (реакция)» жаттығуы
Қазір біз бөлменің ішінде жүреміз және ... ... ... Жүрген күннің өзінде де, қалыпты жағдайда сен қалай сезінуің
керек; біз сені біле алатын болайық...
Бөлменің барлық ... ... төбе ... ... ... ... Ал
қазір бөлмеге қорқынышты, айбарлы Жалмауыз кемпір кіреді. Қараңғылық басты.
Сен қатты ... ... ... ... жоғалады да, терезенің
саңылауынан жарықтың сәулесі түседі. Жайлап қана ... бола ... та ... ... ... ... толы. Соның араларынан шығуға бет
аласың... Ал енді сұр жаңбыр жауа ... ... ... ... ... бола ... ... жаттығуы
Қатысушылар ұзын бойлысынан бастап сап түзейді. Тез арада, ... ... ... ең қара ... ... ... ... түсіне
қарай бой түзеу.
«Мен кіммін?» жаттығуы
Қатысушыларға ойша төмендегі сұрақ қоюларын ұсынады: «Мен ... ... ... ... беруші, ұсынылған суреттер мен ... ... ... және ... жаттығуы
Интолеранттылы жол адамның өзіндік ерендігі туралы елесімен
сипатталады, төмен тәрбиелілікпен, ... ... ... өзін
жағымсыз сезінуі, билікке ие болғысы келуі, салт дәстүр мен ... ... ... Интолеранттылы тұлғалар дүниені
екіге бөледі: қараға және аққа. Олар үшін ... ... жоқ. ... ... бар: ... және ... Олар ... және «бөтендер» деп бөлуге екпін
қояды.
Толеранттылы жол - өзін-өзі ... ... ... ... ... сезінуші, басқалардың жағдайын жақсы түсінуші, ... ... ... да салт ... мен ... игі ... қараушы адамның
жолы.
Енді мына сөздерді екі бағанаға бөліп-бөліп жазу ... ... ... ... ... ... адамның қасиеттері
толтырылады: шыдамдылық, әзіл-сықақ сезімімен, түсінбеушілік, ... ... ... өзімшілдік, мейірімділік, өз-өзін ұстай
алу, шыдамсыздық, ... ... ... ... ашушаңдық,
әңгімелесушісінің сөзін тыңдау, селқостық, түсіну және ... ... ... ... ... ... (агрессия).
|Толеранттылы тұлға ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... және т.б. ... | ... ... ... ... адам ... ... үшін, қатысушыларға қандай
қасиеттер жетіспейтіндіктерін түсінуге мүмкіндік беру.
Өте ғажайып «заттарды» сататын сиқырлы сәкі бар деп ... ... ... ... ... ... кіші пейілділік, басқалардың
жағдайымен санасу, әзілдесу сезім, сергектік, сенімділік, альтуризм, ... ... алу, ... ... ... білу, білуге құмарлық,
қайғысын бөлісу, жаны ашу.
Мен бір қасиеттерді ... ... ... боламын. Кез келген біреуің
өзіңде жоқ қасиеттеріңнің бірнешеуін таңдап алуларыңа ... Бұл ... ... ... жоқ ... онша ... қасиет. Мысалы, сатып алушы
сатушыдан шыдамдылықты сұрайды. ... ... ... ... ... ... қажет ететіндігін сұрайды. Сатып ... ... ... ... ... бірнәрсе сұрайды. Мысалы, қатысушы өзінде
әзілкештік қасиеті көбірек болса сонымен айырбасқа ... ... де ... жаттығуы
Қатысушылар бір-біріне доп лақтыру арқылы мына сөздерді айтады:
«Сіздердің ешқайсыларыңыз білмейсіздер, менде ... қасиет бар ... ... ... ... ... үнсіз отырасыздар. Көздеріңізді жұма
отырып, ең бірінші сырттан, яғни дәлізден, көшеден шыққан дыбыстарға ... ... ... Енді не естігендігендеріңіз туралы бөлісіңіз.
Енді 1-2 минутқа тағы да көздеріңізді жұма, бөлменің ... ... ... Не ... туралы тағы да айтып шығыңыз.
Тағы да 1-2 минутқа көздеріңізді жұмып, өздеріңіздің ішкі ... ... ... ... ... ... ... жаттығуы
Сіз өзіңізді көктемгі орманда жүрмін деп елестетіңіз. Төмендегі
рөлдердің таңдап алыңыз:
33) ... ... ... ... ... ... түйсінуші (сезіудемін);
36) иісті нәзік сезінуші (иіс сезгіш).
«Толеранттылық ағашы» қортынды жаттығуы
Әрқайсыңыз бір-бір парақтан алып, мектеп толеранттылы кеңістік, яғни
мектептегі қарым-қатынастар ... ... үшін не ... керек.
(Қатысушылар парақ қағазды қандай да бір ағаштың бейнесін келтіріп алып,
оған мектеп ... ... болу үшін не ... екендігін жазады.
Ватманға символдық түрде салынған жапырақсыз ағашқа апарып жапсырады, оны
сыныпқа іліп ... ... ... ... ... ... көрсетігендей оқушының «нашақорлық» жайлы ... ... ... сұрақнама жүргізілді. «Отбасылық
сұхбаттасу» әдісі ... ... ... ... ... бала ... ... мінез-құлықты анықтадық.
«Өмірде жоқ жануар» әдістемесі арқылы ... жеке ... оның ... және тұлғааралық қарым-қатынасын
анықтадық.
Бала ... ... ... ... ... ... Қоғамда болып жатқан үрдістер;
❖ Жанұяның жағдайы, оның ... ... ... ... ... оның ... тарапынан балалар, жас ... ... ... ... ... ... «Оқушы
-мұғалім» жүйесіндегі өзара қарым қатынастардың немқұрайлығы;
оқушылардың білімін бағалауда ... ... ... ... сыйламауы (қорлау т.с.с) жатады.
Қорыта келе, анықталған нәтижелерге байланысты оқушыларды ... ... ... ... жасөспірімдерді азайту
мақсатында бірнеше ұсыныстар ұсынылды.
Сонымен диагностиканың екінші сатысын ... ... ... қазақ отбасыларында және қазақ мектептерінде ақпараттар аз
беріледі, ал балалар көп білгілері келеді (90%), яғни олар ... ... ... ... ... ... олармен көп жұмыс
жасап, уақытысында психологиялық кеңес беру жолдарын қамтамасыз ету керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл жұмыстың негізгі ... ... ... ... ... соның ішінде ата-аналармен, ... және ... ... пен ... ... дұрыс пайдалана
алуына көмектеседі.
Профилактика мәселесі бойынша ата-аналардың ... ... мен ... ... қол ... ... ... ата-аналарға қарағанда, есірткіге қарсы сұрақтар төңірегінде
біршама біліктірек, тіпті есірткіні пайдалануда жеке тәжірибесі болмаса ... ... бар ... ... және ... ... түсе
алады. Біздің пікірімізше, ата-аналардың жеткіншектермен профилактикалық
жұмысты өз ... ... ... онда ... нашақорлыққа баруына жол
бермейді.
Әдебиеттерден жеткіншек жастағы балалардың психикалық дамуы және соған
сәйкес олардың ортаның әсеріне тез ... ... ... ... ... ... ... Нашақорлықты
профилактикалаудағы зерттеудің мәні мен ұйымдастыру әдіснамалық аспектісі
психологиялық ... ... мен ... ... ғылыми
талдаумен тығыз байланысты.
Жеткіншектермен психологиялық жұмыстың негізгі ... ... ... мақсатында әлеуметтік-психологиялық дағдыларды
иеленудің мәнін сезіну, рөлдік репертуарларды кеңейту, ... ... ... және ... ... ... процесін
жетілдіру мүмкіндіктерін көрсету деп айтуға болады.
Жеткіншек кезеңіндегі оған жауаптылардың (ата-ана, мұғалім, психолог)
рөлі ... ... ... ... олардың жемісті жұмыс жасауы үшін
бірнеше бағдарламалар ... Сол ... ... ... ... ... жұмыстың барысында
жетістіктерге жетуге болады.
Нашақорларға қарсы психологиялық кеңес беру мәселесі өз ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты біліктілігін көрсете
алатын болса, онда біздің елімізде ... жол ... ... деп
сенімді айтуымызға болады. Осы жұмыс сол сенімімізден шығуға өзінің көмегін
тигізеді. ... ... ... көрсеткендей нашақорлықпен
күрес жолдары бойынша ... ... ... ... психологиялық жұмыс
жасау жолдарын қазақ отбасыларында және қазақ мектептерінде өте дұрыс жорға
қою қажет деп ... ... ... ... ... ... психологиялық сауаттылық, ақпараттылық қазақ отбасыларында
өте аз жүргізіліп, әлі ... ... ... ... ... көреміз,
осыған байланысты келешек зерттеуде нашақорлыққа қарсы психологиялық кеңес
беру жолдарын қазақ отбасында арнайы жүргізіп, оның ... ... ... деп ... ... ... ... зерттеулердің
болжамы өз шешімін тапты деп бекітуге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер ... Кон ИС. ... ... ... М.,1979. С. 87-93.
2.Алешина Ю. Индивидуальное и семейное психолгическое консультирование. М.,
Класс.; 2000.С.1о-25.
3. Психологическая помощь и консултирование. Под ред. МЖ. ... ... ... М. ... tо sосiаl work. Lоndon, 1986.
5. Абрамова Г.С. Практическая психология. М., 1997.
6. Овчарова Р.В. ... ... ... ... ... ... 2001.С54-78.
7. Г.С. Абрамова. Практикум по психологическому консультированию. М.,
Асаdem А.,1996.
8. Бурменская 1.В, Карабанова СА., Лидерс АГ. Возрастно-психологическое
консультирование /1 ... ... ... ... М., ... ... ... от зависимости, лечение, профилактика
/Авт.-сост.В.И. Петров. — Мя.: Современ. Литератор,1999.
10. Наркомания: дорога в ... Кн для ... и ... .- ... ... В.С. и др. Наркомания у подростков. Киев, 1989.
12. Кондрашенко ЕТ. Девиантное поведение у подростков. Минск, ... ... А.А. Об ... факторов наркоманий / Вопросы
наркологии. 1989.
14. Личко А.Е., ... В.С. ... ... Л.,1991.
15. Г.Я. Лукачер., Н.В.Макшанцева. Особенности формиравания наркоманий
и ... у ... II ... ... ... И.С. Кон. ... ранней юности. М.,1989.
17. И.С. Полонский. Внешкольное общение как фактор формиравание
личности и юношей 1/ Прикладные проблемы ... ... ... Е.В. Шорохова, ВП. Левкович. М.,1983.
18. Е. Личко. Подростковая психотрия. М.,1985.
19. Методы иследования межличностного восприятия / Под ред. Г.М.
Андревой, В.С. ... ... ... В.С. ... ... ... М.) ... Сирота НА. Клинико-психологические критерий ранней диагностики
наркоманий в подростково- ... ... ... Дис. ... ... ... ТМ., Лимонова Д.Л., Меньшикова ЕС. Ситуационная
мотивация употребления наркотиков у подростков. /1 Вопр. ... ... ... 1! Под ред. ДЯ. ... ... ... Бочавер С.К. «Coping behavior» в системе понятий личности //
Психол. Журнал.1997. Т. 18.
25. Василюк Ф. ... ... ... ... детей и
подростков в трудных ситуациях//Вопр. Психол. 1987. Т.1.
27. Хьел Л., ... ... ... СП6., ... ... Э.А., Гонопольский М.Х. Наркология.- М.,1987.
29. Рубинштейн С.Л. Основ общей психологии. СП6., 2000.
30. Фельдштейн Д.Л. Психология взросления. М., 1999.
31. ... ... Под ред. АА. ... . М., ... 2003.
32. Невский НА. Учителью о детях с отклоненями в поведении.М., 1993.
33. Кон И.С. Содиология личности. М., 1988.
34. ... Р. ... ... и воспитание.М., 1986.
35. Захаров А.М. Отклонения в поведении ребенка. М.,1993.
36. Асеев В.Т. Мотивация поведения и формы поведения личности. М., ... ... П.К. ... ... М., ... Асмолов А.Г.Психология личности. М.,1990.
39. Беличова С.А. Основы превентивной психологии. М., 1993.С.51-83.
40. Невский КА., Колесова Л.С. Подростки группы риска в школе.М.,1997.
41. ... Р., ... д. ... ... ... К. Жить с ... ... Фурманов И.А. детская агрессивность:Психодиагностика и
психокоррекция. Минск,1996. с.78-130.
44. Лебединская КС., Райская ММ., ГрибановаГ.В. Подростки с
нарушениями в ... ... ... ... СА. Психотерапия и психопрофилактика аддиктивного
поведения у подростков.М., 1996.С.89- ... ... Е.Е., ... А.А. Как ... детям преодолеть трудности в
поведении. Минск,1990. С.24-57.
47. Горская МВ. ... ... ... // ... и ... ... 1994А С.44-44.
48.Рабочая книга шклольного психолога / Под ред. ИЛ. Дубровиной.М.,1992.
49. Фурманов И.А. детская агрессивность:психодиагностика и ... ... ... А.Т. ... Алматы 2009
51. Елшібаева К.Ғ. Суицидтің алдын алу Алматы 2009
-----------------------
62

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қорғаныс жүйесінің құрылымы мен ролі6 бет
Қазақстан-АҚШ қарым-қатынасының дамуы7 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
12 жылдық білім беруге бейімдеудің психологиялық – педагогикалық шарттары64 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру экономиканың бәсекеге қабілеттілік факторы ретінде75 бет
Бастауыш мектеп оқушыларына экологиялық білім және тәрбие беру мазмұны69 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерін инклюзивті білім беру жағдайында жұмыс жасауға даярлау процесін талдау61 бет
Болон үдерісі аясында әл- Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университетінің әлемдік білім беру жүйесіне интеграциялануы89 бет
Бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың қазіргі кездегі жағдайы және кәсіпорынның шаруашылық қызметінің тиімділігін талдау57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь